Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 1427 5536338 5404705 2026-04-08T19:41:15Z Buli 2648 5536338 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name =Кралство Белгија |native_name = {{vunblist|item_style=font-size:88%; |{{native name|nl|Koninkrijk België}} |{{native name|fr|Royaume de Belgique}} |{{native name|de|Königreich Belgien}}}} |common_name = Белгија |image_flag = Flag of Belgium.svg <!--Please do not replace the official 13:15 size flag by the more commonly used civil flag. Thank you.--> |flag_caption = Знаме |image_coat = Great Coat of Arms of Belgium.svg |symbol_type = Грб |national_motto = {{native phrase|nl|"Eendracht maakt macht"|italics=off}}<br />{{native phrase|fr|"L'union fait la force"|italics=off}}<br />{{native phrase|de|"Einigkeit macht stark"|italics=off}} |englishmotto = "Unity makes Strength" |national_anthem = "[[La Brabançonne]]"<div style="padding-top:0.2em;height:10px;"><center>[[File:La Brabançonne.oga]]</center></div><br /> |image_map = EU-Belgium.svg |image_map2 = Belgium - Location Map (2013) - BEL - UNOCHA.svg |map_caption = {{map caption |country={{nobold|Belgium}}|location_color=dark green |region=Европа |region_color=dark grey |subregion=Европската Унија |subregion_color=green}} |official_languages = [[Холандски јазик|Холандски]]<br>[[Француски јазик|Француски]]<br>[[Германски јазик|Германски]] |demonym = [[Белгијци]] (Белгиец/Белгијка) |ethnic_groups = see ''[[#Демографија|Демографија]]'' |capital = [[Брисел]] |coordinates = {{Coord|50|51|N|4|21|E|type:city}} |largest_city = capital |government_type = [[Federalism|Федерална]] [[Парламентарна демократија|Парламентарна]]<br>[[Монархија|Конституционална монархија]]<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Government type: Belgium|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html|work=The World Factbook|publisher=CIA|accessdate=19 December 2011|archive-date=2012-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207225832/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html|url-status=dead}}</ref> |leader_title1 = [[Крал]] |leader_name1 = [[Филип (крал на Белгија)|Филип]] |leader_title2 = [[Премиер на Белгија|Премиер]] |leader_name2 = [[Барт Де Вевер]] (2025-) |legislature = [[Сојузен парламент на Белгија|Сој. парламент]] |upper_house = [[Сенат на Белгија|Сенат]] |lower_house = [[Претставнички дом на Белгија|Претст. дом]] |area_km2 = 30,528 |area_sq_mi = 11,787 |area_rank = 140. |percent_water = 6.4 |population_census = 11,250,585 {{increase}}<ref name=Population>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/pop/statistiques/population-bevolking-20160101.pdf|title=Bevolkingscijfers per provincie en per gemeente op 1 januari 2016/Chiffres de la population par province et par commune, a la date du 1er Janvier 2016|publisher=[[Statistics Belgium]], [[Federal Public Service Economy]]|date=24 January 2016|accessdate=24 March 2016|format=PDF|archive-date=2016-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418050745/http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/pop/statistiques/population-bevolking-20160101.pdf|url-status=dead}}</ref><!-- Belgium does not work with censuses and estimates but has an always up-to-date population register, with official data for 1 January of each year. Monthly updated statistics are available via http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/Registre/nl/statistieken_bevolking/stat_1_n.pdf --> |population_census_year = 1 јануари 2016 |population_census_rank = 75. |population_density_km2 = 363.6<!-- based on 2013-01-01 population number --> |population_density_rank = 36. |population_density_sq_mi = 941.68 <!--Do not remove [[WP:MOSNUM]] / based on 2013-01-01 population number --> |GDP_PPP_year = 2016 |GDP_PPP = $508.598 billion<ref name=IMF>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/02/weodata/weorept.aspx?sy=2015&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=66&pr1.y=9&c=124&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLUR&grp=0&a=|title=Belgium|publisher=International Monetary Fund|accessdate=1 October 2016}}</ref> |GDP_PPP_rank = 38th |GDP_PPP_per_capita = $44,881<ref name=IMF/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 20. |GDP_nominal_year = 2016 |GDP_nominal = $470.179 млјд<ref name=IMF/> |GDP_nominal_rank = 23rd |GDP_nominal_per_capita = $41,491<ref name=IMF/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 17. | Gini_year = 2022 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 24.9 <!--number only--> | Gini_ref = <ref name="eurogini">{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=[[Eurostat]]|website=ec.europa.eu|access-date=28 June 2023|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009091832/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|url-status=live}}</ref> |HDI_year = 2014<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.890 <!--number only--> |HDI_ref = <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf|title=Human Development Report 2015|publisher=United Nations|format=PDF|accessdate=14 December 2015}}</ref> |HDI_rank = 21st |sovereignty_type = [[Белгиска револуција|Независност]] |sovereignty_note = од [[Холандија]] |established_event1 = Декларирана |established_date1 = 4 октомври 1830 |established_event2 = [[Treaty of London, 1839|Признаена]] |established_date2 = 19 април 1839 |established_event3 = [[Enlargement of the European Union#Founding members|Основач]] the [[Европска економска заедница|ЕЕЗ]] (сега [[Европска Унија|ЕУ]]) |established_date3 = 1 јануари 1958 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]]) |currency_code = EUR |time_zone = [[средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = десно |calling_code = +32 |cctld = [[.be]] |footnote_a = Официјалната пропорција на знамето од 13:15 ретко се наоѓа; пропорцијата од 2:3 почесто се употребува. |footnote_b = [[Бриселскиот]] регион е де факто главен град, но општина [[Брисел]] е главен град по устав<ref>{{Наведена книга|title=The Belgian Constitution|date=May 2014|publisher=Belgian House of Representatives|location=Brussels, Belgium|page=63|url=http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|format=PDF|accessdate=10 September 2015|archive-date=2015-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150810142522/http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|url-status=dead}}</ref> |footnote_c = Доменот [[.eu]] исто така се користи, бидејќи се дели со сите земји-членки на Европската унија. }} '''Кралство Белгија''' ({{langx|nl|Koninkrijk België}}, {{langx|fr|Royaume de Belgique}}, {{langx|de|Königreich Belgien}}) — земја во западна [[Европа]], која граничи со [[Холандија]], [[Германија]], [[Луксембург]], [[Франција]] и [[Северно Море]]. Белгија е културен крстопат меѓу [[Германски јазици|германска]] и [[Романски јазици|романска]] Европа. Во Белгија се зборуваат [[холандски јазик|холандски]] (меѓу [[Фламанци]]те), главно на север; [[француски јазик|француски]], главно меѓу [[Валонци]]те, главно на југ, но и во центарот на земјата (во и околу главниот град [[Брисел]]); и [[германски јазик|германски]], меѓу мал број жители на исток. Оваа културна и јазична разновидност се забележува и во комплицираните белгиски институции, како и во политичката историја на земјата. Бројот на жители во Белгија изнесува 10.309.725. == Историја == {{Главна|Историја на Белгија}} === Пред независноста === Од географски аспект, Белгија претставува еден вид крстопат на [[Европа]] и во последните 2000 години била сведок на постојаното населување на најразлични народи на нејзината територија. Во Белгија фигурирале [[Келти]]те, [[римска империја|римјаните]] и [[германи]]. Подоцна, територијата на денешна Белгија била под директно влијание на [[Франција]], [[Холандија]], [[Шпанија]] и [[Австрија]]. Првите познати народи кои ја населиле Белгија биле [[белги]]те. Белгите се келтски племиња кое дошле од Северна [[Галија]], а во [[54 п.н.е.]] биле подчинети од страна на [[Гај Јулиј Цезар]]. По распаѓањето на [[Римско Царство|Римската Импeрија]] во [[5 век]], [[Германи]]те ја населиле римската провинција [[Галија]].[[Франки]]те овде го формирале своето царство. Царот [[Кловис I]] го примил [[христијанство]]то. Во времето на [[Карло Велики]], територијата на денешна Белгија повторно се наоѓала во неговото царство. Во [[800]] година, тој бил прогласен за цар на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] признаен и од самиот [[папа]]. Подоцна, овој регион бил вклучен во териториите на [[Холандија]] и [[Шпанија]], додека протестантските покраини добиле независност. Следувало владеењето на [[Австрија]] и неколку години под француско владеење во времето на [[Наполеон Бонапарт]]. По отстранувањето на Наполеон од власт во [[1815]] година, Белгија повторно била соединета со северните области на [[Холандија]]. === Независна Белгија === Во 1830 година избувнала [[Белгиска револуција|Белгиската револуција]], преку која се создала независна Белгија. [[Леополд I (Белгија)|Леополд I]] за крал бил избран со помош на [[Велика Британија]]. Главна одлика на Белгија била нејзината неутралност, која била нарушена во [[1914]] година, кога била нападната од [[Германија]]. Така, таа била приморена да се вклучи во [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Во [[1940]] Белгија повторно била нападната од [[Нацистичка Германија]], а по крајот на војната нејзината неутралност била изоставена. Белгија е членка на [[НАТО]] пактот и една од основачите на [[Европска Економска Заедница|Европската Економска Заедница]]. Во [[1992]] година се приклучила кон [[ЕУ]]. Од [[1830]] година таа е независна држава. == Географија и клима == {{Главна|Географија на Белгија}} [[Податотека:Belgium relief location map.jpg|мини|лево|Релјефна карта на Белгија]] Белгија е држава која се наоѓа во [[Западна Европа]] и која се граничи на запад со [[Северно Море|Северното Море]], на север со [[Холандија]], на исток со [[Германија]], на [[југоисток]] со [[Луксембург]] и на [[југ]] со [[Франција]] со вкупна должина на границата од 1482 километри. Плоштината на Белгија изнесува 30,510&nbsp;км², и според неа се наоѓа на [[список на држави и територии по површина|136 место во светот]]. Белгија има [[морска клима]]. Просечна [[температура]] во Белгија е околу 11,2&nbsp;°C. Можеме да разликуваме три климатски типови. Просечната температурска разлика меѓу најтоплиот месец и најлданиот месец ([[лето]] 16,9&nbsp;°C ; [[зима]] 3&nbsp;°C). Во централна Белгија владее морска клима. Поголемото растојание на морето е причината за поголемите разлики меѓѕ летните и зимските температури (лето 14,7&nbsp;°C ; зима 2,5&nbsp;°C). Околината северно од реката Maas и реката Samber владее таканаречена копнена клима. Јули и август се од прилика најтоплите месеци, а јануари и февруари се најладните месеци во целата година. Зимите во високите Ardennen се остри и долги. Просечната количина на дожд во целата година е околу 852&nbsp;mm. Просечниот број на денови во кој паѓа дожд е меѓу 75 и 90 денови. Максималната дебелина на снегот е околу 6&nbsp;cm на крајбрежјето, а околу 30&nbsp;cm на некој повисоки места на Ардените, додека просечниот број на сончеви часови во целата година изнесува околу 1392. == Политички систем == {{Главна|Политика на Белгија}} == Административна поделба == {{Главна|Административна поделба на Белгија}} Белгија се дели на региони,провинции и јазични области. === Региони во Белгија === Региони во Белгија се: [[Фландрија]], [[Валонија]] и градот [[Брисел]]. === Провинции во Белгија === Градот Брисел не припаѓа на ниту една провинција. {| class="wikitable" |+ !Провинција !Површина (км²) !Население !Главен град |- |Антверпен |2.867 |1.605.167 |Антверпен |- |Западна Фландрија |3.134 |1 106 829 |Брухе (''Бриж'') |- |Источна Фландрија |2.982 |1.335.793 |Гент |- |Фламански Брабант |2.106 |1.037.786 |Левен |- |Валонски Брабант |1.093 |347.423 |Вавр |- |Ено |3.787 |1.278.791 |Монс |- |Лиеж |3.862 |999.646 |Лиеж |- |Лимбург |2.422 |750.435 |Хаселт |- |Луксембург |4.441 |232.813 |Арлон |- |Намир |3.365 |423.317 |Намир |} === Јазични единици во Белгија === Белгиски јазични единици се: Фламанска заедница (се зборува [[холандски јазик]], седиште во Брисел), Франкофонска заедница (се зборува [[француски јазик]], седиште во градот Намир) и Германофонска заедница (се зборува [[германски јазик]], седиште во Ојпен). == Главен град == Брисел е главен град на Белгија. Оваа метропола има 2.090.000 жители. Брисел е град со огромно значење, бидејќи претставува седиште на [[НАТО]] и на [[Европска Унија|Европската Унија]]. Градот Брисел се наоѓа во средишниот дел на Белгија, помеѓу Фландрајската низина и Брабантското плато, на надморска височина помеѓу 15 и 100 метри. Брисел зафаќа површина од 161,38 км². Има густина на население од 7.025/км². == Стопанство == {{Главна|Економија на Белгија}} == Население, религија и јазик == {{Главна|Демографија на Белгија|Религија во Белгија}} [[Податотека:Brussels view from Mont des Arts, Brussels, Belgium (cropped).jpg|мини|лево|[[Брисел]], главен и најголем град во Белгија]] === Население и јазици === Белгија има 10,309,725 жители (2009), а густината на населението изнесува 338 жител на км². [[Брисел]] со околу 1,080,790 жители е најголемиот град во земјата. Во Белгија се зборува [[холандски]] (меѓу Фламанците), главно на север; [[француски]], главно меѓу Валонците, главно на југ, но и во центарот на земјата (во и околу главниот град [[Брисел]]); и [[германски јазик|германски]], меѓу мал број жители на исток. === Религија === По шпанското освојување од [[1592]], до повторното воспоставување на верската слобода во [[1781]] година од страна на [[Јозеф II, Свет Римски Император|Јозеф II]] од [[Австрија]], [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] била прогласена за единствената легитимна религиозна организација која била дозволена на територијата на денешна Белгија. Сепак, мал број на протестантски групи успеале да опстојат и истите главно се задржиле во [[Хорбек]], [[Доул]], [[Турнај]], [[Еупен]] и [[Ходимонт]] <ref>((Наведена мрежна страница | url = http://www.dick.wursten.be/reformatie_nl.htm|title{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} = "Де Reformatie во vogelvlucht" или како фламански протестантството се повлекле кон Север (на холандски) | автор = Френк Роз (инспектор на протестантска веронаука) | accessdate 2008/04/10 =))</ref>. {{bar box |float=right |title=Верници во Белгија |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Католици|yellow|60}} {{Столбен постоток|Муслимани|green|4}} {{Столбен постоток|Будисти|pink|0.3}} {{Столбен постоток|Хиндуси|red|0.7}} {{Столбен постоток|Други|orange|0.83}} {{Столбен постоток|Нерегиозани|black|38}} }} Религијата била една од разликите кои се појавиле помеѓу католичкиот југ и протестантскиот север предводен од страна на [[Обединетото Кралство на Холандија]]. Во крајна сметка, унијата се распаднала во [[1830]] година по создавањето на новата белгиска држава. По [[1830]] година, [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] продолжила да има голема улога во политичкиот живот на Белгија. Како пример за тоа се т.н. “''училишни војни''“ („guerres scolaires“ на [[француски]]) помеѓу либерали и католици во периодите од [[1879]] до [[1884]] и од [[1954]] до [[1958]]. Друг важен настан што се случил е од [[1990]], кога религиозниот крал [[Бодуен I од Белгија|Бодуен I]] , го одбил барањето на белгискиот парламент за легализација на [[абортус]]от<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE1DA1F3BF936A35757C0A966958260|title=Belgian King, Unable to Sign Abortion Law, Takes Day Off|author=New York Times, 5 април 1990|accessdate=2008-04-10}}</ref> Денеска, во Белгија католицизмот е најголема религија и истата опфаќа околу 80% од вкупниот број на население. Други религии во земјата се [[ислам]]от, [[протестантство]]то и [[јудаизам|јудаизмот]]. == Култура == {{Главна|Култура на Белгија}} Во книжевноста се застапени фламанската и француската книжевност.Најпознати средновековни книжевници се Филип де Комин и Жан Фроасар. Најпознати книжевници од деветнаесеттиот век се Шарл де Костер,Емил Верхерен и Хендрик Консијенс,а од дваесеттиот век грофот [[Морис Метерлинк]]. Белгија е земја која дала значителен придонес во развојот на ликовната уметност.Особено плодни биле периодите на раното холандско сликарство,Фламанската ренесанса и барокот,како и во архитектурата особено за време на готската архитектура,ренесансата и барокот.Всушност Белгија е еден од центрите на ренесансата во петнаесеттиот и шеснаесеттиот век.Најпознати сликари во овој период биле браќата Хуберт и [[Јан ван Ајк]],Рохир ван дер Вејден и Питер Бројгел постариот.Во времето на барокот,односно во седумнаесеттиот век најмногу се истакнувале [[Петер Паул Рубенс]] и [[Антонис ван Дајк]]. Белгискиот архитект Виктор Хорта имал големо влијание врз развојот на архитектурата во дваесеттиот век во Европа. Фестивалите се многу важен дел од белгиската култура. Најпознат е карневалот во Бинш. ==Белгија како тема во уметноста== Во своето дело „[[Мирни денови во Клиши]]“, американскиот писател [[Хенри Милер]] вели дека „Белгијците не се инетерсни“.<ref>Henri Miler, ''Mirni dani na Klišiju (drugo izdanje)''. Beograd: BIGZ, 1987, стр. 60.</ref> == Поврзано == * [[Фландрија]] * [[Валонија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.traveldir.org/belgium/ Патување во Белгија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190312081819/http://www.traveldir.org/belgium/ |date=2019-03-12 }} * [http://www.ilotsacre.be/ Интерактивна карта на Брисел] {{Бенелукс}} {{Држави на Европскиот континент}} {{ЕУ}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Белгија| ]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Бенелукс]] 2sgs71jno0g3irjk8cjtsywxp3qgvt6 5536341 5536338 2026-04-08T19:43:09Z Buli 2648 /* Независна Белгија */ 5536341 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name =Кралство Белгија |native_name = {{vunblist|item_style=font-size:88%; |{{native name|nl|Koninkrijk België}} |{{native name|fr|Royaume de Belgique}} |{{native name|de|Königreich Belgien}}}} |common_name = Белгија |image_flag = Flag of Belgium.svg <!--Please do not replace the official 13:15 size flag by the more commonly used civil flag. Thank you.--> |flag_caption = Знаме |image_coat = Great Coat of Arms of Belgium.svg |symbol_type = Грб |national_motto = {{native phrase|nl|"Eendracht maakt macht"|italics=off}}<br />{{native phrase|fr|"L'union fait la force"|italics=off}}<br />{{native phrase|de|"Einigkeit macht stark"|italics=off}} |englishmotto = "Unity makes Strength" |national_anthem = "[[La Brabançonne]]"<div style="padding-top:0.2em;height:10px;"><center>[[File:La Brabançonne.oga]]</center></div><br /> |image_map = EU-Belgium.svg |image_map2 = Belgium - Location Map (2013) - BEL - UNOCHA.svg |map_caption = {{map caption |country={{nobold|Belgium}}|location_color=dark green |region=Европа |region_color=dark grey |subregion=Европската Унија |subregion_color=green}} |official_languages = [[Холандски јазик|Холандски]]<br>[[Француски јазик|Француски]]<br>[[Германски јазик|Германски]] |demonym = [[Белгијци]] (Белгиец/Белгијка) |ethnic_groups = see ''[[#Демографија|Демографија]]'' |capital = [[Брисел]] |coordinates = {{Coord|50|51|N|4|21|E|type:city}} |largest_city = capital |government_type = [[Federalism|Федерална]] [[Парламентарна демократија|Парламентарна]]<br>[[Монархија|Конституционална монархија]]<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Government type: Belgium|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html|work=The World Factbook|publisher=CIA|accessdate=19 December 2011|archive-date=2012-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207225832/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html|url-status=dead}}</ref> |leader_title1 = [[Крал]] |leader_name1 = [[Филип (крал на Белгија)|Филип]] |leader_title2 = [[Премиер на Белгија|Премиер]] |leader_name2 = [[Барт Де Вевер]] (2025-) |legislature = [[Сојузен парламент на Белгија|Сој. парламент]] |upper_house = [[Сенат на Белгија|Сенат]] |lower_house = [[Претставнички дом на Белгија|Претст. дом]] |area_km2 = 30,528 |area_sq_mi = 11,787 |area_rank = 140. |percent_water = 6.4 |population_census = 11,250,585 {{increase}}<ref name=Population>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/pop/statistiques/population-bevolking-20160101.pdf|title=Bevolkingscijfers per provincie en per gemeente op 1 januari 2016/Chiffres de la population par province et par commune, a la date du 1er Janvier 2016|publisher=[[Statistics Belgium]], [[Federal Public Service Economy]]|date=24 January 2016|accessdate=24 March 2016|format=PDF|archive-date=2016-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418050745/http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/pop/statistiques/population-bevolking-20160101.pdf|url-status=dead}}</ref><!-- Belgium does not work with censuses and estimates but has an always up-to-date population register, with official data for 1 January of each year. Monthly updated statistics are available via http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/Registre/nl/statistieken_bevolking/stat_1_n.pdf --> |population_census_year = 1 јануари 2016 |population_census_rank = 75. |population_density_km2 = 363.6<!-- based on 2013-01-01 population number --> |population_density_rank = 36. |population_density_sq_mi = 941.68 <!--Do not remove [[WP:MOSNUM]] / based on 2013-01-01 population number --> |GDP_PPP_year = 2016 |GDP_PPP = $508.598 billion<ref name=IMF>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/02/weodata/weorept.aspx?sy=2015&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=66&pr1.y=9&c=124&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLUR&grp=0&a=|title=Belgium|publisher=International Monetary Fund|accessdate=1 October 2016}}</ref> |GDP_PPP_rank = 38th |GDP_PPP_per_capita = $44,881<ref name=IMF/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 20. |GDP_nominal_year = 2016 |GDP_nominal = $470.179 млјд<ref name=IMF/> |GDP_nominal_rank = 23rd |GDP_nominal_per_capita = $41,491<ref name=IMF/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 17. | Gini_year = 2022 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 24.9 <!--number only--> | Gini_ref = <ref name="eurogini">{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=[[Eurostat]]|website=ec.europa.eu|access-date=28 June 2023|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009091832/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|url-status=live}}</ref> |HDI_year = 2014<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.890 <!--number only--> |HDI_ref = <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf|title=Human Development Report 2015|publisher=United Nations|format=PDF|accessdate=14 December 2015}}</ref> |HDI_rank = 21st |sovereignty_type = [[Белгиска револуција|Независност]] |sovereignty_note = од [[Холандија]] |established_event1 = Декларирана |established_date1 = 4 октомври 1830 |established_event2 = [[Treaty of London, 1839|Признаена]] |established_date2 = 19 април 1839 |established_event3 = [[Enlargement of the European Union#Founding members|Основач]] the [[Европска економска заедница|ЕЕЗ]] (сега [[Европска Унија|ЕУ]]) |established_date3 = 1 јануари 1958 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]]) |currency_code = EUR |time_zone = [[средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = десно |calling_code = +32 |cctld = [[.be]] |footnote_a = Официјалната пропорција на знамето од 13:15 ретко се наоѓа; пропорцијата од 2:3 почесто се употребува. |footnote_b = [[Бриселскиот]] регион е де факто главен град, но општина [[Брисел]] е главен град по устав<ref>{{Наведена книга|title=The Belgian Constitution|date=May 2014|publisher=Belgian House of Representatives|location=Brussels, Belgium|page=63|url=http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|format=PDF|accessdate=10 September 2015|archive-date=2015-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150810142522/http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|url-status=dead}}</ref> |footnote_c = Доменот [[.eu]] исто така се користи, бидејќи се дели со сите земји-членки на Европската унија. }} '''Кралство Белгија''' ({{langx|nl|Koninkrijk België}}, {{langx|fr|Royaume de Belgique}}, {{langx|de|Königreich Belgien}}) — земја во западна [[Европа]], која граничи со [[Холандија]], [[Германија]], [[Луксембург]], [[Франција]] и [[Северно Море]]. Белгија е културен крстопат меѓу [[Германски јазици|германска]] и [[Романски јазици|романска]] Европа. Во Белгија се зборуваат [[холандски јазик|холандски]] (меѓу [[Фламанци]]те), главно на север; [[француски јазик|француски]], главно меѓу [[Валонци]]те, главно на југ, но и во центарот на земјата (во и околу главниот град [[Брисел]]); и [[германски јазик|германски]], меѓу мал број жители на исток. Оваа културна и јазична разновидност се забележува и во комплицираните белгиски институции, како и во политичката историја на земјата. Бројот на жители во Белгија изнесува 10.309.725. == Историја == {{Главна|Историја на Белгија}} === Пред независноста === Од географски аспект, Белгија претставува еден вид крстопат на [[Европа]] и во последните 2000 години била сведок на постојаното населување на најразлични народи на нејзината територија. Во Белгија фигурирале [[Келти]]те, [[римска империја|римјаните]] и [[германи]]. Подоцна, територијата на денешна Белгија била под директно влијание на [[Франција]], [[Холандија]], [[Шпанија]] и [[Австрија]]. Првите познати народи кои ја населиле Белгија биле [[белги]]те. Белгите се келтски племиња кое дошле од Северна [[Галија]], а во [[54 п.н.е.]] биле подчинети од страна на [[Гај Јулиј Цезар]]. По распаѓањето на [[Римско Царство|Римската Импeрија]] во [[5 век]], [[Германи]]те ја населиле римската провинција [[Галија]].[[Франки]]те овде го формирале своето царство. Царот [[Кловис I]] го примил [[христијанство]]то. Во времето на [[Карло Велики]], територијата на денешна Белгија повторно се наоѓала во неговото царство. Во [[800]] година, тој бил прогласен за цар на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] признаен и од самиот [[папа]]. Подоцна, овој регион бил вклучен во териториите на [[Холандија]] и [[Шпанија]], додека протестантските покраини добиле независност. Следувало владеењето на [[Австрија]] и неколку години под француско владеење во времето на [[Наполеон Бонапарт]]. По отстранувањето на Наполеон од власт во [[1815]] година, Белгија повторно била соединета со северните области на [[Холандија]]. === Независна Белгија === [[Податотека:Gustave Wappers - Episode of the September Days 1830, on the Grand Place of Brussels - Google Art Project.jpg|thumb|''Episode of the [[Belgian Revolution]] of 1830'', [[Egide Charles Gustave Wappers|Gustaf Wappers]], 1834]] Во 1830 година избувнала [[Белгиска револуција|Белгиската револуција]], преку која се создала независна Белгија. [[Леополд I (Белгија)|Леополд I]] за крал бил избран со помош на [[Велика Британија]]. Главна одлика на Белгија била нејзината неутралност, која била нарушена во [[1914]] година, кога била нападната од [[Германија]]. Така, таа била приморена да се вклучи во [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Во [[1940]] Белгија повторно била нападната од [[Нацистичка Германија]], а по крајот на војната нејзината неутралност била изоставена. Белгија е членка на [[НАТО]] пактот и една од основачите на [[Европска Економска Заедница|Европската Економска Заедница]]. Во [[1992]] година се приклучила кон [[ЕУ]]. Од [[1830]] година таа е независна држава. == Географија и клима == {{Главна|Географија на Белгија}} [[Податотека:Belgium relief location map.jpg|мини|лево|Релјефна карта на Белгија]] Белгија е држава која се наоѓа во [[Западна Европа]] и која се граничи на запад со [[Северно Море|Северното Море]], на север со [[Холандија]], на исток со [[Германија]], на [[југоисток]] со [[Луксембург]] и на [[југ]] со [[Франција]] со вкупна должина на границата од 1482 километри. Плоштината на Белгија изнесува 30,510&nbsp;км², и според неа се наоѓа на [[список на држави и територии по површина|136 место во светот]]. Белгија има [[морска клима]]. Просечна [[температура]] во Белгија е околу 11,2&nbsp;°C. Можеме да разликуваме три климатски типови. Просечната температурска разлика меѓу најтоплиот месец и најлданиот месец ([[лето]] 16,9&nbsp;°C ; [[зима]] 3&nbsp;°C). Во централна Белгија владее морска клима. Поголемото растојание на морето е причината за поголемите разлики меѓѕ летните и зимските температури (лето 14,7&nbsp;°C ; зима 2,5&nbsp;°C). Околината северно од реката Maas и реката Samber владее таканаречена копнена клима. Јули и август се од прилика најтоплите месеци, а јануари и февруари се најладните месеци во целата година. Зимите во високите Ardennen се остри и долги. Просечната количина на дожд во целата година е околу 852&nbsp;mm. Просечниот број на денови во кој паѓа дожд е меѓу 75 и 90 денови. Максималната дебелина на снегот е околу 6&nbsp;cm на крајбрежјето, а околу 30&nbsp;cm на некој повисоки места на Ардените, додека просечниот број на сончеви часови во целата година изнесува околу 1392. == Политички систем == {{Главна|Политика на Белгија}} == Административна поделба == {{Главна|Административна поделба на Белгија}} Белгија се дели на региони,провинции и јазични области. === Региони во Белгија === Региони во Белгија се: [[Фландрија]], [[Валонија]] и градот [[Брисел]]. === Провинции во Белгија === Градот Брисел не припаѓа на ниту една провинција. {| class="wikitable" |+ !Провинција !Површина (км²) !Население !Главен град |- |Антверпен |2.867 |1.605.167 |Антверпен |- |Западна Фландрија |3.134 |1 106 829 |Брухе (''Бриж'') |- |Источна Фландрија |2.982 |1.335.793 |Гент |- |Фламански Брабант |2.106 |1.037.786 |Левен |- |Валонски Брабант |1.093 |347.423 |Вавр |- |Ено |3.787 |1.278.791 |Монс |- |Лиеж |3.862 |999.646 |Лиеж |- |Лимбург |2.422 |750.435 |Хаселт |- |Луксембург |4.441 |232.813 |Арлон |- |Намир |3.365 |423.317 |Намир |} === Јазични единици во Белгија === Белгиски јазични единици се: Фламанска заедница (се зборува [[холандски јазик]], седиште во Брисел), Франкофонска заедница (се зборува [[француски јазик]], седиште во градот Намир) и Германофонска заедница (се зборува [[германски јазик]], седиште во Ојпен). == Главен град == Брисел е главен град на Белгија. Оваа метропола има 2.090.000 жители. Брисел е град со огромно значење, бидејќи претставува седиште на [[НАТО]] и на [[Европска Унија|Европската Унија]]. Градот Брисел се наоѓа во средишниот дел на Белгија, помеѓу Фландрајската низина и Брабантското плато, на надморска височина помеѓу 15 и 100 метри. Брисел зафаќа површина од 161,38 км². Има густина на население од 7.025/км². == Стопанство == {{Главна|Економија на Белгија}} == Население, религија и јазик == {{Главна|Демографија на Белгија|Религија во Белгија}} [[Податотека:Brussels view from Mont des Arts, Brussels, Belgium (cropped).jpg|мини|лево|[[Брисел]], главен и најголем град во Белгија]] === Население и јазици === Белгија има 10,309,725 жители (2009), а густината на населението изнесува 338 жител на км². [[Брисел]] со околу 1,080,790 жители е најголемиот град во земјата. Во Белгија се зборува [[холандски]] (меѓу Фламанците), главно на север; [[француски]], главно меѓу Валонците, главно на југ, но и во центарот на земјата (во и околу главниот град [[Брисел]]); и [[германски јазик|германски]], меѓу мал број жители на исток. === Религија === По шпанското освојување од [[1592]], до повторното воспоставување на верската слобода во [[1781]] година од страна на [[Јозеф II, Свет Римски Император|Јозеф II]] од [[Австрија]], [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] била прогласена за единствената легитимна религиозна организација која била дозволена на територијата на денешна Белгија. Сепак, мал број на протестантски групи успеале да опстојат и истите главно се задржиле во [[Хорбек]], [[Доул]], [[Турнај]], [[Еупен]] и [[Ходимонт]] <ref>((Наведена мрежна страница | url = http://www.dick.wursten.be/reformatie_nl.htm|title{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} = "Де Reformatie во vogelvlucht" или како фламански протестантството се повлекле кон Север (на холандски) | автор = Френк Роз (инспектор на протестантска веронаука) | accessdate 2008/04/10 =))</ref>. {{bar box |float=right |title=Верници во Белгија |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Католици|yellow|60}} {{Столбен постоток|Муслимани|green|4}} {{Столбен постоток|Будисти|pink|0.3}} {{Столбен постоток|Хиндуси|red|0.7}} {{Столбен постоток|Други|orange|0.83}} {{Столбен постоток|Нерегиозани|black|38}} }} Религијата била една од разликите кои се појавиле помеѓу католичкиот југ и протестантскиот север предводен од страна на [[Обединетото Кралство на Холандија]]. Во крајна сметка, унијата се распаднала во [[1830]] година по создавањето на новата белгиска држава. По [[1830]] година, [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] продолжила да има голема улога во политичкиот живот на Белгија. Како пример за тоа се т.н. “''училишни војни''“ („guerres scolaires“ на [[француски]]) помеѓу либерали и католици во периодите од [[1879]] до [[1884]] и од [[1954]] до [[1958]]. Друг важен настан што се случил е од [[1990]], кога религиозниот крал [[Бодуен I од Белгија|Бодуен I]] , го одбил барањето на белгискиот парламент за легализација на [[абортус]]от<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE1DA1F3BF936A35757C0A966958260|title=Belgian King, Unable to Sign Abortion Law, Takes Day Off|author=New York Times, 5 април 1990|accessdate=2008-04-10}}</ref> Денеска, во Белгија католицизмот е најголема религија и истата опфаќа околу 80% од вкупниот број на население. Други религии во земјата се [[ислам]]от, [[протестантство]]то и [[јудаизам|јудаизмот]]. == Култура == {{Главна|Култура на Белгија}} Во книжевноста се застапени фламанската и француската книжевност.Најпознати средновековни книжевници се Филип де Комин и Жан Фроасар. Најпознати книжевници од деветнаесеттиот век се Шарл де Костер,Емил Верхерен и Хендрик Консијенс,а од дваесеттиот век грофот [[Морис Метерлинк]]. Белгија е земја која дала значителен придонес во развојот на ликовната уметност.Особено плодни биле периодите на раното холандско сликарство,Фламанската ренесанса и барокот,како и во архитектурата особено за време на готската архитектура,ренесансата и барокот.Всушност Белгија е еден од центрите на ренесансата во петнаесеттиот и шеснаесеттиот век.Најпознати сликари во овој период биле браќата Хуберт и [[Јан ван Ајк]],Рохир ван дер Вејден и Питер Бројгел постариот.Во времето на барокот,односно во седумнаесеттиот век најмногу се истакнувале [[Петер Паул Рубенс]] и [[Антонис ван Дајк]]. Белгискиот архитект Виктор Хорта имал големо влијание врз развојот на архитектурата во дваесеттиот век во Европа. Фестивалите се многу важен дел од белгиската култура. Најпознат е карневалот во Бинш. ==Белгија како тема во уметноста== Во своето дело „[[Мирни денови во Клиши]]“, американскиот писател [[Хенри Милер]] вели дека „Белгијците не се инетерсни“.<ref>Henri Miler, ''Mirni dani na Klišiju (drugo izdanje)''. Beograd: BIGZ, 1987, стр. 60.</ref> == Поврзано == * [[Фландрија]] * [[Валонија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.traveldir.org/belgium/ Патување во Белгија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190312081819/http://www.traveldir.org/belgium/ |date=2019-03-12 }} * [http://www.ilotsacre.be/ Интерактивна карта на Брисел] {{Бенелукс}} {{Држави на Европскиот континент}} {{ЕУ}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Белгија| ]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Бенелукс]] rt6ko4ibyb6s21s0uq92gmg8i4iyq2l 5536345 5536341 2026-04-08T19:46:26Z Buli 2648 /* Независна Белгија */ 5536345 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name =Кралство Белгија |native_name = {{vunblist|item_style=font-size:88%; |{{native name|nl|Koninkrijk België}} |{{native name|fr|Royaume de Belgique}} |{{native name|de|Königreich Belgien}}}} |common_name = Белгија |image_flag = Flag of Belgium.svg <!--Please do not replace the official 13:15 size flag by the more commonly used civil flag. Thank you.--> |flag_caption = Знаме |image_coat = Great Coat of Arms of Belgium.svg |symbol_type = Грб |national_motto = {{native phrase|nl|"Eendracht maakt macht"|italics=off}}<br />{{native phrase|fr|"L'union fait la force"|italics=off}}<br />{{native phrase|de|"Einigkeit macht stark"|italics=off}} |englishmotto = "Unity makes Strength" |national_anthem = "[[La Brabançonne]]"<div style="padding-top:0.2em;height:10px;"><center>[[File:La Brabançonne.oga]]</center></div><br /> |image_map = EU-Belgium.svg |image_map2 = Belgium - Location Map (2013) - BEL - UNOCHA.svg |map_caption = {{map caption |country={{nobold|Belgium}}|location_color=dark green |region=Европа |region_color=dark grey |subregion=Европската Унија |subregion_color=green}} |official_languages = [[Холандски јазик|Холандски]]<br>[[Француски јазик|Француски]]<br>[[Германски јазик|Германски]] |demonym = [[Белгијци]] (Белгиец/Белгијка) |ethnic_groups = see ''[[#Демографија|Демографија]]'' |capital = [[Брисел]] |coordinates = {{Coord|50|51|N|4|21|E|type:city}} |largest_city = capital |government_type = [[Federalism|Федерална]] [[Парламентарна демократија|Парламентарна]]<br>[[Монархија|Конституционална монархија]]<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Government type: Belgium|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html|work=The World Factbook|publisher=CIA|accessdate=19 December 2011|archive-date=2012-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207225832/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html|url-status=dead}}</ref> |leader_title1 = [[Крал]] |leader_name1 = [[Филип (крал на Белгија)|Филип]] |leader_title2 = [[Премиер на Белгија|Премиер]] |leader_name2 = [[Барт Де Вевер]] (2025-) |legislature = [[Сојузен парламент на Белгија|Сој. парламент]] |upper_house = [[Сенат на Белгија|Сенат]] |lower_house = [[Претставнички дом на Белгија|Претст. дом]] |area_km2 = 30,528 |area_sq_mi = 11,787 |area_rank = 140. |percent_water = 6.4 |population_census = 11,250,585 {{increase}}<ref name=Population>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/pop/statistiques/population-bevolking-20160101.pdf|title=Bevolkingscijfers per provincie en per gemeente op 1 januari 2016/Chiffres de la population par province et par commune, a la date du 1er Janvier 2016|publisher=[[Statistics Belgium]], [[Federal Public Service Economy]]|date=24 January 2016|accessdate=24 March 2016|format=PDF|archive-date=2016-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418050745/http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/fr/pop/statistiques/population-bevolking-20160101.pdf|url-status=dead}}</ref><!-- Belgium does not work with censuses and estimates but has an always up-to-date population register, with official data for 1 January of each year. Monthly updated statistics are available via http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/Registre/nl/statistieken_bevolking/stat_1_n.pdf --> |population_census_year = 1 јануари 2016 |population_census_rank = 75. |population_density_km2 = 363.6<!-- based on 2013-01-01 population number --> |population_density_rank = 36. |population_density_sq_mi = 941.68 <!--Do not remove [[WP:MOSNUM]] / based on 2013-01-01 population number --> |GDP_PPP_year = 2016 |GDP_PPP = $508.598 billion<ref name=IMF>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/02/weodata/weorept.aspx?sy=2015&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=66&pr1.y=9&c=124&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLUR&grp=0&a=|title=Belgium|publisher=International Monetary Fund|accessdate=1 October 2016}}</ref> |GDP_PPP_rank = 38th |GDP_PPP_per_capita = $44,881<ref name=IMF/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 20. |GDP_nominal_year = 2016 |GDP_nominal = $470.179 млјд<ref name=IMF/> |GDP_nominal_rank = 23rd |GDP_nominal_per_capita = $41,491<ref name=IMF/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 17. | Gini_year = 2022 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 24.9 <!--number only--> | Gini_ref = <ref name="eurogini">{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=[[Eurostat]]|website=ec.europa.eu|access-date=28 June 2023|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009091832/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|url-status=live}}</ref> |HDI_year = 2014<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.890 <!--number only--> |HDI_ref = <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf|title=Human Development Report 2015|publisher=United Nations|format=PDF|accessdate=14 December 2015}}</ref> |HDI_rank = 21st |sovereignty_type = [[Белгиска револуција|Независност]] |sovereignty_note = од [[Холандија]] |established_event1 = Декларирана |established_date1 = 4 октомври 1830 |established_event2 = [[Treaty of London, 1839|Признаена]] |established_date2 = 19 април 1839 |established_event3 = [[Enlargement of the European Union#Founding members|Основач]] the [[Европска економска заедница|ЕЕЗ]] (сега [[Европска Унија|ЕУ]]) |established_date3 = 1 јануари 1958 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]]) |currency_code = EUR |time_zone = [[средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = десно |calling_code = +32 |cctld = [[.be]] |footnote_a = Официјалната пропорција на знамето од 13:15 ретко се наоѓа; пропорцијата од 2:3 почесто се употребува. |footnote_b = [[Бриселскиот]] регион е де факто главен град, но општина [[Брисел]] е главен град по устав<ref>{{Наведена книга|title=The Belgian Constitution|date=May 2014|publisher=Belgian House of Representatives|location=Brussels, Belgium|page=63|url=http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|format=PDF|accessdate=10 September 2015|archive-date=2015-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150810142522/http://www.const-court.be/en/basic_text/belgian_constitution.pdf|url-status=dead}}</ref> |footnote_c = Доменот [[.eu]] исто така се користи, бидејќи се дели со сите земји-членки на Европската унија. }} '''Кралство Белгија''' ({{langx|nl|Koninkrijk België}}, {{langx|fr|Royaume de Belgique}}, {{langx|de|Königreich Belgien}}) — земја во западна [[Европа]], која граничи со [[Холандија]], [[Германија]], [[Луксембург]], [[Франција]] и [[Северно Море]]. Белгија е културен крстопат меѓу [[Германски јазици|германска]] и [[Романски јазици|романска]] Европа. Во Белгија се зборуваат [[холандски јазик|холандски]] (меѓу [[Фламанци]]те), главно на север; [[француски јазик|француски]], главно меѓу [[Валонци]]те, главно на југ, но и во центарот на земјата (во и околу главниот град [[Брисел]]); и [[германски јазик|германски]], меѓу мал број жители на исток. Оваа културна и јазична разновидност се забележува и во комплицираните белгиски институции, како и во политичката историја на земјата. Бројот на жители во Белгија изнесува 10.309.725. == Историја == {{Главна|Историја на Белгија}} === Пред независноста === Од географски аспект, Белгија претставува еден вид крстопат на [[Европа]] и во последните 2000 години била сведок на постојаното населување на најразлични народи на нејзината територија. Во Белгија фигурирале [[Келти]]те, [[римска империја|римјаните]] и [[германи]]. Подоцна, територијата на денешна Белгија била под директно влијание на [[Франција]], [[Холандија]], [[Шпанија]] и [[Австрија]]. Првите познати народи кои ја населиле Белгија биле [[белги]]те. Белгите се келтски племиња кое дошле од Северна [[Галија]], а во [[54 п.н.е.]] биле подчинети од страна на [[Гај Јулиј Цезар]]. По распаѓањето на [[Римско Царство|Римската Импeрија]] во [[5 век]], [[Германи]]те ја населиле римската провинција [[Галија]].[[Франки]]те овде го формирале своето царство. Царот [[Кловис I]] го примил [[христијанство]]то. Во времето на [[Карло Велики]], територијата на денешна Белгија повторно се наоѓала во неговото царство. Во [[800]] година, тој бил прогласен за цар на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] признаен и од самиот [[папа]]. Подоцна, овој регион бил вклучен во териториите на [[Холандија]] и [[Шпанија]], додека протестантските покраини добиле независност. Следувало владеењето на [[Австрија]] и неколку години под француско владеење во времето на [[Наполеон Бонапарт]]. По отстранувањето на Наполеон од власт во [[1815]] година, Белгија повторно била соединета со северните области на [[Холандија]]. === Независна Белгија === [[Податотека:Gustave Wappers - Episode of the September Days 1830, on the Grand Place of Brussels - Google Art Project.jpg|thumb|''Епизода од [[Белгиска револуција|Белгиската револуција]] од 1830'', [[Густаф Ваперс]], 1834|лево]] Во 1830 година избувнала [[Белгиска револуција|Белгиската револуција]], преку која се создала независна Белгија. [[Леополд I (Белгија)|Леополд I]] за крал бил избран со помош на [[Велика Британија]]. Главна одлика на Белгија била нејзината неутралност, која била нарушена во [[1914]] година, кога била нападната од [[Германија]]. Така, таа била приморена да се вклучи во [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Во [[1940]] Белгија повторно била нападната од [[Нацистичка Германија]], а по крајот на војната нејзината неутралност била изоставена. Белгија е членка на [[НАТО]] пактот и една од основачите на [[Европска Економска Заедница|Европската Економска Заедница]]. Во [[1992]] година се приклучила кон [[ЕУ]]. Од [[1830]] година таа е независна држава. == Географија и клима == {{Главна|Географија на Белгија}} [[Податотека:Belgium relief location map.jpg|мини|лево|Релјефна карта на Белгија]] Белгија е држава која се наоѓа во [[Западна Европа]] и која се граничи на запад со [[Северно Море|Северното Море]], на север со [[Холандија]], на исток со [[Германија]], на [[југоисток]] со [[Луксембург]] и на [[југ]] со [[Франција]] со вкупна должина на границата од 1482 километри. Плоштината на Белгија изнесува 30,510&nbsp;км², и според неа се наоѓа на [[список на држави и територии по површина|136 место во светот]]. Белгија има [[морска клима]]. Просечна [[температура]] во Белгија е околу 11,2&nbsp;°C. Можеме да разликуваме три климатски типови. Просечната температурска разлика меѓу најтоплиот месец и најлданиот месец ([[лето]] 16,9&nbsp;°C ; [[зима]] 3&nbsp;°C). Во централна Белгија владее морска клима. Поголемото растојание на морето е причината за поголемите разлики меѓѕ летните и зимските температури (лето 14,7&nbsp;°C ; зима 2,5&nbsp;°C). Околината северно од реката Maas и реката Samber владее таканаречена копнена клима. Јули и август се од прилика најтоплите месеци, а јануари и февруари се најладните месеци во целата година. Зимите во високите Ardennen се остри и долги. Просечната количина на дожд во целата година е околу 852&nbsp;mm. Просечниот број на денови во кој паѓа дожд е меѓу 75 и 90 денови. Максималната дебелина на снегот е околу 6&nbsp;cm на крајбрежјето, а околу 30&nbsp;cm на некој повисоки места на Ардените, додека просечниот број на сончеви часови во целата година изнесува околу 1392. == Политички систем == {{Главна|Политика на Белгија}} == Административна поделба == {{Главна|Административна поделба на Белгија}} Белгија се дели на региони,провинции и јазични области. === Региони во Белгија === Региони во Белгија се: [[Фландрија]], [[Валонија]] и градот [[Брисел]]. === Провинции во Белгија === Градот Брисел не припаѓа на ниту една провинција. {| class="wikitable" |+ !Провинција !Површина (км²) !Население !Главен град |- |Антверпен |2.867 |1.605.167 |Антверпен |- |Западна Фландрија |3.134 |1 106 829 |Брухе (''Бриж'') |- |Источна Фландрија |2.982 |1.335.793 |Гент |- |Фламански Брабант |2.106 |1.037.786 |Левен |- |Валонски Брабант |1.093 |347.423 |Вавр |- |Ено |3.787 |1.278.791 |Монс |- |Лиеж |3.862 |999.646 |Лиеж |- |Лимбург |2.422 |750.435 |Хаселт |- |Луксембург |4.441 |232.813 |Арлон |- |Намир |3.365 |423.317 |Намир |} === Јазични единици во Белгија === Белгиски јазични единици се: Фламанска заедница (се зборува [[холандски јазик]], седиште во Брисел), Франкофонска заедница (се зборува [[француски јазик]], седиште во градот Намир) и Германофонска заедница (се зборува [[германски јазик]], седиште во Ојпен). == Главен град == Брисел е главен град на Белгија. Оваа метропола има 2.090.000 жители. Брисел е град со огромно значење, бидејќи претставува седиште на [[НАТО]] и на [[Европска Унија|Европската Унија]]. Градот Брисел се наоѓа во средишниот дел на Белгија, помеѓу Фландрајската низина и Брабантското плато, на надморска височина помеѓу 15 и 100 метри. Брисел зафаќа површина од 161,38 км². Има густина на население од 7.025/км². == Стопанство == {{Главна|Економија на Белгија}} == Население, религија и јазик == {{Главна|Демографија на Белгија|Религија во Белгија}} [[Податотека:Brussels view from Mont des Arts, Brussels, Belgium (cropped).jpg|мини|лево|[[Брисел]], главен и најголем град во Белгија]] === Население и јазици === Белгија има 10,309,725 жители (2009), а густината на населението изнесува 338 жител на км². [[Брисел]] со околу 1,080,790 жители е најголемиот град во земјата. Во Белгија се зборува [[холандски]] (меѓу Фламанците), главно на север; [[француски]], главно меѓу Валонците, главно на југ, но и во центарот на земјата (во и околу главниот град [[Брисел]]); и [[германски јазик|германски]], меѓу мал број жители на исток. === Религија === По шпанското освојување од [[1592]], до повторното воспоставување на верската слобода во [[1781]] година од страна на [[Јозеф II, Свет Римски Император|Јозеф II]] од [[Австрија]], [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] била прогласена за единствената легитимна религиозна организација која била дозволена на територијата на денешна Белгија. Сепак, мал број на протестантски групи успеале да опстојат и истите главно се задржиле во [[Хорбек]], [[Доул]], [[Турнај]], [[Еупен]] и [[Ходимонт]] <ref>((Наведена мрежна страница | url = http://www.dick.wursten.be/reformatie_nl.htm|title{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} = "Де Reformatie во vogelvlucht" или како фламански протестантството се повлекле кон Север (на холандски) | автор = Френк Роз (инспектор на протестантска веронаука) | accessdate 2008/04/10 =))</ref>. {{bar box |float=right |title=Верници во Белгија |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Католици|yellow|60}} {{Столбен постоток|Муслимани|green|4}} {{Столбен постоток|Будисти|pink|0.3}} {{Столбен постоток|Хиндуси|red|0.7}} {{Столбен постоток|Други|orange|0.83}} {{Столбен постоток|Нерегиозани|black|38}} }} Религијата била една од разликите кои се појавиле помеѓу католичкиот југ и протестантскиот север предводен од страна на [[Обединетото Кралство на Холандија]]. Во крајна сметка, унијата се распаднала во [[1830]] година по создавањето на новата белгиска држава. По [[1830]] година, [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] продолжила да има голема улога во политичкиот живот на Белгија. Како пример за тоа се т.н. “''училишни војни''“ („guerres scolaires“ на [[француски]]) помеѓу либерали и католици во периодите од [[1879]] до [[1884]] и од [[1954]] до [[1958]]. Друг важен настан што се случил е од [[1990]], кога религиозниот крал [[Бодуен I од Белгија|Бодуен I]] , го одбил барањето на белгискиот парламент за легализација на [[абортус]]от<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE1DA1F3BF936A35757C0A966958260|title=Belgian King, Unable to Sign Abortion Law, Takes Day Off|author=New York Times, 5 април 1990|accessdate=2008-04-10}}</ref> Денеска, во Белгија католицизмот е најголема религија и истата опфаќа околу 80% од вкупниот број на население. Други религии во земјата се [[ислам]]от, [[протестантство]]то и [[јудаизам|јудаизмот]]. == Култура == {{Главна|Култура на Белгија}} Во книжевноста се застапени фламанската и француската книжевност.Најпознати средновековни книжевници се Филип де Комин и Жан Фроасар. Најпознати книжевници од деветнаесеттиот век се Шарл де Костер,Емил Верхерен и Хендрик Консијенс,а од дваесеттиот век грофот [[Морис Метерлинк]]. Белгија е земја која дала значителен придонес во развојот на ликовната уметност.Особено плодни биле периодите на раното холандско сликарство,Фламанската ренесанса и барокот,како и во архитектурата особено за време на готската архитектура,ренесансата и барокот.Всушност Белгија е еден од центрите на ренесансата во петнаесеттиот и шеснаесеттиот век.Најпознати сликари во овој период биле браќата Хуберт и [[Јан ван Ајк]],Рохир ван дер Вејден и Питер Бројгел постариот.Во времето на барокот,односно во седумнаесеттиот век најмногу се истакнувале [[Петер Паул Рубенс]] и [[Антонис ван Дајк]]. Белгискиот архитект Виктор Хорта имал големо влијание врз развојот на архитектурата во дваесеттиот век во Европа. Фестивалите се многу важен дел од белгиската култура. Најпознат е карневалот во Бинш. ==Белгија како тема во уметноста== Во своето дело „[[Мирни денови во Клиши]]“, американскиот писател [[Хенри Милер]] вели дека „Белгијците не се инетерсни“.<ref>Henri Miler, ''Mirni dani na Klišiju (drugo izdanje)''. Beograd: BIGZ, 1987, стр. 60.</ref> == Поврзано == * [[Фландрија]] * [[Валонија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.traveldir.org/belgium/ Патување во Белгија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190312081819/http://www.traveldir.org/belgium/ |date=2019-03-12 }} * [http://www.ilotsacre.be/ Интерактивна карта на Брисел] {{Бенелукс}} {{Држави на Европскиот континент}} {{ЕУ}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Белгија| ]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Бенелукс]] pkyl09wyh9i7wj67vcpg9urfi3royee 0 1442 5536451 5502123 2026-04-08T23:27:02Z Buli 2648 5536451 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за држава |native_name = {{native name|cs|Česká republika}} |conventional_long_name = Чешка Република |common_name = Чешка |image_flag = Flag of the Czech Republic.svg |image_coat = Coat of arms of the Czech Republic.svg | image_map = EU-Czechia.svg | map_caption = {{map_caption |location_color=темнозелена |region=Европа |region_color=темносива |subregion=Европската Унија |subregion_color=зелена |legend=EU-Czechia.svg}} |national_motto = [[Pravda vítězí]]<br />„[[Вистината преовладува]]“</small> |national_anthem = {{vunblist |{{native phrase|cs|[[Kde domov můj?]]|nolink=yes}} |{{raise|0.35em|{{small|''Каде е мојот дом?''}}}} |{{center|[[File:Czech anthem.ogg]]}} }} |official_languages = [[Чешки јазик|Чешки]] |demonym = [[Чеси|Чех]] |capital = [[Прага]] |latd=50 |latm=05 |latNS=N |longd=14 |longm=28 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[Парламентарна република]] |leader_title1 = [[Претседател на Чешка|Претседател]] |leader_name1 = [[Петр Павел]] |leader_title2 = [[Премиер на Чешка|Премиер]] |leader_name2 = [[Петр Фијала]] |sovereignty_type = [[Независност]] |sovereignty_note = (~ 870) |established_event1 = {{nowrap|од [[Австроунгарија]]}} |established_date1 = [[28 октомври]] [[1918]] |established_event2 = {{nowrap|[[Чехословачка]]}} |established_date2 = [[1 јануари]] [[1993]] |accessionEUdate = [[1 мај]] [[2004]] |EUseats = 24 |area_rank = 117^та |area_km2 = 78.866 |area_sq_mi = 30.450 |percent_water = 2 | population_estimate = 10,553,443<ref>{{Наведена мрежна страница |title= Population change – 1st – 2nd quarter of 2015|url=https://www.czso.cz/csu/czso/population-of-the-czech-republic-increased |publisher=[[Czech Statistical Office]] |date=21 March 2016 |accessdate=21 March 2016}}</ref> | population_census = 10,436,560<ref>[http://www.scitani.cz/sldb2011/eng/redakce.nsf/i/census_2011_basic_final_results/$File/SLDB-ZAKL-CR_en.xls Census of Population and Housing 2011: Basic final results] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130116234400/http://www.scitani.cz/sldb2011/eng/redakce.nsf/i/census_2011_basic_final_results/$File/SLDB-ZAKL-CR_en.xls |date=2013-01-16 }}. [http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/home Czech Statistical Office] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110129060510/http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/home |date=2011-01-29 }}. Посетено на 19 December 2012.</ref> | population_estimate_year = 2015 | population_estimate_rank = 81ва | population_census_year = 2011 | population_density_km2 = 134 | population_density_rank = 87ма | population_density_sq_mi = 341 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |religion = атеисти (59%), католици (26,8%) |GDP_PPP_year = 2007 |GDP_PPP = $250,057 милијарди<ref name=imf2>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=935&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=99&pr.y=7 |title=Czech Republic|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2008-10-09}}</ref> |GDP_PPP_rank = 39^та<!--2007 rank--> |GDP_PPP_per_capita = $24,229<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 35^та <!--2007 rank--> |GDP_nominal = $174,999 милијарди<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = 39^та <!--2007 rank--> |GDP_nominal_year = 2007 |GDP_nominal_per_capita = $16,956<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 36^та <!--2007 rank--> |Gini = 24.4 <!--number only--> |Gini_year = 2023 |Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> |Gini_ref = <ref name="eurogini">{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu |access-date=4 May 2024}}</ref> |Gini_rank = |HDI_year = 2013<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = steady <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.861 <!--number only--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-report-en-1.pdf |title=Human Development Report 2014 |year=2014 |publisher=United Nations |accessdate=8 август 2015}}</ref> | HDI_rank = 28ма |currency = [[Чешка круна]] |currency_code = CZK |time_zone = [[Средноевропско време|СЕВ]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Средноевропско летно време|СЕЛВ]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = десно |cctld = [[.cz]] ² |calling_code = +420 ³ |footnote1 = [[30 јуни]] [[2008]] (Видете [http://www.czso.cz/eng/csu.nsf/informace/aoby091108.doc Population changes - 1st half of 2008]). |footnote2 = Доменот [[.eu]] се користи исто така, бидејќи е заеднички за сите земји-членки на [[Европската Унија]]. |footnote3 = Ист код со [[Словачка]] (+42) до [[1997]]. }} '''Чешка Република''' ('''ЧР'''; [[Чешки јазик|чешки]]: ''Česká republika'', ''ČR'') или скратено '''Чешка''' ([[чешки јазик|чешки]]: ''Česko'') или многу ретко '''Чехија'''<ref>''Правопис на македонскиот јазик, стр. 170, Просветно Дело, Скопје, 2007''</ref> — земја без излез на море, која се наоѓа во [[Средна Европа]]. Републиката граничи со [[Полска]] на север, [[Германија]] на северозапад и запад, [[Австрија]] на југ и [[Словачка]] на исток. [[Прага]] ([[чешки]]: Praha), е голема туристичка атракција, главен град на Чешка и нејзин најнаселен град. Чешка се состои од три историски области: [[Чешка (историска област)|Чешка]] (''Čechy'', наречена и „Бохемија“), [[Моравија]] (''Morava'') и [[Чешка Шлеска|Шлеска]] (''Slezsko''), ова тројство е присутно и на државниот грб. Членка е на [[НАТО]], а од [[1 мај]] [[2004]] и на [[Европска Унија|Европската Унија]]. Откако [[Чехословачка]] се распадна во 1992 година, Министерството за надворешни работи на Чешка го предложи англиското име '''Чехија''' во 1993 година, додека Чешката влада го одобри ваквиот предлог дури во 2016 година.<ref>{{cite web|title=Vláda schválila doplnení jednoslovného názvu Cesko v cizích jazycích do databází OSN|date=5 May 2016|url=https://www.mzv.cz/jnp/cz/udalosti_a_media/archiv_zprav/rok_2016/tiskove_zpravy/x_2016_05_02_vlada_schvalila_czechia.html|language=cs|website=Ministerstvo zahraničních věcí České republiky|access-date=28 August 2018|trans-title=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828220431/https://www.mzv.cz/jnp/cz/udalosti_a_media/archiv_zprav/rok_2016/tiskove_zpravy/x_2016_05_02_vlada_schvalila_czechia.html|archive-date=28 August 2018|url-status=live}}</ref> == Етимологија на име == == Историја == === Праисторија === [[Податотека:Vestonicka venuse edit.jpg|мини|100п|лево|Вјестоничка Венера, датирана 29,000–25,000 п.н.е.]] Територијата на денешна Чешка била населувана уште од најстари времиња. Според археолошките истражувања, на овие простори постоел живот уште пред 28.000 години п.н.е. Во 3 век п.н.е. Чешка била населена до [[келти]], а од [[1 век]] [[германи|германските племиња]]. === Населување на словените === Во текот на [[5 век]] и [[6 век]], на територијата на денешна Чешка се населиле [[словени|словенските племиња]]. Во предсловенското населување, на оваа територија постоело [[кнежевството Нитра]], кое заедно со [[Моравија]] ја сочинувале т.н. [[Велика Моравија]]. Таа држава во текот на [[9 век]] го достигнал својот Златен век, во времето на [[Ростислав (кнез)|Ростислав I]]. Во почетокот на [[10 век]] за првпат била создадена чешката држава. Во [[12 век]] Чешка станала кралство во составот на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]. === Среден век === Важни периоди од историјата на Чешка се националното ослободително движење и антикатоличкото движење во првата половина на [[15 век]]. Во [[1526]] година, Чешка била вклучена во составот на [[Хабсбуршка империја|Хабсбуршката империја]], како автономна област. Чешка во [[1867]] година била вклучена во составот на [[Австроунгарија]], а по распаѓањето на [[Австроунгарија]] во [[1918]] година се соединила со [[Словачка]] образувајќи ја [[Чехословачка]]. === Чехословачка === [[File:Czechoslovakia I.png|мини|лево|[[Прва Чехословачка Република|Првата Чехословачка Република]] сочинувала 27% од населението на поранешната Австро-Унгарија и околу 80% од нејзината индустрија.<ref name="Stephen J. Lee. Page 107.">Stephen J. Lee. ''Aspects of European History 1789–1980''. Page 107. Chapter "Austria-Hungary and the successor states". [[Routledge]]. 28 January 2008.</ref>|alt=]] На почетокот на [[1939]] година, [[Нацистичка Германија]] ја окупирала Чешка, создавајќи ги [[Чешка (историска област)|Чешка]] и [[Моравија]]. На [[9 мај]] [[1945]] година, [[Црвена армија|Црвената армија]] ја окупирала Чешка, и по војната повторно е создадена [[Чехословачка]]. ==== 1918–1939 ==== Чехословачка е создадена во октомври [[1918]] година, т.е. по завршувањето на [[Првата светска војна]], на територијата на [[Австроунгарија]]. Денес, таа територија ги опфаќа Чешка и Словачка, како и [[Закарпатска Област|Закарпатската област]] во [[Украина]]. Чехословачка била една од најразвиените земји во [[Европа]] поради фактот што во времето на [[Австроунгарија]] на нејзина територија се наоѓале најразвиените [[Индустрија|индустриски]] области и со тоа таа имала добра [[економија]]. Од своето создавање до Втората светска војна, Чехословачка била [[Демократија|демократска]] земја. Еден од најголемите проблеми во државата бил етнички проблем. Втората и третата по големина [[етничка група]], [[Германци|Германците]] односно [[Словаците]], не биле задоволни од политичката [[доминација]] на Чесите. Покрај тоа, многу од етничките Германци и [[Унгарци]] во Чехословачка не ја признавале новата држава. ==== 1939–1945 ==== [[Податотека:Prague liberation 1945 konev.jpg|мини|[[Прага]] ослободена од [[Црвената армија]] во мај 1945]] За време на [[Втората светска војна]], Чехословачка паднала во рацете на [[нацистичка Германија]]. По [[Минхенска конференција|Минхенската конференција]] во 1938 година, војските на [[Хитлер]] ги окупирале пограничните етнички германски области во [[Бохемија]] и [[Моравија]], [[Унгарија во Втората светска војна|Унгарија]] добила територии населени со Унгарци во [[Јужна Словачка]], а останатите територии на Словачка и Закарпатската област добиле статус на [[автономија]]. Чехословачка престанала да постои во [[март]] [[1939]] година, кога Хитлер го окупирал остатокот од Чешка, а Словачка била принудена да прогласи независност. За време на војната, Бохемија и Моравија биле протекторат на Германија, а новата словачка држава била сојузник на нацистичка Германија. Словачките војски се бореле против Русите до 1944 година кога се свртеле против властите. Ова востание е задушено по неколку месеци од Германија. ==== 1945–1990 ==== По завршувањето на Втората светска војна, Чехословачка е обновена, сите Германци се протерани од земјата, а Закарпатската област е окупирана и подоцна припоена кон [[СССР]]. Во 1948 година [[Чехословачка комунистичка партија|Чехословачката комунистичка партија]] ја презема власта по парламентарни избори, а земјата паѓа под влијание на СССР. Во религиозна смисла, [[атеизмот]] бил официјален во државата. Во 1969 година Чехословачка е трансформирана во федерација составена од [[Чешка Социјалистичка Република|Чешката Социјалистичка Република]] и [[Словачка Социјалистичка Република|Словачката Социјалистичка Република]]. ==== 1990–1992 ==== Во [[1989]] година во Чехословачка повторно бил воспоставена [[демократија]]та. Со паѓањето на [[комунизам|комунизмот]], во државата повторно се појавил предлог за промена на името на државата во ''Чехословачка република''. Во април [[1990]] година овој предлог бил отфрлен од страна на словачките политичари, бидејќи според нив тоа име недоволно ја изразувала застапеноста на словаците во федерацијата. Подоцна се стигнало до компромис државата да се вика ''Чешка и Словачка федеративна република''. Но во [[1992]] година, парламентот на федерацијата решил таа да биде разделена на два дела од [[1 јануари]] [[1993]] година на Чешка и [[Словачка]], каква е и до ден-денес. === Чешка Република === По падот на [[комунизам|комунизмот]] од [[1989]] година, во [[1993]] година [[Чехословачка]] се распаднала на Чешка и [[Словачка]] и од тоа време, Чешка е суверена држава. Во [[1999]] година била примена во [[НАТО]], а од [[1 мај]] [[2004]] година во [[ЕУ]]. == Географија и клима == [[Податотека:Tschechien topo.png|мини|Топографска карта]] Чешка е земја која се наоѓа во [[Средна Европа]]. Таа нема излез на море. Земјата граничи со [[Полска]] на север, [[Германија]] на северозапад и запад, [[Австрија]] на Југ, и [[Словачка]] на исток. Климата во Чешка е умерено континентална, со топли лета и студени зими. На повисоките места во Чешка, на планините, климата е планинска. Поголемиот дел од дождовните врнежи паѓаат во летниот период. Така, најдождовен е месецот јули, а најсувиот е февруари. Највисока температура која некогаш била измерена во Чешка е +40,2&nbsp;°C, а најниската е -42,2&nbsp;°C. == Политички систем == == Административна поделба == [[Податотека:Czech Republic, administrative divisions - mk - colored.svg|мини|десно|300п|Карта на краевите во Чешка.]] {{Главна|Административна поделба на Чешка}} Административната поделба на Чешка е остварена преку три нивоа на поделба и тоа: # [[краеви во Чешка|краеви]] # [[окрузи во Чешка|окрузи]] # општини == Стопанство == {{Главна|Економија на Чешка}} Во 2019 година, [[БДП]] по глава на жител на Чешка изнесувал 23 214 [[долар]]и, со што таа била рангирана на 22. место во однос на [[Европа]] и 41. во светот.<ref>http://statisticstimes.com/economy/european-countries-by-gdp-per-capita.php statisticstimes.com (пристапено на 12.06.2020)</ref> Во 2018 година кефициентот [[Џини]] во Чешка изнесувал: 25,6%.<ref>[https://knoema.com/atlas/ranks/GINI-index knoema.com (пристапено на 13.7.2020)]</ref> Во 2008 година, Чешка го вовела системот на [[рамен данок]], но во 2014 година, тој бил напуштен и заменет со [[прогресивно оданочување]]. == Население, јазик == {{Најголеми градови во Чешка}} == Религија == Чешка, заедно со [[Естонија]], е една од најмалку религиозните популации во цела [[Европа]]. Според пописот од [[2001]] година, 59% од земјата се [[Агностизам|агностици]], [[Атеизам|атеисти]] или нерелигиозни, 26,8% се [[Римокатоличка црква|Римокатолици]] и 2.5% се [[Протестантство|протестанти]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.czso.cz/csu/2003edicniplan.nsf/o/4110-03--obyvatelstvo_hlasici_se_k_jednotlivym_cirkvim_a_nabozenskym_spolecnostem|title=Obyvatelstvo hlásící se k jednotlivým církvím a náboženským společnostem|language=cs|accessdate=2006-12-19|publisher=Czech Statistical Office|archive-date=2010-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20101123020414/http://www.czso.cz/csu/2003edicniplan.nsf/o/4110-03--obyvatelstvo_hlasici_se_k_jednotlivym_cirkvim_a_nabozenskym_spolecnostem|url-status=dead}}</ref> {{bar box |float=right |title=Верници во Чешка |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Атеисти|black|67.8}} {{Столбен постоток|Католици|yellow|20}} {{Столбен постоток|Муслимани|green|0.1}} {{Столбен постоток|Будисти|blue|0.5}} {{Столбен постоток|Хиндуисти|pink|0.3}} {{Столбен постоток|Други|orange|2.6}} }} Според најновите податоци на [[Евробарометар]] од [[2005]],<ref name=EUROBAROMETER>{{Наведена мрежна страница|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf|title=Eurobarometer on Social Values, Science and technology 2005 - page 11|accessdate=2007-05-05|format=PDF}}</ref> 19% од Чешките граѓаните одговориле дека "тие веруваат дека постои Бог" (втора најниска стапка меѓу земјите на [[ЕУ|Европската Унија]] по Естонија со 16%),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf|title=Social values, Science and Technology|year=2005|format=PDF|accessdate=2006-12-19|publisher=[[Eurobarometer]]}}</ref>. == Култура во Чешка == == Музика во Чешка == == Спорт во Чешка == ==Чешка како тема во уметноста и во популарната култура== Чешка се јавува како инспирација или тема во разни гранки на [[уметност]]а и во [[Популарна култура|популарната култура]], како на пример: * „Есен во Чешка“ - збирка поезија на чешкиот поет [[Јарослав Сајферт]] од [[1937]] година.<ref>„Izabrana bibliografija Jaroslava Sajferta“ во: Jaroslav Sajfert, ''Stub kuge''. Beograd: Mali vrt, 2014, стр. 93-94.</ref> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == == Поврзано == {{Држави на Европскиот континент}} {{ЕУ}} {{Словенска Европа}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Чешка|*]] [[Категорија:Средна Европа]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Републики]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1993 година]] n8pve0fd8yubxs5u50ylmkj701wtrj6 0 1765 5536322 5404718 2026-04-08T19:19:36Z Buli 2648 /* Ран живот */ 5536322 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за државник | име=Адолф Хитлер<br /><small>''Adolf Hitler''</small> | слика=Hitler portrait crop (colorized).jpg | ред=[[Фирер]] и [[канцелар]] на [[Германија]] | мандат_поч=[[2 август]] [[1934]] | мандат_крај= [[30 април]] [[1945]] | претходник=[[Паул фон Хинденбург]] (како [[претседател]]) | следбеник=[[Карл Дениц]] (како претседател) | роден_дата=[[20 април]] [[1889]] | роден_место=[[Браунау на Ин]], [[Австроунгарија]] [[Податотека:Flag of Austria-Hungary (1869-1918).svg|22x20px|Знаме на Австроунгарија]] | умрел_дата=[[30 април]] [[1945]] | умрел_место=[[Берлин]], [[Нацистичка Германија|Германија]] [[Податотека:Flag of Germany 1933.svg|22x20px|Знаме на Нацистичка Германија]] | партија=[[НСДАП]] }} '''Адолф Хитлер''' ({{Langx|de|Adolf Hitler}}, [[20 април]] [[1889]] – [[30 април]] [[1945]]) — водач на [[НСДАП|нацистите]] и [[канцелар]] на [[Нацистичка Германија|Германија]] од [[1933]] до [[1945]] година. Адолф Хитлер е роден во [[Браунау на Ин]], [[Австроунгарија]] (денес [[Австрија]]), како син на цариник. Работел како цртач на разгледници и молер. За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] се борел во [[Франција]], бил изложен на бојни отрови и потоа бил одликуван за храброст. По поразот на германско-австриските сили, тој станал еден од бројните бесцелни, невработени и депримирани луѓе, кои се сновеле низ [[Германија]] и размислувале што ќе се случи со нивната некогаш голема нација. На оваа тема Хитлер почнал да размислува не како за неуспех во воена смисла, туку како за „нож во грб“ од германските политичари, корумпирани од [[комунизам|комунистите]] и [[Евреи]]те. Решил да формира партија, која ја нарекол [[Националсоцијалистичка германска работничка партија]] (накусо Нацистичка партија) и испланирал одмазда за поразот и реставрација на германската гордост. Набргу потоа во себе почнал да открива талент за [[говорништво]] и способност да ги врзува луѓето за своите идеи. [[Нацизам|Нацизмот]] почнал вртоглаво да се шири меѓу широките народни маси во Германија, но првиот обид за преземање на власта со сила пропаднал. Но со паѓањето на Германија во [[Големата депресија|длабока економска криза]] и со растење на невработеноста, Хитлер почувствувал дека дошло неговото време и успеал да си го пробие патот до власта, нудејќи му на народот само едно решение: слепа послушност на неговата волја. Хитлер успеал на [[30 јануари]] [[1933]] година да го придобие и натера претседателот [[Паул фон Хинденбург|фон Хинденбург]] да го назначи за [[канцелар]]. Следната година Хинденбург починал, а Хитлер ги приграбил и неговите функции и се нарекол [[Фирер]] (водач). Набргу потоа Хитлер започнал да размислува за освојување на светот. Се насочил кон соседните земји и со инвазијата на [[Полска]] на [[1 септември]] [[1939]] ја предизвикал [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. До [[1942]] година станал господар на цела [[Европа]] и на [[СССР|Советските]] територии до [[Москва]]. Но потоа, [[Сојузнички сили|Сојузниците]] со нивните комбинирани сили ја разбиле германската војска и во април [[1945]] додека руската артилерија го разорувала [[Берлин]], Хитлер во својот [[Фирербункер|бункер]] си го одзел животот. Адолф Хитлер бил генијален на свој начин. Но својот потенцијал го искористил за нечовечни цели - директно бил одговорен за смртта на 60 милиони луѓе, стотици милони ранети и безброј разурнати градови и така на светот му нанел поголемо зло од било која личност во историјата. == Ран живот == [[Податотека:Adolf Hitler infant photo (3x4 cropped).jpg|upright|thumb|left|Adolf Hitler ({{Circa|1889–90)}}]] Се родил во [[Браунау на Ин]] како четврто од шест деца на Ајлоз и Клара Хитлер. Како мал сакал да стане опат, но подоцна кога созреал го привлекувало сликарството. Својот татко го гледал со страв и почит и повеќе ја сакал својата мајка. По нивната преселба во Линз татко му се пензионира и се почесто му ги кажува своите искуства кои ги доживеал работејќи како цариник, и Адолф уште од тогаш ја замразил професијата на својот татко. По смртта на Алојз,(1907) Адолф попушта со учење иако дотогаш се покажал како доста интелигентно дете, тој продолжува да ги учи само оние предмети кои го интересираат - историја и географија додека за другите се изјаснува дека се апсолутно непотребни и дека не би му послужиле за ништо. На шеснаесет годишна возраст го напушта училиштето и заминува за Виена. Таму останува одреден период сè додека не дознае дека мајка му е сериозно болна. Тој се обидува да стапи во контакт со повеќе доктори (сите кои ги молел за помош биле Евреи) но нитуеден од нив не сакал да му помогне. Се враќа во Линз со надеж дека мајка му успеала да најде доктор, и дознава дека не и останува уште долго време за живеење. Во 1907 умира Клара Хитлер и тој се враќа во Виена каде што се обидува да влезе во Виенската академија на уметностите, но две години по ред го одбиваат со објаснување дека темите на неговите цртежи се од неживата природа. Бил навистина талентиран уметник. Следните пет години во Виена му биле најужасните години во неговиот живот. Тогаш конечно се откажал од сликарството и се вработил во библиотека од каде што земал книги и се одлучил да го продолжи своето образование. Платата која ја добивал била многу мала и тој сите пари што ги имал ги трошел на книги и театарски претстави. Потоа ја изгубил работата во библиотеката поради недоразбирање со евреите кои работеле со него и се вработил на градилиште од каде што слушајќи ги своите соработници и сфаќајќи дека неговите размислувања се многу по интелектуални од оние на луѓето кои работеле со него, се обидува да им ги појасни работите за власта, но овој настан завршил трагично и тој се вработил на друго градилиште. И од таму го избркале и го претепале, па сѐ уште во него имало надеж дека може да успее да работи како секој нормален човек па уште еднаш се обидел да работи како градежник, но и овој обид завршил трагично за него. После ова конечно сфаќа дека никогаш нема да биде како останатите и тука уште повеќе ја воздигнува во своите ставови Германската нација над другите нации во Германија како единствена нација која заслужува простор за живеење. Потоа учествува во првата светска војна на Австроунгарскиот фронт каде што само двапати е повреден. Пред првата повреда среќата одлично го служела, каде и да се појавел неколку минути по неговото заминување се случувало или бомбардирање или експлозија. Но сепак среќата го изневерува кога во едно бомбардирање е повреден, но сепак само со една несериозна повреда на раката. Потоа во една експлозија се здобива со сериозна повреда на ногата каде што го губи едниот семеник. == Воздигнување до моќ == По напуштањето на болницата, тој активно почнува да го живее политичкиот живот во [[Минхен]] во мај - јуни 1919. Како воен-политички агент се зачленил во една мала Работничка партија во Минхен во септември [[1919]]. Во [[1920]] тој доаѓа на чело на Работничката партија. Се откажал од војската, и се жртвувал себеси унапредувајќи го своето место во партијата која истата година била преименувана во Националсоцијалистичка Германска Работничка Партија. Имало поволни услови за развивање на оваа партија. Економските грижи, како и навредата на Германија со поразот во [[Првата светска војна]] особено биле изразени во [[Баварија]] за време на традиционалниот сепаратизам како и омразата кон републиканската влада во март [[1920]] неколку воени офицери се обиделе да воспостават десницата во владата. Постоеле поволни услови за развивање на оваа мала партија, кои Хитлер успешно ги искористувал. Кога се приклучил на партијата тој бил неактивен, тој се придружил на програма со разни националистички и социјалистички идеи и го развил своето водство. Неговата пропаганда и неговите лични амбиции кои ги покажувал предизвикале многу конфликти со другите водачи во партијата. Тој им го возвратил ударот на останатите кои сакале да го избркаат од партијата на тој начин што му понудиле оставка, но кога виделе дека иднината на нивната партија стои во негови раце се откажале од идејата. Во [[1921]] годнина Хитлер станал нивни водач со речиси неограничена моќ. Со самото стапнување на водачкото место тој на преден план решил да формира масовно движење, чија мистичност и моќ ќе ги заслепи сите и ќе ги направи да му бидат лојални. Тој својата пропаганда ја започнал преку партискиот весник, и преку митинзи на кои публиката од неколкумина прераснала во илјадници фанатици. Со својата харизматична личност и своето динамично водство, тој привлекол верен кадар на нацистички водачи, луѓе чии имиња денес живеат во срам - [[Алфред Росенберг]], [[Рудолф Хес]], [[Херман Геринг]] и [[Јулис Стречер]]. Кулминацијата на наглото растење на нацистичката партија во [[Баварија]] во обидот да зададе државен удар е во ноември [[1923]], кога Хитлер и генералот [[Ерик Лудендорф]] се обиделе да ја одземат предноста на актуелната конфузија и опозицијата на Вајмарската Република да ги натераат водачите на Баварската влада и командантот на локалната војска да прокламираат национална револуција. Во пресметката која што се случила, полицијата и армијата испалиле предупредувачки оган. Хитлер бил повреден а четири полицајци убиени. Тој нацртал и неколку лекции од движењето кое морало легално да ја достигне власта. Хитлер бил обвинет со казна затвор од пет години од кои одслужил само девет месеци и тоа во релативна удобност во Ландсберскиот замок. За време на одслужувањето на казната затвор тој успеал да го напише првиот том на книгата „[[Мојата борба]]“, кое претставува негова политичка автобиографија. Идеите на Хитлер вклучувале нееднаквост меѓу расите, нациите и единките како дел од природната селекција која што ја издвоила [[Ариевци|Ариевската раса]] како креативен елемент на човештвото. Според него природна единка на човештвото бил човекот, од кои најмоќни биле Германците. Тој верувал дека државата постои за да му служи на народот, елемент кој Вајмарската Германска Република го предаде. Парламентарно демократската влада била двојно проколната. Ги апсорбирала еднаквоста на поединците која за Хитлер не постоела и претпоставувала дека тоа може преку парламентарни процедури да биде донесено во корист на народот. Наместо тоа Хитлер се залагал за обединување на народот кое ќе го најде своето очовечување во Фирер, што придонело перфектен авторитет. Под Фирерот, партијата била обликувана од народот и се претворила во негово обезбедување. Најголемиот непријател на [[нацизам|нацизмот]] не биле погледите на Хитлер, ниту пак либералната демократија во [[Германија]] која била пред колапс туку тоа бил [[марксизам|марксизмот]]. Покрај марксизмот, уште поголеми непријатели биле [[Евреи]]те, кои Хитлер ги сметал за [[реинкарнација]] на злото. Постојат различни верувања на историчарите за тоа кога [[антисемитизам|антисемитизмот]] стана најдлабоката и најсилната Хитлерова осуда. Во [[1919]] тој напишал: „Рационално антисемитизмот мора да води кон систематска легална опозиција. Неговата крајна цел мора да биде елиминирање на сите Евреи“. Во „Мојата Борба“ тој ги опишува [[Евреи]]те како „уништувачи на културата“, „паразити на нацијата“ и „закана“. За време на присуството на Хитлер во затворот, Нацистичката Партија ослабела како резултат на внатрешни недоразбирања. По излегувањето од затворот, Хитлер се соочил со потешкотии кој не постоеле пред 1923. Економската стабилност била постигната со реформи во финансиите. Се чинело дека републиката станала многу повеќе почитувана. На Хитлер му се забранувало да одржува говори, најприн во [[Баварија]], а подоцна и во многу други Германски држави. Но и покрај ова партијата растела полека, и во 1926 Хитлер успешно ја воспоставил својата позиција против [[Грегор Страсер]], чии следбеници биле од северна Германија. Пристигнувањето на финансиската криза во [[1929]] предвидувало нов период на политичка нестабилност. Во [[1930]] Хитлер влегол во сојуз со националистот [[Алфред Хугенберг]] во поход против [[Јунг План]], втор преговарач за Германските воени давачки за обесштетување. Со помош на Хугенберговиот весник, Хитлер бил во можност за првпат да стигне до националната публика. Сојузништвото исто така му овозможило да побара помош од голем број на моќни влијателни индустриски лица кои ги контролирале политичките фондови и сакале да ги искористат за создавање на силна десно-ориентирана антисоцијалистичка влада. Сумата која што Хитлер ја добил од индустријалците ја поставиле неговата партија на сигурна финансиска нога и му овозможиле да ја направи делотворна неговата емоционална појава пред средната класа и невработените, заснована на прокламацијата на неговата судбина дека [[Германија]] ќе се ослободи од нејзините страдања. Врската на Хитлер со Хугенберг и индустријалците ги илустрирала вештините да ги користи оние кои сакале да го искористат него. Но најважно негово достигнување било воспоставувањето на вистинска националистичка партија ( со нејзини гласачи и следбеници од различни класи и религиозни групи). Непопусливата пропаганда, поставена против неуспехот на владата да ги подобри условите за време на финансиската криза, придонела со огромен гласачки одзив во полза на [[нацизам|нацистите]]. Партијата станала втора по големина во земјата. Во 1932 Хитлер бил опозиционер на Хинденбург во претседателските избори, и добил 36,8 проценти од гласовите во вториот круг. Тој бил на силна позиција поради верноста на големата маса народ која го следела, и влегол во серии на интриги со конзервативците како што се [[Франц фон Папен]], [[Ото Меиснер]] и синот на претседателот Хинденбург, Оскар. Стравот од комунизмот и одбивањето на социјалдемократите ги соединиле. Без оглед на падот на гласовите на нацистичката партија во ноември 1932, Хитлер инсистирал дека канцеларството е единствена опција која би ја прифатил. На [[30 јануари]] [[1933]] Хинденбург му ја понудил канцеларската фотелја на Хитлер. == Втора светска војна == Германската воена стратегија била преземена од Хитлер. Кога успешниот поход против [[Полска]]<ref>[http://riowang.blogspot.com/2009/09/brest-nazi-soviet-military-parade-23_25.html Слики нацистко-съватски парад победаты в Бжешч ([[Брест]]) 22.09.1939]</ref><ref>[http://pavelnik.blogspot.com/2011/05/blog-post_09.html Нацистко-съватски парад победаты в Бжешч ([[Брест]]) 22.09.1939]</ref> не успеал да го произведе посакуваниот мир со [[Британија]], тој и наредил на германската армија да се припрема за офанзива кон западот. Лошото време направило некои од неговите неподготвени генерали да ја одложат офанзивата. Ова водело кон две огромни промени во плановите. Првата промена била Хитлеровата наредба да попречи евентуално британски претседател во Норвешка на тој начин што би ги окупирал [[Норвешка]] и [[Данска]] во април 1940. Хитлер имал лични интереси во оваа операција. Од тој момент па натаму неговата интервенција во деталите на воените операции пораснала. Втората промена била прифаќањето на планот за напад преку Ардените на генералот [[Ерик вон Маштајн]] кој започнал на [[10 мај]]. Ова бил брилијантен план и почетокот на успехот на Германија. Германската војска сигнала до каналните порти, каде што не успеале да стасаат во првата светска војна, за време од 10 дена. [[Холандија]] се предала по 4 дена, а [[Белгија]] по 16 дена. Хитлер ги задржал тенковите на генералот Карл вон Рундштед јужно од [[Динкерк]], што им овозможило на британските војски да се евакуираат. Меѓутоа западната кампања во целост била неверојатно силна. На [[10 јуни]] [[Италија]] влегла во војната на страната на Германија. На [[22 јуни]] Хитлер триумфално и одмазднички го прифатил и потпишал договорот за капитулација на Франција во истата просторија од истиот вагон од истиот воз на истото место каде што Германија потпишала капитулација кон крајот на Првата светска војна. Хитлер се надевал дека Британците ќе сакаат да преговараат за примирје. Но тоа не се случило, па тој продолжил со неговиот план за инвазија на Британија и елиминација на британската воена сила. Во исто време почнале и подготовките за инвазија на [[СССР]], кои според Хитлер, биле последна надеж за Британската заштита од контролата на Германија над континентот. Потоа Мусолини извршил инвазија врз Грција, каде што поразите на италијанската армија ги намамиле германските сили да дојдат на [[Балкан]]от но и во [[Северна Африка]]. Хитлеровите планови биле нарушени од страна на [[Југославија]] во март [[1941]] на тој начин што била отфрлена владата која имала склучено договор со Германија. Хитлер веднаш и наредил на германската армија да ја покори Југославија. Нападите на [[Средоземно Море|Средоземјето]], иако успешни, биле ограничени, споредувајќи ја инвазијата на СССР. Нападот врз [[СССР]] започнал на [[22 јуни]] [[1941]] година под името [[Барбароса]]. Германската армија многу брзо навлегувала на територијата на СССР, заробувајќи околу 3 милиони Руси, но не успеала да го победи противникот. Хитлер станал арогантен кон своите генерали. Тој не се сложувал со нив во врска со главниот напад, и го трошел своето време и сила на концентрирање во една единствена цел. Во декември [[1941]], неколку милји пред Москва, контраофанзивата на Црвената Армија конечно му докажала на Хитлер дека неговите планови не можат да бидат реализирани. На [[7 декември]], [[Јапонија]] ја нападнала американската поморска воена база, [[Перл Харбор]]. Хитлеровиот сојуз со Јапонија го натерал да им објави војна на [[САД]]. Од тој момент целата негова стратегија се променила. Тој се надевал и пробал (како неговиот идол Фредерик II Велики) да го скрши она што мислел дека е натприродна коалиција на неговиот противник на тој начин што сакал да го натера еден од нив да склучи примирје со Германија. Неговиот план за растурање на натприродната коалиција меѓу [[Сталин]], [[Черчил]] и [[Рузвелт]] се остварил, но дури по Втората светска војна кога веќе било предоцна за Хитлер. Тој исто така наредил и реорганизација на германската воена економија. Во меѓувреме, Химлер ја подготвувал земјата за нова распределба на [[Европа]]. Од [[1933]] до [[1939]] а во некои барања дури и за време на првите години на војната, Хитлер правел планови да ги избрка [[Евреи]]те од Големиот Германски Рајх. Во [[1941]] неговиот план за бркање на Евреите се променил во план за чистење на Евреите. [[концентрационен логор|Концентрационите логори]] кои ги создал под нацистички режим биле проширени и вклучувале уништувачки логори, како [[Аушвиц]], и мобилни бригади за чистење како што била Ајнсатз-групата. Дури и [[католицизам|католиците]], [[Полска|Пољаци]], [[Ром]]и, [[хомосексуалност|хомосексуалци]], и хендикепираните биле мета на прогонување. Дури 6 милиони [[Евреи]] биле убиени за време на војната. На крајот на [[1942]], поразот кај [[Ел Аламеин]] и [[Сталинград]] како и пристигнувањето на американските трупи во француска [[северна Африка]] придонеле до пресвртница во војната. Со ова почнал да се менува и карактерот на Хитлер. Тој почнал да ги предводи операциите на исток од главните штабови, одбил да ги посети бомбардираните градови или да дозволи повлекувања, станал зависен од неговиот психијатар, [[Теодор Морел]], и бил под [[лекарство|лекарства]]. Сепак Хитлер не ја изгубил моќта да реагира енергично. По апсењето на [[Бенито Мусолини|Мусолини]] во јули [[1943]] и капитулацијата на Италија, тој не само што наредил окупација на сите важни позиции окупирани од италијанската армија, туку исто така и наредил да се спаси Мусолини, со намера да биде премиер на новата фашистичка влада. На источниот фронт, имало се помалку и помалку можност да биде под офанзива на германската армија. Односите со неговите коаманданти на армијата станале напнати, сè повеќе и повеќе со растењето на важноста на СС дивизиите. Во меѓувреме неуспехот на мисијата на У-бродот како и бомбардирањето на [[Германија]] многу ги намалиле шансите за победа. Очајните офицери и анти-нацистичките цивили се спремале да го отстранат Хитлер и да преговараат за мир. Биле планирани неколку обиди во периодот од [[1943]]-[[1944]]; најблиску до успехот бил оној на [[20 јули]] [[1944]] кога Колонел Клаус вон Стауфенберг подметнал бомба на конференцијата во Хитлеровиот штаб во источна [[Прусија]]. Но Хитлер се извлекол без големи повреди, и со неколку исклучоци, сите кои учествувале во тој план биле убиени. Намалувањето на независноста на неговата армија било комплетно; Национал Социјалистичките политичари биле избрани за сите воени штабови. Потоа Хитлер се разболел, но не се одморал, ниту губел контрола, и продолжил да вежба скоро хипнотичка моќ кон неговите потчинети. Сојузната инвазија над [[Нормандија]] ([[6 јуни]] [[1944]]) го обележила почетокот од крајот на војната. За неколку месеци, 8 европски главни градови ([[Рим]], [[Париз]], [[Букурешт]], [[Софија]], [[Атина]], [[Белград]], [[Хелсинки]]) биле ослободени од сојузниците или се предале на нив. Во декември [[1944]] Хитлер ги преместил неговите штабови на запад за да организира офанзива на [[Ардени]]те насочена кон разделување на американските и британските армии. По неуспехот, неговите надежи за успех сега биле минимални, засновани на употребата на нови оружја (Германските ракети биле лансирани во [[Лондон]] од јуни [[1944]]) или на раскинување на сојузничките сили. == Смртта на Хитлер == По јануари [[1945]] Хитлер не ја напуштил канцеларијата во [[Берлин]] или неговиот бункер, смислувајќи план за последен отпор на југот како што се ближеле советските сили кон Берлин. Во состојба на целсона исцрпеност и нервоза, тој на крајот го прифатил неизбежниот пораз, и одлучил да си го одземе својот живот и да ја остави земјата врз која имал апсолутна моќ на милост и немилост на нејзините окупатори. Пред ова, останале уште две работи да се извршат. Првата - се оженил со [[Ева Браун]] на полноќ помеѓу 28 и 29 април. Веднаш потоа го издиктирал својот политички тестамент, оправдувајќи ја неговата кариера и назначувајќи ги адмиралот [[Карл Дениц]] за претседател и [[Јозеф Гебелс]] за канцелар. На [[30 април]] за последен пат се поздравил со [[Гебелс]] и неколку останати коишто биле со него, и влегле во бункерот со неговата жена. Хитлер се застрелал, а неговата жена се отрула. Според неговите инструкции, нивните тела биле запалени. Хитлеровиот успех бил во врска со осетливоста на поствоена [[Германија]] на неговиот уникатен талент како национален водач. Неговото воздигнување до моќ не било неизбежно. Сè уште нема никој кој може да се спореди со неговата способност да ги управува настаните до неговата смрт. Моќта која што ја имал била безценета. Неговите идеали и намери биле прифатени во целиот свет или во дел од милиони луѓе, особено во Германија. Со текот на времето тој бил поразен, уништил голем дел од тоа што останало од старата [[Европа]], додека германскиот народ морал сам да се справи со тоа што би го нарекле подоцна "Нултата година" [[1945]]. ==Хитлер како мотив во уметноста и во популарната култура== * „Првата Хитлерова фотографија“ - песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 232-233.</ref> * „Двајца Хитлерчиња“ (''Two Little Hitlers'') - песна на англискиот [[Рок-музика|рок]] музичар [[Елвис Костело]] од 1979 година.<ref>[https://www.discogs.com/Elvis-Costello-The-Attractions-Armed-Forces/release/2480516 DISCOGS, Elvis Costello & The Attractions ‎– Armed Forces (пристапено на 29.4.2020)]</ref> * „[[Хитлер: Подемот на злото]]“ (''Hitler: The Rise of Evil'') - [[Телевизија|телевизиска]] мини-серија од 2003 година.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0346293/?ref_=nv_sr_srsg_6 IMBd, Hitler: The Rise of Evil (пристапено на 29.4.2020)]</ref> * „[[Хитлеровиот круг на злото]]“ (''Hitler's Circle of Evil'') - [[Телевизија|телевизиска]] серија од 2018 година.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt6600720/?ref_=nv_sr_srsg_7 IMBd, Hitler's Circle of Evil (пристапено на 29.4.2020)]</ref> == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * „[[Мојата борба]]“ - дело на Хитлер * [[НСДАП]] * [[Нацизам]] * [[Членови на Хитлеровиот кабинет]] * „[[Фирербункер]]“ * [[Обиди за атентат врз Адолф Хитлер]] {{германски канцелари}} {{Последни станари во Фирербункерот}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хитлер, Адолф}} [[Категорија:Адолф Хитлер| ]] [[Категорија:Германци]] [[Категорија:Германски канцелари]] [[Категорија:Германски националсоцијалисти]] [[Категорија:Германски политичари]] [[Категорија:Претседатели на Германија]] [[Категорија:Водачи на држави]] [[Категорија:Канцелари]] [[Категорија:Премиери на Прусија]] [[Категорија:Луѓе од Браунау на Ин]] [[Категорија:Родени во 1889 година]] [[Категорија:Починати во 1945 година]] [[Категорија:Членови на НСДАП]] [[Категорија:Починати во Берлин]] [[Категорија:Националсоцијалистички водачи]] [[Категорија:Носители на Железниот крст (1914) од II класа]] [[Категорија:Носители на Железниот крст (1914) од I класа]] [[Категорија:Германски мемоаристи]] 8x2vj088v273do5lo5hyffk33adxxux 5536323 5536322 2026-04-08T19:20:15Z Buli 2648 /* Ран живот */ 5536323 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за државник | име=Адолф Хитлер<br /><small>''Adolf Hitler''</small> | слика=Hitler portrait crop (colorized).jpg | ред=[[Фирер]] и [[канцелар]] на [[Германија]] | мандат_поч=[[2 август]] [[1934]] | мандат_крај= [[30 април]] [[1945]] | претходник=[[Паул фон Хинденбург]] (како [[претседател]]) | следбеник=[[Карл Дениц]] (како претседател) | роден_дата=[[20 април]] [[1889]] | роден_место=[[Браунау на Ин]], [[Австроунгарија]] [[Податотека:Flag of Austria-Hungary (1869-1918).svg|22x20px|Знаме на Австроунгарија]] | умрел_дата=[[30 април]] [[1945]] | умрел_место=[[Берлин]], [[Нацистичка Германија|Германија]] [[Податотека:Flag of Germany 1933.svg|22x20px|Знаме на Нацистичка Германија]] | партија=[[НСДАП]] }} '''Адолф Хитлер''' ({{Langx|de|Adolf Hitler}}, [[20 април]] [[1889]] – [[30 април]] [[1945]]) — водач на [[НСДАП|нацистите]] и [[канцелар]] на [[Нацистичка Германија|Германија]] од [[1933]] до [[1945]] година. Адолф Хитлер е роден во [[Браунау на Ин]], [[Австроунгарија]] (денес [[Австрија]]), како син на цариник. Работел како цртач на разгледници и молер. За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] се борел во [[Франција]], бил изложен на бојни отрови и потоа бил одликуван за храброст. По поразот на германско-австриските сили, тој станал еден од бројните бесцелни, невработени и депримирани луѓе, кои се сновеле низ [[Германија]] и размислувале што ќе се случи со нивната некогаш голема нација. На оваа тема Хитлер почнал да размислува не како за неуспех во воена смисла, туку како за „нож во грб“ од германските политичари, корумпирани од [[комунизам|комунистите]] и [[Евреи]]те. Решил да формира партија, која ја нарекол [[Националсоцијалистичка германска работничка партија]] (накусо Нацистичка партија) и испланирал одмазда за поразот и реставрација на германската гордост. Набргу потоа во себе почнал да открива талент за [[говорништво]] и способност да ги врзува луѓето за своите идеи. [[Нацизам|Нацизмот]] почнал вртоглаво да се шири меѓу широките народни маси во Германија, но првиот обид за преземање на власта со сила пропаднал. Но со паѓањето на Германија во [[Големата депресија|длабока економска криза]] и со растење на невработеноста, Хитлер почувствувал дека дошло неговото време и успеал да си го пробие патот до власта, нудејќи му на народот само едно решение: слепа послушност на неговата волја. Хитлер успеал на [[30 јануари]] [[1933]] година да го придобие и натера претседателот [[Паул фон Хинденбург|фон Хинденбург]] да го назначи за [[канцелар]]. Следната година Хинденбург починал, а Хитлер ги приграбил и неговите функции и се нарекол [[Фирер]] (водач). Набргу потоа Хитлер започнал да размислува за освојување на светот. Се насочил кон соседните земји и со инвазијата на [[Полска]] на [[1 септември]] [[1939]] ја предизвикал [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. До [[1942]] година станал господар на цела [[Европа]] и на [[СССР|Советските]] територии до [[Москва]]. Но потоа, [[Сојузнички сили|Сојузниците]] со нивните комбинирани сили ја разбиле германската војска и во април [[1945]] додека руската артилерија го разорувала [[Берлин]], Хитлер во својот [[Фирербункер|бункер]] си го одзел животот. Адолф Хитлер бил генијален на свој начин. Но својот потенцијал го искористил за нечовечни цели - директно бил одговорен за смртта на 60 милиони луѓе, стотици милони ранети и безброј разурнати градови и така на светот му нанел поголемо зло од било која личност во историјата. == Ран живот == [[Податотека:Adolf Hitler infant photo (3x4 cropped).jpg|upright|thumb|left|Адолф Хитлер ({{Circa|1889–90)}}]] Се родил во [[Браунау на Ин]] како четврто од шест деца на Ајлоз и Клара Хитлер. Како мал сакал да стане опат, но подоцна кога созреал го привлекувало сликарството. Својот татко го гледал со страв и почит и повеќе ја сакал својата мајка. По нивната преселба во Линз татко му се пензионира и се почесто му ги кажува своите искуства кои ги доживеал работејќи како цариник, и Адолф уште од тогаш ја замразил професијата на својот татко. По смртта на Алојз,(1907) Адолф попушта со учење иако дотогаш се покажал како доста интелигентно дете, тој продолжува да ги учи само оние предмети кои го интересираат - историја и географија додека за другите се изјаснува дека се апсолутно непотребни и дека не би му послужиле за ништо. На шеснаесет годишна возраст го напушта училиштето и заминува за Виена. Таму останува одреден период сè додека не дознае дека мајка му е сериозно болна. Тој се обидува да стапи во контакт со повеќе доктори (сите кои ги молел за помош биле Евреи) но нитуеден од нив не сакал да му помогне. Се враќа во Линз со надеж дека мајка му успеала да најде доктор, и дознава дека не и останува уште долго време за живеење. Во 1907 умира Клара Хитлер и тој се враќа во Виена каде што се обидува да влезе во Виенската академија на уметностите, но две години по ред го одбиваат со објаснување дека темите на неговите цртежи се од неживата природа. Бил навистина талентиран уметник. Следните пет години во Виена му биле најужасните години во неговиот живот. Тогаш конечно се откажал од сликарството и се вработил во библиотека од каде што земал книги и се одлучил да го продолжи своето образование. Платата која ја добивал била многу мала и тој сите пари што ги имал ги трошел на книги и театарски претстави. Потоа ја изгубил работата во библиотеката поради недоразбирање со евреите кои работеле со него и се вработил на градилиште од каде што слушајќи ги своите соработници и сфаќајќи дека неговите размислувања се многу по интелектуални од оние на луѓето кои работеле со него, се обидува да им ги појасни работите за власта, но овој настан завршил трагично и тој се вработил на друго градилиште. И од таму го избркале и го претепале, па сѐ уште во него имало надеж дека може да успее да работи како секој нормален човек па уште еднаш се обидел да работи како градежник, но и овој обид завршил трагично за него. После ова конечно сфаќа дека никогаш нема да биде како останатите и тука уште повеќе ја воздигнува во своите ставови Германската нација над другите нации во Германија како единствена нација која заслужува простор за живеење. Потоа учествува во првата светска војна на Австроунгарскиот фронт каде што само двапати е повреден. Пред првата повреда среќата одлично го служела, каде и да се појавел неколку минути по неговото заминување се случувало или бомбардирање или експлозија. Но сепак среќата го изневерува кога во едно бомбардирање е повреден, но сепак само со една несериозна повреда на раката. Потоа во една експлозија се здобива со сериозна повреда на ногата каде што го губи едниот семеник. == Воздигнување до моќ == По напуштањето на болницата, тој активно почнува да го живее политичкиот живот во [[Минхен]] во мај - јуни 1919. Како воен-политички агент се зачленил во една мала Работничка партија во Минхен во септември [[1919]]. Во [[1920]] тој доаѓа на чело на Работничката партија. Се откажал од војската, и се жртвувал себеси унапредувајќи го своето место во партијата која истата година била преименувана во Националсоцијалистичка Германска Работничка Партија. Имало поволни услови за развивање на оваа партија. Економските грижи, како и навредата на Германија со поразот во [[Првата светска војна]] особено биле изразени во [[Баварија]] за време на традиционалниот сепаратизам како и омразата кон републиканската влада во март [[1920]] неколку воени офицери се обиделе да воспостават десницата во владата. Постоеле поволни услови за развивање на оваа мала партија, кои Хитлер успешно ги искористувал. Кога се приклучил на партијата тој бил неактивен, тој се придружил на програма со разни националистички и социјалистички идеи и го развил своето водство. Неговата пропаганда и неговите лични амбиции кои ги покажувал предизвикале многу конфликти со другите водачи во партијата. Тој им го возвратил ударот на останатите кои сакале да го избркаат од партијата на тој начин што му понудиле оставка, но кога виделе дека иднината на нивната партија стои во негови раце се откажале од идејата. Во [[1921]] годнина Хитлер станал нивни водач со речиси неограничена моќ. Со самото стапнување на водачкото место тој на преден план решил да формира масовно движење, чија мистичност и моќ ќе ги заслепи сите и ќе ги направи да му бидат лојални. Тој својата пропаганда ја започнал преку партискиот весник, и преку митинзи на кои публиката од неколкумина прераснала во илјадници фанатици. Со својата харизматична личност и своето динамично водство, тој привлекол верен кадар на нацистички водачи, луѓе чии имиња денес живеат во срам - [[Алфред Росенберг]], [[Рудолф Хес]], [[Херман Геринг]] и [[Јулис Стречер]]. Кулминацијата на наглото растење на нацистичката партија во [[Баварија]] во обидот да зададе државен удар е во ноември [[1923]], кога Хитлер и генералот [[Ерик Лудендорф]] се обиделе да ја одземат предноста на актуелната конфузија и опозицијата на Вајмарската Република да ги натераат водачите на Баварската влада и командантот на локалната војска да прокламираат национална револуција. Во пресметката која што се случила, полицијата и армијата испалиле предупредувачки оган. Хитлер бил повреден а четири полицајци убиени. Тој нацртал и неколку лекции од движењето кое морало легално да ја достигне власта. Хитлер бил обвинет со казна затвор од пет години од кои одслужил само девет месеци и тоа во релативна удобност во Ландсберскиот замок. За време на одслужувањето на казната затвор тој успеал да го напише првиот том на книгата „[[Мојата борба]]“, кое претставува негова политичка автобиографија. Идеите на Хитлер вклучувале нееднаквост меѓу расите, нациите и единките како дел од природната селекција која што ја издвоила [[Ариевци|Ариевската раса]] како креативен елемент на човештвото. Според него природна единка на човештвото бил човекот, од кои најмоќни биле Германците. Тој верувал дека државата постои за да му служи на народот, елемент кој Вајмарската Германска Република го предаде. Парламентарно демократската влада била двојно проколната. Ги апсорбирала еднаквоста на поединците која за Хитлер не постоела и претпоставувала дека тоа може преку парламентарни процедури да биде донесено во корист на народот. Наместо тоа Хитлер се залагал за обединување на народот кое ќе го најде своето очовечување во Фирер, што придонело перфектен авторитет. Под Фирерот, партијата била обликувана од народот и се претворила во негово обезбедување. Најголемиот непријател на [[нацизам|нацизмот]] не биле погледите на Хитлер, ниту пак либералната демократија во [[Германија]] која била пред колапс туку тоа бил [[марксизам|марксизмот]]. Покрај марксизмот, уште поголеми непријатели биле [[Евреи]]те, кои Хитлер ги сметал за [[реинкарнација]] на злото. Постојат различни верувања на историчарите за тоа кога [[антисемитизам|антисемитизмот]] стана најдлабоката и најсилната Хитлерова осуда. Во [[1919]] тој напишал: „Рационално антисемитизмот мора да води кон систематска легална опозиција. Неговата крајна цел мора да биде елиминирање на сите Евреи“. Во „Мојата Борба“ тој ги опишува [[Евреи]]те како „уништувачи на културата“, „паразити на нацијата“ и „закана“. За време на присуството на Хитлер во затворот, Нацистичката Партија ослабела како резултат на внатрешни недоразбирања. По излегувањето од затворот, Хитлер се соочил со потешкотии кој не постоеле пред 1923. Економската стабилност била постигната со реформи во финансиите. Се чинело дека републиката станала многу повеќе почитувана. На Хитлер му се забранувало да одржува говори, најприн во [[Баварија]], а подоцна и во многу други Германски држави. Но и покрај ова партијата растела полека, и во 1926 Хитлер успешно ја воспоставил својата позиција против [[Грегор Страсер]], чии следбеници биле од северна Германија. Пристигнувањето на финансиската криза во [[1929]] предвидувало нов период на политичка нестабилност. Во [[1930]] Хитлер влегол во сојуз со националистот [[Алфред Хугенберг]] во поход против [[Јунг План]], втор преговарач за Германските воени давачки за обесштетување. Со помош на Хугенберговиот весник, Хитлер бил во можност за првпат да стигне до националната публика. Сојузништвото исто така му овозможило да побара помош од голем број на моќни влијателни индустриски лица кои ги контролирале политичките фондови и сакале да ги искористат за создавање на силна десно-ориентирана антисоцијалистичка влада. Сумата која што Хитлер ја добил од индустријалците ја поставиле неговата партија на сигурна финансиска нога и му овозможиле да ја направи делотворна неговата емоционална појава пред средната класа и невработените, заснована на прокламацијата на неговата судбина дека [[Германија]] ќе се ослободи од нејзините страдања. Врската на Хитлер со Хугенберг и индустријалците ги илустрирала вештините да ги користи оние кои сакале да го искористат него. Но најважно негово достигнување било воспоставувањето на вистинска националистичка партија ( со нејзини гласачи и следбеници од различни класи и религиозни групи). Непопусливата пропаганда, поставена против неуспехот на владата да ги подобри условите за време на финансиската криза, придонела со огромен гласачки одзив во полза на [[нацизам|нацистите]]. Партијата станала втора по големина во земјата. Во 1932 Хитлер бил опозиционер на Хинденбург во претседателските избори, и добил 36,8 проценти од гласовите во вториот круг. Тој бил на силна позиција поради верноста на големата маса народ која го следела, и влегол во серии на интриги со конзервативците како што се [[Франц фон Папен]], [[Ото Меиснер]] и синот на претседателот Хинденбург, Оскар. Стравот од комунизмот и одбивањето на социјалдемократите ги соединиле. Без оглед на падот на гласовите на нацистичката партија во ноември 1932, Хитлер инсистирал дека канцеларството е единствена опција која би ја прифатил. На [[30 јануари]] [[1933]] Хинденбург му ја понудил канцеларската фотелја на Хитлер. == Втора светска војна == Германската воена стратегија била преземена од Хитлер. Кога успешниот поход против [[Полска]]<ref>[http://riowang.blogspot.com/2009/09/brest-nazi-soviet-military-parade-23_25.html Слики нацистко-съватски парад победаты в Бжешч ([[Брест]]) 22.09.1939]</ref><ref>[http://pavelnik.blogspot.com/2011/05/blog-post_09.html Нацистко-съватски парад победаты в Бжешч ([[Брест]]) 22.09.1939]</ref> не успеал да го произведе посакуваниот мир со [[Британија]], тој и наредил на германската армија да се припрема за офанзива кон западот. Лошото време направило некои од неговите неподготвени генерали да ја одложат офанзивата. Ова водело кон две огромни промени во плановите. Првата промена била Хитлеровата наредба да попречи евентуално британски претседател во Норвешка на тој начин што би ги окупирал [[Норвешка]] и [[Данска]] во април 1940. Хитлер имал лични интереси во оваа операција. Од тој момент па натаму неговата интервенција во деталите на воените операции пораснала. Втората промена била прифаќањето на планот за напад преку Ардените на генералот [[Ерик вон Маштајн]] кој започнал на [[10 мај]]. Ова бил брилијантен план и почетокот на успехот на Германија. Германската војска сигнала до каналните порти, каде што не успеале да стасаат во првата светска војна, за време од 10 дена. [[Холандија]] се предала по 4 дена, а [[Белгија]] по 16 дена. Хитлер ги задржал тенковите на генералот Карл вон Рундштед јужно од [[Динкерк]], што им овозможило на британските војски да се евакуираат. Меѓутоа западната кампања во целост била неверојатно силна. На [[10 јуни]] [[Италија]] влегла во војната на страната на Германија. На [[22 јуни]] Хитлер триумфално и одмазднички го прифатил и потпишал договорот за капитулација на Франција во истата просторија од истиот вагон од истиот воз на истото место каде што Германија потпишала капитулација кон крајот на Првата светска војна. Хитлер се надевал дека Британците ќе сакаат да преговараат за примирје. Но тоа не се случило, па тој продолжил со неговиот план за инвазија на Британија и елиминација на британската воена сила. Во исто време почнале и подготовките за инвазија на [[СССР]], кои според Хитлер, биле последна надеж за Британската заштита од контролата на Германија над континентот. Потоа Мусолини извршил инвазија врз Грција, каде што поразите на италијанската армија ги намамиле германските сили да дојдат на [[Балкан]]от но и во [[Северна Африка]]. Хитлеровите планови биле нарушени од страна на [[Југославија]] во март [[1941]] на тој начин што била отфрлена владата која имала склучено договор со Германија. Хитлер веднаш и наредил на германската армија да ја покори Југославија. Нападите на [[Средоземно Море|Средоземјето]], иако успешни, биле ограничени, споредувајќи ја инвазијата на СССР. Нападот врз [[СССР]] започнал на [[22 јуни]] [[1941]] година под името [[Барбароса]]. Германската армија многу брзо навлегувала на територијата на СССР, заробувајќи околу 3 милиони Руси, но не успеала да го победи противникот. Хитлер станал арогантен кон своите генерали. Тој не се сложувал со нив во врска со главниот напад, и го трошел своето време и сила на концентрирање во една единствена цел. Во декември [[1941]], неколку милји пред Москва, контраофанзивата на Црвената Армија конечно му докажала на Хитлер дека неговите планови не можат да бидат реализирани. На [[7 декември]], [[Јапонија]] ја нападнала американската поморска воена база, [[Перл Харбор]]. Хитлеровиот сојуз со Јапонија го натерал да им објави војна на [[САД]]. Од тој момент целата негова стратегија се променила. Тој се надевал и пробал (како неговиот идол Фредерик II Велики) да го скрши она што мислел дека е натприродна коалиција на неговиот противник на тој начин што сакал да го натера еден од нив да склучи примирје со Германија. Неговиот план за растурање на натприродната коалиција меѓу [[Сталин]], [[Черчил]] и [[Рузвелт]] се остварил, но дури по Втората светска војна кога веќе било предоцна за Хитлер. Тој исто така наредил и реорганизација на германската воена економија. Во меѓувреме, Химлер ја подготвувал земјата за нова распределба на [[Европа]]. Од [[1933]] до [[1939]] а во некои барања дури и за време на првите години на војната, Хитлер правел планови да ги избрка [[Евреи]]те од Големиот Германски Рајх. Во [[1941]] неговиот план за бркање на Евреите се променил во план за чистење на Евреите. [[концентрационен логор|Концентрационите логори]] кои ги создал под нацистички режим биле проширени и вклучувале уништувачки логори, како [[Аушвиц]], и мобилни бригади за чистење како што била Ајнсатз-групата. Дури и [[католицизам|католиците]], [[Полска|Пољаци]], [[Ром]]и, [[хомосексуалност|хомосексуалци]], и хендикепираните биле мета на прогонување. Дури 6 милиони [[Евреи]] биле убиени за време на војната. На крајот на [[1942]], поразот кај [[Ел Аламеин]] и [[Сталинград]] како и пристигнувањето на американските трупи во француска [[северна Африка]] придонеле до пресвртница во војната. Со ова почнал да се менува и карактерот на Хитлер. Тој почнал да ги предводи операциите на исток од главните штабови, одбил да ги посети бомбардираните градови или да дозволи повлекувања, станал зависен од неговиот психијатар, [[Теодор Морел]], и бил под [[лекарство|лекарства]]. Сепак Хитлер не ја изгубил моќта да реагира енергично. По апсењето на [[Бенито Мусолини|Мусолини]] во јули [[1943]] и капитулацијата на Италија, тој не само што наредил окупација на сите важни позиции окупирани од италијанската армија, туку исто така и наредил да се спаси Мусолини, со намера да биде премиер на новата фашистичка влада. На источниот фронт, имало се помалку и помалку можност да биде под офанзива на германската армија. Односите со неговите коаманданти на армијата станале напнати, сè повеќе и повеќе со растењето на важноста на СС дивизиите. Во меѓувреме неуспехот на мисијата на У-бродот како и бомбардирањето на [[Германија]] многу ги намалиле шансите за победа. Очајните офицери и анти-нацистичките цивили се спремале да го отстранат Хитлер и да преговараат за мир. Биле планирани неколку обиди во периодот од [[1943]]-[[1944]]; најблиску до успехот бил оној на [[20 јули]] [[1944]] кога Колонел Клаус вон Стауфенберг подметнал бомба на конференцијата во Хитлеровиот штаб во источна [[Прусија]]. Но Хитлер се извлекол без големи повреди, и со неколку исклучоци, сите кои учествувале во тој план биле убиени. Намалувањето на независноста на неговата армија било комплетно; Национал Социјалистичките политичари биле избрани за сите воени штабови. Потоа Хитлер се разболел, но не се одморал, ниту губел контрола, и продолжил да вежба скоро хипнотичка моќ кон неговите потчинети. Сојузната инвазија над [[Нормандија]] ([[6 јуни]] [[1944]]) го обележила почетокот од крајот на војната. За неколку месеци, 8 европски главни градови ([[Рим]], [[Париз]], [[Букурешт]], [[Софија]], [[Атина]], [[Белград]], [[Хелсинки]]) биле ослободени од сојузниците или се предале на нив. Во декември [[1944]] Хитлер ги преместил неговите штабови на запад за да организира офанзива на [[Ардени]]те насочена кон разделување на американските и британските армии. По неуспехот, неговите надежи за успех сега биле минимални, засновани на употребата на нови оружја (Германските ракети биле лансирани во [[Лондон]] од јуни [[1944]]) или на раскинување на сојузничките сили. == Смртта на Хитлер == По јануари [[1945]] Хитлер не ја напуштил канцеларијата во [[Берлин]] или неговиот бункер, смислувајќи план за последен отпор на југот како што се ближеле советските сили кон Берлин. Во состојба на целсона исцрпеност и нервоза, тој на крајот го прифатил неизбежниот пораз, и одлучил да си го одземе својот живот и да ја остави земјата врз која имал апсолутна моќ на милост и немилост на нејзините окупатори. Пред ова, останале уште две работи да се извршат. Првата - се оженил со [[Ева Браун]] на полноќ помеѓу 28 и 29 април. Веднаш потоа го издиктирал својот политички тестамент, оправдувајќи ја неговата кариера и назначувајќи ги адмиралот [[Карл Дениц]] за претседател и [[Јозеф Гебелс]] за канцелар. На [[30 април]] за последен пат се поздравил со [[Гебелс]] и неколку останати коишто биле со него, и влегле во бункерот со неговата жена. Хитлер се застрелал, а неговата жена се отрула. Според неговите инструкции, нивните тела биле запалени. Хитлеровиот успех бил во врска со осетливоста на поствоена [[Германија]] на неговиот уникатен талент како национален водач. Неговото воздигнување до моќ не било неизбежно. Сè уште нема никој кој може да се спореди со неговата способност да ги управува настаните до неговата смрт. Моќта која што ја имал била безценета. Неговите идеали и намери биле прифатени во целиот свет или во дел од милиони луѓе, особено во Германија. Со текот на времето тој бил поразен, уништил голем дел од тоа што останало од старата [[Европа]], додека германскиот народ морал сам да се справи со тоа што би го нарекле подоцна "Нултата година" [[1945]]. ==Хитлер како мотив во уметноста и во популарната култура== * „Првата Хитлерова фотографија“ - песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 232-233.</ref> * „Двајца Хитлерчиња“ (''Two Little Hitlers'') - песна на англискиот [[Рок-музика|рок]] музичар [[Елвис Костело]] од 1979 година.<ref>[https://www.discogs.com/Elvis-Costello-The-Attractions-Armed-Forces/release/2480516 DISCOGS, Elvis Costello & The Attractions ‎– Armed Forces (пристапено на 29.4.2020)]</ref> * „[[Хитлер: Подемот на злото]]“ (''Hitler: The Rise of Evil'') - [[Телевизија|телевизиска]] мини-серија од 2003 година.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0346293/?ref_=nv_sr_srsg_6 IMBd, Hitler: The Rise of Evil (пристапено на 29.4.2020)]</ref> * „[[Хитлеровиот круг на злото]]“ (''Hitler's Circle of Evil'') - [[Телевизија|телевизиска]] серија од 2018 година.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt6600720/?ref_=nv_sr_srsg_7 IMBd, Hitler's Circle of Evil (пристапено на 29.4.2020)]</ref> == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * „[[Мојата борба]]“ - дело на Хитлер * [[НСДАП]] * [[Нацизам]] * [[Членови на Хитлеровиот кабинет]] * „[[Фирербункер]]“ * [[Обиди за атентат врз Адолф Хитлер]] {{германски канцелари}} {{Последни станари во Фирербункерот}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хитлер, Адолф}} [[Категорија:Адолф Хитлер| ]] [[Категорија:Германци]] [[Категорија:Германски канцелари]] [[Категорија:Германски националсоцијалисти]] [[Категорија:Германски политичари]] [[Категорија:Претседатели на Германија]] [[Категорија:Водачи на држави]] [[Категорија:Канцелари]] [[Категорија:Премиери на Прусија]] [[Категорија:Луѓе од Браунау на Ин]] [[Категорија:Родени во 1889 година]] [[Категорија:Починати во 1945 година]] [[Категорија:Членови на НСДАП]] [[Категорија:Починати во Берлин]] [[Категорија:Националсоцијалистички водачи]] [[Категорија:Носители на Железниот крст (1914) од II класа]] [[Категорија:Носители на Железниот крст (1914) од I класа]] [[Категорија:Германски мемоаристи]] tthiw1pwaavc06dhf6su49oazm9cs3i 0 5238 5536355 5502566 2026-04-08T20:08:42Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - овие наместо овије 5536355 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Пехчево | native_name = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Градови во Македонија|Град]] | image_skyline = Pehcevo.jpg | image_alt = | image_caption = Средиштето на Пехчево | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = Местоположба на Пехчево во [[Македонија]] | pushpin_map = Македонија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 41 |latm = 45 |lats = 00 |latNS = N | longd = 22 |longm = 53 |longs = 00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони на Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Источен Регион]] | subdivision_type2 = [[Општини во Македонија|Општина]] | subdivision_name2 = [[Општина Пехчево]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = <!-- established -->| established_title = | established_date = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_total_ha = | area_land_ha = | area_water_ha = | area_urban_ha = | area_rural_ha = | area_metro_ha = | area_blank1_ha = | area_blank2_ha = <!-- dunams used in Middle East articles only --> | dunam_link = <!-- which dunam to link --> | area_total_dunam = | area_land_dunam = | area_water_dunam = | area_urban_dunam = | area_rural_dunam = | area_metro_dunam = | area_blank1_dunam = | area_blank2_dunam = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 998 | population_footnotes = | population_total = 2,471 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = пехчевец, пехчевка, [[Список на луѓе од Пехчево|пехчевци]]<ref>{{ОДРМЈ|Пехчево}}</ref><ref>{{ДРМЈ|Пехчево}}</ref> | population_note = | timezone1 = [[UTC+01:00|UTC+1]] | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[UTC+2]] | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = +389 033 | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Рег. таб.]] | blank_info = PE | blank1_name = Патрон | blank1_info = | iso_code = | website = | footnotes = }} '''Пехчево''' — мал [[Градови во Македонија|град]] во областа [[Малешевска Котлина|Малешевија]] и административно седиште на [[Општина Пехчево]]. Познато е по зимскиот [[туризам]]. == Потекло на поимот == Според преданијата, се вели дека Пехчево го добил името по некои печки кои биле сместени под падините на планината [[Буковик (вулканска купа)|Буковик]]. Овие печки биле поставени заради рудниците коишто се наоѓаат на падините на Буковик, а кои биле од потреба за обработка на рудата. Според тоа, Пехчево било нарекувано Печково. Но со текот на времето со доаѓањето на [[Османлиско Царство|Отоманците]], градот го променил името во Пехчево. == Географија == Пехчево се наоѓа во крајниот источен дел на [[Република Македонија]], во областа [[Малешевија]], оддалечено 10 километри северно од [[Берово]] и 27 километри јужно од [[Делчево]]. Околу 20% од територијата на општината Пехчево се обработливи површини, а останатиот дел се пасишта, шуми и необработливо земјиште. Пехчево се наоѓа на 1.000 метри надморска височина и по [[Крушево]], претставува вториот највисок град во [[Македонија]]. == Историја == [[Податотека:Pehčevo, vladikata vo poseta.jpg|лево|мини|Посета на [[Герасим Струмички]] во Пехчево, 1912 година.]] [[Податотека:Pehchevo, Republic of Macedonia.jpg|мини|лево|Пехчево во почетокот на XX век.]] === Отомански период === Пред стапнувањето на [[Османлиско Царство|Отоманците]] во Малешевијата, кон крајот на 14 век (1394-1395 г.), дел од месното население на Пехчево, се занимавало со експлоатација на [[железна руда]] од [[Буковик (вулканска купа)|Буковик]]. Според пишаните документи од 1580 година, овој рудник почнале да го експлоатираат турските власти. Поради добрата местоположба, во Пехчево се населиле нови жители, претежно [[муслимани]], по потекло од ридско-планинските предели од [[Мала Азија]]. Со новите сожители, Пехчево во втората половина на 18 и почетокот на 19 век добива ориентален лик. Поради ваквата физиономија на гратчето, Османлиите го нарекле Османли Касаба (во груб пребод: Османлиско Гратче), како и поради погодната географска положба и отвореноста кон сите муслимани. Веќе кон крајот на 19 век, гратчето пораснало во голем административно средиште на османлиската управа за поширокиот регион на целата Малешевска област. Токму во тоа време била создадена и Пехчевската каза со седиште во Пехчево. Во последните години од 19 век, во Пехчево имало девет ана сместени во средиштето на гратчето, [[саат-кула]] со специфично [[ѕвоно]] кое се слушало надалеку, управна зграда на каза (уќумат), аптека и други градби. За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], повеќето од градботе кои имале ориентални облици, меѓу кои и обновената саат-кула, биле разурнати. Во оваа војна, Пехчево губи и голем број од своите жители, како резултат на иселувањето, претежно од муслиманското население.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.60</ref> Според податоците на [[Васил К’нчов]] („''[[Македонија. Етнографија и статистика]]''“) од [[1900]] година, во гратчето Пехчево имало 4.070 жители, од кои 3.300 [[Македонци-муслимани|Македонци муслимани]], 700 [[Македонци|Македонци христијани]] и 70 [[Роми]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 228.]</ref> === Под српска окупација === За време на [[Кралство Србија|Српската]] окупација од [[1912]] г. до [[1941]] г. (подоцна од [[1918]] г. [[Кралство Југославија|Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]]; од [[1929]] г. до [[1941]] г. Кралство Југославија) Пехчево страда силно.<ref name="Терор">{{наведена книга|last= Галев|first=М-р Димитар|title=Белиот терор во Југоисточна Македонија 1912–1941 година; Книга прва|publisher=Друштво на наука и уметност|location=Штип|date=1991|page=698−700|isbn=}}</ref> Во периодот меѓу 1913—1915 година меѓу првите жртви во [[Малешевска Котлина|Малешевскиот крај]] се споменуваат имињата на ''Павле Додуков'' од [[Берово]] и ''Иван Странџата'' од с. [[Ратево]]. Новите српски управувачи се одлучиле да ги ликвидараат двајцата само затоа што биле организирани членови на предвоената [[Македонска револуционерна организација|ТМОРО]]. Тие биле фатени од српските четници на [[Јован Бабунски]], долго биле тепани со стапови и горени со вжештени предмети по телото, понижувачки теглени за рацете и нозете и на крајот уште недотепани биле фрлени во еден кладенец (бунар) во Пехчево.<ref name="Терор" /> На сличен начин српските четници и жандарми се пресметале и со поранешните членови на Комитетот за евакуација на населението од Пехчево и од блиските населени места и тоа: ''Георги Косев'', ''Иван Косев'', ''Никола Кујунџиски'', ''Гале Ингилизов'', ''Сотир Гугушов Кацарски'', ''Тасе Михајлов'', ''Иван Китанов'', од Пехчево, ''Јован Рендев'', ''Никола Илиев'' и ''Јован Рунтев'' од с. [[Негрево]]. Иако тие биле обвинети за одржување врски со комитите, поседување на оружје и слично, всушност, се работело за нивно свесно ликвидирање поради тоа што порано членувале во Комитетот за евакуација на населението, а во новосоздадените услови би можело да се членови на [[Комитет на дезертери|Комитетот за дезертирање на воените обврзници]]. Осомничените биле изложени на ѕверски измачувања, во основа затоа што не сакале да бидат [[Срби]]. Најпрво е уапсен и измачуван ''Тасе Михајлов'', од кого иследниците барале да каже кои луѓе од Пехчево пред почетокот на [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] го формирале Месниот комитет на [[Македонска револуционерна организација|ТМОРО]], како обезбедување да не би некоја од [[Балкански Полуостров|балканските држави]] поради земање на овој кадар ставила рака врз Пехчево и Околијата.<ref name="Терор" /> ''Тасе Михајлов'', од кого барале список на членовите на Комитетот од Пехчево и на соработниците во Околијата, иако тепан и измачуван до смрт, не предал ниту еден од членовите и соработниците на ова тело. Разочарани од неговото поведение, српските четници и жандарми се нафрлиле жестоко врз останатите 9 затвореници. Во почетокот само ги распрашувале, а кога ќе се убеделе дека нема ништо да признаат, ги тепале жестоко по сите делови на телото, им ги кршеле ребрата, рацете, нозете, им ја кубеле косата и ги обезличувале, а на крајот живи ги закопале под еден брег во близина на Пехчево, на јужната страна. За ова ретко злосторство луѓето од Пехчево и Негрево дознале преку едно воено лице, кое, во разговор со девојката ''Фроса Сотирова (Станоева)'', дискретно го посочило местото на заедничката гробница на жртвите. Истовремено, за гробницата дознал и ''Михаил Арсов Станоев'', кога овчарските кучиња по мирисот го откриле местото и почнале да ги отпретуваат труповите од плитката дупка. Кога телата биле откопани, иако од злосторството поминале 15 дена, лешовите се уште не биле распаднати, на сите им биле прегризани јазиците, а рацете им биле стиснати во тупаница и полни со коса. Познато е дека ''Сотир Гугушев'' подлегнал на повредите уште при измачувањето во затворот, ''Тасе Михајлов'' го преживеал теророт, но штом излегол од затворот се обесил, додека ''Никола Илиев'', според сведоштвата на војникот, бил оуден на смрт со тивко умирање.<ref name="Терор" /><ref>Група автори: „Пехчево (публикација)“</ref> Злосторниците не се задоволиле со тоа. Во март 1915 г. српските жандарми, четници и војници го опседнале Пехчево, одвлекле 4—5 помлади луѓе на присилно отслужување на воениот рок, додека сите други луѓе, средовечни мажи, старци и жени ги испозатвориле. Тогаш, од тепање биле онеспособени лицата: ''Ефтим Ингилизов'', ''Данаил Ил. Секулов'', ''Маца (Марија) Китанова'', ''Хусеин Мулаалиев'', ''Гаврил Каракутов'', ''Иван Начев'', ''Серафим Јанев'', ''Христо Кацарски'', ''Реџеп Барутчиев'', ''Атанас Ангелов'', ''Атанас Митрин'', ''Магда Стамболиска'', ''Маца Рендева'', ''Паца Шејтанова'', ''Марија Шејтанова'' и други. За да ги заплашат граѓаните на Пехчево и да ги принудат да молчат, по наредба на српскиот околиски началник, сите Пехчевци на возраст од 15—80 години биле затворени. Меѓутоа, саканата цел и со тоа не била постигната. По излегувањето на луѓето од затворот, бегствата во [[Царство Бугарија|Бугарија]] зеле уште пошироки размери.<ref name="Терор" /> === Втора светска војна === Вкупно 7 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.}}</ref> == Клима == Климата во општината и градот е континентална, со умерено топли лета и долги студени зими. Просечната годишна температура е 9&nbsp;°C, а просечната релативна влажност изнесува 72% со врнежи од 544,3&nbsp;mm годишно. == Население == Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („''[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]''“) од 1900 година, во Пехчево живееле 4.070 жители, од кои 700 [[Македонци]] православни, 3.300 [[Македонци-муслимани|Македонци муслимани]] и 70 [[Роми]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_33.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“, София, 1900, стр. 228.]</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, градот имал 1.350 [[Македонци]], 100 [[Турци]] и 50 други..<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_37_41-42_DZUMAJA_u._41-41_SALONIKI_(TEILSTUECK)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> ;Етнички групи Според пописот на населението од [[2002]] година, во градот имало 3.237 жители и спаѓал во групата на мали градови.<ref>{{СоцГеоМак|глава=II|страница=91}}</ref> Етнички гледано, населението е составено од:<ref name="попис">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=14 јули 2016}}</ref> {{bar box |float=right |title=Етнички групи<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Македонци|red|94.75}} {{Столбен постоток|Роми|cyan|3.80}} {{Столбен постоток|Турци|orange|0.96}} {{Столбен постоток|други|grey|0.25}} {{Столбен постоток|Срби|blue|0.19}} {{Столбен постоток|Власи|yellow|0.06}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Народ!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[Македонци]]''' | '''3.067''' | 94,75 |- | [[Турци]] | 31 | 0,96 |- | [[Роми]] | 123 | 3,80 |- | [[Власи]] | 2 | 0,06 |- | [[Срби]] | 6 | 0,19 |- |други | 8 | 0,25 |} ;Јазик Во градот се зборуваат следниве јазици<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Јазици<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|македонски|red|96.51}} {{Столбен постоток|ромски|cyan|2.72}} {{Столбен постоток|турски|orange|0.46}} {{Столбен постоток|српски|blue|0.15}} {{Столбен постоток|други|grey|0.15}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Јазик!!width="100px"| Вкупно!!width="100px" |Удел (%) |- | '''[[македонски]]''' | '''3.124''' | 96,51 |- | [[турски]] | 15 | 0,46 |- | [[ромски]] | 88 | 2,72 |- | [[српски]] | 15 | 0,15 |- |други | 15 | 0,15 |} ;Вероисповед Во Пехчево се застапени следните религиски групи<ref name="попис"/>: {{bar box |float=right |title=Религија<ref name="попис"/> |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православие|red|95.09}} {{Столбен постоток|Ислам|green|4.29}} {{Столбен постоток|други|grey|0.62}} }} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !width="100px"|Вероисповед!! width="100px" | Вкупно!! width="100px" |Удел (%) |- | '''[[МПЦ|Православни]]''' | '''3.078''' | 95,09 |- | [[ИВЗ|Муслимани]] | 139 | 4,29 |- | други | 20 | 0,62 |} Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во градот Пехчево: {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom | 1948|1.687 | 1953|1.750 | 1961|1.827 | 1971|1.878 | 1981|2.440 | 1991|3.007 | 1994|3.032 | 2002|3.237 | 2021|2.471 }} {| class="wikitable" |- ! Години ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! Бошњаци ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|Лица без под.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | — | — | '''1.687''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 1.410 | 0 | 140 | 8 | 0 | 123 | — | 69 | — | '''1.750''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 1.696 | 3 | 60 | — | — | 50 | — | 18 | — | '''1.827''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 1.788 | 3 | 40 | 22 | — | 15 | — | 10 | — | '''1.878''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 2.315 | 5 | 17 | 69 | 0 | 11 | — | 23 | — | '''2.440''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 2.880 | 1 | 23 | 88 | 1 | 9 | — | 5 | — | '''3.007''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 2.892 | 0 | 23 | 99 | 1 | 8 | — | 9 | — | '''3.032''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 3.067 | 0 | 31 | 123 | 2 | 6 | 0 | 8 | — | '''3.237''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 2.284 | 1 | 32 | 32 | 1 | 3 | 1 | 27 | 90 | '''2.471''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во градот постојат избирачките места бр. 19, 20 и 21 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие изборни места биле запишани вкупно 2.549 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Религија == [[Податотека:Sv. Petar i Pavle Pehčevski (5).JPG|мини|десно|Црквата „Св. Петар и Павле“ во Пехчево]] Во Пехчево мнозинството од населението е со православна христијанска веросисповест, а има и муслиманска вероисповед. == Стопанство == Главните стопански и индустриски гранки во Пехчево се [[лесна индустрија|лесната индустрија]], [[земјоделство]]то и [[сточарство]]то. Лесната индустрија е застапена со дрвопреработувачкиот, огноотпорниот и конфекцискиот сектор. Исто така ЈП „Македонски шуми“ има подрачна единица во Пехчево. К ако најзначајна фабрика во Пехчево од областа на лесната индустрија е фабриката „БОМЕКС Рефрактори“. Од дрвната индустрија позната фабрика е „ФАГУС“. Општината важи за еколошки чист регион и има потенцијали за развој на туризмот и производство на здрава храна. Сите села во околината се поврзани со Пехчево со асфалтирани патишта, и имаат развиена електрична и [[телефон]]ска мрежа. == Природни и културни знаменитости== На само 10км од Пехчево се наоѓа познатото туристичко место Равна Река. Тука се наоѓаат познатите [[Пехчевски Водопади]], изворот на [[Брегалница]], летниковци и спортски терени. Местото изобилува со викендици и два рибника. [[File:Чодосова1.jpg|thumb|Чодосова колиба, Равна Река]] ;Паркови и зеленило * [[Градски парк (Пехчево)|Градски парк]] - главниот парк кој е на југот на градот * [[Езерце (Пехчево)|Езерце]] - парк и природно езерце/бара кое е на југоистокот на градот ;Археолошки наоѓалишта * [[Буковиќ (Пехчево)|Буковиќ]] — [[населба]] од [[доцноантичко време]]; * [[Во Реката (Пехчево)|Во Реката]] — [[рудник]] од [[доцноантичко време]]; * [[Градиште (Пехчево)|Градиште]] (или Манастириште) — [[градиште]] од [[римско време]]; * [[Манастир (Пехчево)|Манастир]] — старохристијанска [[црква]]; * [[Рудиште (Пехчево)|Рудиште]] (или Раковец) — [[доцноантичко време|доцноантичка]] и [[среден век|средновековна]] рударска [[населба]]; и * [[Селиште (Пехчево)|Селиште]] — [[населба]] од [[доцноантичко време]]. == Образование == * Детска градинка „7 Септември“ * ОУ „Ванчо Китанов“ * Гимназија „Ацо Русковски“ == Култура == Од областа на културата, организирани се разни манифестации меѓу кои: * Распеано Малешевче - Фестивал на детски песни и ора * Кинопроекции * Народни ора - КУД „Јане Сандански“ == Спорт и рекреација == За спорт и рекреација е изградена спортска сала „Јане Сандански“ каде што младите го поминуваат своето слободно време. == Личности == * [[Владимир Бочваров]] (1896 - 1955), лекар во Бугарија * [[Георги Ќосев (револуционер)|Георги Ќосев]] (? - 1915), македонски револуционер * [[Димитар Попгеоргиев (правник)|Димитар Попгеоргиев]], македонски правник * [[Стојан Вардарски]] (1900 - ?), македонски револуционер * [[Стојан Кантуров]] (1884 - 1959), македонски револуционер * [[Атанас Раздолов]] (1872-1931), македонски поет * [[Дара Борисова]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]], носител на [[Орден на заслуги за народот|Орден заслуги за народ]]. * [[Ванчо Китанов]] (1925-1943), макeдонски револуционер * [[Атанас Костовски]] ([[1 август]] [[1938]]), легенда на македонското спортско новинарство *[[Кирил Андоновски]] ([[15 јули]] [[1942]]), македонски театарски и филмски глумец == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Езерце (Пехчево) 13.jpg|Пехчево гледано од исток Податотека:Викиекспедиција Малешевија (223).jpg|Поштата во Пехчево Податотека:Викиекспедиција Малешевија (224).jpg|Споменик на Крсте Петков Мисирков Податотека:Викиекспедиција Малешевија (225).jpg|Општинската зграда Податотека:Викиекспедиција Малешевија (226).jpg|Општински центар за услуги Податотека:Викиекспедиција Малешевија (227).jpg|Основното училиште во Пехчево Податотека:Викиекспедиција Малешевија (231).jpg|Центарот на Пехчево </gallery> == Поврзано == * [[Општина Пехчево]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Pehčevo}} * [http://www.pehcevo.gov.mk Општина Пехчево] * [http://www.mls.gov.mk/default.asp?id=teritorial&section=2&item=24 Општина Пехчево на МЛС]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ravnareka.tk Чодосова колиба] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101214052545/http://www.ravnareka.tk/ |date=2010-12-14 }} {{Општина Пехчево}} {{Градови во Македонија}} [[Категорија:Пехчево| ]] [[Категорија:Седишта на општини во Македонија]] 3b8ysl97s8npz10y7n7qskdn83j22og 0 5338 5536335 5513954 2026-04-08T19:33:30Z Buli 2648 5536335 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Република Естонија | native_name = {{native name|et|Eesti Vabariik}} | common_name = Естонија | national_anthem = {{unbulleted list | ''[[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]]'' | {{small|''Мојата татковина, моја среќа и радост''}} | <center>[[File:US Navy band - National anthem of Estonia.ogg]]</center> }} | image_flag = Flag of Estonia.svg | image_coat = Coat of arms of Estonia.svg |image_map = EU-Estonia.svg |map_caption = {{map_caption |location_color=green |region=[[Европа]] |region_color=сива|subregion=the [[Европска Унија]] |subregion_color=светлозелено |legend=EU-Estonia.svg}} | capital = [[Талин]] | latd=59|latm=25|latNS=N|longd=24|longm=45|longEW=E | largest_city = главниот град | official_languages = [[Естонски јазик|естонски]] | regional_languages = | ethnic_groups = 68,7 % [[Естонци]]<br />25,6 % [[Руси]]<br />{{spaces|1}} 5,7 % останати<ref name="stat.ee-nationality">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.ee/34278|title=Population by ethnic nationality, 1 јануари, year|work=stat.ee|publisher=Statistics Estonia|accessdate=2009-10-24|archive-date=2019-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107090524/https://www.stat.ee/34278|url-status=dead}}</ref> | government_type = [[Република|Парламентарна република]] | leader_title1 = [[Претседател на Естонија|Претседател]] | leader_name1 = [[Керсти Каљулаид]] | leader_title2 = [[Премиер на Естонија|Премиер]] | leader_name2 = [[Каја Калас]] | sovereignty_type = [[Историја на Естонија|Независност]] | sovereignty_note = [[Руска Империја]] | established_event4 = [[Автономен гувернат на Естонија|Автономија]] | established_date4 = 12 април 1917 | established_event5 = Објавена независност<br />официјално признена | established_date5 = 24 февруари 1918<br /><br />2 февруари 1920 | established_event6 = Прва советска окупација | established_date6 = 1940–1941 | established_event7 =Германска окупација | established_date7 = 1941–1944 | established_event8 = Втора советска окупација | established_date8 = 1944–1991 | established_event9 =Втора независност | established_date9 = 20 август 1991 | accessionEUdate = 1 мај 2004 | EUseats = | area_km2 = 43.432 | area_sq_mi = 17.413<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = 132-ра | area_magnitude = | percent_water = 4.45% |population_estimate = 1.360.000<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.stat.ee/main-indicators |title=Statistics Estonia |accessdate=2010-05-09 |archive-date=2012-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121123153505/http://www.stat.ee/main-indicators |url-status=dead }}</ref> | population_estimate_year = 2010 | population_estimate_rank = 151-ва | population_census = 1.370.052<ref name="2000 census, volume 2">{{cite book |url=http://www.stat.ee/dokumendid/26495 |title=2000. Aasta rahva ja eluruumide loendus (Population and Housing Census) |subtitle=Kodakondsus, rahvus, emakeel, ja voorkeelte oskus (Citizenship, Nationality, Mother Tongue and Command of Foreign Languages) |volume=2 |year=2001 |publisher=Statistikaamet (Statistical Office of Estonia) and English |isbn=9985-74-202-8 |format=PDF |access-date=2010-05-09 |archive-date=2019-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190714075154/https://www.stat.ee/dokumendid/26495 |url-status=dead }} {{Наведена мрежна страница |url=https://www.stat.ee/dokumendid/26495 |title=архивски примерок |accessdate=2022-10-13 |archive-date=2019-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190714075154/https://www.stat.ee/dokumendid/26495 |url-status=bot: unknown }}</ref> | population_census_year = 2000 | population_density_km2 = 29 | population_density_sq_mi = 75 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 173-та | GDP_PPP_year = 2009 | GDP_PPP = $24.004 милијарди<ref name=imf2>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=939&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=37&pr.y=4 |title=Estonia|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2010-04-21}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $17.908<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $19.123 милијарди<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = 2009 | GDP_nominal_per_capita = $14.266<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | HDI_year = 2013<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = steady <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.840 <!--number only--> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |date=2014 |accessdate=27 јули 2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}</ref> | HDI_rank = 33та | Gini = 30.6 <!-- number only --> | Gini_year = 2021 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="eurogini">{{Cite web |title= Gini coefficient of equivalised disposable income |work= EU-SILC survey |publisher= [[Eurostat]] |url= https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|access-date= 22 June 2022}}</ref> | Gini_rank = | currency = [[Euro]] | currency_code = EUR | time_zone = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset = +2 | time_zone_DST = [[Источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | drives_on = десно | cctld = [[.ee]] | calling_code = +372 | ISO_3166-1_alpha2 = EE | ISO_3166-1_alpha3 = EST | ISO_3166-1_numeric = ? | alt_sport_code = EST | vehicle_code = EST | aircraft_code = EST | demonym = [[Естонци]] (Естонец/Естонка) }} '''Република Естонија''' ([[естонски јазик|естонски]]: ''Eesti Vabariik'') или само '''Естонија''' (''Eesti'') — држава во [[Источна Европа]]. Естонија се граничи со [[Латвија]] на југ, со [[Русија]] на исток, додека на север излегува на [[Фински Залив|Финскиот Залив]], а на запад излегува на [[Балтичко Море|Балтичкото Море]].<ref>[http://www.eesti.ee/eng/riik/eesti_vabariik/ Portal of the Republic of Estonia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110721204649/http://www.eesti.ee/eng/riik/eesti_vabariik/ |date=2011-07-21 }}, {{Et_icon}}</ref> Вкупната површина на Естонија изнесува 45.227&nbsp;км² каде живеат околу 1,3 милиони жители. Главен и најголем град во државата е [[Талин]], додека [[службен јазик]] е [[Естонски јазик|естонскиот]]. Населувањето на денешната територија на Естонија започнала уште во 8500 п.н.е. Низ историјата, [[Естонци]]те биле под владеење на околните силни држави, како на пример [[Шведска]], [[Русија]] или [[Данска]]. Странската власт во Естонија започнала уште во [[1227]] година. Одреден период територијата била под владеење на [[Германија]] и [[Данска]], додека во 1500-те години Естонија била под шведска управа. Од 1710 година територијата била под руска управа, следена од советско владеење за да на [[20 август]] [[1991]] година Естонија се стекне со својата целосна независност. Од [[1 мај]] [[2004]] година Естонија е дел од [[Европската Унија]]. == Потекло на поимот == Модерното име на Естонија се верува дека потекнува од римскиот историчар [[Такит]] кој во делото „[[Германија (книга)|Германија]]“ опишал луѓе кои се нарекувале ''Ести'' (''Æstii''). Исто така, во старите скандинавски приказни се опишувала држава именувана ''Естланд'', термин кој и денес се користи во [[Германски јазици|германските јазици]] за државата. Во македонскиот јазик државата се нарекува со термин кој е ист за сите словенски јазици. == Историја == {{Главна|Историја на Естонија}} * [[2 век п.н.е.]], населена територијата на денешна Естонија. * [[12 век]], се оформил естонскиот народ * [[1227]] година, Естонија била завладеана од страна на Данска * [[1346]] година, [[Тевтонски ред|Тевтонскиот]] ред зазел територии од [[Данска]] * [[1561]] година, Естонија била поделена меѓу [[Данска]] и [[Шведска]] * [[17 век]], Естонија под целосна управа на [[Шведска]] * [[1721]] година, Естонија била присоединета кон [[Русија]] * [[19 век]], национално движење против [[Русија]] * [[1917]] година, Естонија била управувана од страна на Советскиот Сојуз * [[1918]] година, Естонија била окупирана од страна на [[Германија]] * [[1919]] година, независност на Естонија * [[1920]] година, потпишан [[Тартски договор (Русија-Естонија)|Тартскиот договор]] * [[1940]] година, [[СССР]] ја анексирал Естонија и била создадена [[Естонска ССР]] * [[1941]] година, Естонија била окупирана од страна на [[Нацистичка Германија]] * [[1944]] година, воведување на Советска власт * [[1990]] година, се објавила декларација за независност на Естонија од [[СССР]] * [[1991]] година, независност на Естонија * [[1991]] година, членка на [[ООН]] * [[2004]] година, членка на [[НАТО]] * [[2004]] година, членка на [[ЕУ]] == Географија и клима == {{Главна|Географија на Естонија }} Естонија е прибалтичка земја. Се протега и на група од 1521 острови, меѓу кои најголеми се [[Сарема]] и [[Хиума]]. Релјефот е претставен претежно со низини. Вкупната површина на земјата изнесува 45,226&nbsp;км², и според тоа се наоѓа на [[Список на држави и територии по површина|129 место по големина во светот]]. Естонија има копнени и водни граници. Копнените граници и се со [[Латвија]] и [[Русија]], и тоа на југ со [[Латвија]] и на исток со [[Русија]]. Водните граници се со [[Финска]], [[Латвија]], [[Русија]] и [[Шведска]]. == Политички систем == {{Главна|Политика на Естонија}} [[Податотека:Estland parliament.jpg|мини|лево|Парламентот на Естонија]] == Административна поделба == {{Главна|Административна поделба на Естонија}} [[Податотека:Estonske oblasti.svg|мини|десно|280п|Карта на окрузите во Естонија]] Естонија е поделена на 15 [[окрузи во Естонија|окрузи]] (''maakond''). На чело на секоја од нив стои управник (''maavanem''), кој е претставник на државната влада на регионално ниво. Управникот го назначува самата влада и има петгодишен мандат. Окрузите понатаму се делат на [[општина|општини]], и тоа од два типа: „градски“ (''linn'') и „селски“ (''vald''). Податоците на населението се однесуваат на состојбата на 31 декември 2011 г.<ref name="countypopulation">{{нмс|url=http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PO0222&path=../I_Databas/Population/01Population_indicators_and_composition/04Population_figure_and_composition/&lang=1|title=Население по пол, народност и окрузи на 1 јануари|date=31 декември 2011|work=stat.ee|publisher=Статистика Естонија|accessdate=2013-03-15|archive-date=2018-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126235839/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PO0222&path=..%2FI_Databas%2FPopulation%2F01Population_indicators_and_composition%2F04Population_figure_and_composition%2F&lang=1|url-status=dead}} {{en}}</ref> {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:90%" |- style="font-size:100%; text-align:left" !Округ!![[естонски јазик|естонски]]!![[Админ. центар]]!![[Површина]]<br>(км²)!![[Население]]!![[Густина на населеност|Густина]]<br>(жит/км²) |- | [[Валга (округ)|Валга]]||''Valga maakond''||[[Валга]]||style="text-align:right"|2.044||style="text-align:right"|30.158||style="text-align:right"|14,8 |- | [[Виљанди (округ)|Виљанди]]||''Viljandi maakond''||[[Виљанди]]||style="text-align:right"|3.422||style="text-align:right"|47.594||style="text-align:right"|13,9 |- | [[Виру (округ)|Виру]]||''Võru maakond''||[[Виру]]||style="text-align:right"|2.305||style="text-align:right"|33.439||style="text-align:right"|14,5 |- | [[Ида-Виру]]||''Ida-Viru maakond''||[[Јихви]]||style="text-align:right"|3.364||style="text-align:right"|149.244||style="text-align:right"|44,4 |- | [[Јарва (округ)|Јарва]]||''Järva maakond''||[[Пајде]]||style="text-align:right"|2.623||style="text-align:right"|30.553||style="text-align:right"|11,6 |- | [[Јигева (округ)|Јигева]]||''Jõgeva maakond''||[[Јигева]]||style="text-align:right"|2.604||style="text-align:right"|31.398||style="text-align:right"|12,1 |- | [[Љаене]]||''Lääne maakond''||[[Хапсалу]]||style="text-align:right"|2.383||style="text-align:right"|24.184||style="text-align:right"|10,1 |- | [[Љаене-Виру]]||''Lääne-Viru maakond''||[[Раквере]]||style="text-align:right"|3.627||style="text-align:right"|59.861||style="text-align:right"|16,5 |- | [[Пилва (округ)|Пилва]]||''Põlva maakond''||[[Пилва]]||style="text-align:right"|2.165||style="text-align:right"|27.452||style="text-align:right"|12,7 |- | [[Перну (округ)|Перну]]||''Pärnu maakond''||[[Перну]]||style="text-align:right"|4.807||style="text-align:right"|82.584||style="text-align:right"|17,2 |- | [[Рапла (округ)|Рапла]]||''Rapla maakond''||[[Рапла]]||style="text-align:right"|2.980||style="text-align:right"|34.905||style="text-align:right"|11,7 |- | [[Саре]]||''Saare maakond''||[[Куресаре]]||style="text-align:right"|2.673||style="text-align:right"|31.344||style="text-align:right"|11,7 |- | [[Тарту (округ)|Тарту]]||''Tartu maakond''||[[Тарту]]||style="text-align:right"|2.993||style="text-align:right"|150.287||style="text-align:right"|50,2 |- | [[Харју]]||''Harju maakond''||[[Талин]]||style="text-align:right"|4.333||style="text-align:right"|552.643||style="text-align:right"|127,5 |- | [[Хију]]||''Hiiu maakond''||[[Кјардла]]||style="text-align:right"|989||style="text-align:right"|8.470||style="text-align:right"|8,6 |- |} == Стопанство == {{Главна|Економија на Естонија}} [[Податотека:Real GDP growth in Estonia, 2002-2012.png|мини|десно|350п|Движење на реалниот БДП на Естонија во периодот 2002–2012.]] [[Податотека:2016 State Revenues Per Capita for Estonia, Latvia and Lithuania.png|мини|десно|350п|Буџетските приходи на балтичките земји по жител во 2016 година]] Во периодот меѓу двете светски војни естонската економија постепено почнала да преоѓа од земјоделски на индустриски сектор и се развивала по урнек на економијата на соседната [[финска]]. Во тој период естонските земјоделски производи (особено путерот, млекото и сирењата) се продавале на пазарите во Германија и другите западноевропски земји. Животниот стандард на естонското население во тој период бил скоро ист со стандардот на населението на Финска. Во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] економскиот систем во земјата доживеал целосен колапс, а после советската окупација и целосен пресврт од пазарна на социјалистичка економија. После 1944 година Естонија во целост се интегрирала во советскиот стопански систем заснован на општествена сопственост. Иако во тој период дошло до интензивна индустријализација на земјата, животниот стандард значително опаднал, па така според податоците од 1987 година [[БДП|бруто-домашниот производ]] на [[Естонска ССР|Естонската ССР]] скоро останал на предвоеното ниво од околу 2.000 [[американски долар]]и, додека во истиот период БДП на Финска пораснала на 14.370 американски долари. По обновата на независноста на земјата во 1991 година, била извршена повторна транзиција на пазарна економија и во земјата биле спроведени бројни стопански реформи. Една од најзначајните секако била воведувањето на данок на додадена вредност по единствена стапка од 26 % (без разлика на висината на примањата), а даночната стапка во периодот [[2005]]–[[2008]] постепено била редуцирана на конечни 21 %. Целокупната вредност на данокот на земја се користи за финансирање на локалните самоуправи. Се оданочуваат дури и јавните институции. Степенот на наплата на данокот е многу висок и изнесува преку 90 %.{{факт|date=08. 2017}}<!—мртвата врска е од тој датум--> Благодарение на сеопфатните реформи стопанството за кратко време закрепнало, а периодот на транзиција од социјалистички на капиталистички систем не бил турбулентен како во некои други држави со слична проблематика. Така националниот БДП во споредба со [[Европска Унија|ЕУ]] пораснал од 34,8 % колку што изнесувал во [[1996]], на 65 % во [[2007]] година. За помалку од 20 години стопанска транзиција, естонското стопанство се трансформирало и интегрирало со стопанските системи на соседните нордиски земји, посебно на [[Шведска]] и [[Финска]],<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vm.ee/en/estonian-economy-overview |title=Еstonian economy overview |accessdate=2019-07-30 |archive-date=2017-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170725165843/http://vm.ee/en/estonian-economy-overview |url-status=dead }}</ref> и според податоците на [[Светска банка|Светската банка]] достигнала статус на високоразвиена економија. Бруто-домашниот производ по жител бележи константен раст, па така од 23.631 долара во [[2012]] пораснал на 29.543 долари во [[2016]]. години.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=GDP per capita, PPP (current international $) | publisher = World Bank | url = http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD | accessdate=}}</ref> Бројни реформи значително го олесниле развојот на малите бизниси во земјата, па така според индексот на економски слободи за 2015 година Естонија била рангирана на високото 8. место во светот, односно на 4. место меѓу европските држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.heritage.org/index/country/estonia|title=Estonia|publisher=|accessdate=27 март 2015|archive-date=2009-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20091124054723/http://www.heritage.org/index/Country/Estonia|url-status=dead}}</ref> Заради успешната и брза стопанска транзиција и наглиот развој Естонија често се нарекува и [[балтички тигар]] (заедно со стопанствата на [[Летонија]] и [[Литванија]]). Во ноември 1999 година Естонија станала членка на [[СТО|Светската трговска организација]], а од [[2010]] и на [[Организација за економска соработка и развој]] (OECD).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oecd.org/estonia/estoniasaccessiontotheoecd.htm | publisher = [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] | title = Estonia’s accession to the OECD |date=9 декември 2010 | accessdate=}}</ref> Пред официјалното придружување на [[еврозона]]та, национална валута била [[естонска круна|естонската круна]] која била вrзана за [[германска марка|германската марка]] во однос 1 DEM за 8 EEK. Круната како официјална естонска валута била во оптек во два наврата, [[1928]]–[[1940]] и [[1992]]–[[2011]] година. Нејзи ѝ претходела [[естонска марка|естонската марка]] која била во оптек од [[1918]] до [[1927]] година, а ја наследило [[евро]]то откако Естонија официјално ја усвоила единствената европска валута како сопствено платежно средство [[1 јануари]] 2011 година. Со воведувањето на еврото Естонија станала 17. членка на еврозоната. Замената на естонската круна за евро била вршена по курс 1€ за 15,64664 EEK.<ref name="euroreuters">{{наведени вести| last = Mardiste| first = David| title = Estonia joins crisis-hit euro club| url = http://www.reuters.com/article/2011/01/01/us-estonia-euro-idUSTRE6BU0S720110101| accessdate = 2 јануари 2011| date = 1 јануари 2011| agency = Reuters| archive-date = 2011-11-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20111124013835/http://www.reuters.com/article/2011/01/01/us-estonia-euro-idUSTRE6BU0S720110101| url-status = dead}}</ref> Во текот на периодот на советска власт официјална валута била [[советска рубља|советската рубља]]. Според податоците на Евростат, Естонија има најмал јавен долг меѓу сите земји на [[Европска Унија|Европската Унија]] кој на крајот на 2010 година изнесува 6,7 % од националниот БДП.<ref>[http://ec.europa.eu/eurostat/web/government-finance-statistics/publications/press-releases Eurostat news release] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180930223132/https://ec.europa.eu/eurostat/web/government-finance-statistics/publications/press-releases |date=2018-09-30 }}. [https://web.archive.org/web/20111027125232/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-21102011-AP/EN/2-21102011-AP-EN.PDF Архивирано] 27 октомври 2011. на [[Wayback Machine]].</ref> Од европските фондови за развој Естонија во периодот 2007–2013 добила околу 3,4 милијарди евра.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://struktuurifondid.ee/ | title = European Union Structural Funds in Estonia | publisher = Struktuurifondid.ee | accessdate = | archive-date = 2011-10-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111026235113/http://www.struktuurifondid.ee/ | url-status = dead }}</ref> Естонската економија директно ги осетила последиците од големата економска криза (2007–2010), па така БДП во првата половина на 2008 година паднал за 1,4 %, а до крајот на истата година дури за 9 %. Економијата се стабилизирала дури во почетокот на 2010 година и поново почнала да бележи раст. Така во третиот квартал на 2010 година, индустриското производство пораснало дури за 23 % во споредба со истиот период претходната година. Оттогаш економијата секоја година бележи континуиран раст.<ref name="Stat">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.stat.ee/pohinaitajad |title=Eesti Statistika – Enim nõutud statistika |publisher=Stat.ee |date=23 март 2010 |accessdate= |archive-date=2017-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114194049/https://www.stat.ee/pohinaitajad |url-status=dead }}</ref> Според статистичките податоци од март 2016 година, просечната месечна плата изнесувала 1.105 евра.<ref name=StatisticsEstonia>{{Наведена мрежна страница|last=Aron| first = Allan| last2=Puura| first2 = Evelin| url = http://www.stat.ee/ | title = Avaleht – Eesti Statistika | publisher = Stat.ee |date=| accessdate=}}</ref> Меѓутоа постојат значителни разлики во висината на БДП меѓу поедините окрузи во земјата. Подрачјето околу главниот град [[Талин]] учествува со повеќе од 50 % од вкупниот национален БДП.<ref name="BBN">{{Наведена мрежна страница|last=Koovit| first = Kaja| url = http://www.balticbusinessnews.com/?PublicationId=f47e445a-e234-432f-b7b0-137ca0bff47d | title = bbn.ee – Half of Estonian GDP is created in Tallinn | publisher = Balticbusinessnews.com |date=1 јуни 2011 | accessdate=}}</ref> Така во 2008 година БДП во Талин изнесувал 172 % од просечниот БДП на национално ниво, или дури 115 % од просечниот БДП на ниво на ЕУ.<ref name="Statistics">[http://www.stat.ee/dokumendid/30210 Half of the gross domestic product of Estonia is created in Tallinn]. Statistics Estonia. Stat.ee. 29 септември 2008.</ref> Стапката на невработеност во март 2016 година изнесувала 6,4 % што било под просекот на ЕУ, односно пет пати помалку од просекот на еврозоната.<ref name="Statistics Estonia">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.ee/29958 | title = Real GDP per capita, growth rate and totals – Statistics Estonia | publisher = Stat.ee | accessdate=| archive-url = https://web.archive.org/web/20131114083834/http://www.stat.ee/29958 | archive-date=14 ноември 2013 | url-status=dead | df = }}</ref> Единствен период во кој бил бележен константен раст на невработеноста бил периодот од мај 2008 до мај 2009 година кога невработеноста пораснала од 3,9 % на дури 15,6 %.<ref>{{наведени вести|last=Zumbrun| first = Joshua | title = In Pictures: The World's Hardest-Hit Economies | work = Forbes | url = http://www.forbes.com/2009/07/08/economics-iceland-ireland-business-beltway-countries_slide_4.html}}</ref> Во 2012 година Естонија била единствената членка на еврозоната со буџетски суфицит и со јавен долг од само 6 %.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Estonia Uses the Euro, and the Economy is Booming| url = http://www.cnbc.com/id/47691090/| publisher = CNBC| accessdate=|date=5 јуни 2012}}</ref> Според проценките на центарот за економски стуции (''Centre d'Etudes Prospectives et d'Informations Internationales'') доколку продолжи актуелниот тренд на стопанскиот раст, естонската економија до 2025 година ќе го достигне нивото на развој на нордиските земји, а до 2050 година ќе стане една од најпродуктивните економии во рамките на Европската Унија.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=The Great Shift: Macroeconomic projections for the world economy at the 2050 horizon | publisher = CEPII | location = France |date=февруари 2012 | url = http://www.cepii.fr/anglaisgraph/workpap/pdf/2012/wp2012-03.pdf | accessdate=}}</ref> Најголем дел (преку 71 %) од вкупниот национален доход доаѓа од услужниот сектор, на индустрискиот сектор отпаѓа 25 %, додека земјоделството и другите примарни дејности даваат само 4 % од националниот БДП. Најважни стопански сектори се преработувачката индустрија која претставува околу 14,5 % од вкупното производство, потоа сообраќајот, градежништвото и комуникациите со вкупно 10 %, трговијата претставува 13,5 %, а сите останати сектори околу 21 %.<ref>{{Наведена мрежна страница| title = Structure of the Estonian economy| url = http://www.estonica.org/en/Economy/General_overview_of_Estonian_economy/Structure_of_the_economy/| website = Estonica| publisher = Encyclopedia Estonica| accessdate = | archive-date = 2017-02-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20170203145540/http://www.estonica.org/en/Economy/General_overview_of_Estonian_economy/Structure_of_the_economy/| url-status = dead}}</ref> Естонија има високо развиен сектор на информатички технологии и се смета за една од најразвиените информатички земји во Европа. Естонските програмери Ахти Хеинла, Прит Касесалу и Јан Талин учествувале во создавањето на телекомуникациската интернет-мрежа [[Скајп]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://infocus.credit-suisse.com/app/article/index.cfm?fuseaction=OpenArticle&aoid=163167&coid=7805&lang=EN|date=6 септември 2006| last=Thomann| first = Andreas| title = Skype – A Baltic Success Story| publisher = credit-suisse.com| accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120423065304/https://infocus.credit-suisse.com/app/article/index.cfm?fuseaction=OpenArticle&aoid=163167&coid=7805&lang=EN|archive-date=23 април 2012|url-status=dead}}</ref> === Земјоделство и шумарство === Во 1991 година, околу 12 % од работоспособното население на Естонија било вработено во земјоделскиот сектор и произведувало 15,4 % од вкупниот национален доход.<ref>{{наведена изјава за печат|title=The biggest share of the gross domestic product of Estonia is continuously created in Harju county|publisher=Statistics Estonia|date=26 септември 2007|url=http://www.stat.ee/18533|accessdate=}} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140808045815/http://www.stat.ee/18533 |date=2014-08-08 }} {{Наведена мрежна страница |url=http://www.stat.ee/18533 |title=архивски примерок |accessdate=2019-07-30 |archive-date=2014-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808045815/http://www.stat.ee/18533 |url-status=dead }}</ref> Во тоа време Естонија имала околу 1,3 милиони хектари земјоделско земјиште, а околу милион хектари биле ораници. Во текот на советскиот период обработливите површини биле смалени за околу 405.000 хектари и тоа земјиште главно е пошумено. Колективизацијата која била спроведувана во текот на 1940-тите и 1950-тите негативно се одразиле на естонското земјоделство, особено на малите селски имоти кои во предвоениот период претставувале основа на естонското стопанство. До почетокот на 1990 година, на тлото на Естонија егзистирале 221 задруга и 117 државни фарми со просечно околу 350 до 400 вработени на секоја од фармите. На фармите најмногу се одгледувале говеда и свињи, а Естонија била еден од главните снабдувачи на другите советски републики со месо и млеко. Од друга страна храната за стоката главно се добавувала од Русија. По обновата на независноста на земјата била укината колективната сопственост и земјата била денационализирана. Со закон било овозможено секој поединец да може да изнајми до 50 хектари обработливо земјиште за одгледување житарици и други култури. Земјиштето е наследно, но не може да се продава или купува.<ref>{{Наведена мрежна страница| last= Laansalu| first= Ants| title= Crisis in agriculture in the 1990s| work= The rural economy in Estonia until 2001| publisher= Estonica| date= 9 октомври 2009| url= http://www.estonica.org/en/The_rural_economy_in_Estonia_until_2001/Crisis_in_agriculture_in_the_1990s/?r=%2Fen%2FThe_rural_economy_in_Estonia_until_2001%2FCrisis_in_agriculture_in_the_1990s%2F| accessdate= | archive-date= 2017-03-16| archive-url= https://web.archive.org/web/20170316114042/http://www.estonica.org/en/The_rural_economy_in_Estonia_until_2001/Crisis_in_agriculture_in_the_1990s/?r=%2Fen%2FThe_rural_economy_in_Estonia_until_2001%2FCrisis_in_agriculture_in_the_1990s%2F| url-status= dead}}</ref> Целта на реформата на земјоделскиот сектор било оживување на селото и малите селски имоти кои скоро биле исчезнати со колективизацијата. Само 6 месеци по усвојувањето на групата реформи во земјоделскиот сектор официјално биле регистрирани одколу 2.000 мали селски имоти и нивниот број се зголемувал во наредниот период. Во 1993 година во Естонија имало вкупно 8.781 селски имоти на кои се обработувале околу четвртина од сите обработливи површини. Според законот за данок на имот, кој во текот на 1993 година бил усвоен од националниот парламент, секое домаќинство плаќало годишен данок на имот од 0,8 % до 1,2 % од вкупно проценетата вредност на поседот ( 0,5 % од данокот одел директно во државниот буџет, а остатокот во буџетите на локалните заедници). Меѓутоа делот на земјоделството во вкупниот национален доход паднал од 15 % на 3,3 % во периодот 1991-2000, а бројот на вработени во земјоделството во истиот период паднал од 15 % на 5,2 %. Најважните сточарски дејности се млечно [[говедарство]], [[свињогојство]] и [[живинарство]], додека главни земјоделски култури се [[житарици]], [[компир]] и [[зеленчук]]. Месото и месните преработки главно се извезуваат, додека земјоделските производи се пласираат на домашниот пазар. Многу фарми се засновани на начелата на органско земјоделство.<ref>{{Наведена мрежна страница| title = Structure of the Estonian economy // Agriculture and forestry| url = http://www.estonica.org/en/Economy/General_overview_of_Estonian_economy/Agriculture_and_forestry/| website = Estonica| publisher = Encyclopedia Estonica| accessdate = | archive-date = 2017-03-21| archive-url = https://web.archive.org/web/20170321020438/http://www.estonica.org/en/Economy/General_overview_of_Estonian_economy/Agriculture_and_forestry/| url-status = dead}}</ref> Под шуми се околу 2 милиони хектари со проценети околу 274 милиони кубни метри дрво, од кои околу 70 % комерцијално се експлоатираат. Околу 40 % од сите шуми се директно во сопственост на државата. Во шумарството се вработени околу 1 % од вкупното работноактивно население. === Индустрија, рударство и енергетика === [[Податотека:Ayuntamiento, vistas panorámicas desde Toompea, Tallin, Estonia, 2012-08-05, DD 21.JPG|мини|десно|300п|Талин е финансиски центар на Естонија]] [[Податотека:Kohtla-Järve oil factory.jpg|мини|десно|300п|Фабрика за екстракција на нафтени шкрилци во [[Кохтла-Јарве]]]] Естонија е релативно сиромашна со природни ресурси. Најважни стопански ресурси се [[нафтен шкрилец|нафтни шкрилци]], [[варовник]] кој се користи како [[градежен материјал]] и дрво (шумите покриваат околу половина од државната територија). Постојат и мали залихи фосфорит, уранинит и гранит кои сè уште не се експлоатираат во значителни количини.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.ut.ee/BGGM/maavara/dityoneema.html | title = Uranium production at Sillamäe | publisher = Ut.ee | accessdate = | archive-date = 2022-04-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220420052956/https://web.archive.org/web/20150104181758/http://www.ut.ee/BGGM/maavara/dityoneema.html | url-status = dead }}</ref> Значајни се наоѓалиштата на ретки земни оксиди кои во текот на последните 50 години се наталожиле на депониите на [[ураниум]]ова руда, шкрилци и [[лопарит]] на подрачјето на [[Силамае]].<ref>{{Наведена книга|title=Turning a Problem into a Resource: Remediation and Waste Management at the Sillamäe Site, Estonia | last=Rofer| first = Cheryl K. | last2=Kaasik| first2 = Tõnis| series = Volume 28 of NATO science series: Disarmament technologies |year=2000| publisher = Springer |isbn=978-0-7923-6187-9 |pages=229}}</ref> Годишно се извезуваат околу 3.000 тони од овие оксиди, што претставува околу 2 % од вкупното светско производство. Најважните индустриски гранки во земјата се [[машинска индустрија|машинската]] (на која отпаѓа околу 25 % од вкупното индустриско производство) и дрвопреработувачката индустрија (околу 20 %), а потоа следат [[прехранбена индустрија|прехранбената]] и [[хемиска индустрија|хемиската индустрија]] со удел од по 10 %, металопреработувачката (околу 13 %) и [[лесна индустрија|лесната индустрија]] (со помалку од 5 % удел во вкупното индустриско производство). Во последно време значително се развива електроиндустријата. Најважните индустриски капацитети се наоѓаат на исток на земјата, во округо [[Ида-Вирума]], како и во околината на [[Талин]].<ref name="Индустрија">{{Наведена мрежна страница| title=Structure of the Estonian economy // Processing industry| url=http://www.estonica.org/en/Economy/General_overview_of_Estonian_economy/Processing_industry/| website=Estonica| publisher=Encyclopedia Estonica| accessdate=| archive-date=2017-04-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20170410001756/http://www.estonica.org/en/Economy/General_overview_of_Estonian_economy/Processing_industry/| url-status=dead}}</ref> Прехранбената индустрија главно се концентрира на домашниот пазар на кое задоволува околу 80 % од вкупните потреби од храна. [[Рударство]]то како дејност е слабо развиено, токму заради немањето руди, а главно се сведува на експлоатација на нафтени шкрилци, тресет и градежен материјал (чакал, песок, варовнички камен и глина). Индустријата на нафтени шкрилци е високо развиен, а шкрилците задоволуваат околу три четвртини од вкупните потреби од електрична енергија (и учествува со 4 % во вкупниот национален доход).<ref name=audit>{{Наведена мрежна страница| url = http://www.riigikontroll.ee/DesktopModules/DigiDetail/FileDownloader.aspx?AuditId=2314&FileId=13239| title = Actions of the state in directing the use of oil shale. Does the state guarantee that oil shale reserves are used sustainably? Report of the National Audit Office to the Riigikogu| publisher = National Audit Office of Estonia| format = PDF| date = 19 ноември 2014| pages = 7-14; 29| accessdate = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181213120049/https://www.riigikontroll.ee/DesktopModules/DigiDetail/FileDownloader.aspx?AuditId=2314&FileId=13239| archivedate = 13 декември 2018| url-status=dead| df = }}</ref> Нафтените шкрилци ({{lang-est|põlevkivi}}) претставуваат еден од стратешки најважните енергенси во Естонија. Во оваа гранка на индустријата во 2012 година биле вработени околу 6.500 работници, или околу 1 % од вкупната работна сила во земјата. Околу 70 % од шкрилците се користат како погонско гориво во термоелектраните, додека помал процент се користи за добивање на синтетичка [[нафта|нафте]] со процес на [[пиролиза]]. Естонија, по [[Кина]], е втора земја во светот по производство на нафта од нафтени шкрилци. Шкрилците се користа и во градежната индустрија како суровина за производство на [[цемент]]. Вкупните залихи на нафтени шкрилци во Естонија се проценети на околу 4,8 милијарди тони, а економски исплатив период за експлоатација е проценет на наредните 30 години. Естонија е енергетски зависна земја која произведува околу 75 % од вкупно потребната електрична енергија, додека остатокот го увезува. Околу 85 5 од вкупното производство на електрична енергија се произведува во термоелектраните кои како погонско гориво ги користат нафтените шкрилци.<ref name="Индустрија"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://valitsus.ee/UserFiles/valitsus/et/valitsus/arengukavad/keskkonnaministeerium/Põlevkivi%20kasutamise%20riikliku%20arengukava%20täitmise%20aruanne%202011.pdf |title="Põlevkivi kasutamise riikliku arengukava 2008–2015" 2011. a täitmise aruanne |publisher=Valitsus.ee |date=6 септември 2012 |accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508121023/https://valitsus.ee/UserFiles/valitsus/et/valitsus/arengukavad/keskkonnaministeerium/P%C3%B5levkivi%20kasutamise%20riikliku%20arengukava%20t%C3%A4itmise%20aruanne%202011.pdf# |archive-date=8 мај 2013 |url-status=dead }}</ref> Најголем електроенергетски објект во земјата е комплексот ''Нарвски термоелектрани'' ({{lang-est|Narva Elektrijaamad}}) кој се наоѓа во околината на градот [[Нарва (град)|Нарва]], на крајниот североисто на земјата. Комплекс го сочинуваат две засебни термоелектрани (''Ести'' и ''Балти'') кои како погонско гориво користат нафтени шкрилци. Истите се најголеми електроенергетски објекти од тој тип на светот. Според податоците од 2007 година во Нарвските термоелектрани се произведувало готово 95 % од вкупната естонска продукција на електрична енергија. Меѓу обновливите извори на енергија најмногу се користи енергијата на ветрот, а според податоците од 2014 година вкупната моќност на сите ветроелектрани изнесувала 303 MW, што претставувало околу 3,2 % од вкупното производство на електрична енергија.<ref>[http://ewea.org/fileadmin/ewea_documents/documents/statistics/EWEA_Annual_Statistics_2010.pdf Wind in power 2010 European statistics]. [[EWEA]]. февруари (2011). pp април и 11.</ref> Најголемата концентрација на ветроелектрани е во подрачјето на езерото [[Чудско Езеро|Пејпус]] и на островот [[Хијума (остров)|Хијуми]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuuleenergia.ee/?path=0x139x173 | title = Estonian Wind Power Association | publisher = Tuuleenergia.ee | accessdate=}}</ref> Естонското електростопанство ({{lang-est|Eesti Energia}}) е дел од единствениот пазар на електрична енергија ''Nord Pool Spot''''.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nordpoolspot.com/ |title=nordpoolspot.com |accessdate=2019-07-31 |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026045119/https://www.nordpoolspot.com/ |url-status=dead }}</ref> <center> <gallery widths="220px" heights="200px"> Податотека:Эстонская ЭС.jpg|Нарвска естонска термоелектрана Податотека:VKG Energia panoraam.jpg|''Viru Keemia Grupp'', најголемиот естонски енергетски конгломерат Податотека:Oil Shale Mine northern Estonia.JPG|Површински коп на нафтени шкрилци кај Кохтла Јарве Податотека:Wind turbines in Ida-Virumaa.JPG|Ветропарк во округот Ида-Вирума </gallery> </center> === Сообраќај, трговија и туризам === {{главни чланак|Сообраќај во Естонија}} [[Податотека:Eesti maanteed.png|мини|лево|300п|Мапа на најзначајните патни правци во Естонија]] [[Податотека:Eesti Raudteed.svg|мини|лево|300п|Најважните железнички линии во земјата]] Вкупната должина на сите патишта во земјата изнесува 57.565&nbsp;км, од кои само 12.926&nbsp;км се асфалтирани (податоци за 2013 година). Главната причина за лошата патна инфраструктура, покрај недостатокот од пари е и малата густина на населеност и готово ненаселеност во многу делови на земјата. Околу 10 % или 1.602&nbsp;км се патни сообраќајници со национално значење. Најважни автопатишта се Е20 [[Талин]]–[[Нарва (град)|Нарва]]–[[Санкт Петербург]] (должина 211&nbsp;км), Е263 Талин–[[Тарту]]–[[Виру (град)|Виру]]–понатаму кон [[Псков]] и [[Рига]] (291&nbsp;км), Е264 [[Јихви]]–Тарту–[[Валга]] (216&nbsp;км), Е67 Талин–[[Перну]]–понатаму кон Рига (193&nbsp;км) и други. Постојат вкупно 12 патни правци од прв степен. Патниот сообраќај доминира во превозот на патници со удел од околу 90 % во вкупниот патнички сообраќај. Железницата доминира во карго секторот и со овој вид на превоз се транспортира скоро 70% од вкупниот транспорт на стоки. Вкупната должина на сите железнички пруги во земјата изнесува околу 1.200&nbsp;км, додека во употреба се околу 900&nbsp;км. Железничкиот сообраќај е во сопственост на државата, а ширината на коловозот е 1.520&nbsp;mm. Најфреквентни железнички правци се Талин–[[Тапа]]–Нарва, Талин–[[Палдиски]], Талин–[[Рапла]] и Тапа–Тарту.<ref name="Саобраћај">{{Наведена мрежна страница| title=General overview of Estonian economy // Transit and transport| url=http://www.estonica.org/en/Economy/General_overview_of_Estonian_economy/Transit_and_transport/| website=Estonica| publisher=Encyclopedia Estonica| accessdate=22 февруари 2017| archive-date=2017-04-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20170410001811/http://www.estonica.org/en/Economy/General_overview_of_Estonian_economy/Transit_and_transport/| url-status=dead}}</ref> Естонија е меѓу водечките земји во Европа по бројот на електрични возила, со просек од околу 1 електричен автомобил на 1.000 жители.<ref name="autogenerated1">{{Наведена мрежна страница |url=http://elmo.ee/estonia-becomes-the-first-in-the-world-to-open-a-nationwide-ev-fast-charging-network/ |title=ESTONIA BECOMES THE FIRST IN THE WORLD TO OPEN A NATIONWIDE EV FAST-CHARGING NETWORK |accessdate=2019-07-31 |archive-date=2019-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619004018/http://elmo.ee/estonia-becomes-the-first-in-the-world-to-open-a-nationwide-ev-fast-charging-network/ |url-status=dead }}</ref> Владата го поттикнува користењето на возилата на електричен погон, а дури на 165 пумпи во земјата се наоѓаат и соодветни адаптери за полнење на батериите на електричните автомобили.<ref name="autogenerated1"/> {| class = "sortable wikitable" style="float:right; text-align:left; font-size:90%; margin-right:0; margin-top:6px; margin-left:7px; margin-bottom:2px;" |- style="font-size:100%; text-align:left" !Естонска трговија<br />[[2016]].<ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://www.stat.ee/277565| title = Veebruaris kaubavahetus elavnes – Eesti Statistika| author = | date = | work = stat.ee| accessdate = 2019-07-31| archive-date = 2016-11-14| archive-url = https://web.archive.org/web/20161114021445/http://www.stat.ee/277565| url-status = dead}}</ref>)!! Извоз !!Увоз |- |{{знаме|Шведска}}|| style = "text-align:right"|20%|| style = "text-align:right"|9% |- |{{знаме|Финска}}|| style = "text-align:right"|16%|| style = "text-align:right"|13% |- |{{знаме|Летонија}}|| style = "text-align:right"|9%|| style = "text-align:right"|9% |- |{{знаме|Литванија}}|| style = "text-align:right"|6%|| style = "text-align:right"|8% |- |{{знаме|Германија}}|| style = "text-align:right"|5%|| style = "text-align:right"|-% |- |{{знаме|Русија}}|| style = "text-align:right"|5%|| style = "text-align:right"|5% |- |{{знаме|Норвешка}}|| style = "text-align:right"|4%|| style = "text-align:right"|-% |- |{{знаме|Данска}}|| style = "text-align:right"|4%|| style = "text-align:right"|-% |- |{{знаме|САД}}|| style = "text-align:right"|3%|| style = "text-align:right"|-% |- |{{знаме|ОК}}|| style = "text-align:right"|3%|| style = "text-align:right"|4% |- |{{знаме|Полска}}|| style = "text-align:right"|-%|| style = "text-align:right"|8% |- |{{знаме|Холандија}}|| style = "text-align:right"|-%|| style = "text-align:right"|6% |- |{{знаме|Кина}}|| style = "text-align:right"|-%|| style = "text-align:right"|4% |- |{{знаме|Унгарија}}|| style = "text-align:right"|-%|| style = "text-align:right"|3% |} Според официјалниот државен регистер на пристаништа, во Естонија постојат 45 пристаништа и скори сите се наоѓаат на балтичките брегови. Најголеми и економски најважни пристаништа се [[Муга]] (во близина на Талин), Талин (со неколку пристаништа), Палдиски, [[Кунда]], Перну и [[Силамае]]. Најголемо значење во патничкиот сообраќај на Балтикот има компанијата Таллинк која одржува редовни бродски врски меѓу Талин од една и Хелсинки, Санкт Петербург и шведски градови од друга страна. Во текот на летните месеци од Талин кон Хелсинки поаѓаат траекти на секој саат, а рутата меѓу овие два града во должина од околу 80&nbsp;км годишно ја поминуваат околу 8 милиони патници.<ref name="Саобраћај"/> Меѓу континенталниот дел и островите постојат редовни траектни линии. Во земјата има 12 аеродроми и 1 хелидром. Талинскиот аеродром „Ленарт Мери“ е најголем во земјата и во текот на 2016 година истиот опслужил 2.221.615 патници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tallinn-airport.ee/en/about-us/statistics/ | title = Statistics — Tallinn Airport | publisher = www.tallinn-airport.ee | accessdate=}}</ref> Меѓународни летови се воспоставени и од аеродромите во Перну и Тарту. Сите четири поголеми острови исто така имаат сопствени аеродроми од кои главно се воспоставени линии во домашниот сообраќај. Во сообраќајниот сектор се вработени околу 7,5 % од работоспоспособното население.<ref name="Саобраћај"/> Транзитниот сообраќај меѓу Русија и остатокот на Европа носи значителни приходи во естонскиот буџет.<ref> * {{Наведена мрежна страница|last=Purju|first=Alari|title=Transit trade through Estonia: problems and developments|publisher=University of Turku, Pan-European Institute|date=29 февруари 2008|url=http://www.tse.fi/FI/yksikot/erillislaitokset/pei/Documents/bre2008/expert_article172_12008.pdf|accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211234844/http://www.tse.fi/FI/yksikot/erillislaitokset/pei/Documents/bre2008/expert_article172_12008.pdf|archive-date=11 февруари 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{наведени вести| last = Tubalkain-Trell| first = Marge| title = Estonian businessman: Estonian transit will struggle another 10 years| publisher = Baltic Business News| date = 19 јуни 2008| url = http://www.bbn.ee/?PublicationId=43ce440f-713d-4469-ae85-5e9d12ddb2e1| accessdate = | archive-date = 2014-08-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20140811214935/http://www.bbn.ee/?PublicationId=43ce440f-713d-4469-ae85-5e9d12ddb2e1| url-status = dead}}</ref> По зачленувањето во Европската Унија бројот на странски туристи кои ја посетуваат Естонија пораснал за повеќе од 20 %.<ref name="Туризам">{{Наведена мрежна страница| title=General overview of Estonian economy // Tourism| url=http://www.estonica.org/en/Economy/General_overview_of_Estonian_economy/Tourism/| website=Estonica| publisher=Encyclopedia Estonica| accessdate=| archive-date=2017-04-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20170410002040/http://www.estonica.org/en/Economy/General_overview_of_Estonian_economy/Tourism/| url-status=dead}}</ref> Најголем број странски туристи доаѓаат од Финска и главно станува збор за еднодневни туристи кои го посетуваат Талин за шопинг. Талин е редовна станица на сите балтички крстарења. Од воспоставувањето на независност на земјата естонското стопанство се заснова на моделот на пазарна економија и таа е една од земјите на Источна Европа со највисок БДП.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=GNI per capita in PPP dollars for Baltic states| url = https://www.google.com/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&met_y=ny_gnp_pcap_pp_cd&idim=country:EST:LTU:LVA&hl=en&dl=en| website = Google WorldBank| accessdate=27 февруари 2015}}</ref> Најважен финансиски центар во земјата е Талин, а Талинската берза е членка на групата ''Nasdaq Nordic''. Најважни извозни производи се машини и опрема, дрво и хартија, облека, храна, мебел, како и производи од хемиската и металната индустрија.<ref name="CIAworld">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/en.html | title = CIA World Factbook: Estonia | publisher = Cia.gov | accessdate=| url-status=dead | archiveurl = https://www.webcitation.org/5frSfZeR7?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/en.html | archivedate=7 април 2009 }}</ref> Значаен дел во извозот претставува електричната енергија, во просек околу 1,562 милијарди киловатчасови годишно. Од друга страна годишно во просек се увезува околу 200 милиони киловатчасови електрична енергија. Најмногу се увезува [[нафта]] (од [[Литванија]] и [[Норвешка]]) и [[земен гас]] (од [[Русија]]). Трите најважни извозни пазари на Естонија се [[Шведска]], [[Финска]] и [[Летонија]] на кои отпаѓа околу половина од вкупниот извоз. == Население, јазик и религија == {{Најголеми градови во Естонија}} ===Религија=== {{bar box |float=right |title=Верници во Естонија |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|лутеранци|blue|14.8}} {{Столбен постоток|Православни|red|13.9}} {{Столбен постоток|Муслимани|green|0.4}} {{Столбен постоток|Баптисти|yellow|0.18}} {{Столбен постоток|Нерелигиозни|black|50}} }} {{Главна|Демографија на Естонија|Религија во Естонија}} [[Податотека:Tallinn asv2022-04 img76 StOlaf Church.jpg|мини|десно|Црква Свети Олаф.]] Според последната анкета спроведена од страна на [[Евробарометар]] во [[2005]],<ref name=EUROBAROMETER>{{Наведена мрежна страница|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf|title=Eurobarometer on Social Values, Science and technology 2005|page=11|format=PDF|accessdate=2007-05-05}}</ref> 16% од граѓаните на Естонија одговориле дека "веруваат во Бог", а 54% одговориле дека "постои некоја друга сила" и 26% одговориле дека "неверуваат ниту во Бог ниту во некоја натприродна сила". Според оваа анкета, [[Естонци]]те се наоѓаат на самиот врв во [[Европска унија|Европската унија]] како најголем атеистички народ. Историски, сепак, Естонија била на повеќепати била седиште на [[Лутеранство]]то. Помалку од една третина од населението се декларира како религиозно односно околу 32% од населението. Во Естонија има повеќе религиозни организации и тоа: * [[Естонска Евангелска Лутеранска црква]], а вкупниот број на верници изнесува 14,8% * [[Естонска Православна Црква]], а вкупниот број на верници изнесува 13,9% * Исламска организација, а вкупниот број на верници изнесува 0.4% * Баптистичка организација, а вкупниот број на верници изнесува околу 0.4 * Римокатолици, а вкупниот број на верници изнесува околу 0.1 Исто така има и голем број на помали Протестантски, еврејски, будистички и други религиозни групи. Етнички, Естонија е составена од [[Естонци]] со 68.7 %, [[Руси]] со 25.6 % и останати народи 5.7 %. Службен јазик е [[Естонски јазик|естонскиот]], но доста се зборува и [[Руски јазик|рускиот]]. == Култура == {{Главна|Естонска кулура}} Културата на Естонија претставува спој на старата естонска традиција карактеристична за [[угрофински народи|угрофинските народи]] и остамати европски културни примеси. Самата култура, поради историски причини, била под неколку културни влијанија како на пример словенско, финско, балтичко или германско влијание. Традиционално Естонија е гледана како територија за соперништво помеѓу истокот и западот во тој регион, односно помеѓу [[Шведска]] и [[Русија]]. Поради тоа, во државата има и протестантсво и православие. == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Талин]] * [[Естонски јазик]] * [[Естонци]] * [[Естонска ССР]] * [[Војводство Естонија]] * [[Обединето балтичко војводство]] * [[Тера Маријана]] == Надворешни врски == {{sisterlinks|Estonia}} ; Влада * [http://www.estonia.eu/ Официјален портал на Естонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100804182212/http://estonia.eu/ |date=2010-08-04 }} * [http://www.eesti.ee/eng/ Е-Естонија] * [http://www.valitsus.ee/?lang=en Естонска влада] * [http://www.vm.ee/?q=en Министерство за надворешни врски] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-e/estonia.html Шеф на држава и кабинет] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130915023043/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-e/estonia.html |date=2013-09-15 }} ; Општо * [http://www.estonica.org/ Енциклопедија Естоника] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100413215407/http://www.estonica.org/ |date=2010-04-13 }} * [http://www.einst.ee/ Естонски Институт] * [http://www.stat.ee/?lang=en Завод за статистика на Естонија] * {{CIA World Factbook link|en|Естонија}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/estonia.htm Естонија на UCB] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081011192732/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/estonia.htm |date=2008-10-11 }} * {{dmoz|Regional/Europe/Estonia|Estonia}} ; Патување * [http://www.visitestonia.com/ Постете ја Естонија, портал] * {{wikivoyage|Estonia}} {{Држави на Европскиот континент}} {{ЕУ}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Естонија| ]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1918 година]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1991 година]] [[Категорија:Републики]] k9gf9ytwtc5qcbgz0i2q9n5yrb1f9ys 0 5344 5536334 5534255 2026-04-08T19:31:07Z Buli 2648 5536334 wikitext text/x-wiki ''Оваа статија е за европската држава, за регионот во Романија видете [[Молдавија (регион)]].'' {{Infobox country | conventional_long_name = Република Молдавија | native_name = ''Republica Moldova'' | common_name = Молдавија | image_map = Location Moldova Europe.png | map_caption = {{безпрелом|Местоположба на '''Молдавија''' (зелено) и<br/>[[Приднестровие]] (светлозелено) во Европа}} | national_anthem = <br/>''[[Limba Noastră]]''<br/>{{мали|''Нашиот јазик''}}<br/><center>[[Податотека:Imnul Republicii Moldova US NAVY.ogg]]</center> | image_flag = Flag of Moldova.svg | image_coat = Coat of arms of Moldova.svg | capital = [[Податотека:Coat of arms of Chișinău 1991.svg|16px]] [[Кишинев]] |latd=47 |latm=0 |latNS=N |longd=28 |longm=55 |longEW=E | largest_city = capital | official_languages = [[Романски јазик|Романски]]^a<ref name="CCDecision2013" /><ref name="congress">{{Наведена мрежна страница | url=http://www.loc.gov/lawweb/servlet/lloc_news?disp3_l205403800_text | title=Moldova: Romanian Recognized as the Official Language | publisher=Law Library of Congress | date=23 December 2013 | accessdate=13 June 2014 | author=Roudik, Peter}}</ref><ref name="MCC">{{Наведена мрежна страница | url=http://constcourt.md/libview.php?l=en&idc=7&id=512&t=/Overview/Press-Service/News/The-text-of-the-Declaration-of-Independence-prevails-over-the-text-of-the-Constitution | title=The text of the Declaration of Independence prevails over the text of the Constitution | publisher=Constitutional Court of Moldova | date=5 December 2013 | accessdate=13 June 2014}}</ref> | demonym = [[Молдавци]] (Молдавец/Молдавка) | ethnic_groups = | ethnic_groups_year = 2004 | government_type = {{безпрелом|[[унитарна држава|унитарна]] [[парламентарен систем|парламкентарна]]<br>[[република]]}} | leader_title1 = [[Претседател на Молдавија|Претседател]] | leader_name1 = [[Маја Санду]] | leader_title2 = [[Премиер на Молдавија|Премиер]] | leader_name2 = [[Дорин Речан]] | leader_title3 = Претседател на парламентот | leader_name3 = [[Игор Гросу]] | legislature = [[Парламент на Молдавија|Парламент]] | sovereignty_type = [[историја на Молдавија|Независност]] од [[СССР]] | established_event1 = Прогласена сувереност | established_date1 = 23 јуни 1990 | established_event2 = {{безпрелом|Прогласена [[независност]]}} | established_date2 = 27 август 1991^b | established_event3 = Усвојување на [[устав]]от | established_date3 = 29 јули 1994 | area_km2 = 33,846 | area_sq_mi = 13,067 | area_rank = 138. | percent_water = 1.4 | population_estimate = {{безпрелом|2,913,281<ref name="Popcens11">{{наведена изјава за печат |url=http://www.statistica.md/public/files/Recensamint/Recensamint_pop_2014/Nota_informativa_Preliminare_Recensamint_2014.pdf |title=Preliminary results of the 2014 census. |publisher=National Bureau of Statistics of Moldova |date=January 2, 2015}}</ref><br/>{{мали|(без [[Приднестровие]])}}}} | population_estimate_year = 2014 | population_estimate_rank = 133. | population_census = {{безпрелом|3,383,332<ref name="2004census">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statistica.md/public/files/Recensamint/Recensamintul_populatiei/vol_1/2_Populatia_pe_sexe_localit_ro.xls |title=Национална статистичка служба на Молдавија |date= |accessdate=2013-10-09}} {{ro}}</ref><br/>{{мали|(без Приднестровие)}}<br/>3,938,679<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.languages-study.com/demography/pridnestrovie.html |title=Попис во Приднестровие 2004 |publisher=Languages-study.com |date= |accessdate=2013-10-09}} {{ru}}</ref><br/>{{мали|(без Приднестровие)}}}} | population_census_year = 2004 | population_density_km2 = 105 | population_density_sq_mi = 272 | population_density_rank = 101. | GDP_PPP_year = 2015 | GDP_PPP = 14.820 [[милијарда|млј.]] [[американски долар|долари]]<ref name=imf2>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=39&pr.y=16&sy=2013&ey=2015&scsm=1&ssd=1&ds=.&br=1&c=921&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC |title=World Economic Outlook Database, April 2014 |publisher=IMF |date= |accessdate=28 January 2015}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $4,177<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal_year = 2015 | GDP_nominal = 8.738 [[милијарда|млј.]] [[американски долар|долари]]<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = $2,456<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = 25.7 <!-- number only --> | Gini_year = 2021 | Gini_change = decrease <!-- increase/decrease/steady --> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MD |title=Gini index – Moldova |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=23 September 2024 |archive-date=25 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425182339/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MD |url-status=live }}</ref> | HDI_year = 2013<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.663 <!--number only--> | HDI_ref =<ref name="HDI">{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |date=2014 |accessdate=27 July 2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}</ref> | HDI_rank = 114. | currency = [[молдавски леу]] | currency_code = MDL | time_zone = [[источноевропско време|EET]] | utc_offset = +2 | time_zone_DST = [[источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | drives_on = десно | patron_saint = [[Свети Георги]] | calling_code = +373 | cctld = [[.md]] | footnote_a = согласно Прогласот на независност, кој според уставниот суд има превосходство над Член 13 од Уставот, каде се користи називот „[[молдавски јазик|молдавски]]“.<ref name="CCDecision2013">{{наведени вести |url=http://www.rferl.org/content/moldova-romanian-official-language/25191455.html |title=Chisinau Recognizes Romanian As Official Language |agency=Associated Press |date=5 December 2013 |website=rferl.org |publisher=rferl.org |accessdate=6 December 2013}}</ref> | footnote_b = Датум на прогласувањето. Независноста целосно стекната со [[распад на СССР|распадот на СССР]] во декември 1991 г. }} '''Молдавија''' ([[молдавски јазик|молдавски]] и {{langx|ro|Moldova}}), полн назив: '''Република Молдавија''' (''Republica Moldova'') — држава во [[Источна Европа]]. Се протега долж [[Бесарабија]]. [[Главен град]] е [[Кишинев]] (Кишинау). На исток, југ и север се граничи со [[Украина]], а на запад со [[Романија]]. Областа [[Приднестровие]] мнозински населена со [[Руси]] и [[Украинци]] преку референдум изгласа независност од Молдавија и сојуз со [[Русија]], но нејзината независност сѐ уште не е сосема меѓународно признаена. Во 1991 година како резултат од [[распад на Советскиот Сојуз|распадот на Советскиот Сојуз]], Молдавија прогласила независност, притоа задржувајќи ги истите граници од дотогашната [[Молдавска Советска Социјалистичка Република]]. На 29 јули 1994 година стапил на сила новиот Устав на Република Молдавија. Новата држава веќе била меѓународно призната, но регионот [[Приднестровие]], кој се наоѓа на источниот дел од коритото на реката [[Днестар]], од 1990 година па наваму е управуван од [[де факто]] своја влада. Република Молдавија е парламентарна држава со [[претседател]] како глава на државата и [[премиер]] на чело на владата. Членува во [[Обединетите Нации]], [[Советот на Европа]], [[Светска трговска организација|Светската трговска организација]], [[ОБСЕ]], ([[Организација за демократија и економски развој|Организацијата за демократија и економски развој]]), [[Заедница на независни држави|Заедницата на независни држави]], [[Организација за црноморска економска соработка|Организацијата за црноморска економска соработка]]) и други меѓународнитела. Молдавија денес се стреми за придружување кон [[Европската Унија]] и го спроведе првиот тригодишен оперативен план од [[рамковен договор|рамковниот договор]] за [[Европска соседска политика]] (ЕНП). == Потекло на името == Името „Молдавија“ потекнува од истоимената река Молдавија. Во 1359 година, долината на реката била политички центар каде било основано и кнежевството на Молдавија. Потеклото на името на реката не е познато, но постои легенда по која кнезот Драгош ја именувал. За време на еден лов на бизони неговото куче изнемоштено од ловот се удавило во реката. Тоа се викало Молда. Според Димитри Кантемир и Григор Уреке, реката го добила името по кучето, за чие име се чуло и во кнежевството. == Историја == ''{{Главна|Историја на Молдавија}}'' === Рана историја на Молдавија === За време на [[неолит]]от, територијата на Молдавија била центар на голема таканаречена Кукутен-Трипилијанска култура која се протегала на исток до реката Днестар во Украина и на запад сè до Карпатските планини во Романија. Од околу 5500 до 2750 година п.н.е., жителите на оваа цивилизација се занимавале со земјоделство, сточарство, лов и грнчарство. Општеството градело големи населби, некои од нив броеле и до 15.000 жители. === Антиката и средниот век=== [[File:Stefan cel Mare.jpg|thumb|left|[[Штефан Чел Маре]], Кнез на Молдавија помеѓу 1457 и 1504.<!--unsupported?: како и најистакната историска личност-->]] [[File:Сорокская крепость Cetatea Soroca Soroca Fortress (44738809521).jpg|thumb|right|[[Тврдината Сорока]] била изградена на местото на поранешната Џеновска тврдина ''[[Полихромиа]]''.]] Во античкото време територијата на Молдавија била населена од Дакијските племиња. Помеѓу I и VII век југот од земјата бил под власт на Романската и Византиското Царство наизменично. Во доцната антика и раниот среден век поради стратешки цели како и нејзината поволна локација на патот помеѓу Азија и Европа, територија на денешна Молдавија честопати била окупирана. Готите, Хуните, Аварите, Бугарите, Унгарците, Печенсите, Куманите, Монголците и Татарите биле едни од повеќето владетели на оваа територија. Кнежевството на Молдавија било основано во 1359 година и се прострирало од Карпатските Планини на запад, реката Днестар на исток па сè до Дунав и Црното Море на југ. Ова кнежевство го сочинувале: денешната територија на Република Молдавија, осумте источни од вкупно четириесет и една покраина на Романија, областа Черновци и регионот Буджак на Украина. Како денешната република, така и еден регион од Североисточна Романија се нарекува Молдавија. Територијата била повеќепати освојувана од Кримските Татари, а од XV век наваму од страна на Турците. Во 1538 година кнежевството станало дел од Отоманското Царство, но сепак ја задржало внатрешната и делумно надворешна автономија. === Дакија === Територијата на денешна Молдавија низ раната историја била на неколкупати населувана од страна на најразлични племиња како [[Даки]]те, [[Гети]]те и голем број на индоевропски племиња. Во [[106]] година [[Дакија]] била заземена од страна на римскиот цар [[Трајан]]. == Понова историја== === Руска Империја === {{Главна|Бесарабска губернија}} Во согласност со договорот од Букурешт во 1812 година, покрај многуте простести на молдавските благородници на сметка на нивната самостојна состојба, Отоманското Царство (чиј вазал бил Молдавија) и’ ја отстапила на Руската Империја источната половина од територијата на кнежевството на Молдавија заедно со Хотин и стара Бесарабија (денешен Буџак, Украина). Новата Руска покраина била наречена „Област на Молдавија и Бесарабија“, која на почетокот уживала висок степен на самостојност. По 1828 година оваа автономија била постепено ограничувана па така во 1871 година, при постапка за асимилација на наметнати држави, односно Русификација, областа била трансформирана и наречена Бесарабиска Губернија или Бесарабија. Како дел од постапката, царската управа во Бесарабија постепено го отстранила романскиот јазик од официјална, како и религиозна употреба. Западниот дел од Молдавија (кој денес припаѓа на Романија) останал самостојно кнежевство, кое подоцна во 1859 година се соединило со Влашка (Романски: Wallachia) за формирање на Кралството Романија. Договорот од Париз во 1865 година значел и повраток на три покраини од Бесарабија на романска Молдавија и тоа: Кахул, Болград и Исмаил, но по Договорот од Берлин во 1878 година, Кралството на Романија прифатило нивно враќање на Руската Империја. За време на XIX век руските надлежни власти го поттикнале населувањето на југот од регионот од страна на Украинци,Липовани, Козаци, Бугари, Германи, Гагаузи како и дозволувале населување на повеќе Евреи, со цел да ја заменат Ногаи-Татарска популација која била протерана за време на турско-руските војни кон крајот на XVIII век. Популацијата на молдавскиот народ се намалила од околу 86% во 1816 година на 52% во 1905 година. === Унијата со Романија === [[File:Greater Romania.svg|thumb|Карта на [[Голема Романија]].]] Првата светска војна беше поттик за порастот на политичката и културна (етничка) свест на жителите од регионот, откако во 1917 година 300.000 Бесарабијци биле регрутирани во руската армија при нејзиното формирање , додека кај поголемите единици биле формирани и неколку одбори на молдавска армија. По Руската револуција во 1917 година, во периодот октомври – ноември новиот парламент на Бесарабија – „Сватул Цари “ беше изгласан, а започнал со работа на 3 декември истата година. На 15 декември 1917 година, „Сватул Цари“ ја прогласи Демократска Република Молдавија како федерална Руска држава, а неколку дена подоцна, на 21 декември била формирана и влада на Демократска Република Молдавија. На 6 февруари 1918 година Бесарабија прогласи независност од Русија. Била побарана помош од Француската и Ромакската армија кои веќе претходно во јануари го окупирале регионот. [[File:Participants in the Bucharest Peace Treaty negotiations, 1913.jpg|thumb|left|[[Sfatul Ţării|Пратениците]] на [[Молдавската Демократска Република]] во 1918.]] На 9 април 1918 година, со 89 гласови „за“, 3 против и 36 воздржани, „Сватул Цари“ донел одлука за соединување со Кралството Романија. Унијата имала за цел ипсолнување на условите за земјоделски реформи, автономија како и почитување на универзалните човекови права. Дел од привремениот парламент се сложил за отстапување од овие услови откако Буковина и Трансилванија исто така му се придружиле на Кралството, но некои историчари тврдат дека тие немале доволен кворум да го сторат тоа. Во 1920 година, во договорот од Париз унијата беше призната од страна на директорот на Сојузничките сили, меѓутоа таа не беше ратификувана од сите нејзини потписнички. Некои од поголемите светски сили како Соединетите Држави и Новата Комунистичка Руска Држава не го признале романското владеење врз Бесарабија, втората пак ја сметала Бесарабија како окупација на Руска територија. Во мај 1919 година беше основана привремена влада позната под името „Бесарабиска Советска Социјалистичка Република“ (Англиски: Bessarabian Soviet Socialist Republic; Руски: Бессарабская Советская Социалистическая Республика.) Во 1924 година, по неуспехот на Татарбунаровото востание (англиски: Tatarbunary Uprising; романски: Răscoala de la Tatarbunar), беше формирана Молдавска Автономна Советска Социјалистичка Република (Молдавска АССР) (англиски: Moldavian Autonomous Soviet Socialist Republic (Moldavian ASSR); романски: Republica Autonomă Sovietică Socialistă Moldovenească). Во август 1939 година, со потпишувањата на Молотов-Рибентроп пактот (англиски: Molotov-Ribbentrop pact) и неговиот дополнителен таен протокол, Нацистичка Германија ја призна Бесарабија како територија под влијание на руска сфера и овозможи активно воспоставување на регионот од руска страна. На 28 јуни 1940 година, по признанието од Нацистичка Германија, Советскиот Сојуз испрати ултиматум до Романија за отстапување на Бесарабија и Северна Буковина за кој ден потоа Романија се пожали. Набргу беше основана Молдавската Советска Социјалистичка Република (Молдавска ССР), која опфаќа околу 70% од територијата на Бесарабија и 50% од територијата на новораспуштената Молдавска АССР. Како дел од инвазијата врз Советскиот Сојуз во 1941 година, Романија ги одземала териториите на Бесарабија, Северна Буковина и Приднестровие. Романските сили соработувајќи со Германците депортирале односно истребиле околу 300.000 Евреи, вклучувајќи 147.000 од Бесарабија и Буковина (приближно 90.000 Евреи од Буковина загинале). Во периодот февруари - август 1944 година, Советската армија повторно го освоила регионот и ја реосновала Молдавската ССР. За време на Јашко-кишиневската офанзива во август 1944 и крајот на војната во мај 1945 година, 256.800 жители на Молдавската ССР биле регрутирани во Руската армија, од кои 40.592 загинале. === Советската ера === ''{{Главна|Молдавска Советска Социјалистичка Република (МССР)}}'' [[File:Bundesarchiv Bild 137-065360, Bessarabien, Abtransport von Umsiedlern.jpg|thumb| [[Heim ins Reich|Селење]] на етнички Германци по окупацијата на [[Бесарабија]] од страна на Советскиот Сојуз во 1940.]] Молдавската советска социалистичка република ([[Молдавска ССР]], МССР) била една од републиките на [[СССР]] ([[2 август]] [[1940]] - [[27 август]] [[1991]]). За време на Сталинизмот во периодот од 1940 – 1941 и 1944 – 1953 година, биле извршувани депортации на месно население од МССР во северен Урал, Сибир, како и северен Казахстан. Бројките на оние поголемите од 12 – 13 јуни 1941 и 5 – 6 јули 1949 година изнесувале: 18.392 и 35.796 лица одделно. Постоеле и поинакви форми на таканаречено „советско“ протерување. 32.433 политички апсења биле проследени во логорот Гулаг (руски: ГУЛаг - Гла́вное управле́ние исправи́тельно-трудовы́х лагере́й и коло́ний), додека кај 8.360 од случаите биле извршени погубувања. Во 1946 година, јужно-западниот дел од Советскиот Сојуз страдал од голем глад како резултат на голема суша и задолженија на владата за испорачување на прекумерна квота. Во периодот 1946-1947 година, само во МССР биле пресметани најмалку 216.000 смртни и околу 350.000 случаи на дистрофија. Во периодот од 1944 до 1953 година биле основани неколку антисоветски отпорни групи на Молдавија, меѓутоа Народниот комесаријат за внатрешни работи на Советскиот Сојуз (руски: Народный комиссариат внутренних дел), подоцна Министерство за државна безбедност (руски: МГБ - Министерство государственной безопасности) успеа во обидите за апсење, погубување или депортирање на нивните членови. Во поствоениот период, Владата на Советскиот Сојуз одлучила извршување миграции на работна сила (највеќето Руси, Белоруси и Украинци) во новата Советска република, посебно во урбанизираните области, како компензација на делумната загуба на населението предизвикана од војната и емиграциите од периодот 1940 – 1944. Во седумдесеттите и осумдесеттите години, Молдавската ССР добивала значителни средтсва од буџетот на СССР за развој на индустријата, науката и домувањето. Во 1971 година Советот на министри на СССР донел одлука за „средства за понатамошно обновување на градот Кишинев“ (романски: Chișinău), за кој биле распределени повеќе од една милијарда советски рубљи од буџетот на СССР наменети за градежни проекти. Последователните одлуки довеле до нови значителни средства за финансирање и пронаѓање квалификувани кадри од останатите делови на СССР за развој на индустријата на Молдавија. Владата на Советскиот Сојуз, врз основа на теорија развиена за време на постоењето на Молдавксата АССР, спровела кампања за промовирање на молдавскиот етнички идентитед за кој сметале дека е посебен, односно различен од оној на Романците. Советската политика тврдела дека јазикот што го говорат Молдавците бил поразличен од оној на Романците. За да се разликуваат двата јазика, за време на Советскиот период молдавскиот јазик бил пишуван на кирилица, за разлика од романскиот кој уште од 1860 година бил пишуван на латиница. По смртта на Сталин, политичките прогонувања го промениле начинот на дејствување од поголеми групи на поединци. Независните организации биле строго укорени, додека во 1972 година, водачите на Националниот Патриотски Фронт (романски: Frontul Naţional Patriotic din Basarabia şi Nordul Bucovinei) биле осудени на долга затворска казна. Комисијата за проучување на комунистичката диктатура во Молдавија ја оценува активноста на комунистичкиот тотален режим. Во осумдесеттите години, движењата „гласност“ и „перестројка“ создадоа политички услови и беше основано Демократското Движење на Молдавија (романски: Mişcarea Democratică din Moldova) кое во 1989 година стана познато како националистички Народен фронт на Молдавија (НФМ), (романски: Frontul Popular din Moldova - FPM). Од 1988 година па наваму, Молдавија заедно со неколку други советски републики започна да цели кон независност. На 27 август 1989 година во Кишинев, НФМ организирал масовна демонстрација позната како Големо Национално Собрание. Собранието ги притискало властите на Молдавската ССР да донесат закон за јазикот, па така на 31 август 1989 година, молдавскиот јазик, пишан на латиница, беше прогласен за државен јазик на МССР. Идентичноста со романскиот јазик била исто така установена. Истата година била забележана по побивањето на Комунистичката партија на Молдавија и Ноемвриските немири од 1989. == Најнова историја == === Независност === [[File:Gheorghe Ghimpu arboreaza Tricolorul.jpg|thumb|left|200px|На 27 април 1990 година, пратеникот [[Георге Гимпу]] го заменува [[Советскоto знаме]] на [[пармалентот]] со [[Молдавско знаме]].]] Првите демократски избори за локалниот парламент се одржале во февруари и март 1990 година. Мирча Снегур беше избран за претседател на собранието, а Мирча Друк за премиер на Молдавија. На 23 јуни 1990 година, парламентот ја усвои декларацијата за суверенитет на „Советска Социјалистичка Република Молдавија“, која меѓу другото го пропиша владеењето на молдавските закони над оние од Советската Сојуз. По неуспешниот обид на Августвоскиот државен удар или Августовскиот пуч (руски: Августовский путч, англиски: August Coup), на 27 август 1991 година, Молдавија се декларираше како независна држава. Романија била првата земја која ја признала независноста на Молдавија. На 21 декември истата година, Молдавија како и повеќето Советски републики го потпишаа конститутивниот акт за формирање на пост-советка Заедница на независни држави (ЗНД), (англиски: Commonwealth of Independent States). На 25 декември 1991 година, Молдавија и официјално беше призната. Ден потоа, на 26 декември, Советски Сојуз престана да постои. Декларирајќи се како неутрална држава, Молдавија не се придружила на воената единица на ЗНД. Три месеци подоцна, на 2 март 1992 година, земјата се стекна со формално признавање како независна држава во Обединетите Нации. Во 1994 година, Молдавија стана членка на програмата за Партнество за Мир (ПзМ) на НАТО, а исто така членка на Советот на Европа на 29 јуни 1995 година. Источниот Регион од реката Днестар, Приднестровие, вклучува голем број источни Словени, претежно говорители на Рускиот јазик и тоа: Украинци (28%), Руси (26%), (заедно 54% од 1989 година), додека Молдавците (40%) биле најголемата етничка група. На 16 август 1990 година, беше прогласена Приднестровска Молдавска Советска Социјалистичка Република со Тираспол како главен град. Приднестровие е регионот каде што биле стационирани седишта и многу воени единици на Советската 14-та гарда (англиски: Soviet 14th Guards Army). Мотивите зад овој потег биле стравот од можно пробудување на национализмот во Молдавија и очекуваното (повторно) обединување со Романија по отцепувањето од СССР. Зимата 1991 – 1992 година, се појавиле судири помеѓу силите на Приднестровие, поддржани од некои елементи на 14-тата армија и молдавската полиција. Помеѓу 2 март и 26 јули 1992 година, конфликтот се заострил и преминал во воен ангажман. На 2 јануари 1992 година, Молдавија ја воведе своја пазарна економија со либерализација на цените по што следеше брза инфлација. Од 1992 до 2001 година, новата држава страдаше од сериозна економска криза оставајќи ја популацијата во голема сиромаштија. Во 1993 година беше воведена новата национална валута – леа, која го замени привремениот „купон“. Економијата во Молдавија започна да се подобрува во 2001 година и до 2008 година државата забележа постојан годишен пораст помеѓу 5 и 10%. На почетокот на новиот милениум исто така беше забележан значителен пораст на емиграција на молдавскиот народ, трагајќи по нови работни услови вон границите (најповеќето илегално) и тоа: Русија (посебно во Московскиот регион), Италија, Португалија, Шпанија, Грција, Кипар, Турција и други држави. Паричните пратки од молдавци во странство изнесуваат речиси 38% од БДП на Молдавија, - втор највисок процент во светот. На парламентарните избори во 1994 година, Демократската аграрна партија доби мнозинство од пратеничките места поставувајќи пресвртна точка во молдавската политика. Со појавата на Националниот патриотски фронт како парламентарно малцинство, се налагале нови мерки за намалување на етничките тензии во државата. Плановите за повторно обединување со Романија биле отфрлени, додека новиот Устав ја потврдил самостојноста на „отцепените“ Приднестровие и Гагаузија. На 23 декември 1994 година, парламентот на Молдавија усвои „Закон за посебен правен статус на Гагаузија“. Вториот закон беше установен во 1995 година. По победата на претседателските избори од 1996 година, на 15 јануари 1997 година Петру Лучински (поранешен прв секретар на Молдавската комунистичка партија од 1989-91) стана вториот претседател на Молдавија (1997–2001) наследувајќи го Мирча Снегур (1991-1996). Во 2000 година Уставот беше изменет, преобразувајќи ја Молдавија во парламентарна република и со индиректен начин на гласање. Претседателот се избира по индиректен пат, за разлика од претходно кога се избирал по пат на директно гласање на народот. Партијата на комунистите на Република Молдавија (повторно основана во 1993 година, по забраната од 1991) освојувајќи 49,9% од гласовите добила 71 пратеничко место, додека на 4 април 2001 година Владимир Воронин бил избран како трет државен претседател (повторно избран во 2005 година). Молдавија станала првата пост-советска земја каде што нереформирана комунистичка партија се вратила на власт. Нови влади биле формирани од Василе Тарлев (19 април 2001 – 31 март 2008) и Зинаида Гречани (31 март 2008 – 14 септември 2009). Во периодот 2001 – 2003, одностите помеѓу Молдавија и Русија се подобриле, но потоа од 2003 – 2006 година привремено се вложиле како резултат на неуспехот на Козачкиот меморандум и кризите за извоз на вино од 2006. Комунистичката партија на Република Молдавија успеа да остане на власт осум години. Поделбата на либералите (познати како демократи), помогнала при зацврстувањето на нејзината власт. Падот на партијата започнал со приклучувањето на Марјан Лупу кон Демократската партија и притоа привлекувајќи многу молдавски поддржувачи на комунистите. [[File:Chisinau riot 2009-04-07 02.jpg|thumb|left|[[2009 Moldova civil unrest|Граѓански немири]] пред [[Moldovan Parliament|зградата на молдавскиот парламент]] во 2009.]] На парламентарните избори во април 2009 година, Комунистичката партија освои 49,48% од гласовите, следена од Либералната партија со 13,14%, Либералдеомкратската партија 12,43%, сојузот „Наша Молдавија“ 9,77%. Контраверзните резултати од овие избори предизвикаа граѓански немири. Во август 2009 година, четири молдавски партии и тоа: Либералдемократската партија, Либералната партија, Демократската партија и сојузот „Наша Молдавија“ прифатија основање на владина коалиција која беше клучна за истерувањето на Комунисткичката партија во опозицијата. На 28 август 2009 година, оваа коалиција одбра нов претседател на парламентот (Михаи Гимпу), при услови во кои законодавците вршеле бојкотирање на гласањето. Владимир Воронин, кој беше претседател на Молдавија од 2001 година, на крајот поднесе оставка на 11 септември 2009, меѓутоа парламентот не успеал да избере друг претседател. Вршителот на должноста претседател, Михаи Гимпу, воспостави Комисија за уставни реформи за усвојување на нова верзија на Уставот на Молдавија. По уставниот референдум Гимпу стремел кон подобрување на реформите. Истите во 2010 година се покажале како неуспешни, парламентот повторно се распуштил, а нови парламентарни избори биле закажани на 28 ноември 2010 година. На 30 декември 2010 година, Марјан Лупу беше избран за претседател на парламентот. Во согласност со Уставот, тој е во служба вршител на должноста претседател на Молдавија. == Политички систем == [[Податотека:Parlament_Building_Moldova.jpg|мини|лево|Молдавскиот парламент]] ''{{Главна|Политика на Молдавија}}'' Молдавија е унитарна парламентарна претставничка демократска република. Уставот на Молдавија од 1994 година ја поставува рамката на државната влада. За промена на Уставот на Молдавија, потребно е најмалку двотретинско парламентарно мнозинство и вон услови на војна или вонредна состојба. Измените во Уставот влијаат на суверенитетот и независноста на државата, додека единство може да се воведе само доколку мнозинство гласачи поддржуваат предлог на референдум. Освен тоа, не може да се прави ревизија за ограничување на основните човекови права наведени во Уставот. Еднодомниот парламент на Молдавија, воедно е и централно законодавно тело на државата, брои 101 пратеничко место и чии членови се избираат по пат на народно гласање секои четири години. Глава на државата е Претседателот на Молдавија кој се избира од страна на парламентот и за кому се потребни три петтини од пратениците (најмалку 61 глас). Од 2001 година па наваму претседателот на Молдавија се избира на овој начин со цел да се намали извршната власт во корист на законодавното тело. Претседателот го назначува премиерот со функција глава на владата и кој за возврат го составува кабинетот, но и во двата случаја под услов на одобрение од парламентот. Уставот од 1994 година покрај другото оформил и незнависен Уставен суд составен од шест судии (двајца назначени од претседателот, двајца од парламентот и двајца од Врховниот совет на магистрати), со по шестгодишен мандат, притоа останувајќи непроменливи и неподредени од било која власт. Судот ја има моќта за судска ревизија над сите парламентарни акти, претседателски одлуки, како и над меѓународни договори потпишани од страна на државата. == Административна поделба == ''{{Главна|Административна поделба на Молдавија}}'' {{Главна|Список на градови во Молдавија}} Молдавија е поделена на [[Реони во Молдавија|триесет и два реона]] (''raioane''), три општини и два автономни региона (Гагаузија и Приднестровие). Конечниот статус на Приднестровие е спорен откако централната власт повеќе ја нема контролата врз територијата. Двете автономни територии со административни седишта во градовите Комрат и Тираспол, исто така се водат како општини. Молдавија има шеесет и пет града, вклучувајќи ги петте град-општини, како и 917 помали општини. Меѓу другото, вбројува 699 села кои се без своја администрација, водени од некои од четириесетте градови или (659) општини. Со тоа, вкупниот број на места во Молдавија изнесува 1681. На територијата на Молдавија се наоѓа и непризнаената Приднестровска Молдавска Република. {|class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" !align=center colspan=8|Поголеми градови во Молдавија |- !rowspan=11 width:150|<br> [[File:AIRM - Bulevardul Ștefan cel Mare din Chișinău - aug 2015.jpg|border|130px|Кишинев]]<br><small>[[Кишинев]]</small><br> [[File:Tiraspolstreet.jpg|border|130px|Тираспол]]<br><small>[[Тираспол]]</small><br> [[File:Transnistrienfortress.jpg|border|130px|Бендер]]<br><small>[[Bender, Moldova|Бендер]]</small><br> !align=center style="background:#f5f5f5;"|Место !align=center style="background:#f5f5f5;"|Град !align=center style="background:#f5f5f5;"|Население !align=center style="background:#f5f5f5;"| !align=center style="background:#f5f5f5;"|Место !align=center style="background:#f5f5f5;"|Град !align=center style="background:#f5f5f5;"|Население !rowspan=11 width:150|{{navbar|Поголеми градови во Молдавија|plain=1}} [[File:Stefanbalti.jpg|border|110px|Белци]]<br><small>[[Белци]]</small><br> [[File:Rybnitsa.jpg|border|110px|Рибница]]<br><small>[[Рибница]]</small><br> [[File:Cahul Pascua 06 015.jpg|border|110px|Кахул]]<br><small>[[Кахул]]</small><br> |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 1 ||align=left | '''[[Кишинев]]'''¹ || 723.500 (<small>2012</small>) || || 11 ||align=left | '''[[Комрат]]'''³ || 25.600 (<small>2012</small>) || || |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 2 ||align=left | '''[[Тираспол]]'''² || 148.900 (<small>2011</small>) || || 12 ||align=left | '''[[Чадир-Лунга]]'''³ || 22.800 (<small>2012</small>) || |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 3 ||align=left | '''[[Белци]]'''¹ || 144.300 (<small>2012</small>) || || 13 ||align=left | '''[[Страшени]]'''³ || 21.200 (<small>2012</small>) || |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 4 ||align=left | '''[[Бендер]]'''² || 93.700 (<small>2011</small>) || || 14 || align=left | '''[[Дрокија]]'''³ || 20.400 (<small>2012</small>) || |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 5 ||align=left | '''[[Рибница (Молдавија)|Рибница]]'''² || 50.100 (<small>2011</small>) || || 15 ||align=left | '''[[Единец]]'''³ || 20.200 (<small>2012</small>) || |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 6 ||align=left | '''[[Кахул]]'''³ || 41.100 (<small>2012</small>) || || 16 ||align=left | '''[[Каушени]]'''³ || 19.900 (<small>2012</small>) || |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 7 ||align=left | '''[[Унгени]]'''³ || 38.100 (<small>2012</small>) || || 17 ||align=left | '''[[Дурлешт]]''' || 18.700 (<small>2012</small>) || |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 8 ||align=left | '''[[Сорока]]'''³ || 37.500 (<small>2012</small>) || || 18 ||align=left | '''[[Фалешт]]''' || 17.800 (<small>2012</small>) || |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 9 ||align=left | '''[[Орхеј]]'''³ || 33.500 (<small>2012</small>) || || 19 ||align=left | '''[[Хинчести]]''' ||16.900 (<small>2012</small>) || |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 10 ||align=left | '''[[Дубасар]]'''³ || 25.700 (<small>2011</small>) || || 20 ||align=left | '''[[Вулканешт]]''' || 16.900 (<small>2012</small>) || |- |colspan="11" align=center style="background:#f5f5f5;"|<small>Извор: [[Попис на Молдавија (2004)]]; Забелешки: 1.Светски географски речник. [http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=gamelan&dat=200&srt=pnan&col=aohdqcfbeimg&geo=-136: Поголеми градови во Молдавија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130531011022/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=gamelan&dat=200&srt=pnan&col=aohdqcfbeimg&geo=-136: |date=2013-05-31 }} 2004. 2.Pridnestrovie.net [http://pridnestrovie.net/2004census.html 2004 Census] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090318044749/http://pridnestrovie.net/2004census.html |date=2009-03-18 }} 2004. 3. [http://www.statistica.md/public/files/Recensamint/Recensamintul_populatiei/vol_1/2_Populatia_pe_sexe_localit_ro.xls Национално биро за статистика на Молдавија]</small> |} {{clear}} == Надворешни односи == ''{{Главна|Надворешни односи на Молдавија}}'' [[File:Embassy of Moldova (Washington, D.C.).JPG|left|thumb|[[Амбасада на Република Молдавија во Вашингтон]]]] [[Податотека:European Union Moldova Location.svg|мини|235x235пкс|Интеграцијата во [[ЕУ]] е приоритет на Молдавија.]] По достигнувањето статус на независност, Молдавија воспостави добри односи со други европски држави. Патот за интеграција во Европската Унија и нејзината неутралност ги дефинираат основните црти на надворешната политика на земјата. Во 1995 година, Молдавија беше примена во Советот на Европа. Освен учеството во програмата за Партнерство за мир на НАТО, Молдавија е исто така членка на Обединетите Нации, ОБСЕ (Организација за безбедност и соработка на Европа), Северноатлантскиот совет за соработка (англиски: North Atlantic Cooperation Council – NACC), Светската трговска организација (СТО), Меѓународниот монетарен фонд (ММФ), Светската банка, Меѓународната организација на Франкофонијата (француски: Organisation internationale de la Francophonie) и Европската банка за обнова и развој (ЕБОР). Во 2005 година, Молдавија и ЕУ воспоставија акционен план кој се обиде да ја подобри соработката помеѓу двете соседни структури (Молдавија – Украина). На крајот од истата година, Мисијата на Европската Унија за гранична помош на Молдавија и Украина (англиски: European Union Border Assistance Mission to Moldova and Ukraine – EUBAM) беше воспоставена по заедничко барање на двајцата претседатели на овие држави. Оваа мисија помага на владите на Молдавија и Украина за приближување на нивните граници и царински процедури кон ЕУ стандардите, притоа нудејќи подржка на двете држави за борба против прекуграничниот криминал. По војната во Приднестровие, Молдавија бара мирно решение за конфликтот во регионот соработувајќи со Романија, Украина и Русија, повикувајќи на меѓународно посредување и соработка со ОБСЕ и ОН за утврдување на фактите како и мисии за набљудување.Министерот за надворешни работи на Молдавија, Андреј Стратан неколкупати наведе дека руските трупи стационирани во отцепениот регион се против волјата на молдавската влада и повика за нивно „целосно и безусловно“ напуштање. Во 2012 година, смртта на цивилот Вадим Пишари ја зголеми тензијата со Русија и повторно ја отвори неколку декади старата дебата околу безбедноста на Молдавија. Во септември 2010 година, Европскиот парламент одобри доделување финансиска помош на Молдавија во износ од 90 милиони евра. Износот ги надополнува веќе доделените 570 милиони долари од Меѓународниот монетарен фонд, Светската банка, како и друг вид билатерална подржка на Молдавија. Во април истата година, Романија понуди помош за развој вреден 100 милиони евра, како и стипендии за студентите од Молдавија кои ќе се зголемат двојно до 5 илјади. Според потпишаниот договор за кредитирање од февруари 2010 година, Полска ќе обезбеди 15 милиони долари и ќе ја подржи Молдавија при нејзините напори за евроинтеграција. Првиот заеднички состанок помеѓу владите на Романија и Молдавија, одржан во март 2012 година, завршил со склучување на договори во различни полиња. „Европската ориентација изминативе години е политика на Молдавија која мора да продолжи и во иднина“, Николае Тимофти им посочи на своите пратеници пред да биде избран за претседател. == Армија == ''{{Главна|Армијата на Молдавија}}'' [[File:У Києві на Хрещатику пройшов військовий парад з нагоди 27-ї річниці Незалежності України (43414556415).jpg|thumb|Војници на [[Military of Moldova|Молдавската армија]].]] Армијата на Република Молдавија е составена од копнени сили, воздрушни сили, како и сили за против-возушна одбрана. Молдавија ги има прифатено сите релевантни обврски за контрола на армијата од бившиот Советски Сојуз. На 30 октомври 1992 година, земјата го потпиша договорот за Конвенционалните вооружени сили во Европа, со кој се воспоставува сеопфатна граница во клучните категории од конвенционалната воена опрема и предвидува уништување на истата доколку излегува вон границите на рамката. Во октомври 1994 година, во Вашингтон, земјата пристапи кон одредбите на јадрената непролиферација. Таа не поседува јадрено, биолошко или хемиско оружје. На 16 март 1994 година, Молдавија се придружи на Партнерството за мир на Северно-атлантската договорна организација (НАТО). Покрај другото, земјата запазува повеќе меѓународни и регионални прописи за контрола на оружје како што се наведени во: Протоколот за огнено оружје на ОН, регионалниот план за спроведување на Пактот за стабилност, Програмата за акција на ОН и документите за залихи на конвенционалната муниција на ОСЦЕ. == Човекови права == ''{{Главна|Човековите права во Молдавија}}'' Според „Амнести Интернешенл“ (Меѓународната организација за заштита на човекови права), „Измачувањето и малтретирањето во полицискиот притвор останаа сè уште актуелни, државата не успева да спроведе брзи и непристрасни истраги, додека полицајците понекогаш избегнуваат казни. Правото за демонстрација на ЛГБТ активистите (лезбејки, геј, бисексуалци и транссексуалци) и натаму се одбива“. Политички дисиденти од групата Лашку беа ослободени од неосновано приведување само по наредба на Европскиот суд за човекови права. 2009 беше годината кога Молдавија ги доживеа најсериозните граѓански немири на декадата. Беа убиени неколкумина цивили како Валериу Бобок и многу други повредени. Според Извештајот за човекови права на Стејт Департментот на САД, објавен во 2011 година, „За разлика од минатата година, нема извештаи за убиства од страна на безбедносните сили. Во текот на годината исто така се намалија извештаите од владата за вршење несоодветен притисок врз медиумите“. Меѓутоа, „Властите во Приднестровие продолжуваат да ги вознемируваат независните медиуми и опозициските пратеници, ја ограничуваат слободата за здружување, движење и религија и вршат дискриминација врз говорителите на романскиот јазик“. „Молдавија направи значителен напредок во верската слобода по ерата на Советскиот Сојуз, но сепак може да преземе дополнителни чекори за да поттикне разновидност“ – изјави Хајнер Билефелд – Специјален известувач на ОН за слобода на вероисповед или убедување, во Кишинев - септември 2011. == Стопанство == ''{{Главна|Економија на Молдавија}}'' [[File:Daniel Presberger - Republik Moldau - Anteile d. Wirtschaftssektoren am BiP.png|thumb|БДП по сектори: (црвено) Услуги, (сино) Земјоделство, (светлосино) Индустрија.]] [[File:MD 1 leu av.jpg|thumb|left|Портрет на [[Stephen III of Moldavia|Штефан III Чел Маре]] може да се забележи на секоја [[Moldovan leu|молдавска Леа]] банкнота.]] По распадот на Советскиот Сојуз, како резултат на големо опаѓање на индустријата и земјоделството, јавниот сектор во економијата на Молдавија бележи пораст и доминира на БДП (денес околу 75%). Главните економски показатели се драматично намалени, всушност, од 2009 година па наваму, Европскиот Парламент ја опишува Молдавија како најсиромашна држава во Европа. === Економски реформи === [[File:Leu moldavo.jpg|thumb|left|250px|1, 5, 10, 25 и 50 ''Бани'' монети на [[молдавската Леа]].]] По одвојувањето од Советскиот Сојуз во 1991 година, недостатоците на енергија играа клучна улога во влошувањето на општото производство. Како дел од напорите за амбициозна економска либерализација, Молдавија воведе променлива валута, ги либерализираше цените, престана да издава кредити на државните претпријатија, поддржа постојана приватизација на земјиште, ги отстрани контролите за извоз и ги либерализираше каматните стапки. Владата склучи договори со Светската банка како и со Меѓународниот монетарен фонд за унапредување на порастот. Последните трендови укажуваат дека Комунистичката влада има намера да укине некои од овие политики, бара реколективизација односно спојување на замјиштето и воведување на поголеми ограничувања во приватниот бизнис. Во 2000 година економијата бележи позитивен пораст од 2,1 % и 6,1% во 2001 година. Порастот продолжи во позитивна насока и во 2007 година (6%), делумно поради реформите и поради започнување од мала основа. Економијата останува „ранлива“ како резултат на високите цени за гориво, лошите временски услови за земјоделство и скептицизмот за странски инвеститори. По регионалната финансиска криза од 1998 година, Молдавија постигна значителен напредок за остварување и задржување на макроекономската и финансиска стабилизација. Притоа воведе повеќе структурни и институционални реформи неопходни за ефикасно функционирање на пазарната економија. Овие напори, помогнаа за одржување на макроекономијата и финансиската стабилност под тешки надворешни услови, овозможија продолжување на економскиот раст и придонесоа за воспоставување на средина погодна за понатамошен раст на економијата и развој на среден рок. [[File:Moldnet_Diagrams.png|thumb|left|Општи статистички графикони на [[интернет]]от во Молдавија. Во однос на брзината за симнување податоци, земјата е рангирана на 9-то место во светот.]] Покрај напорите и економскиот пораст, Молдавија е сепак нискорангирана држава споредена со други економии во транзиција, во однос на најчесто употребуваните животни стандарди и показателите за човечкиот развој. Иако земјата по 2000 година доживува постојан економски пораст (2,1%, 6,1%, 7,8% и 6,3% периодот 2000-2003 година и предвидени 8% за 2004 година), може да се забележи дека неодамнешниот напредок едвај го достигнува новото од 1994 година и речиси 40% од регистрираниот БДП од 1990 година. Според тоа, во последната деценија направено е многу малку за да се намали потешкотијата во земјата. По тешкиот економски пад, социјалните и економски предизвици, потребата за набавка на увозна енергија, Молдавија и натаму се задржува на едно од последнопласираните места на европски држави за приход по глава на жител. Во 2005 година (според Извештајот за човеков развој), бруто-домашниот производ по глава на жител изнесувал 2.100 $ ПКМ (Паритет на куповна моќ), која е 4-5 пати помала од светската просечна куповна моќ (9.543 американски долари). Згора на тоа, БДП по глава на жител бил под оној просечниот на статистиката (9.527 $ ПКМ). Истата година, околу 20,8 % од популацијата живеела под границата на сиромаштијата со забележан приход од 2,15 долари КМП на ден. Молдавија е класифицирана како „средна“ во Индексот за човеков развој (англиски: Human Development Index (HDI) и се наоѓа на 111-то место на листата од 177 земји, со вредност во индексот (0,708) подпросечен од оној светскиот. Молдавија останува да важи како најсиромашна земја во Европа во однос (односно, исклучувајќи ги црната и сивата економија) по глава на жител, кој моментално изнесува 1.808.729 американски долари. Бруто-домашниот производ во 2007 изнесувал 4,104 милијарди американски долари и воедно пораст од 3% од претходната 2006 година. === Енергија === Молдавија е увoзничка на сите нејзини резерви на нафта, јаглен, природен гас и тоа најмногу од Русија. Таа е земја-партнер на Интернационалната програма за нафта и гас кон европа - ИНОГЕЈТ (англиски: INterstate Oil and GAs Transportation to Europe – INOGATE), и има четири клучни полиња: подобрување на енергетската безбедност, приближување кон енергетскиот пазар на земјите членки врз основа на начелата на внатрешниот пазар за енергија на ЕУ, поддршка на одржлив енергетски развој и привлекување на инвестиции за енергетски проекти од заеднички и регионален интерес. == Географија == ''{{Главна|Географија на Молдавија}}'' [[File:Dniester in Moldova, 2004.jpg|thumb|left|Долината на реката[[Днестар]].]] [[File:Orheiul vechi.jpg|thumb|[[Старо Орхеј]].]] Молдавија е држава во [[Источна Европа]]. На исток, југ и север се граничи со [[Украина]], а на запад со [[Романија]]. Молдавија се наоѓа на географска ширина помеѓу 45° и 49° на север и најголем дел од територијата помеѓу меридијаните 26° и 30° источно од гринич (мал дел од територијата лежи источно од 30°). Целосната Земјина површина изнесува {{км2|33.851}}. Најголемиот дел од земјата лежи помеѓу двете реки Днестар и Прут. Западната граница на Молдавија е формирана долж реката Прут, притока на Дунав пред пред самото влевање во Црното Море. Во обалста [[Ѓурѓулешт]], државата има пристап кон Дунав на само 480 метри површина и е единствено молдавско пристаниште на оваа река. Источната граница ја образува пак главната река Днестар со течение низ земјата од север до југ. Поголеми нејзини притоки се: Реут (романски: Răut), Бак (романски: Bâc), Икел (романски: Ichel), Ботна (романски: Botna). Други попознати молдавски реки се Лалпуг (романски: Lalpug) и Когалник (романски: Cogâlnic). Молдавија е целосно опкружена со копно, иако е многу близу до Црното Море. Покрај тоа што земјата е ридеста, највисоката измерена точка во Молдавија, ридот [[Баланешт]] (романски: Dealul Bălănești) изнесува 430 метри. Ридовите во Молдавија се дел од молдавските „Plateau“ височини, кои геолошки потекнуваат од Карпатите. Тие се делат на: Ридовите Днестар (Северно молдавски ридови и гребенот Днестар), Молдавски Степи (Средна прутска долина и Белтски степи (романски: Stepa Bălţului, руски: Бельцкая степь) и Централно молдавски „Plateau“ височини (Ридовите Сулук-Солонеч (романски: Ciuluc-Soloneţ), Ридовите Корнешт (романски: Cornești Hills) (Масивот Кодри (романски: Codri) „Codri“ значи „Шуми“), потоа Ридовите од долен Днестар, Долината на долен Прут и Ридовите Тигечи (романски: Tigheci). На југ, Молдавија има мала рамнина наречена Степа Буџеак (романски: Bugeac ). Територијата на Молдавија источно од реката Днестар е поделувач на делови од Подолианската височина (Plateau) и делови од Евроазиските степи. Поголеми градови на Молдавија се: главниот град Кишинев во централна Молдавија, Тираспол (во источниот регион Приднестровие), Белци (на север) и Бендер (на југоисток). Комрат е административен град центар на Гагаузија. {{Wide image|Orhei panorama 01.jpeg|1100px|Панорама од музејскиот комплекс [[Старо Орхеј]], систем составен од историски споменици и природни пејзажи, познат по неговите пештерски манастири.}} === Клима === Близината на Молдавија до Црното Море влијае на нејзината блага и сончева клима. Климата во Молдавија е умерено континентална, со топли долги лета и температури во просек околу 20&nbsp;°C, додека зимите се релативно благи и суви со температури кои во јануари просечно се движат околу -4&nbsp;°C. Годишните врнежи можат да варираат во голема мера, иако изнесуваат околу 600 милиметри на север и до 400 милиметри на југ, сепак долгите суши не се нетипични за климата во Молдавија. Поројните дождови се јавуват на почетокот на летото и наесен во октомври и се застапени со силни грмотевици. Поради нерамниот терен, силните летни дождови често предизвикуваат ерозија на земјиштето и калливост на реките. Највисоката кога било измерена температура во Молдавија е +41,5&nbsp;°C, на 21 јули 2007 година во Каменка, додека најниската датира од 20 јули 1963 година, -35,5&nbsp;°C на топломерот во Братушени, реонот Единец. == Население == === Културниот и етничкиот состав === [[File:Harta etnica a Rep. Moldova - 2004.jpg|thumb|Етно-лингвистички состав на Молдавија од 2004.]] {{Главна|Демографија на Молдавија}} Последните податоци од пописот на населението во Молдавија (области управувани од централната влада) и Приднестровие (области управувани од свои власти вклучувајќи ги Бендер / Тигина и четири соседни општини) од 2004 година гласат: {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- style="line-height:1.2em;" ! '''Самоизјаснување''' !! '''Попис на население во Молдавија''' !! '''Износ на население %''' !! '''Попис на населението во Приднестровие''' !! '''Износ на население Приднестровие + Бендер %''' !! '''Вкупно''' !! % |- |align="left"| [[Молдавци]]{{smallsup|}} || 2.564.849 || 75,81% || 177.382 || 31,94% || 2.742.231 || 69,62% |- |align="left"| [[Украинци]] || 282.406 || 8,35% || 160.069 || 28,82% || 442.475 || 11,23% |- |align="left"| [[Руси]] || 201.218 || 5,95% || 168.678 || 30,37% || 369.896 || 9,39% |- |align="left"| [[Гагаузи]] || 147.500 || 4,36% || 4.096 || 0,74% || 151.596 || 3,85% |- |align="left"| [[Романци]]{{smallsup|}} || 73.276 || 2,17% || 253 || 0,05% || 73.529 || 1,87% |- |align="left"| [[Бугари]] || 65.662 || 1,94% || 13.858 || 2,50% || 79.520 || 2,02% |- |align="left"| [[Роми]] || 12.271 || 0,36% || 507 || 0,09% || 12.778 || 0,32% |- |align="left"| [[Пољаци]] || 2.383 || 0,07% || 1.791 || 0,32% || 4.174 || 0,11% |- |align="left"| Останати / неизјаснати || 30.159 || 0,89% || 27.454 || 4,94% || 57.613 || 1,46% |- class="sortbottom" |align="left"| '''Вкупно''' || {{nbsp|2}}'''3.383.332''' || {{nbsp|2}}'''100%''' || {{nbsp|2}}'''555.347''' || {{nbsp|2}}'''100%''' || {{nbsp|2}}'''3.938.679''' || {{nbsp|2}}'''100%''' |} {{smallsup|}} Сè уште постојат контраверзии околу тоа дали Романците и Молдавците припаѓаат на иста етничка група, имено, дали молдавската самоидентификација претставува посебна етничка група или подгрупа на Романците. Меѓудругото, биле забележани бројни тврдења за лажирани резултати од пописот и тоа, седум од десетте набљудувачки групи на Советот на Европа објавиле значителен број на случаи каде што пописувачите ги советувале испитаниците да се декларираат како Молдавци наместо Романци. Изложувањето на резултатите било уште поотежнато откако 18,8% од испитаниците се декларирале како Молдавци со романски мајчин јазик. === Емиграција === ''Главна статија: Емиграција од Молдавија'' Емиграцијата е масовна појава во Молдавија и има големо влијание на демографијата и економијата во државата. Молдавските разузнавачки и безбедносни служби пресметале дека од 600.000 до 1 милион молдавски граѓани (речиси 25% од населението во Молдавија) работат во странство, најчесто нелегално. === Јазик === ''Главни статии: Јазиците во Молдавија, [[Молдавски јазик]] и Романскиот јазик'' Според Уставот од 1994 година, национален јазик на Република Молдавија е молдавскиот јазик, заснован на латиница. Меѓутоа со Декларацијата за независнот од 1991 година, романскиот јазик е именуван како службен јазик. Државниот закон за јазици од 1989 година обрнува внимание на молдавско-романската јазична идентичност. Постои политичка дилема околу името на главната етничка припадност на Република Молдавија. Имено, во периодот помеѓу 2003 и 2009 година, комунистичката влада усвоила национален политички концепт во кој се наведува дека еден од приоритетите на националната политика на Република Молдавија е зацврстување на постоењето на молдавскиот јазик. Научниците се согласуваат дека молдавскиот и романскиот се всушност еден ист јазик, додека придавката „молдавски“ се користи во одредени политички контексти. Рускиот јазик (покрај службениот јазик) се користи како „јазик на меѓуетничка комуникација“ и зазема широка примена на повеќе рамништа во општеството и државата. Горенаведениот политички концепт меѓудругото укажува на руско-молдавската двојазичност која е карактеристична за Молдавија. Според пописот од 2004 година, земјата има забележително руско (6%) и украинско (8,4%) население. Половина од етничките Украинци, 27% Гагаузи, 35% Бугари и 54% од останатите етнички малцинства говорат руски мајчин јазик. Во Молдавија, на вкупно 541.000 жители (16% од вкупното население) прв (мајчин) јазик им е рускиот, вклучувајќи 130.000 етнички Молдавци. Од друга страна, 47.000 жители од етничките малцинства говорат прв романски јазик. Гагаускиот и украинскиот јазик имаат значително регионално говорно подрачје и токму затоа заедно со рускиот го носат статусот на службен јазик во Гагаузија и Приднестровие поединечно. {| class="wikitable" style="text-align:right;" |- style="text-align:center;background:#98fb98;line-height:1.2em;font-size:80%;" |style="text-align:left;font-size:120%;"| '''Население на Молдавија''' | [[романски јазик|Молдавски (Романски)]] | [[руски јазик|Руски]] | [[украински јазик|Украински]] | [[гагауски јазик|Гагауски]] | [[бугарски јазик|Бугарски]] | Останати јазици<br/>односно неизјаснети |- |style="text-align:left; background:#98fb98;"| Мајчин јазик | 2.588.355<br/>{{small|76,51%}} | 380.796<br/>{{small|11,26%}} | 186.394<br/>{{small|5,51%}} | 137.774<br/>{{small|4,07%}} | 54.401 <br/>{{small|1,61%}} | 35.612<br/>{{small|1,04%}} |- |style="text-align:left; background:#98fb98;"| Говорат прв јазик | 2.543.354<br/>{{small| 75,17%}} | 540.990<br/>{{small|15,99%}} | 130.114<br/>{{small|3,85%}} | 104.890<br/>{{small|3,10%}} | 38.565<br/>{{small|1,14%}} | 25.419<br/>{{small|0,75%}} |} Молдавија покрај тоа што припаѓа на групата говорители на романски јазици, од 1996 година земјата е полноправна членка на Франкофонијата (Меѓународна организација на Франкофонијата). Во учебната 2009/10 францускиот јазик е прв изучуван странски јазиц во Молдавија, проследен со англискиот и потоа германскиот како трет најизучуван странски јазик. Имено, францускиот се предавал на 52% од учениците како прв странски јазик и 7% како втор, додека англискиот 48% како прв и 6% како втор странски јазик. Германскиот јазик се предавал на 3% од учениците како прв и исто толку како втор странски јазик. == Култура во Молдавија == ''Главна Статија: Културата во Молдавија'' [[File:Eminescu.jpg|thumb|upright|[[Михаи Еминеску]], национален поет на Молдавија и Романија.]] Со географска локација на крстопатот на латинската, словенската и останатите култури, Молдавија ја збогатила својата културата прифаќајки и негувајќи ги традициите од соседите како и од други повлијателни извори. Молдавското културно богатство се темели на безбројните цркви и манастири изградени во XV век од страна на големиот владетел Стефан Велики, делата од доцната ренесанса на митрополитите Варлаам и Дософтеј, други познати научници и славни имиња како: Григоре Уреке, Мирон Космин, Димитрие Кантемир, Николај Милеску, Јон Никулче. Во XIX век Молдавците од териториите на средовековното кнежевство на Молдавија, (територии кои подоцна биле поделени помеѓу Австрија, Русија и османлискиот вазал Молдавија (по 1859 година Романија), оствариле значителен придонес при формирањето на модерната романска култура. Помеѓу нив имало многу бесарабијци како: Александру Доники, Александру Хаждеу, Богдан Петричеику Хаждеу, Константин Стамати, Константин Стамати-Чуреа, Костаке Негруци, Алеку Русо, Константин Стере. Михаи Еминеску, романтичар и поет и Јон Креанга, писател, се смеетаат за национални писатели на двете држави Романија и Молдавија и воедно претставуваат највлијателни фигури во романскиот јазик. Најголемата етничка група во Молдавија говори романски јазик и ја споделува романската култура. Истата била под големо влијание на византиската култура (преку Источното православие). Земјата меѓудругото има неколку важни малцински етнички заедници и тоа: 4,4% Гагаузи (христијански турски народи), потоа Грци, Ерменци, Пољаци, Украинци, кои иако биле немногубројни, сепак на почетокот на XVII век оставиле културни одбележја. Во XIX век биле забележани доселувања на многу повеќе украински народи од Подолија и Галиција, како и нови заедници на Липовани, Бугари и Бесарабиски Германци. Во вториот дел на XX век во Молдавија е забележана голема советска емиграција, која со себе донела повеќе елементи од советската култура. == Религија == ''Главна статија: Религијата во Молдавија'' {{bar box |float=right |title=Религијата во Молдавија |titlebar=#ddd |left1 = Религија |right1 = Проценти |bars = {{Столбен постоток|[[православие|православни]]|purple|93.34}} {{Столбен постоток|[[протестантство|протестанти]]|blue|1.89}} {{Столбен постоток|[[староверие|староверници]]|green|0.15}} {{Столбен постоток|[[католицизам|римокатолици]]|yellow|0.14}} {{Столбен постоток|[[Евреи]]|teal|0.11}} {{Столбен постоток|[[атеизам|атеисти]]|orange|0.38}} {{Столбен постоток|нерелигиозни|red|0.98}} {{Столбен постоток|неизјаснето|grey|2.24}} {{Столбен постоток|останати вери|black|0.88}} }} [[Податотека:Monastery church of Capriana.jpg|мини|лево|Манастирот во Капријана, еден од најстарите во Молдавија]] Религијата во Молдавија е одвоена и независна од државата. [[Устав на Република Молдавија|Уставот на Република Молдавија]] предвидува слобода на религиозно определување, а Владата генерално го почитува ова право во практика; Сепак, законот содржи ограничувања што, на моменти, спречува одредени активности на некои верски групи. Најголема религија е [[христијанство]]то, според кое 90% од населението се [[Православие|Православни]] [[христијани]]. Административно, постојат две автономни цркви кои припаѓаат на две автокефални цркви (со руски и романски јазик) во рамките на Источното Православие. [[Молдавска Православна црква|Молдавската Православна црква]] (која припаѓа на Руската православна црква), според Државната служба за верски прашања, има 1.194 парохии, а [[Бесарабиска митрополија|Бесарабиската митрополија]] (припаѓа на Романската Православна Црква) има 124 парохии. Во земјата има и верници на [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]], [[Баптизам|Баптистичката]], [[Пентекости]]те, [[муслимани]], [[евреи]], [[Јеховини сведоци]] итн. Според најновите бројки на располагање, Еврејската заедница има околу 31.300 верници, од кој околу 20.000 живеат во [[Кишинев]], 3.100 во [[Белци]] и околните области; 2.200 во [[Тираспол]]; 2.000 во [[Бендер]], а 4.000 во други помали градови. На пописот од 2004 година, православните христијани (кои сочинуваат 93,3% од населението на Молдавија), не биле приморани да се декларираат на која црква припаѓаат. Имено, Молдавската православна црква, под надлежност и потчинета од Руската православна црква и Православната црква на Бесарабија, под надлежност и потчинета од Романската православна црква, тврдат дека се национална црква на земјата. Останатите 1,9% од населението се протестанти, 0,9% припаѓаат на останати религии, 1,0% се нерелигиозни, 0,4% се атеисти и 2,2% не одговориле на прашањето од пописот. == Образование == ''Главна статија: Образованието во Молдавија'' [[File:Biblioteca Nationala Vasile Alecsandri, Chisinau, Republica Moldova Vasile Alecsandri National Library, Chisinau, Republic of Moldova (51171201087).jpg|thumb|[[Народната библиотека на Молдавија]].]] Во Молдавија постојат шеснаесет државни и петнаесет приватни институции за високо образование каде се образуваат вкупно 126.100 студенти, односно 104.300 во државните и 21.700 во приватните установи. По распадот на Советскиот Сојуз, Молдавија постојано бележи пораст на студенти на пресметани 10.000 жители и тоа: 217 во 2000/2001 и 351 во сеозоната 2005/2006. Националната библиотека на Молдавија била основана во 1832 година, додека најголемите научни градби, Државниот универзитет и Академијата за науки на Молдавија биле основани во 1946 година. == Медиуми == ''Главни статии: Телевизијата во Молдавија, Киното во Молдавија и Печатените медиуми во Молдавија'' [[File:Radio Chisinau in 1940.jpg|thumb|[[Радио Бесарабија]] во 1940.]] Во октомври 1939 година, во Кишинев беше пуштено во етер првото радио на Молдавија, Радио Бесарабија, локална станица на романската радиодифузна куќа. Телевизијата во Молдавија беше претставена во април 1958 година во рамките на советската телевизија. Преку кабелска телевизија, гледачите во Молдавија можат да користат многубројни руски телевизиски канали, неколку романски канали и неколку верзии на меѓународни канали на руски јазик. Освен тоа, се емитуваат еден руски и два локални канали. == Криминал == ''Главна статија: Криминалот во Молдавија'' Светската книга на факти на ЦИА (англиски: CIA World Factbook) ги бележи широкораспространетиот криминал и активностите на „подземната“ економија како најголем проблем во Молдавија. == Здравство == ''Главна статија: Здравството во Молдавија'' Просечната стапка на породувања во Молдавија изнесува 1,5 деца по жена. Јавната потрошувачка за здравството изнесува 4,2% од БДП, додека приватните трошоци за здравството изнесуваат 3,2%. Молдавија има околу 264 доктори на 100.000 луѓе. Во 2004 година, здравствените трошоци изнесувале 138 американски долари (ПКМ) по глава на жител. == Храна и пијалаци == [[File:Sarmalute mamaliguta.JPG|thumb|left| Молдавско традиционално јадење зготвено од листови од зелка ([[sarma (food)|сарма]]), комбинирана со [[кисела зелка]] и мамалига (романски: [[mămăligă]]).]] Молдавската кујна е слична со соседната романска и е збогатена со елементи од руската, турската и украинската кујна. Главните јадења вклучуваат говедско, свинско, компири, зелка и различни житарки. Народни алкохолни пијалаци се Дивин (молдавска ракија), пивото и локалните вина. Вкупното регистрирано консумирање алкохол е приближно еднакво поделено помеѓу алкохолните пијалаци, пивото и виното. Просечното годишно консумирање на чист алкохол кај возрасни, по жител, во периодот од 2003-2005 изнесуваше 18,2 литри, што е најмногу во светот. == Музика == ''Главна статија: Музиката во Молдавија'' [[File:Moldova at ESC 2011.jpg|thumb|Поп групата [[Здоб ши Здуб]] на настапот на [[Eurovision Song Contest 2011|Евросонг, за песна на годината 2011]].]] Покрај најистакнтатите молдавски композитори се наоѓаат: Гавриил Музическу, Штефан Неага и Еуген Дога. Во полето на забавната музика, Молдавија ја претстави групата О-зоне, која во 2003 година стана буквално хит на сцената со нивната светски позната песна „Драгостеа дин теи“ (романски: "Dragostea din tei") (задржувајќи се на првото место на европската топ 100 листа летото 2004). Молдавија е учесничка на Евровизија од 2005 година. Друга позната музичка група е „Ска Рок“ (англиски: Ѕka rock), која ја претставуваше земјата за првпат на Евровизија во 2005 година и завршувајќи на високото шесто место. Во мај 2007 година, претставник на Евровизија на Молдавија во Хелсинки била Наталија Барбу со песната „Фајт“ (борба). Наталија се проби до финалето со многу мала разлика. Нејзината рок песна беше агресивна по природа исто како и изведбата. Го освои десеттото место со 109 бода. Потоа на Евровизијата во 2011 година, групата „Здоб ши Здуб“ (романски: Zdob și Zdub) ја претстави Молдавија, завршувајќи на дванаесеттото место. Друг познат забавен музичар е Дан Белан, кој во 2010 година го издаде албумот „Chica Bomb“. Групата „СанСтроук Проџект“ (англиски: SunStroke Project) со Оља Тира ја претставија Молдавија во 2010 година на Евровизија, со нумерата „Run Away“. Нивната изведба беше забележана на поширока сцена како и проследувана на интернет поради динамичноста на музиката и типичниот звук на саксофонот. Покрај најистакнатите класични музичари на Молдавија се наоѓа Марк Пестер, познат виолинист, диригент и прв професор на Државниот конзерваториум. Марк Пестер бил ученик на славниот учител за виолина, Леополд Ауер, на конзерваториумот Св. Петерсбург. Како диригент, тој ги организираше првите опери во Молдавија изведени со најголемите солисти, вклучувајќи го Сергеј Рахмањинов. Други познати класични музичари во Молдавија се Марија Биешу еден од водечките сопрани во светот и победник на меѓународен натпревар на Јапонија, пијанистот Марк Зелстер, победник на меѓународен натпревар на СССР, натпреварот Маргарит Лонг во Париз и победник на натпреварот Бусони во Болзано, Италија. Друг одличен пијанист е Олег Мајсенберг, победник на Шуберт Меѓународниот натпревар во Виена. == Спорт == Главна статија: Спортот во Молдавија „Транта“ (вид на борење) е национален спорт во Молдавија. [[Фудбал]]от е најпопуларен спорт во земјата. [[Рагби]]то е исто така застапено. Забележани се двојно повеќе новопријавени играчи и речиси 10.000 навивачи ги следат натпреварите на Европскиот куп на нации. Најпрестижната трка со велосипеди во Молдавија е Претседателскиот куп, одржан за првпат во 2004 година. На летните Олимписки игри во 2012 година, Кристина Лову го освои бронзениот медал на натпреварувањето во кревање тегови за жени (категорија 48-53 кг). == Празници == {{Главна|Државни празници во Молдавија}} == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == == Надворешни врски == {{Држави на Европскиот континент}} {{ЗНД}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Молдавија| ]] [[Категорија:Источна Европа]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Земји од романското говорно подрачје]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1991 година]] [[Категорија:Републики]] c1idu8o1992g7c6tc08b4ucqma45yqd 10 5358 5536336 3992706 2026-04-08T19:39:40Z Buli 2648 5536336 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Benelux countries |title = [[Бенелукс]] |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |image = [[File:Benelux schematic map.svg|50px|alt=Benelux countries with flag colours]] |listclass = hlist |group1 = |list1 = * {{flag|Belgium}} * {{flag|Netherlands}} * {{flag|Luxembourg}} |below= [[Парламент на Бенелукс]] · [[Знаме на Бенелукс]] }}<noinclude> {{documentation |content= {{collapsible option}} [[Категорија:Предлошки за Европа]] [[Категорија:Бенелукс|П]] }} </noinclude> 2arkvs8tsnilv16gxez3ppk0yo52ck0 0 6199 5536382 5494831 2026-04-08T20:58:11Z Buli 2648 /* Бугарската егзархија од султанскиот ферман од 1870 година до Руско-турската воjна */ 5536382 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bulgarian Church Sveti Stefan Istanbul postcard.PNG|thumb|300px|[[Црква „Свети Стефан“ Истанбул|Железната црква „Свети Стефан“]] во [[Цариград]] — катедрален храм на Бугарската егзархија до 1913 година]] '''Бугарска егзархија''' ({{langx|bg|Българска екзархия}}) — автокефална [[Бугари|бугарска]] национална<ref>Stephen A. Fischer-Galaţi - „Man, state, and society in East European history“, 1970, Praeger, с. 200 („...and in 1870 it established a Bulgarian '''national church''' (Bulgarian Exarchate)“)</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich - „The Balkans since 1453“, 2000, C. Hurst & Co. Publishers, с. 371 („BULGARIAN EXARCHATE The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a '''national church''' known as the exarchate.“)</ref> [[црква]], создадена на [[28 февруари]] [[1870]] година.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/84219/Bulgarian-Orthodox-Church "Bulgarian Orthodox Church"], Encyclopædia Britannica: "The struggle for an independent Bulgarian church, begun late in the 18th century, culminated in the establishment in 1870 of a Bulgarian exarchate." {{en}}</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA371,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 371: "The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a national church known as exarchate." {{en}}</ref> Таа била создадена на неканонски начин, по волја на турските власти, без согласност на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Поради тоа во [[1872|1872 година]], на еден локален собор во [[Цариград]], била прогласена за расколничка организација.Таа била во раскол до [[1945|1945 година]], кога се помири со Цариградската патријаршија, добивајќи признание за автокефалност. Бугарската егзархија била издигната во улога на патријаршија во [[1953|1953 година]] и оттогаш е позната под името [[Бугарска православна црква]], кое го носи и денес. Според одредени книги како таа од истражувањето на Васил К’нчов [[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија. Етнографија и статистика“]] (1900) <ref>Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900 {{bg}}</ref>, како и од истражувањето на секретарот на Егзархијата Димитар Мишев „[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“ (1905)<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905. {{fr}}</ref> Егзархијата дејствувала на неканонски начин во [[Македонија (регион)|Македонија]]. == Позадина == По уништувањето на [[Трновска патријаршија|Трновската патријаршија]] (1393) сите епархии преминале под директна контрола на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Специфичноста на бугарската ситуација во однос на другите балкански народи, Срби, Грци и Романци, може да се огледа во различниот пат кон национална еманципација. Додека кај другите народи тој процес прво подразбирал создавање на држава, а потоа автономна или автокефална црква, кај Бугарите тој процес бил обратен. Бугарските земји биле најблиску до центарот на Османлиското Царство, со голем број не само муслиманско, туку и туркофонско население, па во нив не било едноставно да се подигне востание за ослободување. Тие сепак не изостанувале, но се до 1878 година изостанувал резултатот. Добар пример за тоа е [[Одрински договор (1829)|Одринскиот мировен договор]] помеѓу Русија и Османлиското Царство од 1829 година. По успешниот руски поход на Балканот, скоро сите народи добиле нешто: автономијата на Влашко и Молдавија била осигурана, создадено било автономното [[Кнежевство Србија]], како и независно [[Кралство Грција]]. Само бугарскиот народ, на чие тло се воделе воени операции, кои довеле до негови големи страдања, не добил ништо, освен амнестија од отоманските власти. Повлекувањето на руската војска, на која во текот на војната помош и пружеле бугарските доброволци, кај Бугарите предизвикувало чувство на безнадежност. Емигрирањето на Бугарите по склучувањето на мирот било големо. Помеѓу 140 и 160 илјади луѓе пребегнале во Влашко. Таа била една од причините што со текот на времето, нивното национално движење, во согласност со [[Милет (Отоманско Царство)|милет системот]] на Отоманската Империја, сè повеќе се изразувал преку стремежот кон образовна и црковна независност, бидејќи религиозните заедници контролирале важни сегменти од општествениот живот дури и за време на [[Танзимат|Танзиматските реформи]] (религија, семејство, образование). Во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], во која православните христијани на Балканот биле организирани во општ [[Рум-милет]], потчинет на Цариградската патријаршија, високиот клир бил составен претежно од Грци и во споредба со нивната национална [[Голема Идеја]] црковната политика била насочувана кон целосно укинување на образованието и црковните служби на [[Словенски јазици|словенски јазик]] и воведување на образование и служби на [[грчки јазик]]. Кон крајот на 18 и почетокот на 19 век изразен бил грчкиот етнички ексклузивитет во поглед на патријаршиските институции. Меѓутоа, со исклучок на Грците, ниту еден балкански народ, вклучително и автономните романски кнежевства, не ги искористил толку добро можностите кои ги пружела Вселенската патријаршија за сопствениот просветен и културен развој, како што тоа бил случајот со Бугарите. Често, живеејќи помешани со Грци, делејќи слични вредности и покрај повремените несогласувања, Бугарите покренале значаен образовен процес во првата половина на 19 век. Покрај некои школи во поголемите центри, и помалите црковни и манастирски школи, во кои основна писменост и теолошко знаење стекнале некои од најугледните бугарски духовници, Бугарите позитивно го искористиле фактот за јакото грчко влијание во доменот на црковните работи, па така биле формирани школи кои се нарекувале „бугарско-грчки“, кои пружеле значајно подобро теолошко и општо образование, а нивната посебна предност се огледува во тоа што наставната програма подразбирала сериозно и задолжително изучување на грчкиот јазик. Со тоа знаење, патот во високите структури на Патријаршијата бил поотворен, па бројот на митрополити Бугари со текот на времето растел. Рилското училиште од овој вид е најдобар пример за тој успешен потфат. Неговите ученици, покрај останатото, добро ги владееле бугарскиот, црковнословенскиот, старогрчкиот и новогрчкиот јазик. Во него учел и [[Авксентиј Велешки]], митрополит кој бил еден од тројцата најголеми заговорници за создавање на самостојна Бугарска црква. Еден од учениците, архимандритот [[Неофит Рилски]], бил професор по црковнословенски јазик во [[Богословија на Халки|Патријаршиската академија на Халки]], во периодот од 1848 до 1852 година. Тоа бил сигурен пат да се зголеми бројот на митрополити Бугари, со добри врски во Цариград, како во Патријаршијата, така и во економски силната бугарска цариградска општина, која постепено ќе ја преземе управата над важни митополии со претежно бугарски верници, и во даден момент ќе ја реализираат идејата за создавање на Бугарска црква. Друг важен фактор за појавување на незадоволство од клирот на патријаршијата во словенските епархии била широко распротстранетата корупција, бидејќи за скоро сите назначувања и дејства клирот барал да се плаќа. Зачувувањето на словенскиот јазик и создавањето на одделни бугарски црковни и образовни институции во тие услови биле прашања од првостепена важност.<ref>Барбара Йелавич, "История на Балканите", Том I XVIII-XIX век, София, 2003, стр. 341. {{bg}}</ref> Првиот протест на национална основа против грчката политика бил кренат во градот [[Враца]] во [[1824]] година. Конкретниот повод бил новиот вонреден данок, побаран од грчкиот митрополит. Борбата за назначување на митрополит Бугарин продолжила неколку години и завршила во [[1827]] година со погубување на водачот на бугарската општина по обвинувања од страна на грчкиот клир пред отоманската власт во врски со [[Руско Царство|Русија]] и потикнување на населението кон немири и востание. Во периодот до [[1839]] година слични протести со барања на прогонување на грчките митрополити и назначување на бугарски започнале и во други градови - [[Самоков (Бугарија)|Самоков]], [[Стара Загора]], [[Нова Загора]], [[Казанлак]]. Во сите тие случаи Цариградската патријаршија ги одбила барањата на верниците и назначувала единствено лојални кон нејзината политика владици.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 76. {{bg}}</ref> == Борба за возобновување на автокефалната бугарска црква == === Почеток на организираната борба === [[Податотека:Sveti Stefan old.png|мини|лево|200px|Првиот бугарски храм "Свети Стефан" во Цариград]] [[Податотека:Hilarion of Makariopolis by Toma Hitrov (cropped).jpg|мини|right|200px|[[Иларион Макариополски]] (1812–1875)]] Следниот веќе систематски организиран период во развојот на борбата започнал во [[1839]] година во градот [[Велико Трново|Трново]], каде во [[1838]] година бил назначен нов грчки владика, кој веднаш по неговото пристигнување побарал од верниците нови и повисоки даноци. Локалните бугарски водачи биле револтирани од тие барања, а исто така и од општиот непријателски однос кон Бугарите, и организирале акција за протерување на Митрополитот. Дополнителна храброст давал почетокот на реформи во Отоманското Царство (познати во историографијата како епоха [[Танзимат]]) и поточно програмата на султанот за промени [[Ѓулхански хатишериф]] од [[1839]] година, која содржела идеи за нови закони со гаранции за правата на сите поданици независно од нивната народност и вера. На крајот од годината од името на населението на 16 потчинети на трновскиот владика [[Каза|кази]] биле испратени молби до Цариградската патријаршија и владата на Отоманското Царство Гркот да биде заменет со Бугарин. За нов владика се предлагал [[Неофит Бозвели]], роден во градот [[Котел]], монах од [[Света Гора]], публицист, писател и долгогодишен свештеник во Трново. Учесниците во бугарската делегација до Високата порта биле подмитени од Патријаршијата и нивната мисија пропаднала. Како обид за компромис во Трново бил назначен нов грчки митрополит, додека Бозвели бил определен за негов протосингел со перспектива во иднина да биде владика на градот [[Ловеч]]. По пристигнувањето на новиот грчки духовник во крајот на [[1840]] година односите со Бугарите останале напнати, Бозвели ја одбил позицијата на протосингел и се повлекол во еден соседен манастир. Овој акт бил прифатен од Патријаршијата како провокација и отворен бунт, за кое Бозвели бил уапсен и заточен во Света Гора. Во отсуство на нивниот духовен водач трновските Бугари времено ги прекинале протестите.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77. {{bg}}</ref> По своето враќање од заточение во [[1844]] година Бозвели одлучил да ја продолжи борбата од [[Цариград]], каде биле не само Високата порта, Патријаршијата и странските дипломатски претставништва, но исто така и многу влијателни членови на бугарската економска, интелектуална, политичка и административна елита, поддржувана од активната бугарска заедница, која броела повеќе од 30,000 луѓе. Меѓу најистакнатите водачи на Бугарите таму биле [[Стефан Богориди]], [[Гаврил Крстевиќ]] и [[Иларион Макариополски]]. Макариополски, роден во градот [[Елена]], бил монах од Света Гора и свештеник со релативно добро за овој период духовно образование. Уште во есента на 1844 година по совет на полскиот дипломат на француска служба [[Михаил Чајковски]] Бозвели и Макариополски составиле два опширни меморандуми до великиот [[везир]] со 6 основни барања: Бугарите да имаат клир од својата народност и клирот да се избира од епархиите; да се даде право за откривање на народни училишта; да се издаваат слободно бугарски весници и книги; да се изгради бугарска црква во Цариград; во бугарските градови да се создадат мешани бугарско-муслимански судови за заштита од конфликти со грчките структури; да се организира одделно бугарско административно тело, кое да има правото да контактира директно со Високата порта без учеството на патријаршијата. Во меморандумите политиката на грчкиот клир кон Бугарите се опишувала како деструктивна, Русија се обвинувала во цврста поткрепа на грчките интереси на штета на Бугарите и се потенцирало дека тие биле и останувале лојални граѓани на Отоманското Царство.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77-79. {{bg}}</ref> Со текот на времето поддршката за Бозвели и Макариополски во епархиите се засилувала, а цариградските бугарски еснафи ги избрале да бидат нивни претставници по сите прашања на верата. Каузата добивала дипломатско сочувство и помошт претежно од западните сили и навеќе од француските и полските дипломати, додека Русија продолжувала да ги брани интересите на Грчката патријаршија. Упорноста на бугарското движење го натерала грчкиот патријарх да побара крути средства за неговото прекинување и со таа цел двајцата водачи биле заточени во Света Гора, каде Бозвели умрел во [[1848]] година. Во отсуство на Макариополски движењето било развиено од цариградската бугарска заедница и биле добиени првите успеси - во истата година било поткренато издавањето на првиот општобугарски ''"Цариградски весник"'', а со влијанието на Стефан Богориди бил донесен султански [[ферман]] за создавање на одделен бугарски храм со црковна општина во Цариград, кој бил осветен во [[1849]] година. Во таква ситуација избувнувањето на [[Кримска војна|Кримската војна]] ([[1853]]–[[1856]]) времено го смирило грчко-бугарскиот конфликт и го одложило неговото решение.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 80-81. {{bg}}</ref> === Од крајот на Кримската воjна до "Бугарскиот Велигден" === При крајот на воjната во почетокот на [[1856]] година османската влада донела нова програма за реформи, позната како [[Хатихумјун]]. Со таа се гарантирале рамни права за сите поданици на империјата, вклучувајќи го правото на сите етнички и верски заедници да имаат посебни претставништва во Цариград, а исто и идна реорганизација на милетскиот систем.<ref name="Bulgarian Exarchate">L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA372,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 372. {{en}}</ref> На таква основа во крајот на годината од бугарските општини во Цариград заминале 40 ополномоштени лица, кои создале званично бугарско претставништво. Во наредниот период новата институција испратила околу 60 барања, кои биле поднесени на отоманската влада од името на сите Бугари. Основните цели на тие документи биле: возобновување на автокефалната бугарска црква; изградба на нова поголема црква во Цариград; Иларион Макариополски да биде епископ на бугарската црковна заедница во Цариград; денот на св. Кирил и Методиј (11 мај) да биде сенароден училиштен празник.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81. {{bg}}</ref> Во истото време се рашириле и конфликтите меѓу грчките црковни структури и бугарските општини во провинциите. Во [[Пловдив]] грчкиот митрополит го забранил користењето на бугарскиот јазик во црквите во градот. Поради неговата одлука Бугарите од епархијата протестирале пред патријархот, но тој одбил да им даде поддршка. По судири меѓу Бугари и Грци во црквите во врска со пеење на бугарски црковни песни локалната отоманска власт одлучила да создава национална сегрегација - едни от црквите да бидат само за Бугари, а други само за Грци. Таквите методи се покажале како палијативни и не дале долгорочни резултати. Слични судири се случувале и во [[Хасково]], Враца, Ловеч, Самоков. Централната отоманска влада побарала други средства за смирување и во есента на [[1857]] бил даден предлог до патријархот да се собере собор, кој да ги уреди бугарските прашања. Во работата на соборот право на учество имале трима бугарски претставници, но и по скоро две години работа не се дошло до општоприфатлив договор. Во светлото на негативниот развоj на преговорите бугарските водачи одлучиле дека компромис не е можен и Бугарите треба да се одделат од Цариградската патријаршија. Актот на еднотстраното прогласување на независност од Патријаршијата бил остварен на [[Велигден]], [[3 април]] [[1860]] година - во време на свечената служба Иларион Макариополски не го спомнал името на грчкиот патријарх, но го заменил со името на отоманскиот султан. Службата се превратила во прослава на отцепувањето од страна на бугарската колонија во Цариград.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81-82. {{bg}}</ref> Веднаш потоа истиот акт бил повторен во уште триесетина цркви во провинцијалните градови. Со овоj чин бугарската црковна борба добивала нова димензија - старите барања на финансиски ред и права за Бугарите внатре во структурата на Цариградската патријаршија биле заменети од нова и радикална цел, создавање на одделна бугарска национална црква.<ref name="Bulgarian Exarchate" /> === Борба за озаконување на бугарската црква === [[Податотека:Bolgradska gimnazija.jpg|мини|right|200px|[[Болградска гимназија|Бугарската гимназија]] во [[Болград]], денес во [[Украина]], основана во [[1858]]]] По еднотстраното прогласување на независност Грчката патријаршија одговорила со негирање законитоста на актот и репресии кон водачите (во [[1861]] година Иларион и неговите сојузници владиците Паисиj и Авксентиj биле заточени<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 82. {{bg}}</ref>), а во центрите на борбата во провинциите биле поткренати тортури и притисоци врз некои од главните деjци на црковното движење (на пример [[Димитар Миладинов]] бил уапсен на [[16 јануари]] [[1861]] по барање на грчкиот клир со заповед на битолскиот валија и потоа затворен во Цариград, каде при неразјаснети околности умрел на [[23 јануари]] [[1862]]<ref>Кузман Шапкарев, "За възраждането на българщината в Македония. Неиздадени записки и писма", София, 1984, II. "За животоописанието на приснопаметните братя Хр. Миладинови, Димитрия и Константина", [http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_bm_2v.htm глава 8], стр. 414-434. {{bg}}</ref><ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 160-162. {{bg}}</ref>). Независно од тие услови борбата продолжила и во провинциите процесот на завладување на локалните храмови и протерување на грчкиот клир и владици продолжил во целата наредна деценија. Во периодот не се намалувале и репресалиите од страна на грчиот клир против деjците на црковната борба (на пример на [[27 ноември]] [[1868]] бил уапсен [[Григор Прличев]]<ref>Григор Пърличев, "Автобиография", [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_16.html глава 16] и [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_19.html глава 19] {{bg}}</ref>). На дипломатскиот фронт поддршка давале Франција и [[Британска Империја|Британската Империја]], додека Русија била против отцепувањето на православните верници на Балканот во одделни цркви. Со содејство на Франција дел од бугарските деjци под водството на [[Драган Цанков]], кои не верувале дека е можно конфликтот со Грчката патријаршија да се уреди во догледна иднина на мирен начин, организирале нов дел на бугарската црковна борба - влегле во [[Персонална унија|унија]] со [[Римокатоличка црква]], но го зачувале православниот обред. Бил ракоположен бугарски римокатолички архиепископ, но Русија одговорила со жестоки мерки на проширувањето на католичкото влијание - организирала киднапирањето на бугарскиот архиепископ.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 83. {{bg}}</ref> Во крајот на деценијата политиката на отоманските влади за неменување на статус квото и одложување на одлуката за промена била веќе кон својот крај. Факторите за тоа биле и внатрешни, и надворешни. Од една страна нови биле условите во епархиите со словенојазично мнозинство - во повеќето од тие региони по 1860 година грчкиот клир бил протеран од многу од храмовите и локалната црковната власт практично била во рацете на општините, а во училиштата се воведувал бугарски јазик. Позициите на водачите на движењето станувале поцврсти со текот на времето и враќане назад или компромис со програмата за независна национална црква не бил можен. Грчката патријаршија исто не покажувала дека се можни пофлексибилни односи. Паралелно со ова бугарското движење излегувало надвор од легалните форми на борба за национална еманципација и во 1860-те години биле поткренати револуционерни акции за политичко ослободување со воени средства, наjкарактеристични од кои биле двете [[Бугарски легии]] во [[1862]] и [[1867]] во Србија и комитските одреди, кои се префрлиле од [[Романија]] на територијата на империјата во 1867 и [[1868]].<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 164-165. {{bg}}</ref> Надворешнополитичките фактори исто веќе биле други - по надминувањето на резултатите од поразот во Кримската воjна Русија побарала да се врати на Балканот како водечка сила, а по неjзиниот пораз во [[Пруско-австриска војна|Пруско-австриската воjна]] активна политика кон Балканот прифатила и [[Австроунгарија]]. Поагресивна политика поткренале и младите балкански држави каj границите на Отоманското Царство и нивните национални револуционерни движења во Отоманското Царство.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 165-166. {{bg}}</ref> [[Податотека:Memorial of the liberation of the Bulgarian Church.jpg|мини|right|200px|"Споменик на ослободувањето на бугарската црква од Грчката патријаршија", слика од [[1872]] година]] Во почетокот на 1867 година бил избран нов патријарх, [[Григориј VI]], кој ги направил последните обиди за решавање на спорот меѓу Бугарите и Патријаршијата внатре во постојните црковни структури. Со поддршка и содеjство на руските дипомати во Цариград во мај бил создаден план план за давање на полу автономен статут на бугарските општини. Се предвидувало да биде организирана одделна црковна област меѓу [[Дунав]] и [[Стара Планина]], која вклучувала помалку од половината од териториите со бугарски црковни општини, и со делумна административна и финансиска независност од Цариград. Старите грчки митрополити требало да ги зачуват нивните позиции. Бугарските деjци отфрлиле грчко-рускиот план и во ноември оствариле контакти со руската влада и црква со барање на поткрепа за сопствените цели и интереси. Во истото време отоманската влада одлучила да игра активна улога, бидеjки проблемот веќе бил во фаза на сепаратистички пропаганди и акции на населението од стратегиски значаjни делови од отоманските територии во Европа во непосредна близина до метрополата Цариград и се поагресивни надворешни мешања со цел нови откинувања на отомански територии. Средувањето на бугарскиот проблем под контролот на Истанбул и во споредба со отоманските интереси било оценувано како основна задача за отоманската политика. Во октомври 1868 владата пратила писмо до Патријаршијата со планови за решавање на бугарското прашање по патот на создавање на независна бугарска црковна структура на сите територии, кои биле веќе одделени од грчката црква. Плановите биле прифатени од бугарските водачи, но биле отфрлени од високиот грчки клир, додека Русија одново побарала конфликтот да се реши без да се раскинува единството на православната црква, но со почитување на бугарските барања. Во таа ситуација во почетокот на 1869 година отоманската влада назначила нова бугарско-грчка комисија под претседателството великиот [[везир]] со цел да се создаде прифатлив за сите страни проект. Истовремено отоманската влада издала заповед отоманските локални власти да не се мешаат во бугарско-грчките црковни односи, со која фактички се откажала да ги штити сѐ уште легалните грчки црковни структури и прифатила одделната бугарска хиерархија за дел од постојните институции. Грчките патријарх и Синод уште еден пат направиле неприфатливи за бугарската страна предлози за промени на отоманските планови во правец на поништување на реалната автономија на бугарската црква, со кое практично и завршила работата на заедничката комисија и отоманската влада одлучила да преземе еднотстрана одговорност за решавањето на конфликтот.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 166-172. {{bg}}</ref> == Бугарската егзархија од султанскиот ферман од 1870 година до Руско-турската воjна == [[Податотека:Sultan’s Ferman for the establishment of a Bulgarian Exarchate 1.jpg|left|thumb|Ферман на султанот Абдулазиз за создавање на Бугарската егзархија.]] [[Податотека:Bulgarian-church-and-school-Konstanta.jpg|мини|right|200px|Бугарски црква и училиште во [[Констанца]], [[Романија]]]] На [[28 февруари]] [[1870]] година султанот [[Абдулазиз I]] издал [[ферман]], со кој се создавала одделна и самостојна бугарска црква со името Бугарска егзархиja, која била призната за официјален претставник на бугарскиот народ во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]].<ref>Текст на [http://www.promacedonia.org/en/ban/nr3.html#110 ферманот], "Macedonia. Documents and materials", Bulgarian Academy of Sciences, Institute of History, Bulgarian Language Institute, Sofia, 1978, part II. The National Revival Period, document 110 The Firman for the establishment of a Bulgarian Exarchate, February 28th, 1870. {{en}}</ref> Ферманот имал 11 членови, во кои биле опишани териториите, структурата и односите со отоманската држава и грчката [[Цариградска патријаршија]]. Членови 1-5 определувале да се состави Устав на Егзархијата, во споредба со кој да биде собран Синод како врховно раководство под претседателството на еден истакнат митрополит, кој ќе го носи името егзарх. Внатрешното управување, изборот на митрополити и на егзарх требало да се спроведува без никакво мешање од страна на грчкиот патријарх. По нивниот внатрешен избор егзархот и митрополитите се назначувале со посебна дозвола од султанот, нарекувана берат. Во членот 10 биле определени териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja: епархиите на [[Русе]], [[Силистра]], [[Шумен]], [[Велико Трново]], [[Софија]], [[Враца]], [[Ловеч]], [[Видин]], [[Ниш]], [[Пирот]], [[Ќустендил]], [[Самоков]], [[Велес]], [[Варна]] (без самиот град и 20 села во околината), [[Сливен]] (без [[Поморие]] и [[Несебар]]), каза [[Созопол]] (без селата по брегот на [[Црно Море]]), [[Пловдив]] (без градовите Пловдив и [[Асеновград]] и уште 9 села и 4 манастири). Со цел да бидат заштитени правата на верниците насекаде во епархиите на Егзархијата, каде дел од населението би сакал да остане под власта на Патријаршијата, тоа било дозволено.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 172. {{bg}}</ref> Во членот 10 исто така се определувал методот на идно проширување на териториите на Егзархијата: {{cquote|''Освен тие изброени и именувани места, ако православните жители на другите места сите или наjмалку двете третини побарат во нивните духовни работи да се потчинуваат на Бугарската егзархија, и кога тоа биде испрашано, ако добие потврдување и биде докажано, ќе им се дозволи.''}}[[Податотека:Bulgarian-Exarchate-1870-1913.jpg|мини|right|300px|Карта на територии под јурисдикција на Бугарската егзархиja (1870-1913).]]Веднаш по одлуката на султанот постојниот неофицијален бугарски Времен совет во Цариград со согласието на отоманската власт организирал на [[8 март]] собрание во состав од 40 луѓе, кои избрале званичен Времен совет и 15 луѓе, 10 граѓани и 5 митрополити, кои биле задолжени да го напишат Уставот на Егзархијата. Истовремено се поткренало и организирањето на гласање за пратеници во Црковно-народен собор, вклучувајќи ги и тие македонски и тракиски општини, кои не биле дел од егзархиските епархии во споредба со членот 10 на ферманот.<ref name="ReferenceA">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 175. {{bg}}</ref> [[Податотека:Ortaköy June 1871-02.jpg|thumb | upright=1.8|{{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = Делегатите на Бугарскиот црковно-народен собор во Цариград во 1871 година |'''Прв ред''': 1. Апостол Поликарев; 2. Архимандрит Дионисиј; 3. Петар Арнаудов; 4. [[Иларион Макариополски]]; 5. Марко Балабанов; 6. Панарет Пловдивски; 7. Иларион Ловчански; 8. Паисиј Пловдивски; 9. Бехчет ефенди; 10. [[Виктор Чолаков]]; 11. [[Тодор Жилков]]; 12. Георги Паланецки; 13. Монах Рилски |'''Втор ред''': 14. Георги Груев; 15. Стефан Петров; 16. Добри Чинтулов; 17. Георги Гогов; 18. Захари Хаџиѓуров; 19. Мано Стојанов; 20. Димитар Гешов; 21. Иванчо Хаџипенчович; 22. Георги Чал'ков; 23. Гаврил Крстевич; 24. Христо Стамболски; 25. Стојан Чомаков; 26. Николи Минчоолу; 27. Димитраки Теодоров; 28. Сава Доброплодни; 29. Господин Славов; 30. Стефан Шопов |'''Трет ред''': 31. Стојан Камбуров; 32. Константин Шулев; 33. Христо Димитров; 34. Михаил Манчев; 35. Тодор Кусевич; 36. Никола Михајловски; 37. Христо Стојанов; 38. Величко Христов; 39. Никола Прванов; 40. Димитар Ангелов; 41. Јаков Геров; 42. Христо Тпчилештов; 43. Господин Хаџииванов; 44. Стојан Костов; 45. Дедо Крсто; 46. Коста Сарафов. }} ]] Проектот за Устав бил завршен во септември [[1870]] и на [[23 февруари]] [[1871]] година бил собран Народниот собор во Цариград во состав Времениот совет и уште 35 претставници на епархиите. Право на официјално учество имале и претставниците на веќе гласаните епархии на Охрид и Битола, а исто така биле допуштени и другите пратеници од патријаршиските епархии во Македонија и Тракија независно од тоа што сѐ уште не биле дел од Егзархијата. Уставот бил усвоен на [[14 мај]] и бил предаден на отоманската влада за одобрување, а соборот бил распуштен. Грчкиот патријарх ги објавил Уставот и самата Егзархија за противканонски и откажал да ги признае, а отоманската влада поткренала димпломатска игра на одлагање на својата одлука.<ref name="ReferenceA"/> [[Податотека:Antim I (1816-1888).jpg|мини|right|200px|Егзарх [[Антим I]] (1872-1877)]] По редица дипломатски и политички судири и репресии врз водечките бугарски митрополити во февруари [[1872]] година во Цариград бил организиран масовен бугарски протест, по кој отоманската влада конечно го прифатила уставот и на [[16 февруари]] [[1872]] бил избран првиот бугарски [[Егзарх Антим I]]. Како одговор на тоа Грчката патријаршија организирала своj собор во септември [[1872]] година, на кој бугарската црква била прогласена за неканонска и шизматичка,<ref name="ReferenceB">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 176. {{bg}}</ref> која шизма не била симната дури до [[1945]] година. Продолжил и процесот на организирање на гласање за официјално припојување кон Егзархијата во македонските епархии, кој завршил во Охрид и Битола во [[1874]] со резултат повеќе од две третини за Егзархијата. Во Охрид од општо 9,387 христијански фамилии само 139 луѓе гласале за останување во Патријаршијата, а во Скопје од 8,698 христијански фамилии 8,131 се присоединиле кон Егзархијата.<ref name="ReferenceB"/><ref>Евтим Спротстранов, "[http://www.promacedonia.org/bmark/es/es_4.htm По възражданьето в град Охрид]", глава IV, стр. 675, "Сборник за народни умотворения, наука и книжнина", книга XIII, София, 1896. {{bg}}</ref><ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 86. {{bg}}</ref><ref>Ив. Лазаров, Пл. Павлов, Ив. Тютюнджиев, М. Палангурски, "Кратка история на българския народ", София, 1993, стр. 141. {{bg}}</ref><ref group="белешка" name="vg_8"/><ref group="белешка" name="vg_4"/> Идниот период на внатрешни и меѓународни конфликти, поврзани со [[Априлско востание|Априлското востание]] од [[1876]] година и [[Руско-турска војна (1877-1878)|руско-турската војна (1877-1878)]], станале причина за нови проблеми во развојот на Егзархијата. Во 1877 под притисок на отоманската власт бил отстранет Егзарх Антим I и за нов Егзарх бил избран митрополитот на Ловеч [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]],<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 179. {{bg}}</ref> а во почетокот на воените деjства против Русија сите митрополити биле протерани од нивните епархии и притворени во [[Цариград]], а исто така биле протерани или избегале многу свештеници и учители, во резултат на кое немалку училишта и цркви биле затворени. == Бугарската егзархија од Руско-турската воjна до Првата светска воjна == [[Податотека:Yosif I.jpg|мини|right|200px|[[Јосиф I Бугарски|Егзарх Јосиф I]] ([[1877]]-[[1915]])]] По крајот на руско-турската војна Бугарската егзархија се соочила со нови тешкотии. На митрополитите не им било дозволено да се вратат назад во нивните епархии, а исто така Северна [[Добруџа]] и реонот на [[Ниш]], [[Пирот]] и [[Врање]], кои по 1878 преминале во [[Романија]] и [[Кнежевство Србија|Србија]], станале дел од [[Романска православна црква|Романската]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]]. По потпишувањето на мирот Егзархот престојувал во [[Пловдив]], од каде се вратил во Цариград дури во [[1880]] во обид да ја одбрани целоста на црквата, бидеjки отоманската власт побарала Егзархијата да остане само во границите на новокреираното [[Кнежевство Бугарија]], а сите други епархии да бидат дадени одново на грчката Цариградска патријаршија. Во членот 62 на [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] било запишано дека правото на слобода на сите религиозни организации во Отоманското Царство е заштитено, а членот 39 на бугарскиот [[Трновски устав]] ја прогласил бугарската црковна област за единствена и нераскинлива. На таа правна основа и под меѓународен притисок на [[17 декември]] [[1883]] година султанот го потврдил деjството на ферманот од [[1870]] година и ги прифатил барањата на Егзархијата за црковна единственост и враќане на сите митрополити во епархиите од пред Руско-турската војна. Процесот на враќане всашност продолжил повеќе од една деценија. Бератите за митрополитите на [[Охрид]] и [[Скопје]] биле дадени во [[1890]], за митрополитите на [[Велес]] и [[Неврокоп]] во [[1894]], а за митрополитите на [[Битола]], [[Дебар]] и [[Струмица]] во [[1897]] година. Во епархиите, кои останале под власта на Цариградска патријаршија, и поточно во нивните општини, кои ја отфрале Патријаршијата, било дозволено Егзархијата да има свои претставници, нарекувани екзархиски намесници, кои ги организирале црковното и образовното дело. Буџетот на Егзархијата бил општ и централно раководен, во него се влевале пари од сите епархии, а по средината на [[1880]]-те и од буџетот на бугарската држава. Во крајот на 19 век од општо 1889 цркви и манастири во Македонија, од кои 135 манастири (без оние во [[Света Гора]]), 1232 цркви и 71 манастири биле на Бугарската егзархија, а останатите биле на Цариградската патријаршија или оспорувани.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 424-437. {{bg}}</ref> Припадниците на Бугарската егзархија во Македонија во [[1900]] година биле 817,000<ref>Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 354. {{bg}}</ref> од општо 1,370,949 [[христијани]] (од кои [[Словенски јазици|словенојазичните]] христијани биле 1,032,533) во областа и при вкупно население од сите религии 2,258,224<ref>Васил Кънчов, "Македония. Етнография и Статистика", дял II Статистика, глава [http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_b.htm Бѣлѣжки за общитѣ числа на населението], Българско Книжовно Дружество, София, 1900. {{bg}}</ref>, кое изнесува 59,6% од сите христијани (79,1% од словенојазичните христијани) и 36,2% од вкупното население. Во [[1912]] година непосредно пред [[Балкански војни|Балканските војни]] во Македонија и Одринско Егзархијата имала 7 митрополити, 1,310 свештеници, 1,331 цркви, 234 параклиси и 73 манастири.<ref name="ReferenceC">Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 356. {{bg}}</ref> [[Податотека:Solunska Gimnazija 11.maj.jpg|лево|thumb|200px|Прослава на денот на [[Св. Кирил и Методиј]] во истоимената Солунска бугарска машка гимназија]] === Просветно дело на егзархијата до Балканските војни === {{Странски пропаганди во Македонија}} Истовремено со возобновувањето на црковната структура била проширена и подобрена работата на училиштата. Во [[1880]] година во Цариград со учеството на дејци како [[Кузман Шапкарев]] и [[Методиј Кусев]] била составена долгорочна програма за развоj на образовната мрежа на Егзархијата во Отоманското Царство. За главен центар во Македонија бил определен [[Солун]], а во Тракија - [[Едрене]]. Во споредба со планот во [[1880]] година била откриена [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј"]], а во [[1882]] и [[Солунска бугарска женска гимназија "Свето Благовештение"]], раководена од [[Царевна Миладинова]], ќерка на [[Димитар Миладинов]].<ref>Царевна Миладинова, "Епоха, земя и хора", глава [http://www.promacedonia.org/cm/cm_15.html През есента на 82 година...], Издателство на Отечествения фронт, София, 1985. {{bg}}</ref> Класичната гимназија во Битола била проширена до полна гимназија со седум класови во [[1898]]. Машки педагошки училишта биле откриени во Скопје и [[Сер]], а женски во Битола и Скопје. Посебни училишта за свештеници биле создадени во Скопје и Едрене, а гимназија по трговија во Солун. Во [[1899]] педагошката гимназија "Д-р Петар Берон" во Едрене исто била зголемена до полна гимназија со седум класови, а во почетокот на 20 век таму била откриена и женска гимназија. Во сите поголеми градови на териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja биле отворени прогимназии, а исто така и многу основни училишта, наjголемиот дел од кои биле во селата. Општо во [[1882]]-[[1883]] во Македонија и Одринско постоеле 237 бугарски егзархиски училишта со 351 учители и 16,063 ученици, во [[1899]]-[[1900]] тие веќе биле 942 училишта со 1,447 учители и 47,581 ученици,<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 436. {{bg}}</ref> а во [[1912]] година бројот им се зголемил на 1,373 училишта (од кои 13 гимназии и средни училишта) со 2,266 учители и 78,854 ученици.<ref name="ReferenceC"/> Училишната структура била раководена од посебен Училиштен оддел кон Егзархијата, кој ги определувал образовната политика, снабдувањето со учебници и целосната координација. Кон овоj оддел во [[1888]] биле додадени четири инспектори за Солунски, Битолски, Скопски и Одрински вилаети, кои тесно соработувале со директорите на училиштата. Од [[1889]] кон локалните бугарски општини во Македонија и Одринско биле создадени и општествени црковни комисии со задача да го контролираат црковното и образовното дело.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 435. {{bg}}</ref> Едни од наjпознатите учители и раководители биле [[Григор Прличев]],<ref>Григор Пърличев, "[http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_37.html Автобиография]", Избрани произведения", Български писател, София, 1970, глава 37. {{bg}}</ref> [[Кузман Шапкарев]],<ref>Кузман Шапкарев, "[http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_2_7.htm За възраждането на българщината в Македония от 1854 до 1884 година]", глава "7. Първо учителствувание мое в Солун, приготвувание и откривание български в тоя град гимназии и пансиони, мъжки и девически - 1880—1881/1882", Български писател, София, 1984. {{bg}}</ref> [[Васил К’нчов]], [[Иван Гарванов]], [[Гоце Делчев]]<ref>Пейо Яворов, "[http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=130&WorkID=3504&Level=2 Гоце Делчев]", биография, глава "Гоце в Щип, Банско", София, 1904. {{bg}}</ref> и [[Ѓорче Петров]]<ref>Любомиръ Милетичъ, "[http://www.promacedonia.org/bugarash/gp/gp_1.htm Спомени на Гьорчо Петровъ]", глава I, Издава „Македонскиятъ Наученъ Институтъ”, София, 1927. {{bg}}</ref>, а од учениците [[Тодор Александров]], [[Андреј Љапчев]] и [[Иван Михајлов]]. За надворешните аналитичари постоело меѓусебно влијание и поврзаност меѓу Егзархијата и [[Внатрешна Македонско-Одринска Револуционерна Организација|револуционерното движење]].<ref>H. N. Brailsford, "[http://www.promacedonia.org/en/hb/hb_5_3.html Macedonia: Its Races and Their Future]", section V. The Bulgarian movement, chapter 3. Formation of the Insurgent Committee. Democratic Attitude. Careful Organisation, Methuen & Co., London, 1906. {{en}}</ref> [[Податотека:JosephBulgarianExarchDebarCelebration.jpg|мини|лево|200px|Прослава на 25-годишнината од избирањето на бугарскиот Егзарх Јосиф I во Дебар, 1902 година]] === Балканските војни === Во периодот по [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] и пред [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во услови на меѓуетничка напнатост и националистички конфликти започнале репресии врз свештениците и учителите на Бугарската егзархија во териториите под контрола на [[Кралство Грција|Грција]] и [[Кралство Србија|Србија]]. До крајот на Втората балканска воjна сите бугарски егзархиски училишта во тие територии биле затворени, а наjголемиот број од учителите биле протерани или сами избегале во Бугарија. Исто така биле протерани и бугарските митрополити и немал дел од свештениците, а црквите преминале под грчка и српска јурисдикција. Само во Вардарска Македонија биле закриени 641 училишта и одземени 761 цркви.<ref>Ivo Banac, "[http://www.promacedonia.org/en/ib/i_banac.html The Macedoine]", "The National Question in Yugoslavia. Origins, History, Politics", Cornell University Press, 1984, pp. 307-328. {{en}}</ref> Истата била судбината и на црквите и училиштата во Јужна [[Добруџа]], окупирана од Романија. Во [[Одринска Тракија]] отоманските власти и армија протерале не само сите учители и свештеници, но и целото бугарско население во текот на сеопфатно [[етничко чистење]].<ref>Љубомир Милетиќ, [http://www.promacedonia.org/bmark/lm_tr/index.html "Разорението на тракийските българи презъ 1913 година"], Българска академия на науките, София, Държавна печатница, 1918 г. {{bg}}</ref> === Првата светска војна === По есента на [[1915]] година со влегувањето на Бугарија во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] структурите на Егзархијата биле возобновени во териториите под контрола на бугарската армија, но по крајот на војната тие уште еден пат биле истерани од властите во Грција, Романија и Србија. Епархиите во Егејска и Вардарска Македонија официјално биле поделени меѓу [[Грчка Православна Црква|Грчката]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]], а под јурисдикција на Егзархијата во Македонија останал само пиринскиот дел. == Егзархијата и Македонците == [[Податотека:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|лево|thumb|150px|[[Натанаил Кучевишки]] ([[1820]]-[[1906]]), митрополит на Бугарската егзархија во Охрид, Ловеч и Пловдив]] Неколку месеци по основањето на Егзархијата, македонската страна јавно и отворено ги изразила своите ставови за тоа како треба да се управува Егзархиската црква за Македонците да ѝ се приклучат, бидејќи „...''високата милост не беше ветена исклучиво на Бугарите, туку истото беше ветено и на Македонците''.“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/zHslAQAAIAAJ|title=Историја на образованието и просветата во Македонија|first=Risto|last=Kantardžiev|year=2002|page=349}}</ref> Реализацијата на оваа можност, според написот објавен во весникот ''Македонија'', била условена со промовирање на демократски принципи во меѓурелигиозните односи меѓу македонската и бугарската заедница. Во спротивно, определбата за централизам, наречена во написот „деспотизам“ би го отворила пред јавноста прашањето за „[[Македонско прашање|македонското прашање]]“, односно за особеноста во однос на црквата ([[Охридската архиепископија]]), [[Македонци|народноста]] и [[Македонски јазик|јазикот]]. Македонците тврделе дека самите треба да ги решаваат своите проблеми, а не да бидат водени од други, изразувајќи го ставот: „''Се откинавме од [[Цариградска патријаршија|Грците]]; под други ли да паднеме?''“<ref>{{cite book|url=https://eprints.ugd.edu.mk/13442/2/Zbornik2.pdf|title=Годишен зборник|publisher=Institute of History and Archaeology at the University “Goce Delčev” – Štip|year=2011|pages=10,61-63}}</ref><ref>{{cite news|title=Единъ гласъ за всичка Македонія|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/65c381e88d8e3856dfcb8d79|work=Македонія |date=June 23, 1870|quote=Ферманот кога излезе од милостивите раце на Н. В. С. А. претставуваше голема утеха за Бугарите кога се видоа сместени во нивните епархии; но таа висока милост не беше дадена само исклучиво за Бугарите, туку истото се вети и за Македонците преку 10-тиот член, според кој, ако си ја покажат сите или две третини желбата ќе успеат да се присоединат кон Бугарската црква. Но пред да се соединиме, мислиме и сметаме дека ни е должност да ги прашаме и да ни кажат - како ќе пастируваат, според евангелската заповед ли или како до денеска што ни пастирувале грчките владици тирански и деспотски? Зашто, како што ни мириса уште отсега, ќе да навала кон тој пусти деспотизам. Па затоа не е срамота да ни кажат оти така ќе биде, барем да не си ја бувтаме главата суетно, па најпосле поголеми главоболија да имаме, прашања македонски.}}[превод од оригиналот]</ref> Егзархијата служела како најефикасно средство за [[бугаризација]] на Македонија. По добивањето на дозвола од султанот, Бугарската егзархија започнала да формира епископии, цркви и училишта во регионот. Македонското население, соочено со избор меѓу грчки богослужби кои за многумина биле неразбирливи и егзархиски служби на старословенски јазик, се определило за вториот избор. Како резултат на тоа, значителен број семејства ги упатувале своите деца во училишта под егзархиска, наместо под грчка црковна и образовна управа.<ref>{{cite journal|url=https://www.google.com/books/edition/The_Fortnightly/MjAjAQAAMAAJ|title=The Balkan Problems - The Macedonian question: Suggestions for its solution|journal=The Forthnight Review|page=435|language= Англиски|quote=The Exarchate, with its seat in Constantinople, under the immediate supervision of the Russian Embassy, proved indeed the most effective instrument for the Bulgarization of Macedonia. Supported by that Embassy, and giving to the Sultan every day profuse assurances of the loyalty of the Bulgar people, the Exarchate obtained from the Sultan permission to create numerous bishoprics in Macedonia, and to build churches and schools in all the more important towns of that province. The Macedonian Slavs, placed in the alternative either to continue to go to the churches with the service in the Greek language, which they did not understand, or to the churches of the Exarchate with the service in the Old-Slavonic language, which they, at least partially, understood, naturally chose the latter, and they also preferred to send their children to the Bulgar schools rather than to the Greek schools.}}</ref> Кога започнале дејствијата на Бугарската егзархија на територијата на тогашна Македонија, македонскиот народ силно се спротивставил и се појавил голем отпор, негодување и неприфаќање. Ваквите незадоволства кај народот довел до појава на унијатското движење во Македонија, кое најмногу било истакнато во источна Македонија. Овие незадоволства се појавиле веднаш по основањето на Егзархијата. За да ги смири ваквите тензии, бугарскиот егзарх го испратил [[Петко Славејков]] во [[1874]] година за свој секретар во Македонија. Неговата задача била да се бори против појавата на [[католицизмот]] и најавите за обнова на [[Охридската Архиепископија]], кои биле генерирани и најавувани од страна на македонските владици и нивното папство. Во еден негов извештај Славејков напишал за [[Натанаил Кучевишки]] дека кај него и некои македонските партиоти се јавила мисла да дејствуваат сами за себе за и да го официјализираат своето месно наречје за своја лична, сопствена македонска хиерархија, за несреќа засилена како што тој разбрал од љубомора на еден од егзархиските владици (Кучевишки) кој допуштил да се протнат и растротстранат тие погубни идеи на едно национално самосознание.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал. Ръкопис''</ref> А за македонските владици г. '''Нил''' и '''г. Харитон''', Славејков во извештајот пишал дека тие веќе ги отцепиле од бугарската црква серската, мелничката, струмичката, воденската, кукушката и солунската област и ги приврзале кон католицизмот. Во извештајот се вели „''во Солун сите православни Македонци станале католици, освен '''г-н Буботинов''', Бугарин од [[Софија]] “''.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал''</ref> Во тоа време според информацијата на католичката сестра '''Аугустине Бевике''' од болницата '''Св. Павле''' во [[Солун]], која ја доставила до британската делегација на Версајската мировна конференција [[1919]] г. истакнува дека до [[1913]] година во Солун имало околу 10.000 католици, "''Словени, кои се нарекуваат Македонци и она што тие го посакуваат е автономија под европска контрола''.<ref>''"Public Record Office (London) – Foreign Office Document 608/44. Peace Conference (British delegation), 1919"''</ref> После тоа во Македонија е испратен да делува и [[Васил К‘нчов]]. Тој во неговиот извештај вели: <blockquote> ''"Бугарската (црковна) општина во Охрид денеска (1893/1894 г.) едвај дише. Таа делува повеќе на име, отколку на дело, зошто никаква дејност не се забележува. Од пред 2 години не е преизбрана. На заседание се собираат едвај по 3-4-ца и пак ништо не се врши, оти општинските работи се сосема занемарени. Општината секоја година ги кани граѓаните да се соберат, но никој не доаѓа"'' </blockquote> К'чнов како причини за ваквите проблеми на Охридската црковна општина ги посочува: имигрираната бугарска интелигенција во тогашното [[Кнежевство Бугарија]], младите луѓе и цели фамилии, кои го напуштиле Охрид после војната.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 451''</ref> Додека К'чнов патувал и низ [[Пиринска Македонија]] и денешна источна [[Македонија]], тој прикриено разоткрива дека тамошните Македонци претежно биле антибугарски настроени, дури повеќето гркомани или протестанти. За пиринските Македонци од [[Мелник]], К’нчов заклучува дека бил гркомански град, каде дури и дома Македонците (кои тој ги нарекува Бугари) говореле грчки. Во Мелник покрај домородните жители, најбројни во [[1894]] година биле и бегалците од [[Негуш]] од [[Егејска Македонија]], од македонското племе [[Пуливаци]].<ref>''"Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 141''</ref> За христијаните Македонци во [[Петрич]]ката каза и градот вели дека ''„имат 16 цркви, од кои во 14 се служи сега по славјански и во две по грчки, имено во малата градска и во црквата во селото [[Крналово|Крнилово]]“''.<ref>''...имат 16 църкви, от които в 14 се служи сега по славянски и в две по гръцки, именно в малката градска и в църквата на селото Кърнилово. Населението е останало много назад в образователно отношение. Едва в 10 села имаше през тази година български училища с по 1 учител, а в село Кърнилово има гръцко училище с гръцки учител.''., стр. 132</ref> [[Податотека:Methodius of Stara Zagora.JPG|лево|thumb|150px|[[Методиј Кусев]] ([[1838]]-[[1922]]), протосингел на Егзархот во Цариград и митрополит на Бугарската егзархија во [[Стара Загора]]]] Во [[Горна Џумаја]] (ден. '''Благоевград'''), според К’нчов, неколку Македонци биле гркомани кон крајот на [[19 век]]. Кога тој пристигнал во градот, некои од жителите го пријавиле на локалниот [[кајмакам]] со обвинувања дека тој бил шпион на бугарската влада, дека цртал планови на градот и ја опишувал околијата, при што турската полиција го уапсила, а подоцна му била донесера ослободителна пресуда.<ref>''[http://www.promacedonia.org/vk_1/vk1_a_11.html Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 167]''</ref> Кога К’нчов ги запишува своите патописи, тој наведува постојано иста бројка на т.н. "општинари", односно по 3-4 кои земале плата од [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]]. Но, иако биле плаќани од Софија, тој вели дека нивните деца ''ги даваат на грчко образование...'' <blockquote> „''Во [[Сер]] ([[1894]] г.) има 4 души бугарски општинари чиишто жени не стапнуваат во бугарска (егзархиска) црква. Еден таков случај видов и во Неврокоп''“.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 253''</ref> </blockquote> К’нчов увидувајќи го ова, односно немањето на бугарска свест кај македонското население, бара решение за да се оправда и во своите патописи наведува дека македонските жени се виновни, кои во најголем број сакале и се школувале по грчките училишта од каде излегувале ''антибугарки'', со мисла дека "''сè што е бугарско е просто, долно, грубо и недоделкано''".<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 252''</ref> Неговите тези не држат, бидејќи македонските девојки во тоа време биле испраќани да учат по грчките училишта од нивните татковци. Децата, посебно женските во тоа време никогаш не одлучувале каде ќе го започне школувањето во прво одделение основно училиште. Кај македонските митрополити се појавува голема антиегзархиската дејност. Ова го потврдува сочуваната архива на скопскиот митрополит г. [[Теодосиј Гологанов]], роден во [[Трлис]], [[Неврокоп]]ско. Иако тој е митрополит на Бугарската егзархија во Македонија, тој е жестоко се противел на оваа црковна формација и силаната [[бугаризација]] што се спроведувала низ местата по цела Македонија. Митрополит Гологанов пишува дека <blockquote> „''Бугарите ја вршат најмизерната работа, го негираат македонското име и јазик и го заменуваат со ново (бугарско), со цел бугарските господари да се прошират на туѓи територии...тоа е ново ропство, потешко од турското..Турците го убиваат телото, а не духот ...Егзархијата го убива сето тоа подоцна...ние Македонците не страдаме толку од Турците, како од Грците, Бугарите и Србите кои како сакаат како волци да ја разделат намачената македонска земја...Ние македонските духовници по потекло, треба да се обединиме и да го разбудиме народот, да се отфрли странската власт, да се отфрлат дури и Патријаршијата и Егзархијата и духовно да се обединат под закрилата на Охридската Архиепископија, единствената вистинска Мајка Црква“''.<ref>''Юни 22, 1891 г. Теодосий Скопски, "Централен Държавен исторически архив" (София) 176, оп. 1. арх. ед. 595, л.5-42 / Разгледи, X/8 (1968), п.996-1000''</ref> </blockquote> [[Податотека:Teodosij gologanov.jpg|десно|thumb|150px|[[Теодосиј Гологанов]] ([[1848]]-[[1926]]), наместик на Егзархот во Цариград, претставник на Егзархијата при Високата порта, митрополит во Скопје, Пловдив и Ѓумурџина.]] Гологанов смета дека единствен спас за Македонците од наглата бугаризација е унијатство со [[Ватикан]]. Тој на [[1 декември]] [[1891]] година поднесува барање за Унија со [[католицизам|Римокатоличката црква]] испратена до [[Папа Лав XIII|Папата Лав XIII]]. Во своето барање тој образложува: <blockquote> „''во името на целиот македонски православен народ...историското право на македонски православен народ да се ослободи од јурисдикцијата на странските цркви- Бугарската егзархија и Цариградската патријаршија...да се обнови Охридската Архиепископија...границите на Охридската Архиепископија треба да ги потврдат сегашните граници на Македонија''“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de Propaganda Fide - Roma: Indice della Potenza - март 1892-93, Somm.XV, f.132-141''</ref> </blockquote> По ваквата промакедонска борба Синодот на Егзархијата формирал Комисија составена од двајца членови на чело со Егзархот Јосиф I, којашто одлучила да се отстрани митрополитот Теодосиј од Скопје со помош на турската власт и да биде однесен во Цариград. Одведен е во Цариград, каде што во март 1892 г. му била одземена титулата „Скопски митрополит“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de propagande fide – март 1892-93, Somm. XV, f. 132-141''</ref> Потоа Гологанов се преселува во Бугарија и е испратен во Драгалевскиот манастир во близина на Софија. Истата година црковните власти му простиле на Гологанов и бил назначен за помошник на Пловдивскиот митрополит [[Натанаил Охридски]]. Македонската православна заедница во Прилеп започнала да им се спротивставува на грчките и бугарските притисоци, отфрлајќи го авторитетот на Цариградската патријаршија и барајќи независна црква. Тие го замениле грчкиот јазик со македонски во богослужбите и во образованието и подготвиле учебници на својот мајчин јазик. За време на овој напор за национален идентитет, бугарските интелектуалци се обиделе да го наметнат бугарскиот јазик, особено по воспоставувањето на Бугарската егзархија во 1870 година и Кнежевството Бугарија во 1878 година. И покрај овој притисок, Прилеп се спротивставил на бугарската контрола, одржувајќи си свое училиште и свои религиски практики. Според официјално писмо од Димитрије Боди, српскиот конзул во Битола, до српскиот министер за надворешни работи во тоа време, луѓето незадоволни од Егзархијата формирале силно антиегзархиско движење кое достигнало 1.200 домаќинства.<ref>{{cite book|title = Rad Srbije na zaštiti srpskih državnih i nacionalnih interesa u Makedoniji od 1885. do 1912. godine|url=https://books.google.com/books/about/Rad_Srbije_na_za%C5%A1titi_srpskih_dr%C5%BEavnih.html?id=gPOe0AEACAAJ| publisher = Istorijski Arhiv Kraljevo, 2021 |year=2016|author=Vukašin D. Dedović|page=281}}</ref> Мештаните, предводени од свештеникот [[Спасе Игуменов]], му поднеле петиција на султанот [[Абдул Хамид II]], изразувајќи ја својата желба за македонско национално училиште и отфрлајќи ја бугарската црковна власт, додека ја потврдувале својата православна вера под папска заштита. Петицијата била потпишана во [[1887|1887 година]] од 25 видни прилепчани.<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=330|quote=...следат 25 потписи на угледни прилепчани.}}</ref><ref>{{cite book|title=ДВА ДОКУМЕНТА ЗА АКЦИЈАТА НА ПРИЛЕПЧАНИ ОД 1887 ГОДИНА ЗА МАКЕДОНСКОГО НАРОДНО УЧИЛИШТЕ И САМОСТОЈНА ЦРКВА|year=1983|last=Minovski|first=Mihajlo|p=327}}</ref> Во своето писмо до султанот, тие напишале:<ref>{{cite book|title = Balcanica |url=https://www.google.com/books/edition/Balcanica/RYovAQAAMAAJ | publisher = Institute for Balkan Studies - Serbian Academy of Sciences and Arts |year = 1982 | issue=1 | page=106|language=Италијански|quote="Nel 1867 la comunita macedone ortodossa di Prilep aveva informate le autorità turche di non riconoscere più la imposta giurisdizione del Patriarcato di Costantinopoli e di volere la loro Chiesa autocefala. Dalla locale scuola , dipendente dalla Chiesa e dalla liturgia ecclesiastica fu estromesso l'uso della lingua greca e reintrodotta la lingua macedone. Per l'uso scolastico furono preparati i testi in lingua macedone . Autori. Mentre era in atto a Prilep questa lotta per l'affermazione nazionale macedone, nella Chiesa e nella scuola locale, si intensificava l'azione degli intellettuali bulgari per imporre, alla gente di Prilep, l'uso della lingua bulgara. La loro azione si rafforzava dopo la formazione dell'Esarcato bulgaro del 28 febbraio 1870 e del Principato bulgaro nel 1878. L'Esarcato, grazie all'appoggio della diplomazia russa a Costantinopoli aveva ottenuto il permesso dal Sultano di nominare nella Macedonia diversi vescovi bulgari . Anche le scuole passavano sotto il controllo dell'Esercito bulgaro. Tra le comunità religiose locali che resistevano a questa nuova ondata denazionalizzatrice, questa volta bulgara, si distingueva un'altra volta la comunità di Prilep, che rifiutò di sottomettersi all'Esarcato bulgaro e riuscì a mantenere il proprio controllo sulla scuola locale. La resistenza patriottica contro l'Esarcato, fu diretta a Prilep dal prete locale macedone Spase Igumenov. Egli si fece promotore di una petizione, firmata da ventisei cittadini di Prilep inviata al sultano Abdul Hamid. Il testo del documento è breve ma chiaro: " Dichiarazione Noi sottoscritti della città di Prilep, sudditi di Sua Altezza Imperiale, augusto sultano Abdul Hamid II, desideriamo avere la scuola nazionale macedone. E non essendo noi dei bulgari, non riconosciamo la Comunità Ecclesiastica Bulgara né le scuole. Per la protezione religiosa noi riconosciamo il Papa, ma senza mutare i dogmi della Chiesa Ortodossa"...}}</ref><ref>{{cite book|title = The Macedonian Times|url=https://www.google.mk/books/edition/The_Macedonian_Times/GnsWAQAAMAAJ| publisher = MI-AN |year = 1998 | issue=39-50 | page=33|location=Skopje|quote= :''"We, the undersigned from the city of Prilep, subjects of His Imperial Majesty, the august Sultan Abdul Hamid II, wish to have a national Macedonian school. And since we are not Bulgarians, we do not recognize the Bulgarian Ecclesiastical Community and schools. We recognize the Pope with respect to religious protection, however without changing the dogmas of the Orthodox Church.' July 2, 1887 (a seal) Dimche Trapkov, Dime Talev, Georgos Hriz, Ace Todor, Dame Ile, Posva Jankov, Cvetan, Ico Chutan, Jose Azarche, Tale Kostov, Kone Naprov, Jona Ilar, Jovan Menir, Nikola Jonov, Mirche Bozhino , Father Spase Igumenov, Todor V. Pantov, Ace Trajkov, Ice Josov , Risto Konev, Janko Tanov a teacher, Ognan Dimov, Todo Krapche, Kone Dimov, Grujo and Kono Narazov."''}}</ref> <blockquote>„''Ние, долупотпишаните од градот Прилеп, поданици на Неговото Императорско Височество, возљубениот султан Абдул Хамид II, сакаме да имаме македонско национално училиште. А бидејќи не сме Бугари, не ја признаваме Бугарската црковна општина ниту нејзините училишта. За верска заштита го признаваме Папата, но без да ги менуваме догмите на Православната црква.''“</blockquote> Слична петиција поднеле и охриѓани. Група од 120 угледни граѓани од Охрид упатиле петиција до османлискиот султан Абдул Хамид II. Во документот тие се изјасниле како „Словени од Македонија“ и ја изразиле својата желба да не бидат ставени под јурисдикција на Бугарската егзархија. Потписниците нагласиле дека не сакаат нивните деца да бидат изложени на бугарска црковна и национална пропаганда. Во петицијата охриѓаните побарале од султанот дозвола за обновување на Охридската архиепископија како автономна црковна институција. Дополнително, тие се залагале за отворање самостојни училишта на мајчин јазик, со цел зачувување на локалниот културен и јазичен идентитет. Во писмото се вели:<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=305-306}}</ref> <blockquote>„''Ние верните поданици на Неговото Величество царот, султан Абдул Хамид, од долго време немаме црковна слобода, а од 1872 станавме уште позаблудено стадо зашто дојдовме под Бугарска егзархија заблудени од бугарската пропаганда. Така и ние станавме шизматици... Покрај тоа што Бугарите нѐ измамија и нѐ излажаа, тие ни го отфрлаат и јазикот, ни ги менуваат и нашите свети обичаи, ја менуваат сета наша лика и прилика. Ние тоа не можеме повеќе да го трпиме и не сакаме нашите деца да нѐ колнат нас и гробовите на нашите прадедовци. Сега ние се одделивме од Бугарите и сами сочинуваме словенски општини во Македонија, и сочинуваме самостоен народ. Како такви ние сакаме да имаме наша црква, наши училишта. Ние си најдовме и наши учители кои ги плаќаме и издржуваме...''“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од насељуването на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|year=1981|publisher=Универзитет „Кирил и Методиј“, Факултет за филозофско-историски науки|editor1=Институт за национална историја (Скопје)|editor2=Христо Андонов-Пољански|page=287-288|others=Оригиналното писмо се наоѓа во Државниот Архив во Белград: ''ДА ДСИП, Београд, ППО, Ф.7, д. 6, п. бр. 962, 1890''}}</ref></blockquote> ===Егзархијата и Македонската револуционерна организација=== {{Македонска револуционерна организација}} [[File:Giorche petrov svidetelstvo.jpg|мини|лево|150px|Свидетелство на [[Ѓорче Петров]] од егзархиската гимназија во Пловдив, Источна Румелија.]] [[Image: Nikola Karev Bulgarian Gymnasium Bitolya.jpg|лево|thumb|150px|Фотографија при дипломирањето на [[Никола Карев]] како матурант од Бугарската гимназија во Битола.]] Антиегзархиското движење кое се појавило во деведесеттите години на [[19 век]] во [[Македонија (регион)|Македонија]], со појавата на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], ова движење добило на интензитет и кулминација. Судирот помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата бил неизбежен<ref name="VG">Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет</ref> бидејќи организацијата се залагала за самостојно работење, подготовка на населението, кревање на едно внатрешно востание и создавање на македонска самостојана држава.<ref name="PR">Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3</ref><ref name="RV">Официално издание, Револуционерен лист, 2 јуни 1905, 3</ref> Од другата страна била Егзархијата која со својата црковно - просветна пропаганда ја култивирала земјата и создавала услови за присоединување на [[Македонија (регион)|Македонија]] кон [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]].<ref>[http://macedonian. atspace. com/knigi/ppa_stam. htm "Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници"]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bg}} - Вардарски (Петар Поп Арсов)</ref> Каков став [[Македонска револуционерна организација|МРО]] зазела кон Егзархијата и нејзините претставници се гледа од нејзиниот прв акт создаден од страна на [[Петар Поп Арсов]] по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], а станува збор за брошурата [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]]. Бидејќи брошурата е создадена по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] и од страна на еден од основачите на организацијата, од неа го дознаваме стојалиштето кое [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] го зазела кон Егзархијата и проегзархиската групација во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Организацијата започнала борба за контрола на ''Црковно - училишните општини'' и преку оваа борба таа сакала да го привлече населението кон своја страна и истовремено застанала во заштита на македонскиот национален индивидуалитет кој се наоѓал во опасност од егзархиската пропаганда.<ref>Вардарски (Петар Поп Арсов), „Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници“, превод, редакција, коментар и предговор д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје 2006</ref> А каков бил ставот на Егзархијата кон [[Македонска револуционерна организација|МРО]] дознаваме од коресподенцијата на егзархот [[Јосиф I]] водена со бугарското министерство за надворешни работи и вероисповед во кое тој искажува стравување за бугарската идеја во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Во писмото од 15. 10. 1897 година егзархот истакнува: {{Цитатник|''Некои запалени глави сметаат дека Св. Егзархија е единствената пречка Македонија да остане и понатаму под Османлиското Царство и се нафрлија врз неа како волци. . . Во сегашниот момент се нафрлија врз општините со цел да ги направат инструмент за своите бунтовнички цели. . . Секакво нивно политизирање и служење на нечисти цели ќе ја оневозможи Св. Егзархија во нејзината висока мисија да го зачува бугаризмот за идните поколенија. Ние. . . сме свесни какви се последици. . . ќе има политизирањето со општините денес, а да не зборуваме за утре, при евентуално создавање на автономна Македонија. Св. Егзархија. . . при две оделни држави не ќе може да ја врши својата бугарска мисија. Или ќе стане исклучиво македонска, или исклучиво бугарска. Каде тоа би не одвело, посебно не треба да се потцртува. . . Подобро е да сметаме дека делови од единствената бугарската територијата се сè уште под ропство, отколку за сметка на некаква слобода, бугарското население во Македонија за секогаш ќе биде загубено за Бугарија''<ref name="SDV"/>}} Во писмото од 14. 04. 1901 година егзархот [[Јосиф I]] искажува стравување поради формулацијата ''обединување на сите без разлика на верата и народноста'': {{Цитатник|''Јас мислам дека се гони тајна цел, имено: обединување на македонското население на македонска почва и остварување на поодамна замислената идеја за македонско словенска етничка група на Балканот. Во таков случај натамошната дејноста на Бугарската егзархија е непожелна, бидејќи во автономната македонска држава ќе се наметне потребата за од единствена црква''.<ref name="SDV">С Димевски, Присуството на Теодосиј Гологанов во развојот на македонската национална мисла во епохата на национално - револуционерното движење, ГИНИ, XX/2, Скопје, 1976.</ref>}} Поради ваквите ставови на егзархот односите помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата биле исполнети со закани, притисоци и уцени, но организацијата била принудена да преговара со Егзархијата бидејќи од неа зависело назначувањето на учителскиот кадар во Македонија кој и бил потребен на [[Македонска револуционерна организација|МРО]], од друга страна Егзархијата иако правела разни пречки за [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]], таа морала да ги приваќа нејзините условите за да не биде компримитирана пред османлиските власти. Други поголеми удари на ваквата пропаганда нанесува професорот по историја [[Георги Бакалов]]. Тој како социјалист и антицарски ориентиран, не дозволил да подлегне на софиската официјална политика: <blockquote> „''Најразумното решение на македонското прашање е согласноста помеѓу соседните балкански држави за неутралност кон Македонија и "Македонија на Македонците"''“.<ref>[http://macedonia-history.blogspot.com/2006/11/blog-post_09.html ''Георги Бакалов, "Претендентите на Македония", стр. 22, Варна 1900 г.'']</ref> </blockquote> :види: [[Македонска револуционерна организација]] == Крајот на егзархијата == На 22 февруари 1945 година, Бугарската егзархија испратила покајничко писмо до Цариградската патријаршија, со што бил надминат расколот од 1872 година, а нејзината автокефалност била признаена. На Третиот црковнонароден собор во 1953 година, Егзархијата била подигната во ранг на патријаршија, со што официјално станала [[Бугарска православна црква]]. Прв патријарх бил пловдивскиот митрополит [[Кирил (бугарски патријарх)|Кирил]] (1953–1971). Ова означило крај на Егзархијата како институција, но нејзиното наследство останало во рамките на Бугарската патријаршија. == Галерија == <center> <gallery> File:Solunska-gimnaziya.jpg|Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Bulgarian-Men's-High-School-Thessaloniki-document.jpg|Документ на Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Diploma-from-Bulgarian-women-school-Thessaloniki.jpg|Диплома на ученик на Солунската егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение" File:Bulgarian-women-school-Thessaloniki--Tsarevna-Miladinova.jpg|Солунска егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение", раководена од Царевна Миладинова File:Voden bg uchilishte.jpg|Бугарското егзархиско училиште во [[Воден]], почетокот на 20 век File:Mehomia-Ustav.jpg|Устав на бугарската црковно-училишна општина во [[Разлог|Мехомија]] File:Otechestvovedenie-1899.jpg|Егзархиски учебник напишан од Васил К’нчов, 1899 година File:BASA 114K-1-25 Bulgarian school in Krushevo,1910.jpg|Централното егзархиско училиште во градот [[Крушево]] Слика:Svidetelstvo Goce Delcev.jpg|Свидетелство од егзархиското училиште во Штип, подпишано од [[Гоце Делчев]] како учител.]] File:Pere T..jpg|Барање на [[Пере Тошев]] за неговото преназначувањето за учител испратенo до Егзархот Јосиф.]] </gallery> </center> == Бугарски егзарси и митрополити == * [[Егзарх Иларион]] - [[1872]] * [[Егзарх Антим I]] - [[1872]] - [[1877]] * [[Егзарх Јосиф I]] - [[1877]] - [[1915]] * [[Егзарх Стефан I]] - [[1945]] - [[1948]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1915]] - [[1945]] * [[Партениј]] [[1915]] - [[1918]] * [[Василиј]] [[1918]] - [[1921]] * [[Максим]] [[1921]] - [[1927]] * [[Климент]] [[1928]] - [[1930]] * [[Неофит]] [[1930]] - [[1944]] * [[Стефан]] [[1944]] - [[1945]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1948]] - [[1953]] * [[Михаил]] [[1948]] * [[Паисиј]] [[1949]] - [[1951]] * [[Кирил]] [[1951]] - [[1953]] === Митрополити === {{Div col}} ==== Скопска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Dorotheus of Skopje.png|60px|center]] | [[Доротеј Спасов|Доротеј]]<br/>{{Small|([[Копривштица]], 1830 — [[Цариград]], 1875)}} | 1872–1875 |- | [[File:Kiril Skopski i Vidinski.jpg|60px|center]] | [[Кирил Скопски|Кирил]]<br/>{{Small|([[Берковица]], 1833 — [[Видин]], 1914)}} | 1875–1877 |- | [[File:Teodosij.jpg|60px|center]] | [[Теодосиј Гологанов|Теодосиј]]<br/>{{Small|([[Трлис]], 1846 — [[Софија]], 1926)}} | 1890–1891 |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-8 Plovdivski mitropolit Maxim-1938.jpg|60px|center]] | [[Максим Пловдивски|Максим]]<br/>{{Small|([[Орешак]], [[Тројан]], 1850 — [[Пловдив]], 1938)}} | 1892–1894 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј Скопски|Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1897–1909 |- | [[File:Neophite of Skopje.JPG|60px|center]] | [[Неофит Скопски|Неофит]]<br/>{{Small|([[Охрид]], 1870 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Охридска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|60px|center]] | [[Натанаил Кучевишки|Натанаил]]<br/>{{Small|([[Кучевиште]], Скопско, 1820 — [[Пловдив]], 1906)}} | 1872 – 1880 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1884 – 1894 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1894 – 1897 |- | [[File:Methodius of Ohrid.png|60px|center]] | [[Методиј Охридски|Методиј]]<br/>{{Small|([[Зарово]], 1866 — [[Солун]], 1909)}} | 1897 – 1909 |- | [[File:BASA 1318K-1-5918 Boris Ohridski 1924, Plovdiv (crop).jpg|60px|center]] | [[Борис Охридски|Борис]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1875 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Велешка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-5-Veleshko-Strumishki mitropolit Damaskin.jpg|60px|center]] | [[Дамаскин Велешки|Дамаскин]]<br/>{{Small|([[Панаѓуриште]], 1817 — [[Араповски манастир]], 1875)}} | 1872 – 1877 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1894 – 1906 |- | [[File:Meletius of Veles.jpg|60px|center]] | [[Мелетиј]]<br/>{{Small|([[Битола]], 1868 — [[Цариград]], 1924)}} | 1908 – 1912 |} ==== Пелагониска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Eustatius-of-Pelagonia.jpg|60px|center]] | [[Евстатиј Кољов|Евстатиј]]<br/>{{Small|([[Гољамо Белово]], [[Пазарџик]], 1832 — [[Одрин]], 1888)}} | 1872–1888 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1897–1906 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1906 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Струмичка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Mitropolit Gerasim Strumishki.JPG|60px|center]] | [[Герасим Струмички|Герасим]]<br/>{{Small|([[Свиленград|Мустафа Паша]], 1860 — [[Софија]], 1918)}} | 1897 – 1918 |} {{Div col end}} == Белешки == {{Reflist|group="белешка"|refs= <ref name="vg_8">Бугарските историчари [[Борба против Цариградската патријаршија|Борбата против Цариградската патријаршија во Македонија]], ја претставуваат како борба за создавање на бугарска црква. Меѓутоа Борбата против Цариградската патријаршија на Македонците има неколку одлики: обнова на некогашната Охридска архиепископија, македонските епархии да потпаднат под нејзина јурисдикција, оваа борба во себе носела и македонски национален карактер бидејќи македонското граѓанство се стремело во македонски општини, наставата да се изведува на македонски народен јазик, а во црквите да се отстрани грчкиот јазик и да се замени со црковно - словенски. Со создавањето на Бугарската егзархија не биле решени овие прашања. Македонските епархии потпаднале под Егзархијата, а во училиштата истата таа бугарска црква започнала да го наметнува бугарскиот јазик. По создавањето на Егзархијата, оние кои се бореле против Патријаршијата ја продолжиле борбата за решавање на овие прашања, сега против Егзархијата. Постепено во Македонија се јавило едно антиегзархиско движење, кое освен просветен и црковен карактер, започнало да добива и револуционерна боја, така што [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] била создадена од и сред оние кои биле насочени против Егзархијата и нејзината дејност, тоа го потврдуваат нејзините основачи, види [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]], Славко Димевски, За развојот на македонската национална мисла до создавањето на ТМОРО, Култура - Скопје, 1980 и др.</ref> <ref name="vg_4">Високата порта под притисок на руската дипломатија и грофот Игнатиев била подготвена да го реши црковниот спор, кој бил именуван како грчко - бугарска расправија, без да се земат во предвит потребите и барањата на населението од Македонија за автокефална црква, црковниот спор бил решен единствено во полза на Бугарите. Отука бил подготвен проект за создавање на оделна бугарска црква. Со вмешувањето на Високата порта во црковното прашање тоа излегло од рамките на црковен спор. Притоа биле понудени два проекта: создавање на бугарска автономна црква надвор од Патријаршијата и прашањето за македонските епархии, дали да останат под Патријаршијата или да влезат во идната бугарска автономна црква. Ваквата поставеност на црковното прашање, кај :'''... македонскиот народ создал збрка околу судбината на Македонија, бидејќи црковното прашање на некој начин се идентификувало со националното прашање. Сите градски слоеви, вклучувајќи го и селанството, не можеле да останат рамнодушни кон таквото решавање на црковното прашање, бидејќи и при евентуално останување под патријаршиската јурисдикција или, пак, присоединување кон Бугарската црква, тоа би значело пропаѓање на борбата на македонскиот народ што со децении ја води за еманципација на црковен план'''. Види: [[Борба против Цариградската патријаршија]]</ref> }} == Поврзано == * [[Пропаганда]] * [[Историја на македонскиот народ]] == Поврзано == * [[Бугарска православна црква]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=4A44384EE1C168469B0BB634B74D9812 Бугарската егзархија и Македонците] на Утрински. [[Категорија:Бугарска егзархија| ]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Бугарска православна црква]] [[Категорија:Христијанството во Отоманското Царство]] 25mapdjq72x7mgqipn7clh3obf2h6dr 5536422 5536382 2026-04-08T21:59:03Z Buli 2648 /* Бугарската егзархија од султанскиот ферман од 1870 година до Руско-турската воjна */ 5536422 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bulgarian Church Sveti Stefan Istanbul postcard.PNG|thumb|300px|[[Црква „Свети Стефан“ Истанбул|Железната црква „Свети Стефан“]] во [[Цариград]] — катедрален храм на Бугарската егзархија до 1913 година]] '''Бугарска егзархија''' ({{langx|bg|Българска екзархия}}) — автокефална [[Бугари|бугарска]] национална<ref>Stephen A. Fischer-Galaţi - „Man, state, and society in East European history“, 1970, Praeger, с. 200 („...and in 1870 it established a Bulgarian '''national church''' (Bulgarian Exarchate)“)</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich - „The Balkans since 1453“, 2000, C. Hurst & Co. Publishers, с. 371 („BULGARIAN EXARCHATE The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a '''national church''' known as the exarchate.“)</ref> [[црква]], создадена на [[28 февруари]] [[1870]] година.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/84219/Bulgarian-Orthodox-Church "Bulgarian Orthodox Church"], Encyclopædia Britannica: "The struggle for an independent Bulgarian church, begun late in the 18th century, culminated in the establishment in 1870 of a Bulgarian exarchate." {{en}}</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA371,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 371: "The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a national church known as exarchate." {{en}}</ref> Таа била создадена на неканонски начин, по волја на турските власти, без согласност на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Поради тоа во [[1872|1872 година]], на еден локален собор во [[Цариград]], била прогласена за расколничка организација.Таа била во раскол до [[1945|1945 година]], кога се помири со Цариградската патријаршија, добивајќи признание за автокефалност. Бугарската егзархија била издигната во улога на патријаршија во [[1953|1953 година]] и оттогаш е позната под името [[Бугарска православна црква]], кое го носи и денес. Според одредени книги како таа од истражувањето на Васил К’нчов [[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија. Етнографија и статистика“]] (1900) <ref>Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900 {{bg}}</ref>, како и од истражувањето на секретарот на Егзархијата Димитар Мишев „[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“ (1905)<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905. {{fr}}</ref> Егзархијата дејствувала на неканонски начин во [[Македонија (регион)|Македонија]]. == Позадина == По уништувањето на [[Трновска патријаршија|Трновската патријаршија]] (1393) сите епархии преминале под директна контрола на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Специфичноста на бугарската ситуација во однос на другите балкански народи, Срби, Грци и Романци, може да се огледа во различниот пат кон национална еманципација. Додека кај другите народи тој процес прво подразбирал создавање на држава, а потоа автономна или автокефална црква, кај Бугарите тој процес бил обратен. Бугарските земји биле најблиску до центарот на Османлиското Царство, со голем број не само муслиманско, туку и туркофонско население, па во нив не било едноставно да се подигне востание за ослободување. Тие сепак не изостанувале, но се до 1878 година изостанувал резултатот. Добар пример за тоа е [[Одрински договор (1829)|Одринскиот мировен договор]] помеѓу Русија и Османлиското Царство од 1829 година. По успешниот руски поход на Балканот, скоро сите народи добиле нешто: автономијата на Влашко и Молдавија била осигурана, создадено било автономното [[Кнежевство Србија]], како и независно [[Кралство Грција]]. Само бугарскиот народ, на чие тло се воделе воени операции, кои довеле до негови големи страдања, не добил ништо, освен амнестија од отоманските власти. Повлекувањето на руската војска, на која во текот на војната помош и пружеле бугарските доброволци, кај Бугарите предизвикувало чувство на безнадежност. Емигрирањето на Бугарите по склучувањето на мирот било големо. Помеѓу 140 и 160 илјади луѓе пребегнале во Влашко. Таа била една од причините што со текот на времето, нивното национално движење, во согласност со [[Милет (Отоманско Царство)|милет системот]] на Отоманската Империја, сè повеќе се изразувал преку стремежот кон образовна и црковна независност, бидејќи религиозните заедници контролирале важни сегменти од општествениот живот дури и за време на [[Танзимат|Танзиматските реформи]] (религија, семејство, образование). Во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], во која православните христијани на Балканот биле организирани во општ [[Рум-милет]], потчинет на Цариградската патријаршија, високиот клир бил составен претежно од Грци и во споредба со нивната национална [[Голема Идеја]] црковната политика била насочувана кон целосно укинување на образованието и црковните служби на [[Словенски јазици|словенски јазик]] и воведување на образование и служби на [[грчки јазик]]. Кон крајот на 18 и почетокот на 19 век изразен бил грчкиот етнички ексклузивитет во поглед на патријаршиските институции. Меѓутоа, со исклучок на Грците, ниту еден балкански народ, вклучително и автономните романски кнежевства, не ги искористил толку добро можностите кои ги пружела Вселенската патријаршија за сопствениот просветен и културен развој, како што тоа бил случајот со Бугарите. Често, живеејќи помешани со Грци, делејќи слични вредности и покрај повремените несогласувања, Бугарите покренале значаен образовен процес во првата половина на 19 век. Покрај некои школи во поголемите центри, и помалите црковни и манастирски школи, во кои основна писменост и теолошко знаење стекнале некои од најугледните бугарски духовници, Бугарите позитивно го искористиле фактот за јакото грчко влијание во доменот на црковните работи, па така биле формирани школи кои се нарекувале „бугарско-грчки“, кои пружеле значајно подобро теолошко и општо образование, а нивната посебна предност се огледува во тоа што наставната програма подразбирала сериозно и задолжително изучување на грчкиот јазик. Со тоа знаење, патот во високите структури на Патријаршијата бил поотворен, па бројот на митрополити Бугари со текот на времето растел. Рилското училиште од овој вид е најдобар пример за тој успешен потфат. Неговите ученици, покрај останатото, добро ги владееле бугарскиот, црковнословенскиот, старогрчкиот и новогрчкиот јазик. Во него учел и [[Авксентиј Велешки]], митрополит кој бил еден од тројцата најголеми заговорници за создавање на самостојна Бугарска црква. Еден од учениците, архимандритот [[Неофит Рилски]], бил професор по црковнословенски јазик во [[Богословија на Халки|Патријаршиската академија на Халки]], во периодот од 1848 до 1852 година. Тоа бил сигурен пат да се зголеми бројот на митрополити Бугари, со добри врски во Цариград, како во Патријаршијата, така и во економски силната бугарска цариградска општина, која постепено ќе ја преземе управата над важни митополии со претежно бугарски верници, и во даден момент ќе ја реализираат идејата за создавање на Бугарска црква. Друг важен фактор за појавување на незадоволство од клирот на патријаршијата во словенските епархии била широко распротстранетата корупција, бидејќи за скоро сите назначувања и дејства клирот барал да се плаќа. Зачувувањето на словенскиот јазик и создавањето на одделни бугарски црковни и образовни институции во тие услови биле прашања од првостепена важност.<ref>Барбара Йелавич, "История на Балканите", Том I XVIII-XIX век, София, 2003, стр. 341. {{bg}}</ref> Првиот протест на национална основа против грчката политика бил кренат во градот [[Враца]] во [[1824]] година. Конкретниот повод бил новиот вонреден данок, побаран од грчкиот митрополит. Борбата за назначување на митрополит Бугарин продолжила неколку години и завршила во [[1827]] година со погубување на водачот на бугарската општина по обвинувања од страна на грчкиот клир пред отоманската власт во врски со [[Руско Царство|Русија]] и потикнување на населението кон немири и востание. Во периодот до [[1839]] година слични протести со барања на прогонување на грчките митрополити и назначување на бугарски започнале и во други градови - [[Самоков (Бугарија)|Самоков]], [[Стара Загора]], [[Нова Загора]], [[Казанлак]]. Во сите тие случаи Цариградската патријаршија ги одбила барањата на верниците и назначувала единствено лојални кон нејзината политика владици.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 76. {{bg}}</ref> == Борба за возобновување на автокефалната бугарска црква == === Почеток на организираната борба === [[Податотека:Sveti Stefan old.png|мини|лево|200px|Првиот бугарски храм "Свети Стефан" во Цариград]] [[Податотека:Hilarion of Makariopolis by Toma Hitrov (cropped).jpg|мини|right|200px|[[Иларион Макариополски]] (1812–1875)]] Следниот веќе систематски организиран период во развојот на борбата започнал во [[1839]] година во градот [[Велико Трново|Трново]], каде во [[1838]] година бил назначен нов грчки владика, кој веднаш по неговото пристигнување побарал од верниците нови и повисоки даноци. Локалните бугарски водачи биле револтирани од тие барања, а исто така и од општиот непријателски однос кон Бугарите, и организирале акција за протерување на Митрополитот. Дополнителна храброст давал почетокот на реформи во Отоманското Царство (познати во историографијата како епоха [[Танзимат]]) и поточно програмата на султанот за промени [[Ѓулхански хатишериф]] од [[1839]] година, која содржела идеи за нови закони со гаранции за правата на сите поданици независно од нивната народност и вера. На крајот од годината од името на населението на 16 потчинети на трновскиот владика [[Каза|кази]] биле испратени молби до Цариградската патријаршија и владата на Отоманското Царство Гркот да биде заменет со Бугарин. За нов владика се предлагал [[Неофит Бозвели]], роден во градот [[Котел]], монах од [[Света Гора]], публицист, писател и долгогодишен свештеник во Трново. Учесниците во бугарската делегација до Високата порта биле подмитени од Патријаршијата и нивната мисија пропаднала. Како обид за компромис во Трново бил назначен нов грчки митрополит, додека Бозвели бил определен за негов протосингел со перспектива во иднина да биде владика на градот [[Ловеч]]. По пристигнувањето на новиот грчки духовник во крајот на [[1840]] година односите со Бугарите останале напнати, Бозвели ја одбил позицијата на протосингел и се повлекол во еден соседен манастир. Овој акт бил прифатен од Патријаршијата како провокација и отворен бунт, за кое Бозвели бил уапсен и заточен во Света Гора. Во отсуство на нивниот духовен водач трновските Бугари времено ги прекинале протестите.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77. {{bg}}</ref> По своето враќање од заточение во [[1844]] година Бозвели одлучил да ја продолжи борбата од [[Цариград]], каде биле не само Високата порта, Патријаршијата и странските дипломатски претставништва, но исто така и многу влијателни членови на бугарската економска, интелектуална, политичка и административна елита, поддржувана од активната бугарска заедница, која броела повеќе од 30,000 луѓе. Меѓу најистакнатите водачи на Бугарите таму биле [[Стефан Богориди]], [[Гаврил Крстевиќ]] и [[Иларион Макариополски]]. Макариополски, роден во градот [[Елена]], бил монах од Света Гора и свештеник со релативно добро за овој период духовно образование. Уште во есента на 1844 година по совет на полскиот дипломат на француска служба [[Михаил Чајковски]] Бозвели и Макариополски составиле два опширни меморандуми до великиот [[везир]] со 6 основни барања: Бугарите да имаат клир од својата народност и клирот да се избира од епархиите; да се даде право за откривање на народни училишта; да се издаваат слободно бугарски весници и книги; да се изгради бугарска црква во Цариград; во бугарските градови да се создадат мешани бугарско-муслимански судови за заштита од конфликти со грчките структури; да се организира одделно бугарско административно тело, кое да има правото да контактира директно со Високата порта без учеството на патријаршијата. Во меморандумите политиката на грчкиот клир кон Бугарите се опишувала како деструктивна, Русија се обвинувала во цврста поткрепа на грчките интереси на штета на Бугарите и се потенцирало дека тие биле и останувале лојални граѓани на Отоманското Царство.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77-79. {{bg}}</ref> Со текот на времето поддршката за Бозвели и Макариополски во епархиите се засилувала, а цариградските бугарски еснафи ги избрале да бидат нивни претставници по сите прашања на верата. Каузата добивала дипломатско сочувство и помошт претежно од западните сили и навеќе од француските и полските дипломати, додека Русија продолжувала да ги брани интересите на Грчката патријаршија. Упорноста на бугарското движење го натерала грчкиот патријарх да побара крути средства за неговото прекинување и со таа цел двајцата водачи биле заточени во Света Гора, каде Бозвели умрел во [[1848]] година. Во отсуство на Макариополски движењето било развиено од цариградската бугарска заедница и биле добиени првите успеси - во истата година било поткренато издавањето на првиот општобугарски ''"Цариградски весник"'', а со влијанието на Стефан Богориди бил донесен султански [[ферман]] за создавање на одделен бугарски храм со црковна општина во Цариград, кој бил осветен во [[1849]] година. Во таква ситуација избувнувањето на [[Кримска војна|Кримската војна]] ([[1853]]–[[1856]]) времено го смирило грчко-бугарскиот конфликт и го одложило неговото решение.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 80-81. {{bg}}</ref> === Од крајот на Кримската воjна до "Бугарскиот Велигден" === При крајот на воjната во почетокот на [[1856]] година османската влада донела нова програма за реформи, позната како [[Хатихумјун]]. Со таа се гарантирале рамни права за сите поданици на империјата, вклучувајќи го правото на сите етнички и верски заедници да имаат посебни претставништва во Цариград, а исто и идна реорганизација на милетскиот систем.<ref name="Bulgarian Exarchate">L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA372,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 372. {{en}}</ref> На таква основа во крајот на годината од бугарските општини во Цариград заминале 40 ополномоштени лица, кои создале званично бугарско претставништво. Во наредниот период новата институција испратила околу 60 барања, кои биле поднесени на отоманската влада од името на сите Бугари. Основните цели на тие документи биле: возобновување на автокефалната бугарска црква; изградба на нова поголема црква во Цариград; Иларион Макариополски да биде епископ на бугарската црковна заедница во Цариград; денот на св. Кирил и Методиј (11 мај) да биде сенароден училиштен празник.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81. {{bg}}</ref> Во истото време се рашириле и конфликтите меѓу грчките црковни структури и бугарските општини во провинциите. Во [[Пловдив]] грчкиот митрополит го забранил користењето на бугарскиот јазик во црквите во градот. Поради неговата одлука Бугарите од епархијата протестирале пред патријархот, но тој одбил да им даде поддршка. По судири меѓу Бугари и Грци во црквите во врска со пеење на бугарски црковни песни локалната отоманска власт одлучила да создава национална сегрегација - едни от црквите да бидат само за Бугари, а други само за Грци. Таквите методи се покажале како палијативни и не дале долгорочни резултати. Слични судири се случувале и во [[Хасково]], Враца, Ловеч, Самоков. Централната отоманска влада побарала други средства за смирување и во есента на [[1857]] бил даден предлог до патријархот да се собере собор, кој да ги уреди бугарските прашања. Во работата на соборот право на учество имале трима бугарски претставници, но и по скоро две години работа не се дошло до општоприфатлив договор. Во светлото на негативниот развоj на преговорите бугарските водачи одлучиле дека компромис не е можен и Бугарите треба да се одделат од Цариградската патријаршија. Актот на еднотстраното прогласување на независност од Патријаршијата бил остварен на [[Велигден]], [[3 април]] [[1860]] година - во време на свечената служба Иларион Макариополски не го спомнал името на грчкиот патријарх, но го заменил со името на отоманскиот султан. Службата се превратила во прослава на отцепувањето од страна на бугарската колонија во Цариград.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81-82. {{bg}}</ref> Веднаш потоа истиот акт бил повторен во уште триесетина цркви во провинцијалните градови. Со овоj чин бугарската црковна борба добивала нова димензија - старите барања на финансиски ред и права за Бугарите внатре во структурата на Цариградската патријаршија биле заменети од нова и радикална цел, создавање на одделна бугарска национална црква.<ref name="Bulgarian Exarchate" /> === Борба за озаконување на бугарската црква === [[Податотека:Bolgradska gimnazija.jpg|мини|right|200px|[[Болградска гимназија|Бугарската гимназија]] во [[Болград]], денес во [[Украина]], основана во [[1858]]]] По еднотстраното прогласување на независност Грчката патријаршија одговорила со негирање законитоста на актот и репресии кон водачите (во [[1861]] година Иларион и неговите сојузници владиците Паисиj и Авксентиj биле заточени<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 82. {{bg}}</ref>), а во центрите на борбата во провинциите биле поткренати тортури и притисоци врз некои од главните деjци на црковното движење (на пример [[Димитар Миладинов]] бил уапсен на [[16 јануари]] [[1861]] по барање на грчкиот клир со заповед на битолскиот валија и потоа затворен во Цариград, каде при неразјаснети околности умрел на [[23 јануари]] [[1862]]<ref>Кузман Шапкарев, "За възраждането на българщината в Македония. Неиздадени записки и писма", София, 1984, II. "За животоописанието на приснопаметните братя Хр. Миладинови, Димитрия и Константина", [http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_bm_2v.htm глава 8], стр. 414-434. {{bg}}</ref><ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 160-162. {{bg}}</ref>). Независно од тие услови борбата продолжила и во провинциите процесот на завладување на локалните храмови и протерување на грчкиот клир и владици продолжил во целата наредна деценија. Во периодот не се намалувале и репресалиите од страна на грчиот клир против деjците на црковната борба (на пример на [[27 ноември]] [[1868]] бил уапсен [[Григор Прличев]]<ref>Григор Пърличев, "Автобиография", [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_16.html глава 16] и [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_19.html глава 19] {{bg}}</ref>). На дипломатскиот фронт поддршка давале Франција и [[Британска Империја|Британската Империја]], додека Русија била против отцепувањето на православните верници на Балканот во одделни цркви. Со содејство на Франција дел од бугарските деjци под водството на [[Драган Цанков]], кои не верувале дека е можно конфликтот со Грчката патријаршија да се уреди во догледна иднина на мирен начин, организирале нов дел на бугарската црковна борба - влегле во [[Персонална унија|унија]] со [[Римокатоличка црква]], но го зачувале православниот обред. Бил ракоположен бугарски римокатолички архиепископ, но Русија одговорила со жестоки мерки на проширувањето на католичкото влијание - организирала киднапирањето на бугарскиот архиепископ.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 83. {{bg}}</ref> Во крајот на деценијата политиката на отоманските влади за неменување на статус квото и одложување на одлуката за промена била веќе кон својот крај. Факторите за тоа биле и внатрешни, и надворешни. Од една страна нови биле условите во епархиите со словенојазично мнозинство - во повеќето од тие региони по 1860 година грчкиот клир бил протеран од многу од храмовите и локалната црковната власт практично била во рацете на општините, а во училиштата се воведувал бугарски јазик. Позициите на водачите на движењето станувале поцврсти со текот на времето и враќане назад или компромис со програмата за независна национална црква не бил можен. Грчката патријаршија исто не покажувала дека се можни пофлексибилни односи. Паралелно со ова бугарското движење излегувало надвор од легалните форми на борба за национална еманципација и во 1860-те години биле поткренати револуционерни акции за политичко ослободување со воени средства, наjкарактеристични од кои биле двете [[Бугарски легии]] во [[1862]] и [[1867]] во Србија и комитските одреди, кои се префрлиле од [[Романија]] на територијата на империјата во 1867 и [[1868]].<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 164-165. {{bg}}</ref> Надворешнополитичките фактори исто веќе биле други - по надминувањето на резултатите од поразот во Кримската воjна Русија побарала да се врати на Балканот како водечка сила, а по неjзиниот пораз во [[Пруско-австриска војна|Пруско-австриската воjна]] активна политика кон Балканот прифатила и [[Австроунгарија]]. Поагресивна политика поткренале и младите балкански држави каj границите на Отоманското Царство и нивните национални револуционерни движења во Отоманското Царство.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 165-166. {{bg}}</ref> [[Податотека:Memorial of the liberation of the Bulgarian Church.jpg|мини|right|200px|"Споменик на ослободувањето на бугарската црква од Грчката патријаршија", слика од [[1872]] година]] Во почетокот на 1867 година бил избран нов патријарх, [[Григориј VI]], кој ги направил последните обиди за решавање на спорот меѓу Бугарите и Патријаршијата внатре во постојните црковни структури. Со поддршка и содеjство на руските дипомати во Цариград во мај бил создаден план план за давање на полу автономен статут на бугарските општини. Се предвидувало да биде организирана одделна црковна област меѓу [[Дунав]] и [[Стара Планина]], која вклучувала помалку од половината од териториите со бугарски црковни општини, и со делумна административна и финансиска независност од Цариград. Старите грчки митрополити требало да ги зачуват нивните позиции. Бугарските деjци отфрлиле грчко-рускиот план и во ноември оствариле контакти со руската влада и црква со барање на поткрепа за сопствените цели и интереси. Во истото време отоманската влада одлучила да игра активна улога, бидеjки проблемот веќе бил во фаза на сепаратистички пропаганди и акции на населението од стратегиски значаjни делови од отоманските територии во Европа во непосредна близина до метрополата Цариград и се поагресивни надворешни мешања со цел нови откинувања на отомански територии. Средувањето на бугарскиот проблем под контролот на Истанбул и во споредба со отоманските интереси било оценувано како основна задача за отоманската политика. Во октомври 1868 владата пратила писмо до Патријаршијата со планови за решавање на бугарското прашање по патот на создавање на независна бугарска црковна структура на сите територии, кои биле веќе одделени од грчката црква. Плановите биле прифатени од бугарските водачи, но биле отфрлени од високиот грчки клир, додека Русија одново побарала конфликтот да се реши без да се раскинува единството на православната црква, но со почитување на бугарските барања. Во таа ситуација во почетокот на 1869 година отоманската влада назначила нова бугарско-грчка комисија под претседателството великиот [[везир]] со цел да се создаде прифатлив за сите страни проект. Истовремено отоманската влада издала заповед отоманските локални власти да не се мешаат во бугарско-грчките црковни односи, со која фактички се откажала да ги штити сѐ уште легалните грчки црковни структури и прифатила одделната бугарска хиерархија за дел од постојните институции. Грчките патријарх и Синод уште еден пат направиле неприфатливи за бугарската страна предлози за промени на отоманските планови во правец на поништување на реалната автономија на бугарската црква, со кое практично и завршила работата на заедничката комисија и отоманската влада одлучила да преземе еднотстрана одговорност за решавањето на конфликтот.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 166-172. {{bg}}</ref> == Бугарската егзархија од султанскиот ферман од 1870 година до Руско-турската воjна == [[Податотека:Sultan’s Ferman for the establishment of a Bulgarian Exarchate 1.jpg|left|thumb|Ферман на султанот Абдулазиз за создавање на Бугарската егзархија.]] [[Податотека:Bulgarian-church-and-school-Konstanta.jpg|мини|right|200px|Бугарски црква и училиште во [[Констанца]], [[Романија]]]] На [[28 февруари]] [[1870]] година султанот [[Абдулазиз I]] издал [[ферман]], со кој се создавала одделна и самостојна бугарска црква со името Бугарска егзархиja, која била призната за официјален претставник на бугарскиот народ во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]].<ref>Текст на [http://www.promacedonia.org/en/ban/nr3.html#110 ферманот], "Macedonia. Documents and materials", Bulgarian Academy of Sciences, Institute of History, Bulgarian Language Institute, Sofia, 1978, part II. The National Revival Period, document 110 The Firman for the establishment of a Bulgarian Exarchate, February 28th, 1870. {{en}}</ref> Ферманот имал 11 членови, во кои биле опишани териториите, структурата и односите со отоманската држава и грчката [[Цариградска патријаршија]]. Членови 1-5 определувале да се состави Устав на Егзархијата, во споредба со кој да биде собран Синод како врховно раководство под претседателството на еден истакнат митрополит, кој ќе го носи името егзарх. Внатрешното управување, изборот на митрополити и на егзарх требало да се спроведува без никакво мешање од страна на грчкиот патријарх. По нивниот внатрешен избор егзархот и митрополитите се назначувале со посебна дозвола од султанот, нарекувана берат. Во членот 10 биле определени териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja: епархиите на [[Русе]], [[Силистра]], [[Шумен]], [[Велико Трново]], [[Софија]], [[Враца]], [[Ловеч]], [[Видин]], [[Ниш]], [[Пирот]], [[Ќустендил]], [[Самоков]], [[Велес]], [[Варна]] (без самиот град и 20 села во околината), [[Сливен]] (без [[Поморие]] и [[Несебар]]), каза [[Созопол]] (без селата по брегот на [[Црно Море]]), [[Пловдив]] (без градовите Пловдив и [[Асеновград]] и уште 9 села и 4 манастири). Со цел да бидат заштитени правата на верниците насекаде во епархиите на Егзархијата, каде дел од населението би сакал да остане под власта на Патријаршијата, тоа било дозволено.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 172. {{bg}}</ref> Во членот 10 исто така се определувал методот на идно проширување на териториите на Егзархијата: {{cquote|''Освен тие изброени и именувани места, ако православните жители на другите места сите или наjмалку двете третини побарат во нивните духовни работи да се потчинуваат на Бугарската егзархија, и кога тоа биде испрашано, ако добие потврдување и биде докажано, ќе им се дозволи.''}}[[Податотека:Bulgarian-Exarchate-1870-1913.jpg|мини|right|300px|Карта на територии под јурисдикција на Бугарската егзархиja (1870-1913).]]Веднаш по одлуката на султанот постојниот неофицијален бугарски Времен совет во Цариград со согласието на отоманската власт организирал на [[8 март]] собрание во состав од 40 луѓе, кои избрале званичен Времен совет и 15 луѓе, 10 граѓани и 5 митрополити, кои биле задолжени да го напишат Уставот на Егзархијата. Истовремено се поткренало и организирањето на гласање за пратеници во Црковно-народен собор, вклучувајќи ги и тие македонски и тракиски општини, кои не биле дел од егзархиските епархии во споредба со членот 10 на ферманот.<ref name="ReferenceA">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 175. {{bg}}</ref> [[Податотека:Ortaköy June 1871-02.jpg|thumb | upright=1.8|{{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = Делегатите на Бугарскиот црковно-народен собор во Цариград во 1871 година |'''Прв ред''': 1. Апостол Поликарев; 2. Архимандрит Дионисиј; 3. Петар Арнаудов; 4. [[Иларион Макариополски]]; 5. Марко Балабанов; 6. Панарет Пловдивски; 7. Иларион Ловчански; 8. Паисиј Пловдивски; 9. Бехчет ефенди; 10. [[Виктор Чолаков]]; 11. [[Тодор Жилков]]; 12. Георги Паланецки; 13. Монах Рилски |'''Втор ред''': 14. Георги Груев; 15. Стефан Петров; 16. Добри Чинтулов; 17. Георги Гогов; 18. Захари Хаџиѓуров; 19. Мано Стојанов; 20. Димитар Гешов; 21. Иванчо Хаџипенчович; 22. Георги Чал'ков; 23. Гаврил Крстевич; 24. Христо Стамболски; 25. [[Стојан Чомаков]]; 26. Николи Минчоолу; 27. Димитраки Теодоров; 28. Сава Доброплодни; 29. Господин Славов; 30. Стефан Шопов |'''Трет ред''': 31. Стојан Камбуров; 32. Константин Шулев; 33. Христо Димитров; 34. Михаил Манчев; 35. Тодор Кусевич; 36. Никола Михајловски; 37. Христо Стојанов; 38. Величко Христов; 39. Никола Прванов; 40. Димитар Ангелов; 41. Јаков Геров; 42. Христо Тпчилештов; 43. Господин Хаџииванов; 44. Стојан Костов; 45. Дедо Крсто; 46. Коста Сарафов. }} ]] Проектот за Устав бил завршен во септември [[1870]] и на [[23 февруари]] [[1871]] година бил собран Народниот собор во Цариград во состав Времениот совет и уште 35 претставници на епархиите. Право на официјално учество имале и претставниците на веќе гласаните епархии на Охрид и Битола, а исто така биле допуштени и другите пратеници од патријаршиските епархии во Македонија и Тракија независно од тоа што сѐ уште не биле дел од Егзархијата. Уставот бил усвоен на [[14 мај]] и бил предаден на отоманската влада за одобрување, а соборот бил распуштен. Грчкиот патријарх ги објавил Уставот и самата Егзархија за противканонски и откажал да ги признае, а отоманската влада поткренала димпломатска игра на одлагање на својата одлука.<ref name="ReferenceA"/> [[Податотека:Antim I (1816-1888).jpg|мини|right|200px|Егзарх [[Антим I]] (1872-1877)]] По редица дипломатски и политички судири и репресии врз водечките бугарски митрополити во февруари [[1872]] година во Цариград бил организиран масовен бугарски протест, по кој отоманската влада конечно го прифатила уставот и на [[16 февруари]] [[1872]] бил избран првиот бугарски [[Егзарх Антим I]]. Како одговор на тоа Грчката патријаршија организирала своj собор во септември [[1872]] година, на кој бугарската црква била прогласена за неканонска и шизматичка,<ref name="ReferenceB">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 176. {{bg}}</ref> која шизма не била симната дури до [[1945]] година. Продолжил и процесот на организирање на гласање за официјално припојување кон Егзархијата во македонските епархии, кој завршил во Охрид и Битола во [[1874]] со резултат повеќе од две третини за Егзархијата. Во Охрид од општо 9,387 христијански фамилии само 139 луѓе гласале за останување во Патријаршијата, а во Скопје од 8,698 христијански фамилии 8,131 се присоединиле кон Егзархијата.<ref name="ReferenceB"/><ref>Евтим Спротстранов, "[http://www.promacedonia.org/bmark/es/es_4.htm По възражданьето в град Охрид]", глава IV, стр. 675, "Сборник за народни умотворения, наука и книжнина", книга XIII, София, 1896. {{bg}}</ref><ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 86. {{bg}}</ref><ref>Ив. Лазаров, Пл. Павлов, Ив. Тютюнджиев, М. Палангурски, "Кратка история на българския народ", София, 1993, стр. 141. {{bg}}</ref><ref group="белешка" name="vg_8"/><ref group="белешка" name="vg_4"/> Идниот период на внатрешни и меѓународни конфликти, поврзани со [[Априлско востание|Априлското востание]] од [[1876]] година и [[Руско-турска војна (1877-1878)|руско-турската војна (1877-1878)]], станале причина за нови проблеми во развојот на Егзархијата. Во 1877 под притисок на отоманската власт бил отстранет Егзарх Антим I и за нов Егзарх бил избран митрополитот на Ловеч [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]],<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 179. {{bg}}</ref> а во почетокот на воените деjства против Русија сите митрополити биле протерани од нивните епархии и притворени во [[Цариград]], а исто така биле протерани или избегале многу свештеници и учители, во резултат на кое немалку училишта и цркви биле затворени. == Бугарската егзархија од Руско-турската воjна до Првата светска воjна == [[Податотека:Yosif I.jpg|мини|right|200px|[[Јосиф I Бугарски|Егзарх Јосиф I]] ([[1877]]-[[1915]])]] По крајот на руско-турската војна Бугарската егзархија се соочила со нови тешкотии. На митрополитите не им било дозволено да се вратат назад во нивните епархии, а исто така Северна [[Добруџа]] и реонот на [[Ниш]], [[Пирот]] и [[Врање]], кои по 1878 преминале во [[Романија]] и [[Кнежевство Србија|Србија]], станале дел од [[Романска православна црква|Романската]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]]. По потпишувањето на мирот Егзархот престојувал во [[Пловдив]], од каде се вратил во Цариград дури во [[1880]] во обид да ја одбрани целоста на црквата, бидеjки отоманската власт побарала Егзархијата да остане само во границите на новокреираното [[Кнежевство Бугарија]], а сите други епархии да бидат дадени одново на грчката Цариградска патријаршија. Во членот 62 на [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] било запишано дека правото на слобода на сите религиозни организации во Отоманското Царство е заштитено, а членот 39 на бугарскиот [[Трновски устав]] ја прогласил бугарската црковна област за единствена и нераскинлива. На таа правна основа и под меѓународен притисок на [[17 декември]] [[1883]] година султанот го потврдил деjството на ферманот од [[1870]] година и ги прифатил барањата на Егзархијата за црковна единственост и враќане на сите митрополити во епархиите од пред Руско-турската војна. Процесот на враќане всашност продолжил повеќе од една деценија. Бератите за митрополитите на [[Охрид]] и [[Скопје]] биле дадени во [[1890]], за митрополитите на [[Велес]] и [[Неврокоп]] во [[1894]], а за митрополитите на [[Битола]], [[Дебар]] и [[Струмица]] во [[1897]] година. Во епархиите, кои останале под власта на Цариградска патријаршија, и поточно во нивните општини, кои ја отфрале Патријаршијата, било дозволено Егзархијата да има свои претставници, нарекувани екзархиски намесници, кои ги организирале црковното и образовното дело. Буџетот на Егзархијата бил општ и централно раководен, во него се влевале пари од сите епархии, а по средината на [[1880]]-те и од буџетот на бугарската држава. Во крајот на 19 век од општо 1889 цркви и манастири во Македонија, од кои 135 манастири (без оние во [[Света Гора]]), 1232 цркви и 71 манастири биле на Бугарската егзархија, а останатите биле на Цариградската патријаршија или оспорувани.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 424-437. {{bg}}</ref> Припадниците на Бугарската егзархија во Македонија во [[1900]] година биле 817,000<ref>Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 354. {{bg}}</ref> од општо 1,370,949 [[христијани]] (од кои [[Словенски јазици|словенојазичните]] христијани биле 1,032,533) во областа и при вкупно население од сите религии 2,258,224<ref>Васил Кънчов, "Македония. Етнография и Статистика", дял II Статистика, глава [http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_b.htm Бѣлѣжки за общитѣ числа на населението], Българско Книжовно Дружество, София, 1900. {{bg}}</ref>, кое изнесува 59,6% од сите христијани (79,1% од словенојазичните христијани) и 36,2% од вкупното население. Во [[1912]] година непосредно пред [[Балкански војни|Балканските војни]] во Македонија и Одринско Егзархијата имала 7 митрополити, 1,310 свештеници, 1,331 цркви, 234 параклиси и 73 манастири.<ref name="ReferenceC">Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 356. {{bg}}</ref> [[Податотека:Solunska Gimnazija 11.maj.jpg|лево|thumb|200px|Прослава на денот на [[Св. Кирил и Методиј]] во истоимената Солунска бугарска машка гимназија]] === Просветно дело на егзархијата до Балканските војни === {{Странски пропаганди во Македонија}} Истовремено со возобновувањето на црковната структура била проширена и подобрена работата на училиштата. Во [[1880]] година во Цариград со учеството на дејци како [[Кузман Шапкарев]] и [[Методиј Кусев]] била составена долгорочна програма за развоj на образовната мрежа на Егзархијата во Отоманското Царство. За главен центар во Македонија бил определен [[Солун]], а во Тракија - [[Едрене]]. Во споредба со планот во [[1880]] година била откриена [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј"]], а во [[1882]] и [[Солунска бугарска женска гимназија "Свето Благовештение"]], раководена од [[Царевна Миладинова]], ќерка на [[Димитар Миладинов]].<ref>Царевна Миладинова, "Епоха, земя и хора", глава [http://www.promacedonia.org/cm/cm_15.html През есента на 82 година...], Издателство на Отечествения фронт, София, 1985. {{bg}}</ref> Класичната гимназија во Битола била проширена до полна гимназија со седум класови во [[1898]]. Машки педагошки училишта биле откриени во Скопје и [[Сер]], а женски во Битола и Скопје. Посебни училишта за свештеници биле создадени во Скопје и Едрене, а гимназија по трговија во Солун. Во [[1899]] педагошката гимназија "Д-р Петар Берон" во Едрене исто била зголемена до полна гимназија со седум класови, а во почетокот на 20 век таму била откриена и женска гимназија. Во сите поголеми градови на териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja биле отворени прогимназии, а исто така и многу основни училишта, наjголемиот дел од кои биле во селата. Општо во [[1882]]-[[1883]] во Македонија и Одринско постоеле 237 бугарски егзархиски училишта со 351 учители и 16,063 ученици, во [[1899]]-[[1900]] тие веќе биле 942 училишта со 1,447 учители и 47,581 ученици,<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 436. {{bg}}</ref> а во [[1912]] година бројот им се зголемил на 1,373 училишта (од кои 13 гимназии и средни училишта) со 2,266 учители и 78,854 ученици.<ref name="ReferenceC"/> Училишната структура била раководена од посебен Училиштен оддел кон Егзархијата, кој ги определувал образовната политика, снабдувањето со учебници и целосната координација. Кон овоj оддел во [[1888]] биле додадени четири инспектори за Солунски, Битолски, Скопски и Одрински вилаети, кои тесно соработувале со директорите на училиштата. Од [[1889]] кон локалните бугарски општини во Македонија и Одринско биле создадени и општествени црковни комисии со задача да го контролираат црковното и образовното дело.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 435. {{bg}}</ref> Едни од наjпознатите учители и раководители биле [[Григор Прличев]],<ref>Григор Пърличев, "[http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_37.html Автобиография]", Избрани произведения", Български писател, София, 1970, глава 37. {{bg}}</ref> [[Кузман Шапкарев]],<ref>Кузман Шапкарев, "[http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_2_7.htm За възраждането на българщината в Македония от 1854 до 1884 година]", глава "7. Първо учителствувание мое в Солун, приготвувание и откривание български в тоя град гимназии и пансиони, мъжки и девически - 1880—1881/1882", Български писател, София, 1984. {{bg}}</ref> [[Васил К’нчов]], [[Иван Гарванов]], [[Гоце Делчев]]<ref>Пейо Яворов, "[http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=130&WorkID=3504&Level=2 Гоце Делчев]", биография, глава "Гоце в Щип, Банско", София, 1904. {{bg}}</ref> и [[Ѓорче Петров]]<ref>Любомиръ Милетичъ, "[http://www.promacedonia.org/bugarash/gp/gp_1.htm Спомени на Гьорчо Петровъ]", глава I, Издава „Македонскиятъ Наученъ Институтъ”, София, 1927. {{bg}}</ref>, а од учениците [[Тодор Александров]], [[Андреј Љапчев]] и [[Иван Михајлов]]. За надворешните аналитичари постоело меѓусебно влијание и поврзаност меѓу Егзархијата и [[Внатрешна Македонско-Одринска Револуционерна Организација|револуционерното движење]].<ref>H. N. Brailsford, "[http://www.promacedonia.org/en/hb/hb_5_3.html Macedonia: Its Races and Their Future]", section V. The Bulgarian movement, chapter 3. Formation of the Insurgent Committee. Democratic Attitude. Careful Organisation, Methuen & Co., London, 1906. {{en}}</ref> [[Податотека:JosephBulgarianExarchDebarCelebration.jpg|мини|лево|200px|Прослава на 25-годишнината од избирањето на бугарскиот Егзарх Јосиф I во Дебар, 1902 година]] === Балканските војни === Во периодот по [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] и пред [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во услови на меѓуетничка напнатост и националистички конфликти започнале репресии врз свештениците и учителите на Бугарската егзархија во териториите под контрола на [[Кралство Грција|Грција]] и [[Кралство Србија|Србија]]. До крајот на Втората балканска воjна сите бугарски егзархиски училишта во тие територии биле затворени, а наjголемиот број од учителите биле протерани или сами избегале во Бугарија. Исто така биле протерани и бугарските митрополити и немал дел од свештениците, а црквите преминале под грчка и српска јурисдикција. Само во Вардарска Македонија биле закриени 641 училишта и одземени 761 цркви.<ref>Ivo Banac, "[http://www.promacedonia.org/en/ib/i_banac.html The Macedoine]", "The National Question in Yugoslavia. Origins, History, Politics", Cornell University Press, 1984, pp. 307-328. {{en}}</ref> Истата била судбината и на црквите и училиштата во Јужна [[Добруџа]], окупирана од Романија. Во [[Одринска Тракија]] отоманските власти и армија протерале не само сите учители и свештеници, но и целото бугарско население во текот на сеопфатно [[етничко чистење]].<ref>Љубомир Милетиќ, [http://www.promacedonia.org/bmark/lm_tr/index.html "Разорението на тракийските българи презъ 1913 година"], Българска академия на науките, София, Държавна печатница, 1918 г. {{bg}}</ref> === Првата светска војна === По есента на [[1915]] година со влегувањето на Бугарија во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] структурите на Егзархијата биле возобновени во териториите под контрола на бугарската армија, но по крајот на војната тие уште еден пат биле истерани од властите во Грција, Романија и Србија. Епархиите во Егејска и Вардарска Македонија официјално биле поделени меѓу [[Грчка Православна Црква|Грчката]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]], а под јурисдикција на Егзархијата во Македонија останал само пиринскиот дел. == Егзархијата и Македонците == [[Податотека:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|лево|thumb|150px|[[Натанаил Кучевишки]] ([[1820]]-[[1906]]), митрополит на Бугарската егзархија во Охрид, Ловеч и Пловдив]] Неколку месеци по основањето на Егзархијата, македонската страна јавно и отворено ги изразила своите ставови за тоа како треба да се управува Егзархиската црква за Македонците да ѝ се приклучат, бидејќи „...''високата милост не беше ветена исклучиво на Бугарите, туку истото беше ветено и на Македонците''.“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/zHslAQAAIAAJ|title=Историја на образованието и просветата во Македонија|first=Risto|last=Kantardžiev|year=2002|page=349}}</ref> Реализацијата на оваа можност, според написот објавен во весникот ''Македонија'', била условена со промовирање на демократски принципи во меѓурелигиозните односи меѓу македонската и бугарската заедница. Во спротивно, определбата за централизам, наречена во написот „деспотизам“ би го отворила пред јавноста прашањето за „[[Македонско прашање|македонското прашање]]“, односно за особеноста во однос на црквата ([[Охридската архиепископија]]), [[Македонци|народноста]] и [[Македонски јазик|јазикот]]. Македонците тврделе дека самите треба да ги решаваат своите проблеми, а не да бидат водени од други, изразувајќи го ставот: „''Се откинавме од [[Цариградска патријаршија|Грците]]; под други ли да паднеме?''“<ref>{{cite book|url=https://eprints.ugd.edu.mk/13442/2/Zbornik2.pdf|title=Годишен зборник|publisher=Institute of History and Archaeology at the University “Goce Delčev” – Štip|year=2011|pages=10,61-63}}</ref><ref>{{cite news|title=Единъ гласъ за всичка Македонія|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/65c381e88d8e3856dfcb8d79|work=Македонія |date=June 23, 1870|quote=Ферманот кога излезе од милостивите раце на Н. В. С. А. претставуваше голема утеха за Бугарите кога се видоа сместени во нивните епархии; но таа висока милост не беше дадена само исклучиво за Бугарите, туку истото се вети и за Македонците преку 10-тиот член, според кој, ако си ја покажат сите или две третини желбата ќе успеат да се присоединат кон Бугарската црква. Но пред да се соединиме, мислиме и сметаме дека ни е должност да ги прашаме и да ни кажат - како ќе пастируваат, според евангелската заповед ли или како до денеска што ни пастирувале грчките владици тирански и деспотски? Зашто, како што ни мириса уште отсега, ќе да навала кон тој пусти деспотизам. Па затоа не е срамота да ни кажат оти така ќе биде, барем да не си ја бувтаме главата суетно, па најпосле поголеми главоболија да имаме, прашања македонски.}}[превод од оригиналот]</ref> Егзархијата служела како најефикасно средство за [[бугаризација]] на Македонија. По добивањето на дозвола од султанот, Бугарската егзархија започнала да формира епископии, цркви и училишта во регионот. Македонското население, соочено со избор меѓу грчки богослужби кои за многумина биле неразбирливи и егзархиски служби на старословенски јазик, се определило за вториот избор. Како резултат на тоа, значителен број семејства ги упатувале своите деца во училишта под егзархиска, наместо под грчка црковна и образовна управа.<ref>{{cite journal|url=https://www.google.com/books/edition/The_Fortnightly/MjAjAQAAMAAJ|title=The Balkan Problems - The Macedonian question: Suggestions for its solution|journal=The Forthnight Review|page=435|language= Англиски|quote=The Exarchate, with its seat in Constantinople, under the immediate supervision of the Russian Embassy, proved indeed the most effective instrument for the Bulgarization of Macedonia. Supported by that Embassy, and giving to the Sultan every day profuse assurances of the loyalty of the Bulgar people, the Exarchate obtained from the Sultan permission to create numerous bishoprics in Macedonia, and to build churches and schools in all the more important towns of that province. The Macedonian Slavs, placed in the alternative either to continue to go to the churches with the service in the Greek language, which they did not understand, or to the churches of the Exarchate with the service in the Old-Slavonic language, which they, at least partially, understood, naturally chose the latter, and they also preferred to send their children to the Bulgar schools rather than to the Greek schools.}}</ref> Кога започнале дејствијата на Бугарската егзархија на територијата на тогашна Македонија, македонскиот народ силно се спротивставил и се појавил голем отпор, негодување и неприфаќање. Ваквите незадоволства кај народот довел до појава на унијатското движење во Македонија, кое најмногу било истакнато во источна Македонија. Овие незадоволства се појавиле веднаш по основањето на Егзархијата. За да ги смири ваквите тензии, бугарскиот егзарх го испратил [[Петко Славејков]] во [[1874]] година за свој секретар во Македонија. Неговата задача била да се бори против појавата на [[католицизмот]] и најавите за обнова на [[Охридската Архиепископија]], кои биле генерирани и најавувани од страна на македонските владици и нивното папство. Во еден негов извештај Славејков напишал за [[Натанаил Кучевишки]] дека кај него и некои македонските партиоти се јавила мисла да дејствуваат сами за себе за и да го официјализираат своето месно наречје за своја лична, сопствена македонска хиерархија, за несреќа засилена како што тој разбрал од љубомора на еден од егзархиските владици (Кучевишки) кој допуштил да се протнат и растротстранат тие погубни идеи на едно национално самосознание.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал. Ръкопис''</ref> А за македонските владици г. '''Нил''' и '''г. Харитон''', Славејков во извештајот пишал дека тие веќе ги отцепиле од бугарската црква серската, мелничката, струмичката, воденската, кукушката и солунската област и ги приврзале кон католицизмот. Во извештајот се вели „''во Солун сите православни Македонци станале католици, освен '''г-н Буботинов''', Бугарин од [[Софија]] “''.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал''</ref> Во тоа време според информацијата на католичката сестра '''Аугустине Бевике''' од болницата '''Св. Павле''' во [[Солун]], која ја доставила до британската делегација на Версајската мировна конференција [[1919]] г. истакнува дека до [[1913]] година во Солун имало околу 10.000 католици, "''Словени, кои се нарекуваат Македонци и она што тие го посакуваат е автономија под европска контрола''.<ref>''"Public Record Office (London) – Foreign Office Document 608/44. Peace Conference (British delegation), 1919"''</ref> После тоа во Македонија е испратен да делува и [[Васил К‘нчов]]. Тој во неговиот извештај вели: <blockquote> ''"Бугарската (црковна) општина во Охрид денеска (1893/1894 г.) едвај дише. Таа делува повеќе на име, отколку на дело, зошто никаква дејност не се забележува. Од пред 2 години не е преизбрана. На заседание се собираат едвај по 3-4-ца и пак ништо не се врши, оти општинските работи се сосема занемарени. Општината секоја година ги кани граѓаните да се соберат, но никој не доаѓа"'' </blockquote> К'чнов како причини за ваквите проблеми на Охридската црковна општина ги посочува: имигрираната бугарска интелигенција во тогашното [[Кнежевство Бугарија]], младите луѓе и цели фамилии, кои го напуштиле Охрид после војната.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 451''</ref> Додека К'чнов патувал и низ [[Пиринска Македонија]] и денешна источна [[Македонија]], тој прикриено разоткрива дека тамошните Македонци претежно биле антибугарски настроени, дури повеќето гркомани или протестанти. За пиринските Македонци од [[Мелник]], К’нчов заклучува дека бил гркомански град, каде дури и дома Македонците (кои тој ги нарекува Бугари) говореле грчки. Во Мелник покрај домородните жители, најбројни во [[1894]] година биле и бегалците од [[Негуш]] од [[Егејска Македонија]], од македонското племе [[Пуливаци]].<ref>''"Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 141''</ref> За христијаните Македонци во [[Петрич]]ката каза и градот вели дека ''„имат 16 цркви, од кои во 14 се служи сега по славјански и во две по грчки, имено во малата градска и во црквата во селото [[Крналово|Крнилово]]“''.<ref>''...имат 16 църкви, от които в 14 се служи сега по славянски и в две по гръцки, именно в малката градска и в църквата на селото Кърнилово. Населението е останало много назад в образователно отношение. Едва в 10 села имаше през тази година български училища с по 1 учител, а в село Кърнилово има гръцко училище с гръцки учител.''., стр. 132</ref> [[Податотека:Methodius of Stara Zagora.JPG|лево|thumb|150px|[[Методиј Кусев]] ([[1838]]-[[1922]]), протосингел на Егзархот во Цариград и митрополит на Бугарската егзархија во [[Стара Загора]]]] Во [[Горна Џумаја]] (ден. '''Благоевград'''), според К’нчов, неколку Македонци биле гркомани кон крајот на [[19 век]]. Кога тој пристигнал во градот, некои од жителите го пријавиле на локалниот [[кајмакам]] со обвинувања дека тој бил шпион на бугарската влада, дека цртал планови на градот и ја опишувал околијата, при што турската полиција го уапсила, а подоцна му била донесера ослободителна пресуда.<ref>''[http://www.promacedonia.org/vk_1/vk1_a_11.html Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 167]''</ref> Кога К’нчов ги запишува своите патописи, тој наведува постојано иста бројка на т.н. "општинари", односно по 3-4 кои земале плата од [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]]. Но, иако биле плаќани од Софија, тој вели дека нивните деца ''ги даваат на грчко образование...'' <blockquote> „''Во [[Сер]] ([[1894]] г.) има 4 души бугарски општинари чиишто жени не стапнуваат во бугарска (егзархиска) црква. Еден таков случај видов и во Неврокоп''“.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 253''</ref> </blockquote> К’нчов увидувајќи го ова, односно немањето на бугарска свест кај македонското население, бара решение за да се оправда и во своите патописи наведува дека македонските жени се виновни, кои во најголем број сакале и се школувале по грчките училишта од каде излегувале ''антибугарки'', со мисла дека "''сè што е бугарско е просто, долно, грубо и недоделкано''".<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 252''</ref> Неговите тези не држат, бидејќи македонските девојки во тоа време биле испраќани да учат по грчките училишта од нивните татковци. Децата, посебно женските во тоа време никогаш не одлучувале каде ќе го започне школувањето во прво одделение основно училиште. Кај македонските митрополити се појавува голема антиегзархиската дејност. Ова го потврдува сочуваната архива на скопскиот митрополит г. [[Теодосиј Гологанов]], роден во [[Трлис]], [[Неврокоп]]ско. Иако тој е митрополит на Бугарската егзархија во Македонија, тој е жестоко се противел на оваа црковна формација и силаната [[бугаризација]] што се спроведувала низ местата по цела Македонија. Митрополит Гологанов пишува дека <blockquote> „''Бугарите ја вршат најмизерната работа, го негираат македонското име и јазик и го заменуваат со ново (бугарско), со цел бугарските господари да се прошират на туѓи територии...тоа е ново ропство, потешко од турското..Турците го убиваат телото, а не духот ...Егзархијата го убива сето тоа подоцна...ние Македонците не страдаме толку од Турците, како од Грците, Бугарите и Србите кои како сакаат како волци да ја разделат намачената македонска земја...Ние македонските духовници по потекло, треба да се обединиме и да го разбудиме народот, да се отфрли странската власт, да се отфрлат дури и Патријаршијата и Егзархијата и духовно да се обединат под закрилата на Охридската Архиепископија, единствената вистинска Мајка Црква“''.<ref>''Юни 22, 1891 г. Теодосий Скопски, "Централен Държавен исторически архив" (София) 176, оп. 1. арх. ед. 595, л.5-42 / Разгледи, X/8 (1968), п.996-1000''</ref> </blockquote> [[Податотека:Teodosij gologanov.jpg|десно|thumb|150px|[[Теодосиј Гологанов]] ([[1848]]-[[1926]]), наместик на Егзархот во Цариград, претставник на Егзархијата при Високата порта, митрополит во Скопје, Пловдив и Ѓумурџина.]] Гологанов смета дека единствен спас за Македонците од наглата бугаризација е унијатство со [[Ватикан]]. Тој на [[1 декември]] [[1891]] година поднесува барање за Унија со [[католицизам|Римокатоличката црква]] испратена до [[Папа Лав XIII|Папата Лав XIII]]. Во своето барање тој образложува: <blockquote> „''во името на целиот македонски православен народ...историското право на македонски православен народ да се ослободи од јурисдикцијата на странските цркви- Бугарската егзархија и Цариградската патријаршија...да се обнови Охридската Архиепископија...границите на Охридската Архиепископија треба да ги потврдат сегашните граници на Македонија''“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de Propaganda Fide - Roma: Indice della Potenza - март 1892-93, Somm.XV, f.132-141''</ref> </blockquote> По ваквата промакедонска борба Синодот на Егзархијата формирал Комисија составена од двајца членови на чело со Егзархот Јосиф I, којашто одлучила да се отстрани митрополитот Теодосиј од Скопје со помош на турската власт и да биде однесен во Цариград. Одведен е во Цариград, каде што во март 1892 г. му била одземена титулата „Скопски митрополит“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de propagande fide – март 1892-93, Somm. XV, f. 132-141''</ref> Потоа Гологанов се преселува во Бугарија и е испратен во Драгалевскиот манастир во близина на Софија. Истата година црковните власти му простиле на Гологанов и бил назначен за помошник на Пловдивскиот митрополит [[Натанаил Охридски]]. Македонската православна заедница во Прилеп започнала да им се спротивставува на грчките и бугарските притисоци, отфрлајќи го авторитетот на Цариградската патријаршија и барајќи независна црква. Тие го замениле грчкиот јазик со македонски во богослужбите и во образованието и подготвиле учебници на својот мајчин јазик. За време на овој напор за национален идентитет, бугарските интелектуалци се обиделе да го наметнат бугарскиот јазик, особено по воспоставувањето на Бугарската егзархија во 1870 година и Кнежевството Бугарија во 1878 година. И покрај овој притисок, Прилеп се спротивставил на бугарската контрола, одржувајќи си свое училиште и свои религиски практики. Според официјално писмо од Димитрије Боди, српскиот конзул во Битола, до српскиот министер за надворешни работи во тоа време, луѓето незадоволни од Егзархијата формирале силно антиегзархиско движење кое достигнало 1.200 домаќинства.<ref>{{cite book|title = Rad Srbije na zaštiti srpskih državnih i nacionalnih interesa u Makedoniji od 1885. do 1912. godine|url=https://books.google.com/books/about/Rad_Srbije_na_za%C5%A1titi_srpskih_dr%C5%BEavnih.html?id=gPOe0AEACAAJ| publisher = Istorijski Arhiv Kraljevo, 2021 |year=2016|author=Vukašin D. Dedović|page=281}}</ref> Мештаните, предводени од свештеникот [[Спасе Игуменов]], му поднеле петиција на султанот [[Абдул Хамид II]], изразувајќи ја својата желба за македонско национално училиште и отфрлајќи ја бугарската црковна власт, додека ја потврдувале својата православна вера под папска заштита. Петицијата била потпишана во [[1887|1887 година]] од 25 видни прилепчани.<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=330|quote=...следат 25 потписи на угледни прилепчани.}}</ref><ref>{{cite book|title=ДВА ДОКУМЕНТА ЗА АКЦИЈАТА НА ПРИЛЕПЧАНИ ОД 1887 ГОДИНА ЗА МАКЕДОНСКОГО НАРОДНО УЧИЛИШТЕ И САМОСТОЈНА ЦРКВА|year=1983|last=Minovski|first=Mihajlo|p=327}}</ref> Во своето писмо до султанот, тие напишале:<ref>{{cite book|title = Balcanica |url=https://www.google.com/books/edition/Balcanica/RYovAQAAMAAJ | publisher = Institute for Balkan Studies - Serbian Academy of Sciences and Arts |year = 1982 | issue=1 | page=106|language=Италијански|quote="Nel 1867 la comunita macedone ortodossa di Prilep aveva informate le autorità turche di non riconoscere più la imposta giurisdizione del Patriarcato di Costantinopoli e di volere la loro Chiesa autocefala. Dalla locale scuola , dipendente dalla Chiesa e dalla liturgia ecclesiastica fu estromesso l'uso della lingua greca e reintrodotta la lingua macedone. Per l'uso scolastico furono preparati i testi in lingua macedone . Autori. Mentre era in atto a Prilep questa lotta per l'affermazione nazionale macedone, nella Chiesa e nella scuola locale, si intensificava l'azione degli intellettuali bulgari per imporre, alla gente di Prilep, l'uso della lingua bulgara. La loro azione si rafforzava dopo la formazione dell'Esarcato bulgaro del 28 febbraio 1870 e del Principato bulgaro nel 1878. L'Esarcato, grazie all'appoggio della diplomazia russa a Costantinopoli aveva ottenuto il permesso dal Sultano di nominare nella Macedonia diversi vescovi bulgari . Anche le scuole passavano sotto il controllo dell'Esercito bulgaro. Tra le comunità religiose locali che resistevano a questa nuova ondata denazionalizzatrice, questa volta bulgara, si distingueva un'altra volta la comunità di Prilep, che rifiutò di sottomettersi all'Esarcato bulgaro e riuscì a mantenere il proprio controllo sulla scuola locale. La resistenza patriottica contro l'Esarcato, fu diretta a Prilep dal prete locale macedone Spase Igumenov. Egli si fece promotore di una petizione, firmata da ventisei cittadini di Prilep inviata al sultano Abdul Hamid. Il testo del documento è breve ma chiaro: " Dichiarazione Noi sottoscritti della città di Prilep, sudditi di Sua Altezza Imperiale, augusto sultano Abdul Hamid II, desideriamo avere la scuola nazionale macedone. E non essendo noi dei bulgari, non riconosciamo la Comunità Ecclesiastica Bulgara né le scuole. Per la protezione religiosa noi riconosciamo il Papa, ma senza mutare i dogmi della Chiesa Ortodossa"...}}</ref><ref>{{cite book|title = The Macedonian Times|url=https://www.google.mk/books/edition/The_Macedonian_Times/GnsWAQAAMAAJ| publisher = MI-AN |year = 1998 | issue=39-50 | page=33|location=Skopje|quote= :''"We, the undersigned from the city of Prilep, subjects of His Imperial Majesty, the august Sultan Abdul Hamid II, wish to have a national Macedonian school. And since we are not Bulgarians, we do not recognize the Bulgarian Ecclesiastical Community and schools. We recognize the Pope with respect to religious protection, however without changing the dogmas of the Orthodox Church.' July 2, 1887 (a seal) Dimche Trapkov, Dime Talev, Georgos Hriz, Ace Todor, Dame Ile, Posva Jankov, Cvetan, Ico Chutan, Jose Azarche, Tale Kostov, Kone Naprov, Jona Ilar, Jovan Menir, Nikola Jonov, Mirche Bozhino , Father Spase Igumenov, Todor V. Pantov, Ace Trajkov, Ice Josov , Risto Konev, Janko Tanov a teacher, Ognan Dimov, Todo Krapche, Kone Dimov, Grujo and Kono Narazov."''}}</ref> <blockquote>„''Ние, долупотпишаните од градот Прилеп, поданици на Неговото Императорско Височество, возљубениот султан Абдул Хамид II, сакаме да имаме македонско национално училиште. А бидејќи не сме Бугари, не ја признаваме Бугарската црковна општина ниту нејзините училишта. За верска заштита го признаваме Папата, но без да ги менуваме догмите на Православната црква.''“</blockquote> Слична петиција поднеле и охриѓани. Група од 120 угледни граѓани од Охрид упатиле петиција до османлискиот султан Абдул Хамид II. Во документот тие се изјасниле како „Словени од Македонија“ и ја изразиле својата желба да не бидат ставени под јурисдикција на Бугарската егзархија. Потписниците нагласиле дека не сакаат нивните деца да бидат изложени на бугарска црковна и национална пропаганда. Во петицијата охриѓаните побарале од султанот дозвола за обновување на Охридската архиепископија како автономна црковна институција. Дополнително, тие се залагале за отворање самостојни училишта на мајчин јазик, со цел зачувување на локалниот културен и јазичен идентитет. Во писмото се вели:<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=305-306}}</ref> <blockquote>„''Ние верните поданици на Неговото Величество царот, султан Абдул Хамид, од долго време немаме црковна слобода, а од 1872 станавме уште позаблудено стадо зашто дојдовме под Бугарска егзархија заблудени од бугарската пропаганда. Така и ние станавме шизматици... Покрај тоа што Бугарите нѐ измамија и нѐ излажаа, тие ни го отфрлаат и јазикот, ни ги менуваат и нашите свети обичаи, ја менуваат сета наша лика и прилика. Ние тоа не можеме повеќе да го трпиме и не сакаме нашите деца да нѐ колнат нас и гробовите на нашите прадедовци. Сега ние се одделивме од Бугарите и сами сочинуваме словенски општини во Македонија, и сочинуваме самостоен народ. Како такви ние сакаме да имаме наша црква, наши училишта. Ние си најдовме и наши учители кои ги плаќаме и издржуваме...''“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од насељуването на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|year=1981|publisher=Универзитет „Кирил и Методиј“, Факултет за филозофско-историски науки|editor1=Институт за национална историја (Скопје)|editor2=Христо Андонов-Пољански|page=287-288|others=Оригиналното писмо се наоѓа во Државниот Архив во Белград: ''ДА ДСИП, Београд, ППО, Ф.7, д. 6, п. бр. 962, 1890''}}</ref></blockquote> ===Егзархијата и Македонската револуционерна организација=== {{Македонска револуционерна организација}} [[File:Giorche petrov svidetelstvo.jpg|мини|лево|150px|Свидетелство на [[Ѓорче Петров]] од егзархиската гимназија во Пловдив, Источна Румелија.]] [[Image: Nikola Karev Bulgarian Gymnasium Bitolya.jpg|лево|thumb|150px|Фотографија при дипломирањето на [[Никола Карев]] како матурант од Бугарската гимназија во Битола.]] Антиегзархиското движење кое се појавило во деведесеттите години на [[19 век]] во [[Македонија (регион)|Македонија]], со појавата на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], ова движење добило на интензитет и кулминација. Судирот помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата бил неизбежен<ref name="VG">Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет</ref> бидејќи организацијата се залагала за самостојно работење, подготовка на населението, кревање на едно внатрешно востание и создавање на македонска самостојана држава.<ref name="PR">Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3</ref><ref name="RV">Официално издание, Револуционерен лист, 2 јуни 1905, 3</ref> Од другата страна била Егзархијата која со својата црковно - просветна пропаганда ја култивирала земјата и создавала услови за присоединување на [[Македонија (регион)|Македонија]] кон [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]].<ref>[http://macedonian. atspace. com/knigi/ppa_stam. htm "Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници"]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bg}} - Вардарски (Петар Поп Арсов)</ref> Каков став [[Македонска револуционерна организација|МРО]] зазела кон Егзархијата и нејзините претставници се гледа од нејзиниот прв акт создаден од страна на [[Петар Поп Арсов]] по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], а станува збор за брошурата [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]]. Бидејќи брошурата е создадена по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] и од страна на еден од основачите на организацијата, од неа го дознаваме стојалиштето кое [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] го зазела кон Егзархијата и проегзархиската групација во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Организацијата започнала борба за контрола на ''Црковно - училишните општини'' и преку оваа борба таа сакала да го привлече населението кон своја страна и истовремено застанала во заштита на македонскиот национален индивидуалитет кој се наоѓал во опасност од егзархиската пропаганда.<ref>Вардарски (Петар Поп Арсов), „Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници“, превод, редакција, коментар и предговор д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје 2006</ref> А каков бил ставот на Егзархијата кон [[Македонска револуционерна организација|МРО]] дознаваме од коресподенцијата на егзархот [[Јосиф I]] водена со бугарското министерство за надворешни работи и вероисповед во кое тој искажува стравување за бугарската идеја во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Во писмото од 15. 10. 1897 година егзархот истакнува: {{Цитатник|''Некои запалени глави сметаат дека Св. Егзархија е единствената пречка Македонија да остане и понатаму под Османлиското Царство и се нафрлија врз неа како волци. . . Во сегашниот момент се нафрлија врз општините со цел да ги направат инструмент за своите бунтовнички цели. . . Секакво нивно политизирање и служење на нечисти цели ќе ја оневозможи Св. Егзархија во нејзината висока мисија да го зачува бугаризмот за идните поколенија. Ние. . . сме свесни какви се последици. . . ќе има политизирањето со општините денес, а да не зборуваме за утре, при евентуално создавање на автономна Македонија. Св. Егзархија. . . при две оделни држави не ќе може да ја врши својата бугарска мисија. Или ќе стане исклучиво македонска, или исклучиво бугарска. Каде тоа би не одвело, посебно не треба да се потцртува. . . Подобро е да сметаме дека делови од единствената бугарската територијата се сè уште под ропство, отколку за сметка на некаква слобода, бугарското население во Македонија за секогаш ќе биде загубено за Бугарија''<ref name="SDV"/>}} Во писмото од 14. 04. 1901 година егзархот [[Јосиф I]] искажува стравување поради формулацијата ''обединување на сите без разлика на верата и народноста'': {{Цитатник|''Јас мислам дека се гони тајна цел, имено: обединување на македонското население на македонска почва и остварување на поодамна замислената идеја за македонско словенска етничка група на Балканот. Во таков случај натамошната дејноста на Бугарската егзархија е непожелна, бидејќи во автономната македонска држава ќе се наметне потребата за од единствена црква''.<ref name="SDV">С Димевски, Присуството на Теодосиј Гологанов во развојот на македонската национална мисла во епохата на национално - револуционерното движење, ГИНИ, XX/2, Скопје, 1976.</ref>}} Поради ваквите ставови на егзархот односите помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата биле исполнети со закани, притисоци и уцени, но организацијата била принудена да преговара со Егзархијата бидејќи од неа зависело назначувањето на учителскиот кадар во Македонија кој и бил потребен на [[Македонска револуционерна организација|МРО]], од друга страна Егзархијата иако правела разни пречки за [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]], таа морала да ги приваќа нејзините условите за да не биде компримитирана пред османлиските власти. Други поголеми удари на ваквата пропаганда нанесува професорот по историја [[Георги Бакалов]]. Тој како социјалист и антицарски ориентиран, не дозволил да подлегне на софиската официјална политика: <blockquote> „''Најразумното решение на македонското прашање е согласноста помеѓу соседните балкански држави за неутралност кон Македонија и "Македонија на Македонците"''“.<ref>[http://macedonia-history.blogspot.com/2006/11/blog-post_09.html ''Георги Бакалов, "Претендентите на Македония", стр. 22, Варна 1900 г.'']</ref> </blockquote> :види: [[Македонска револуционерна организација]] == Крајот на егзархијата == На 22 февруари 1945 година, Бугарската егзархија испратила покајничко писмо до Цариградската патријаршија, со што бил надминат расколот од 1872 година, а нејзината автокефалност била признаена. На Третиот црковнонароден собор во 1953 година, Егзархијата била подигната во ранг на патријаршија, со што официјално станала [[Бугарска православна црква]]. Прв патријарх бил пловдивскиот митрополит [[Кирил (бугарски патријарх)|Кирил]] (1953–1971). Ова означило крај на Егзархијата како институција, но нејзиното наследство останало во рамките на Бугарската патријаршија. == Галерија == <center> <gallery> File:Solunska-gimnaziya.jpg|Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Bulgarian-Men's-High-School-Thessaloniki-document.jpg|Документ на Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Diploma-from-Bulgarian-women-school-Thessaloniki.jpg|Диплома на ученик на Солунската егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение" File:Bulgarian-women-school-Thessaloniki--Tsarevna-Miladinova.jpg|Солунска егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение", раководена од Царевна Миладинова File:Voden bg uchilishte.jpg|Бугарското егзархиско училиште во [[Воден]], почетокот на 20 век File:Mehomia-Ustav.jpg|Устав на бугарската црковно-училишна општина во [[Разлог|Мехомија]] File:Otechestvovedenie-1899.jpg|Егзархиски учебник напишан од Васил К’нчов, 1899 година File:BASA 114K-1-25 Bulgarian school in Krushevo,1910.jpg|Централното егзархиско училиште во градот [[Крушево]] Слика:Svidetelstvo Goce Delcev.jpg|Свидетелство од егзархиското училиште во Штип, подпишано од [[Гоце Делчев]] како учител.]] File:Pere T..jpg|Барање на [[Пере Тошев]] за неговото преназначувањето за учител испратенo до Егзархот Јосиф.]] </gallery> </center> == Бугарски егзарси и митрополити == * [[Егзарх Иларион]] - [[1872]] * [[Егзарх Антим I]] - [[1872]] - [[1877]] * [[Егзарх Јосиф I]] - [[1877]] - [[1915]] * [[Егзарх Стефан I]] - [[1945]] - [[1948]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1915]] - [[1945]] * [[Партениј]] [[1915]] - [[1918]] * [[Василиј]] [[1918]] - [[1921]] * [[Максим]] [[1921]] - [[1927]] * [[Климент]] [[1928]] - [[1930]] * [[Неофит]] [[1930]] - [[1944]] * [[Стефан]] [[1944]] - [[1945]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1948]] - [[1953]] * [[Михаил]] [[1948]] * [[Паисиј]] [[1949]] - [[1951]] * [[Кирил]] [[1951]] - [[1953]] === Митрополити === {{Div col}} ==== Скопска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Dorotheus of Skopje.png|60px|center]] | [[Доротеј Спасов|Доротеј]]<br/>{{Small|([[Копривштица]], 1830 — [[Цариград]], 1875)}} | 1872–1875 |- | [[File:Kiril Skopski i Vidinski.jpg|60px|center]] | [[Кирил Скопски|Кирил]]<br/>{{Small|([[Берковица]], 1833 — [[Видин]], 1914)}} | 1875–1877 |- | [[File:Teodosij.jpg|60px|center]] | [[Теодосиј Гологанов|Теодосиј]]<br/>{{Small|([[Трлис]], 1846 — [[Софија]], 1926)}} | 1890–1891 |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-8 Plovdivski mitropolit Maxim-1938.jpg|60px|center]] | [[Максим Пловдивски|Максим]]<br/>{{Small|([[Орешак]], [[Тројан]], 1850 — [[Пловдив]], 1938)}} | 1892–1894 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј Скопски|Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1897–1909 |- | [[File:Neophite of Skopje.JPG|60px|center]] | [[Неофит Скопски|Неофит]]<br/>{{Small|([[Охрид]], 1870 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Охридска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|60px|center]] | [[Натанаил Кучевишки|Натанаил]]<br/>{{Small|([[Кучевиште]], Скопско, 1820 — [[Пловдив]], 1906)}} | 1872 – 1880 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1884 – 1894 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1894 – 1897 |- | [[File:Methodius of Ohrid.png|60px|center]] | [[Методиј Охридски|Методиј]]<br/>{{Small|([[Зарово]], 1866 — [[Солун]], 1909)}} | 1897 – 1909 |- | [[File:BASA 1318K-1-5918 Boris Ohridski 1924, Plovdiv (crop).jpg|60px|center]] | [[Борис Охридски|Борис]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1875 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Велешка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-5-Veleshko-Strumishki mitropolit Damaskin.jpg|60px|center]] | [[Дамаскин Велешки|Дамаскин]]<br/>{{Small|([[Панаѓуриште]], 1817 — [[Араповски манастир]], 1875)}} | 1872 – 1877 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1894 – 1906 |- | [[File:Meletius of Veles.jpg|60px|center]] | [[Мелетиј]]<br/>{{Small|([[Битола]], 1868 — [[Цариград]], 1924)}} | 1908 – 1912 |} ==== Пелагониска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Eustatius-of-Pelagonia.jpg|60px|center]] | [[Евстатиј Кољов|Евстатиј]]<br/>{{Small|([[Гољамо Белово]], [[Пазарџик]], 1832 — [[Одрин]], 1888)}} | 1872–1888 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1897–1906 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1906 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Струмичка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Mitropolit Gerasim Strumishki.JPG|60px|center]] | [[Герасим Струмички|Герасим]]<br/>{{Small|([[Свиленград|Мустафа Паша]], 1860 — [[Софија]], 1918)}} | 1897 – 1918 |} {{Div col end}} == Белешки == {{Reflist|group="белешка"|refs= <ref name="vg_8">Бугарските историчари [[Борба против Цариградската патријаршија|Борбата против Цариградската патријаршија во Македонија]], ја претставуваат како борба за создавање на бугарска црква. Меѓутоа Борбата против Цариградската патријаршија на Македонците има неколку одлики: обнова на некогашната Охридска архиепископија, македонските епархии да потпаднат под нејзина јурисдикција, оваа борба во себе носела и македонски национален карактер бидејќи македонското граѓанство се стремело во македонски општини, наставата да се изведува на македонски народен јазик, а во црквите да се отстрани грчкиот јазик и да се замени со црковно - словенски. Со создавањето на Бугарската егзархија не биле решени овие прашања. Македонските епархии потпаднале под Егзархијата, а во училиштата истата таа бугарска црква започнала да го наметнува бугарскиот јазик. По создавањето на Егзархијата, оние кои се бореле против Патријаршијата ја продолжиле борбата за решавање на овие прашања, сега против Егзархијата. Постепено во Македонија се јавило едно антиегзархиско движење, кое освен просветен и црковен карактер, започнало да добива и револуционерна боја, така што [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] била создадена од и сред оние кои биле насочени против Егзархијата и нејзината дејност, тоа го потврдуваат нејзините основачи, види [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]], Славко Димевски, За развојот на македонската национална мисла до создавањето на ТМОРО, Култура - Скопје, 1980 и др.</ref> <ref name="vg_4">Високата порта под притисок на руската дипломатија и грофот Игнатиев била подготвена да го реши црковниот спор, кој бил именуван како грчко - бугарска расправија, без да се земат во предвит потребите и барањата на населението од Македонија за автокефална црква, црковниот спор бил решен единствено во полза на Бугарите. Отука бил подготвен проект за создавање на оделна бугарска црква. Со вмешувањето на Високата порта во црковното прашање тоа излегло од рамките на црковен спор. Притоа биле понудени два проекта: создавање на бугарска автономна црква надвор од Патријаршијата и прашањето за македонските епархии, дали да останат под Патријаршијата или да влезат во идната бугарска автономна црква. Ваквата поставеност на црковното прашање, кај :'''... македонскиот народ создал збрка околу судбината на Македонија, бидејќи црковното прашање на некој начин се идентификувало со националното прашање. Сите градски слоеви, вклучувајќи го и селанството, не можеле да останат рамнодушни кон таквото решавање на црковното прашање, бидејќи и при евентуално останување под патријаршиската јурисдикција или, пак, присоединување кон Бугарската црква, тоа би значело пропаѓање на борбата на македонскиот народ што со децении ја води за еманципација на црковен план'''. Види: [[Борба против Цариградската патријаршија]]</ref> }} == Поврзано == * [[Пропаганда]] * [[Историја на македонскиот народ]] == Поврзано == * [[Бугарска православна црква]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=4A44384EE1C168469B0BB634B74D9812 Бугарската егзархија и Македонците] на Утрински. [[Категорија:Бугарска егзархија| ]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Бугарска православна црква]] [[Категорија:Христијанството во Отоманското Царство]] fml3xp0hg5ff9yhun1qxr1b7c80fr16 5536457 5536422 2026-04-08T23:58:37Z Buli 2648 /* Бугарската егзархија од султанскиот ферман од 1870 година до Руско-турската воjна */ 5536457 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bulgarian Church Sveti Stefan Istanbul postcard.PNG|thumb|300px|[[Црква „Свети Стефан“ Истанбул|Железната црква „Свети Стефан“]] во [[Цариград]] — катедрален храм на Бугарската егзархија до 1913 година]] '''Бугарска егзархија''' ({{langx|bg|Българска екзархия}}) — автокефална [[Бугари|бугарска]] национална<ref>Stephen A. Fischer-Galaţi - „Man, state, and society in East European history“, 1970, Praeger, с. 200 („...and in 1870 it established a Bulgarian '''national church''' (Bulgarian Exarchate)“)</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich - „The Balkans since 1453“, 2000, C. Hurst & Co. Publishers, с. 371 („BULGARIAN EXARCHATE The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a '''national church''' known as the exarchate.“)</ref> [[црква]], создадена на [[28 февруари]] [[1870]] година.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/84219/Bulgarian-Orthodox-Church "Bulgarian Orthodox Church"], Encyclopædia Britannica: "The struggle for an independent Bulgarian church, begun late in the 18th century, culminated in the establishment in 1870 of a Bulgarian exarchate." {{en}}</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA371,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 371: "The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a national church known as exarchate." {{en}}</ref> Таа била создадена на неканонски начин, по волја на турските власти, без согласност на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Поради тоа во [[1872|1872 година]], на еден локален собор во [[Цариград]], била прогласена за расколничка организација.Таа била во раскол до [[1945|1945 година]], кога се помири со Цариградската патријаршија, добивајќи признание за автокефалност. Бугарската егзархија била издигната во улога на патријаршија во [[1953|1953 година]] и оттогаш е позната под името [[Бугарска православна црква]], кое го носи и денес. Според одредени книги како таа од истражувањето на Васил К’нчов [[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија. Етнографија и статистика“]] (1900) <ref>Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900 {{bg}}</ref>, како и од истражувањето на секретарот на Егзархијата Димитар Мишев „[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“ (1905)<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905. {{fr}}</ref> Егзархијата дејствувала на неканонски начин во [[Македонија (регион)|Македонија]]. == Позадина == По уништувањето на [[Трновска патријаршија|Трновската патријаршија]] (1393) сите епархии преминале под директна контрола на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Специфичноста на бугарската ситуација во однос на другите балкански народи, Срби, Грци и Романци, може да се огледа во различниот пат кон национална еманципација. Додека кај другите народи тој процес прво подразбирал создавање на држава, а потоа автономна или автокефална црква, кај Бугарите тој процес бил обратен. Бугарските земји биле најблиску до центарот на Османлиското Царство, со голем број не само муслиманско, туку и туркофонско население, па во нив не било едноставно да се подигне востание за ослободување. Тие сепак не изостанувале, но се до 1878 година изостанувал резултатот. Добар пример за тоа е [[Одрински договор (1829)|Одринскиот мировен договор]] помеѓу Русија и Османлиското Царство од 1829 година. По успешниот руски поход на Балканот, скоро сите народи добиле нешто: автономијата на Влашко и Молдавија била осигурана, создадено било автономното [[Кнежевство Србија]], како и независно [[Кралство Грција]]. Само бугарскиот народ, на чие тло се воделе воени операции, кои довеле до негови големи страдања, не добил ништо, освен амнестија од отоманските власти. Повлекувањето на руската војска, на која во текот на војната помош и пружеле бугарските доброволци, кај Бугарите предизвикувало чувство на безнадежност. Емигрирањето на Бугарите по склучувањето на мирот било големо. Помеѓу 140 и 160 илјади луѓе пребегнале во Влашко. Таа била една од причините што со текот на времето, нивното национално движење, во согласност со [[Милет (Отоманско Царство)|милет системот]] на Отоманската Империја, сè повеќе се изразувал преку стремежот кон образовна и црковна независност, бидејќи религиозните заедници контролирале важни сегменти од општествениот живот дури и за време на [[Танзимат|Танзиматските реформи]] (религија, семејство, образование). Во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], во која православните христијани на Балканот биле организирани во општ [[Рум-милет]], потчинет на Цариградската патријаршија, високиот клир бил составен претежно од Грци и во споредба со нивната национална [[Голема Идеја]] црковната политика била насочувана кон целосно укинување на образованието и црковните служби на [[Словенски јазици|словенски јазик]] и воведување на образование и служби на [[грчки јазик]]. Кон крајот на 18 и почетокот на 19 век изразен бил грчкиот етнички ексклузивитет во поглед на патријаршиските институции. Меѓутоа, со исклучок на Грците, ниту еден балкански народ, вклучително и автономните романски кнежевства, не ги искористил толку добро можностите кои ги пружела Вселенската патријаршија за сопствениот просветен и културен развој, како што тоа бил случајот со Бугарите. Често, живеејќи помешани со Грци, делејќи слични вредности и покрај повремените несогласувања, Бугарите покренале значаен образовен процес во првата половина на 19 век. Покрај некои школи во поголемите центри, и помалите црковни и манастирски школи, во кои основна писменост и теолошко знаење стекнале некои од најугледните бугарски духовници, Бугарите позитивно го искористиле фактот за јакото грчко влијание во доменот на црковните работи, па така биле формирани школи кои се нарекувале „бугарско-грчки“, кои пружеле значајно подобро теолошко и општо образование, а нивната посебна предност се огледува во тоа што наставната програма подразбирала сериозно и задолжително изучување на грчкиот јазик. Со тоа знаење, патот во високите структури на Патријаршијата бил поотворен, па бројот на митрополити Бугари со текот на времето растел. Рилското училиште од овој вид е најдобар пример за тој успешен потфат. Неговите ученици, покрај останатото, добро ги владееле бугарскиот, црковнословенскиот, старогрчкиот и новогрчкиот јазик. Во него учел и [[Авксентиј Велешки]], митрополит кој бил еден од тројцата најголеми заговорници за создавање на самостојна Бугарска црква. Еден од учениците, архимандритот [[Неофит Рилски]], бил професор по црковнословенски јазик во [[Богословија на Халки|Патријаршиската академија на Халки]], во периодот од 1848 до 1852 година. Тоа бил сигурен пат да се зголеми бројот на митрополити Бугари, со добри врски во Цариград, како во Патријаршијата, така и во економски силната бугарска цариградска општина, која постепено ќе ја преземе управата над важни митополии со претежно бугарски верници, и во даден момент ќе ја реализираат идејата за создавање на Бугарска црква. Друг важен фактор за појавување на незадоволство од клирот на патријаршијата во словенските епархии била широко распротстранетата корупција, бидејќи за скоро сите назначувања и дејства клирот барал да се плаќа. Зачувувањето на словенскиот јазик и создавањето на одделни бугарски црковни и образовни институции во тие услови биле прашања од првостепена важност.<ref>Барбара Йелавич, "История на Балканите", Том I XVIII-XIX век, София, 2003, стр. 341. {{bg}}</ref> Првиот протест на национална основа против грчката политика бил кренат во градот [[Враца]] во [[1824]] година. Конкретниот повод бил новиот вонреден данок, побаран од грчкиот митрополит. Борбата за назначување на митрополит Бугарин продолжила неколку години и завршила во [[1827]] година со погубување на водачот на бугарската општина по обвинувања од страна на грчкиот клир пред отоманската власт во врски со [[Руско Царство|Русија]] и потикнување на населението кон немири и востание. Во периодот до [[1839]] година слични протести со барања на прогонување на грчките митрополити и назначување на бугарски започнале и во други градови - [[Самоков (Бугарија)|Самоков]], [[Стара Загора]], [[Нова Загора]], [[Казанлак]]. Во сите тие случаи Цариградската патријаршија ги одбила барањата на верниците и назначувала единствено лојални кон нејзината политика владици.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 76. {{bg}}</ref> == Борба за возобновување на автокефалната бугарска црква == === Почеток на организираната борба === [[Податотека:Sveti Stefan old.png|мини|лево|200px|Првиот бугарски храм "Свети Стефан" во Цариград]] [[Податотека:Hilarion of Makariopolis by Toma Hitrov (cropped).jpg|мини|right|200px|[[Иларион Макариополски]] (1812–1875)]] Следниот веќе систематски организиран период во развојот на борбата започнал во [[1839]] година во градот [[Велико Трново|Трново]], каде во [[1838]] година бил назначен нов грчки владика, кој веднаш по неговото пристигнување побарал од верниците нови и повисоки даноци. Локалните бугарски водачи биле револтирани од тие барања, а исто така и од општиот непријателски однос кон Бугарите, и организирале акција за протерување на Митрополитот. Дополнителна храброст давал почетокот на реформи во Отоманското Царство (познати во историографијата како епоха [[Танзимат]]) и поточно програмата на султанот за промени [[Ѓулхански хатишериф]] од [[1839]] година, која содржела идеи за нови закони со гаранции за правата на сите поданици независно од нивната народност и вера. На крајот од годината од името на населението на 16 потчинети на трновскиот владика [[Каза|кази]] биле испратени молби до Цариградската патријаршија и владата на Отоманското Царство Гркот да биде заменет со Бугарин. За нов владика се предлагал [[Неофит Бозвели]], роден во градот [[Котел]], монах од [[Света Гора]], публицист, писател и долгогодишен свештеник во Трново. Учесниците во бугарската делегација до Високата порта биле подмитени од Патријаршијата и нивната мисија пропаднала. Како обид за компромис во Трново бил назначен нов грчки митрополит, додека Бозвели бил определен за негов протосингел со перспектива во иднина да биде владика на градот [[Ловеч]]. По пристигнувањето на новиот грчки духовник во крајот на [[1840]] година односите со Бугарите останале напнати, Бозвели ја одбил позицијата на протосингел и се повлекол во еден соседен манастир. Овој акт бил прифатен од Патријаршијата како провокација и отворен бунт, за кое Бозвели бил уапсен и заточен во Света Гора. Во отсуство на нивниот духовен водач трновските Бугари времено ги прекинале протестите.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77. {{bg}}</ref> По своето враќање од заточение во [[1844]] година Бозвели одлучил да ја продолжи борбата од [[Цариград]], каде биле не само Високата порта, Патријаршијата и странските дипломатски претставништва, но исто така и многу влијателни членови на бугарската економска, интелектуална, политичка и административна елита, поддржувана од активната бугарска заедница, која броела повеќе од 30,000 луѓе. Меѓу најистакнатите водачи на Бугарите таму биле [[Стефан Богориди]], [[Гаврил Крстевиќ]] и [[Иларион Макариополски]]. Макариополски, роден во градот [[Елена]], бил монах од Света Гора и свештеник со релативно добро за овој период духовно образование. Уште во есента на 1844 година по совет на полскиот дипломат на француска служба [[Михаил Чајковски]] Бозвели и Макариополски составиле два опширни меморандуми до великиот [[везир]] со 6 основни барања: Бугарите да имаат клир од својата народност и клирот да се избира од епархиите; да се даде право за откривање на народни училишта; да се издаваат слободно бугарски весници и книги; да се изгради бугарска црква во Цариград; во бугарските градови да се создадат мешани бугарско-муслимански судови за заштита од конфликти со грчките структури; да се организира одделно бугарско административно тело, кое да има правото да контактира директно со Високата порта без учеството на патријаршијата. Во меморандумите политиката на грчкиот клир кон Бугарите се опишувала како деструктивна, Русија се обвинувала во цврста поткрепа на грчките интереси на штета на Бугарите и се потенцирало дека тие биле и останувале лојални граѓани на Отоманското Царство.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77-79. {{bg}}</ref> Со текот на времето поддршката за Бозвели и Макариополски во епархиите се засилувала, а цариградските бугарски еснафи ги избрале да бидат нивни претставници по сите прашања на верата. Каузата добивала дипломатско сочувство и помошт претежно од западните сили и навеќе од француските и полските дипломати, додека Русија продолжувала да ги брани интересите на Грчката патријаршија. Упорноста на бугарското движење го натерала грчкиот патријарх да побара крути средства за неговото прекинување и со таа цел двајцата водачи биле заточени во Света Гора, каде Бозвели умрел во [[1848]] година. Во отсуство на Макариополски движењето било развиено од цариградската бугарска заедница и биле добиени првите успеси - во истата година било поткренато издавањето на првиот општобугарски ''"Цариградски весник"'', а со влијанието на Стефан Богориди бил донесен султански [[ферман]] за создавање на одделен бугарски храм со црковна општина во Цариград, кој бил осветен во [[1849]] година. Во таква ситуација избувнувањето на [[Кримска војна|Кримската војна]] ([[1853]]–[[1856]]) времено го смирило грчко-бугарскиот конфликт и го одложило неговото решение.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 80-81. {{bg}}</ref> === Од крајот на Кримската воjна до "Бугарскиот Велигден" === При крајот на воjната во почетокот на [[1856]] година османската влада донела нова програма за реформи, позната како [[Хатихумјун]]. Со таа се гарантирале рамни права за сите поданици на империјата, вклучувајќи го правото на сите етнички и верски заедници да имаат посебни претставништва во Цариград, а исто и идна реорганизација на милетскиот систем.<ref name="Bulgarian Exarchate">L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA372,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 372. {{en}}</ref> На таква основа во крајот на годината од бугарските општини во Цариград заминале 40 ополномоштени лица, кои создале званично бугарско претставништво. Во наредниот период новата институција испратила околу 60 барања, кои биле поднесени на отоманската влада од името на сите Бугари. Основните цели на тие документи биле: возобновување на автокефалната бугарска црква; изградба на нова поголема црква во Цариград; Иларион Макариополски да биде епископ на бугарската црковна заедница во Цариград; денот на св. Кирил и Методиј (11 мај) да биде сенароден училиштен празник.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81. {{bg}}</ref> Во истото време се рашириле и конфликтите меѓу грчките црковни структури и бугарските општини во провинциите. Во [[Пловдив]] грчкиот митрополит го забранил користењето на бугарскиот јазик во црквите во градот. Поради неговата одлука Бугарите од епархијата протестирале пред патријархот, но тој одбил да им даде поддршка. По судири меѓу Бугари и Грци во црквите во врска со пеење на бугарски црковни песни локалната отоманска власт одлучила да создава национална сегрегација - едни от црквите да бидат само за Бугари, а други само за Грци. Таквите методи се покажале како палијативни и не дале долгорочни резултати. Слични судири се случувале и во [[Хасково]], Враца, Ловеч, Самоков. Централната отоманска влада побарала други средства за смирување и во есента на [[1857]] бил даден предлог до патријархот да се собере собор, кој да ги уреди бугарските прашања. Во работата на соборот право на учество имале трима бугарски претставници, но и по скоро две години работа не се дошло до општоприфатлив договор. Во светлото на негативниот развоj на преговорите бугарските водачи одлучиле дека компромис не е можен и Бугарите треба да се одделат од Цариградската патријаршија. Актот на еднотстраното прогласување на независност од Патријаршијата бил остварен на [[Велигден]], [[3 април]] [[1860]] година - во време на свечената служба Иларион Макариополски не го спомнал името на грчкиот патријарх, но го заменил со името на отоманскиот султан. Службата се превратила во прослава на отцепувањето од страна на бугарската колонија во Цариград.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81-82. {{bg}}</ref> Веднаш потоа истиот акт бил повторен во уште триесетина цркви во провинцијалните градови. Со овоj чин бугарската црковна борба добивала нова димензија - старите барања на финансиски ред и права за Бугарите внатре во структурата на Цариградската патријаршија биле заменети од нова и радикална цел, создавање на одделна бугарска национална црква.<ref name="Bulgarian Exarchate" /> === Борба за озаконување на бугарската црква === [[Податотека:Bolgradska gimnazija.jpg|мини|right|200px|[[Болградска гимназија|Бугарската гимназија]] во [[Болград]], денес во [[Украина]], основана во [[1858]]]] По еднотстраното прогласување на независност Грчката патријаршија одговорила со негирање законитоста на актот и репресии кон водачите (во [[1861]] година Иларион и неговите сојузници владиците Паисиj и Авксентиj биле заточени<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 82. {{bg}}</ref>), а во центрите на борбата во провинциите биле поткренати тортури и притисоци врз некои од главните деjци на црковното движење (на пример [[Димитар Миладинов]] бил уапсен на [[16 јануари]] [[1861]] по барање на грчкиот клир со заповед на битолскиот валија и потоа затворен во Цариград, каде при неразјаснети околности умрел на [[23 јануари]] [[1862]]<ref>Кузман Шапкарев, "За възраждането на българщината в Македония. Неиздадени записки и писма", София, 1984, II. "За животоописанието на приснопаметните братя Хр. Миладинови, Димитрия и Константина", [http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_bm_2v.htm глава 8], стр. 414-434. {{bg}}</ref><ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 160-162. {{bg}}</ref>). Независно од тие услови борбата продолжила и во провинциите процесот на завладување на локалните храмови и протерување на грчкиот клир и владици продолжил во целата наредна деценија. Во периодот не се намалувале и репресалиите од страна на грчиот клир против деjците на црковната борба (на пример на [[27 ноември]] [[1868]] бил уапсен [[Григор Прличев]]<ref>Григор Пърличев, "Автобиография", [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_16.html глава 16] и [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_19.html глава 19] {{bg}}</ref>). На дипломатскиот фронт поддршка давале Франција и [[Британска Империја|Британската Империја]], додека Русија била против отцепувањето на православните верници на Балканот во одделни цркви. Со содејство на Франција дел од бугарските деjци под водството на [[Драган Цанков]], кои не верувале дека е можно конфликтот со Грчката патријаршија да се уреди во догледна иднина на мирен начин, организирале нов дел на бугарската црковна борба - влегле во [[Персонална унија|унија]] со [[Римокатоличка црква]], но го зачувале православниот обред. Бил ракоположен бугарски римокатолички архиепископ, но Русија одговорила со жестоки мерки на проширувањето на католичкото влијание - организирала киднапирањето на бугарскиот архиепископ.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 83. {{bg}}</ref> Во крајот на деценијата политиката на отоманските влади за неменување на статус квото и одложување на одлуката за промена била веќе кон својот крај. Факторите за тоа биле и внатрешни, и надворешни. Од една страна нови биле условите во епархиите со словенојазично мнозинство - во повеќето од тие региони по 1860 година грчкиот клир бил протеран од многу од храмовите и локалната црковната власт практично била во рацете на општините, а во училиштата се воведувал бугарски јазик. Позициите на водачите на движењето станувале поцврсти со текот на времето и враќане назад или компромис со програмата за независна национална црква не бил можен. Грчката патријаршија исто не покажувала дека се можни пофлексибилни односи. Паралелно со ова бугарското движење излегувало надвор од легалните форми на борба за национална еманципација и во 1860-те години биле поткренати револуционерни акции за политичко ослободување со воени средства, наjкарактеристични од кои биле двете [[Бугарски легии]] во [[1862]] и [[1867]] во Србија и комитските одреди, кои се префрлиле од [[Романија]] на територијата на империјата во 1867 и [[1868]].<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 164-165. {{bg}}</ref> Надворешнополитичките фактори исто веќе биле други - по надминувањето на резултатите од поразот во Кримската воjна Русија побарала да се врати на Балканот како водечка сила, а по неjзиниот пораз во [[Пруско-австриска војна|Пруско-австриската воjна]] активна политика кон Балканот прифатила и [[Австроунгарија]]. Поагресивна политика поткренале и младите балкански држави каj границите на Отоманското Царство и нивните национални револуционерни движења во Отоманското Царство.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 165-166. {{bg}}</ref> [[Податотека:Memorial of the liberation of the Bulgarian Church.jpg|мини|right|200px|"Споменик на ослободувањето на бугарската црква од Грчката патријаршија", слика од [[1872]] година]] Во почетокот на 1867 година бил избран нов патријарх, [[Григориј VI]], кој ги направил последните обиди за решавање на спорот меѓу Бугарите и Патријаршијата внатре во постојните црковни структури. Со поддршка и содеjство на руските дипомати во Цариград во мај бил создаден план план за давање на полу автономен статут на бугарските општини. Се предвидувало да биде организирана одделна црковна област меѓу [[Дунав]] и [[Стара Планина]], која вклучувала помалку од половината од териториите со бугарски црковни општини, и со делумна административна и финансиска независност од Цариград. Старите грчки митрополити требало да ги зачуват нивните позиции. Бугарските деjци отфрлиле грчко-рускиот план и во ноември оствариле контакти со руската влада и црква со барање на поткрепа за сопствените цели и интереси. Во истото време отоманската влада одлучила да игра активна улога, бидеjки проблемот веќе бил во фаза на сепаратистички пропаганди и акции на населението од стратегиски значаjни делови од отоманските територии во Европа во непосредна близина до метрополата Цариград и се поагресивни надворешни мешања со цел нови откинувања на отомански територии. Средувањето на бугарскиот проблем под контролот на Истанбул и во споредба со отоманските интереси било оценувано како основна задача за отоманската политика. Во октомври 1868 владата пратила писмо до Патријаршијата со планови за решавање на бугарското прашање по патот на создавање на независна бугарска црковна структура на сите територии, кои биле веќе одделени од грчката црква. Плановите биле прифатени од бугарските водачи, но биле отфрлени од високиот грчки клир, додека Русија одново побарала конфликтот да се реши без да се раскинува единството на православната црква, но со почитување на бугарските барања. Во таа ситуација во почетокот на 1869 година отоманската влада назначила нова бугарско-грчка комисија под претседателството великиот [[везир]] со цел да се создаде прифатлив за сите страни проект. Истовремено отоманската влада издала заповед отоманските локални власти да не се мешаат во бугарско-грчките црковни односи, со која фактички се откажала да ги штити сѐ уште легалните грчки црковни структури и прифатила одделната бугарска хиерархија за дел од постојните институции. Грчките патријарх и Синод уште еден пат направиле неприфатливи за бугарската страна предлози за промени на отоманските планови во правец на поништување на реалната автономија на бугарската црква, со кое практично и завршила работата на заедничката комисија и отоманската влада одлучила да преземе еднотстрана одговорност за решавањето на конфликтот.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 166-172. {{bg}}</ref> == Бугарската егзархија од султанскиот ферман од 1870 година до Руско-турската воjна == [[Податотека:Sultan’s Ferman for the establishment of a Bulgarian Exarchate 1.jpg|left|thumb|Ферман на султанот Абдулазиз за создавање на Бугарската егзархија.]] [[Податотека:Bulgarian-church-and-school-Konstanta.jpg|мини|right|200px|Бугарски црква и училиште во [[Констанца]], [[Романија]]]] На [[28 февруари]] [[1870]] година султанот [[Абдулазиз I]] издал [[ферман]], со кој се создавала одделна и самостојна бугарска црква со името Бугарска егзархиja, која била призната за официјален претставник на бугарскиот народ во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]].<ref>Текст на [http://www.promacedonia.org/en/ban/nr3.html#110 ферманот], "Macedonia. Documents and materials", Bulgarian Academy of Sciences, Institute of History, Bulgarian Language Institute, Sofia, 1978, part II. The National Revival Period, document 110 The Firman for the establishment of a Bulgarian Exarchate, February 28th, 1870. {{en}}</ref> Ферманот имал 11 членови, во кои биле опишани териториите, структурата и односите со отоманската држава и грчката [[Цариградска патријаршија]]. Членови 1-5 определувале да се состави Устав на Егзархијата, во споредба со кој да биде собран Синод како врховно раководство под претседателството на еден истакнат митрополит, кој ќе го носи името егзарх. Внатрешното управување, изборот на митрополити и на егзарх требало да се спроведува без никакво мешање од страна на грчкиот патријарх. По нивниот внатрешен избор егзархот и митрополитите се назначувале со посебна дозвола од султанот, нарекувана берат. Во членот 10 биле определени териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja: епархиите на [[Русе]], [[Силистра]], [[Шумен]], [[Велико Трново]], [[Софија]], [[Враца]], [[Ловеч]], [[Видин]], [[Ниш]], [[Пирот]], [[Ќустендил]], [[Самоков]], [[Велес]], [[Варна]] (без самиот град и 20 села во околината), [[Сливен]] (без [[Поморие]] и [[Несебар]]), каза [[Созопол]] (без селата по брегот на [[Црно Море]]), [[Пловдив]] (без градовите Пловдив и [[Асеновград]] и уште 9 села и 4 манастири). Со цел да бидат заштитени правата на верниците насекаде во епархиите на Егзархијата, каде дел од населението би сакал да остане под власта на Патријаршијата, тоа било дозволено.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 172. {{bg}}</ref> Во членот 10 исто така се определувал методот на идно проширување на териториите на Егзархијата: {{cquote|''Освен тие изброени и именувани места, ако православните жители на другите места сите или наjмалку двете третини побарат во нивните духовни работи да се потчинуваат на Бугарската егзархија, и кога тоа биде испрашано, ако добие потврдување и биде докажано, ќе им се дозволи.''}}[[Податотека:Bulgarian-Exarchate-1870-1913.jpg|мини|right|300px|Карта на територии под јурисдикција на Бугарската егзархиja (1870-1913).]]Веднаш по одлуката на султанот постојниот неофицијален бугарски Времен совет во Цариград со согласието на отоманската власт организирал на [[8 март]] собрание во состав од 40 луѓе, кои избрале званичен Времен совет и 15 луѓе, 10 граѓани и 5 митрополити, кои биле задолжени да го напишат Уставот на Егзархијата. Истовремено се поткренало и организирањето на гласање за пратеници во Црковно-народен собор, вклучувајќи ги и тие македонски и тракиски општини, кои не биле дел од егзархиските епархии во споредба со членот 10 на ферманот.<ref name="ReferenceA">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 175. {{bg}}</ref> [[Податотека:Ortaköy June 1871-02.jpg|thumb | upright=1.8|{{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = Делегатите на Бугарскиот црковно-народен собор во Цариград во 1871 година |'''Прв ред''': 1. Апостол Поликарев; 2. Архимандрит Дионисиј; 3. Петар Арнаудов; 4. [[Иларион Макариополски]]; 5. Марко Балабанов; 6. Панарет Пловдивски; 7. Иларион Ловчански; 8. Паисиј Пловдивски; 9. Бехчет ефенди; 10. [[Виктор Чолаков]]; 11. [[Тодор Жилков]]; 12. Георги Паланецки; 13. Монах Рилски |'''Втор ред''': 14. Георги Груев; 15. Стефан Петров; 16. Добри Чинтулов; 17. Георги Гогов; 18. Захари Хаџиѓуров; 19. Мано Стојанов; 20. Димитар Гешов; 21. Иванчо Хаџипенчович; 22. Георги Чал'ков; 23. Гаврил Крстевич; 24. Христо Стамболски; 25. [[Стојан Чомаков]]; 26. Николи Минчоолу; 27. Димитраки Теодоров; 28. Сава Доброплодни; 29. Господин Славов; 30. Стефан Шопов |'''Трет ред''': 31. Стојан Камбуров; 32. Константин Шулев; 33. Христо Димитров; 34. Михаил Манчев; 35. [[Методиј Кусев|Тодор Кусевич]]; 36. Никола Михајловски; 37. Христо Стојанов; 38. Величко Христов; 39. Никола Прванов; 40. Димитар Ангелов; 41. Јаков Геров; 42. Христо Тпчилештов; 43. Господин Хаџииванов; 44. Стојан Костов; 45. Дедо Крсто; 46. Коста Сарафов. }} ]] Проектот за Устав бил завршен во септември [[1870]] и на [[23 февруари]] [[1871]] година бил собран Народниот собор во Цариград во состав Времениот совет и уште 35 претставници на епархиите. Право на официјално учество имале и претставниците на веќе гласаните епархии на Охрид и Битола, а исто така биле допуштени и другите пратеници од патријаршиските епархии во Македонија и Тракија независно од тоа што сѐ уште не биле дел од Егзархијата. Уставот бил усвоен на [[14 мај]] и бил предаден на отоманската влада за одобрување, а соборот бил распуштен. Грчкиот патријарх ги објавил Уставот и самата Егзархија за противканонски и откажал да ги признае, а отоманската влада поткренала димпломатска игра на одлагање на својата одлука.<ref name="ReferenceA"/> [[Податотека:Antim I (1816-1888).jpg|мини|right|200px|Егзарх [[Антим I]] (1872-1877)]] По редица дипломатски и политички судири и репресии врз водечките бугарски митрополити во февруари [[1872]] година во Цариград бил организиран масовен бугарски протест, по кој отоманската влада конечно го прифатила уставот и на [[16 февруари]] [[1872]] бил избран првиот бугарски [[Егзарх Антим I]]. Како одговор на тоа Грчката патријаршија организирала своj собор во септември [[1872]] година, на кој бугарската црква била прогласена за неканонска и шизматичка,<ref name="ReferenceB">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 176. {{bg}}</ref> која шизма не била симната дури до [[1945]] година. Продолжил и процесот на организирање на гласање за официјално припојување кон Егзархијата во македонските епархии, кој завршил во Охрид и Битола во [[1874]] со резултат повеќе од две третини за Егзархијата. Во Охрид од општо 9,387 христијански фамилии само 139 луѓе гласале за останување во Патријаршијата, а во Скопје од 8,698 христијански фамилии 8,131 се присоединиле кон Егзархијата.<ref name="ReferenceB"/><ref>Евтим Спротстранов, "[http://www.promacedonia.org/bmark/es/es_4.htm По възражданьето в град Охрид]", глава IV, стр. 675, "Сборник за народни умотворения, наука и книжнина", книга XIII, София, 1896. {{bg}}</ref><ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 86. {{bg}}</ref><ref>Ив. Лазаров, Пл. Павлов, Ив. Тютюнджиев, М. Палангурски, "Кратка история на българския народ", София, 1993, стр. 141. {{bg}}</ref><ref group="белешка" name="vg_8"/><ref group="белешка" name="vg_4"/> Идниот период на внатрешни и меѓународни конфликти, поврзани со [[Априлско востание|Априлското востание]] од [[1876]] година и [[Руско-турска војна (1877-1878)|руско-турската војна (1877-1878)]], станале причина за нови проблеми во развојот на Егзархијата. Во 1877 под притисок на отоманската власт бил отстранет Егзарх Антим I и за нов Егзарх бил избран митрополитот на Ловеч [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]],<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 179. {{bg}}</ref> а во почетокот на воените деjства против Русија сите митрополити биле протерани од нивните епархии и притворени во [[Цариград]], а исто така биле протерани или избегале многу свештеници и учители, во резултат на кое немалку училишта и цркви биле затворени. == Бугарската егзархија од Руско-турската воjна до Првата светска воjна == [[Податотека:Yosif I.jpg|мини|right|200px|[[Јосиф I Бугарски|Егзарх Јосиф I]] ([[1877]]-[[1915]])]] По крајот на руско-турската војна Бугарската егзархија се соочила со нови тешкотии. На митрополитите не им било дозволено да се вратат назад во нивните епархии, а исто така Северна [[Добруџа]] и реонот на [[Ниш]], [[Пирот]] и [[Врање]], кои по 1878 преминале во [[Романија]] и [[Кнежевство Србија|Србија]], станале дел од [[Романска православна црква|Романската]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]]. По потпишувањето на мирот Егзархот престојувал во [[Пловдив]], од каде се вратил во Цариград дури во [[1880]] во обид да ја одбрани целоста на црквата, бидеjки отоманската власт побарала Егзархијата да остане само во границите на новокреираното [[Кнежевство Бугарија]], а сите други епархии да бидат дадени одново на грчката Цариградска патријаршија. Во членот 62 на [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] било запишано дека правото на слобода на сите религиозни организации во Отоманското Царство е заштитено, а членот 39 на бугарскиот [[Трновски устав]] ја прогласил бугарската црковна област за единствена и нераскинлива. На таа правна основа и под меѓународен притисок на [[17 декември]] [[1883]] година султанот го потврдил деjството на ферманот од [[1870]] година и ги прифатил барањата на Егзархијата за црковна единственост и враќане на сите митрополити во епархиите од пред Руско-турската војна. Процесот на враќане всашност продолжил повеќе од една деценија. Бератите за митрополитите на [[Охрид]] и [[Скопје]] биле дадени во [[1890]], за митрополитите на [[Велес]] и [[Неврокоп]] во [[1894]], а за митрополитите на [[Битола]], [[Дебар]] и [[Струмица]] во [[1897]] година. Во епархиите, кои останале под власта на Цариградска патријаршија, и поточно во нивните општини, кои ја отфрале Патријаршијата, било дозволено Егзархијата да има свои претставници, нарекувани екзархиски намесници, кои ги организирале црковното и образовното дело. Буџетот на Егзархијата бил општ и централно раководен, во него се влевале пари од сите епархии, а по средината на [[1880]]-те и од буџетот на бугарската држава. Во крајот на 19 век од општо 1889 цркви и манастири во Македонија, од кои 135 манастири (без оние во [[Света Гора]]), 1232 цркви и 71 манастири биле на Бугарската егзархија, а останатите биле на Цариградската патријаршија или оспорувани.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 424-437. {{bg}}</ref> Припадниците на Бугарската егзархија во Македонија во [[1900]] година биле 817,000<ref>Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 354. {{bg}}</ref> од општо 1,370,949 [[христијани]] (од кои [[Словенски јазици|словенојазичните]] христијани биле 1,032,533) во областа и при вкупно население од сите религии 2,258,224<ref>Васил Кънчов, "Македония. Етнография и Статистика", дял II Статистика, глава [http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_b.htm Бѣлѣжки за общитѣ числа на населението], Българско Книжовно Дружество, София, 1900. {{bg}}</ref>, кое изнесува 59,6% од сите христијани (79,1% од словенојазичните христијани) и 36,2% од вкупното население. Во [[1912]] година непосредно пред [[Балкански војни|Балканските војни]] во Македонија и Одринско Егзархијата имала 7 митрополити, 1,310 свештеници, 1,331 цркви, 234 параклиси и 73 манастири.<ref name="ReferenceC">Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 356. {{bg}}</ref> [[Податотека:Solunska Gimnazija 11.maj.jpg|лево|thumb|200px|Прослава на денот на [[Св. Кирил и Методиј]] во истоимената Солунска бугарска машка гимназија]] === Просветно дело на егзархијата до Балканските војни === {{Странски пропаганди во Македонија}} Истовремено со возобновувањето на црковната структура била проширена и подобрена работата на училиштата. Во [[1880]] година во Цариград со учеството на дејци како [[Кузман Шапкарев]] и [[Методиј Кусев]] била составена долгорочна програма за развоj на образовната мрежа на Егзархијата во Отоманското Царство. За главен центар во Македонија бил определен [[Солун]], а во Тракија - [[Едрене]]. Во споредба со планот во [[1880]] година била откриена [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј"]], а во [[1882]] и [[Солунска бугарска женска гимназија "Свето Благовештение"]], раководена од [[Царевна Миладинова]], ќерка на [[Димитар Миладинов]].<ref>Царевна Миладинова, "Епоха, земя и хора", глава [http://www.promacedonia.org/cm/cm_15.html През есента на 82 година...], Издателство на Отечествения фронт, София, 1985. {{bg}}</ref> Класичната гимназија во Битола била проширена до полна гимназија со седум класови во [[1898]]. Машки педагошки училишта биле откриени во Скопје и [[Сер]], а женски во Битола и Скопје. Посебни училишта за свештеници биле создадени во Скопје и Едрене, а гимназија по трговија во Солун. Во [[1899]] педагошката гимназија "Д-р Петар Берон" во Едрене исто била зголемена до полна гимназија со седум класови, а во почетокот на 20 век таму била откриена и женска гимназија. Во сите поголеми градови на териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja биле отворени прогимназии, а исто така и многу основни училишта, наjголемиот дел од кои биле во селата. Општо во [[1882]]-[[1883]] во Македонија и Одринско постоеле 237 бугарски егзархиски училишта со 351 учители и 16,063 ученици, во [[1899]]-[[1900]] тие веќе биле 942 училишта со 1,447 учители и 47,581 ученици,<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 436. {{bg}}</ref> а во [[1912]] година бројот им се зголемил на 1,373 училишта (од кои 13 гимназии и средни училишта) со 2,266 учители и 78,854 ученици.<ref name="ReferenceC"/> Училишната структура била раководена од посебен Училиштен оддел кон Егзархијата, кој ги определувал образовната политика, снабдувањето со учебници и целосната координација. Кон овоj оддел во [[1888]] биле додадени четири инспектори за Солунски, Битолски, Скопски и Одрински вилаети, кои тесно соработувале со директорите на училиштата. Од [[1889]] кон локалните бугарски општини во Македонија и Одринско биле создадени и општествени црковни комисии со задача да го контролираат црковното и образовното дело.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 435. {{bg}}</ref> Едни од наjпознатите учители и раководители биле [[Григор Прличев]],<ref>Григор Пърличев, "[http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_37.html Автобиография]", Избрани произведения", Български писател, София, 1970, глава 37. {{bg}}</ref> [[Кузман Шапкарев]],<ref>Кузман Шапкарев, "[http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_2_7.htm За възраждането на българщината в Македония от 1854 до 1884 година]", глава "7. Първо учителствувание мое в Солун, приготвувание и откривание български в тоя град гимназии и пансиони, мъжки и девически - 1880—1881/1882", Български писател, София, 1984. {{bg}}</ref> [[Васил К’нчов]], [[Иван Гарванов]], [[Гоце Делчев]]<ref>Пейо Яворов, "[http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=130&WorkID=3504&Level=2 Гоце Делчев]", биография, глава "Гоце в Щип, Банско", София, 1904. {{bg}}</ref> и [[Ѓорче Петров]]<ref>Любомиръ Милетичъ, "[http://www.promacedonia.org/bugarash/gp/gp_1.htm Спомени на Гьорчо Петровъ]", глава I, Издава „Македонскиятъ Наученъ Институтъ”, София, 1927. {{bg}}</ref>, а од учениците [[Тодор Александров]], [[Андреј Љапчев]] и [[Иван Михајлов]]. За надворешните аналитичари постоело меѓусебно влијание и поврзаност меѓу Егзархијата и [[Внатрешна Македонско-Одринска Револуционерна Организација|револуционерното движење]].<ref>H. N. Brailsford, "[http://www.promacedonia.org/en/hb/hb_5_3.html Macedonia: Its Races and Their Future]", section V. The Bulgarian movement, chapter 3. Formation of the Insurgent Committee. Democratic Attitude. Careful Organisation, Methuen & Co., London, 1906. {{en}}</ref> [[Податотека:JosephBulgarianExarchDebarCelebration.jpg|мини|лево|200px|Прослава на 25-годишнината од избирањето на бугарскиот Егзарх Јосиф I во Дебар, 1902 година]] === Балканските војни === Во периодот по [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] и пред [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во услови на меѓуетничка напнатост и националистички конфликти започнале репресии врз свештениците и учителите на Бугарската егзархија во териториите под контрола на [[Кралство Грција|Грција]] и [[Кралство Србија|Србија]]. До крајот на Втората балканска воjна сите бугарски егзархиски училишта во тие територии биле затворени, а наjголемиот број од учителите биле протерани или сами избегале во Бугарија. Исто така биле протерани и бугарските митрополити и немал дел од свештениците, а црквите преминале под грчка и српска јурисдикција. Само во Вардарска Македонија биле закриени 641 училишта и одземени 761 цркви.<ref>Ivo Banac, "[http://www.promacedonia.org/en/ib/i_banac.html The Macedoine]", "The National Question in Yugoslavia. Origins, History, Politics", Cornell University Press, 1984, pp. 307-328. {{en}}</ref> Истата била судбината и на црквите и училиштата во Јужна [[Добруџа]], окупирана од Романија. Во [[Одринска Тракија]] отоманските власти и армија протерале не само сите учители и свештеници, но и целото бугарско население во текот на сеопфатно [[етничко чистење]].<ref>Љубомир Милетиќ, [http://www.promacedonia.org/bmark/lm_tr/index.html "Разорението на тракийските българи презъ 1913 година"], Българска академия на науките, София, Държавна печатница, 1918 г. {{bg}}</ref> === Првата светска војна === По есента на [[1915]] година со влегувањето на Бугарија во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] структурите на Егзархијата биле возобновени во териториите под контрола на бугарската армија, но по крајот на војната тие уште еден пат биле истерани од властите во Грција, Романија и Србија. Епархиите во Егејска и Вардарска Македонија официјално биле поделени меѓу [[Грчка Православна Црква|Грчката]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]], а под јурисдикција на Егзархијата во Македонија останал само пиринскиот дел. == Егзархијата и Македонците == [[Податотека:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|лево|thumb|150px|[[Натанаил Кучевишки]] ([[1820]]-[[1906]]), митрополит на Бугарската егзархија во Охрид, Ловеч и Пловдив]] Неколку месеци по основањето на Егзархијата, македонската страна јавно и отворено ги изразила своите ставови за тоа како треба да се управува Егзархиската црква за Македонците да ѝ се приклучат, бидејќи „...''високата милост не беше ветена исклучиво на Бугарите, туку истото беше ветено и на Македонците''.“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/zHslAQAAIAAJ|title=Историја на образованието и просветата во Македонија|first=Risto|last=Kantardžiev|year=2002|page=349}}</ref> Реализацијата на оваа можност, според написот објавен во весникот ''Македонија'', била условена со промовирање на демократски принципи во меѓурелигиозните односи меѓу македонската и бугарската заедница. Во спротивно, определбата за централизам, наречена во написот „деспотизам“ би го отворила пред јавноста прашањето за „[[Македонско прашање|македонското прашање]]“, односно за особеноста во однос на црквата ([[Охридската архиепископија]]), [[Македонци|народноста]] и [[Македонски јазик|јазикот]]. Македонците тврделе дека самите треба да ги решаваат своите проблеми, а не да бидат водени од други, изразувајќи го ставот: „''Се откинавме од [[Цариградска патријаршија|Грците]]; под други ли да паднеме?''“<ref>{{cite book|url=https://eprints.ugd.edu.mk/13442/2/Zbornik2.pdf|title=Годишен зборник|publisher=Institute of History and Archaeology at the University “Goce Delčev” – Štip|year=2011|pages=10,61-63}}</ref><ref>{{cite news|title=Единъ гласъ за всичка Македонія|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/65c381e88d8e3856dfcb8d79|work=Македонія |date=June 23, 1870|quote=Ферманот кога излезе од милостивите раце на Н. В. С. А. претставуваше голема утеха за Бугарите кога се видоа сместени во нивните епархии; но таа висока милост не беше дадена само исклучиво за Бугарите, туку истото се вети и за Македонците преку 10-тиот член, според кој, ако си ја покажат сите или две третини желбата ќе успеат да се присоединат кон Бугарската црква. Но пред да се соединиме, мислиме и сметаме дека ни е должност да ги прашаме и да ни кажат - како ќе пастируваат, според евангелската заповед ли или како до денеска што ни пастирувале грчките владици тирански и деспотски? Зашто, како што ни мириса уште отсега, ќе да навала кон тој пусти деспотизам. Па затоа не е срамота да ни кажат оти така ќе биде, барем да не си ја бувтаме главата суетно, па најпосле поголеми главоболија да имаме, прашања македонски.}}[превод од оригиналот]</ref> Егзархијата служела како најефикасно средство за [[бугаризација]] на Македонија. По добивањето на дозвола од султанот, Бугарската егзархија започнала да формира епископии, цркви и училишта во регионот. Македонското население, соочено со избор меѓу грчки богослужби кои за многумина биле неразбирливи и егзархиски служби на старословенски јазик, се определило за вториот избор. Како резултат на тоа, значителен број семејства ги упатувале своите деца во училишта под егзархиска, наместо под грчка црковна и образовна управа.<ref>{{cite journal|url=https://www.google.com/books/edition/The_Fortnightly/MjAjAQAAMAAJ|title=The Balkan Problems - The Macedonian question: Suggestions for its solution|journal=The Forthnight Review|page=435|language= Англиски|quote=The Exarchate, with its seat in Constantinople, under the immediate supervision of the Russian Embassy, proved indeed the most effective instrument for the Bulgarization of Macedonia. Supported by that Embassy, and giving to the Sultan every day profuse assurances of the loyalty of the Bulgar people, the Exarchate obtained from the Sultan permission to create numerous bishoprics in Macedonia, and to build churches and schools in all the more important towns of that province. The Macedonian Slavs, placed in the alternative either to continue to go to the churches with the service in the Greek language, which they did not understand, or to the churches of the Exarchate with the service in the Old-Slavonic language, which they, at least partially, understood, naturally chose the latter, and they also preferred to send their children to the Bulgar schools rather than to the Greek schools.}}</ref> Кога започнале дејствијата на Бугарската егзархија на територијата на тогашна Македонија, македонскиот народ силно се спротивставил и се појавил голем отпор, негодување и неприфаќање. Ваквите незадоволства кај народот довел до појава на унијатското движење во Македонија, кое најмногу било истакнато во источна Македонија. Овие незадоволства се појавиле веднаш по основањето на Егзархијата. За да ги смири ваквите тензии, бугарскиот егзарх го испратил [[Петко Славејков]] во [[1874]] година за свој секретар во Македонија. Неговата задача била да се бори против појавата на [[католицизмот]] и најавите за обнова на [[Охридската Архиепископија]], кои биле генерирани и најавувани од страна на македонските владици и нивното папство. Во еден негов извештај Славејков напишал за [[Натанаил Кучевишки]] дека кај него и некои македонските партиоти се јавила мисла да дејствуваат сами за себе за и да го официјализираат своето месно наречје за своја лична, сопствена македонска хиерархија, за несреќа засилена како што тој разбрал од љубомора на еден од егзархиските владици (Кучевишки) кој допуштил да се протнат и растротстранат тие погубни идеи на едно национално самосознание.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал. Ръкопис''</ref> А за македонските владици г. '''Нил''' и '''г. Харитон''', Славејков во извештајот пишал дека тие веќе ги отцепиле од бугарската црква серската, мелничката, струмичката, воденската, кукушката и солунската област и ги приврзале кон католицизмот. Во извештајот се вели „''во Солун сите православни Македонци станале католици, освен '''г-н Буботинов''', Бугарин од [[Софија]] “''.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал''</ref> Во тоа време според информацијата на католичката сестра '''Аугустине Бевике''' од болницата '''Св. Павле''' во [[Солун]], која ја доставила до британската делегација на Версајската мировна конференција [[1919]] г. истакнува дека до [[1913]] година во Солун имало околу 10.000 католици, "''Словени, кои се нарекуваат Македонци и она што тие го посакуваат е автономија под европска контрола''.<ref>''"Public Record Office (London) – Foreign Office Document 608/44. Peace Conference (British delegation), 1919"''</ref> После тоа во Македонија е испратен да делува и [[Васил К‘нчов]]. Тој во неговиот извештај вели: <blockquote> ''"Бугарската (црковна) општина во Охрид денеска (1893/1894 г.) едвај дише. Таа делува повеќе на име, отколку на дело, зошто никаква дејност не се забележува. Од пред 2 години не е преизбрана. На заседание се собираат едвај по 3-4-ца и пак ништо не се врши, оти општинските работи се сосема занемарени. Општината секоја година ги кани граѓаните да се соберат, но никој не доаѓа"'' </blockquote> К'чнов како причини за ваквите проблеми на Охридската црковна општина ги посочува: имигрираната бугарска интелигенција во тогашното [[Кнежевство Бугарија]], младите луѓе и цели фамилии, кои го напуштиле Охрид после војната.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 451''</ref> Додека К'чнов патувал и низ [[Пиринска Македонија]] и денешна источна [[Македонија]], тој прикриено разоткрива дека тамошните Македонци претежно биле антибугарски настроени, дури повеќето гркомани или протестанти. За пиринските Македонци од [[Мелник]], К’нчов заклучува дека бил гркомански град, каде дури и дома Македонците (кои тој ги нарекува Бугари) говореле грчки. Во Мелник покрај домородните жители, најбројни во [[1894]] година биле и бегалците од [[Негуш]] од [[Егејска Македонија]], од македонското племе [[Пуливаци]].<ref>''"Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 141''</ref> За христијаните Македонци во [[Петрич]]ката каза и градот вели дека ''„имат 16 цркви, од кои во 14 се служи сега по славјански и во две по грчки, имено во малата градска и во црквата во селото [[Крналово|Крнилово]]“''.<ref>''...имат 16 църкви, от които в 14 се служи сега по славянски и в две по гръцки, именно в малката градска и в църквата на селото Кърнилово. Населението е останало много назад в образователно отношение. Едва в 10 села имаше през тази година български училища с по 1 учител, а в село Кърнилово има гръцко училище с гръцки учител.''., стр. 132</ref> [[Податотека:Methodius of Stara Zagora.JPG|лево|thumb|150px|[[Методиј Кусев]] ([[1838]]-[[1922]]), протосингел на Егзархот во Цариград и митрополит на Бугарската егзархија во [[Стара Загора]]]] Во [[Горна Џумаја]] (ден. '''Благоевград'''), според К’нчов, неколку Македонци биле гркомани кон крајот на [[19 век]]. Кога тој пристигнал во градот, некои од жителите го пријавиле на локалниот [[кајмакам]] со обвинувања дека тој бил шпион на бугарската влада, дека цртал планови на градот и ја опишувал околијата, при што турската полиција го уапсила, а подоцна му била донесера ослободителна пресуда.<ref>''[http://www.promacedonia.org/vk_1/vk1_a_11.html Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 167]''</ref> Кога К’нчов ги запишува своите патописи, тој наведува постојано иста бројка на т.н. "општинари", односно по 3-4 кои земале плата од [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]]. Но, иако биле плаќани од Софија, тој вели дека нивните деца ''ги даваат на грчко образование...'' <blockquote> „''Во [[Сер]] ([[1894]] г.) има 4 души бугарски општинари чиишто жени не стапнуваат во бугарска (егзархиска) црква. Еден таков случај видов и во Неврокоп''“.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 253''</ref> </blockquote> К’нчов увидувајќи го ова, односно немањето на бугарска свест кај македонското население, бара решение за да се оправда и во своите патописи наведува дека македонските жени се виновни, кои во најголем број сакале и се школувале по грчките училишта од каде излегувале ''антибугарки'', со мисла дека "''сè што е бугарско е просто, долно, грубо и недоделкано''".<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 252''</ref> Неговите тези не држат, бидејќи македонските девојки во тоа време биле испраќани да учат по грчките училишта од нивните татковци. Децата, посебно женските во тоа време никогаш не одлучувале каде ќе го започне школувањето во прво одделение основно училиште. Кај македонските митрополити се појавува голема антиегзархиската дејност. Ова го потврдува сочуваната архива на скопскиот митрополит г. [[Теодосиј Гологанов]], роден во [[Трлис]], [[Неврокоп]]ско. Иако тој е митрополит на Бугарската егзархија во Македонија, тој е жестоко се противел на оваа црковна формација и силаната [[бугаризација]] што се спроведувала низ местата по цела Македонија. Митрополит Гологанов пишува дека <blockquote> „''Бугарите ја вршат најмизерната работа, го негираат македонското име и јазик и го заменуваат со ново (бугарско), со цел бугарските господари да се прошират на туѓи територии...тоа е ново ропство, потешко од турското..Турците го убиваат телото, а не духот ...Егзархијата го убива сето тоа подоцна...ние Македонците не страдаме толку од Турците, како од Грците, Бугарите и Србите кои како сакаат како волци да ја разделат намачената македонска земја...Ние македонските духовници по потекло, треба да се обединиме и да го разбудиме народот, да се отфрли странската власт, да се отфрлат дури и Патријаршијата и Егзархијата и духовно да се обединат под закрилата на Охридската Архиепископија, единствената вистинска Мајка Црква“''.<ref>''Юни 22, 1891 г. Теодосий Скопски, "Централен Държавен исторически архив" (София) 176, оп. 1. арх. ед. 595, л.5-42 / Разгледи, X/8 (1968), п.996-1000''</ref> </blockquote> [[Податотека:Teodosij gologanov.jpg|десно|thumb|150px|[[Теодосиј Гологанов]] ([[1848]]-[[1926]]), наместик на Егзархот во Цариград, претставник на Егзархијата при Високата порта, митрополит во Скопје, Пловдив и Ѓумурџина.]] Гологанов смета дека единствен спас за Македонците од наглата бугаризација е унијатство со [[Ватикан]]. Тој на [[1 декември]] [[1891]] година поднесува барање за Унија со [[католицизам|Римокатоличката црква]] испратена до [[Папа Лав XIII|Папата Лав XIII]]. Во своето барање тој образложува: <blockquote> „''во името на целиот македонски православен народ...историското право на македонски православен народ да се ослободи од јурисдикцијата на странските цркви- Бугарската егзархија и Цариградската патријаршија...да се обнови Охридската Архиепископија...границите на Охридската Архиепископија треба да ги потврдат сегашните граници на Македонија''“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de Propaganda Fide - Roma: Indice della Potenza - март 1892-93, Somm.XV, f.132-141''</ref> </blockquote> По ваквата промакедонска борба Синодот на Егзархијата формирал Комисија составена од двајца членови на чело со Егзархот Јосиф I, којашто одлучила да се отстрани митрополитот Теодосиј од Скопје со помош на турската власт и да биде однесен во Цариград. Одведен е во Цариград, каде што во март 1892 г. му била одземена титулата „Скопски митрополит“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de propagande fide – март 1892-93, Somm. XV, f. 132-141''</ref> Потоа Гологанов се преселува во Бугарија и е испратен во Драгалевскиот манастир во близина на Софија. Истата година црковните власти му простиле на Гологанов и бил назначен за помошник на Пловдивскиот митрополит [[Натанаил Охридски]]. Македонската православна заедница во Прилеп започнала да им се спротивставува на грчките и бугарските притисоци, отфрлајќи го авторитетот на Цариградската патријаршија и барајќи независна црква. Тие го замениле грчкиот јазик со македонски во богослужбите и во образованието и подготвиле учебници на својот мајчин јазик. За време на овој напор за национален идентитет, бугарските интелектуалци се обиделе да го наметнат бугарскиот јазик, особено по воспоставувањето на Бугарската егзархија во 1870 година и Кнежевството Бугарија во 1878 година. И покрај овој притисок, Прилеп се спротивставил на бугарската контрола, одржувајќи си свое училиште и свои религиски практики. Според официјално писмо од Димитрије Боди, српскиот конзул во Битола, до српскиот министер за надворешни работи во тоа време, луѓето незадоволни од Егзархијата формирале силно антиегзархиско движење кое достигнало 1.200 домаќинства.<ref>{{cite book|title = Rad Srbije na zaštiti srpskih državnih i nacionalnih interesa u Makedoniji od 1885. do 1912. godine|url=https://books.google.com/books/about/Rad_Srbije_na_za%C5%A1titi_srpskih_dr%C5%BEavnih.html?id=gPOe0AEACAAJ| publisher = Istorijski Arhiv Kraljevo, 2021 |year=2016|author=Vukašin D. Dedović|page=281}}</ref> Мештаните, предводени од свештеникот [[Спасе Игуменов]], му поднеле петиција на султанот [[Абдул Хамид II]], изразувајќи ја својата желба за македонско национално училиште и отфрлајќи ја бугарската црковна власт, додека ја потврдувале својата православна вера под папска заштита. Петицијата била потпишана во [[1887|1887 година]] од 25 видни прилепчани.<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=330|quote=...следат 25 потписи на угледни прилепчани.}}</ref><ref>{{cite book|title=ДВА ДОКУМЕНТА ЗА АКЦИЈАТА НА ПРИЛЕПЧАНИ ОД 1887 ГОДИНА ЗА МАКЕДОНСКОГО НАРОДНО УЧИЛИШТЕ И САМОСТОЈНА ЦРКВА|year=1983|last=Minovski|first=Mihajlo|p=327}}</ref> Во своето писмо до султанот, тие напишале:<ref>{{cite book|title = Balcanica |url=https://www.google.com/books/edition/Balcanica/RYovAQAAMAAJ | publisher = Institute for Balkan Studies - Serbian Academy of Sciences and Arts |year = 1982 | issue=1 | page=106|language=Италијански|quote="Nel 1867 la comunita macedone ortodossa di Prilep aveva informate le autorità turche di non riconoscere più la imposta giurisdizione del Patriarcato di Costantinopoli e di volere la loro Chiesa autocefala. Dalla locale scuola , dipendente dalla Chiesa e dalla liturgia ecclesiastica fu estromesso l'uso della lingua greca e reintrodotta la lingua macedone. Per l'uso scolastico furono preparati i testi in lingua macedone . Autori. Mentre era in atto a Prilep questa lotta per l'affermazione nazionale macedone, nella Chiesa e nella scuola locale, si intensificava l'azione degli intellettuali bulgari per imporre, alla gente di Prilep, l'uso della lingua bulgara. La loro azione si rafforzava dopo la formazione dell'Esarcato bulgaro del 28 febbraio 1870 e del Principato bulgaro nel 1878. L'Esarcato, grazie all'appoggio della diplomazia russa a Costantinopoli aveva ottenuto il permesso dal Sultano di nominare nella Macedonia diversi vescovi bulgari . Anche le scuole passavano sotto il controllo dell'Esercito bulgaro. Tra le comunità religiose locali che resistevano a questa nuova ondata denazionalizzatrice, questa volta bulgara, si distingueva un'altra volta la comunità di Prilep, che rifiutò di sottomettersi all'Esarcato bulgaro e riuscì a mantenere il proprio controllo sulla scuola locale. La resistenza patriottica contro l'Esarcato, fu diretta a Prilep dal prete locale macedone Spase Igumenov. Egli si fece promotore di una petizione, firmata da ventisei cittadini di Prilep inviata al sultano Abdul Hamid. Il testo del documento è breve ma chiaro: " Dichiarazione Noi sottoscritti della città di Prilep, sudditi di Sua Altezza Imperiale, augusto sultano Abdul Hamid II, desideriamo avere la scuola nazionale macedone. E non essendo noi dei bulgari, non riconosciamo la Comunità Ecclesiastica Bulgara né le scuole. Per la protezione religiosa noi riconosciamo il Papa, ma senza mutare i dogmi della Chiesa Ortodossa"...}}</ref><ref>{{cite book|title = The Macedonian Times|url=https://www.google.mk/books/edition/The_Macedonian_Times/GnsWAQAAMAAJ| publisher = MI-AN |year = 1998 | issue=39-50 | page=33|location=Skopje|quote= :''"We, the undersigned from the city of Prilep, subjects of His Imperial Majesty, the august Sultan Abdul Hamid II, wish to have a national Macedonian school. And since we are not Bulgarians, we do not recognize the Bulgarian Ecclesiastical Community and schools. We recognize the Pope with respect to religious protection, however without changing the dogmas of the Orthodox Church.' July 2, 1887 (a seal) Dimche Trapkov, Dime Talev, Georgos Hriz, Ace Todor, Dame Ile, Posva Jankov, Cvetan, Ico Chutan, Jose Azarche, Tale Kostov, Kone Naprov, Jona Ilar, Jovan Menir, Nikola Jonov, Mirche Bozhino , Father Spase Igumenov, Todor V. Pantov, Ace Trajkov, Ice Josov , Risto Konev, Janko Tanov a teacher, Ognan Dimov, Todo Krapche, Kone Dimov, Grujo and Kono Narazov."''}}</ref> <blockquote>„''Ние, долупотпишаните од градот Прилеп, поданици на Неговото Императорско Височество, возљубениот султан Абдул Хамид II, сакаме да имаме македонско национално училиште. А бидејќи не сме Бугари, не ја признаваме Бугарската црковна општина ниту нејзините училишта. За верска заштита го признаваме Папата, но без да ги менуваме догмите на Православната црква.''“</blockquote> Слична петиција поднеле и охриѓани. Група од 120 угледни граѓани од Охрид упатиле петиција до османлискиот султан Абдул Хамид II. Во документот тие се изјасниле како „Словени од Македонија“ и ја изразиле својата желба да не бидат ставени под јурисдикција на Бугарската егзархија. Потписниците нагласиле дека не сакаат нивните деца да бидат изложени на бугарска црковна и национална пропаганда. Во петицијата охриѓаните побарале од султанот дозвола за обновување на Охридската архиепископија како автономна црковна институција. Дополнително, тие се залагале за отворање самостојни училишта на мајчин јазик, со цел зачувување на локалниот културен и јазичен идентитет. Во писмото се вели:<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=305-306}}</ref> <blockquote>„''Ние верните поданици на Неговото Величество царот, султан Абдул Хамид, од долго време немаме црковна слобода, а од 1872 станавме уште позаблудено стадо зашто дојдовме под Бугарска егзархија заблудени од бугарската пропаганда. Така и ние станавме шизматици... Покрај тоа што Бугарите нѐ измамија и нѐ излажаа, тие ни го отфрлаат и јазикот, ни ги менуваат и нашите свети обичаи, ја менуваат сета наша лика и прилика. Ние тоа не можеме повеќе да го трпиме и не сакаме нашите деца да нѐ колнат нас и гробовите на нашите прадедовци. Сега ние се одделивме од Бугарите и сами сочинуваме словенски општини во Македонија, и сочинуваме самостоен народ. Како такви ние сакаме да имаме наша црква, наши училишта. Ние си најдовме и наши учители кои ги плаќаме и издржуваме...''“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од насељуването на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|year=1981|publisher=Универзитет „Кирил и Методиј“, Факултет за филозофско-историски науки|editor1=Институт за национална историја (Скопје)|editor2=Христо Андонов-Пољански|page=287-288|others=Оригиналното писмо се наоѓа во Државниот Архив во Белград: ''ДА ДСИП, Београд, ППО, Ф.7, д. 6, п. бр. 962, 1890''}}</ref></blockquote> ===Егзархијата и Македонската револуционерна организација=== {{Македонска револуционерна организација}} [[File:Giorche petrov svidetelstvo.jpg|мини|лево|150px|Свидетелство на [[Ѓорче Петров]] од егзархиската гимназија во Пловдив, Источна Румелија.]] [[Image: Nikola Karev Bulgarian Gymnasium Bitolya.jpg|лево|thumb|150px|Фотографија при дипломирањето на [[Никола Карев]] како матурант од Бугарската гимназија во Битола.]] Антиегзархиското движење кое се појавило во деведесеттите години на [[19 век]] во [[Македонија (регион)|Македонија]], со појавата на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], ова движење добило на интензитет и кулминација. Судирот помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата бил неизбежен<ref name="VG">Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет</ref> бидејќи организацијата се залагала за самостојно работење, подготовка на населението, кревање на едно внатрешно востание и создавање на македонска самостојана држава.<ref name="PR">Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3</ref><ref name="RV">Официално издание, Револуционерен лист, 2 јуни 1905, 3</ref> Од другата страна била Егзархијата која со својата црковно - просветна пропаганда ја култивирала земјата и создавала услови за присоединување на [[Македонија (регион)|Македонија]] кон [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]].<ref>[http://macedonian. atspace. com/knigi/ppa_stam. htm "Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници"]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bg}} - Вардарски (Петар Поп Арсов)</ref> Каков став [[Македонска револуционерна организација|МРО]] зазела кон Егзархијата и нејзините претставници се гледа од нејзиниот прв акт создаден од страна на [[Петар Поп Арсов]] по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], а станува збор за брошурата [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]]. Бидејќи брошурата е создадена по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] и од страна на еден од основачите на организацијата, од неа го дознаваме стојалиштето кое [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] го зазела кон Егзархијата и проегзархиската групација во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Организацијата започнала борба за контрола на ''Црковно - училишните општини'' и преку оваа борба таа сакала да го привлече населението кон своја страна и истовремено застанала во заштита на македонскиот национален индивидуалитет кој се наоѓал во опасност од егзархиската пропаганда.<ref>Вардарски (Петар Поп Арсов), „Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници“, превод, редакција, коментар и предговор д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје 2006</ref> А каков бил ставот на Егзархијата кон [[Македонска револуционерна организација|МРО]] дознаваме од коресподенцијата на егзархот [[Јосиф I]] водена со бугарското министерство за надворешни работи и вероисповед во кое тој искажува стравување за бугарската идеја во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Во писмото од 15. 10. 1897 година егзархот истакнува: {{Цитатник|''Некои запалени глави сметаат дека Св. Егзархија е единствената пречка Македонија да остане и понатаму под Османлиското Царство и се нафрлија врз неа како волци. . . Во сегашниот момент се нафрлија врз општините со цел да ги направат инструмент за своите бунтовнички цели. . . Секакво нивно политизирање и служење на нечисти цели ќе ја оневозможи Св. Егзархија во нејзината висока мисија да го зачува бугаризмот за идните поколенија. Ние. . . сме свесни какви се последици. . . ќе има политизирањето со општините денес, а да не зборуваме за утре, при евентуално создавање на автономна Македонија. Св. Егзархија. . . при две оделни држави не ќе може да ја врши својата бугарска мисија. Или ќе стане исклучиво македонска, или исклучиво бугарска. Каде тоа би не одвело, посебно не треба да се потцртува. . . Подобро е да сметаме дека делови од единствената бугарската територијата се сè уште под ропство, отколку за сметка на некаква слобода, бугарското население во Македонија за секогаш ќе биде загубено за Бугарија''<ref name="SDV"/>}} Во писмото од 14. 04. 1901 година егзархот [[Јосиф I]] искажува стравување поради формулацијата ''обединување на сите без разлика на верата и народноста'': {{Цитатник|''Јас мислам дека се гони тајна цел, имено: обединување на македонското население на македонска почва и остварување на поодамна замислената идеја за македонско словенска етничка група на Балканот. Во таков случај натамошната дејноста на Бугарската егзархија е непожелна, бидејќи во автономната македонска држава ќе се наметне потребата за од единствена црква''.<ref name="SDV">С Димевски, Присуството на Теодосиј Гологанов во развојот на македонската национална мисла во епохата на национално - револуционерното движење, ГИНИ, XX/2, Скопје, 1976.</ref>}} Поради ваквите ставови на егзархот односите помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата биле исполнети со закани, притисоци и уцени, но организацијата била принудена да преговара со Егзархијата бидејќи од неа зависело назначувањето на учителскиот кадар во Македонија кој и бил потребен на [[Македонска револуционерна организација|МРО]], од друга страна Егзархијата иако правела разни пречки за [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]], таа морала да ги приваќа нејзините условите за да не биде компримитирана пред османлиските власти. Други поголеми удари на ваквата пропаганда нанесува професорот по историја [[Георги Бакалов]]. Тој како социјалист и антицарски ориентиран, не дозволил да подлегне на софиската официјална политика: <blockquote> „''Најразумното решение на македонското прашање е согласноста помеѓу соседните балкански држави за неутралност кон Македонија и "Македонија на Македонците"''“.<ref>[http://macedonia-history.blogspot.com/2006/11/blog-post_09.html ''Георги Бакалов, "Претендентите на Македония", стр. 22, Варна 1900 г.'']</ref> </blockquote> :види: [[Македонска револуционерна организација]] == Крајот на егзархијата == На 22 февруари 1945 година, Бугарската егзархија испратила покајничко писмо до Цариградската патријаршија, со што бил надминат расколот од 1872 година, а нејзината автокефалност била признаена. На Третиот црковнонароден собор во 1953 година, Егзархијата била подигната во ранг на патријаршија, со што официјално станала [[Бугарска православна црква]]. Прв патријарх бил пловдивскиот митрополит [[Кирил (бугарски патријарх)|Кирил]] (1953–1971). Ова означило крај на Егзархијата како институција, но нејзиното наследство останало во рамките на Бугарската патријаршија. == Галерија == <center> <gallery> File:Solunska-gimnaziya.jpg|Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Bulgarian-Men's-High-School-Thessaloniki-document.jpg|Документ на Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Diploma-from-Bulgarian-women-school-Thessaloniki.jpg|Диплома на ученик на Солунската егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение" File:Bulgarian-women-school-Thessaloniki--Tsarevna-Miladinova.jpg|Солунска егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение", раководена од Царевна Миладинова File:Voden bg uchilishte.jpg|Бугарското егзархиско училиште во [[Воден]], почетокот на 20 век File:Mehomia-Ustav.jpg|Устав на бугарската црковно-училишна општина во [[Разлог|Мехомија]] File:Otechestvovedenie-1899.jpg|Егзархиски учебник напишан од Васил К’нчов, 1899 година File:BASA 114K-1-25 Bulgarian school in Krushevo,1910.jpg|Централното егзархиско училиште во градот [[Крушево]] Слика:Svidetelstvo Goce Delcev.jpg|Свидетелство од егзархиското училиште во Штип, подпишано од [[Гоце Делчев]] како учител.]] File:Pere T..jpg|Барање на [[Пере Тошев]] за неговото преназначувањето за учител испратенo до Егзархот Јосиф.]] </gallery> </center> == Бугарски егзарси и митрополити == * [[Егзарх Иларион]] - [[1872]] * [[Егзарх Антим I]] - [[1872]] - [[1877]] * [[Егзарх Јосиф I]] - [[1877]] - [[1915]] * [[Егзарх Стефан I]] - [[1945]] - [[1948]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1915]] - [[1945]] * [[Партениј]] [[1915]] - [[1918]] * [[Василиј]] [[1918]] - [[1921]] * [[Максим]] [[1921]] - [[1927]] * [[Климент]] [[1928]] - [[1930]] * [[Неофит]] [[1930]] - [[1944]] * [[Стефан]] [[1944]] - [[1945]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1948]] - [[1953]] * [[Михаил]] [[1948]] * [[Паисиј]] [[1949]] - [[1951]] * [[Кирил]] [[1951]] - [[1953]] === Митрополити === {{Div col}} ==== Скопска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Dorotheus of Skopje.png|60px|center]] | [[Доротеј Спасов|Доротеј]]<br/>{{Small|([[Копривштица]], 1830 — [[Цариград]], 1875)}} | 1872–1875 |- | [[File:Kiril Skopski i Vidinski.jpg|60px|center]] | [[Кирил Скопски|Кирил]]<br/>{{Small|([[Берковица]], 1833 — [[Видин]], 1914)}} | 1875–1877 |- | [[File:Teodosij.jpg|60px|center]] | [[Теодосиј Гологанов|Теодосиј]]<br/>{{Small|([[Трлис]], 1846 — [[Софија]], 1926)}} | 1890–1891 |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-8 Plovdivski mitropolit Maxim-1938.jpg|60px|center]] | [[Максим Пловдивски|Максим]]<br/>{{Small|([[Орешак]], [[Тројан]], 1850 — [[Пловдив]], 1938)}} | 1892–1894 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј Скопски|Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1897–1909 |- | [[File:Neophite of Skopje.JPG|60px|center]] | [[Неофит Скопски|Неофит]]<br/>{{Small|([[Охрид]], 1870 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Охридска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|60px|center]] | [[Натанаил Кучевишки|Натанаил]]<br/>{{Small|([[Кучевиште]], Скопско, 1820 — [[Пловдив]], 1906)}} | 1872 – 1880 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1884 – 1894 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1894 – 1897 |- | [[File:Methodius of Ohrid.png|60px|center]] | [[Методиј Охридски|Методиј]]<br/>{{Small|([[Зарово]], 1866 — [[Солун]], 1909)}} | 1897 – 1909 |- | [[File:BASA 1318K-1-5918 Boris Ohridski 1924, Plovdiv (crop).jpg|60px|center]] | [[Борис Охридски|Борис]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1875 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Велешка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-5-Veleshko-Strumishki mitropolit Damaskin.jpg|60px|center]] | [[Дамаскин Велешки|Дамаскин]]<br/>{{Small|([[Панаѓуриште]], 1817 — [[Араповски манастир]], 1875)}} | 1872 – 1877 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1894 – 1906 |- | [[File:Meletius of Veles.jpg|60px|center]] | [[Мелетиј]]<br/>{{Small|([[Битола]], 1868 — [[Цариград]], 1924)}} | 1908 – 1912 |} ==== Пелагониска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Eustatius-of-Pelagonia.jpg|60px|center]] | [[Евстатиј Кољов|Евстатиј]]<br/>{{Small|([[Гољамо Белово]], [[Пазарџик]], 1832 — [[Одрин]], 1888)}} | 1872–1888 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1897–1906 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1906 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Струмичка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Mitropolit Gerasim Strumishki.JPG|60px|center]] | [[Герасим Струмички|Герасим]]<br/>{{Small|([[Свиленград|Мустафа Паша]], 1860 — [[Софија]], 1918)}} | 1897 – 1918 |} {{Div col end}} == Белешки == {{Reflist|group="белешка"|refs= <ref name="vg_8">Бугарските историчари [[Борба против Цариградската патријаршија|Борбата против Цариградската патријаршија во Македонија]], ја претставуваат како борба за создавање на бугарска црква. Меѓутоа Борбата против Цариградската патријаршија на Македонците има неколку одлики: обнова на некогашната Охридска архиепископија, македонските епархии да потпаднат под нејзина јурисдикција, оваа борба во себе носела и македонски национален карактер бидејќи македонското граѓанство се стремело во македонски општини, наставата да се изведува на македонски народен јазик, а во црквите да се отстрани грчкиот јазик и да се замени со црковно - словенски. Со создавањето на Бугарската егзархија не биле решени овие прашања. Македонските епархии потпаднале под Егзархијата, а во училиштата истата таа бугарска црква започнала да го наметнува бугарскиот јазик. По создавањето на Егзархијата, оние кои се бореле против Патријаршијата ја продолжиле борбата за решавање на овие прашања, сега против Егзархијата. Постепено во Македонија се јавило едно антиегзархиско движење, кое освен просветен и црковен карактер, започнало да добива и револуционерна боја, така што [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] била создадена од и сред оние кои биле насочени против Егзархијата и нејзината дејност, тоа го потврдуваат нејзините основачи, види [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]], Славко Димевски, За развојот на македонската национална мисла до создавањето на ТМОРО, Култура - Скопје, 1980 и др.</ref> <ref name="vg_4">Високата порта под притисок на руската дипломатија и грофот Игнатиев била подготвена да го реши црковниот спор, кој бил именуван како грчко - бугарска расправија, без да се земат во предвит потребите и барањата на населението од Македонија за автокефална црква, црковниот спор бил решен единствено во полза на Бугарите. Отука бил подготвен проект за создавање на оделна бугарска црква. Со вмешувањето на Високата порта во црковното прашање тоа излегло од рамките на црковен спор. Притоа биле понудени два проекта: создавање на бугарска автономна црква надвор од Патријаршијата и прашањето за македонските епархии, дали да останат под Патријаршијата или да влезат во идната бугарска автономна црква. Ваквата поставеност на црковното прашање, кај :'''... македонскиот народ создал збрка околу судбината на Македонија, бидејќи црковното прашање на некој начин се идентификувало со националното прашање. Сите градски слоеви, вклучувајќи го и селанството, не можеле да останат рамнодушни кон таквото решавање на црковното прашање, бидејќи и при евентуално останување под патријаршиската јурисдикција или, пак, присоединување кон Бугарската црква, тоа би значело пропаѓање на борбата на македонскиот народ што со децении ја води за еманципација на црковен план'''. Види: [[Борба против Цариградската патријаршија]]</ref> }} == Поврзано == * [[Пропаганда]] * [[Историја на македонскиот народ]] == Поврзано == * [[Бугарска православна црква]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=4A44384EE1C168469B0BB634B74D9812 Бугарската егзархија и Македонците] на Утрински. [[Категорија:Бугарска егзархија| ]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Бугарска православна црква]] [[Категорија:Христијанството во Отоманското Царство]] ql6kfsdalm657nr1uxp8srba1ftiphi 5536498 5536457 2026-04-09T09:06:38Z Buli 2648 /* Бугарската егзархија од султанскиот ферман од 1870 година до Руско-турската воjна */ 5536498 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bulgarian Church Sveti Stefan Istanbul postcard.PNG|thumb|300px|[[Црква „Свети Стефан“ Истанбул|Железната црква „Свети Стефан“]] во [[Цариград]] — катедрален храм на Бугарската егзархија до 1913 година]] '''Бугарска егзархија''' ({{langx|bg|Българска екзархия}}) — автокефална [[Бугари|бугарска]] национална<ref>Stephen A. Fischer-Galaţi - „Man, state, and society in East European history“, 1970, Praeger, с. 200 („...and in 1870 it established a Bulgarian '''national church''' (Bulgarian Exarchate)“)</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich - „The Balkans since 1453“, 2000, C. Hurst & Co. Publishers, с. 371 („BULGARIAN EXARCHATE The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a '''national church''' known as the exarchate.“)</ref> [[црква]], создадена на [[28 февруари]] [[1870]] година.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/84219/Bulgarian-Orthodox-Church "Bulgarian Orthodox Church"], Encyclopædia Britannica: "The struggle for an independent Bulgarian church, begun late in the 18th century, culminated in the establishment in 1870 of a Bulgarian exarchate." {{en}}</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA371,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 371: "The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a national church known as exarchate." {{en}}</ref> Таа била создадена на неканонски начин, по волја на турските власти, без согласност на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Поради тоа во [[1872|1872 година]], на еден локален собор во [[Цариград]], била прогласена за расколничка организација.Таа била во раскол до [[1945|1945 година]], кога се помири со Цариградската патријаршија, добивајќи признание за автокефалност. Бугарската егзархија била издигната во улога на патријаршија во [[1953|1953 година]] и оттогаш е позната под името [[Бугарска православна црква]], кое го носи и денес. Според одредени книги како таа од истражувањето на Васил К’нчов [[Македонија. Етнографија и статистика|„Македонија. Етнографија и статистика“]] (1900) <ref>Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900 {{bg}}</ref>, како и од истражувањето на секретарот на Егзархијата Димитар Мишев „[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“ (1905)<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905. {{fr}}</ref> Егзархијата дејствувала на неканонски начин во [[Македонија (регион)|Македонија]]. == Позадина == По уништувањето на [[Трновска патријаршија|Трновската патријаршија]] (1393) сите епархии преминале под директна контрола на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]]. Специфичноста на бугарската ситуација во однос на другите балкански народи, Срби, Грци и Романци, може да се огледа во различниот пат кон национална еманципација. Додека кај другите народи тој процес прво подразбирал создавање на држава, а потоа автономна или автокефална црква, кај Бугарите тој процес бил обратен. Бугарските земји биле најблиску до центарот на Османлиското Царство, со голем број не само муслиманско, туку и туркофонско население, па во нив не било едноставно да се подигне востание за ослободување. Тие сепак не изостанувале, но се до 1878 година изостанувал резултатот. Добар пример за тоа е [[Одрински договор (1829)|Одринскиот мировен договор]] помеѓу Русија и Османлиското Царство од 1829 година. По успешниот руски поход на Балканот, скоро сите народи добиле нешто: автономијата на Влашко и Молдавија била осигурана, создадено било автономното [[Кнежевство Србија]], како и независно [[Кралство Грција]]. Само бугарскиот народ, на чие тло се воделе воени операции, кои довеле до негови големи страдања, не добил ништо, освен амнестија од отоманските власти. Повлекувањето на руската војска, на која во текот на војната помош и пружеле бугарските доброволци, кај Бугарите предизвикувало чувство на безнадежност. Емигрирањето на Бугарите по склучувањето на мирот било големо. Помеѓу 140 и 160 илјади луѓе пребегнале во Влашко. Таа била една од причините што со текот на времето, нивното национално движење, во согласност со [[Милет (Отоманско Царство)|милет системот]] на Отоманската Империја, сè повеќе се изразувал преку стремежот кон образовна и црковна независност, бидејќи религиозните заедници контролирале важни сегменти од општествениот живот дури и за време на [[Танзимат|Танзиматските реформи]] (религија, семејство, образование). Во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]], во која православните христијани на Балканот биле организирани во општ [[Рум-милет]], потчинет на Цариградската патријаршија, високиот клир бил составен претежно од Грци и во споредба со нивната национална [[Голема Идеја]] црковната политика била насочувана кон целосно укинување на образованието и црковните служби на [[Словенски јазици|словенски јазик]] и воведување на образование и служби на [[грчки јазик]]. Кон крајот на 18 и почетокот на 19 век изразен бил грчкиот етнички ексклузивитет во поглед на патријаршиските институции. Меѓутоа, со исклучок на Грците, ниту еден балкански народ, вклучително и автономните романски кнежевства, не ги искористил толку добро можностите кои ги пружела Вселенската патријаршија за сопствениот просветен и културен развој, како што тоа бил случајот со Бугарите. Често, живеејќи помешани со Грци, делејќи слични вредности и покрај повремените несогласувања, Бугарите покренале значаен образовен процес во првата половина на 19 век. Покрај некои школи во поголемите центри, и помалите црковни и манастирски школи, во кои основна писменост и теолошко знаење стекнале некои од најугледните бугарски духовници, Бугарите позитивно го искористиле фактот за јакото грчко влијание во доменот на црковните работи, па така биле формирани школи кои се нарекувале „бугарско-грчки“, кои пружеле значајно подобро теолошко и општо образование, а нивната посебна предност се огледува во тоа што наставната програма подразбирала сериозно и задолжително изучување на грчкиот јазик. Со тоа знаење, патот во високите структури на Патријаршијата бил поотворен, па бројот на митрополити Бугари со текот на времето растел. Рилското училиште од овој вид е најдобар пример за тој успешен потфат. Неговите ученици, покрај останатото, добро ги владееле бугарскиот, црковнословенскиот, старогрчкиот и новогрчкиот јазик. Во него учел и [[Авксентиј Велешки]], митрополит кој бил еден од тројцата најголеми заговорници за создавање на самостојна Бугарска црква. Еден од учениците, архимандритот [[Неофит Рилски]], бил професор по црковнословенски јазик во [[Богословија на Халки|Патријаршиската академија на Халки]], во периодот од 1848 до 1852 година. Тоа бил сигурен пат да се зголеми бројот на митрополити Бугари, со добри врски во Цариград, како во Патријаршијата, така и во економски силната бугарска цариградска општина, која постепено ќе ја преземе управата над важни митополии со претежно бугарски верници, и во даден момент ќе ја реализираат идејата за создавање на Бугарска црква. Друг важен фактор за појавување на незадоволство од клирот на патријаршијата во словенските епархии била широко распротстранетата корупција, бидејќи за скоро сите назначувања и дејства клирот барал да се плаќа. Зачувувањето на словенскиот јазик и создавањето на одделни бугарски црковни и образовни институции во тие услови биле прашања од првостепена важност.<ref>Барбара Йелавич, "История на Балканите", Том I XVIII-XIX век, София, 2003, стр. 341. {{bg}}</ref> Првиот протест на национална основа против грчката политика бил кренат во градот [[Враца]] во [[1824]] година. Конкретниот повод бил новиот вонреден данок, побаран од грчкиот митрополит. Борбата за назначување на митрополит Бугарин продолжила неколку години и завршила во [[1827]] година со погубување на водачот на бугарската општина по обвинувања од страна на грчкиот клир пред отоманската власт во врски со [[Руско Царство|Русија]] и потикнување на населението кон немири и востание. Во периодот до [[1839]] година слични протести со барања на прогонување на грчките митрополити и назначување на бугарски започнале и во други градови - [[Самоков (Бугарија)|Самоков]], [[Стара Загора]], [[Нова Загора]], [[Казанлак]]. Во сите тие случаи Цариградската патријаршија ги одбила барањата на верниците и назначувала единствено лојални кон нејзината политика владици.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 76. {{bg}}</ref> == Борба за возобновување на автокефалната бугарска црква == === Почеток на организираната борба === [[Податотека:Sveti Stefan old.png|мини|лево|200px|Првиот бугарски храм "Свети Стефан" во Цариград]] [[Податотека:Hilarion of Makariopolis by Toma Hitrov (cropped).jpg|мини|right|200px|[[Иларион Макариополски]] (1812–1875)]] Следниот веќе систематски организиран период во развојот на борбата започнал во [[1839]] година во градот [[Велико Трново|Трново]], каде во [[1838]] година бил назначен нов грчки владика, кој веднаш по неговото пристигнување побарал од верниците нови и повисоки даноци. Локалните бугарски водачи биле револтирани од тие барања, а исто така и од општиот непријателски однос кон Бугарите, и организирале акција за протерување на Митрополитот. Дополнителна храброст давал почетокот на реформи во Отоманското Царство (познати во историографијата како епоха [[Танзимат]]) и поточно програмата на султанот за промени [[Ѓулхански хатишериф]] од [[1839]] година, која содржела идеи за нови закони со гаранции за правата на сите поданици независно од нивната народност и вера. На крајот од годината од името на населението на 16 потчинети на трновскиот владика [[Каза|кази]] биле испратени молби до Цариградската патријаршија и владата на Отоманското Царство Гркот да биде заменет со Бугарин. За нов владика се предлагал [[Неофит Бозвели]], роден во градот [[Котел]], монах од [[Света Гора]], публицист, писател и долгогодишен свештеник во Трново. Учесниците во бугарската делегација до Високата порта биле подмитени од Патријаршијата и нивната мисија пропаднала. Како обид за компромис во Трново бил назначен нов грчки митрополит, додека Бозвели бил определен за негов протосингел со перспектива во иднина да биде владика на градот [[Ловеч]]. По пристигнувањето на новиот грчки духовник во крајот на [[1840]] година односите со Бугарите останале напнати, Бозвели ја одбил позицијата на протосингел и се повлекол во еден соседен манастир. Овој акт бил прифатен од Патријаршијата како провокација и отворен бунт, за кое Бозвели бил уапсен и заточен во Света Гора. Во отсуство на нивниот духовен водач трновските Бугари времено ги прекинале протестите.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77. {{bg}}</ref> По своето враќање од заточение во [[1844]] година Бозвели одлучил да ја продолжи борбата од [[Цариград]], каде биле не само Високата порта, Патријаршијата и странските дипломатски претставништва, но исто така и многу влијателни членови на бугарската економска, интелектуална, политичка и административна елита, поддржувана од активната бугарска заедница, која броела повеќе од 30,000 луѓе. Меѓу најистакнатите водачи на Бугарите таму биле [[Стефан Богориди]], [[Гаврил Крстевиќ]] и [[Иларион Макариополски]]. Макариополски, роден во градот [[Елена]], бил монах од Света Гора и свештеник со релативно добро за овој период духовно образование. Уште во есента на 1844 година по совет на полскиот дипломат на француска служба [[Михаил Чајковски]] Бозвели и Макариополски составиле два опширни меморандуми до великиот [[везир]] со 6 основни барања: Бугарите да имаат клир од својата народност и клирот да се избира од епархиите; да се даде право за откривање на народни училишта; да се издаваат слободно бугарски весници и книги; да се изгради бугарска црква во Цариград; во бугарските градови да се создадат мешани бугарско-муслимански судови за заштита од конфликти со грчките структури; да се организира одделно бугарско административно тело, кое да има правото да контактира директно со Високата порта без учеството на патријаршијата. Во меморандумите политиката на грчкиот клир кон Бугарите се опишувала како деструктивна, Русија се обвинувала во цврста поткрепа на грчките интереси на штета на Бугарите и се потенцирало дека тие биле и останувале лојални граѓани на Отоманското Царство.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 77-79. {{bg}}</ref> Со текот на времето поддршката за Бозвели и Макариополски во епархиите се засилувала, а цариградските бугарски еснафи ги избрале да бидат нивни претставници по сите прашања на верата. Каузата добивала дипломатско сочувство и помошт претежно од западните сили и навеќе од француските и полските дипломати, додека Русија продолжувала да ги брани интересите на Грчката патријаршија. Упорноста на бугарското движење го натерала грчкиот патријарх да побара крути средства за неговото прекинување и со таа цел двајцата водачи биле заточени во Света Гора, каде Бозвели умрел во [[1848]] година. Во отсуство на Макариополски движењето било развиено од цариградската бугарска заедница и биле добиени првите успеси - во истата година било поткренато издавањето на првиот општобугарски ''"Цариградски весник"'', а со влијанието на Стефан Богориди бил донесен султански [[ферман]] за создавање на одделен бугарски храм со црковна општина во Цариград, кој бил осветен во [[1849]] година. Во таква ситуација избувнувањето на [[Кримска војна|Кримската војна]] ([[1853]]–[[1856]]) времено го смирило грчко-бугарскиот конфликт и го одложило неговото решение.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 80-81. {{bg}}</ref> === Од крајот на Кримската воjна до "Бугарскиот Велигден" === При крајот на воjната во почетокот на [[1856]] година османската влада донела нова програма за реформи, позната како [[Хатихумјун]]. Со таа се гарантирале рамни права за сите поданици на империјата, вклучувајќи го правото на сите етнички и верски заедници да имаат посебни претставништва во Цариград, а исто и идна реорганизација на милетскиот систем.<ref name="Bulgarian Exarchate">L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA372,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 372. {{en}}</ref> На таква основа во крајот на годината од бугарските општини во Цариград заминале 40 ополномоштени лица, кои создале званично бугарско претставништво. Во наредниот период новата институција испратила околу 60 барања, кои биле поднесени на отоманската влада од името на сите Бугари. Основните цели на тие документи биле: возобновување на автокефалната бугарска црква; изградба на нова поголема црква во Цариград; Иларион Макариополски да биде епископ на бугарската црковна заедница во Цариград; денот на св. Кирил и Методиј (11 мај) да биде сенароден училиштен празник.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81. {{bg}}</ref> Во истото време се рашириле и конфликтите меѓу грчките црковни структури и бугарските општини во провинциите. Во [[Пловдив]] грчкиот митрополит го забранил користењето на бугарскиот јазик во црквите во градот. Поради неговата одлука Бугарите од епархијата протестирале пред патријархот, но тој одбил да им даде поддршка. По судири меѓу Бугари и Грци во црквите во врска со пеење на бугарски црковни песни локалната отоманска власт одлучила да создава национална сегрегација - едни от црквите да бидат само за Бугари, а други само за Грци. Таквите методи се покажале како палијативни и не дале долгорочни резултати. Слични судири се случувале и во [[Хасково]], Враца, Ловеч, Самоков. Централната отоманска влада побарала други средства за смирување и во есента на [[1857]] бил даден предлог до патријархот да се собере собор, кој да ги уреди бугарските прашања. Во работата на соборот право на учество имале трима бугарски претставници, но и по скоро две години работа не се дошло до општоприфатлив договор. Во светлото на негативниот развоj на преговорите бугарските водачи одлучиле дека компромис не е можен и Бугарите треба да се одделат од Цариградската патријаршија. Актот на еднотстраното прогласување на независност од Патријаршијата бил остварен на [[Велигден]], [[3 април]] [[1860]] година - во време на свечената служба Иларион Макариополски не го спомнал името на грчкиот патријарх, но го заменил со името на отоманскиот султан. Службата се превратила во прослава на отцепувањето од страна на бугарската колонија во Цариград.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 81-82. {{bg}}</ref> Веднаш потоа истиот акт бил повторен во уште триесетина цркви во провинцијалните градови. Со овоj чин бугарската црковна борба добивала нова димензија - старите барања на финансиски ред и права за Бугарите внатре во структурата на Цариградската патријаршија биле заменети од нова и радикална цел, создавање на одделна бугарска национална црква.<ref name="Bulgarian Exarchate" /> === Борба за озаконување на бугарската црква === [[Податотека:Bolgradska gimnazija.jpg|мини|right|200px|[[Болградска гимназија|Бугарската гимназија]] во [[Болград]], денес во [[Украина]], основана во [[1858]]]] По еднотстраното прогласување на независност Грчката патријаршија одговорила со негирање законитоста на актот и репресии кон водачите (во [[1861]] година Иларион и неговите сојузници владиците Паисиj и Авксентиj биле заточени<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 82. {{bg}}</ref>), а во центрите на борбата во провинциите биле поткренати тортури и притисоци врз некои од главните деjци на црковното движење (на пример [[Димитар Миладинов]] бил уапсен на [[16 јануари]] [[1861]] по барање на грчкиот клир со заповед на битолскиот валија и потоа затворен во Цариград, каде при неразјаснети околности умрел на [[23 јануари]] [[1862]]<ref>Кузман Шапкарев, "За възраждането на българщината в Македония. Неиздадени записки и писма", София, 1984, II. "За животоописанието на приснопаметните братя Хр. Миладинови, Димитрия и Константина", [http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_bm_2v.htm глава 8], стр. 414-434. {{bg}}</ref><ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 160-162. {{bg}}</ref>). Независно од тие услови борбата продолжила и во провинциите процесот на завладување на локалните храмови и протерување на грчкиот клир и владици продолжил во целата наредна деценија. Во периодот не се намалувале и репресалиите од страна на грчиот клир против деjците на црковната борба (на пример на [[27 ноември]] [[1868]] бил уапсен [[Григор Прличев]]<ref>Григор Пърличев, "Автобиография", [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_16.html глава 16] и [http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_19.html глава 19] {{bg}}</ref>). На дипломатскиот фронт поддршка давале Франција и [[Британска Империја|Британската Империја]], додека Русија била против отцепувањето на православните верници на Балканот во одделни цркви. Со содејство на Франција дел од бугарските деjци под водството на [[Драган Цанков]], кои не верувале дека е можно конфликтот со Грчката патријаршија да се уреди во догледна иднина на мирен начин, организирале нов дел на бугарската црковна борба - влегле во [[Персонална унија|унија]] со [[Римокатоличка црква]], но го зачувале православниот обред. Бил ракоположен бугарски римокатолички архиепископ, но Русија одговорила со жестоки мерки на проширувањето на католичкото влијание - организирала киднапирањето на бугарскиот архиепископ.<ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 83. {{bg}}</ref> Во крајот на деценијата политиката на отоманските влади за неменување на статус квото и одложување на одлуката за промена била веќе кон својот крај. Факторите за тоа биле и внатрешни, и надворешни. Од една страна нови биле условите во епархиите со словенојазично мнозинство - во повеќето од тие региони по 1860 година грчкиот клир бил протеран од многу од храмовите и локалната црковната власт практично била во рацете на општините, а во училиштата се воведувал бугарски јазик. Позициите на водачите на движењето станувале поцврсти со текот на времето и враќане назад или компромис со програмата за независна национална црква не бил можен. Грчката патријаршија исто не покажувала дека се можни пофлексибилни односи. Паралелно со ова бугарското движење излегувало надвор од легалните форми на борба за национална еманципација и во 1860-те години биле поткренати револуционерни акции за политичко ослободување со воени средства, наjкарактеристични од кои биле двете [[Бугарски легии]] во [[1862]] и [[1867]] во Србија и комитските одреди, кои се префрлиле од [[Романија]] на територијата на империјата во 1867 и [[1868]].<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 164-165. {{bg}}</ref> Надворешнополитичките фактори исто веќе биле други - по надминувањето на резултатите од поразот во Кримската воjна Русија побарала да се врати на Балканот како водечка сила, а по неjзиниот пораз во [[Пруско-австриска војна|Пруско-австриската воjна]] активна политика кон Балканот прифатила и [[Австроунгарија]]. Поагресивна политика поткренале и младите балкански држави каj границите на Отоманското Царство и нивните национални револуционерни движења во Отоманското Царство.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 165-166. {{bg}}</ref> [[Податотека:Memorial of the liberation of the Bulgarian Church.jpg|мини|right|200px|"Споменик на ослободувањето на бугарската црква од Грчката патријаршија", слика од [[1872]] година]] Во почетокот на 1867 година бил избран нов патријарх, [[Григориј VI]], кој ги направил последните обиди за решавање на спорот меѓу Бугарите и Патријаршијата внатре во постојните црковни структури. Со поддршка и содеjство на руските дипомати во Цариград во мај бил создаден план план за давање на полу автономен статут на бугарските општини. Се предвидувало да биде организирана одделна црковна област меѓу [[Дунав]] и [[Стара Планина]], која вклучувала помалку од половината од териториите со бугарски црковни општини, и со делумна административна и финансиска независност од Цариград. Старите грчки митрополити требало да ги зачуват нивните позиции. Бугарските деjци отфрлиле грчко-рускиот план и во ноември оствариле контакти со руската влада и црква со барање на поткрепа за сопствените цели и интереси. Во истото време отоманската влада одлучила да игра активна улога, бидеjки проблемот веќе бил во фаза на сепаратистички пропаганди и акции на населението од стратегиски значаjни делови од отоманските територии во Европа во непосредна близина до метрополата Цариград и се поагресивни надворешни мешања со цел нови откинувања на отомански територии. Средувањето на бугарскиот проблем под контролот на Истанбул и во споредба со отоманските интереси било оценувано како основна задача за отоманската политика. Во октомври 1868 владата пратила писмо до Патријаршијата со планови за решавање на бугарското прашање по патот на создавање на независна бугарска црковна структура на сите територии, кои биле веќе одделени од грчката црква. Плановите биле прифатени од бугарските водачи, но биле отфрлени од високиот грчки клир, додека Русија одново побарала конфликтот да се реши без да се раскинува единството на православната црква, но со почитување на бугарските барања. Во таа ситуација во почетокот на 1869 година отоманската влада назначила нова бугарско-грчка комисија под претседателството великиот [[везир]] со цел да се создаде прифатлив за сите страни проект. Истовремено отоманската влада издала заповед отоманските локални власти да не се мешаат во бугарско-грчките црковни односи, со која фактички се откажала да ги штити сѐ уште легалните грчки црковни структури и прифатила одделната бугарска хиерархија за дел од постојните институции. Грчките патријарх и Синод уште еден пат направиле неприфатливи за бугарската страна предлози за промени на отоманските планови во правец на поништување на реалната автономија на бугарската црква, со кое практично и завршила работата на заедничката комисија и отоманската влада одлучила да преземе еднотстрана одговорност за решавањето на конфликтот.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1991, стр. 166-172. {{bg}}</ref> == Бугарската егзархија од султанскиот ферман од 1870 година до Руско-турската воjна == [[Податотека:Sultan’s Ferman for the establishment of a Bulgarian Exarchate 1.jpg|left|thumb|Ферман на султанот Абдулазиз за создавање на Бугарската егзархија.]] [[Податотека:Bulgarian-church-and-school-Konstanta.jpg|мини|right|200px|Бугарски црква и училиште во [[Констанца]], [[Романија]]]] На [[28 февруари]] [[1870]] година султанот [[Абдулазиз I]] издал [[ферман]], со кој се создавала одделна и самостојна бугарска црква со името Бугарска егзархиja, која била призната за официјален претставник на бугарскиот народ во [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]].<ref>Текст на [http://www.promacedonia.org/en/ban/nr3.html#110 ферманот], "Macedonia. Documents and materials", Bulgarian Academy of Sciences, Institute of History, Bulgarian Language Institute, Sofia, 1978, part II. The National Revival Period, document 110 The Firman for the establishment of a Bulgarian Exarchate, February 28th, 1870. {{en}}</ref> Ферманот имал 11 членови, во кои биле опишани териториите, структурата и односите со отоманската држава и грчката [[Цариградска патријаршија]]. Членови 1-5 определувале да се состави Устав на Егзархијата, во споредба со кој да биде собран Синод како врховно раководство под претседателството на еден истакнат митрополит, кој ќе го носи името егзарх. Внатрешното управување, изборот на митрополити и на егзарх требало да се спроведува без никакво мешање од страна на грчкиот патријарх. По нивниот внатрешен избор егзархот и митрополитите се назначувале со посебна дозвола од султанот, нарекувана берат. Во членот 10 биле определени териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja: епархиите на [[Русе]], [[Силистра]], [[Шумен]], [[Велико Трново]], [[Софија]], [[Враца]], [[Ловеч]], [[Видин]], [[Ниш]], [[Пирот]], [[Ќустендил]], [[Самоков]], [[Велес]], [[Варна]] (без самиот град и 20 села во околината), [[Сливен]] (без [[Поморие]] и [[Несебар]]), каза [[Созопол]] (без селата по брегот на [[Црно Море]]), [[Пловдив]] (без градовите Пловдив и [[Асеновград]] и уште 9 села и 4 манастири). Со цел да бидат заштитени правата на верниците насекаде во епархиите на Егзархијата, каде дел од населението би сакал да остане под власта на Патријаршијата, тоа било дозволено.<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 172. {{bg}}</ref> Во членот 10 исто така се определувал методот на идно проширување на териториите на Егзархијата: {{cquote|''Освен тие изброени и именувани места, ако православните жители на другите места сите или наjмалку двете третини побарат во нивните духовни работи да се потчинуваат на Бугарската егзархија, и кога тоа биде испрашано, ако добие потврдување и биде докажано, ќе им се дозволи.''}}[[Податотека:Bulgarian-Exarchate-1870-1913.jpg|мини|right|300px|Карта на територии под јурисдикција на Бугарската егзархиja (1870-1913).]]Веднаш по одлуката на султанот постојниот неофицијален бугарски Времен совет во Цариград со согласието на отоманската власт организирал на [[8 март]] собрание во состав од 40 луѓе, кои избрале званичен Времен совет и 15 луѓе, 10 граѓани и 5 митрополити, кои биле задолжени да го напишат Уставот на Егзархијата. Истовремено се поткренало и организирањето на гласање за пратеници во Црковно-народен собор, вклучувајќи ги и тие македонски и тракиски општини, кои не биле дел од егзархиските епархии во споредба со членот 10 на ферманот.<ref name="ReferenceA">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 175. {{bg}}</ref> [[Податотека:Ortaköy June 1871-02.jpg|thumb | upright=1.8|{{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = Делегатите на Бугарскиот црковно-народен собор во Цариград во 1871 година, фотографирани од [[Паскал Себах]] |'''Прв ред''': 1. Апостол Поликарев; 2. Архимандрит Дионисиј; 3. Петар Арнаудов; 4. [[Иларион Макариополски]]; 5. Марко Балабанов; 6. Панарет Пловдивски; 7. Иларион Ловчански; 8. Паисиј Пловдивски; 9. Бехчет ефенди; 10. [[Виктор Чолаков]]; 11. [[Тодор Жилков]]; 12. Георги Паланецки; 13. Монах Рилски |'''Втор ред''': 14. Георги Груев; 15. Стефан Петров; 16. Добри Чинтулов; 17. Георги Гогов; 18. Захари Хаџиѓуров; 19. Мано Стојанов; 20. Димитар Гешов; 21. Иванчо Хаџипенчович; 22. Георги Чал'ков; 23. Гаврил Крстевич; 24. Христо Стамболски; 25. [[Стојан Чомаков]]; 26. Николи Минчоолу; 27. Димитраки Теодоров; 28. Сава Доброплодни; 29. Господин Славов; 30. Стефан Шопов |'''Трет ред''': 31. Стојан Камбуров; 32. Константин Шулев; 33. Христо Димитров; 34. Михаил Манчев; 35. [[Методиј Кусев|Тодор Кусевич]]; 36. Никола Михајловски; 37. Христо Стојанов; 38. Величко Христов; 39. Никола Прванов; 40. Димитар Ангелов; 41. Јаков Геров; 42. Христо Тпчилештов; 43. Господин Хаџииванов; 44. Стојан Костов; 45. Дедо Крсто; 46. Коста Сарафов. }} ]] Проектот за Устав бил завршен во септември [[1870]] и на [[23 февруари]] [[1871]] година бил собран Народниот собор во Цариград во состав Времениот совет и уште 35 претставници на епархиите. Право на официјално учество имале и претставниците на веќе гласаните епархии на Охрид и Битола, а исто така биле допуштени и другите пратеници од патријаршиските епархии во Македонија и Тракија независно од тоа што сѐ уште не биле дел од Егзархијата. Уставот бил усвоен на [[14 мај]] и бил предаден на отоманската влада за одобрување, а соборот бил распуштен. Грчкиот патријарх ги објавил Уставот и самата Егзархија за противканонски и откажал да ги признае, а отоманската влада поткренала димпломатска игра на одлагање на својата одлука.<ref name="ReferenceA"/> [[Податотека:Antim I (1816-1888).jpg|мини|right|200px|Егзарх [[Антим I]] (1872-1877)]] По редица дипломатски и политички судири и репресии врз водечките бугарски митрополити во февруари [[1872]] година во Цариград бил организиран масовен бугарски протест, по кој отоманската влада конечно го прифатила уставот и на [[16 февруари]] [[1872]] бил избран првиот бугарски [[Егзарх Антим I]]. Како одговор на тоа Грчката патријаршија организирала своj собор во септември [[1872]] година, на кој бугарската црква била прогласена за неканонска и шизматичка,<ref name="ReferenceB">"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 176. {{bg}}</ref> која шизма не била симната дури до [[1945]] година. Продолжил и процесот на организирање на гласање за официјално припојување кон Егзархијата во македонските епархии, кој завршил во Охрид и Битола во [[1874]] со резултат повеќе од две третини за Егзархијата. Во Охрид од општо 9,387 христијански фамилии само 139 луѓе гласале за останување во Патријаршијата, а во Скопје од 8,698 христијански фамилии 8,131 се присоединиле кон Егзархијата.<ref name="ReferenceB"/><ref>Евтим Спротстранов, "[http://www.promacedonia.org/bmark/es/es_4.htm По възражданьето в град Охрид]", глава IV, стр. 675, "Сборник за народни умотворения, наука и книжнина", книга XIII, София, 1896. {{bg}}</ref><ref>Пламен Митев, "Българското Възраждане", София, 1999, стр. 86. {{bg}}</ref><ref>Ив. Лазаров, Пл. Павлов, Ив. Тютюнджиев, М. Палангурски, "Кратка история на българския народ", София, 1993, стр. 141. {{bg}}</ref><ref group="белешка" name="vg_8"/><ref group="белешка" name="vg_4"/> Идниот период на внатрешни и меѓународни конфликти, поврзани со [[Априлско востание|Априлското востание]] од [[1876]] година и [[Руско-турска војна (1877-1878)|руско-турската војна (1877-1878)]], станале причина за нови проблеми во развојот на Егзархијата. Во 1877 под притисок на отоманската власт бил отстранет Егзарх Антим I и за нов Егзарх бил избран митрополитот на Ловеч [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]],<ref>"История на България", том 6 Българско Възраждане 1856-1878, София, 1987, стр. 179. {{bg}}</ref> а во почетокот на воените деjства против Русија сите митрополити биле протерани од нивните епархии и притворени во [[Цариград]], а исто така биле протерани или избегале многу свештеници и учители, во резултат на кое немалку училишта и цркви биле затворени. == Бугарската егзархија од Руско-турската воjна до Првата светска воjна == [[Податотека:Yosif I.jpg|мини|right|200px|[[Јосиф I Бугарски|Егзарх Јосиф I]] ([[1877]]-[[1915]])]] По крајот на руско-турската војна Бугарската егзархија се соочила со нови тешкотии. На митрополитите не им било дозволено да се вратат назад во нивните епархии, а исто така Северна [[Добруџа]] и реонот на [[Ниш]], [[Пирот]] и [[Врање]], кои по 1878 преминале во [[Романија]] и [[Кнежевство Србија|Србија]], станале дел од [[Романска православна црква|Романската]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]]. По потпишувањето на мирот Егзархот престојувал во [[Пловдив]], од каде се вратил во Цариград дури во [[1880]] во обид да ја одбрани целоста на црквата, бидеjки отоманската власт побарала Егзархијата да остане само во границите на новокреираното [[Кнежевство Бугарија]], а сите други епархии да бидат дадени одново на грчката Цариградска патријаршија. Во членот 62 на [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] било запишано дека правото на слобода на сите религиозни организации во Отоманското Царство е заштитено, а членот 39 на бугарскиот [[Трновски устав]] ја прогласил бугарската црковна област за единствена и нераскинлива. На таа правна основа и под меѓународен притисок на [[17 декември]] [[1883]] година султанот го потврдил деjството на ферманот од [[1870]] година и ги прифатил барањата на Егзархијата за црковна единственост и враќане на сите митрополити во епархиите од пред Руско-турската војна. Процесот на враќане всашност продолжил повеќе од една деценија. Бератите за митрополитите на [[Охрид]] и [[Скопје]] биле дадени во [[1890]], за митрополитите на [[Велес]] и [[Неврокоп]] во [[1894]], а за митрополитите на [[Битола]], [[Дебар]] и [[Струмица]] во [[1897]] година. Во епархиите, кои останале под власта на Цариградска патријаршија, и поточно во нивните општини, кои ја отфрале Патријаршијата, било дозволено Егзархијата да има свои претставници, нарекувани екзархиски намесници, кои ги организирале црковното и образовното дело. Буџетот на Егзархијата бил општ и централно раководен, во него се влевале пари од сите епархии, а по средината на [[1880]]-те и од буџетот на бугарската држава. Во крајот на 19 век од општо 1889 цркви и манастири во Македонија, од кои 135 манастири (без оние во [[Света Гора]]), 1232 цркви и 71 манастири биле на Бугарската егзархија, а останатите биле на Цариградската патријаршија или оспорувани.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 424-437. {{bg}}</ref> Припадниците на Бугарската егзархија во Македонија во [[1900]] година биле 817,000<ref>Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 354. {{bg}}</ref> од општо 1,370,949 [[христијани]] (од кои [[Словенски јазици|словенојазичните]] христијани биле 1,032,533) во областа и при вкупно население од сите религии 2,258,224<ref>Васил Кънчов, "Македония. Етнография и Статистика", дял II Статистика, глава [http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_b.htm Бѣлѣжки за общитѣ числа на населението], Българско Книжовно Дружество, София, 1900. {{bg}}</ref>, кое изнесува 59,6% од сите христијани (79,1% од словенојазичните христијани) и 36,2% од вкупното население. Во [[1912]] година непосредно пред [[Балкански војни|Балканските војни]] во Македонија и Одринско Егзархијата имала 7 митрополити, 1,310 свештеници, 1,331 цркви, 234 параклиси и 73 манастири.<ref name="ReferenceC">Воин Божинов, "Българската просвета в Македония и Одринска Тракия 1878-1913", София, 1982, стр. 356. {{bg}}</ref> [[Податотека:Solunska Gimnazija 11.maj.jpg|лево|thumb|200px|Прослава на денот на [[Св. Кирил и Методиј]] во истоимената Солунска бугарска машка гимназија]] === Просветно дело на егзархијата до Балканските војни === {{Странски пропаганди во Македонија}} Истовремено со возобновувањето на црковната структура била проширена и подобрена работата на училиштата. Во [[1880]] година во Цариград со учеството на дејци како [[Кузман Шапкарев]] и [[Методиј Кусев]] била составена долгорочна програма за развоj на образовната мрежа на Егзархијата во Отоманското Царство. За главен центар во Македонија бил определен [[Солун]], а во Тракија - [[Едрене]]. Во споредба со планот во [[1880]] година била откриена [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј"]], а во [[1882]] и [[Солунска бугарска женска гимназија "Свето Благовештение"]], раководена од [[Царевна Миладинова]], ќерка на [[Димитар Миладинов]].<ref>Царевна Миладинова, "Епоха, земя и хора", глава [http://www.promacedonia.org/cm/cm_15.html През есента на 82 година...], Издателство на Отечествения фронт, София, 1985. {{bg}}</ref> Класичната гимназија во Битола била проширена до полна гимназија со седум класови во [[1898]]. Машки педагошки училишта биле откриени во Скопје и [[Сер]], а женски во Битола и Скопје. Посебни училишта за свештеници биле создадени во Скопје и Едрене, а гимназија по трговија во Солун. Во [[1899]] педагошката гимназија "Д-р Петар Берон" во Едрене исто била зголемена до полна гимназија со седум класови, а во почетокот на 20 век таму била откриена и женска гимназија. Во сите поголеми градови на териториите под јурисдикција на Бугарската егзархиja биле отворени прогимназии, а исто така и многу основни училишта, наjголемиот дел од кои биле во селата. Општо во [[1882]]-[[1883]] во Македонија и Одринско постоеле 237 бугарски егзархиски училишта со 351 учители и 16,063 ученици, во [[1899]]-[[1900]] тие веќе биле 942 училишта со 1,447 учители и 47,581 ученици,<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 436. {{bg}}</ref> а во [[1912]] година бројот им се зголемил на 1,373 училишта (од кои 13 гимназии и средни училишта) со 2,266 учители и 78,854 ученици.<ref name="ReferenceC"/> Училишната структура била раководена од посебен Училиштен оддел кон Егзархијата, кој ги определувал образовната политика, снабдувањето со учебници и целосната координација. Кон овоj оддел во [[1888]] биле додадени четири инспектори за Солунски, Битолски, Скопски и Одрински вилаети, кои тесно соработувале со директорите на училиштата. Од [[1889]] кон локалните бугарски општини во Македонија и Одринско биле создадени и општествени црковни комисии со задача да го контролираат црковното и образовното дело.<ref>"История на България", том 7 България 1878-1903, София, 1991, стр. 435. {{bg}}</ref> Едни од наjпознатите учители и раководители биле [[Григор Прличев]],<ref>Григор Пърличев, "[http://www.kroraina.com/knigi/gp/avtob_37.html Автобиография]", Избрани произведения", Български писател, София, 1970, глава 37. {{bg}}</ref> [[Кузман Шапкарев]],<ref>Кузман Шапкарев, "[http://www.promacedonia.org/bmark/ksh/ksh_2_7.htm За възраждането на българщината в Македония от 1854 до 1884 година]", глава "7. Първо учителствувание мое в Солун, приготвувание и откривание български в тоя град гимназии и пансиони, мъжки и девически - 1880—1881/1882", Български писател, София, 1984. {{bg}}</ref> [[Васил К’нчов]], [[Иван Гарванов]], [[Гоце Делчев]]<ref>Пейо Яворов, "[http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=130&WorkID=3504&Level=2 Гоце Делчев]", биография, глава "Гоце в Щип, Банско", София, 1904. {{bg}}</ref> и [[Ѓорче Петров]]<ref>Любомиръ Милетичъ, "[http://www.promacedonia.org/bugarash/gp/gp_1.htm Спомени на Гьорчо Петровъ]", глава I, Издава „Македонскиятъ Наученъ Институтъ”, София, 1927. {{bg}}</ref>, а од учениците [[Тодор Александров]], [[Андреј Љапчев]] и [[Иван Михајлов]]. За надворешните аналитичари постоело меѓусебно влијание и поврзаност меѓу Егзархијата и [[Внатрешна Македонско-Одринска Револуционерна Организација|револуционерното движење]].<ref>H. N. Brailsford, "[http://www.promacedonia.org/en/hb/hb_5_3.html Macedonia: Its Races and Their Future]", section V. The Bulgarian movement, chapter 3. Formation of the Insurgent Committee. Democratic Attitude. Careful Organisation, Methuen & Co., London, 1906. {{en}}</ref> [[Податотека:JosephBulgarianExarchDebarCelebration.jpg|мини|лево|200px|Прослава на 25-годишнината од избирањето на бугарскиот Егзарх Јосиф I во Дебар, 1902 година]] === Балканските војни === Во периодот по [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] и пред [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во услови на меѓуетничка напнатост и националистички конфликти започнале репресии врз свештениците и учителите на Бугарската егзархија во териториите под контрола на [[Кралство Грција|Грција]] и [[Кралство Србија|Србија]]. До крајот на Втората балканска воjна сите бугарски егзархиски училишта во тие територии биле затворени, а наjголемиот број од учителите биле протерани или сами избегале во Бугарија. Исто така биле протерани и бугарските митрополити и немал дел од свештениците, а црквите преминале под грчка и српска јурисдикција. Само во Вардарска Македонија биле закриени 641 училишта и одземени 761 цркви.<ref>Ivo Banac, "[http://www.promacedonia.org/en/ib/i_banac.html The Macedoine]", "The National Question in Yugoslavia. Origins, History, Politics", Cornell University Press, 1984, pp. 307-328. {{en}}</ref> Истата била судбината и на црквите и училиштата во Јужна [[Добруџа]], окупирана од Романија. Во [[Одринска Тракија]] отоманските власти и армија протерале не само сите учители и свештеници, но и целото бугарско население во текот на сеопфатно [[етничко чистење]].<ref>Љубомир Милетиќ, [http://www.promacedonia.org/bmark/lm_tr/index.html "Разорението на тракийските българи презъ 1913 година"], Българска академия на науките, София, Държавна печатница, 1918 г. {{bg}}</ref> === Првата светска војна === По есента на [[1915]] година со влегувањето на Бугарија во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] структурите на Егзархијата биле возобновени во териториите под контрола на бугарската армија, но по крајот на војната тие уште еден пат биле истерани од властите во Грција, Романија и Србија. Епархиите во Егејска и Вардарска Македонија официјално биле поделени меѓу [[Грчка Православна Црква|Грчката]] и [[Српска православна црква|Српската православна црква]], а под јурисдикција на Егзархијата во Македонија останал само пиринскиот дел. == Егзархијата и Македонците == [[Податотека:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|лево|thumb|150px|[[Натанаил Кучевишки]] ([[1820]]-[[1906]]), митрополит на Бугарската егзархија во Охрид, Ловеч и Пловдив]] Неколку месеци по основањето на Егзархијата, македонската страна јавно и отворено ги изразила своите ставови за тоа како треба да се управува Егзархиската црква за Македонците да ѝ се приклучат, бидејќи „...''високата милост не беше ветена исклучиво на Бугарите, туку истото беше ветено и на Македонците''.“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/zHslAQAAIAAJ|title=Историја на образованието и просветата во Македонија|first=Risto|last=Kantardžiev|year=2002|page=349}}</ref> Реализацијата на оваа можност, според написот објавен во весникот ''Македонија'', била условена со промовирање на демократски принципи во меѓурелигиозните односи меѓу македонската и бугарската заедница. Во спротивно, определбата за централизам, наречена во написот „деспотизам“ би го отворила пред јавноста прашањето за „[[Македонско прашање|македонското прашање]]“, односно за особеноста во однос на црквата ([[Охридската архиепископија]]), [[Македонци|народноста]] и [[Македонски јазик|јазикот]]. Македонците тврделе дека самите треба да ги решаваат своите проблеми, а не да бидат водени од други, изразувајќи го ставот: „''Се откинавме од [[Цариградска патријаршија|Грците]]; под други ли да паднеме?''“<ref>{{cite book|url=https://eprints.ugd.edu.mk/13442/2/Zbornik2.pdf|title=Годишен зборник|publisher=Institute of History and Archaeology at the University “Goce Delčev” – Štip|year=2011|pages=10,61-63}}</ref><ref>{{cite news|title=Единъ гласъ за всичка Македонія|url=https://digital.libplovdiv.com/bg/view/65c381e88d8e3856dfcb8d79|work=Македонія |date=June 23, 1870|quote=Ферманот кога излезе од милостивите раце на Н. В. С. А. претставуваше голема утеха за Бугарите кога се видоа сместени во нивните епархии; но таа висока милост не беше дадена само исклучиво за Бугарите, туку истото се вети и за Македонците преку 10-тиот член, според кој, ако си ја покажат сите или две третини желбата ќе успеат да се присоединат кон Бугарската црква. Но пред да се соединиме, мислиме и сметаме дека ни е должност да ги прашаме и да ни кажат - како ќе пастируваат, според евангелската заповед ли или како до денеска што ни пастирувале грчките владици тирански и деспотски? Зашто, како што ни мириса уште отсега, ќе да навала кон тој пусти деспотизам. Па затоа не е срамота да ни кажат оти така ќе биде, барем да не си ја бувтаме главата суетно, па најпосле поголеми главоболија да имаме, прашања македонски.}}[превод од оригиналот]</ref> Егзархијата служела како најефикасно средство за [[бугаризација]] на Македонија. По добивањето на дозвола од султанот, Бугарската егзархија започнала да формира епископии, цркви и училишта во регионот. Македонското население, соочено со избор меѓу грчки богослужби кои за многумина биле неразбирливи и егзархиски служби на старословенски јазик, се определило за вториот избор. Како резултат на тоа, значителен број семејства ги упатувале своите деца во училишта под егзархиска, наместо под грчка црковна и образовна управа.<ref>{{cite journal|url=https://www.google.com/books/edition/The_Fortnightly/MjAjAQAAMAAJ|title=The Balkan Problems - The Macedonian question: Suggestions for its solution|journal=The Forthnight Review|page=435|language= Англиски|quote=The Exarchate, with its seat in Constantinople, under the immediate supervision of the Russian Embassy, proved indeed the most effective instrument for the Bulgarization of Macedonia. Supported by that Embassy, and giving to the Sultan every day profuse assurances of the loyalty of the Bulgar people, the Exarchate obtained from the Sultan permission to create numerous bishoprics in Macedonia, and to build churches and schools in all the more important towns of that province. The Macedonian Slavs, placed in the alternative either to continue to go to the churches with the service in the Greek language, which they did not understand, or to the churches of the Exarchate with the service in the Old-Slavonic language, which they, at least partially, understood, naturally chose the latter, and they also preferred to send their children to the Bulgar schools rather than to the Greek schools.}}</ref> Кога започнале дејствијата на Бугарската егзархија на територијата на тогашна Македонија, македонскиот народ силно се спротивставил и се појавил голем отпор, негодување и неприфаќање. Ваквите незадоволства кај народот довел до појава на унијатското движење во Македонија, кое најмногу било истакнато во источна Македонија. Овие незадоволства се појавиле веднаш по основањето на Егзархијата. За да ги смири ваквите тензии, бугарскиот егзарх го испратил [[Петко Славејков]] во [[1874]] година за свој секретар во Македонија. Неговата задача била да се бори против појавата на [[католицизмот]] и најавите за обнова на [[Охридската Архиепископија]], кои биле генерирани и најавувани од страна на македонските владици и нивното папство. Во еден негов извештај Славејков напишал за [[Натанаил Кучевишки]] дека кај него и некои македонските партиоти се јавила мисла да дејствуваат сами за себе за и да го официјализираат своето месно наречје за своја лична, сопствена македонска хиерархија, за несреќа засилена како што тој разбрал од љубомора на еден од егзархиските владици (Кучевишки) кој допуштил да се протнат и растротстранат тие погубни идеи на едно национално самосознание.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал. Ръкопис''</ref> А за македонските владици г. '''Нил''' и '''г. Харитон''', Славејков во извештајот пишал дека тие веќе ги отцепиле од бугарската црква серската, мелничката, струмичката, воденската, кукушката и солунската област и ги приврзале кон католицизмот. Во извештајот се вели „''во Солун сите православни Македонци станале католици, освен '''г-н Буботинов''', Бугарин од [[Софија]] “''.<ref>''ЦДИА, ф. 989, оп. 2, а.е. 290, л. 3—4. Оригинал''</ref> Во тоа време според информацијата на католичката сестра '''Аугустине Бевике''' од болницата '''Св. Павле''' во [[Солун]], која ја доставила до британската делегација на Версајската мировна конференција [[1919]] г. истакнува дека до [[1913]] година во Солун имало околу 10.000 католици, "''Словени, кои се нарекуваат Македонци и она што тие го посакуваат е автономија под европска контрола''.<ref>''"Public Record Office (London) – Foreign Office Document 608/44. Peace Conference (British delegation), 1919"''</ref> После тоа во Македонија е испратен да делува и [[Васил К‘нчов]]. Тој во неговиот извештај вели: <blockquote> ''"Бугарската (црковна) општина во Охрид денеска (1893/1894 г.) едвај дише. Таа делува повеќе на име, отколку на дело, зошто никаква дејност не се забележува. Од пред 2 години не е преизбрана. На заседание се собираат едвај по 3-4-ца и пак ништо не се врши, оти општинските работи се сосема занемарени. Општината секоја година ги кани граѓаните да се соберат, но никој не доаѓа"'' </blockquote> К'чнов како причини за ваквите проблеми на Охридската црковна општина ги посочува: имигрираната бугарска интелигенција во тогашното [[Кнежевство Бугарија]], младите луѓе и цели фамилии, кои го напуштиле Охрид после војната.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 451''</ref> Додека К'чнов патувал и низ [[Пиринска Македонија]] и денешна источна [[Македонија]], тој прикриено разоткрива дека тамошните Македонци претежно биле антибугарски настроени, дури повеќето гркомани или протестанти. За пиринските Македонци од [[Мелник]], К’нчов заклучува дека бил гркомански град, каде дури и дома Македонците (кои тој ги нарекува Бугари) говореле грчки. Во Мелник покрај домородните жители, најбројни во [[1894]] година биле и бегалците од [[Негуш]] од [[Егејска Македонија]], од македонското племе [[Пуливаци]].<ref>''"Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 141''</ref> За христијаните Македонци во [[Петрич]]ката каза и градот вели дека ''„имат 16 цркви, од кои во 14 се служи сега по славјански и во две по грчки, имено во малата градска и во црквата во селото [[Крналово|Крнилово]]“''.<ref>''...имат 16 църкви, от които в 14 се служи сега по славянски и в две по гръцки, именно в малката градска и в църквата на селото Кърнилово. Населението е останало много назад в образователно отношение. Едва в 10 села имаше през тази година български училища с по 1 учител, а в село Кърнилово има гръцко училище с гръцки учител.''., стр. 132</ref> [[Податотека:Methodius of Stara Zagora.JPG|лево|thumb|150px|[[Методиј Кусев]] ([[1838]]-[[1922]]), протосингел на Егзархот во Цариград и митрополит на Бугарската егзархија во [[Стара Загора]]]] Во [[Горна Џумаја]] (ден. '''Благоевград'''), според К’нчов, неколку Македонци биле гркомани кон крајот на [[19 век]]. Кога тој пристигнал во градот, некои од жителите го пријавиле на локалниот [[кајмакам]] со обвинувања дека тој бил шпион на бугарската влада, дека цртал планови на градот и ја опишувал околијата, при што турската полиција го уапсила, а подоцна му била донесера ослободителна пресуда.<ref>''[http://www.promacedonia.org/vk_1/vk1_a_11.html Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 167]''</ref> Кога К’нчов ги запишува своите патописи, тој наведува постојано иста бројка на т.н. "општинари", односно по 3-4 кои земале плата од [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]]. Но, иако биле плаќани од Софија, тој вели дека нивните деца ''ги даваат на грчко образование...'' <blockquote> „''Во [[Сер]] ([[1894]] г.) има 4 души бугарски општинари чиишто жени не стапнуваат во бугарска (егзархиска) црква. Еден таков случај видов и во Неврокоп''“.<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 253''</ref> </blockquote> К’нчов увидувајќи го ова, односно немањето на бугарска свест кај македонското население, бара решение за да се оправда и во своите патописи наведува дека македонските жени се виновни, кои во најголем број сакале и се школувале по грчките училишта од каде излегувале ''антибугарки'', со мисла дека "''сè што е бугарско е просто, долно, грубо и недоделкано''".<ref>''Васил Кънчов, Пътуване по долините на Струма, Места и Брегалница. Битолско, Преспа и Охридско 1894 г., Избрани произведения. Том I. Издателство 'Наука и изкуство', София 1970, стр. 252''</ref> Неговите тези не држат, бидејќи македонските девојки во тоа време биле испраќани да учат по грчките училишта од нивните татковци. Децата, посебно женските во тоа време никогаш не одлучувале каде ќе го започне школувањето во прво одделение основно училиште. Кај македонските митрополити се појавува голема антиегзархиската дејност. Ова го потврдува сочуваната архива на скопскиот митрополит г. [[Теодосиј Гологанов]], роден во [[Трлис]], [[Неврокоп]]ско. Иако тој е митрополит на Бугарската егзархија во Македонија, тој е жестоко се противел на оваа црковна формација и силаната [[бугаризација]] што се спроведувала низ местата по цела Македонија. Митрополит Гологанов пишува дека <blockquote> „''Бугарите ја вршат најмизерната работа, го негираат македонското име и јазик и го заменуваат со ново (бугарско), со цел бугарските господари да се прошират на туѓи територии...тоа е ново ропство, потешко од турското..Турците го убиваат телото, а не духот ...Егзархијата го убива сето тоа подоцна...ние Македонците не страдаме толку од Турците, како од Грците, Бугарите и Србите кои како сакаат како волци да ја разделат намачената македонска земја...Ние македонските духовници по потекло, треба да се обединиме и да го разбудиме народот, да се отфрли странската власт, да се отфрлат дури и Патријаршијата и Егзархијата и духовно да се обединат под закрилата на Охридската Архиепископија, единствената вистинска Мајка Црква“''.<ref>''Юни 22, 1891 г. Теодосий Скопски, "Централен Държавен исторически архив" (София) 176, оп. 1. арх. ед. 595, л.5-42 / Разгледи, X/8 (1968), п.996-1000''</ref> </blockquote> [[Податотека:Teodosij gologanov.jpg|десно|thumb|150px|[[Теодосиј Гологанов]] ([[1848]]-[[1926]]), наместик на Егзархот во Цариград, претставник на Егзархијата при Високата порта, митрополит во Скопје, Пловдив и Ѓумурџина.]] Гологанов смета дека единствен спас за Македонците од наглата бугаризација е унијатство со [[Ватикан]]. Тој на [[1 декември]] [[1891]] година поднесува барање за Унија со [[католицизам|Римокатоличката црква]] испратена до [[Папа Лав XIII|Папата Лав XIII]]. Во своето барање тој образложува: <blockquote> „''во името на целиот македонски православен народ...историското право на македонски православен народ да се ослободи од јурисдикцијата на странските цркви- Бугарската егзархија и Цариградската патријаршија...да се обнови Охридската Архиепископија...границите на Охридската Архиепископија треба да ги потврдат сегашните граници на Македонија''“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de Propaganda Fide - Roma: Indice della Potenza - март 1892-93, Somm.XV, f.132-141''</ref> </blockquote> По ваквата промакедонска борба Синодот на Егзархијата формирал Комисија составена од двајца членови на чело со Егзархот Јосиф I, којашто одлучила да се отстрани митрополитот Теодосиј од Скопје со помош на турската власт и да биде однесен во Цариград. Одведен е во Цариград, каде што во март 1892 г. му била одземена титулата „Скопски митрополит“.<ref>''Archivio della S. Congregazione de propagande fide – март 1892-93, Somm. XV, f. 132-141''</ref> Потоа Гологанов се преселува во Бугарија и е испратен во Драгалевскиот манастир во близина на Софија. Истата година црковните власти му простиле на Гологанов и бил назначен за помошник на Пловдивскиот митрополит [[Натанаил Охридски]]. Македонската православна заедница во Прилеп започнала да им се спротивставува на грчките и бугарските притисоци, отфрлајќи го авторитетот на Цариградската патријаршија и барајќи независна црква. Тие го замениле грчкиот јазик со македонски во богослужбите и во образованието и подготвиле учебници на својот мајчин јазик. За време на овој напор за национален идентитет, бугарските интелектуалци се обиделе да го наметнат бугарскиот јазик, особено по воспоставувањето на Бугарската егзархија во 1870 година и Кнежевството Бугарија во 1878 година. И покрај овој притисок, Прилеп се спротивставил на бугарската контрола, одржувајќи си свое училиште и свои религиски практики. Според официјално писмо од Димитрије Боди, српскиот конзул во Битола, до српскиот министер за надворешни работи во тоа време, луѓето незадоволни од Егзархијата формирале силно антиегзархиско движење кое достигнало 1.200 домаќинства.<ref>{{cite book|title = Rad Srbije na zaštiti srpskih državnih i nacionalnih interesa u Makedoniji od 1885. do 1912. godine|url=https://books.google.com/books/about/Rad_Srbije_na_za%C5%A1titi_srpskih_dr%C5%BEavnih.html?id=gPOe0AEACAAJ| publisher = Istorijski Arhiv Kraljevo, 2021 |year=2016|author=Vukašin D. Dedović|page=281}}</ref> Мештаните, предводени од свештеникот [[Спасе Игуменов]], му поднеле петиција на султанот [[Абдул Хамид II]], изразувајќи ја својата желба за македонско национално училиште и отфрлајќи ја бугарската црковна власт, додека ја потврдувале својата православна вера под папска заштита. Петицијата била потпишана во [[1887|1887 година]] од 25 видни прилепчани.<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=330|quote=...следат 25 потписи на угледни прилепчани.}}</ref><ref>{{cite book|title=ДВА ДОКУМЕНТА ЗА АКЦИЈАТА НА ПРИЛЕПЧАНИ ОД 1887 ГОДИНА ЗА МАКЕДОНСКОГО НАРОДНО УЧИЛИШТЕ И САМОСТОЈНА ЦРКВА|year=1983|last=Minovski|first=Mihajlo|p=327}}</ref> Во своето писмо до султанот, тие напишале:<ref>{{cite book|title = Balcanica |url=https://www.google.com/books/edition/Balcanica/RYovAQAAMAAJ | publisher = Institute for Balkan Studies - Serbian Academy of Sciences and Arts |year = 1982 | issue=1 | page=106|language=Италијански|quote="Nel 1867 la comunita macedone ortodossa di Prilep aveva informate le autorità turche di non riconoscere più la imposta giurisdizione del Patriarcato di Costantinopoli e di volere la loro Chiesa autocefala. Dalla locale scuola , dipendente dalla Chiesa e dalla liturgia ecclesiastica fu estromesso l'uso della lingua greca e reintrodotta la lingua macedone. Per l'uso scolastico furono preparati i testi in lingua macedone . Autori. Mentre era in atto a Prilep questa lotta per l'affermazione nazionale macedone, nella Chiesa e nella scuola locale, si intensificava l'azione degli intellettuali bulgari per imporre, alla gente di Prilep, l'uso della lingua bulgara. La loro azione si rafforzava dopo la formazione dell'Esarcato bulgaro del 28 febbraio 1870 e del Principato bulgaro nel 1878. L'Esarcato, grazie all'appoggio della diplomazia russa a Costantinopoli aveva ottenuto il permesso dal Sultano di nominare nella Macedonia diversi vescovi bulgari . Anche le scuole passavano sotto il controllo dell'Esercito bulgaro. Tra le comunità religiose locali che resistevano a questa nuova ondata denazionalizzatrice, questa volta bulgara, si distingueva un'altra volta la comunità di Prilep, che rifiutò di sottomettersi all'Esarcato bulgaro e riuscì a mantenere il proprio controllo sulla scuola locale. La resistenza patriottica contro l'Esarcato, fu diretta a Prilep dal prete locale macedone Spase Igumenov. Egli si fece promotore di una petizione, firmata da ventisei cittadini di Prilep inviata al sultano Abdul Hamid. Il testo del documento è breve ma chiaro: " Dichiarazione Noi sottoscritti della città di Prilep, sudditi di Sua Altezza Imperiale, augusto sultano Abdul Hamid II, desideriamo avere la scuola nazionale macedone. E non essendo noi dei bulgari, non riconosciamo la Comunità Ecclesiastica Bulgara né le scuole. Per la protezione religiosa noi riconosciamo il Papa, ma senza mutare i dogmi della Chiesa Ortodossa"...}}</ref><ref>{{cite book|title = The Macedonian Times|url=https://www.google.mk/books/edition/The_Macedonian_Times/GnsWAQAAMAAJ| publisher = MI-AN |year = 1998 | issue=39-50 | page=33|location=Skopje|quote= :''"We, the undersigned from the city of Prilep, subjects of His Imperial Majesty, the august Sultan Abdul Hamid II, wish to have a national Macedonian school. And since we are not Bulgarians, we do not recognize the Bulgarian Ecclesiastical Community and schools. We recognize the Pope with respect to religious protection, however without changing the dogmas of the Orthodox Church.' July 2, 1887 (a seal) Dimche Trapkov, Dime Talev, Georgos Hriz, Ace Todor, Dame Ile, Posva Jankov, Cvetan, Ico Chutan, Jose Azarche, Tale Kostov, Kone Naprov, Jona Ilar, Jovan Menir, Nikola Jonov, Mirche Bozhino , Father Spase Igumenov, Todor V. Pantov, Ace Trajkov, Ice Josov , Risto Konev, Janko Tanov a teacher, Ognan Dimov, Todo Krapche, Kone Dimov, Grujo and Kono Narazov."''}}</ref> <blockquote>„''Ние, долупотпишаните од градот Прилеп, поданици на Неговото Императорско Височество, возљубениот султан Абдул Хамид II, сакаме да имаме македонско национално училиште. А бидејќи не сме Бугари, не ја признаваме Бугарската црковна општина ниту нејзините училишта. За верска заштита го признаваме Папата, но без да ги менуваме догмите на Православната црква.''“</blockquote> Слична петиција поднеле и охриѓани. Група од 120 угледни граѓани од Охрид упатиле петиција до османлискиот султан Абдул Хамид II. Во документот тие се изјасниле како „Словени од Македонија“ и ја изразиле својата желба да не бидат ставени под јурисдикција на Бугарската егзархија. Потписниците нагласиле дека не сакаат нивните деца да бидат изложени на бугарска црковна и национална пропаганда. Во петицијата охриѓаните побарале од султанот дозвола за обновување на Охридската архиепископија како автономна црковна институција. Дополнително, тие се залагале за отворање самостојни училишта на мајчин јазик, со цел зачувување на локалниот културен и јазичен идентитет. Во писмото се вели:<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Svetozarevikj|first=Branislav|page=305-306}}</ref> <blockquote>„''Ние верните поданици на Неговото Величество царот, султан Абдул Хамид, од долго време немаме црковна слобода, а од 1872 станавме уште позаблудено стадо зашто дојдовме под Бугарска егзархија заблудени од бугарската пропаганда. Така и ние станавме шизматици... Покрај тоа што Бугарите нѐ измамија и нѐ излажаа, тие ни го отфрлаат и јазикот, ни ги менуваат и нашите свети обичаи, ја менуваат сета наша лика и прилика. Ние тоа не можеме повеќе да го трпиме и не сакаме нашите деца да нѐ колнат нас и гробовите на нашите прадедовци. Сега ние се одделивме од Бугарите и сами сочинуваме словенски општини во Македонија, и сочинуваме самостоен народ. Како такви ние сакаме да имаме наша црква, наши училишта. Ние си најдовме и наши учители кои ги плаќаме и издржуваме...''“<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од насељуването на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|year=1981|publisher=Универзитет „Кирил и Методиј“, Факултет за филозофско-историски науки|editor1=Институт за национална историја (Скопје)|editor2=Христо Андонов-Пољански|page=287-288|others=Оригиналното писмо се наоѓа во Државниот Архив во Белград: ''ДА ДСИП, Београд, ППО, Ф.7, д. 6, п. бр. 962, 1890''}}</ref></blockquote> ===Егзархијата и Македонската револуционерна организација=== {{Македонска револуционерна организација}} [[File:Giorche petrov svidetelstvo.jpg|мини|лево|150px|Свидетелство на [[Ѓорче Петров]] од егзархиската гимназија во Пловдив, Источна Румелија.]] [[Image: Nikola Karev Bulgarian Gymnasium Bitolya.jpg|лево|thumb|150px|Фотографија при дипломирањето на [[Никола Карев]] како матурант од Бугарската гимназија во Битола.]] Антиегзархиското движење кое се појавило во деведесеттите години на [[19 век]] во [[Македонија (регион)|Македонија]], со појавата на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], ова движење добило на интензитет и кулминација. Судирот помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата бил неизбежен<ref name="VG">Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет</ref> бидејќи организацијата се залагала за самостојно работење, подготовка на населението, кревање на едно внатрешно востание и создавање на македонска самостојана држава.<ref name="PR">Право, II/31 (39), 22. 09. 1902, 3</ref><ref name="RV">Официално издание, Револуционерен лист, 2 јуни 1905, 3</ref> Од другата страна била Егзархијата која со својата црковно - просветна пропаганда ја култивирала земјата и создавала услови за присоединување на [[Македонија (регион)|Македонија]] кон [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]].<ref>[http://macedonian. atspace. com/knigi/ppa_stam. htm "Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници"]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{bg}} - Вардарски (Петар Поп Арсов)</ref> Каков став [[Македонска револуционерна организација|МРО]] зазела кон Егзархијата и нејзините претставници се гледа од нејзиниот прв акт создаден од страна на [[Петар Поп Арсов]] по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]], а станува збор за брошурата [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]]. Бидејќи брошурата е создадена по барање на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] и од страна на еден од основачите на организацијата, од неа го дознаваме стојалиштето кое [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] го зазела кон Егзархијата и проегзархиската групација во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Организацијата започнала борба за контрола на ''Црковно - училишните општини'' и преку оваа борба таа сакала да го привлече населението кон своја страна и истовремено застанала во заштита на македонскиот национален индивидуалитет кој се наоѓал во опасност од егзархиската пропаганда.<ref>Вардарски (Петар Поп Арсов), „Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници“, превод, редакција, коментар и предговор д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје 2006</ref> А каков бил ставот на Егзархијата кон [[Македонска револуционерна организација|МРО]] дознаваме од коресподенцијата на егзархот [[Јосиф I]] водена со бугарското министерство за надворешни работи и вероисповед во кое тој искажува стравување за бугарската идеја во [[Македонија (регион)|Македонија]]. Во писмото од 15. 10. 1897 година егзархот истакнува: {{Цитатник|''Некои запалени глави сметаат дека Св. Егзархија е единствената пречка Македонија да остане и понатаму под Османлиското Царство и се нафрлија врз неа како волци. . . Во сегашниот момент се нафрлија врз општините со цел да ги направат инструмент за своите бунтовнички цели. . . Секакво нивно политизирање и служење на нечисти цели ќе ја оневозможи Св. Егзархија во нејзината висока мисија да го зачува бугаризмот за идните поколенија. Ние. . . сме свесни какви се последици. . . ќе има политизирањето со општините денес, а да не зборуваме за утре, при евентуално создавање на автономна Македонија. Св. Егзархија. . . при две оделни држави не ќе може да ја врши својата бугарска мисија. Или ќе стане исклучиво македонска, или исклучиво бугарска. Каде тоа би не одвело, посебно не треба да се потцртува. . . Подобро е да сметаме дека делови од единствената бугарската територијата се сè уште под ропство, отколку за сметка на некаква слобода, бугарското население во Македонија за секогаш ќе биде загубено за Бугарија''<ref name="SDV"/>}} Во писмото од 14. 04. 1901 година егзархот [[Јосиф I]] искажува стравување поради формулацијата ''обединување на сите без разлика на верата и народноста'': {{Цитатник|''Јас мислам дека се гони тајна цел, имено: обединување на македонското население на македонска почва и остварување на поодамна замислената идеја за македонско словенска етничка група на Балканот. Во таков случај натамошната дејноста на Бугарската егзархија е непожелна, бидејќи во автономната македонска држава ќе се наметне потребата за од единствена црква''.<ref name="SDV">С Димевски, Присуството на Теодосиј Гологанов во развојот на македонската национална мисла во епохата на национално - револуционерното движење, ГИНИ, XX/2, Скопје, 1976.</ref>}} Поради ваквите ставови на егзархот односите помеѓу [[Македонска револуционерна организација|МРО]] и Егзархијата биле исполнети со закани, притисоци и уцени, но организацијата била принудена да преговара со Егзархијата бидејќи од неа зависело назначувањето на учителскиот кадар во Македонија кој и бил потребен на [[Македонска револуционерна организација|МРО]], од друга страна Егзархијата иако правела разни пречки за [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]], таа морала да ги приваќа нејзините условите за да не биде компримитирана пред османлиските власти. Други поголеми удари на ваквата пропаганда нанесува професорот по историја [[Георги Бакалов]]. Тој како социјалист и антицарски ориентиран, не дозволил да подлегне на софиската официјална политика: <blockquote> „''Најразумното решение на македонското прашање е согласноста помеѓу соседните балкански држави за неутралност кон Македонија и "Македонија на Македонците"''“.<ref>[http://macedonia-history.blogspot.com/2006/11/blog-post_09.html ''Георги Бакалов, "Претендентите на Македония", стр. 22, Варна 1900 г.'']</ref> </blockquote> :види: [[Македонска револуционерна организација]] == Крајот на егзархијата == На 22 февруари 1945 година, Бугарската егзархија испратила покајничко писмо до Цариградската патријаршија, со што бил надминат расколот од 1872 година, а нејзината автокефалност била признаена. На Третиот црковнонароден собор во 1953 година, Егзархијата била подигната во ранг на патријаршија, со што официјално станала [[Бугарска православна црква]]. Прв патријарх бил пловдивскиот митрополит [[Кирил (бугарски патријарх)|Кирил]] (1953–1971). Ова означило крај на Егзархијата како институција, но нејзиното наследство останало во рамките на Бугарската патријаршија. == Галерија == <center> <gallery> File:Solunska-gimnaziya.jpg|Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Bulgarian-Men's-High-School-Thessaloniki-document.jpg|Документ на Солунската егзархиска машка гимназија "Св. Кирил и Методиј" File:Diploma-from-Bulgarian-women-school-Thessaloniki.jpg|Диплома на ученик на Солунската егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение" File:Bulgarian-women-school-Thessaloniki--Tsarevna-Miladinova.jpg|Солунска егзархиска женска гимназија "Свето Благовештение", раководена од Царевна Миладинова File:Voden bg uchilishte.jpg|Бугарското егзархиско училиште во [[Воден]], почетокот на 20 век File:Mehomia-Ustav.jpg|Устав на бугарската црковно-училишна општина во [[Разлог|Мехомија]] File:Otechestvovedenie-1899.jpg|Егзархиски учебник напишан од Васил К’нчов, 1899 година File:BASA 114K-1-25 Bulgarian school in Krushevo,1910.jpg|Централното егзархиско училиште во градот [[Крушево]] Слика:Svidetelstvo Goce Delcev.jpg|Свидетелство од егзархиското училиште во Штип, подпишано од [[Гоце Делчев]] како учител.]] File:Pere T..jpg|Барање на [[Пере Тошев]] за неговото преназначувањето за учител испратенo до Егзархот Јосиф.]] </gallery> </center> == Бугарски егзарси и митрополити == * [[Егзарх Иларион]] - [[1872]] * [[Егзарх Антим I]] - [[1872]] - [[1877]] * [[Егзарх Јосиф I]] - [[1877]] - [[1915]] * [[Егзарх Стефан I]] - [[1945]] - [[1948]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1915]] - [[1945]] * [[Партениј]] [[1915]] - [[1918]] * [[Василиј]] [[1918]] - [[1921]] * [[Максим]] [[1921]] - [[1927]] * [[Климент]] [[1928]] - [[1930]] * [[Неофит]] [[1930]] - [[1944]] * [[Стефан]] [[1944]] - [[1945]] Викарни претседатели на Светиот Синод на Бугарската егзархија [[1948]] - [[1953]] * [[Михаил]] [[1948]] * [[Паисиј]] [[1949]] - [[1951]] * [[Кирил]] [[1951]] - [[1953]] === Митрополити === {{Div col}} ==== Скопска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Dorotheus of Skopje.png|60px|center]] | [[Доротеј Спасов|Доротеј]]<br/>{{Small|([[Копривштица]], 1830 — [[Цариград]], 1875)}} | 1872–1875 |- | [[File:Kiril Skopski i Vidinski.jpg|60px|center]] | [[Кирил Скопски|Кирил]]<br/>{{Small|([[Берковица]], 1833 — [[Видин]], 1914)}} | 1875–1877 |- | [[File:Teodosij.jpg|60px|center]] | [[Теодосиј Гологанов|Теодосиј]]<br/>{{Small|([[Трлис]], 1846 — [[Софија]], 1926)}} | 1890–1891 |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-8 Plovdivski mitropolit Maxim-1938.jpg|60px|center]] | [[Максим Пловдивски|Максим]]<br/>{{Small|([[Орешак]], [[Тројан]], 1850 — [[Пловдив]], 1938)}} | 1892–1894 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј Скопски|Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1897–1909 |- | [[File:Neophite of Skopje.JPG|60px|center]] | [[Неофит Скопски|Неофит]]<br/>{{Small|([[Охрид]], 1870 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Охридска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Natanail-Ohridski-Plovdivski.jpg|60px|center]] | [[Натанаил Кучевишки|Натанаил]]<br/>{{Small|([[Кучевиште]], Скопско, 1820 — [[Пловдив]], 1906)}} | 1872 – 1880 |- | [[File:Sinesiy Skopski Mitropolit.jpg|60px|center]] | [[Синесиј]]<br/>{{Small|([[Скринјано]], [[Ќустендил]], 1836 — [[Ќустендил]], 1917)}} | 1884 – 1894 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1894 – 1897 |- | [[File:Methodius of Ohrid.png|60px|center]] | [[Методиј Охридски|Методиј]]<br/>{{Small|([[Зарово]], 1866 — [[Солун]], 1909)}} | 1897 – 1909 |- | [[File:BASA 1318K-1-5918 Boris Ohridski 1924, Plovdiv (crop).jpg|60px|center]] | [[Борис Охридски|Борис]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1875 — [[Софија]], 1938)}} | 1910 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Велешка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:BASA 1318K-1-5972-5-Veleshko-Strumishki mitropolit Damaskin.jpg|60px|center]] | [[Дамаскин Велешки|Дамаскин]]<br/>{{Small|([[Панаѓуриште]], 1817 — [[Араповски манастир]], 1875)}} | 1872 – 1877 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1894 – 1906 |- | [[File:Meletius of Veles.jpg|60px|center]] | [[Мелетиј]]<br/>{{Small|([[Битола]], 1868 — [[Цариград]], 1924)}} | 1908 – 1912 |} ==== Пелагониска епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Eustatius-of-Pelagonia.jpg|60px|center]] | [[Евстатиј Кољов|Евстатиј]]<br/>{{Small|([[Гољамо Белово]], [[Пазарџик]], 1832 — [[Одрин]], 1888)}} | 1872–1888 |- | [[File:Gregory of Pelagonia in 1891 by Abdullah Brothers (cropped).jpg|60px|center]] | [[Григориј]]<br/>{{Small|([[Стара Загора]], 1853 — [[Битола]], 1906)}} | 1897–1906 |- | [[File:BASA 1318K-1-5889-1 Avxentii-Pelagoniiski cropped.jpg|60px|center]] | [[Авксентиј]]<br/>{{Small|([[Самоков (Бугарија)|Самоков]], 1850 — [[Софија]], 1919)}} | 1906 – 1913,<br> 1915 – 1918 |} ==== Струмичка епархија ==== {|class="wikitable" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:2px; font-size:100%; text-align:center" |-bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Слика ! Име<br/>{{Small|(роден–починал)}} ! Митрополит од-до |- | [[File:Mitropolit Gerasim Strumishki.JPG|60px|center]] | [[Герасим Струмички|Герасим]]<br/>{{Small|([[Свиленград|Мустафа Паша]], 1860 — [[Софија]], 1918)}} | 1897 – 1918 |} {{Div col end}} == Белешки == {{Reflist|group="белешка"|refs= <ref name="vg_8">Бугарските историчари [[Борба против Цариградската патријаршија|Борбата против Цариградската патријаршија во Македонија]], ја претставуваат како борба за создавање на бугарска црква. Меѓутоа Борбата против Цариградската патријаршија на Македонците има неколку одлики: обнова на некогашната Охридска архиепископија, македонските епархии да потпаднат под нејзина јурисдикција, оваа борба во себе носела и македонски национален карактер бидејќи македонското граѓанство се стремело во македонски општини, наставата да се изведува на македонски народен јазик, а во црквите да се отстрани грчкиот јазик и да се замени со црковно - словенски. Со создавањето на Бугарската егзархија не биле решени овие прашања. Македонските епархии потпаднале под Егзархијата, а во училиштата истата таа бугарска црква започнала да го наметнува бугарскиот јазик. По создавањето на Егзархијата, оние кои се бореле против Патријаршијата ја продолжиле борбата за решавање на овие прашања, сега против Егзархијата. Постепено во Македонија се јавило едно антиегзархиско движење, кое освен просветен и црковен карактер, започнало да добива и револуционерна боја, така што [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] била создадена од и сред оние кои биле насочени против Егзархијата и нејзината дејност, тоа го потврдуваат нејзините основачи, види [[Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници]], Славко Димевски, За развојот на македонската национална мисла до создавањето на ТМОРО, Култура - Скопје, 1980 и др.</ref> <ref name="vg_4">Високата порта под притисок на руската дипломатија и грофот Игнатиев била подготвена да го реши црковниот спор, кој бил именуван како грчко - бугарска расправија, без да се земат во предвит потребите и барањата на населението од Македонија за автокефална црква, црковниот спор бил решен единствено во полза на Бугарите. Отука бил подготвен проект за создавање на оделна бугарска црква. Со вмешувањето на Високата порта во црковното прашање тоа излегло од рамките на црковен спор. Притоа биле понудени два проекта: создавање на бугарска автономна црква надвор од Патријаршијата и прашањето за македонските епархии, дали да останат под Патријаршијата или да влезат во идната бугарска автономна црква. Ваквата поставеност на црковното прашање, кај :'''... македонскиот народ создал збрка околу судбината на Македонија, бидејќи црковното прашање на некој начин се идентификувало со националното прашање. Сите градски слоеви, вклучувајќи го и селанството, не можеле да останат рамнодушни кон таквото решавање на црковното прашање, бидејќи и при евентуално останување под патријаршиската јурисдикција или, пак, присоединување кон Бугарската црква, тоа би значело пропаѓање на борбата на македонскиот народ што со децении ја води за еманципација на црковен план'''. Види: [[Борба против Цариградската патријаршија]]</ref> }} == Поврзано == * [[Пропаганда]] * [[Историја на македонскиот народ]] == Поврзано == * [[Бугарска православна црква]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=4A44384EE1C168469B0BB634B74D9812 Бугарската егзархија и Македонците] на Утрински. [[Категорија:Бугарска егзархија| ]] [[Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Бугарска православна црква]] [[Категорија:Христијанството во Отоманското Царство]] 82rjwlti36k91pbe7fz6yowu1hy1ka9 0 6287 5536317 5324821 2026-04-08T19:16:08Z Buli 2648 5536317 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Христо Матов | портрет=Hristo_Matov.jpg | px=150п | опис=македонски револуционер | наставка= | роден-дата={{роден на|10|март|1872}} | роден-место=[[Струга]], [[Македонија]] | починал-дата= {{починал на|10|февруари|1922}} | починал-место= [[Софија]], [[Царство Бугарија]] }} {{Контроверзни дејци во македонското револуционерно движење}} '''Христо Апостолов Матов''' ({{роден во|Струга|}}, {{роден на|10|март|1872}} — {{починал во|Софија|}}, {{починал на|10|февруари|1922}}) — македонски професор, револуционер и еден од идеолозите на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. Се образувал во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|машката гимназија „Св.Кирил и Методиј"]] во Солун и словенска филологија на Софискиот универзитет. Бил професор и директор во Сер и во Скопје. Бил покрстен од [[Даме Груев]] и станал член на Организацијата во 1895 година). По [[Солунска афера|Солунската провала]] (јануари 1901), како член на [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] на Организацијата, бил заточен во [[Бодрум Кале]]. Во периодот 1902 — 1905 и 1907 — 1908 бил [[Задгранично претставништво|задграничен претставник]] во [[Софија]]. По [[Илинденското востание]] е еден од главните идеолози на [[Умерено - конзервативна струја (МРО)|Конзервативната струја]] и се залагал за запазување на стариот централистички принцип. Бил претседател на [[Ќустендилски конгрес|Ќустендилскиот конгрес]] во 1908 година. По [[Младотурската револуција]] бил еден од организаторите на [[Сојуз на бугарски уставни клубови|Сојузот на бугарските конституциони клубови]] во Солун. За време на [[Првата светска војна]], заедно со [[Георги Баждаров]] во [[Скопје]] го издавале весникот Родина. По Првата светска војна се повлекол од политичката активност поради здравствени причини. Автор е на повеќе книги со теоретска, револуционерна, филолошка и литературна содржина. Успешно се занимавал со литературна и со научна дејност, објавувајќи често свои трудови во бугарската периодика под псевдонимот Дримколов. Води остри полемики со Димо Хаџи Димов, Ѓорче Петров и Јане Сандански. Во поезијата остава одвај забележливи траги, иако располагал со творечки нерв, но на револуционерното дело му се посветува без остаток. Автор е на серија впечатливи политички есеи, во кои се разоткрива како непореклив национален мислител. На овие текстови често се потпишува со псевдонимот Брут. Знаменита е неговата средба со [[Лав Троцки|Троцки]] во Софија. == Животопис == === Потекло === [[Податотека:Семејството на Христо Матов.JPG|мини|десно|300п|Семејството на Матов]] Христо Матов е роден на 10 март 1872 година во [[Струга]], тогаш во [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]]. Негови родители Апостол и Петра имале вкупно 11 деца, но од нив преживеале само шестмина: Димитар, Христо, Милан, Марија, Агнија и Царева. Христо Матов бил роднина и на Царевна Миладинов. Христо Матов бил особено близок со својот брат [[Милан Матов]], исто така истакнат македонски револуционер.<ref>[http://www.segabg.com/online/article.asp?issueid=581&sectionid=6&id=00014 „Братята Христо и Милан Матови са били сред стратезите на ВМРО“, в.„Сега“, 08.11.2005 г.]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Образование и први револуционерни чекори=== Христо Матов учел во родниот град, а подоцна е еден од првите ученици на [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]]. По завршувањето на кратко бил директор на егзархиското педагошко училиште во [[Сер]]. Во 1894 година го отфрли предлогот на [[Даме Груев]] и [[Иван Хаџи Николов]] за зачленување во [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]], но по [[Мелничко востание|Мелничкото востание]] на [[Македонски комитет|Македонскиот комитет]] се предомислил и на [[25 август]] [[1895]] година влегол во Организацијата <ref>Петров, Тодор, Билярски, Цочо, „ВМОРО през погледите на нейните основатели“, Военно Издателство, София, 2002 г., стр. 108, 112, 114</ref>. Предавал во педагошко егзархиско училиште во [[Скопје]], а во 1896 година го покрстил во Организацијата тогашниот 15-годишен [[Тодор Александров]] <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://todoralexandrov.hit.bg/king/1.html |title=Дечо Добринов, „ПОСЛЕДНИЯТ ЦАР НА ПЛАНИНИТЕ Биографичен очерк за Тодор Александров“, „Македония“, София, 1992 г. |accessdate=2011-06-10 |archive-date=2005-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050128201848/http://todoralexandrov.hit.bg/king/1.html |url-status=dead }}</ref>. === Борба против српската пропаганда === [[File:Hristo Matov Srabskite Pretentsii v Zapadna Balgaria.jpg|left|мини|Корица на „Српските претензии во Западна Бугарија“.]] Во 1897 година Матов под псевдонимот ''Дримколов'' ја објавил брошурата ''Српските претензии во Западна Бугарија'', во која ги отфрли тврдењата дека [[Македонија (регион)|Македонија]] е српска земја. Брошурата започнува вака: :''Во таа статија сакам да споделам со читателот неколку мисли за претензиите, коишто во најново време ги подигнаа Србите на онаа наша страна, која етнографски се нарекува Западна Бугарија, а археолошки е позната подот име Македонија... Факт е, константиран веќе, дека македонските Бугари почнале порано да се будат од мизиските и тракијските. Да го оставам за тоа да зборува Дринов: Доста е, кажува тој, да се потсетам, дека Македонци се: и Паисиј, од кого се зафати историјата на бугарската преродба, и, Кирил Пејчиновиќ, Тетовец, автор на една од првите печатени бугарски книги, која што е издадена уште во 1816 г. во Будим, и Хаџи Теодоси Синаитски, татко на бугарското книгопечатание, и Хаџи Јоаким, даскал Крчовски, кој почнал прв да печати книги, напишани на народен бугарски јазик, и Неофит Рилски, патријарх на бугарските учители, и Христаки Павлович Дупничанин, и Јован Димитриевич Охридски, еден од првите бугарски кногоиздавачи во Цариград, и многу други од првите дејци по преродбата на бугарскиот народ'' <ref>[http://www.promacedonia.org/slavek/drimkolov_1897.html Дримколов. „Сръбскит{{Уникод|&#x463;}} претенции въ Западна България“, Дружество „Св. Климентъ”, книжка 2. Печатница „Просв{{Уникод|&#x463;}}щение”, София, 1897, стр. 1.]</ref><ref>[http://www.promacedonia.org/slavek/drimk/index.html Дримколов. „Сръбскит{{Уникод|&#x463;}} претенции въ Западна България“, Дружество „Св. Климентъ”, книжка 2. Печатница „Просв{{Уникод|&#x463;}}щение”, София, 1897, стр. 1.]</ref>. Во перидот помеѓу 1895 — 1898 година бил училиштен инспектор во Скопската епархија. Во летото 1898 година, по интернирањето на Даме Груев во [[Битола]], Матов се вработил како професор по литература во ново-отворениот трговски оддел при Солунската гимназија и заедно со [[Пере Тошев]] влегол во [[Централен комитет на МРО|Централниот комитет]] на Организацијата <ref name="VG">Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет</ref>. === Солунска афера === {{Главна статија|Солунска афера}} На [[23 јануари]] [[1901]] година ([[Јулијански календар|стар стил]]) се разврзала [[Солунска афера|Солунската афера]]. Таа ноќ турските власти ги уапсила Милан Михајлов, Александар Ников и Кочо Георгиев — Карловалијата поради нарушување на јавниот ред околу ''Вардарската капија'' <ref name="RdS">Pierre d’ Espagnat - Avant le massacre (Roman de la Macedoine actuelle) - Македония - политическо и научно литературно списание г. I кн. VII, София, 1922</ref>. Набргу дошло до масовни претреси, а на [[25 јануари]] биле уапсени Христо Матов и [[Пере Тошев]] <ref name="VG" />. [[Податотека:Edi Kule at Solun.JPG|мини|десно|300п|Једи Куле]] Најголемиот дел од уапсените биле сместени во истражниот затвор во Солун. Таму се нашле и [[Христо Татарчев]], Христо Матов и Пере Тошев. Тие биле држени во одделни простории со цел преку закани и притисоци да им бидат извлечени потврди за изјавите на Милан Михајлов. По неколку дена тие биле префрлени во централниот вилаетски затвор Једи Куле и им се придружиле на поп Стамат, Димитар Паљошев и другите. На [[20 февруари]] [[1901]] година било покренато обвинението против 19-мината прво-обвинети. Со него биле обвинети: Милан Михајлов, Кочо Георгиев, Коце Лазаров, Тодор Иванов Карапетков, Васил Мончев, Христо Татарчев, Христо Матов, Пере Тошев, Поп Стамат и други. Тие биле обвинетеи за државен престап во целина против [[Отоманското Царство]] сакајќи: :''Да основаат самостојна македонска држава од Солунскиот, Битолскиот и Скопскиот вилает'' <ref name="IGiST">Георгиев Величко и Стайко Трифонов, Македония и Тракия в борба за свобода (XIX и началото XX век) Нови Документи, София, 1995</ref>. или во најмала рака овие три вилаети да бидат присоединети кон [[Бугарија]] <ref name="IGiST" />. Според еден документот од англиско потекло, тие било обвинети за организирање на револуционерна сила против османската власт со цел:''воспоставување во Македонија автономна власт... воспоставување на нова форма на власт (влада) во Македонија'' <ref name="VG" />. Ова дело било казниво според членовите 56 и 58 од Османлискиот кривичен закон и според нив следувало смртна казна. Како резултат на Солунската афера, било одржано судење од 26 февруари до 14 март 1901&nbsp;г. на кое биле изведени 19 души, членови на Организацијата. Од нив тројца беа осудени на смрт, седум, меѓу кои и Христо Матов и Пере Тошев, на вечен затвор, тројца, меѓу кои и Христо Татарчев и поп Стамат, на петгодишен затвор со синџири, еден на затвор во траење од две години и петмина обвинети биле ослободени. Поради пренатрупаност во солунскот затвор на 6 јули 1901 година, Татарчев заедно со 38 затвореници, меѓу кој биле Христо Матов, Христо Татарчев, Пере Тошев Иван Хаџи Николов и др., бил спроведен до паробродот Марија во сопственост на компанијата Хаџи Даут и испратен за Подрум Кале каде требало да ја издржуваат својата казна. Судскиот процес и нивното патувањето со брод во Анадолија го следел францускиот писател и новинар Пјер Д’Еспања кој ќе бил восхитен од храброто држење на Матов. По една година, францускиот писател објавил роман за македонската борба и за него ќе ја напише посвета: :''На Христо Матов, филолог и учител, осуден на доживотен затвор во Будрун. На мрачните и негови славни другари по судбина, на потиснатите, на победените, на мртвите.'' === Задграничен претставник === [[Податотека:Стара Софија.jpg|мини|десно|350п|Софија]] Заедно со [[Христо Татарчев]] и [[Пере Тошев]] бил помилуван од султанот на [[19 август]] [[1902]] година. При крајот на 1902 година е именуван за член на [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]] на Организацијата во Софија. Во почетокот на ноември „[[Горноџумајско востание|Врховистичкото востание]]“ спласнало и тогаш [[Иван Гарванов]] со новоназначените задгранични претставници: Христо Матов и Христо Татарчев, во тајност од другите членови на Централниот комитет се решил за востание. Матов и Татарчев веднаш откако пристигнале во Софија на својата должност започнале преговори за помирување со [[Врховен комитет|Врховниот комитет]] врз основа за проширување на востанието. Тие тврделе дека тоа е желба на Централниот комитет. Кон крајот на ноември [[1902]] година ЦК на Гарванов и [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]] ја донеле конечната одлука за кревање на востанието. Таа требало да се санкционира и затоа [[Иван Гарванов]] на [[24 декември]] [[1902]] година испратил окружно за одржување на Конгрес. Задграничното претставништво откако го примило окружното од ЦК организирало советување во [[Софија]] кое траело неколку дена. На оваа советување присуствувале: [[Гоце Делчев]], [[Ѓорче Петров]], [[Пере Тошев]], Христо Матов, [[Христо Татарчев]], [[Иван Хаџи Николов]], [[Борис Сарафов]], [[Михаил Герџиков]], [[Кирил Прличев]], [[Туше Делииванов]], [[Христо Силјанов]] и други. На ова советување Матов и Татарчев ја поддржувале идејата за општо востание, додека Ѓорче Петров и Гоце Делчев се залагале за перманентно востание. Во екот на востанието, Задграничното претставништво во име на [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]] се обратило до големите сили. Преку ''Декларација'' било истакнато дека вмешувањето на големите сили е: ''единствено средство за се отстрани злото и да се запре пролевањето на крвта'' <ref>Д-р, Христо Татарчев, Вътрешна македоно-одринска революционна организация като мит или реалност, Цочо Биљарски и Валентин Китанов, София, 1995</ref>. Се побарало со согласност на големите сили, за главен управник во Македонија да се назначи христијанин, кој немало да припаѓа на турската администрација и ќе делуваал независно од [[Висока Порта|Високата Порта]]. Било потенцирано дека [[Македонско прашање|македонското прашање]] може да биде решено само доколку ''постои ефикасна меѓународна контрола''. === Основите на Организацијата од Брут === {{Главна статија|Основите на Организацијата од Брут}} По [[Илинденското востание]] во [[Софија]] се одржале првите повостанички советувања на [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]]. Овие средби се случувале од декември [[1903]] до февруари [[1904]] година, на нив учествувале истакнати раководители, војводи и началници, а главно прашање било правецот на делување по неуспешното востание. На овие советувања дошло до оформување на две гледишта, од кои подоцна ќе произлезат две струи, едната концепција била претставена од Христо Матов кој се залагал за зачувување на централистичкиот принцип, а другата струја се залагала за децентрализација и демократизација на [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]]. Оттука Христо Матов ја создал брошурата „Основите на Организацијата од Брут“ во мај [[1904]] година како противтежа на [[Директива за идната дејност на Организацијата]] прокламирана од спротивната струја. === Расцеп на Македонската револуционерна организација === {{Главна статија|Расцеп на Македонската револуционерна организација}} [[Податотека:Syveshtatelno sybranie na VMORO v Sofia.pdf|лево|мини|200п|Главна страница на "Соопштение на мнозинството делегати на општиот конгрес на Организацијата" од јануари 1907 година.]] [[Серска група|Серската група]] на Сандански откако не успеа процедурално да наметне мнозинство делегати на предвидениот конгрес во Софија, се повлекла во [[Рила]]. Судирот настанал околу членот 3 од [[Правилник на ВМОРО|Правилникот на ВМОРО]] во кои било истакнато: :''Секој член кои ја напуштил организациската територија, дали бил тој службено лице или не, ги губи правата сè додека е надвор''<ref>Правилник на ВМОРО - Според оригиналот што се чува во библиотеката на групата за Историја при Филозофскиот факултет во Скопје</ref> Од овој член произлегувало дека голем број од делегатите кој биле предложени од [[Умерно - конзервативна струја (МРО)|конзервативната струја]] немале право да учествуваат во работата на предвидениот конгрес, бидејќи подолго време се наоѓале надвор од [[Македонија]] и [[Одринско]]. Меѓу овие дејци се нашле [[Борис Сарафов]], Христо Матов, [[Христо Татарчев]], [[Иван Гарванов]] и други. Во [[Рилски манастир|Рилскиот манастир]], [[Умерно - конзервативна струја (МРО)|конзервативната струја]] испратила ''парламентарци'' кои ги поканиле Серчани да испратат свој делегати на предвидениот конгрес, но Сандански го одбил таквиот предлог истакнувајќи дека со Гарванов и Сарафов не може да има компромис, отстапки или соработка. Откако Серската група одбила да учествува во работата на свиканиот конгрес, конзервативната струја одржала неколку советувања во [[Софија]] во периодот меѓу 17 декември 1906 година и 15 јануари 1907 година. На овие советувања било решено да не се избира нов [[Централен комитет на МРО|Централен комитет]], туку само ново [[Задгранично претставништво|Задграничното претставништво]] на Организацијата во Бугарија. За нови задгранични претставници биле избрани [[Борис Сарафов]], Христо Матов и [[Иван Гарванов]]. Меѓутоа Серската група не ги признала, а Сандански ги жигосал со зборовите ''неоврховисти''. Последната активност на ова Задгранично претставништво е препраќање на нови чети за Македонија, а таа активност предизвикала остра реакција од Серчани. Во август 1907 година Сандански побарал Задграничното претставништво да биде укинато како орган, но таквото барање било одбиено. По одбивањето на барањето, [[Јане Сандански]], [[Чудомир Кантарџиев]], [[Георги Скрижовски]] и [[Александар Бујнов]] потпишале смртна пресуда за задграничните претставници, откако одлуката била поддржана од [[Ѓорче Петров]], [[Пере Тошев]] и [[Петар Поп Арсов]] <ref>Атанасов, Димитър, „Войводи с пагони“, Македония прес, 2003 г., София, стр. 153</ref>. Сандански му ја доверил ликвидацијата на задграничните претставници на [[Михаил Даев]]. Меѓутоа потајно Даев бил приврзаник на [[Умерно - конзервативна струја (МРО)|конзервативната струја]] и сакал да ја искористи блискоста со Јане за да го ликвидира. За таа негова одлука решил да ги извести задграничните претставници испраќајќи писмо преку својот заменик и кум — [[Тодор Паница]]. Меѓутоа Паница писмото му го доверил на Сандански и поради тој заговор Даев бил осуден на смрт. Пресудата врз Даев била спроведена на 30 октомври 1907 година, но се чувала во тајност. На 28 ноември била извршена смртната пресуда врз задграничните претставници [[Борис Сарафов]] и [[Иван Гарванов]]. Христо Матов преживеал поради фактот што задоцнил на предвидената средба <ref>[http://www.krumblagov.com/fifty/25.php Благов, Крум, „50-те най-големи атентата в българската история, 25. Убийството на задграничните представители“]</ref>. === Ќустендилски конгрес === {{Главна статија|Ќустендилски конгрес}} [[Податотека:Todor Alexandrov Hristo Matov, Georgi Monchev, Vlade Slankov, Nikola Ivanov IMARO.JPG|мини|десно|300п|Тодор Александров, Христо Матов, Георги Мончев, Владимир Сланков и Никола Иванов, во екот на Балканската војна.]] Погубувањето на двајцата задгранични претставници создало пречки во помирувањето на двете крила. [[Умерно - конзервативна струја (МРО)|Конзервативната струја]] го организирала [[Ќустендилски конгрес|Ќустендилскиот конгрес]]<ref name="HS">[[Христо Силјанов|Христо Силянов]], "Освободителнитѣ борби на Македония", [http://www.promacedonia.org/obm2/index.html том II Следъ Илинденското възстание], Издателство на Илинденската организация, София, 1943. {{bg}}</ref><ref name="DMzS">Во постарата литература првата групација се нарекува левица, а втората како десница. Во поновата литература двете струи се нарекуваат реформско-демократска и конзервативно-централистичка</ref> во [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], кој се одржал од [[5 март|5]] до [[15 март]] [[1908]] година. Конгресот претендирал дека е општ конгрес на Организацијата, но на него не присуствувал ниту еден претставник на [[Радикална - реформска струја|Реформското крило]]. Христо Матов е избран за претседател на конгресот. На конгресот Јане Сандански, Тодор Паница, [[Чудомир Кантарџиев]], [[Александар Бујнов]] и [[Георги Скрижовски]] биле осудени на смрт <ref>Пърличев, Кирил, „Кюстендилският конгрес на ВМРО 1908 г.“, “ВЕДА-МЖ”, София, 2001 г., стр. 184.</ref>. Бил избран нов Централен комитет во кој влегле Павел Христов, Ефрем Чучков и Петко Пенчев. Како дополнителни членови биле избрани [[Стојан Икономов]], [[Петар Ацев]] и [[Аргир Манасиев]]. За задгранични претставници биле избрани Христо Матов, [[Михаил Дорев]] и [[Апостол Греџов]], а за дополнителни членови [[Христо Татарчев]], [[Пејо Јаворов]] и [[Христо Силјанов]]. === Низ војните === Во 1912 година при избувнување на [[Првата балканска војна]] Матов бил доброволец во [[Македонско-одринско ополчение|Македонско-одринското ополчение]], служи во Нестројната чета на 9 Велешка дружина. Поради покажаната храброст бил одликуван со сребрен крст со круна „За воена заслуга“ и со орден „Свети Александар“ VI степен. По [[Втората балканска војна]] ги формулирал барањата на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] со кои македонската делегација ја обиколува [[Европа]]. Во [[Првата светска војна]] служел во штабот на бугарската војска и бил главен уредник весникот „Татковина“ во Скопје. Во [[1917]] година објавил студија во која ја нападнал позицијата прифатена од бугарската дипломатија, не само за македонското прашање но и бугарското национален прашање, дека во целина таа е збунувачка и штетна по каузата за македонското ослободителното движење. Истата година тешко се разболел и со помош на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] заминал на лекување во [[Будимпешта]] кај познат европски лекар кој констатирал дека боледува од [[депресија]]. Последните години од животот ги минал во сиромаштија. Барањето за пензија бугарските власти му го одбиле, издршката паднала на неговиот брат, а добивал средства и од [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]]. Последните години целосно се затворил во себе и не контактирал со никого. Поголемиот дел од денот го минувал во мала соба на приземна куќа, седнат на широкиот железен кревет со скрстени нозе и со постојано втренчен поглед некаде настрана. Не сакал никој да го посетува, а и самиот ретко некаде излегувал. Починал на 10 февруари 1922 година во [[Софија]] <ref>Енциклопедия България, том 4, Издателство на БАН, София, 1984, стр. 104.</ref><ref>Николов, Борис. Й. Вътрешна Македоно-Одринска Революционна Организация. Войводи и ръководители (1893-1934). Биографично-библиографски справочник, София, 2001, стр. 101.</ref>. [[Иван Михајлов]] го именувал Матов како: ''најостроумниот идеолог на ВМРО во текот турскиот режим'' <ref>Михайлов, Иван. Спомени II. Освободителна борба 1919 - 1924, Льовен, 1965, стр. 146.</ref>. == Мисли на Матов == {{cquote|''Сличен укор е повеќе од смешен. Ние навистина не можеме да й го одземеме правото на Бугарија да се грижи за своите сопствени собраќа зад Рила, но ние ја сакаме хармонијата на нејзината политика со нашата. Особено, по таа точка не можат да се изнесат никакви конкретни обвинувања, освен земањето или неземањето на средства од официјални извори, коешто не ја условува самостојноста.'' <ref>[http://web.archive.org/20080212225020/www.geocities.com/vmro_makedon/Publik/pismo-hm.html#1 Разговор со Христо Матов по отвореното писмо на Сандански]</ref>}} {{cquote|''Ние ви соопштивме (на Бугарија б.н)... а што ќе правите - тоа не е наша работа, ние не сакаме ништо ниту од Вас ([[Рачо Петров]] б.н), ниту од нив (бугарската влада б.н). Навикнавме да слушаме и да не веруваме на севозможни ветувања на министри, кои изјавувале дека не лажат и кои сакале да си играат со (македонското б.н) ослободително дело .'' <ref>Христо Татарчев, Спомени, документи, материали, (съставител Цочо Билјарски), София, 1989</ref>}} {{cquote|''Еволуционата дејност во Македонија — тоа е еден вистински апсурд. Има ли потреба да ви нагласувам, дека во таа несреќна земја недостасуваат најелементарните слободи — основа на секоја еволуциска активност? Имено, за таа основа, за политичката слобода, ние војуваме, и откако таа ќе се извојува, организацијата веќе го губи своето право на суштествување.'' <ref>В. „Ден", с., 21 февруари 1908 г., бр. 1473.</ref>}} ==Дела== * „Сръбските пратеници на Македония“ (1897), под псевдоним Д. Инсаров * „Основи на вътрешната революционна организация“, три издания * „За управлението на вътрешната революционна организация“, две издания * „Въстанишки действия“, две издания * „Репресалии против гръцката въоръжена пропаганда“ * „Пропуснати случаи“ * [http://www.promacedonia.org/persone/hm/matov_pisma.htm „Писма за Македония отговор на г-н Янко Сакъзов“] (1910) * „Впечатленията от Македония на д-р Кръстю Раковски“ (1911) * „Христо Матов за своята революционна дейност“<ref>в. „Македония“, бр. 7, 1992 г., стр. 5</ref> == Галерија == <gallery> Image:Hristo Matov Srabskite Pretentsii v Zapadna Balgaria.jpg|Насловна страница на "Српските претензии во Западна Бугарија. Image:Matov 1903 letter.JPG|План за востание во Македонија напишан од Христо Матов во мај 1903 година Image:Razp1902Toshev Matov Hnikolov.jpg|"потпишани потврдувам дека добивме сумата 513 левови преку Бугарската дипломатско агенцијата во Цариград, како помош од Македонско-одринското студенти при Вишото училиште во Софија, за доделување меѓу другарите ни Бугари политички затвореници во Бодрум Кале. П. Тошев Х. Матов Ив.Х.Николов 1902 " Image:Факсимил од писмо на Христо Матов.jpg|Факсимил од писмо на Христо Матов Image:Alexandrov's monument in Kyustendil back.jpg|Споменикот "Паднати за слободата на Македонија" во Ќустендил со името на Матов (прв во третата колона). File:Brakata Milan i Hristo Matov.jpg|Браќата Милан (десно) и Христо Матови, снимени во ателјето на браќата Манаки. Битола, 1908 (оштетена плоча) </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.forum.com.mk/Arhiva/Forum128/feljton/feljton.htm Апостолите на ВМОРО] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050826153126/http://www.forum.com.mk/Arhiva/Forum128/feljton/feljton.htm |date=2005-08-26 }}, Форум * [http://www.promacedonia.org/persone/hm/matov_pisma.htm „Писма за Македония отговор на г-н Янко Сакъзов“ (1910)] {{bg}} {{Дејци на МРО}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Матов, Христо}} [[Категорија:Луѓе од Струга]] [[Категорија:Лозарското движење]] [[Категорија:Семејство Матови]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Апсолвенти на Софискиот универзитет]] [[Категорија:Носители на орденот „За воена заслуга“ (Бугарија)]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Македонски општественици]] [[Категорија:Учители во Скопското педагошко училиште]] [[Категорија:Учители во Битолската машка гимназија]] fqj7hg1q5rr7z8lmwaxog78686t00ah 0 9259 5536548 5318521 2026-04-09T11:37:27Z Dandarmkd 31127 /* Збратимени градови */ 5536548 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |official_name= Подгорица |native_name= Podgorica / Подгорица |settlement_type= Град |nickname= |motto= |image_skyline= PodgoricaOverview.jpg |imagesize=300px |image_caption=Финансиски дел на Подгорица |image_flag=Flag of Podgorica, Montenegro.svg |image_shield=Podgorica Coat of Arms.png | shield_link =Coat of arms of Podgorica |seal_size= |city_logo= |citylogo_size= |pushpin_map=Црна Гора |pushpin_mapsize=300 |pushpin_map_caption=Местоположба на картата |coordinates_display= inline |coordinates_region= ME |subdivision_type=ДРжава |subdivision_name= [[Црна Гора]] |subdivision_type1=Општина |subdivision_name1=[[Општина Подгорица|Подгорица]] |government_footnotes = |government_type= |leader_title=Градоначалник |leader_name=Славољуб Стијеповиќ |leader_party= |established_title=Основан |established_date=Пред 11 век |area_magnitude= |area_footnotes= |area_total_km2=108 |area_metro_km2=1441 |elevation_m= 48-56 |population_as_of=2011 |population_footnotes = 2011 |population_total= 204877 |population_metro=285937 |population_density_km2=auto |population_demonym= |timezone=средноевропско време |utc_offset=+1 |latd=42 |latm=26 |lats=28.63 |latNS=N |longd=19 |longm=15 |longs=46.41 |longEW=E |postal_code_type=Поштенски број |postal_code=81000 |area_code=+382 |blank_name = Регистарски таблици |blank_info = PG |website= http://podgorica.me/ |twin1 = |twin1_country = |twin2 = |twin2_country = |twin3 = |twin3_country = |twin5 = |twin5_country = |twin6 = |twin6_country = |twin8 = |twin8_country = |}} '''Подгорица''' (поранешни имиња: '''Титоград''' и '''Рибница''') е [[главен град]] на [[Црна Гора]]. Сместен е во источниот дел од Црна Гора. Според [[попис]]от од [[2011]], овој град има 187.085 жители. Поволната географска положба на Подгорица, како и минувањето на реките [[Рибница (река)|Рибница]] и [[Морача]] низ градот се причина за прераснувањето на Подгорица во пријатно место за престој. Градот е сместен на неколку километри од [[Зимски скијачки центар|зимските скијачки центри]] на север, како и во близина на [[Јадранското Море]] на југ. Во Подгорица има неколку [[Театар|театри]], [[Библиотека|библиотеки]] и [[универзитет]]. == Потекло на поимот == Името Подгорица доаѓа од местоположбата на градот — тој е опколен со [[Планина|планини]]. Овој град беше познат и како [[Дукља]] во предримското и [[Стар Рим|римското]] време. Во [[Среден век|средниот век]] името на градот било Рибница, а во периодот од [[1945]] до [[1992]] Подгорица се нарекувала Титоград. == Збратимени градови == * [[Белград]] * [[Скопје]] * [[Ереван]] * [[Москва]] * [[Стокхолм]] * [[Лондон]] {{Главни градови во Европа}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Подгорица| ]] 0df4feymh6dcjz1y9g73pow9tllmkl5 0 11176 5536351 5417553 2026-04-08T19:59:31Z ~2026-21700-54 132083 5536351 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Долно Дивјаци | слика = Поглед на Долно Дивјаци.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото Долно Дивјаци | општина = {{општинскигрб|Општина Крушево}} | регион = {{грб|Пелагониски Регион}} | област = | население = 27 | година = 2002 | поштенски број = 7550 | повикувачки број = 048 | надморска височина = 860 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=23 | lat_sec=21 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=11 | lon_sec=4 | слава = | мрежно место = | карта = Долно Дивјаци во Општина Крушево.svg }} '''Долно Дивјаци''' — село во [[Општина Крушево]], во околината на градот [[Крушево]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во крајниот висок северозападен дел на територијата на [[Општина Крушево]], на јужните огранки на [[Бушева Планина]], чиј атар се допира со подрачјето на [[Општина Демир Хисар]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=13 декември 2016|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=105}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 860 метри. Од градот [[Крушево]] е оддалечено 6,6 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ самото село води [[Регионален пат 2337|регионалниот пат 2337]]. Се наоѓа во близина на Крушево со убава местоположба со две реки. Една од нив е [[Жаба (река)|Жаба]], една од поголемите притоки на [[Црна Река]]. == Историја == Со оглед на повеќе археолошки наоѓалишта во близина на селото може да се претпостави дека селото е стара населба, но и дека некогаш се наоѓало на друга местоположба, каде имало и стара црква.<ref name="АрхеоКарта" /> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 12,4&nbsp;км², при што преовладуваат шумите со површина од 756,9 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 385,5 хектари, а на обработливото земјиште 54,7 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Во основа, селото има сточарско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> Дел од населението се занимава со производство на вар. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|288 |1953|304 |1961|302 |1971|230 |1981|118 |1991|71 |1994|57 |2002|59 |2021|27 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Долно Дивјаци имало 230 жители, сите [[Македонци]] [[христијани]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 240.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Долно Дивјаци имало 264 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.172-173.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Ова село не е многу големо и тоа, во 1961 година броело 302 жители, а во 1994 година бројот се намалил само на 57 жители македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото живееле 59 жители, сите [[Македонци]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=13 декември 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 27 жители, од кои 25 [[Македонци]], 1 останат и 1 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|230|264|288|304|302|230|118|71|57|59|27}} === Родови === Долно Дивјаци е македонско село. Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1951 година родови во селото:<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Железник-Долно Дивјаци|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ АЕ 97/1а|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * '''Староседелски и доселенички со непозната старина:''' ''Грујовци'' или ''Богдановци'' (19 к.), ''Велевци'' (6 к.), ''Пејчиновци'' (10 к.), ''Тупачовци'' (10 к.) и ''Џивџаковци'' (1 к.). * '''Доселеници со познато потекло:''' ''Калевци'' (5 к.), доселени се од [[Мијаци|мијачкото]] село [[Лазарополе]], го знаат следното родословие: Стеван (жив на 80&nbsp;г. во 1951 година) Трајко-Кале-Вељан, се доселил некој дедо негов; ''Јанчевци'' (1 к.), предокот кој се доселил (Јанче) дошол како слуга во ''Пејчиновци'' од [[Мијаци|мијачкото]] село [[Галичник]], го знаат следното родословие: Милан (жив на 68&nbsp;г. во 1951 година) Стојан-Јанче, кој се доселил. === Иселеништво === До 1951 година иселеници од селото имало во [[Србија]] ([[Белград]], [[Јабука]] и [[Качарево]]), во [[Бугарија]], [[Прилеп]], селото [[Славеј (село)|Славеј]] кај [[Прилеп]], [[Кочишта]] кај [[Демир Хисар]], но и по околните села како домазети.<ref name=":0" /> Посилен бран на иселување имало после 1960 година. == Општествени установи == [[Податотека:Поглед на Долно Дивјаци 2.jpg|мини|300п|десно|Поглед на селото]] * Поранешно основно училиште == Самоуправа и политика == Во [[XIX век]], Долно Дивјаци било [[христијани|христијанско]] село во рамките на [[Битола|Битолската каза]] ([[Демир Хисар|нахија Демир Хисар]]), на [[Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Крушево]], која била една од ретките општини во Македонија која не била изменета при територијалната поделба во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало на тогашната Општина Крушево. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Крушево. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Долно Дивјаци, во која покрај селото Долно Дивјаци, се наоѓале и селата Арилево, Горно Дивјаци, Зашле, Кочишта и Пуста Река. Општината Долно Дивјаци постоела и во периодот 1950-1952, кога влегувале селата Арилево, Горно Дивјаци, Долно Дивјаци и Пуста Река. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1206 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместенo во просториите на основното училиште. Во ова избирачко место влегува и селото [[Арилево]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 18 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 17 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|title=Локални избори 2021|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202105827/https://rezultati.sec.mk/mk/mayr/t6/51|archive-date=2021-12-02|dead-url=|accessdate=10 декември 2021|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Долно Дивјаци 7.jpg|мини|300п|десно|Главната селска црква „Св. Никола“]] ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|201}}</ref> * [[Кале (Долно Дивјаци)|Кале]] — средновековно утврдување; * [[Св. Недела (Долно Дивјаци)|Св. Недела]] — осамен наод од раниот среден век; и * [[Стари Куќи (Долно Дивјаци)|Стари Куќи]] — средновековна населба. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Никола“ - Долно Дивјаци|Црква „Св. Никола“]] — главна селска црква. <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Долно Дивјаци * [[Ставре Димитријоски]] (1880-1943) — македонски револуционер, познат како Ставре Војвода, убиен во месноста Црвењца заедно со неговата жена додека жниеле; * [[Симон Кисковски]] — француски и македонски стопанственик и информатички инженер; * [[Максим Трајков Велески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том I, дел I|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Стеван Трајков Калески]] — македонски револуционер од [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]].<ref>{{Наведена книга|title=Илинденски сведоштва. том II, дел II|last=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски|first=|publisher=Државен архив на Република Македонија|year=2016|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> * [[Миле Јонов Горчески|Миле Јонов Ѓорчески]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том I, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Петре Јонов Горчески|Петре Јонов Ѓорчески]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref name=":1" /> * [[Милан Стојан Јанчески]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска; Ленина Жила; Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва том II, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Јоан Кусески]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2016). Илинденски сведоштва. том II, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Блаже Велев Настоски]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том III, дел I. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Софроние Крстев Петкоски]] — македонски револуционер од ВМОРО.<ref>{{Наведена книга|title=|first=|publisher=|others=Јасмина Дамјановска, Ленина Жила и Филип Петровски (2017). Илинденски сведоштва. том III, дел II. Скопје: Државен архив на Република Македонија.|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref> * [[Наќе Кискоски]] — македонски партизан. * [[Нада Димитровска]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Панорама на Долно Дивјаци.jpg|Панорама Податотека:Викиекспедиција Железник 177.jpg|Дел од селото Податотека:Викиекспедиција Железник 176.jpg|Дел од селото со црквата </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Dolno Divjaci}} {{Општина Крушево}} [[Категорија:Долно Дивјаци| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Крушевски села]] [[Категорија:Села во Општина Крушево]] kwqt0gw9k0l428jqquzksnj574g9mmr 0 25584 5536229 5030222 2026-04-08T13:35:24Z Buli 2648 5536229 wikitext text/x-wiki [[File:Six Sufi masters.jpg|thumb|Шест Суфи мастери, 1760 година]] '''Суфизмот''' — мистички аспект на [[ислам]]от. '''Суфија''' е човек што чека искуство пратено директно од [[Алах]]. Суфизмот најчесто се среќава во [[Иран]] и [[Турција]], но застапен е и во [[Македонија]] во [[теќе|теќињата]] на [[дервиш]]ите. <ref>[http://www.islamska-zaednica.com/forum/index.php?/topic/945-%d1%88%d1%82%d0%be-%d0%b5-%d1%82%d0%be%d0%b0-%d1%81%d1%83%d1%84%d0%b8%d0%b7%d0%b0%d0%bc/ Исламска заедница]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Покрај мажите, суфии биле и жени, како што е случајот со најпознатата суфи-светица, [[Рабија ел-Адевија]] (починала во 801 година), која аскетската традиција ја споила со посебен вид љубовен мистицизам. Притоа, нејзината [[љубов]] кон [[Бог]]а била апсолутна и ексклузивна во однос на сè, не допуштајќи место за страв од [[пекол]]от, омраза кон [[ѓавол]]от или страст за [[рај]]от.<ref>„Рабија ал-Адавија“, во: ''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 85.</ref> == Историја == === Рани корени === Суфизмот се појавува во првите векови на исламот како реакција на брзата експанзија на муслиманската држава и растечката материјалност во општеството. Раните суфии биле аскети кои се стремеле кон чистота на срцето и целосна посветеност на Бога. Тие практикувале пост, долги молитви и одрекување од светските задоволства, со цел да го следат примерот на Пророкот Мухамед и неговите најблиски другари. Во 8 век, фигури како Хасан ал-Басри ја нагласуваат важноста на стравопочитта кон Бога и духовната дисциплина. Во 9 век, суфизмот добива нова димензија преку учењето за љубовта кон Бога. [[Рабија ел-Адевија]], една од најпознатите рани суфиски мистички личности, ја развива идејата дека вистинската вера не се темели на страв од казна или надеж за награда, туку на безусловна љубов кон Создателот. Во овој период се појавуваат и првите концепти кои ќе станат централни за суфизмот: „фана“ – исчезнување на личното его во Божјото присуство, и „бака“ – трајно постоење во единство со Бога. Овие идеи го одвојуваат суфизмот од обичниот аскетизам и го претвораат во мистичка филозофија која бара внатрешно прочистување и непосредно искуство на божественото. Со текот на времето, овие рани практики и учења стануваат основа за подоцнежниот развој на суфиските редови и институции, но нивната суштина останува во стремежот кон духовна близина со Бога преку љубов, самоспознавање и одрекување од материјалното. === Класичен развој === Во класичниот период, кој се протега од 11 до 13 век, суфизмот добива систематизирана форма и се интегрира во пошироката исламска мисла. Еден од најзначајните мислители е Ал-Газали (1058–1111), кој преку своите дела успева да го помири суфизмот со ортодоксниот ислам. Тој нагласува дека мистичката пракса не е спротивна на [[Шеријат|шеријатот]], туку претставува негово продлабочување преку внатрешно искуство и духовна дисциплина. Во исто време, поетите и мистиците ја развиваат симболичната и метафоричната димензија на суфизмот. Аттар од Нишапур, со своето дело ''Конференција на птиците'', ја претставува духовната потрага како патување кон вистинската реалност, каде што човекот мора да ги надмине своите слабости за да стигне до Бога. Џалал ад-Дин Руми (1207–1273) ја изразува суштината на суфизмот преку поезија исполнета со љубов и мистичка инспирација, која и денес има глобално влијание. Од 13 век па натаму, суфизмот се институционализира преку редови и братства, познати како тарикати. Овие духовни заедници развиваат сопствени ритуали и практики – зикр (повторување на Божјите имиња), музика, танц и духовно водење од страна на шејхот. Најпознати меѓу нив се Мевлеви, познати по вртењето на дервишите, Бекташи, кои подоцна ќе имаат силно влијание на Балканот, и Кадирија, еден од најстарите редови. ==Суфизмот како тема во уметноста и во популарната култура== Суфиите се честа тема во арапската книжевност и во популарната култура, како: * „Суфито кој себе се нарекувал џукела“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 63.</ref> * „Рабија ал-Адавија“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 85.</ref> * „Авицена и Абу Саид“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 98.</ref> * „Бахаудин“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 97.</ref> * „Ардабили“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 95.</ref> * „Халкави“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 84.</ref> * „Сиапош“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 82.</ref> * „Абуд од Обдурман“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 77.</ref> * „Халаби“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 76.</ref> * „Нахас“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 73.</ref> * „Барбари и имитаторот“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 72.</ref> * „Приказната за Фази Раби“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 27.</ref> * „Рабија“ (''Rabia'') - турски филм од 1973 година, во режија на [[Осман Ф. Седен]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imdb.com/title/tt2007447|title=Rabia (1973)|website=IMDb.com|accessdate=5 May 2016}}</ref> * „Рабија, првата жена-светица“ (''Rabia, İlk Kadın Evliya'') - турски филм од 1973 година, во режија на [[Суреја Дуру]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sinematurk.com/film/5512-rabia-ilk-kadin-evliya|title=Rabia/İlk Kadın Evliya|website=Sinematurk.com|accessdate=5 May 2016}}</ref> {{Ислам-никулец}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Суфизам| ]] [[Категорија:Ислам]] [[Категорија:Мистицизам]] qwjkjsoq3ij1k6oonjdtl642rnj5tiw 5536235 5536229 2026-04-08T13:42:04Z Buli 2648 /* Класичен развој */ 5536235 wikitext text/x-wiki [[File:Six Sufi masters.jpg|thumb|Шест Суфи мастери, 1760 година]] '''Суфизмот''' — мистички аспект на [[ислам]]от. '''Суфија''' е човек што чека искуство пратено директно од [[Алах]]. Суфизмот најчесто се среќава во [[Иран]] и [[Турција]], но застапен е и во [[Македонија]] во [[теќе|теќињата]] на [[дервиш]]ите. <ref>[http://www.islamska-zaednica.com/forum/index.php?/topic/945-%d1%88%d1%82%d0%be-%d0%b5-%d1%82%d0%be%d0%b0-%d1%81%d1%83%d1%84%d0%b8%d0%b7%d0%b0%d0%bc/ Исламска заедница]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Покрај мажите, суфии биле и жени, како што е случајот со најпознатата суфи-светица, [[Рабија ел-Адевија]] (починала во 801 година), која аскетската традиција ја споила со посебен вид љубовен мистицизам. Притоа, нејзината [[љубов]] кон [[Бог]]а била апсолутна и ексклузивна во однос на сè, не допуштајќи место за страв од [[пекол]]от, омраза кон [[ѓавол]]от или страст за [[рај]]от.<ref>„Рабија ал-Адавија“, во: ''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 85.</ref> == Историја == === Рани корени === Суфизмот се појавува во првите векови на исламот како реакција на брзата експанзија на муслиманската држава и растечката материјалност во општеството. Раните суфии биле аскети кои се стремеле кон чистота на срцето и целосна посветеност на Бога. Тие практикувале пост, долги молитви и одрекување од светските задоволства, со цел да го следат примерот на Пророкот Мухамед и неговите најблиски другари. Во 8 век, фигури како Хасан ал-Басри ја нагласуваат важноста на стравопочитта кон Бога и духовната дисциплина. Во 9 век, суфизмот добива нова димензија преку учењето за љубовта кон Бога. [[Рабија ел-Адевија]], една од најпознатите рани суфиски мистички личности, ја развива идејата дека вистинската вера не се темели на страв од казна или надеж за награда, туку на безусловна љубов кон Создателот. Во овој период се појавуваат и првите концепти кои ќе станат централни за суфизмот: „фана“ – исчезнување на личното его во Божјото присуство, и „бака“ – трајно постоење во единство со Бога. Овие идеи го одвојуваат суфизмот од обичниот аскетизам и го претвораат во мистичка филозофија која бара внатрешно прочистување и непосредно искуство на божественото. Со текот на времето, овие рани практики и учења стануваат основа за подоцнежниот развој на суфиските редови и институции, но нивната суштина останува во стремежот кон духовна близина со Бога преку љубов, самоспознавање и одрекување од материјалното. === Класичен развој === Во класичниот период, кој се протега од 11 до 13 век, суфизмот добива систематизирана форма и се интегрира во пошироката исламска мисла. Еден од најзначајните мислители е Ал-Газали (1058–1111), кој преку своите дела успева да го помири суфизмот со ортодоксниот ислам. Тој нагласува дека мистичката пракса не е спротивна на [[Шеријат|шеријатот]], туку претставува негово продлабочување преку внатрешно искуство и духовна дисциплина. Во исто време, поетите и мистиците ја развиваат симболичната и метафоричната димензија на суфизмот. Аттар од Нишапур, со своето дело ''Конференција на птиците'', ја претставува духовната потрага како патување кон вистинската реалност, каде што човекот мора да ги надмине своите слабости за да стигне до Бога. Џалал ад-Дин Руми (1207–1273) ја изразува суштината на суфизмот преку поезија исполнета со љубов и мистичка инспирација, која и денес има глобално влијание. Од 13 век па натаму, суфизмот се институционализира преку редови и братства, познати како тарикати. Овие духовни заедници развиваат сопствени ритуали и практики – зикр (повторување на Божјите имиња), музика, танц и духовно водење од страна на шејхот. Најпознати меѓу нив се [[Мевлеви]], познати по вртењето на дервишите, [[Бекташи]], кои подоцна ќе имаат силно влијание на Балканот, и Кадирија, еден од најстарите редови. ==Суфизмот како тема во уметноста и во популарната култура== Суфиите се честа тема во арапската книжевност и во популарната култура, како: * „Суфито кој себе се нарекувал џукела“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 63.</ref> * „Рабија ал-Адавија“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 85.</ref> * „Авицена и Абу Саид“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 98.</ref> * „Бахаудин“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 97.</ref> * „Ардабили“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 95.</ref> * „Халкави“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 84.</ref> * „Сиапош“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 82.</ref> * „Абуд од Обдурман“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 77.</ref> * „Халаби“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 76.</ref> * „Нахас“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 73.</ref> * „Барбари и имитаторот“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 72.</ref> * „Приказната за Фази Раби“ - суфиска приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 27.</ref> * „Рабија“ (''Rabia'') - турски филм од 1973 година, во режија на [[Осман Ф. Седен]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imdb.com/title/tt2007447|title=Rabia (1973)|website=IMDb.com|accessdate=5 May 2016}}</ref> * „Рабија, првата жена-светица“ (''Rabia, İlk Kadın Evliya'') - турски филм од 1973 година, во режија на [[Суреја Дуру]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sinematurk.com/film/5512-rabia-ilk-kadin-evliya|title=Rabia/İlk Kadın Evliya|website=Sinematurk.com|accessdate=5 May 2016}}</ref> {{Ислам-никулец}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Суфизам| ]] [[Категорија:Ислам]] [[Категорија:Мистицизам]] bp9eyzw0vw7cmdvz1wjlqamjq5oekpi 0 31022 5536445 5064400 2026-04-08T22:57:27Z Andrew012p 85224 5536445 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} [[Податотека:Strandzha-dinev-2.jpg|thumb|right|Поглед на планината]] '''Странџа''' ([[бугарски јазик|бугарски]]: ''Странджа''; [[турски јазик|турски]]: ''Yıldız Dağları'' или ''Istranca Dağları'') — [[планина]] во југоисточниот дел на [[Балкан]]от. Се наоѓа на границата помеѓу [[Бугарија]] и [[Турција]]. Странџа се наоѓа во источниот дел на историско-географската област [[Тракија]] помеѓу [[Бургаска Низина|Бургаската Низина]], [[Црно Море|Црното Море]] и [[Источна Тракија|Источнотракиската Рамнина]]. Влкупната површина на планината изнесува околу 10&nbsp;000 квадратни километри. {{гео-никулец}} [[Категорија:Планини во Бугарија]] [[Категорија:Планини во Турција]] [[Категорија:Бургас (област)]] [[Категорија:Лозенград (покраина)]] [[Категорија:Источна Тракија]] [[Категорија:Меѓународни планини во Европа]] fv2o3xneh7kcr164hkbiuyol30gou01 0 36088 5536483 5532316 2026-04-09T08:00:21Z Bjankuloski06 332 5536483 wikitext text/x-wiki {{Ислам}} '''Куран''' или '''Коран''' ([[Арапски јазик|арапски]] أَلْقُرآن, ''al-qurʾān'', со буквален превод „''рецитирање''“) — централен религиозен текст за кој [[муслимани]]те веруваат дека е последната објава од господ (Алах).<ref name="Britannica">{{наведена енциклопедија|last=Nasr |first=Seyyed Hossein | authorlink=Seyyed Hossein Nasr | title=Qurʼān |year=2007| encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online | accessdate=2007-11-04|location=|publisher=|url=http://www.britannica.com/eb/article-68890/Quran}}</ref> Куранот се смета за најдобро дело во класичната арапска литература<ref>Margot Patterson, [https://books.google.com/books?id=Lt60_e69bPUC&pg=PA10 ''Islam Considered: A Christian View,''] [[Liturgical Press]], 2008 p октомври</ref><ref>Mir Sajjad Ali, Zainab Rahman, [https://books.google.com/books?id=smfe1CdTRRYC&pg=PA24 ''Islam and Indian Muslims,''] Guan Publishing House 2010 p.24, citing [[N. J. Dawood]]'s judgement.</ref><ref>Alan Jones, ''The Koran'', London 1994, {{ISBN|1842126091}}, opening page.{{quote|"Its outstanding literary merit should also be noted: it is by far, the finest work of Arabic prose in existence."}}</ref><ref>Arthur Arberry, The Koran Interpreted, London 1956, {{ISBN|0684825074}}, p. 191.{{quote|"It may be affirmed that within the literature of the Arabs, wide and fecund as it is both in poetry and in elevated prose, there is nothing to compare with it." }}</ref>. Куранот е поделен на поглавја ([[сура]] на арапски), кои потоа се поделени на стихови (ајет на арапски). Муслиманите веруваат дека Коранот господ (Алах) го објавил на [[Мухамед]] преку [[Архангел Гаврил|ангелот Габриел]] (Џибрил)<ref name=Lambert>{{Наведена книга|last1=Lambert|first1=Gray|title=The Leaders Are Coming!|date=2013|publisher=WestBow Press|isbn=9781449760137|page=287|url=https://books.google.com/books?id=sV0mAgAAQBAJ&pg=PA287 }}</ref><ref name="Williams & Drew">{{Наведена книга|author1=Roy H. Williams|author2=Michael R. Drew|title=Pendulum: How Past Generations Shape Our Present and Predict Our Future|date=2012|publisher=Vanguard Press|isbn=9781593157067|page=143|url=https://books.google.com/books?id=mygRHh6p40kC&pg=PA143}}{{Мртва_врска|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, постепено во период од околу 23 години, почнувајќи од [[22 декември]] [[609]] година од н.е.<ref> *''Chronology of Prophetic Events'', Fazlur Rehman Shaikh (2001) p. 50 Ta-Ha Publishers Ltd. *[http://tanzil.net/#trans/en.arberry/17:105 Quran 17:105]</ref>, кога [[Мухамед]] бил 40 години, и завршувајќи во [[632]] година, година на неговата смрт<ref name="Britannica"/><ref name = LivRlgP338>''Living Religions: An Encyclopaedia of the World's Faiths'', Mary Pat Fisher, 1997, page 338, I.B. Tauris Publishers.</ref><ref name = QuranC17V106>{{Cite quran|17|106|style=nosup}}</ref>. Муслиманите го сметаат Куранот како едно од најголемите чуда на Алах (господ) и воедно како доказ за пророштвото на [[Мухамед]] бидејќи тој не знаел да пишува и чита. кулминација на серија божествени пораки што започнале со пораките што им ги открил од пророкот Адам а.с и истите завршуваат со Мухамед<ref>{{Наведена книга|last=Peters|first=F.E.|title=The Words and Will of God|year=2003|publisher=Princeton University Press|isbn=0-691-11461-7|pages=12–13}}</ref>. Зборот „Куран“ се појавува околу 70 пати во содржината на Куранот, иако за различни имиња и зборови се вели дека се наводи на Куранот<ref name="Wheeler2002">{{Наведена книга|author=Brannon M. Wheeler|title=Prophets in the Quran: An Introduction to the Quran and Muslim Exegesis|url=https://books.google.com/books?id=qIDZIep-GIQC|date=18 June 2002|publisher=A&C Black|isbn=978-0-8264-4957-3|page=2}}</ref>. Според традиционалниот наратив, неколку придружници на [[Мухамед]] служеле како книжници и биле одговорни за запишување на откровението<ref name="Donner-Companion" />. Кратко по смртта на Мухамед, Куранот бил составен од неговите придружници, кои запишале и меморирале делови од него<ref name=jecampo/>. Овие кодекси имале разлики што го мотивирал халифот [[Утман]] да воспостави стандардна верзија, денес познат како [[Утманов кодекс]], кој генерално се смета за архетип на Куранот. Сепак, постојат варијанти на читања, со претежно мали разлики во значењето<ref name="Donner-Companion">Donner, Fred, "The historical context" in McAuliffe, J. D. (ed.), ''The Cambridge Companion to the Qur'ān'' (Cambridge University Press, 2006), p. 31–33.</ref>. Куранот претпоставува блискост со главните наративи што се раскажуваат во библиските списи. Тој во одреден степен ги сумира некои настани а во некои случаи претставува алтернативни толкувања на настаните<ref name=sanigosian>{{Наведена книга|last=Nigosian|first=S.A.|title=Islam : its history, teaching and practices|year=2004|publisher=Indiana Univ. Press|isbn=0-253-21627-3|pages=65–80|edition=[New ed.].}}</ref><ref>{{Наведена книга|first=Brannon M.|last=Wheeler|year=2002|title=Prophets in the Quran: an introduction to the Quran and Muslim exegesis|publisher=Continuum|page=15|ISBN=978-0-8264-4956-6}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tanzil.net/#trans/en.arberry/3:84|title=Tanzil – Quran Navigator – القرآن الكريم|work=tanzil.net}}</ref>. Куранот се опишува себеси како книга на водство за човештвото 2:185. Понекогаш нуди детални извештаи за конкретни историски настани и често го нагласува моралното значење на некој настан над наративната секвенца<ref>{{Cite quran|2|67|end=76|style=nosup}}</ref>. Коранот се користи заедно со автентичен и сигурен [[хадис]] да го протолкува [[Шеријат|шеријатскиот закон]]<ref>''Handbook of Islamic Marketing'', Page 38, G. Rice – 2011</ref>. За време на молитвите, Куранот е рецитиран само на [[арапски јазик]]<ref>Literacy and Development: Ethnographic Perspectives – Page 193, Brian V Street – 2001</ref>. Некој кој го запаметил целиот текст од Куранот се нарекува [[хафиз]]. Куранскиот стих (ает) понекогаш се рецитира со посебен вид елокуција, резервирана за оваа намена, наречена [[таивид]]. За време на месец [[Рамадан]], муслиманите обично го завршуваат рецитирањето на целиот Куран за време на молитвите на тарави. Со цел да се екстраполира значењето на одреден курански стих, повеќето муслимани се потпираат на [[егзегеза]], или тафсир<ref>Apocalypse And/or Metamorphosis – Page 81, Norman Oliver Brown – 1991</ref>. ==Етимологија и значење== Зборот „Куран“ се појавува околу 70 пати во Куранот, претпоставувајќи различни значења. Тоа е [[вербална именка]] ([[Масдар]]) на арапски глагол ''qaraa'' , што значи „''тој чита''“ или „''ги рецитирал''“. На сириски еквивалент е ''qeryānā'', која се однесува на „Писмото читање“ или „''лекција''“<ref name="Comprehensive Aramaic Lexicon">{{Наведена мрежна страница|title=qryn|url=http://cal.huc.edu/searchroots.php?pos=N&lemma=qryn|accessdate=31 August 2013}}</ref>. Додека повеќето западни научници сметаат дека зборот е изведен од [[сириски јазик]], поголемиот дел од муслиманските власти се држат на потеклото на зборот ''qaraa''. Во секој случај, тој станал арапски термин во животот на [[Мухамед]]. Од важно значење e зборот „''акт на рецитирање''“, како што се гледа во раниот пасус на Куранот: „''Наше е да го собираме и да го рецитираме''“<ref>{{Cite quran|75|17|style=nosup}}</ref>. Во други стихови, зборот се однесува на „''поединечен рецитирачки премин''“ [од страна на [[Мухамед]]]. Својот литургиски контекст се гледа во голем број на пасуси, на пример: „''Значи, кога Ал-Куранот се рецитира, слушај и молчи''“<ref>{{Cite quran|7|204|style=nosup}}</ref>. Овој збор исто така може да го претпостави значењето на кодифицирано писмо кога е споменат со другите писма како што е [[Тора]]та и [[Евангелие]]то<ref>See "Ķur'an, al-," ''Encyclopedia of Islam Online'' and {{Cite quran|9|111}}</ref>. Терминот исто така е тесно поврзан со синоними кои се завршени во текот на Куранот. Секој синоним поседува свое посебно значење, но неговата употреба може да конвергира со онаа на Куранот во одредени контексти. Таквите термини вклучуваат [[Китаб]] (''книга''); āyah (''знак'') и ''sūrah'' (''Писмо''). Вторите два термина, исто така, означуваат единици на [[откровение]]. Во голем дел од контекстот, обично со определен член (''Ал''), зборот е наведен како „откривање“ (''waḥy''), којшто е „''испратен доле''“ (''tanzīl'') во интервали<ref>{{Cite quran|20|2|style=nosup}} cf.</ref><ref>{{Cite quran|25|32|style=nosup}} cf.</ref> . Други сродни зборови се: зикр, што значи „сеќавање“, што се користи да се однесуваат на Куранот во смисла на потсетник и предупредување; и ''ḥikmah'' ., што значи „''мудрост''“, понекогаш се однесува на откривање или дел од тоа<ref name=Britannica /><ref>According to Welch in the ''Encyclopedia of Islam'', the verses pertaining to the usage of the word ''hikma'' should probably be interpreted in the light of IV, 105, where it is said that "Muhammad is to judge (''tahkum'') mankind on the basis of the Book sent down to him."</ref>. Куранот се опишува себеси како „''расудување или критериум помеѓу вистината и лагата''“ (ел-Фуркан), „мајката книга“ (''Ум ал-Китаб''), „''раководството''“ (Huda , „''мудроста''“ ( ḥikmah), „''сеќавањето''“ ( зикр ), и „''откривање''“ (''tanzīl'' , нешто испратено долу, означувајќи слегување на објект од повисоко место кон помало место). Друг термин е Ал-Китаб ('книгата ") , иако тоа исто така се користи на арапски јазик за другите писма, како што е Тората и Евангелието. Терминот ''muṣḥaf'' (писмена работа) често се користи за да назначи одредени ракописи на Коранот, но исто така се користи во Куранот за да се идентификуваат претходно откриени книги. Други транслитерации на Куранот се Ал-Коран, Коран, Куран и Ал-Куран<ref name="Britannica" />. ==Историја== ===Ера на пророкот=== [[File:Cave Hira.jpg|thumb|150 px|Пештерата Хира, местото каде пророкот Мухамед го добил првото откровение.]] Исламската традиција се однесува на тоа дека [[Мухамед]] го добил своето прво откривање во Пештерата на [[Хира]] за време на еден од неговите изолирани повлекувања кон планините. Потоа, тој добивал откритија во период од дваесет и три години. Според [[хадис]]от и [[Историја на исламот|муслиманската историја]], откако Мухамед емигрирал во [[Медина]] и формирал независна муслиманска заедница, тој им наредил на значителен број на “''[[Асхаби]]''” да го рецитираат Куранот и да ги учат и да ги усвојуваат законите, кои биле откривани дневно. Сојузниците кои биле вклучени во рецитирање на Куранот биле наречени Кари. Бидејќи повеќето “''[[Асхаби]]''” не биле во можност да читаат или да пишуваат, им било наредено да учат од затворениците на војната на едноставениот начин на пишување од времето. Така групата “''[[Асхаби]]''” постепено станала писмена. Како што било споменато на почетокот, Куранот бил запишан на плочи, коски и на широките рамни краеви на дланките на лисјата. вПовеќето поглавја биле о употреба меѓу почетокот кај муслиманите, бидејќи тие се спомнати во бројни изреки од страна на двете сунитски и шеитски извори, кои се однесуваат на употребата Куранот од страна на [[Мухамед]], како повик за исламот, искажувањето на молитва и начинот на рецитирање. Сепак, Куранот не постои во форма на книга во времето од смртта на Мухамед во [[632]] година<ref name=tabatabai5>{{Наведена книга|last=Tabatabai|first=Sayyid M. H.|title=The Qur'an in Islam : its impact and influence on the life of muslims|year=1987|publisher=Zahra Publ.|isbn=0710302665|url=http://www.al-islam.org/quraninislam/5.htm}}</ref><ref name=watt>{{Наведена книга|last=Richard Bell (Revised and Enlarged by W. Montgomery Watt)|title=Bell's introduction to the Qur'an|year=1970|publisher=Univ. Press|isbn=0852241712|pages=31–51}} </ref><ref name=chi>{{Наведена книга|last=P. M. Holt, Ann K. S. Lambton and Bernard Lewis|title=The Cambridge history of Islam|year=1970|publisher=Cambridge Univ. Press|isbn=9780521291354|page=32|edition=Reprint.}}</ref>. [[File:Surat al-Fatiha inscribed upon the shoulder blade of a camel.jpg|thumb|left|110 px|Калиграфија на стиховите на куранот, напишана на грбот на камила со мастила]] [[Сахих ал-Бухари]] го раскажал и го опишал откритието на Мухамед како: „''Понекогаш е (откриен) како ѕвонењето на ѕвоно''“ и [[Ајша]] изјавила: „''Го видов Пратеникот инспириран божествено на многу студен ден и забележав пот паѓајќи од неговото чело (како неговата инспирација да беше завршена)''“<ref>[http://www.cmje.org/religious-texts/hadith/bukhari/001-sbt.php Translation of Sahih Bukhari, Book 1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120110054749/http://www.cmje.org/religious-texts/hadith/bukhari/001-sbt.php |date=10 January 2012 }}. Центар за муслиманско еврејско проучување. „''Божјиот апостол одговори: Понекогаш се открива како ѕвонење на ѕвончето, оваа форма на инспирација е најтешка, а потоа оваа состојба минува откако ќе сфатам што е инспирирано. Понекогаш Ангелот доаѓа во форма на човек и разговара со мене и сфаќам што ќе каже''“. Ајша додаде: „''Вистина, видов дека пророкот бил вдахновен Божествено на многу студено време и забележал дека потта се испушта од челото (како што инспирацијата била завршена'').</ref>. Според Велч во исламските студии изјавува во Енциклопедија на Исламот дека тој верува дека графичките описи на состојбата на Мухамед во овие моменти можат да се сметаат како вистински, затоа што тој бил сериозно вознемирен по овие откритија. Според Велч, овие напади се гледаат од страна на оние околу него како убедлив доказ за потекло на натчовечките инспирации на Мухамед. Сепак, критичарите го обвиниле Мухамед дека е опседнат човек, гатач или магионичар од кога неговите искуства биле слични со оние на кои им биле добро познати во античка Арабија. Велч дополнително наведува дека тоа и понатаму останува неизвесно дали овие искуства се случиле пред или по првичното признавање на пророштвото на Мухамед<ref>[[Encyclopedia of Islam]] online, Muhammad article</ref>. [[File:Iqra.jpg|thumb|210 px|Дел од ''[[Ал-алак]]'' – 96-та ''сура'' од Куранот и првото откровение на Мухамед.]] Во куранските стихови 7:157 Мухамед е идентификуван како „''ummi''“,<ref>Quran {{Cite quran|7|157|b=n|s=ns}}</ref> кој традиционално се толкува како неписмен, но значењето е многу повеќе комплицирано. Средновековните критичари како Ал-Табари, тврделе дека терминот предизвикал две значења: Прво, неможноста воопшто да се прочита или запише и второ неискуството или непознавањето на претходните книги или списи кои сепак им давале приоритет на првото значење. И покрај неписменоста на Мухамед ова било земено во знак на оригиналноста на неговото пророштво. На пример, според Факр ал дин ал Рази, ако Мухамед го владеел добро пишувањето и читањето тој веројатно би бил осомничен за проучување на книгите на предците. Некои научници како што се Ват го претпочитале второто значење<ref name=watt/><ref>{{Наведено списание|last=Günther|first=Sebastian|title=Muhammad, the Illiterate Prophet: An Islamic Creed in the Quran and Quranic Exegesis|journal=Journal of Quranic Studies|year=2002|volume=4|issue=1|pages=1–26|doi=10.3366/jqs.2002.4 јануари 1}}</ref>. ===Збирка на ракописи=== [[File:Birmingham Quran manuscript.jpg|thumb|Бирмингемски ракопис на Куранот, најстариот ракопис кој е зачуван до денес]] Врз основа на претходно пренесуваните извештаи, кратко време по смртта на [[Мухамед]] во [[632]] година, првиот калиф [[Абу Бакр]] одлучил да се соберат во книга во еден том. Така, група од книжници, од кои најважен е [[Зејд ибн Табит]], кој ги собрал стиховите и изработил неколку рачно напишани копии од целосната книга. Реакцијата на Зејд на задачата при тешкотијата во собирањето на материјал од Куранот од пергаменти, листовите на стебленца, тенки камења и од мажи кои го знаеле на памет биле зачувани во претходните раскажувања. На вдовицата на Мухамед [[Хафса бинт Умар]], и на ќерката на калифот на [[Омер]], им бил доверен текст од Куранот. Во околу [[650]] година од новата ера, кога третиот калиф [[Утман ибн Афан]] започнал да забележува мали разлики во изговорот на Куранот, и кога исламот се проширил надвор од [[Арапскиот Полуостров]] во [[Персија]], [[Левант]] и [[Северна Африка]], со цел да се зачува светоста на текстот, им наредил на една комисија да го користат текстот на Хафса и да се подготви стандардна копија на текстот на Куранот<ref name=tabatabai5/><ref name=sbukhari1>{{Наведена мрежна страница|last=al-Bukhari|first=Muhammad|title=Sahih Bukhari, volume 6, book 61, narrations number 509 and 510|url=http://www.sahih-bukhari.com/Pages/Bukhari_6_61.php|work=810–870 CE|publisher=http://www.sahih-bukhari.com|accessdate=1 August 2013}}</ref>. Така, во рок од дваесет години од смртта на Мухамед, Куранот бил посветен во писмена форма. За тоа дека текстот станал модел од кој копии биле направени и објавени во регионите на урбаните центри на муслиманскиот свет, како и други верзии за кои се верува дека биле уништени<ref name=tabatabai5/><ref name=rippin>{{Наведена книга|last=Rippin, Andrew|title=The Blackwell companion to the Qur'an|year=2006|publisher=Blackwell|isbn=978140511752-4|edition=[2a reimpr.]|display-authors=etal}} * see section ''Poetry and Language'' by Navid Kermani, p.107-120. * For eschatology, see ''Discovering (final destination)'' by Christopher Buck, p.30. * For writing and printing, see section ''Written Transmission'' by François Déroche, p.172-187. * For literary structure, see section ''Language'' by Mustansir Mir, p.93. * For the history of compilation see ''Introduction'' by Tamara Sonn p.5-6 * For recitation, see ''Recitation'' by Anna M. Gade p.481-493 </ref><ref>Mohamad K. Yusuff, [http://www.irfi.org/articles/articles_251_300/zayd_ibn_thabit_and_the_glorious.htm Zayd ibn Thabit and the Glorious Qur'an]</ref><ref>The Koran; A Very Short Introduction, Michael Cook. Oxford University Press, pp. 117–124</ref>. Денешната форма на текстот на Куранот е прифатена од страна на муслиманските научници како оригиналната верзија составена од [[Абу Бакр]].<ref name=watt/><ref name=chi/><ref>F. E. Peters (1991), pp.3–5: "Few have failed to be convinced that … the Quran is … the words of Muhammad, perhaps even dictated by him after their recitation."</ref>. [[File:Quran by Imam ali.JPG|thumb|Куран - во [[Мешхед]], Иран, за кој се смета дека бил напишан од [[Али]]]] Според шиитите и некои сунитски научници, [[Али ибн Аби Талиб]] составил целосна верзија на Куранот веднаш по смртта на [[Мухамед]]. Уредувањето на целиот текст се разликувал од оние кои ги собрале подоцна во текот на ерата на Утман каде оваа верзија била собрана во хронолошки редослед. И покрај тоа, тој не направил никакви приговори против стандардизираниот Куран, но ја зачувал неговата сопствена книга. Други лични копии од Куранот можеби постоеле вклучувајќи ги оние на [[Ибн Масуд]] и кодексот на [[Убај ибн Каб]], но никоја од нив не постои денес<ref name="Britannica"/><ref name=tabatabai5/><ref name=leaman>{{Наведена книга|last=Leaman|first=Oliver|title=The Qur'an: an Encyclopedia|year=2006|publisher=Routledge|location=New York, NY|isbn=0-415-32639-7}} * For God in the Quran (Allah), see ''Allah'' by Zeki Saritoprak, p. 33-40. * For eschatology, see ''Eschatology'' by Zeki Saritoprak, p. 194-199. * For searching the Arabic text on the internet and writing, see ''Cyberspace and the Qur'an'' by Andrew Rippin, p.159-163. * For calligraphy, see by ''Calligraphy and the Qur'an'' by Oliver Leaman, p 130-135. * For translation, see ''Translation and the Qur'an'' by Afnan Fatani, p.657-669. * For recitation, see ''Art and the Qur'an'' by Tamara Sonn, p.71-81 and ''Reading'' by Stefan Wild, p.532-535.</ref>. Куранот најверојатно постоел расфрлан во писмена форма за време на животот на пророкот, муслиманските научници веруваат дека тоа било напишано како комплетен текст во времето на смртта на пророкот<ref name=jecampo>{{Наведена книга|last=Campo|first=Juan E.|title=Encyclopedia of Islam|year=2009|publisher=Facts On File|isbn=0-8160-5454-1|pages=570–74}}</ref> . Куранот во својата сегашна форма генерално се смета од страна на академските научници дека во него се зачувани зборовите на Мухамед, бидејќи пребарувањето на варијанти кои не им даваат никакви разлики кои се од големо значење<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=hbEEuTMUuX0C&pg=PA283 |title=Basic Mechanics of Islamic Capitalism|work=google.com}}</ref>. Иако повеќето варијанти на читања на текстот на Куранот престанале да се пренесуваат, некои сè уште се пренесуваат. Засега се нема пројавено критички текст на кој може да се занова научна измена на текстот на Куранот. Историски, контроверзноста околу содржината на Куранот ретко станувала проблем, иако се продолжувале дебатите на оваа тема<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Arthur Jeffery and St. Clair-Tisdal et al, Edited by Ibn Warraq, Summarised by Sharon Morad, Leeds|url=http://debate.org.uk/topics/books/origins-koran.html|title=The Origins of the Koran: Classic Essays on Islam's Holy Book|accessdate=2011-03-15|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110518035126/http://debate.org.uk/topics/books/origins-koran.html|archivedate=18 May 2011|df=dmy-all}}</ref><ref>F. E. Peters (1991), pp.3–5: "Few have failed to be convinced that the Quran is the words of Muhammad, perhaps even dictated by him after their recitation."</ref>. Во [[1972]] година во џамијата во градот Сана, [[Јемен]], биле откриени ракописи кои подоцна се докажале дека се најстари текстови на Куранот. Ракописите кои го содржат составот, страницата од ракописот каде што текстот се мие надвор да се направи пергамент повторно за користење, практика која била честа појава во античките времиња поради недостиг на материјал за пишување. Текстовите коишто не се миеле надвор како, “''scriptio inferior''” , сепак сè уште едвај се видливи и се верува дека се од предутманско време<ref name=jqs1>{{Наведено списание|title='The Qur'an: Text, Interpretation and Translation' Third Biannual SOAS Conference, 16–17 October 2003|journal=Journal of Qur'anic Studies|date=April 2004|volume=6|issue=1|pages=143–145|doi=10.3366/jqs.2004.6 јануари 143}}</ref>, содржина на Куранот, додека врвниот текст како, “''scriptio superior''” , се верува дека припаѓаат на Утманското време. Неодамнешните студии коишто користеле радиоактивен јаглерод укажуваат на тоа дека пергаментите имаат голема веројатност дека потекнуваат и припаѓаат на периодот од [[671]] година.<ref name=bergmann>{{Наведено списание|last=Bergmann|first=Uwe|author2=Sadeghi, Behnam |title=The Codex of a Companion of the Prophet and the Qurān of the Prophet|journal=Arabica|date=September 2010|volume=57|issue=4|pages=343–436|doi=10.1163/157005810X504518|url=http://booksandjournals.brillonline.com/content/10.1163/157005810x504518}}</ref><ref name=sadeghi>{{Наведено списание|last=Sadeghi|first=Behnam|author2=Goudarzi, Mohsen |title=Ṣan'ā' 1 and the Origins of the Qur'ān|journal=Der Islam|date=March 2012|volume=87|issue=1–2|pages=1–129|doi=10.1515/islam-2011-0025|url=http://www.degruyter.com/view/j/islm.2010.87.issue-1-2/islam-2011-0025/islam-2011-0025.xml?format=INT}}</ref>. Во [[2015]] година, фрагменти од ран ракопис на Куранот, кои датираат од пред 1370 години, биле откриени во библиотеката на Универзитетот во [[Бирмингем]], [[Англија]]. Според тестовите спроведени од Оксфордскиот Универзитет за радиоактивен гас, „''со веројатност од повеќе од 95%, пергамент е помеѓу 568 и 645''“. Ракописот е напишан во Хиџази писмо, рана форма на пишан арапски јазик<ref>{{наведени вести|title=World's oldest Quran found at Birmingham University|url=http://www.presstv.ir/Detail/2015/07/22/421353/QURAN-OLDEST-UK-MANUSCRIPT|accessdate=22 July 2015|agency=PressTV|date=22 July 2015}}</ref><ref name=oldest>{{наведени вести|last1=Coughlan|first1=Sean|title='Oldest' Koran fragments found in Birmingham University|url=http://www.bbc.com/news/business-33436021|accessdate=22 July 2015|agency=BBC}}</ref>. Ова е најверојатно најстариот примерен примерок на Куранот, но бидејќи тестовите дозволуваат низа можни датуми, не може да се каже со сигурност која од постојните верзии е најстара. Саудискиот научник Сауд ал-Сархан изразил сомневање за староста на фрагментите, бидејќи тие содржат точки и сепаратори за поглавје за кои се верува дека потекнуваат подоцна<ref>{{наведени вести | newspaper = New York Times | title = A Find in Britain: Quran Fragments Perhaps as Old as Islam | author = Dan Bilefsky | date = 22 July 2015 | access-date = 28 July 2015 | url = https://www.nytimes.com/2015/07/23/world/europe/quran-fragments-university-birmingham.html?_r=0}}</ref>. ==Значењето во исламот== [[Муслимани]]те веруваат дека Куранот е книга на божествената насока и насока за човештвото и според разгледувањето на текстот во неговиот оригинален [[арапски јазик]] тоа е буквално зборот на Бог, кој му бил откриен на Мухамед преку [[Архангел Гаврил|ангелот Габриел]] во период од дваесет и три години и муслиманите го гледаат Куранот како конечното Божјо откритие кон човештвото<ref name = LivRlgP338/><ref name="autogenerated1">Watton, Victor, (1993), ''A student's approach to world religions:Islam'', Hodder & Stoughton, pg 1. {{ISBN|978-0-340-58795-9}}</ref>. Тие исто така веруваат дека Куранот има решенија за сите проблеми на човештвото, без оглед на тоа колку комплексни тие можат да бидат и во која возраст ќе настанат. Ваху во исламски и курански концепт подразбира чин на Бог кон упатување на поединецот, пренесување на порака за поголем број на луѓе примачи. Процесот со кој божествената порака доаѓа до срцето на гласникот од Бога е ''tanzil'' (да го испрати долу) или ''nuzūl'' (да слезе долу). Како што Куранот вели: „''Со вистина ние Бог го испративме долу и со вистина тој слезе долу''.” Ова означува позитивна религија и откривање на писмото диктирано од ангелот на пророкот. Тоа значи да се предизвика ова откривање и да се слезе од повисокиот свет. Според [[хадис]]от, стиховите биле испратени во посебни околности, познати како ''[[асбаб ал-нузул]]''. Меѓутоа, во овој поглед самиот Бог никогаш не е предмет на слегување долу<ref>See: *Corbin (1993), p.12{{full citation needed|date=November 2012}} *Wild (1996), pp. 137, 138, 141 and 147{{full citation needed|date=November 2012}} *{{Cite quran|2|97|style=nosup}} *{{Cite quran|17|105|style=nosup}}</ref>. Куранот често тврди во својот текст дека е божествено ракоположен во кое тврдење муслиманите веруваат. Куранот најчесто кој се однесува на својата текстуална природа и постојаното одразување на неговото докажување на божествено потекло е најстариот текстуален, автореферентен верски текст. Некои стихови во Куранот се чини дека се воведуваат дури и за оние кои не зборуваат арапски да го разберат Куранот ако тоа било доколку се рецитира за истите<ref name="jenssen2001">Jenssen, H., "Arabic Language" in McAuliffe et al. (eds.), ''[[Encyclopaedia of the Qur'ān]], vol. 1'' (Brill, 2001), pp. 127–135.</ref> . На Куранот се однесува на претходно напишан писмен текст кој го бележи Божјиот говор, дури и пред тој да биде испратен долу<ref name="tsonn">{{Наведена книга|last = Sonn|first = Tamara|title = Islam : a brief history|year = 2010|publisher = Wiley-Blackwell|isbn = 978-1-4051-8093-1|edition = Second}}</ref><ref>Quran {{Cite quran|85|22|b=n|s=ns}}</ref>. Прашањето за тоа дали Куранот е вечен или создаден е една од клучните контроверзии меѓу првите муслимански теолози. Мутазилитите веруваат дека тој е создаден за време на најраспространетите варијанти на муслиманските теолози коишто сметаат дека Куранот е вечен и несоздаден. Суфиските филозофи го гледаат прашањето како вештачко или временски погрешно<ref>Corbin (1993), p.10</ref>. Муслиманите се задржуват кон сегашниот текст на Куранот кој одговара токму оној што е откриен на [[Мухамед]]:„''како зборовите на Бог, кој рекол да бидат пренесени до Мухамед преку ангелот Габриел''“. Муслиманите сметаат дека Куранот треба да биде водич, што е знак на пророштвото на Мухамед и вистинитоста на верата. Тие тврдат дека не е можно за човекот да создаде книга како Куранот, како што се тврди во Куранот. Затоа исламскиот филозоф воведува наука за пророштвото за да објасни како божествениот збор се пренесува во неговото изразување. Ова води кон еден вид на езотерична херменевтика која има за цел да се разбере позицијата на пророкот преку посредување на модалитетот на неговиот однос не со своето време, но со вечен извор каде извира неговата порака.<ref>{{Наведена книга|author1=Mir Sajjad Ali |author2=Zainab Rahman |title=Islam and Indian Muslims|year=2010|publisher=Kalpaz Publications|isbn=8178358050|page=21}}</ref>. Ова гледиште се разликува со историската критика на западните научници кои се обидуваат да го разберат пророкот преку својата состојба, своето образование и својот вид на гениј. Основниот закон на [[Саудиска Арабија]] го потврдува Куранот и “Sunnah” како единствен уставен закон на царството. ==Непроменливост== Муслиманите веруваат дека Куранот е различен од сите други книги на начини кои се невозможни за секоја друга книга да биде, така што слични текстови не може да бидат напишани од страна на луѓето. Ова ги вклучува и световните и чудесните тврдења. Куранот го предизвикува секој кој не се согласува со неговото божествено потекло да произнесе еден текст на чудесна природа. Научниците на исламот веруваат дека неговата поетска форма е уникатна и на начин кој не може да биде напишан од страна на луѓето. Тие, исто така, тврдат дека тој содржи точно пророштво и дека тоа го нема во ниедна друга книга. ===Во исламската уметност=== Куранот исто така ја инспирирал исламската уметност и посебно т.н. куранските уметности на калиграфијата и илуминација<ref name=Britannica />. Куранот никогаш не бил украсен со фигуративна слики, но многу Курани биле високо украсени со декоративни обрасци на маргините на страницата, или меѓу редовите или на почетокот на сурите. Исламските стихови се јавуваат во многу други медиуми, на зградите и на објекти од сите големини, како на пример светилките на џамиите, метални изработки, керамика, и посебни страници на калиграфија за “''muraqqas''” или албуми. <gallery widths="210px" heights="210px"> File:Brooklyn Museum - Calligraphy - 3.jpg|[[Калиграфија]], 18 век. [[Музеј Бруклин]]. File:Quran inscriptions on wall, Lodhi Gardens, Delhi.jpg|Курански натписи, [[Џамија Бара Гамбад]], Делхи, Индија. File:Mosque lamp Met 91 јануари 1534.jpg|Типична стаклена џамиска ламба со „[[Ает ан-Нур]]“ (24:35). File:Mausolées du groupe nord (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6016470147).jpg|Стихови од Куранот на мавзолејот Шахизинда во Самарканд, Узбекистан File:Muhammad ibn Mustafa Izmiri - Right Side of an Illuminated Double-page Incipit - Walters W5771B - Full Page.jpg|Куранска страница во декоративна уметност, отомански период. File:4.8-17-1990-Guld-koranside-recto-og-verso.jpg|Страниците од овој Куран се напишани со злато и обоени со кафеаво мастило, и имаат хоризонтален формат File:Brooklyn Museum - Manuscript of the Qur'an.jpg|Ракопис на Куранот во Бруклинскиот музеј </gallery> ==Текст== {{Главна|Сура|Ает}} [[File:FirstSurahKoran (fragment).jpg|thumb|230 px|Првата сура од Куранот]] Куранот се состои од 114 поглавја во различни должини, секој познат како поглавје или [[сура]]. Поглавјата се класифицирани како [[Меканска сура|Мекански]] или [[Мединска сура|Медински]], во зависност од тоа дали стихови биле откриени пред или по [[Хиџра|миграцијата]] на [[Мухамед]] во градот [[Медина]]. Наслови на поглавјата се добиени од името или квалитетот дискутиран во текстот, или од првите букви или зборови на сурата. Општо земено, во почетокот на Куранот се појавуваат подолги поглавја, додека пократки се појавуваат подоцна. Распоредот на поглавјата не е поврзан на тој начин со редоследот на откривање. Секое поглавје освен деветтото започнува со ''Bismillah'' ( بسم الله الرحمن الرحيم ) на арапски фраза што значи „''Во името на Бога''“. Меѓутоа, има уште 114 појавувања на ''Bismillah'' во Куранот, поради своето појавување во стих 27:30 како на отворањето на писмото на [[Соломон]] и на [[Царицата од Сава|кралицата од Сава]]<ref>See: *"Kur`an, al-," ''Encyclopaedia of Islam Online'' *Allen (2000) p. 53</ref>. [[File:Surah95-Tin.png|thumb|230 px|''[[Ат-Тин]]'', 95-та сура од Куранот.]] Секое поглавје е формирано од неколку стихови, познат како [[ает]], која првично значи „знак“ или „доказ“ пратени од Бога. Бројот на стиховите се разликува од поглавје до поглавје. Самостоен стих може да биде само од неколку букви или неколку линии. Вкупниот број на стихови во Куранот е 6236, сепак, бројот варира доколку ''bismillahs'' се бројат одделно. Во прилог на независноста од поделбата на поглавјата, постојат различни начини на поделба на Куранот во делови од приближно еднаква должина за погодност во читањето. Триесетте [[џуз]]и можат да се користат и да се читаат преку целиот Куранот во еден месец. Некои од овие делови се познати по имиња и овие имиња се првите неколку збора со кои [[џуз]] започнува. Џузот понекогаш се поделува последевателно во две [[хизб]]и, а секој хизб е поделен на четири “''rubʻ al-ahzab''”. Куранот е поделен во седум приближно еднакви делови, [[манзил]] (множина), за да се рецитира во една недела.<ref name="Britannica"/> „[[Муката]]“ или иницијалите на Коранот<ref>مقطعات is the plural of a participle from [[:wikt:قطع|قطع]] "to cut, break".</ref> се четиринаесет различни комбинации на букви од 14 арапски букви кои се појавуваат во почетокот на 29 поглавја од Куранот<ref name=Massey2005>Massey, Keith. "Mysterious Letters." in Jane Dammen McAuliffe (ed.) [[Encyclopaedia of the Qurʾān]]. Vol. 3 (205), p. 472 ([http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-the-quran/mysterious-letters-EQCOM_00128 .brillonline.com]).</ref>. Значењата на овие иницијали остануваат нејасни. Според една проценка Куранот се состои од 77.430 зборови, 18.994 оригинални зборови, 12.183 стебла, 3382 лисја и 1685 корени<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Dukes|first=Kais|title=RE: Number of Unique Words in the Quran|url=http://www.mail-archive.com/comp-quran@comp.leeds.ac.uk/msg00223.html|work=www.mail-archive.com|accessdate=29 October 2012}}</ref>. ==Содржина== {{Главна|Господ во исламот|Исламска есхатологија|Пророци во исламот|Куран и наука}} Содржината на Куранот се занимава со основните верувања на [[ислам]]от кои го вклучуваат постоењето на [[Бог]] и [[Исламска есхатологија|враќањето во живот]]. Раскажувањата од страна на раните пророци, етичките и правните субјекти, историските настани за време на пророкот, милосрдието и молитвата, исто така, се појавуваат во Куранот. Стиховите во Куранот содржат општи насочувања во врска со правото и погрешното и природата на откривање. Историските настани се поврзани со претставување на општи морални лекции. Стиховите кои се однесуваат на природните појави биле толкувани од страна на [[муслимани]]те како показател на автентичноста на пораката на Куранот<ref name=saeed>{{Наведена книга|last=Saeed|first=Abdullah|title=The Qurʼan : an introduction|year=2008|publisher=Routledge|location=London|isbn=9780415421249|page=62}}</ref>. ===Монотеизам=== [[File:Quran rzabasi4.JPG|thumb|Куран од 12 век во [[Музеј Реза Абаси]].]] Централна тема на Куранот е [[Монотеизам|монотеизмот]]. Бог е прикажан како жив, вечен, сезнаен и семоќен (2:20,29,255). Семоќта Божја се појавува над сите во неговата моќ за да создава. Тој е творец на сè, на небесата и на Земјата и она што е меѓу нив (13:16, 50:38, итн) Сите човечки суштества се еднакви во крајна доверба во Бога, и нивната благосостојба зависи од нивното осознание дека всушност живеат соодветно<ref name=watt/><ref name=saeed/>. Куранот користи космолошки и допирни аргументи во различни стихови без да се однесуваат на условите за докажување на постоењето на [[Бог]]. Затоа, универзумот е создаден и има потреба од создател, и што и да постои мора да има доволна причина за неговото постоење. Покрај тоа, создавањето на универзумот, често се нарекува како точка на размислувањето: „''Тоа е оној кој создаде седум небеса во хармонија. Вие не можете да видете каква било вина во Божјото создание; потоа погледнете повторно: Можете ли да видете ли некаков недостаток?'' (67:3)“<ref>Quran {{Cite quran|67|3|b=n|s=ns}}</ref>. ===Монотеизам=== Доктрината на последниот ден и [[Исламска есхатологија|есхатологијата]] (конечната судбина на универзумот) може да се смета како втора доктрина по големина на Куранот<ref name=watt/>. Се проценува дека околу целосна една третина од Куранот е [[есхатологија|есхатолошка]], која се занимава со [[Задгробен живот|задгробниот живот]] во следниот свет и со судниот ден на крајот на светот<ref name=rippin/>. Постои референца за задгробниот живот на повеќето страници од Куранот и верувањето во задгробниот живот е често нарекуван во врска со верувањето во Бога, како во следниов израз: „''Ако верувате во Бога и во последниот ден''“<ref name=haleem>{{Наведена книга|last=Haleem|first=Muhammad Abdel|title=Understanding the Qur'an : themes and style|year=2005|publisher=I.B. Tauris|isbn=9781860646508|page=82}}</ref>. Голем број на поглавја, како што се 44, 56, 75, 78, 81, 101, се директно поврзани со [[Задгробен живот|задгробниот живот]] и неговите подготовки. Некои од поглавјата укажуваат на близината на настанот и ги предупредуваат луѓето да бидат подготвени престојниот ден. На пример, првите стихови од 22 поглавје, кои се занимаваат со моќниот [[земјотрес]] и ситуации на луѓето на тој ден, го претставуваат овој стил на божествената адреса: „''О луѓе! Почитувајте го својот Господар. Часот на земјотресот е силно нешто''“<ref name=leaman/>. Куранот често е жив во својот опис на она што ќе се случи на крајот на светот. Според описот на Ват на крајот на светот во Куранот<ref name=watt/>: {{цитат|Врв на историјата, кога овој свет ќе дојде до крајот, е наведен на различни начини. Тоа е на Судниот ден, Последниот Ден, Денот на повторно раѓање, или едноставно Часот. Помалку често тоа е Денот на Разлика (кога доброто ќе се одвои од злото), Денот на собирот (на мажите во присуство на Бог) или Денот на состанокот (на мажите со Бог). Часот доаѓа ненадејно. Тој е предвесник на заповед, со удар од гром, или од звукот на трубата. Потоа се случува космички пресврт. Планините се раствораат во прашина, морињата испаруваат нагоре, сонцето се затемнува, ѕвездите паѓаат, и небото се свиткува. Бог се појавува како судија, но неговото присуство е навестено повеќе отколку што е опишано. [...] Главниот интерес, се разбира, е во собирањето на целото човештво пред судијата. Човечките суштества од сите возрасти, вратени во живот, да и се приклучат на толпата“}} Куранот, сепак, не тврди природна [[бесмртност]] на човечката душа, бидејќи постоењето на човекот зависи од волјата на Бог и кога тој посакува тој предизвикува човекот да умре, и кога тој посакува тој го покренува во живот повторно<ref name=rcmartin>{{Наведена книга|last=Martin|first=Richard C.|title=Encyclopedia of Islam and the Muslim world|year=2003|publisher=Macmillan Reference USA|isbn=0028656032|pages=568–62 (By Farid Esack)|url=https://books.google.com/books?isbn=0028656032|edition=[Online-Ausg.].}}</ref>. ==Книжевна структура== [[File:Touba3.jpg|thumb|200px|Проучување на Куранот од страна на млади момчиња]] Пораката на Куранот е пренесена со различни книжевни структури и уреди. Во оригиналниот [[арапски јазик]], поглавјата и стиховите вклучуваат фонетски и тематски структури кои им помагаат во напорите на читателите да се потсетат на пораката на текстот. Муслиманите тврдат (според самиот Куран) дека содржината и стилот на Куранот се извонредни<ref name = Issa>[[Issa Boullata]], "Literary Structure of Quran", ''Encyclopedia of the Qurʾān, vol.3 p.192, 204</ref>. Јазикот на Куранот се опишува како „''римувана проза''“, каде што се состојат и двете и поезијата и прозата, сепак, овој опис ризикува да се загрозат ритмичкиот квалитет на јазикот на Куранот, што е секако, повеќе поетски во некои делови и повеќе прозно како и во другите делови. Римата е пронајдена во Куранот и е видлива многу порано од поглавјата од [[Мека]], во кои на релативно кратки стихови се додадени римтички зборови кои се од важност. Делотворноста на таква форма е евидентна на пример, во поглавјето 81 и нема сомневање дека овие пасуси ја импресионираат совеста на слушателите. Често промената на римата од еден вид на стиховите во друг сигнализира промена во предмет на дискусија. Подоцнежните делови, исто така, ја зачувуваат оваа форма, но стилот е повеќе истакнат<ref name=rippin /><ref>[http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=369&letter=K&search=Quran Jewishencyclopedia.com] – Körner, Moses B. Eliezer</ref>. Куранот се чини дека нема почеток, средина и крај, неговата нелинеарна структура е слична на мрежа или Интернет<ref name="Britannica"/>. Текстуалното уредување понекогаш се смета дека има недостаток на континуитет, отсуство на хронолошки или на тематски ред и присуство на повторување<ref name=blomm>“''Конечниот процес на собирање и кодификација на текстот на Куранот бил раководен од еден преголем принцип: Божјите зборови не смеат никако да бидат искривени или измамени од човечка интервенција. Поради оваа причина, не е направен сериозен обид за уредување бројните откровенија, ги организираат во тематски единици или ги презентираат по хронолошки редослед ... Ова во изминатиот период довело до голема критика од страна на европските и американските научници на исламот, кои сметаат дека Куранот е дезорганизиран, повторувачки и многу тежок да се чита''“ ''Approaches to the Asian Classics'', Irene Blomm, William Theodore De Bary, Columbia University Press, 1990, p. 65</ref><ref name=pepys>Samuel Pepys: "One feels it difficult to see how any mortal ever could consider this Quran as a Book written in Heaven, too good for the Earth; as a well-written book, or indeed as a book at all; and not a bewildered rhapsody; written, so far as writing goes, as badly as almost any book ever was!" {{Наведена мрежна страница |url=http://maxwellinstitute.byu.edu/display.php?table=review&id=21 |title=Архивиран примерок |accessdate=2013-09-30 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130518213253/http://maxwellinstitute.byu.edu/display.php?table=review&id=21 |archivedate=18 May 2013 |df=dmy-all }}</ref>. Мајкл Силс, го цитира трудот на критичарот Норман О.Браун, признавањето и согледувањето на Браун дека навидум неорганизираноста на книжевноста на израувањето на Куранот и неговите расфрлани или фрагментирани уредувања на составот во фразата на Мајкл Силс е всушност еден книжевен уред способен за доставување длабоки ефекти како тоа што доколку во интензитетот на пораката на пророкот се прекршува употребата на човечкиот јазик на којшто се општи. Мајкл Силс исто така се обраќа на толку дискутираната повторливост на Куранот, согледувајќи го тоа исто како книжевен уред<ref name = ApproachQuran>Michael Sells, ''Approaching the Qur'ān'' (White Cloud Press, 1999)</ref><ref>Norman O. Brown, "The Apocalypse of Islam". ''Social Text'' 3:8 (1983–1984)</ref>. ==Толкување== [[File:Tapurian Qur'an (Al-Kusar).PNG|thumb|280px|Рана интерпретација на Сура 108 од Куранот]] Куранот предизвикал огромна маса на коментирање и толкување (''tafsīr''), со цел да се објаснат „''значењата на стиховите на Куранот, разјаснување на неговото воспримање и изнаоѓање неговото значење''“<ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.almizan.org/|title=Tafsir Al-Mizan|work=almizan.org}}</ref>. Tолкувањето е еден од најраните академски активности на муслиманите. Според Куранот, [[Мухамед]] бил првиот човек кој ги опишал значењата на стиховите за раните муслимани<ref>{{Cite quran|2|151|style=nosup}}</ref> Други рани обајнувачи вклучувале неколку како дружината на Мухамед, како [[Али ибн Аби Талиб]], [[Абдула Ибн Абас]], [[Абдула Ибн Омер]] и [[Јубау ибн Каб]]. Светите текстови во тие денови биле ограничени само на објаснувањето на книжевните аспекти на стиховите, позадината на неговото откривање и повременото толкување на еден стих со помош на друг стих. Ако стихот бил за историски настан, тогаш понекогаш неколку традиции ([[хадис]]) на Мухамед биле раскажани за да се направи јасно неговото значење<ref name="auto1"/>. Бидејќи Куранот се зборува на класичниот арапски јазик, многу од подоцнежните [[Исламизација|исламизирани]] луѓе (најчесто оние кои не биле [[Арапи]]) не секогаш го разбирале Куранот на [[арапски јазик]], тие не ги фаќале алузиите кои им биле јасни на раните муслимани коишто зборувале арапски јазик и биле загрижени со помирувањето на очигледните конфликти на темите во Куранот. Коментаторите со големо научно знаење на арапски ги објасниле алузиите, и можеби најважно, ги објасниле стиховите од Куранот што биле откриени во самиот почеток на мисијата на пророкот Мухамед, како соодветни на најраната муслиманска заедница, која се открила подоцна, со откажување или „укинување“ (''nāsikh'') од претходниот текст (''mansūkh'')<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://qa.sunnipath.com/issue_view.asp?HD=7&ID=2656&CATE=1|title=How can there be abrogation in the Quran?|publisher=|accessdate=2017-10-09|archive-date=2014-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429161812/http://qa.sunnipath.com/issue_view.asp?HD=7&ID=2656&CATE=1|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mostmerciful.com/abrogation-and-substitution.htm|title=Are the verses of the Qur'an Abrogated and/or Subtituted?|work=mostmerciful.com|accessdate=2017-10-09|archive-date=2018-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227185943/https://insideismailism.wordpress.com/abrogation-and-substitution.htm|url-status=dead}}</ref>. Други научници, пак, тврделе дека не случило укинување во текстот на Куранот<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Islahi|first=Amin Ahsan|title=Abrogation in the Qur'ān|url=http://www.monthly-renaissance.com/issue/content.aspx?id=426|work=Renaissance Journal|accessdate=26 April 2013}}</ref> The [[Ahmadiyya Muslim Community]] has published a ten-volume Urdu commentary on the Quran, with the name ''Tafseer e Kabir''.<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Mirza Bashiruddin Mahmood Ahmad |url=https://archive.org/details/TafseerKabeerMirzaBashiruddinMahmoodAhmad |title=Tafseer-e-Kabeer Urdu Vol. 1 |format=PDF |date= |accessdate=2016-08-26}}</ref>. ===Вистинското античко потекло=== Џафер Кашфи го дефинира ''tawīl'' како „''да се доведе назад или да си донесе нешто назад кон своето потекло или архетип''“. Тоа е наука чиј стожер е духовна насока и божествена инспирација, додека ''tafsir'' е книжевно проучување на буква и неговиот стожер се канонските исламстички проучувања. Мухамед Х.Т. вели дека според популарното објаснување меѓу подоцнежните научници, ''ta'wil'' го покажува особено значењето насочено кон стихот. Значењето на откривање (''tanzil''), што е спротивно на ''ta'wil'', е јасно во својата согласност на очигледното значење на зборовите како што биле откриени. Но, ова објаснување станало толку распострането што, денес, тоа станало основно значење на ''ta'wil'', кое првично требало „''да се врати''“ или „''да си дојде на место''“. Во поглед на Табатабеј, она што е со право наречено ''ta'wil'', или херменевтичко толкување на Куранот, не се однесува едноставно со ознака на зборови. Наместо тоа, таа се занимава со одредени вистини и реалности кои го надминуваат разбирањето на достигнувањата на мажите, но сепак од овие вистини и реалности сè уште се засегаат принципите на учење и практичните забрани на натамошните проблеми на Куранот. Толкувањето не е значењето на стихот, туку тоа се пронижува низ таа смисла во посебен вид на воспримање. Постои духовна реалност, која е главната цел на ракоположливиот закон, или основната цел во опишувањето божествен атрибут и тоа е од вистинско значењето која се однесува во раскажувањето на Куранот<ref name="Ta'wil">[http://almizan.org/new/special/principles.asp Tabataba'I, Tafsir Al-Mizan, The Principles of Interpretation of the Quran] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081201023355/http://almizan.org/new/special/principles.asp |date=1 December 2008 }}</ref><ref name="The Meaning">[http://almizan.org/Discourses/QD21.asp Tabataba'I, Tafsir Al-Mizan, Topic: Decisive and Ambiguous verses and "ta'wil"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081208164643/http://almizan.org/Discourses/QD21.asp |date=8 December 2008 }}</ref>. Според шиитските верувања, оние кои се длабоко вкоренети во знаењата како пророкот и имамите, ги знаат тајните на Куранот<ref>Quran {{Cite quran|3|7|b=n|s=ns}}</ref>. Според Табатабеј, изјавата „''никој не го знае неговото толкување, освен Аллах''“ (03:07) останува валидна, без спротивставена или квалификациска клаузула. Затоа, колку што е овој стих поврзан, познавањето на толкувањето на Куранот е претпочитано кон Бога. Но Табатабеј користи други стихови и заклучува дека оние кои се прочистени од Бога го знаат толкувањето на Куранот до одреден степен. Како што Корбин раскажува од шиитски извори, Али го осведочува следново: „''Ниту еден стих од Куранот не се спуштил (бил откриен) на пратеникот на Бога, каде што тој не продолжил да рецитира без да му се наложува. Јас би го напишал со мојата сопствена рака , и тој ќе ми укажува како до неговото tafsir (книжевно објаснување) и ta'wil (духовниот јазик), на nāsikh (стихот кој се укинува) и mansukh (укинатиот стих), muḥkam (без двосмисленост) и mutashābih (двосмисленост), особеност и општо''...“. Според Табатабеј, постојат прифатливи и неприфатливи езотерични толкувања. Прифатливо ''ta'wil'' се однесува на значењето на стихот надвор од својата буквална смисла, туку имплицитно значење, што во крајна линија е познато само на Бога и не може да се сфати директно преку самата човековата мисла. Стиховите во прашање тука се однесуваат на човечките квалитети на доаѓање, одење, седење, задоволство, лутина, и тага, кои очигледно му се припишува на Бога. Неприфатлив ''ta'wil'' е местото каде што еден го пренесува очигледното значење на стихот на различно значење со помош на доказ; овој метод не е без очигледни недоследности. Иако неприфатливиот ''ta'wil'' има стекнато значително прифаќање, не е точен и не може да се примени во стиховите на Куранот. Точното толкување е дека реалноста се однесува на еден стих . Таа се наоѓа во сите стихови, одлучувачки и двосмислено слично, тоа не е вид на значење на зборот, тоа е фактот дека е премногу возвишен за зборови. Бог ги украсил со зборови да ги донесе малку поблиску до нашите умови;. Во овој поглед тие се како поговорки кои се користат да создадат слика во умот, и на тој начин да им помогне на слушателот јасно да ја сфати наменетата идеја<ref name="The Meaning"/><ref name="Tabatabaee">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.maaref-foundation.com/english/beliefs/quran/05.htm|title=Tabatabaee (1988), pp. 37–45|work=maaref-foundation.com}}</ref>. Затоа суфиските духовни толкувања се обично прифатени од страна на исламските научници како автентични, сè додека се исполнуваат одредени услови. Во историјана суфите, овие толкувања биле некогаш сметани како верски иновации (''Bid'ah''), како што Салафитите веруваат денес. Сепак, ''ta'wil'' е крајно контроверзен дури и меѓу шиитите. На пример, кога Ајатолах Р.Х., водачот на Исламската револуција, дал некои предавања за Сура ал Фатиха во декември [[1979]] година и јануари [[1980]] година, протестите го принудиле да ги суспендира пред тој да може да продолжи подалеку од првите два стиха од сурата. ===Нивоа на значењето=== [[File:Quran rzabasi1.JPG|thumb|Куран од 9 век]] [[File:IslamicGalleryBritishMuseum3.jpg |thumb|Куран од 11 век]] За разлика од [[Салафизам|Салафистите]] и [[Захиризам|Захиристите]], шиитите и суфите, како и некои други муслимански филозофи верувале дека значењето на Куранот не е ограничено на книжевен аспект<ref name="Corbin 1993, p.7">Corbin (1993), p.7</ref>. За нив, тоа е од суштинско значење идејата дека Куранот, исто така, има внатрешни аспекти. Хенри Корбинр аскажува еден хадис кој се навраќа на Мухамед: :„''Куранот поседува надворешен изглед и скриена длабочина, на надворешното значење и езотеричон значење. Ова езотерична смисла за возврат крие езотерична смисла (оваа длабочина поседува длабочина, по сликата на небесните сфери, кои се затворени во рамките едни со други). Така тоа оди за седум езотерични значења (седумте длабочини на скриената длабочина)''“<ref name="Corbin 1993, p.7"/>. Според ова гледиште, исто така, станало евидентно дека внатрешното значењето на Куранот не се искоренило или поништило од неговото надворешно значење. Напротив, тоа е како душата, кој му дава живот на телото.<ref>[http://www.almizan.org/new/special/Aspects.asp Tabatabaee, Tafsir Al-Mizan] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080705110108/http://www.almizan.org/new/special/Aspects.asp |date=5 July 2008 }}</ref>. Корбин смета Куранот игра улога во исламската филозофија , затоа што гносологијата самата по себе одела заедно приврзана со науката за пророците<ref>Corbin (1993), p.13</ref>. Коментари кои се занимавале со Захир (надворешните аспекти) на текстот се нарекуваат ''tafsir'', и херменевтичките и езотеричните коментари кои се занимавале со Батин се нарекуваат ''ta'wil'' (толкување или објаснување), кое вклучува земање на текст назад кон својот почеток. Коментатори со езотеричен аранжман веруваат дека крајното значење на Куранот е познато само на Бога<ref name="Britannica"/>. Спротивно на тоа, книжевноста на Куранот, проследено од [[Салафизам|Салафистите]] и [[Захиризам|Захиристите]], е верувањето дека Куранот треба да се земе само во својата привидна смисла. ==Преводи== Преводот на Куранот отсекогаш било проблематично и тешко прашање. Многумина тврделе дека текстот на Куранот не можел да се преработен во друг јазик или форма<ref name="slate">{{Наведена мрежна страница | accessdate=21 November 2008 | url=http://www.slate.com/id/2204849/?from=rss | work=[[Slate (magazine)|Slate]] | last=Aslan | first=Reza | title=How To Read the Quran | date=20 November 2008}}</ref>. Исто така, арапскиот збор може да има голем спектар на значења во зависност од контекстот, што го прави точниот превод дури и повеќе сложен за преведување<ref name =leaman />. Сепак, Куранот е преведен на повеќе јазици од кои африкански, азиски и европски јазици<ref name =leaman /> The first translator of the Quran was [[Salman the Persian]], who translated surat ''[[al-Fatiha]]'' into [[Persian language|Persian]] during the seventh century.<ref>An-Nawawi, Al-Majmu', (Cairo, Matba‘at at-Tadamun n.d.), 380.</ref>. Првиот преведувач на Куранот бил [[Салман Ал-Фариси]], кој ја превел Сура Ал-Фатиха на [[персиски јазик]] во текот на [[7 век]]. Првиот целосен превод на Куранот бил завршен во [[884]] година во Алвар (Синд, [[Индија]], денес [[Пакистан]]) по наредба на [[Абдула бин Умар бин Абдул Азиз]] на барање на хинду [[Раџа Мехрук]]<ref>{{Наведена мрежна страница|title=English Translations of the Quran|date=July 2009|work=[[Crescent (magazine)|Crescent]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429213509/http://www.monthlycrescent.com/understanding-the-quran/english-translations-of-the-quran/|archivedate=29 April 2014 |url=http://www.monthlycrescent.com/understanding-the-quran/english-translations-of-the-quran/|publisher=Monthlycrescent.com}}</ref>. Првиот целосен превод на Куранот бил на персиски јазик за време на владеењето на Саманидите во [[9 век]]. Исламската традиција сметала дека преводите биле направени за царот Негус на [[Абисинија]] и византискиот цар [[Ираклиј I]], исто и двајцата добиле писмо од страна на [[Мухамед]] кое содржело стихови од Куранот<ref name = leaman />. Во раните векови, дозволеноста на преводи не било проблем, но проблем било тоа дали некој можел да го користи преводот во молитва. Во [[1936]] година, биле познати преводите на 102 јазици. Во [[2010]] година, ''Hürriyet Daily News'' објавиле дека Куранот бил презентиран на 112 јазици на 18-тата Меѓународна изложба на Куранот во [[Техеран]]<ref>{{наведени вести |title = More than 300 publishers visit Quran exhibition in Iran |pages = |newspaper = Hürriyet Daily News and Economic Review |date = 12 August 2010 |url =http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=more-than-300-publishers-visit-koran-exhibition-in-iran-2010-08-12 |accessdate = <!-----12 August 2010-----> |postscript = }}</ref>. 1143 преводи на Куранот од страна на [[Роберт Кетон]] за Светиот Петар, ''Лекс Махумет пвсеудопророкот'' ''([[Lex Mahumet pseudoprophete]])'', бил првиот превод на западен јазик, односно на [[латински јазик]]<ref>{{Наведена книга |last= Bloom | first= Jonathan |author2=Blair, Sheila | year=2002 | title=Islam: A Thousand Years of Faith and Power | publisher=Yale University Press | location=New Haven | page=42}}</ref>. [[Александар Рос]] ја понудил првата верзија на преводот на Куранот на [[англиски јазик]] во [[1649]] година, од француски јазик превод на Куранот од [[Мухамед]] бил преведен од страна на [[Андре ду Руер]] ([[1647]]). Во [[1734]] година , Џорџ С. го направил првиот научен превод на Куранот на англиски јазик; друг превод е направен од страна на Ричард Бел во [[1937]] година, и уште еден превод од страна на [[Артур Џон Арбери]] во [[1955]] година. Сите овие преведувачи не биле муслимани. Но имало бројни преводи од страна на муслиманите. Ахмадијската муслиманска заедница го објавил преводот на Куранот на 50 различни јазици<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.alislam.org/library/links/translations.html|title=Ahmadiyya Muslim Community|work=alislam.org}}</ref>, освен Пет-томскиот англиски коментар и англискиот превод на Куранот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/TafseerEngCommQuranLong|work=us.archive.org|title=Quran}}</ref>. Како со преводите на [[Библија]]та, англиските преведувачи понекогаш вметнувале архаични англиски зборови и конструкции над нивниот помодерен или стандарден еквивалент, на пример, двајцата најчитани преведувачи, А Јусуф Али и М,Мармадук П. користеле множина и еднина „вие“ и „ти“<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Surah 3 – Read Quran Online|url=http://readquranonline.info/surah003.html|accessdate=21 November 2010|archive-date=2011-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110910160050/http://readquranonline.info/surah003.html|url-status=dead}}</ref>, на дијалектен отколку на стандардниот службен јазик. <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Ilkhanid Quran.jpg|Арапски Куран со интерлинеарен персиски превод од [[Илканат]]ско време. File:Alcoran de Mahomet 1647.jpg|Првиот испечатен Куран во Европски народен јазик: ''[[L'Alcoran de Mahomet]]'', [[Андре ду Руер]], 1647. File:Koran by Megerlein 1772.jpg|Насловна страница на првиот германски превод (1772) на Куранот. File:Chinese quran.jpg|Стиховите 33 и 34 од сурата [[Ја Син]] </gallery> ==Рецитирање== ===Правила на рецитирање=== Соодветното рецитирање на Куранот е предмет на посебени дисциплини наречени [[таџвид]], која го одредува Куранот како треба да се рецитира во детали, како секој поединец треба да го изговара слогот, потребата да обрнува внимание на местата каде што треба да прави пауза, јасно да нагласува, каде изговорот треба да биде долг или краток, каде буквите треба да се звучат заедно и каде треба да бидат одвоени, и така натаму. Може да се каже дека оваа дисциплина ги проучува законите и методите на соодветното рецитирање на Куранот и опфаќа три главни области: правилен изговор на согласките и самогласките (артикулацијата на фонемите во Куранот), правилата на пауза во рецитирање и продолжување на рецитирање, како и музичките и распеаните одлики во рецитирањето. Со цел да се избегне неточна артикулација рецитаторите кои не им е мајчин јазик арапскиот се обидуваат да ги следат обуките во земјите како [[Египет]] или [[Саудиска Арабија]]. Рецитациите на неколку египетски рецитатори биле многу влијателни во уметноста на рецитирањето. Регионот на [[Југоисточна Азија]] е добро познат по светско класно рецитирање, потврдено во популарноста на женските рецитатори, како што е Марија.У. од [[Џакарта]]. Постојат два вида на рецитирање: муратал е со побавно темпо, што се користи за проучување и практикување. Муџавад се однесува на бавно рецитирање кое распоредува зголемена техничка уметност и мелодична модулација, како во јавните настапи од страна на обучени експерти. Таа е насочена кон и во зависност од публиката за муџавад рецитаторот којшто се обидува да ги привлече слушателите. ===Варијанти на читања=== [[File:Qur'an folio 11th century kufic.jpg|thumb|250px|Страница на Куранот со вокални ознаки]] Показателите на вокализација кои укажуваат одредени звуци на самогласките биле воведени во арапскиот јазик од страна на крајот на [[9 век]]. На првите курански ракописи им недостигале овие знаци, затоа неколку рецитали останале прифатени. Варијантите во читањата на текстот дозволени од страна на природната неисправна вокализација довела до зголемување на бројот на читања за време на [[10 век]]. Во [[10 век]] муслиманскиот научник од [[Багдад]], Ибн Муџахид, е симбол за воспоставување на седум прифатливи текстуални читања на Куранот. Тој студирал различни читања и нивната веродостојност и избор на седум читатели во [[8 век]] од градовите на [[Мека]], [[Медина]], [[Куфа]], [[Басра]] и [[Дамаск]]. Ибн Муџахид не објаснил зошто тој одбрал седум читатели, наместо шест или десет, но ова може да е поврзано со традицијата на пророкот ([[Мухамед]]) изјавувајќи дека Куранот бил откриен во седум ''aḥruf'' (што значи седум писма или режими). Денес, најпопуларните читања се оние кои се пренесуваат преку ''Hafs'' (796г.) и ''WARSH'' (812г.) кои биле во согласност со двајцата соодветни рецитатори на Ибн Муџахид, Асим (Куфа, г. 745) и Нафи (Медина, г. 785). Влијателниот стандард на Куранот во [[Каиро]] (1924) користи сложен систем на изменети самогласни знаци и сет на дополнителни симболи за деталите во минута и се заснова на рецитирањето на Асим<ref name=rippin/><ref name=melchert2>{{Наведено списание|last=Melchert|first=Christopher|title=Ibn Mujahid and the Establishment of Seven Qur'anic Readings|journal=Studia Islamica|year=2000|issue=91|pages=5–22}}</ref>. Варијантите на читања на Куранот не се однесуваат на секоја текстуална варијација<ref name=rippin /><ref>{{Наведена книга| last = Small| first = Keith E.| publisher = Lexington Books| isbn = 9780739142912| title = Textual Criticism and Qur'an Manuscripts| date = 2011 |pages=109–111}}</ref>, наместо тоа, сите читања се однесуваат на разликите во вокализацијата на истиот текст. Според Melchert, поголемиот дел од несогласувањата треба да се направат со употребата на самогласки, најголем број од нив неразбирливи за возврат се одразуваат во дијалектните разлики и во врска со едно од осумте несогласувања кои имаат врска со тоа дали да ставите точки над или под линијата<ref name=Melchert>{{Наведено списание|last=Melchert|first=Christopher|title=The Relation of the Ten Readings to One Another|journal=Journal of Quranic Studies|year=2008|volume=10|issue=2|pages=73–87|doi=10.3366/e1465359109000424}}</ref>. Насер категоризира различни читања во различни поттипови. Некои од категориите на Насер се внатрешните самогласки, долгите самогласки, мешање ( ''shaddah''), асимилација и алтернација<ref name=nasser>{{Наведена книга|last=Hekmat Nasser|first=Shady|title=The Transmission of the Variant Readings of the Quran: The Problem of Tawatur and the Emergence of Shawdhdh|year=2012|publisher=Brill Academic Pub|isbn=9004240810}}</ref>. Повремено, раните Курани покажуваат повеќе компатибилност со посебеното читање. Сирискиот ракопис од [[8 век]] е прикажан и напишан според читањето на Ибн Амир на [[Дамаск]]<ref name=dutton>{{Наведено списание|last=Dutton|first=Yasin|title=An Early Mushaf According To The Reading Of Ibn ʻAmir|journal=Journal of Qur'anic Studies|year=2001|volume=3|issue=2|pages=71–89|doi=10.3366/jqs.2001.3 јануари 71}}</ref>. Друга студија предлага дека овој ракопис носи вокализација на регионот [[Хомс]]<ref name=rabb>{{Наведено списание|last=Rabb|first=Intisar|title=Non-Canonical Readings of the Qur'an: Recognition and Authenticity (The Ḥimṣī Reading)|journal=Journal of Qur'anic Studies|year=2006|volume=8|issue=2|pages=88–127|doi=10.3366/jqs.2006.8 февруари 84}}</ref>. ==Пишување и печатење== ===Пишување=== Пред печатењето да биде широко прифатено во [[19 век]], Куранот бил пренесена во ракописи направени од страна на калиграфи и копирачи. Најраните ракописи биле напишани во [[хиџази]], тип на копија. Стилот на ракописи на хиџази, сепак, потврдил дека преносот на Куранот во писмена форма почнал во рана фаза. Кон почетокот на [[9 век]], нови копии почнале да се одликуваат со поголеми потези, кои се традиционално познати како [[куфич]] копии. Кон крајот на [[9 век]], нови сценарија почнале да се појавуваат во копиите од Куранот и да ги заменуваат претходните копии. Причината за прекин во користењето на претходниот стил било во тоа што требало премногу време за да се произведат и побарувачката за копии се зголемувала. Копирачите одбирале поедноставен стил на пишување. Од [[11 век]], воведените стилови на пишување биле првенствено на [[насх]], мухакак, рајхан, а на поретко копијата на тулут. Насх стилот бил во многу широка употреба. Во [[Северна Африка]] и [[Шпанија]] бил популарен стилот на магриби. Повеќе различна била копијата на Бихари која се користела исклучиво во северниот дел на [[Индија]]. Стилот насталик, исто така, неретко бил користен во персискиот свет.<ref name=rippin/><ref>Peter G. Riddell, Tony Street, Anthony Hearle Johns, [https://books.google.com/books?id=H3nHpsDBm6QC&pg=PA170 ''Islam: essays on scripture, thought and society : a festschrift in honour of Anthony H. Johns''], pp. 170–174, BRILL, 1997, {{ISBN|978-90-04-10692-5}}, {{ISBN|978-90-04-10692-5}}</ref>. Во почетокот Куранот немал ознаки на вокализација. Системот на вокализација како што го знаеме денес се чини дека бил воведени кон крајот на [[9 век]]. Бидејќи тоа било премногу скапо за повеќето муслимани да купат ракопис, копии од Куранот се чувале во џамиите со цел да ги бидат достапни за луѓето. Овие копии често биле во форма на серија од триесет делови или [[џуза]]. Во однос на продуктивноста на Отоманските копирачи го изнесуваат најдобриот пример. Ова било одговор на широко распространетата побарувачка, непопуларноста на методите на печатење, и за естетските причини<ref>Suraiya Faroqhi, [https://books.google.com/books?id=cQ8ZLZh9WjwC&pg=PA95 ''Subjects of the Sultan: culture and daily life in the Ottoman Empire''], pp, 134–136, I.B.Tauris, 2005, {{ISBN|978-1-85043-760-4}}, {{ISBN|978-1-85043-760-4}};[https://books.google.com/books?id=PvwUAAAAIAAJ&pg=PA803 The Encyclopaedia of Islam: Fascicules 111–112 : Masrah Mawlid], Clifford Edmund Bosworth</ref> <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Brooklyn Museum - Folio from the "Blue" Qur'an.jpg|Фолио од Синиот Куран во Бруклинскиот музеј. File:Folio_from_a_Koran_(8th-9th_century).jpg|''Куфич'' скрипта, 8 или 9 век. File:Qur%27anic_Manuscript_-_Maghribi_script.jpg|''Магриби'' script, 13th-14th centuries. File:Muhaqqaq_script.gif|''muhaqaq'' script, скрипта, 14 или 15 век File:Shikastah script.jpg|''шикаста насталик'' скрипта, 18 или 19 век. |''куфич'' скрипта, со декорација. </gallery> ===Печатење=== [[File:Quran divided into 6 books.jpg|thumb|Куранот поделен на 6 книги. Објавено од Дар Ибн Катир, Дамаск-Бејрут]] Кратки извадоци од Куранот биле испечатени во почетокот на [[10 век]] во различни делови од муслиманскиот свет со метод познат како печатење на делови од дрво<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=940|title=Muslim Printing Before Gutenberg|work=muslimheritage.com}}</ref>. Во оваа техника една страница е врежана во еден дрвен исечок, еден исечок од една страница. Слична техника широко се користела во [[Кина]]. Копијата која била на арапски, не била толку лесна да се адаптира на подвижниот тип на печатење, односно модерното пред-дигитално печатење, од европските копии, и во исламскиот свет печатењето на арапски бил под силен отпор од муслиманските научници и ракописите се книжеле (кои ризикувале губење на „shikasta nastaliq“, 18 и 19). Печатењето на било што на [[арапски јазик]] било забрането во [[Отоманско Царство]] помеѓу [[1483]] и [[1729]] година, каде наводно имало [[смртна казна]]<ref>Suraiya Faroqhi, [https://books.google.com/books?id=cQ8ZLZh9WjwC&pg=PA95 ''Subjects of the Sultan: culture and daily life in the Ottoman Empire''], pp, 134–136, I.B.Tauris, 2005, {{ISBN|1-85043-760-2}}, {{ISBN|978-1-85043-760-4}};[https://books.google.com/books?id=PvwUAAAAIAAJ&pg=PA803 The Encyclopaedia of Islam: Fascicules 111–112 : Masrah Mawlid], Clifford Edmund Bosworth</ref><ref>{{harvnb|Watson|1968|p=435}}; {{harvnb|Clogg|1979|p=67}}</ref><ref>Главните отомански печатарски куќи објавиле вкупно 142 книги во повеќе од еден век печатење помеѓу 1727 и 1838 година. Кога се земени во врска со фактот дека биле испечатени само мал број примероци од секоја книга, ова статистиката покажува дека воведувањето на печатарската преса не го трансформира отоманскиот културен живот сè до појавата на печатените медиуми во средината на 19 векŞükrü Hanioğlu, "A Brief History of the Late Ottoman Empire", Princeton University Press (2010), cited after Suresh Emre, [https://sureshemre.wordpress.com/2014/01/18/on-the-late-adoption-of-the-printing-press-in-the-ottoman-empire/ On the late adoption of the printing press in the Ottoman Empire] (2014).</ref>. Првиот подвижен арапски тип на печатење бил нареден од страна на [[Папа Јулиј II]] (1503-1512) за снабдување меѓу христијаните на [[Блиски Исток|Блискиот Исток]]<ref>{{harvnb|Krek|1979|p=203}}</ref>. Првиот комплетен Куран испечатен со подвижни тип бил произведен во [[Венеција]] во 1537/1538 година за пазарот отоманскиот пазар од [[Паганино Паганини]] и [[Алесандро Паганини]]<ref>[http://www.historyofinformation.com/expanded.php?id=405 First Printed Edition of the Qur'an] [http://www.bible-quran.com/complete-arabic-quran-movable-type/ The First Printed Complete Arabic Quran] [http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200802/east.meets.west.in.venice.htm East Meets West In Venice: The First-Ever Printed Arabic Edition Of Quran] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131102232102/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200802/east.meets.west.in.venice.htm |date=2013-11-02 }}</ref>. Вклучени се уште две изданија кои bile објавени од страна на пастор Аврам Х. во [[Хамбург]] во [[1694]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://exhibitions.cul.columbia.edu/exhibits/show/quran/qurans/printed|title=Columbia University Libraries Online Exhibitions {{!}} The Quran in East and West: Manuscripts and Printed Books|website=exhibitions.cul.columbia.edu|language=en-US|access-date=2017-04-03}}</ref> и од италијанскиот свештеник Лудовико М. во [[Падова]] во [[1698]] година. Во второто издание се вклучува точен латински превод<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://exhibitions.cul.columbia.edu/exhibits/show/quran/item/6131|title=Columbia University Libraries Online Exhibitions {{!}} Alcorani textus universus ex correctioribus Arabum exemplaribus summa fide, atque pulcherrimis characteribus descriptus, volume 2, page I|website=exhibitions.cul.columbia.edu|language=en-US|access-date=2017-04-03}}</ref>. Во [[1787]] година во Санкт [[Петербург]], [[Катерина Велика]] од [[Русија]], го спонзорирала печатењето на Куранот од страна на муслиманскиот научник по име Мула Осман Исмаил. Ова bilo проследено со изданија од [[Казан]] (1803г.)<ref>„на царски трошок, во Санкт Петербург е основана Татарска и турска типографија; Домашниот научник, Мула Осман Исмаил, бил одговорен за производство на видовите. Еден од првите производи од оваа печатница бил Куранот. Преку лекар и писател, Јохан Георг против Цимерман (1795 г.), со кого се спријателила Катерина II, копија од публикацијата пристигнала во Универзитетската библиотека во Гетинген. Нејзиниот директор, филолог Кристијан Готлоб Хејн (1812 г.), веднаш ја презентирал работата во "''Готтингсче Анжегеген фон Гелехтхен Сахен''" (28 јули 1788); Во него посебно укажува на убавината на арапските типови. До текстот на арапскиот текст се додадени маргинални гласови кои се состојат претежно од варијанти на читање. Отпечатокот бил репродуциран непроменет во 1790 и 1793 година во Санкт Петербург (сл. Шнурер, Библиотека арабика, бр 384); подоцна, по пренесувањето на печатарската куќа во Казан, изданијата се појавиле во различни формати и со различни презентации (Дорн, ''Chronologisches Verzeichnis'', 371)." ''Encyclopaedia of the Qurʼān: P-Sh'' ed. Jane Dammen McAuliffe, Brill, 2004, p. 251. For the 1803 Kazan edition: Chauvin, V.C. Bib. des ouvrages arabes, vol. X, 95; Schnurrer, C.F. von. Bibliotheca Arabica, 385. Original held by Bayerische Staatsbibliothek – Munich, Germany, Shelfmark BSB A.or.554.</ref>, [[Техеран]] (1828г.) и конечно [[Цариград]] (1877г.)<ref>{{Наведена книга|title=The Palgrave Dictionary of Transnational History: From the mid-19th century to the present day|last=Iriye|first=A.|last2=Saunier|first2=P.|publisher=Springer|year=2009|isbn=978-1-349-74030-7|location=|pages=627}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Politics of Language and Nationalism in Modern Central Europe|last=Kamusella|first=T.|publisher=Springer|year=2012|isbn=978-0-230-58347-4|location=|pages=265–266}}</ref>. Густав Ф. го објавил изданието на Куранот во [[1834]] година во [[Лајпциг]], кое станало популарно во [[Европа]]. Ова издание обезбеди голем број на читатели да имаат пристап до сигурен текст и бил доставуван долго време потоа, додека објавувањето на изданието на Куранот во [[Каиро]] во [[1924]] година кое било резултат на еден долг процес на подготовка од страна на научниците од универзитетот [[Џамија Ал-Азахар Универзитет|Ал-Азахар]]. Ова издание го стандардизирал правописот на Куранот на основа на сегашните изданија на Куранот<ref name=rippin />. ==Односите со друга литература== ===Библијата=== {{Rquote|right|Тој е оној кој ви ја испрати (чекор по чекор), во вистина, книгата потврдувајќи за се она што се случило пред тоа; и тој ги испрати законите (на Мојсеј) и Новиот завет (на Исус) пред вас како водич на човештвото, и тој го испрати режимот на (осудување на правилното и погрешнот).<ref>3:3 نزل عليك الكتاب بالحق مصدقا لما بين يديه وانزل التوراة والانجيل</ref>|{{Cite quran|3|3|s=ns|tn=y}}}} Куранот добро објаснува и за односот што го има со поранешните книги (Тората и Евангелието) и става атрибут на своите сличности со неговото уникатно потекло и велејќи дека сите тие биле откриени од страна на еден Бог<ref>{{Cite quran|2|285|style=nosup}}</ref>. Според Сахих ал-Бухари, Куранот бил рецитиран меѓу Левантините и Ирачаните, и биле дискутирани од страна на христијаните и евреите пред тој да биде стандардизиран. Неговиот јазик бил сличен на сирискиот јазик. Куранот раскажува приказни на голем број на луѓе и настани во еврејските и христијанските свети книги (Tората и Библијата) и благочестивата литература (апокрифите и мидрашот), иако тие се разликувале во многу детали. Адам, Енох, Ное, Ебер, Шелах, Авраам , Лут, Исмаил, Исак, Јакоб, Јусуф, Јов, Јетур, Давид, Соломон, Елијах, Елиша, Јохан, Арон, Мојсеј, Зекерија, Војводата Џон и Исус се спомнати во Куранот како пророци на Бог. Всушност, [[Мојсеј]] се спомнува повеќепати во Куранот од било која друга личност<ref name=Keeler>Annabel Keeler, "Moses from a Muslim Perspective", in: Solomon, Norman; Harries, Richard; Winter, Tim (eds.), [https://books.google.com/books?id=9A4JZ8CSJJwC&pg=PA55&vq=Moses&dq=Moses+Qur%27an&source=gbs_search_s&cad=4&sig=ACfU3U1sEssZMSZaPhSSlzCosLopQbDrOQ#PPA55,M1 ''Abraham's children: Jews, Christians and Muslims in conversation''], by. T&T Clark Publ. (2005), pp. 55 – 66.</ref>. [[Исус]] се спомнува почесто во Куранот за разлика од [[Мухамед]], додека Марија се споменува во Куранот повеќепати од [[Нов завет|Новиот завет]]<ref>Esposito, John L. ''The Future of Islam''. Oxford University Press US, 2010. {{ISBN|978-0-19-516521-0}} [https://books.google.com/books?id=-UxRoBmUnsYC&pg=PA40&dq=%22Christians+are+often+surprised+to+discover+that%22&hl=en&ei=jsDETYv6AY-asAOt57HrAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CC8Q6AEwAQ#v=onepage&q=%22Christians%20are%20often%20surprised%20to%20discover%20that%22&f=false p. 40]</ref>. Муслиманите веруваат на заеднички елементи или сличност меѓу [[Библија]]та и другите еврејски и христијански списи и исламски објавувања коишто се должат на нивниот заеднички божествен извор и на нивните оригинални христијански или еврејски текстови кои биле автентични божествени откритија предадени на пророците. Во Куранот се забележува дека има одредени слични раскажувања со оние на Дијатесарон, Протоевангелието на Јаков, детското Евангелие на Тома, Евангелието на Псевдо-Матеј и детското арапско Евангелие<ref>[https://books.google.com/books?id=DbtkpgGn4CEC&lpg=PA112&dq=apocrypha%20qur'an%20Diatessaron&pg=PA112#v=onepage&q=apocrypha%20qur'an%20Diatessaron&f=false Christian Lore and the Arabic Qur'an by Signey Griffith], p.112, in ''The Qurʼān in its historical context'', Gabriel Said Reynolds, ed. Psychology Press, 2008</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=sjJaBjxg7EUC&lpg=PA197&dq=apocrypha%20qur'an&pg=PA197#v=onepage&q=apocrypha%20qur'an&f=false Qur'an-Bible Comparison: A Topical Study of the Two Most Influential and Respectful Books in Western and Middle Eastern Civilizations by Ami Ben-Chanan], p. 197–198, Trafford Publishing, 2011</ref><ref>New Catholic Encyclopaedia, 1967, the Catholic University of America, Washington DC, Vol. VII, p.677</ref>. Еден научник потенцирал дека Дијатесароновото раскажување, во хармонија на Евангелието, може да се доведе до концепцијата дека христијанското Евангелие е еден текст<ref>"On pre-Islamic Christian strophic poetical texts in the Koran" by Ibn Rawandi, found in ''What the Koran Really Says: Language, Text and Commentary'', Ibn Warraq, Prometheus Books, ed. {{ISBN|978-1-57392-945-5}}</ref>. ===Арапско пишување=== [[File:Large Koran.jpg|thumb|right|upright|150px|Страница од Куранот ('Umar-i Aqta'). [[Иран]], [[Авганистан]], [[Тимуридска династија]], околу 1400 година. Непроѕирен [[акварел]], мастило и злато на хартија. 170 × 109 см (66 {{frac|15|16}} × 42 {{frac|15|16}}). Регион: [[Узбекистан]].]] По Куранот и општиот пораст на исламот, арапската азбука се развила многу брзо во својата уметничка форма<ref name =leaman />. Вадад Кади, професор по блискоисточни јазици и цивилизации на [[Универзитет Чикаго|Универзитетот во Чикаго]] и Мустансир Мир, професор по исламски студии на Државниот Универзитет “Youngstown” изјавиле дека<ref>Wadad Kadi and Mustansir Mir, ''Literature and the Quran'', Encyclopaedia of the Qur'an, vol. 3, pp. 213, 216</ref>: {{цитат|Арапскиот, како јазик и неговата книжевна традиција, биле доста добро развиени од времето на дејствувањето на пророкот Мухамед и тоа било по самото проширување на исламот, со основањето на арапското писмо, каде јазикот ја достигнал неговата најголема моќ и капацитет на изразување и литературата ја достигнала нејзината највисока точка на сложеност и софистицираност. Всушност, веројатно не е претерување да се каже дека Куранот бил еден од најпознатите видливи сили во изработувањето на класична и пост-класична арапска литература. Главните области во кои Куранот имал забележително влијание врз арапска литература се дикцијата и темите, други области се поврзани со книжевните аспекти на Куранот особено заклетвите (к.в.), метафорите, мотивите и симболите. Што се однесува до дикцијата , би можело да се каже дека куранските зборови, идиоми и изрази, особено "збиени" и формулиските фрази, се појавуваат практично во сите жанрови на литературата и во такво изобилство каде што едноставно невозможно е да се состави целосна копија од нив. Не само што Куранот создал сосема нов јазичен корпус да ја изрази неговата порака, тој исто така го опрема стариот текст и пред-исламските зборови со нови значења и тоа се оние значења кои никнувале во јазикот, а потоа и во литературата ...}} ==Култура== Почитувањето на пишаниот текст од Куранот е важен елемент на верата на многу муслимани. Тие веруваат дека намерно навредување на Куранот е форма на богохулење. Многу муслимани запаметуваат барем некои делови од Куранот на оригиналниот [[арапски јазик]], обично барем стиховите потребни за вршење на [[Молитва|молитвите]]. Оние кои го меморираат целиот Куран напамет го стекнуваат правото на именување со титулата хафиз. Текстот на Куранот станал лесно достапен преку [[Интернет]], на [[арапски јазик]], како и бројни преводи на други јазици. Тој може да се симне и да се пребарува и со двете опции збор по збор и со [[Булова алгебра]]. Сликите на античките ракописи и илустрации на уметноста на Куранот можат да бидат осведочени. Сепак, сè уште постојат ограничувања во пребарување на текстот на Куранот на арапски јазик. ==Куранот во уметноста и во популарната култура== * „Имитирање на Коранот“ — песна на рускиот поет [[Александар Пушкин]].<ref>A. S. Puškin, ''Lirika''. Rad, Beograd, 1979, стр. 100-106.</ref> * „Куран“ (''Qu'Ran'') - песна на [[Брајан Ено]] и [[Дејвид Брн]] од 1981 година.<ref>[https://www.discogs.com/Brian-Eno-David-Byrne-My-Life-In-The-Bush-Of-Ghosts/release/27566 Discogs, Brian Eno - David Byrne ‎– My Life In The Bush Of Ghosts (пристапено на 8.10.2020)]</ref> ==Третман и отстранување на книгата== Повеќето муслимани ги третираат хартиените копии на Куранот со почит. Врз основа на традицијата и книжевното толкување на Сура 56 :77-79: „Дека Куранот навистина е најдостоинствен, во една добро чувана книга, која никој нема да ја допре но само оние кои се чисти“ , многу научници веруваат дека секој муслиман мора да изврши ритуално чистење со вода (вуду) пред допирање копија на Куранот, или мушаф, иако тој поглед не е универзален. Осквернување или невистинити копии на Куранот се сметаат сквернавење на Куранот. Се забранува ненаменско употребување, рециклирање, или на друг начин отфрлање на ислужените копии на текстот .Соџваканите, искинатите, или блудните (на пример, неподредени страници ) на Куранот се оставаат слободно да течат во реката, се чуваат на некое безбедно место, изгорени или закопани во оддалечена локација. == Наводи == {{наводи|3}} == Литература == {{refbegin|30em}} '''Воведни текстови:''' *{{Наведена книга|last=Хиксон|first=Лекс|title=Срцето на Куранот: Вовед во исламската духовност|year=2003|publisher=Quest|isbn=0835608220|edition=2.}} *{{Наведена книга|last=Хавтинг|first=Г.Р.|title=Пристан кон Куранот|year=1993|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-05755-4|edition=1}} *{{Наведена книга|last=Рипин|first=Ендрју|title=The Blackwell companion to the Qur'an|year=2006|publisher=Blackwell|isbn=1-4051-1752-4}} * {{Наведена книга | last = Табатабај| first = Сајид Мохамед Хосејн| title = Куран во исламот: Неговото влијание и влијание врз животот на муслиманите| publisher = Routledge| year = 1988| isbn =978-0-7103-0266-3}} * Нил Робинсон, ''Откривање на Куранот'', Georgetown University Press, 2002. {{ISBN|978-1-58901-024-6}} * [[Michael Sells|Sells, Michael]], ''Approaching the Qur'ān: The Early Revelations'', White Cloud Press, Book & CD edition (15 November 1999). {{ISBN|978-1-883991-26-5}} * {{Наведена книга | last = Вилд| first = Стефан| title = The Quʼran as Text | publisher = Brill| year = 1996| isbn =978-90-04-09300-3}} * {{Наведена книга| publisher = ''Edinburgh University Press''| isbn = 978-0-7486-0597-2| last = Бел| first = Ричард|author2=Вилијам Монтгомери Ват | title = Вовед во Куранот од Бел| year = 1970| authorlink=Richard Bell (Arabist)}} * {{Наведена книга| edition = Второ| publisher = ''University Of Chicago Press''| isbn = 978-0-226-70286-5| last = Рахман| first = Фазлур| title = Главни теми на Куранот| year = 2009| authorlink= Fazlur Rahman| origyear=1989}} * {{Наведено списание | last=Петерс| first=Ф.Е|authorlink=F. E. Peters | title=[[Потрага по историскиот Мухамед (Петерс)|Потрага по историскиот Мухамед]] | journal=[[International Journal of Middle East Studies]] |year=1991}} * {{Наведена книга |last=Петерс|first=Франсис E. | title=Монотеизам: Евреи, христијани и муслимани во конфликт и конкуренција| publisher=Princeton University Press | edition= | year=2003 | isbn=978-0-691-12373-8}} * {{наведена енциклопедија|last=Наср|first=Сејид Хосеин|title=Куран|year=2007|encyclopedia=Енциклопедија Британика|location=|publisher=|url=http://www.britannica.com/eb/article-68890/Quran}} * {{Наведена книга |last=Наср|first=Сејид Хосеин | title=Ислам: религија, историја и цивилизација| publisher=HarperSanFrancisco | edition= | year=2003 | isbn=978-0-06-050714-5}} * {{Наведена книга | last=Кугл| first=Скот Алан| title=Бунтовник меѓу духот и законот: Ахмад Зарук, светост и авторитет во исламот| publisher=Indiana University Press| year=2006 | isbn=978-0-253-34711-4}} * {{Наведена книга | last=Еспосито| first=Џон| authorlink=John Esposito |author2=Ивон Јазбек Хадад | title=Муслиманите на патот на американизација? | year=2000 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-513526-8}} * {{Наведена книга|last = Кобрин|first = Хенри|authorlink = Henry Corbin|title = Историја на исламската филозофија, преведено од Лајдајн Шерар, [[Филип Шерер]]|publisher = London; Kegan Paul International in association with Islamic Publications for The Institute of Ismaili Studies |year = 1993 |origyear=1964 (in French) |isbn = 978-0-7103-0416-2}} * {{Наведена книга| edition = Второ| publisher = University Of Chicago Press| isbn = 978-0-226-70286-5| last = Рахман| first = Фазлур| title = Главни теми во Куранот| year = 2009| authorlink= Fazlur Rahman| origyear=1989}} * {{Наведена книга | last=Ален| first=Роцер| title=Вовед во арапската литература| year=2000 | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-77657-8}} '''Традиционални курански коментари (фафшир):''' * [[Ал Табари]], ''Jāmiʻ al-bayān ʻan taʼwīl al-qurʼān'', Каиро 1955–69,. J. Cooper (ed.), ''The Commentary on the Qurʼān'', Oxford University Press, 1987. {{ISBN|978-0-19-920142-6}} * {{Наведена книга | last = Табатабај | first = Сајид Мохамад Хосаин| authorlink = Allameh Tabatabaei | title = [[Tafsir al-Mizan]]| publisher = | year =}} '''Тематски студии:''' * Стовсасер, Барбара Фрејер. ''Жените во Куранот, Традиции и толкување'', Oxford University Press; Reprint edition (1 June 1996), {{ISBN|978-0-19-511148-4}} * Гипсон, Ден(2011). ''Куранска географија: Анкета и евалуација на географските наводи во Куранот со предложени решенија за разни проблеми и прашања''. Independent Scholars Press, Canada. {{ISBN|978-0-9733642-8-6}}. * {{Наведена книга| publisher = ''Cambridge University Press''| isbn = 978-0-521-36470-6| last = МекАлиф | first = Џејн Дамен | title = Курански христијани: анализа на класична и современа егзегеза| location = Њујорк| year = 1991| authorlink=Jane Dammen McAuliffe}} * {{Наведена книга |last1=Силџандер |first1=Марк Д. |first2=Џон Давид|last2=Ман|title=Смртоносно недоразбирање: Потрагата на конгресменот за премостување на муслиманско-христијанската поделба|location= New York |publisher=Harper One |year=2008 |isbn=9780061438288}} '''Литературна критика:''' * {{Наведена книга| edition = First| publisher = Британска исламска академија| isbn = 1-872531-65-2| author = M. M. Ал-Азами| title = Историја на текстот на Куранот: Од Откровение до Компилација: Компаративна студија со Стариот и Новиот завет| year = 2003| authorlink=M. M. Al-Azami}} * [[Ѓунтер Лунинг]] (2003). ''Предизвик за исламот за реформација: повторното откривање и сигурна реконструкција на сеопфатна предисламска христијанска химна скриена во Куранот со најраните исламски преинтерпретации''. New Delhi: Motilal Banarsidass Publishers. (580 Seiten, lieferbar per Seepost). {{ISBN|978-81-208-1952-8}}. * [[Кристоф Луксенберг|Луксенберг, Кристоф]] (2004). ''[[The Syro-Aramaic Reading of the Koran|The Syro-Aramaic Reading of the Koran: a contribution to the decoding of the language of the Koran]]'', Berlin, Verlag Hans Schiler, 1 May 2007. {{ISBN|978-3-89930-088-8}}. * [[Герд Р. Пујн|Пуин, Герд Р.]]. "Набљудувања за Ракописите од раниот Куран, Stefan Wild, E. J. Brill 1996, pp.&nbsp;107–111. * [[Џон Вансбрут|Вансбрут, Џон]]. ''Курански студии'', Oxford University Press, 1977 * {{Наведена книга| last =[[Ибн Варак ]]| first =| title =Коранички алузии: библиска, кумранска и предсламска позадина на Коранот| publisher =Prometheus Books| date =2013| page =463| url =http://www.prometheusbooks.com/index.php?main_page=product_info&products_id=2183| isbn =978-1616147594| access-date =2017-10-09| archive-date =2015-10-06| archive-url =https://web.archive.org/web/20151006130240/http://www.prometheusbooks.com/index.php?main_page=product_info&products_id=2183| url-status =dead}} '''Енциклопедии:''' * {{Наведена книга| edition = First| publisher = Brill Academic Publishers| isbn = 978-90-04-11465-4|author = Џејн Дамен МекАлиф | title = [[Енциклопедија на Куранот]] | date = 2001–2006}} * {{Наведена книга| edition = First| publisher = Routledge| isbn = 978-0-415-77529-8| author = Оливер Леман | title = Куран: Енциклопедија| year = 2005}} * {{Наведена книга| edition = First| publisher = Центар за исламска наука| isbn = 978-1-926620-00-8| author = Музафар Икбал Iqbal| title = Интегрираната енциклопедија на Куранот| date = January 2013| url = http://www.iequran.com}} '''Академски списанија:''' * {{Наведено списание| issn = 1465-3591| publisher= [[Факултетот за ориентални и африкански студии]] | title = [[Весник за Курански студии]] / Majallat al-dirāsāt al-Qurʹānīyah}} * {{Наведено списание|title=Весник на Куранското истражување и студии|location=Медина, Саудиска Арабија|publisher=King Fahd Qur'an Printing Complex|url=http://jqrs.qurancomplex.gov.sa/en/|access-date=2017-10-09|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602045602/https://jqrs.qurancomplex.gov.sa/en/|url-status=dead}} {{refend}} == Надворешни врски == {{рв|Quran}} '''Куран: прелистувачи и преводи:''' * [http://www.kuran-na-makedonski.net/index.html Куран на македонски] — семрежна верзија * [http://www.islamicbook.ws/quranpdf/quran3.html Куран во превод на македонски] * [http://Qurango.com Светиот Куран на лесен англиски, урду, арапски и 70 други јазици] * [http://quran.com Quran.com] * {{Dmoz|Society/Religion_and_Spirituality/Islam/Quran/}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ислам]] [[Категорија:Куран| ]] [[Категорија:Книги од 7 век]] [[Категорија:Исламска теологија]] [[Категорија:Исламски списи]] [[Категорија:Средновековна книжевност]] [[Категорија:Арапски зборови]] [[Категорија:Исламски поими]] [[Категорија:Верски списи]] qrmb6kuq2hmt93kv2e1xx1ws0cpnkl4 0 39796 5536327 5422805 2026-04-08T19:22:26Z Buli 2648 5536327 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за град | тип = | име = Браунау на Ин | изворно име = ''Braunau am Inn'' | друго име1 = | друго име2 = | друго име3 = | слика = Stadtplatz Braunau am Inn.jpg | сл-големина = | опис = | знаме = | знаме-големина = | знаме-врска = | грб = AUT Braunau am Inn COA.svg | грб-големина = 90px | грб-врска = | локација = map_at_braunau_am_inn.png | лок-големина = 180px | лок-коментар = Браунау на Ин на картата на Австрија | lat_dir = N | lat_deg = 48 | lat_min = 15 | lat_sec = 29 | lon_dir = E | lon_deg = 13 | lon_min = 02 | lon_sec = 01 | временска зона = | вз-лето = | прекар = | прекар изворно = | прекар2 = | прекар2 изворно = | прекар3 = | прекар3 изворно = | прекар4 = | прекар4 изворно = | мото = | мото изворно = | доселување = | основан од = | основан во = | старо име1 = | старо име2 = | старо име3 = | старо име4 = | авто = BR | празник датум = | празник име = | поштенски код = 5280 | повикувачки број = 07722 | официјална страница = [http://www.braunau.at www.braunau.at] | земја = | поделба-тип1 = [[Сојузни покраини во Австрија|Сој. покраина]] | поделба-име1 = [[Горна Австрија]] | поделба-тип2 = | поделба-име2 = | поделба-тип3 = | поделба-име3 = | поделба-тип4 = | поделба-име4 = | општини = | административна распределба = | населби = | градоначалник = [[Герхард Скиба]] | партија = [[Социјалдемократска партија на Австрија|СПА]] | површина = 24,8 | копно = | вода = | паркови = | надморска височина = 351 | клима = | население = 16&nbsp;372 | година на попис1 = 2001 | мажи = | жени = | високо = | средно = | основно = | неписмени = | густина на население = 660,2 | година на попис2 = | етнички групи = }} '''Браунау на Ин''' ({{langx|de|Braunau am Inn}}) — град во покраината [[Горна Австрија]], на реката [[Ин]]. Се наоѓа на околу 90 км западно од [[Линц]] и околу 60 км северно од [[Салцбург]], на границата со [[Германија|германската]] покраина [[Баварија]]. Населението во [[2001]] година било 16.372. Браунау на Ин е родното место на [[Адолф Хитлер]]. {{Австрија-гео-никулец}} {{Координати-наслов dms|48|15|30|N|13|02|06|E|region:AT_type:city}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Браунау на Ин| ]] [[Категорија:Градови во Горна Австрија]] [[Категорија:Општини во Горна Австрија]] qnaqzpvcxnpf5wakh0orjru03ij6agh 0 41783 5536278 5470702 2026-04-08T16:30:20Z Виолетова 1975 5536278 wikitext text/x-wiki {{Струмица}} '''Историјата на денешниот град Струмица''' се однесува на градот кој бил основен во [[4 век п.н.е.]] и бил познат како Астрајон, кој во текот на византиско-словенскиот период бил познат како [[Тивериопол]] и [[Струмица]], за да во османлискиот период биде познат како Устурумџа. По распаѓањето на [[Отоманското Царство]], Струмица по крајот на [[Балканските војни]] била вклучена во составот на [[Царство Бугарија]], за да по крајот на [[Првата светска војна]] биде отстапена на [[Кралство СХС]]. По крајот на [[Втората светска војна]], Струмица била вклучена во составот на [[СФРЈ]], а по нејзиното распаѓање, формално во [[Република Македонија]]. == Етимологија == Настанувањето и развитокот на Струмица во најраниот период од нејзината историја тешко може да се следи поради недостиг на повеќе и сигурни историски извори. Од времето на [[Пајонци]]те се споменуваат градовите [[Добер]], [[Астрајон]] и [[Иорон]]. Што се однесува до [[Добер]], научниците се согласни дека тој не се наоѓал ниту на местото, ниту пак во близина на [[Струмица]]. Но, нивните мислења се разидуваат при поблиското лоцирање на овој град од периодот на [[антика]]та. Некои автори сметаат дека Добер се наоѓал на местото на [[Дојран]], изведувајќи го доста произволно неговото име од античкиот Добер, додека пак други Добер го лоцираат кај струмичкото село [[Габрово (Струмичко)|Габрово]], во подножјето на планината [[Беласица]]. Професорката на Филозофскиот факултет во Белград [[Фанула Папазоглу]] го локализирала градот Добер северно од Струмица, во подножјето на планината [[Огражден]], кај струмичкото село [[Доброшинци]].<ref name="ССНИ">Манол Пандевски - Ѓорѓи Стоев - Трнката, Струмица и Струмичко низ историјата, Струмица, 1969.</ref> Додека Добер бил подалеку од Струмица, градот [[Астрајон]] лежел или на местото на денешна Струмица или сосема близу до неа. Со тоа се согласни мнозинството автори и познавачи на [[Античка Македонија|античката историја]] на [[Македонија]] кои Астрајон го идентификуваат со Струмица. Од друга страна и сличноста на старото име Астрајон со словенското [[Струмица]], кое претставува изменета и словенизирана форма на античкото нејзино име, ја потврдува оваа претпоставка. Од друга страна, словенскиот назив Струмица за градот и за истоимената река стои во најтесна врска со називот на реката [[Струма]], во античко време нарекувана Стримон. Струмица всушност претставува деминутив, изведен од Струма. Очигледно е дека античката традиција и овде силно навлегла во македонското средновековие. [[Податотека:The Grave of Struma (4).JPG|мини|десно|thumb|250п|[[Струмин гроб]]]] [[Податотека:Machuk - Strumica.JPG|мини|десно|thumb|250п|Археолошкото наоѓалиште [[Мачук (Струмица)|Мачук]]]] [[Податотека:Sts. 15 Martyrs of Tiveriopolis (2).jpg|мини|десно|thumb|250п|Остатоци од [[Црква „Св. Петнаесет тивериополски маченици“ - Струмица|црквата „Св. Петнаесет тивериополски маченици“]]]] Денешната [[Струмичко Кале|Струмичка тврдина „Цареви кули“]], била изградена далеку подоцна. Според тоа, античкиот Астрајон и средновековна Струмица го имале како заедничко само местоположбата на која се наоѓале (и тоа не потполно) и сличноста во имињата. Не се потполно разјаснети и прашањата кога и зошто градот се нарекол [[Тивериопол]] (''Тивериополис'') и до кога го носел ваквото свое име. По сè изгледа дека името Тивериопол било повеќе официјално, се употребувало долго време во византиската администрација и особено — во христијанската црковна традиција. Но паралелно со [[Тивериопол]] се употребувало и сè повеќе се наложувало и неговото словенско име Струмица. Во словенските писмени извори од средновековно доба (бугарски и српски) тој се споменува само со името Струмица. А тоа покажува дека градот во исто време носел две имиња — едното (Тивериопол) кое било официјално римско-византиско и црковно, и второто — (Струмица), кое било народно, словенско и изведено од античкото<ref name="ССНИ" />. Додека називот Тивериопол неспорно постоел, мислењата во науката се разидуваат по прашањето кога и зошто Струмица се преименувала, добивајќи го ова свое ново име. Притоа постојат две спротивни гледишта. Некои автори, изоставајќи го прашањето за врската меѓу античкиот Астрајон и средновековна Струмица, тврдат дека Тивериопол постоел уште во римско време, а [[Словени]]те по нивното доаѓање, него едноставно го нарекле Струмица. Ова слабо аргументирано гледиште, треба да се отфрли, што многумина сериозни автори и го прават, посочувајќи на фактот дека во писмените извори името Тивериопол не се среќава порано од [[XI век]] од нашата ера. Притоа, некои од оваа, прва група на автори, името Тивериопол („''Град на Тибериј''“) го изведуваат од името на некој римски или византиски цар по име [[Тибериј]]. Од историјата е познато дека такви имало тројца: еден римски (од почетокот на I век во нашата ера) и двајца византиски кои владееле значително подоцна — првиот од 578 до 582 година, и вториот, од 698 до 705 година. Ова гледиште е слабо аргументирано и може да се смета поскоро за слободно составена претпоставка, отколку за научна вистина. Пообразложено и поаргументирано треба да се смета гледиштето на втората група автори, според кои, преименувањето на Струмица во Тивериопол е сврзано со култот на [[Св. Петнаесет тивериополски (струмички) маченици|Светите Петнаесет тивериополски маченици]]. Имено, во почетокот на IX век, за време на византискиот цар [[Никифор I]], во Струмичко било населено христијанско население од градот Тибериопол кој се наоѓал во областа [[Витинија]], во [[Мала Азија]]. Според [[Васил Златарски]] овие малоазиски колонисти подигнале нова населба, на просторот меѓу денешните села [[Баница]] и [[Водоча]], на која и го дале името ''Тибериопол''. Нешто подоцна до Струмичко навлегле ордите на бугарскиот хан [[Крум]] кои ја разрушиле новопостроената населба. Но култот на [[Св. Петнаесет тивериополски (струмички) маченици|Светите Петнаесет тивериополски маченици]] фатил длабоки корени. Според една од легендите, градот бил изграден од римскиот цар Тибериј и определен за резиденција на неговата ќерка Струма. [[Струмин гроб|Нејзиниот гроб]], наводно, се наоѓал кај денешното село [[Баница]]. И токму според името на оваа царска ќерка, подоцна и градот и реката биле наречени со името Струмица. == Антички период == Почетокот на континуираното живеење во [[Струмица]] и во непосредната околина според археолошките истражувања, датира од [[4 век]] п.н.е. (неолитска населба [[Страната (Ангелци)|Страната]] кај с.[[Ангелци]]), а во непосредната близина на [[Струмица]], поточно на [[Струмичко кале|Цареви Кули]], е констатирана праисториска култура која егзистирала од времето на доцното [[бакарно време]] до раната бронза (почеток на IV- до сред на III милениум п.н.е). Под името [[Астрајон]], градот за првпат во пишаните извори се среќава кај римскиот историчар [[Тит Ливиј]], во [[181]] година пред новата ера, во врска со убиството на [[Деметриј]] братот на македонскиот крал [[Персеј]] (179-168 п.н.е), односно синот на [[Филип V]] (221-179 п.н.е). Името [[Астрајон]] градот го добил по пајонското племе, [[Астраи]]. Во [[168 п.н.е.]], [[Македонија]] паднала под римски протекторат и била поделена на четири мериди, а [[Астрајон]] припаднал на втората мерида. Во [[148 п.н.е.]] [[Македонија]] станала римска провинција. Во римскиот период градот го променил своето име во [[Тивериопол]], за што ни сведочи мермерниот постамент, посветен на патронот Тибериј Клавдиј Менон, од крајот на [[2 век]] и почетокот на [[3 век]]. Во времето на римскиот цар [[Јулијан Отпадник]] ([[361]]-[[363]]) во [[Тивериопол]] биле погубени [[Св. Петнаесет тивериополски (струмички) маченици|Св. 15-те Тивериополски свештеномаченици]]. Во [[395]] година [[Римското Царство]] се распаднало на два дела, а [[Македонија]] припаднала на [[Источно Римско Царство|Источното Римско Царство]]. Потоа [[Тивериопол]] се наоѓал во составот на провинцијата ''Macedonia Salutaris'' (крај на [[4 век]]) и провинцијата ''Macedonia Secunda'' (крај на [[5 век]]). За постоењето на градската населба од тој период сведочи доцноантичката урбана палата [[Мачук (Струмица)|Мачук]]. Освен ова археолошко наоѓалиште, во градот Струмица се откриени и следните наоѓалишта: [[Марково Кале (Струмица)|Марково Кале]], [[Градско паркче (Струмица)|Градско паркче]], [[Катастарска парцела 3730 (Струмица)|Катастарска парцела 3730]], [[Самарница (Струмица)|Самарница]]<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref>. == Среден век== ===Византиско-словенски период === [[Податотека:Peter Schnorr In den Schluchten des Balkan Illustration 433.jpg|мини|десно|thumb|250п|„Ова е Острумџа“ Илустрација на Петар Шнор од 1908 година за книгата „Во клисурите на Балканот“ на Карл Меј]] [[Податотека:Czar's Tower in Strumica, Macedonia.JPG|мини|десно|thumb|250п|[[Струмичко Кале]]]] Со преселбата на [[Словени]]те, која се одвивала во периодот од осумдесеттите години на [[6 век]] до триесеттите години на [[7 век]], градот доживеал големи разурнувања. На овие простори се населило словенското племе [[Струмјани]], кое го добило своето име по реката ''Стримон'', која тие ја преименувале во [[Струма]]<ref>[http://www.strumica.gov.mk/index.php/mk/pochetna/2010-09-16-07-23-26/2010-09-16-07-32-28/211-2010-09-07-12-54-04 Опшина Струмица - Историја]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Струмичката област се наоѓала зад [[Солун]], а во нападите на овој град секогаш земале активно учество и [[Струмјани]]те. На таков начин, до почетокот на [[7 век]], Словените ја колонизирале и Струмичката област и се утврдиле во неа. Словенските доселеници, заседнувајќи трајно и во Струмичката област, сосема го измениле нејзиниот етнички карактер. Старото предсловенско население кое дотогаш, според [[Теофилакт Охридски]], си живеело во мир и под власта на [[Византија]], било проретчено, и се изгубило среде Струмјаните кои ја пословенчиле и [[Струмичко-радовишка Котлина|Струмичката Котлина]]. На местата од старите разурнати населби, за кои спомнува и Теофилакт, тие изградиле нови градски и селски населби, при што или ги измениле нивните дотогашни називи или им дале свои и сосема нови имиња. Некои автори дури сметаат дека повеќето антички градови по [[7 век]] се претвориле во поголеми словенски села, што е сосема прифатливо<ref name="ССНИ" />. Во времето на своето доселување во Македонија, Словените живееле во родовско-племенски заедници, во свои селски општини. Но, во истото ова време, тие се нашле во состојба на премин од родовско-племенското, бескласно општествено уредување, кон класното општествено и државно уредување. На чело на племенските сојузи застанувале поедини истакнати племенски кнезови. Така, [[Опсада на Солун|Опсадата на Солун]] од [[614]] до [[616]] година била изведена под водството на кнезот [[Хацон]]. Тогаш, според легендата за чудата на [[Свети Димитриј Солунски]] кој, наводно го спасил градот од словенските опсади, племенски сојуз формирале племињата [[Драговити]], [[Сагудати]], [[Велегезити]] и други<ref name="Ћоровић">Ћоровић, Владимир. Историја Срба. Нови Сад: Артпринт, 2005. 35. Print.</ref>. Византискиот цар [[Констанс II Ираклиј]] во [[658]] година презел кампањи против [[Словени]]те на [[Балканскиот Полуостров]], при што ги поразил сите племиња кои се населиле во [[Грција]] и [[Тракија]]. Како резултат на тоа, еден дел од македонските Словени биле принудени да ја признаат врховната власт на [[Византија]]. Оваа византиска контраофанзива, несомнено, ги погодила и Струмјаните. Легендата за [[Свети Димитриј Солунски]] спомнува дека само „''Словените од Стримон и Ринхина... делумно мирувале и го одложиле оружјето''“. На друго место легендата зборува и поконкретно. Според неа, имено, императорот тргнал со војска собрана од [[Тракија]] и соседните земји и започнал војна „''против оние од Стримон (Струма) и тоа не прикриено или тајно, туку со претходно објавен поход. Кога овие дознале за тоа, ги зазеле клисурите и укрепените места, се подготвиле за отпор против ромејските трупи, (и) повикувајќи ја на помош сета варварска војска од разни кнезови''“. И, наводно, со помошта на солунскиот светец и заштитник, Византиците „''ги исклале нивните најхрабри и најдобри хоплити (пешаци, со тешко вооружување б. н. ) во оние нивни заседи што тие (Словените) ги имале подготвено и се разбега сето варварско племе...“'' Тогаш Словените, претрпувајќи краен пораз, „''започнале да зборуваат за мир''“<ref name="ССНИ" />. Наследниците на Констанс II продолжиле да преземаат воени походи против [[Склавини]]те. Од крајот на [[8 век]], [[Византија]] ја уништила [[Македонска Славинија]] и државата ја разделила на кнежевства. Во следниот период, на просторот помеѓу долниот [[Дунав]] и [[Стара Планина]], било основано [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]], а Струмица подоцна била вклучена во нејзините територии. Во меѓувреме, за да ја зацврсти својата доминација во овој регион, Византија често вршела преселување на словенското население во [[Мала Азија]]. Царот [[Никифор I]] (802 — 811), според некои извори, наредил „''христијани од сите теми (области) да се преселуваат во Склавиниите''“. На вакво колонизирање во ова време била подложена и Струмичката област, бидејќи и таа требало да се вклучи во поширокиот одбранбен појас околу [[Солун]]. Тогаш од Никифор I и биле колонизирани малоазиските христијани-стратиоти, близу до денешна Струмица, меѓу [[Баница]] и [[Водоча]]. Својата нова населба тие ја нарекле [[Тивериопол]]. Но, наскоро дел од овие колонисти, поради еден бугарски препад кон Струмица, бил принуден да се врати назад. Педесеттина години подоцна бил преземен нов колонизаторски потфат од царот [[Теофил (византиски цар)|Теофил]] (829 — 842). Струмичката област добила статус на византиски сојузник, со своја внатрешна самоуправа. Во изворите од ова време Струмичката област се именува како архонтија, т. е. кнежевство. Отпрвин во неа управувале домашни словенски кнезови, кои дури подоцна биле сменувани од Византици. Нешто подоцна Византија ја уништила автономијата на Струмјаните во долниот тек на Струма и околу морето, трансформирајќи ја оваа област во своја административна единица, тема, со седиште во [[Сер]]. ===Бугарско Царство=== [[Податотека:Sts. 15 Martyrs of Tiveriopolis (4).jpg|мини|десно|thumb|200п|[[Св. Петнаесет тивериополски (струмички) маченици|Св. Петнаесет тивериополскимаченици]], заштитници на градот]] До кон средината на [[9 век]] бугарските цареви [[Пресијан]] (836–852), а потоа и [[Борис I]] (852—889), проширувајќи ги постепено границите на [[Првото Бугарско Царство]] кон [[Македонија]], ја вклучиле и Струмичката област во пределите на Бугарија. Проширувањето на територијата на Бугарија продолжила и во времето [[Симеон I]], а границата на Бугарија се придвижила на 20 километри од [[Солун]].<ref>"In the year 6412 since the creation of the world, [[indict]] 7 (904). Border between Byzantines and Bulgarians. In the time of Simeon, by the grace of God Prince of the Bulgarians, under Olgu Tarkan Theodore and under Komit Drista." Border marking inscription from Narǎš (modern Greece). {{Наведено списание|last=Uspenskij|first=F.I.|authorlink=Fyodor Uspensky|year=1898|title=Pograničnyj stolb meždu Vizantiej i Bolgariej pri Simeone|journal=Izvestija russkogo arheologičeskogo instituta v Konstantinopole|language=ru|pages=184–194}}</ref>. Вклучувајќи ги земјите на Струмјаните во својата држава, Борис нив ги организирал во новоосновани воено-административни единици, наречени [[комитат]]и, на чело со управители-комеси. Меѓутоа, новото организирање на воено-административната власт, изгледа, не можела, а Борис и не сакал веднаш и со еден удар да го уништи дотогашното племенско сродство и меѓусебната поврзаност на словенските селски општини. Тој оставил за комеси и некои домашни родовски првенци. Според архиепископот [[Теофилакт Охридски]], како такви се спомнуваат комесот [[Таридин]] кај Борис за Брегалничката област, и комесот [[Дристeр]], нешто подоцна, за Струмичката област<ref name="IMN321">''Историја на македонскиот народ'', 2000</ref>. Струмичката област останала во составот на [[Првото Бугарско Царство]] до неговото уништување во [[971]] година, кога за кратко време областа била освоена повторно од Византија до Второто востание на Самоил<ref name="ССНИ" />. ====Христијанизација==== [[Податотека:Струмички (македонски) апостол.jpg|мини|десно|thumb|200п|[[Струмички (Македонски) апостол]]]] Византија мошне рано започнала да го шири [[христијанство]]то на овие простори и да ја наложува својата црковна организација. Сите контраофанзивни воени походи на византиските цареви, почнувајќи со походот на [[Констанс II Ираклиј]] против [[Словени]]те, биле проследени и со христијанизаторски акции. Заедно со новата вера пак, се ширела и [[Византиска култура|византиската култура]], со што се настојувало Словените да се вклучат во византиската културна сфера и трајно да се приврзат за византиските интереси. Со ваква мисија најверојатно и словенскиот просветител [[Св. Методиј Солунски]] престојувал во [[Македонија]] десетина години како византиски царски намесник спроведувајќи ја т.н. [[Брегалничка мисија]]. Оскудните пишани податоци малку кажуваат со која област во Македонија управувал Методиј, поради што во науката постојат неколку гледишта, а според едно од нив, Методиј управувал во Струмичката област. Според Методиевото житие, кога тој ја заземал управителската функција, него го посетил брат му [[Свети Кирил|Константин (Кирил)]] и тие двајцата „''го проповедале христијанството и по Брегалница''“. Кирил тогаш покрстил илјадници Словени. Некои автори во прилог на ова гледиште ги посочуваат и народните преданија преданија со црквата кај селото [[Водоча]] и тврдат дека по реката Водочница („Бела Река“) Методиј, исто така покрстувал Словени. Натамошното проширување, затврдување и конечна победа на [[христијанство]]то меѓу Македонските Словени, па и во Струмичко, било поврзано и со државниот акт на кнезот [[Борис I]] од [[864]] година кога тој христијанството го прогласил за државна вера<ref>Петров, П. „За годината на налагане на християнството в България“. ­ ИИИ, т. 14 – 15, С., 1964, 588 – 589: ''„Покръстване на княз Борис и на неговия двор през пролетта на 864 г.“''</ref><ref>Петър Петров, Христо Темелски, „Църква и църковен живот в Македония“, 2003 г.</ref>, како и со просветителската дејност, особено на [[Климент Охридски]]. Веднаш по покрстувањето во земјата избувнал бунт во круговите на неколку незадоволни бугарски провинции. [[Бертински летописи|Бертинските летописи]] опишуваат како Борис со неколкумина верни поданици успеал не само да се спаси туку и да го задуши бунтот и ги зароби противниците<ref>Съдът над историците: българската историческа наука, документи и дискусии 1944-1950, Академично изд-во М. Дринов, 1995, ISBN 9544302476, стр. 246.</ref><ref>Годишник На Софийския университет "Св. Климент Охридски". Център за Славяно-византийски проучвания "Иван Дуйчев". Том 10, София, стр. 89 .</ref>. Се смета дека во овој крај како ученик на Светите Кирил и Методиј Солунски дејствувал и Свети Климент Охридски, кој според преданието и потекнувал од Струмичко. Во еден список на епископи, којшто се однесува на ова време, името Климент е означено како епископ Тивериополски<ref>[http://www.mpc.org.mk/MPC/SE/istorija.asp Од историјата на Струмичката епархија]</ref> и дека Струмица, уште пред Климентово време, била седиште на христијанска епископија. Со [[Тивериопол]] пак, во црковната администрација, долго време била регистрирана Струмица. Паралелно со христијанизирањето и со затврдувањето на бугарската власт во Македонија, Македонија ја зафатил забрзан процес на [[феудализација]] на општествените односи. Процесот на феудализација примил особено жестока форма во времето на [[Симеон I]] (893—927), кој водел долготрајни и исцрпувачки војни како и на неговиот наследник [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] (927—969). Во времето на Петар се појавило и [[богомилство]]то. Власта и официјалната христијанска црква жестоко ги прогонувале богомилите, поради што богомилството замрело. ===Самоилово Царство=== Веднаш по смртта на бугарскиот цар Петар (јануари 969) во Македонија избувнало востание насочено против централната бугарска државна власт<ref name="Step">''[[Стјепан Антолјак]]: „Средновековна Македонија“, том 1, Мисла, Скопје, 1985.''</ref>. На чело на востанието застанале четворицата браќа [[Давид (комитопул)|Давид]], [[Мојсеј (комитопул)|Мојсеј]], [[Арон (комитопул)|Арон]] и Самоил, синови на брсјачкиот комес [[Комес Никола|Никола]], коишто византиските автори ги именуваат како комитопули. Несомнено е дека во условите на забрзаната феудализација во Македонија и таткото Никола, и четворицата негови синови, придобиле извесна самостојност што им послужила како база за натамошно политичко осамостојување. [[Мојсеј (комитопул)|Мојсеј]] своето седиште го имал во градот [[Струмица]]. Одовде тој, кон 976—977 година, ја преминал реката Струма, се спуштил на југ, и ги насочил своите напади против [[Сер]], каде што под неговите ѕидови и загинал. По смртта на Мојсеј Струмичката област ја зел Арон, но откога и тој наскоро го изгубил животот. По неуспешното востание, во [[976]] година било дигнато ново востание против [[Византија]]<ref name=CambridgeHist/><ref name=OstrogorskyByzantineState>{{Наведена книга|author=George Ostrogorsky|title = History of the Byzantine State| publisher= Blackwell| year=1984|language=англиски|isbn=0631127828}}</ref><ref name=ObolenskyCommonwealth>{{Наведена книга|author=Dimitri Obolensky |title = The Byzantine Commonwealth| publisher= Weidenfeld and Nicholson| year=1971|department=4|language=англиски|sbn=0297003437}}</ref> по кое била основано [[Самоилово Царство|Самоиловото Царство]] со центар околу [[Преспа]] и [[Охрид]], но тоа веднаш ја опфатило цела Македонија. Со пренесувањето на седиштето на царствто од [[Преспа]] во [[Охрид]], [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]] била подигнета во ранг на патријаршија. Смртта на самоиловите браќа му овозможило на [[Цар Самоил|Самоил]] да застане на престолот. Во следните години [[Самоилово Царство|неговото царство]] значително се проширило. [[Податотека:Pirgo tower.jpg|мини|десно|thumb|250п|Остатоци од кулата [[Кула Пирго (Мокриево)|Пирго]]]] [[Податотека:Statue of Tsar Samuel - Strumica (2).jpg|мини|десно|thumb|250п|Споменик на [[Цар Самоил]] во градскиот Парк]] Од почетокот на [[11 век]] царот [[Василиј II]] (976-1025) презел голема офанзива против Самоил. Самоил обрнал специјално внимание на одбраната на градот Струмица и неговата област. Покрај утврдувањето на градот и околните тврдини, изградил прегради по патиштата, распоредувајќи исто така на овој терен и големи воени сили. Причината поради која Самоил и давал големо значање на одбраната на овој крај е во тесна врска со фактот што Василиј, од кај реката Струма, по обичај, „''секоја година''“ навлегувал во централна Македонија по „''Царскиот пат'',“ кој водел по текот на река Струмица. Имајќи го сето тоа предвид, според [[Јован Скилица]], Самоил одлучил да го прегради пристапот на византискиот цар во теснината наречена „''Кимба Лонга'',“ т.е. најтесното место „Клидион“<ref>Првиот израз „Кимба Лонга“ е од влашко потекло и во превод значи (долго поле), додека вториот е грчки збор и во наш превод значи (клуч). Во науката сè уште не е расчистено со сигурност на кое место се однесува „Кимба Лонга“, денес не постои такво место во овој крај со ова име, можеби „Кимба Лонга“ се однесува на долината на р.Струмица почнувајќи од денешното с.[[Ново Село (Струмичко)|Ново Село]] па до устието на р.Струмица, т.е. Струмичкото Поле.</ref>. Додека „''Клидион''“ со сигурност може да се потврди дека е теснината меѓу [[Беласица]] и [[Огражден]], позната како Клучка клисура, денес на овој простор на бугарска територија постои село кое го носи името [[Клуч (село)|Клуч]]<ref>В.Златарски, История на българската държава през средните векове. Том I, София</ref>. Држејќи ја цврсто Струмичката тврдина како своја позадинска база, Самоил ја избрал нејзината околина за давање на решителен отпор. По [[Беласичка битка|започнувањето на битката]], византиските напади постојано биле одбивани и самиот Василиј се убедил дека преку оваа клисура нема да може да го порази на Самоил, кој пак во исто време преземајќи една воена диверзија од Струмица испратил еден одред кон [[Солун]] на чело со војсководачот Несторица, кој претрпел пораз. Откажувајќи се од фронтален напад, византиската команда се определила да примени воена замка. Еден силен одред под командата на пловдивскиот стратег [[Никифор Ксифијас]] извршил заобиколно движење, и на 29 јули, сосема неочекувано и со викотници ги нападнал од задгрб бранителите на тврдината. По ова самоиловите војници започнале панично да бегаат кон Струмица, но голем дел од нив биле заробени. Не е познато каде се наоѓал Самоил во овој за него судбоносен ден. Едни автори сметаат дека тој останал во [[Струмичко Кале|Струмичката тврдина]], бидејќи очекувал напади како од исток, така и од југ, од кон Солун додека други сметаат дека се наоѓал во [[Кула Пирго (Мокриево)|тврдината]] кај денешното село [[Мокриево]]. Како и да е, неговиот син [[Гаврил Радомир]] успеал својот татко да го спаси и да овозможи негово пренесување во тврдината во [[Прилеп]], а тој останал да ја брани [[Струмица]]. По победата, Василиј тргнал кон Струмица, но наскоро еден друг настан го натерал да се откаже од нејзиното опсадување и да отстапи кон исток. Имено, византискиот цар му наредил на солунскиот стратег [[Теофилакт Вотанијат]], со една единица да го расчисти патот кон Струмица од југ, од кај [[Костурино]] и [[Чам Чифлик]], но византиските сили биле поразени а Вотанијат бил убиен. Кога дознал Василиј за ова, наредил како одмазда четиринаесетте илјади пленети Самоилови војници да бидат ослепени и истите да бидат испратени кај Самоил во Прилеп. Една месна легенда раскажува дека ослепувањето на војниците станало западно од Струмица, кај селото [[Водоча]] чиешто име, наводно, произлегло од двата збора: „''вади очи''“. Самоил кога ги видел своите војници, починал а него го наследнил Гаврил Радомир, кој пак бил убиен од братучед му [[Јован Владислав]], кој и му го зел престолот, но наскоро и тој загинал. [[Градиште (Банско)|Термица]] била освоена најверојатно во [[1015]] година, додека Струмица му била предадена од страна на војводата Драгомаж, кој допатувал во Сер за да му ги предаде клучевите на градот. Пред Струмица Василиј II го пречекал архиепископот Давид, предавајќи му писмо од царицата — вдовица Марија, жената на Јован Владислав, што исто така молела за привилегии Откога била уништена Самоиловата држава, [[Василиј II]] ја вклучил Македонија во византискиот тематски управен систем, претворајќи ја во одделна административна област, тема, под името [[Бугарија (тема)|Бугарија]] и со седиште во [[Скопје]]. Се изменил и етничкиот состав на населението, а голем дел на грчко население било населено во овие региони. Така во еден попис („практикон") на манастирските имоти во Струмичката област од 12 век, како сведоци се потпишале дванаесетмина видни граѓани, меѓу кои, само половината биле Словени. Од трите повелби на Василиј се дознава дека во 1019 година продолжила да опстојува Струмичката епархија: „''Епископ на Струмица да има во самата Струмица, во Радовиш и во Конче 12 клирици и 12 парици''“<ref name="ССНИ" />. ===Период до османлиското освојување=== [[Податотека:Bulgaria under Kaloyan.png|мини|десно|thumb|250п|Бугарија во [[13 век]] и териториите на [[Добромир Хрс]]]] [[Податотека:Смртта на Стрез.jpg|мини|десно|thumb|200п|Смртта на Стрез, фреска од трпезаријата во манастирот Хиландар (1622)]] [[Податотека:Saint Leontios 15th c icon.jpg|мини|десно|thumb|200п|[[Леонтиј II Ерусалимски]]]] Македонија цврсто била вклучена во византискиот феудален систем, а процесот на [[Феудализам|феудализација]] до крајот на [[12 век]] веќе бил завршен. Овој процес на народните маси им носел губење на личните слободи и закрепостување, бесконечно зголемување на државните, црковните и феудалните ангарии, даноци и такси, а честопати и најотворено пљачкање. Тоа било и причината во текот на [[11 век]] да се кренат две поголеми, но неуспешни востанија на [[Петар Делјан]] во [[1040]] и на [[Ѓорѓи Војтех]] во [[1072]] година. Но, арената на востаничките дејства, и во обете востанија, не ја зафатиле и Струмичката област. На самиот почеток од [[12 век]] Струмица повторно се споменува во византиските извори. Имено, при едно свое минување низ Струмица царот [[Алексиј I Комнин]] го посетил во [[1106]] година наскоро основаниот [[Вељушки манастир|манастир „Света Богородица Елеуса"]], кај селото [[Вељуса]], при што му подарил земји и имоти. Крајот на [[12 век]] и почетокот на [[13 век]] во историјата на Македонија биле исполнети со една крајно тешка и анархична положба, во која несигурноста за животот и имотот на луѓето се зголемиле до опасни размери. За еден многу краток период повеќе од десетпати во македонските предели се сменувале нејзините господари. Во услови на слабеење, а потоа и привремено пропаѓање на [[Византија]], на успешните ослободителни востанички и други борби на [[Срби]] и [[Бугари]], и во [[Македонија]] се појавиле сепаратистички стремежи кај крупните феудалци. Таков бил феудалецот [[Добромир Хрс]] со чија појава Струмица станала центар на неговата краткотрајна феудална државица. За потеклото на Хрс нема сигурни податоци, но се знае тоа дека во околу [[1185]] година Хрс, имајќи ја под контрола [[Струмичко Кале|Струмичката тврдина]] и околу 500 војници под своја команда, се прогласил за самостоен господар на Струмичката област. [[Добромир Хрс]], користејќи се со династичките борби во Византија, со присуството на крстоносците, со навлегувањето на Бугарија од една, и на Србија од друга страна во Македонија, пак ги изневерил Византиците и продолжил да работи на создавањето на своја држава. Тој ја снабдил Струмичката тврдина со потребното оружје и храна, склучил сојуз со бугарскиот цар [[Калојан]] и со војска навлегол во Серската област. Потоа се свртел кон долината на Вардар и ја освоил тврдината [[Просек]], на влезот на [[Вардар]] во к /лисурата кај денешната [[Демир Капија]], по кое престолнината ја пренесел во Просек. Новиот византиски цар [[Алексиј III Ангел]], започнал поход против Хрс во [[1199]] година, но порди неуспехот, Византија му ги признала освоените територии на Хрс. По ова, Хрс се оженил со ќерката на византискиот протостратор Маноил Камиц. По првите успеси, според византиските историчари, Алексиј III му ја одзел во [[1202]] година Струмица која, претставувала негово последно упориште. По исчезнувањето на Хрс, неговите владеења си ги поделиле [[Византија]] и [[Бугарија]]. Струмица му припаднала на византискиот цар, а Просек — на бугарскиот цар [[Калојан]]. По отстранувањето на Хрс, во Просек се затврдил друг самостоен крупен феудалец — [[Севастокрар Стрез]] (1207—1214), близок роднина на убиениот цар [[Калојан]]. Во почетокот на [[13 век]], ја загубил борбата за испразнетиот бугарски престол, по смртта на [[Калојан]], и се засолнил во [[Србија]] кај [[Стефан Немања]]. Во истото ова време, на исток од Струмичката област, со седиште прво во Родопската област, а потоа во тврдината на Мелник, се одметнал од бугарската држава крупниот феудалец [[Алексиј Слав]]. Сојузувајќи се Стрез и Слав, започнале да војуваат на разни страни, при што заеднички освоиле некои земји по средниот тек на Струма. Тогаш Струма, всушност, станала нивна заедничка граница: на исток од неа се наоѓале владеењата на деспот Слав а на запад — земјите на Добромир Стрез. Според тоа, и Струмица, со сета нејзина поблиска околија влегла, но за кратко време, во составот на Стрезовата држава. Во следните стотина години до паѓањето под српска власт, во Струмичката област повеќепати се промениле нејзините политички владетели. Така, по смртта на Стрез, таа влегла во составот на владеењата на деспот Слав, а по пропаѓањето на [[Солунско Кралство|Солунското Кралство]], била вклучена во [[Епирско Деспотство]]. По поразот на Епирците во [[Битка кај Клокотница|Битката кај Клокотница]], во денешна јужна Бугарија, во [[1230]] година, и Струмичката област, за еден период од десеттина години, била вклучена восоставот на [[Второ Бугарско Царство|Второто Бугарско Царство]] на [[Иван Асен II]], за наскоро по неговата смрт повторно да влезе, за подолго време, во составот на [[Византија]] која во [[1261]] година била обновена. Приближно од ова време, од последните години на византиското владеење овде, се зачувал еден мошне ценет опис на градот и на неговата околија, направен од византискиот историчар и писател [[Никифор Грегора]]. Во почетокот на [[XIV век]], византискиот емисар во дворот на српските кралеви [[Никифор Грегора]], се задржал неколку дена во Струмица каде што нашол заштита во градот и во едно од своите писма до Андроник Зарида во [[1326]] година запишал: {{quote|...Следното утро по цел ден одење стигнавме во едно гратче, над облаците, што се вели, Струмица, така некако наречено од месното население, сместено на една откината и ѓаволски висока планина, така што тие што седеа на тврдината, гледани од долината, прилегаа на птици...Таму обично се говорат варварски дијалекти, а начинот на животот необично им одговара на луѓе што се служат со мотика.Звуците што ги произведуваа беа полуварварски, но складни како миксолидиските... и миксофригис-ките. Јазикот што го зборуваа е јазик на овчари, напоменува на јазик на планинци и на оние што ги водат стадата по карпите на ридиштата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mn.mk/istorija/6276|title= Писмо од Никифор Грегора до Андроника Зарида - 1326&nbsp;г. |publisher=Македонска нација|accessdate=2013-05-08}}</ref>}} [[Податотека:Vukasin ugljesa 1371 mk.png|мини|десно|thumb|250п|Струмица во составот на териториите на крал [[Волкашин Мрњавчевиќ]] и деспот [[Јован Углеша]] во 1371 година.]] Во следниот период започнало српското освојување на овие простори. Кон крајот на [[1283]] година кралот [[Стефан Урош II Милутин]] навлегол длабоко во [[Македонија]], ги опустошил Струмската и Серската област и кај [[Кавала]] [[Срби]]те првпат излегле на [[Егејско Море]], по кое повторно се повлекле. По доаѓањето на [[Стефан Душан]] на српскиот престол тој го освоил од Византија и преостанатиот јужен дел од Македонија (без [[Солун]]), приклучувајќи ја неа кон своите дотогашни и наследени владеења. Во походот од [[1334]] година во српски раце паднала и [[Струмица]]. Од друга страна некои податоци укажуваат дека уште пред доаѓањето на Душан на српскиот престол во Струмица веќе се зацврстил самостојниот феудалец, протосевастот [[Хрељо]]. Дека феудалецот [[Хрељо]] створил своја полунезависна држава на теренот околу [[Штип]] и Струмица уште пред [[1334]] година покажуваа и дарувањата на цркви, имоти и села сосе селаните што тој ги подарил на светогорскиот манастир [[Хилендар]]. По неговата смрт, Струмица останала под српска управа.По конечното вклучување на Струмица и нејзината околија во српската држава, како нејзин царски намесник (управник) се споменува српскиот феудалец кефалија [[Дабижив]], кој веројатно на оваа должност бил поставен од самиот Душан. По смртта на Душан започнало и распаѓање на Српското Царство. Распаѓањето на пространата српска држава особено се засилило по [[1366]] година кога таа, според Стојан Новаковиќ, се поделила во два дела: јужни и северни држави. Македонија, која покрај Тесалија, Епир и делови од Албанија, влегла во јужниот дел ја заграбиле голем број крупни феудални владетели. Во Сер се зацврстил [[Јован Углеша]], додека во [[Прилеп]] - [[Волкашин]]. Со земјите помеѓу Сер, Солун и Струмица, до Беласица, т. е. западно од Угљеша господарел војводата Богдан, за кого не се знае скоро ништо поконкретно. Наспроти феудалната раздробеност и меѓусебните војувања на балканските феудалци, на исток, во Мала Азија, во ова време започнала да израстува една нова политичка сила — државата на Османлиите == Османлиски период == ===Освојување=== Уште во времето на [[Стефан Душан|царот Душан]], [[Османлии]]те ја пренеле својата власт од азискиот и врз европскиот континент. По распаѓањето на Душановото Царство, на територијата на некогашната српска држава се создале неколку помали феудални држави со локални феудалци. Струмица за краток период била под власта на браќата Дејановиќ. Освојувајќи ги [[Дарданели]]те, и особено по паѓањето на [[Одрин]] во [[1361]] година, [[Османлии]]те продолжиле со своите освојувања во две насоки: по долината на реката [[Марица]] — кон [[Бугарија]], и преку [[Западна Тракија]] — кон јужна [[Македонија]]. Одлучувачката битка помеѓу [[Османлии]]те и [[Волкашин]] и [[Углеша]] се случила во [[1371]] година во [[Маричка битка|Битката кај река Марица]], кога Османлиите им нанеле голем пораз, а двајцата браќа загинале во битката. Заземањето на македонските градови започнало веднаш по Маричката победа на Османлиите. Во [[1382]] и [[1383]]година, [[Османлии]]те ги зазеле градовите [[Сер]], [[Штип]], [[Прилеп]] и [[Битола]], како и [[Струмица]]<ref name="ССНИ" />. Досега не е точно утврдено кога точно Струмица паднала под османлиска власт, но според некои историски податоци, во [[1383]] година на [[Крит]] веќе се продавале робови, меѓу кои имало и со потекло од Струмица<ref name="Матковски">[[Александар Матковски]], Отпорот во Македонија во времето на турското владење, Скопје 1983.</ref>. ===15 век - 16 век=== [[Податотека:Strumicka kaza.jpg|мини|десно|thumb|250п|Граници на Струмичката каза.]] [[Податотека:Orta mosque - Strumica (2).JPG|мини|десно|thumb|250п|[[Орта џамија]]]] [[Податотека:Old turkish post office in Strumica.jpg|мини|десно|thumb|250п|[[Стара турска пошта (Струмица)|Турската пошта]] (денес музеј)]] [[Струмица]] во [[Отоманско Царство|османлискиот период]] во турската администрација била нарекувана ''Уструмџе''. Струмиџа била центар на Струмичката нахија, и кон неа бил вклучен Радовиш и некои села во Радовишко. Струмичката нахија како основна административно-територијална единица била вклучена во Ќустендилскиот санџак, во кој се наоѓале уште 21 нахии. Целата територија на Ќустендилскиот санџак била поделена на четири кази и тоа: Ќустендилска, Штипска, Врањска и Струмичка каза. Во Струмичката каза биле опфатени подрачја на Струмичко, Малешевско, Бојмија, Конче, Тиквешко, Петричко и Мелничко. Според тоа, власта на струмичкиот кадија се простирала или опфаќала седум нахии. Во целото царство бил воспоставен [[Спахија|спахиско]]-[[тимар]]ски систем. Во 1519 година, Струмица и 7 села од Струмичката нахија биле вклучени во хасови, и тоа, едно село во хасовите на санџакот, друго село во хасовите на румелискиот беглер-бег Ферхад-паша, 4 села во Нишанџи-бегот а градот Струмица и селото Бељуса во хасовите на ќустендилскиот санџак-бег Мехмед. Во 1572 година Струмица била хас на ќустендилскиот санџак-бег Јунус-бег. градот било населено номадско сточарско туркменско население, така што градот го сменил својот лик и започнал да добива ориентален изглед. Во текот на [[15 век]], во [[Отоманското Царство]] се случиле голем број на муслимански востанија во кои учество имале и [[христијани]]те. Најпознати востанија се оние на [[Муса Челебија]] (1409-1413) и на [[Бедредин Симави]] (1416). Познато е дека во Струмичко Бедредин имал голем број на приврзаници. Во истиот период во Струмичко започнало да се развива и [[ајдутство]]то. Тоа посебно може да се заклучи според еден податок од [[1502]] година кога еден дубровнички трговски караван бил ограбен и биле убиени десет луѓе, по кое од [[Дубровник]] во Струмица дошла специјална комисија за истражување на случајот<ref name="Матковски" />. Тврдината во текот на првата половина од [[16 век]] го изгубила своето значење, бидејќи останала во заднина на [[Османлии]]те и поради тоа не ја обновувале. Ова се потврдува од фактот што во [[1519]] година имало деветчлена посада, во [[1530]] имало 8 а во [[1573]] година само 5 члена посада на чело со јаничарот Мустафа<ref name="Матковски" />. Струмица според пописот од [[1519]] година имала 2.780 жители, од кои 1.450 [[христијанство|христијани]], а 1.330 [[ислам|муслимани]] со 2.040 куќи или 266 муслимански семејства, во 1528-1530 имало 211, во 1566 година имало 442. Во 1568-1573 година имало само три еврејски семејства и 12 цигански. Во тој период се одвивала и засилена [[исламизација]] на што се должи зголемениот број на [[ислам|муслимани]], 2.200 на пописот од [[1570]] година, наспроти 1.230 [[христијанство|христијани]]. За овој состав сосема одредено и сигурно зборува еден турски попис ([[дефтер]]), од [[16 век]]. Според него во Струмица имало 455 муслимански, 138 христијански и 3 еврејски домаќинства. Во 1560-1582 година Струмица имало 1250 христијани, 2210 муслимани, 15 евреи и 60 цигани или вкупно Струмица имала 3.535 жители. Според овие податоци, повеќе од половината од населението било муслиманско и истото живеело во 16 турски маала. Во градот живееле и неколку угледни турски личности како 3 наиби, 1 шејх, 1 хатиб, 14 имами, 5 музеини, 1 муариф, 1 кајим, 4 мутевелии, 2 муалими, 4 мухасили, 2 луѓе од посада на тврдината, 2 акинџии, 8 јуручки ешкинџии, 13 џелепи, 2 синови на спахии<ref name="Матковски" />. Христијаните од своја страна живееле во шест маала<ref name="Матковски" />: {| class="wikitable" |- ! Маало ! Семејства ! Неженети ! Баштини ! Вдовици |- | Пејо Михаил | 19 | 14 | 6 | 2 |- | Васил Киро | 49 | 9 | - | 6 |- | Пејо Јован | 41 | 21 | 3 | 4 |- | Поп Ѓорѓо | 49 | 27 | 3 | 4 |- | Велко Јанчо | 25 | 20 | 7 | 7 |- | Поп Калко | 25 | 13 | - | - |- | Вкупно | 208 | 104 | 19 | 23 |} Градот Струмица во [[1570]] година плаќал вкупно 92.200 акчиња за разни даноци и такси на државата и на спахиите. Во истата година во Струмичката нахија имало 115 села и 13 мезри. Во текот на [[16 век]] во Струмица живеел познатиот шејх на хелветијскиот дервишки ред Бали-ефенди, кој починал во февруари [[1553]] година. Тој оставил важни податоци за градот и напишал дека и по 117 години од смртта на шејк Бередин, во Струмица сè уште има негови следбеници. Во текот на [[16 век]] во Струмичко се појавил и отпор од сточарите кои не сакале на турските власти да им го дадат задолжителниот контигент од овци. Џелепчиите во август [[1567]] година не можеле да го соберат потребниот број на овци по кое следната [[1568]] година бил испратен заканувачки ферман во кое се велело: „''Џелепчиите без одлагање, најдоцна до Митровден да ги исполнат своите обврски од минатата година како и да го соберат количеството за оваа 1568 година''“<ref name="Матковски" />. Во текот на [[1572]]–[[1573]] година, во Струмица живееле група од неколку [[соколар]]и. Овој податок бил добиен според пописот според кој во градот имало двајца активни и тројца резервни соколари. Овие соколари имале за задача да ги фаќаат, да ги одгледуваат и да ги дресираат соколите за лов поради потребите на турските феудални фамилии. Активните соколари имале берат од султанот да можат да имаат слободни баштини и истите биле ослободени од давачки. Во истата 1572-1573 година во Струмица биле запишани пет јуручки семејства што било ретко во тоа време бидејќи [[Јуруци]]те главно биле номадско племе кое се занимавало со сточарство и живеело надвор од градските населби<ref name="Матковски" />. Во [[1573]] година е споменет [[Црква „Св. Никола“ - Струмица|манастирот „Свети Никола“]] кој бил запишан како семеен [[вакаф]] на попот Добро, со забелешка дека по прекратувањето на неговата семејна лоза истиот требало да биде предаден на два погодни свештеници. Струмица, заедно со Серско и Солунско уште во [[1598]] година се споменуваат како тутунски регион. ===Опис според патописците=== Во текот на 17 век, Струмица била посетена од турските патописци [[Хаџи Калфа]] ([[1665]]) и [[Евлија Челебија]] ([[1670]]), кои дале опис на градот со сите муслимански објекти, кои ги имало во [[Струмица]] во тоа време. Описот на Хаџи Калфа е далеку пократок од оној на Евлија Челебија, но и тој зборува само за турските куќи, за верските и јавни објекти во градот, без да спомене што и да е за составот на населението. За градот тој напишал дека е сместен „''под еден брег, на чиј врв се наоѓа опустело гратче. Водата се доведува по канали, и се распределува на џамиите, бањите и бавчите''“<ref name="ССНИ" />. Турскиот географ и патописец [[Евлија Челебија]] за Струмица запишал<ref>Евлия Челеби. „Пътепис“, София, 1972, стр.271 – 177.</ref><ref name="Тасева">Славица Тасева, „[[Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј во Струмица|Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј]]“ – [[Струмица]]: УРБАНИСТИЧКА ИСТОРИЈА НА СТРУМИЦА ВО ПЕРИОДОТ ОД КРАЈОТ НА XIX И ПОЧЕТОКОТ НА XX ВЕК</ref>. {{quote|Ја нарекуваат Уструмча, Уструмџа и Струмица. И на грчки, нејзиното име е Ајантаџа-касри. Според зборовите на научникот историчар Јанван и според зборовите на Бан, авторот на Историја на Латинјаните, првиот основач на градот Струмица бил еден мудрец на име Ајантаџа, учител на Александар Велики, син на владетелот на тврдината Кавала, мудрецот Филикос. И бидејќи тој ја изградил, на грчки јазик се викала Дворецот на Ајантаџа. Подоцна, оваа област на Александар Велики му била доделена на неговиот учител Ајантаџа. Бидејќи градот бил во негово самостојно владение, тој станал толку жив и благоустроен град што не може да се опише и искаже. Трагите од неговите згради сега ги притиснале ридиштата и карпите. Овој Ајантаџа бил толку мудар и умен како Аристотел, што неговата стручност можела да се види во сите науки. Благодарение на неговите познавања, Александар Велики достигнал дури до земјите на Белх, Бухара, Иран и Туран и дури до Трансаксонија. Тогаш Грците завладеале со турските провинции на Туркестан. Дури и во Персија, каде што владееше царот Дариј, биле однесени две победи, го заробиле Дариј со целото негово семејство, ги одвеле во тешко заробеништво а на жителите на неговата земја им наметнале даноци. Дариј и неговото семејство биле затворени во Дарахна, кое е близу на брегот на Ментеше, спроти островот Родос. Тој крај сега се вика Дарахна кадилак. Сето тоа го постогнал благодарение на доктрината, мислењето и планот на Ајантаџа, господарот на оваа Струмица бидејќи тој познавал многу науки и бил единствениот човек што доминирал во своите науки со своите знаења<ref>Македонија во делата на странските патописци..., 458-459.</ref>. [[Податотека:Evlija celebija.jpg|мини|десно|thumb|200п|[[Евлија Челебија]]]] ...Тој бил единствениот сезнаец и со помош на ѕвездите на еден четириаголен мермер на вратата на од источната страна на Струмица го врежал своето пророштво: „овој мој бисерен град во 709 година ќе биде заземен од Мохамеданците. Ова ќе се случи под власт на еден цар по име Мурад Беј, синот на Осман. Сепак и тој ќе загине во нашите раце“. И за да ја покаже и демонстрира својата сопсобност, долните три реда биле напишани со турски, а горните три реда со грчки букви. Така се добило Усту-румче<ref>Или во превод „јусту“ - горен, „румче“ - византиски.</ref> - Струмица. Само преку вештината на астролозите можело да се дознае што значат овие писма. Овие натписи останале да стојат над портата на тврдината... ...Со текот на времето, оваа Струмичка тврдина помина многупати од една во друга држава. И кога таа повторно била во рацете на гркот Константин, Гази Худавендигар слушнал за развојот на градот. Впрочем, тој лично во ... година започнал поход против Струмичката тврдина. Со раката на Гази Евренос тврдината била неповратно освоена, по кое на Гази Худавендигар му била испратена радосна вест заедно со клучевите. Веднаш потоа, тој дошол лично и присуствувал при окупацијата на градот. По освојувањето овие натписи над вратата на тврдината биле тргнати од турското племе од портата. Бидејќи тоа било напишано во грчко писмо, оваа тврдина беше именувана по истото име. Сега според една општо прифатена грешка ја нарекуваат Уструмче или Струмица... Оваа тврдина Струмица се наоѓа во ејалетот Румилија во територијата на санџакот ... и нејзин управител е... Има сè во нејзина близина... села. Има шеик ул-ислам, локален спахиски претставник, јаничарски сердарин, градски војвода, надзорник на пазарот и царински службеник. Поради тоа што е внатре, тврдината е скоро потполно напуштена и во тврдината живеат мал број на христијански мартолози<ref>Христијанска платеничка армија</ref>}} Потоа Челебија дал опис на тврдината и градот<ref name="ССНИ" />: {{quote|Се наоѓа под еден висок рид, во големо осеано со долови поле. Има облик на проширен петаголник. Тоа е цврста тврдина изградена од камен, како да ја изградил Шедад. тешко достапна, цврста и добро утврдена. Бидејќи била изградена во времето на Александар Велики, тоа е стара градба која е распукана на многу места. Во неа нема куќи и манастири, но само во зимските денови живеат овчари кои се неверници со своите овци и кози. Во старо време тврдината била тешко совладлива. Има обем од е 2300 метри и има три порти. Од овој град, сега лесно може да се стигне до Сер - за помалку од два преходи. Се наоѓа на север од градот Сер, а Сер се наоѓа на јужната страна. Што се однесува до Зихна и Драма, тие се исто така блиски. Тие се наоѓаат во југоисточна насока на Струмица. Опис на долниот дел од град Струмица. Тоа е многу добро развиен град со големи градби, поставени среде ридот. Таа е голема населба, со лозја, градини и бавчи, кои како да се рајските градини. Не постојат тврдини околу неа. Има 2040 еднокатни и двоспратни камени терасовидни и добро изградени убави куќи, покриени со црвени керемиди. Број и имиња на палатите на агите. Вкупно има 14 населби, кои се муслимански населби, а постои една христијанска и една еврејска населба. Сепак, не постојат ерменски неверници; понекогаш доаѓаат и си одат. Во него има две цркви, по неколку џамии, медреси, бањи, дванаесет јавни чешми и други турски верски, културни и општествени установи. Трговијата и занаетчиството исто така се добро застапени. Во Струмица има петстотини дуќани, но нема безистен, и по неколку трговски и карван-сараи, во кои ноќеваат трговците и патниците...Турското население во Струмичко потекнува од една група од туркменско племе Огузи. Има и Јуруци, кои се правоверни и добри муслимани...<ref>[[Јуруци]]те како [[Номади|номадски народ]] биле во потрага за пасишта, за своите стада и постојано се селеле од еден во друг крај. Во Струмичко во најголем дел биле населени во Струмичката Котлина.</ref>.}} ===17 век - 18 век=== Со занаетчиство населението започнало да се занимава особено во XVII и XVIII век. Што се однесува до трговијата, таа се наоѓала во рацете на разни нетурски елементи, како [[Евреи]], [[Ерменци]], [[Грци]], [[Власи]] итн. Струмичките евреи во градот пристигнале преку [[Солун]] по нивното протерување од [[Шпанија]]. Според некои проценки, се претпоставува дека кон крајот на [[XIX век]] во Струмица живееле околу 700 евреи. Во историската литература се зборува [[Даниел Иструмица]] кој бил еврејски рабин во [[Солун]], роден во Струмица<ref>{{наведена книга|last=Балабанов|first=Коста|title=Историја на македонскиот народ|publisher=Институт за национална историја|location=Скопје|date=1998|pages=468|isbn=9989624437|language=македонски}}</ref>. Во текот на [[17 век]], Струмица станала седиште на [[кадилук]] во [[Ќустендилски санџак|Ќустендилскиот санџак]]. Во текот на овој период градот во голема мера започнал да се развива. За развојот придонел и панаѓурот во ''Долјани'', поради кој често во градот преноќувале трговци од [[Румелија]] и [[Анадолија]]. Додека [[Струмичко Кале|тврдината]] се распаѓала, градот се ширел и во текот на овој период била создадена првата чаршија. Често трговските патишта биле опседнувани од страна на ајдути. Во [[1608]] и [[1612]] година трговците од [[Солун]] и [[Лариса]] се плашеле да одат на панаѓур во Долјани поради кое султанот му наредил на јаничарскиот ага да го обезбеди патот Струмица-[[Петрич]]-Долјани. Во [[1640]] година биле убиени еврејски трговци во околината на градот. Тогаш постоел закон кој велел дека доколку убијците не се познати, ''диет'' плаќало населението врз чиј атар ќе било пронајдено телото на убиениот. Поради тоа, најдените трупови од селаните биле пренесени и фрлени во реката [[Вардар]]<ref name="Матковски" />. Во периодот од септември [[1644]] до пролетта на [[1645]] година, во Струмица се криел знаменитиот [[Шехзаде Јахија]], кој претендирал за османлискиот престол<ref name="Матковски" />. Во времето на [[Голема турска војна|Австриско-турската војна]] и [[Карпошово востание|Карпошовото востание]] во летото [[1688]] година, кога [[Австријци]]те се приближувале кон [[Скопје]], голем дел од ајдутите излегувале од планините и вршиле терори по муслиманското население. Поради тоа до струмичкиот [[кадија]] била испратена заповед да се исечат шумите од двете страни на патот. Кога бил освоен [[Ниш]], во Струмица помеѓу муслиманското население се создало голема паника бидејќи се проширила и веста дека венецијанската морнарица била на пат кон [[Солун]] за да ја заземе [[Солунски ѕидини|Солунската тврдина]]. Тогаш до струмичкиот кадија пристигнал и [[ферман]] за мобилизација на сите способни лица да се испратат во Солун за да се стават под команда на Исмаил-паша, но голем дел од муслиманското население го напуштило градот<ref name="Матковски" />. Според М. Филиповиќ, австриската војска во своето напредување стигнала преку Скопје, Велес и Штип дури до околината на Струмица, по кое следувала паника и страв од муслиманското население и нивно побегнување кон исток<ref>М. Филиповић: ''Северна велешка села'', стр. 513.</ref>. Воведувањето на нови даноци честопати означувало и зголемен број на бегалци. Поради големите трошоци од Големата турска војна, властите го вовеле данокот „''нефер бедели''“ па голем дел од населението се иселило на места каде овој данок не бил во функција. Сепак, во [[1705]] година бил издаден ферман според кој даноците биле намалени. Во текот на 18 век, во Македонија па и во Струмичко значително се развило ајдутството. Во 1722 година една група еврејски трговци од Смирна патувале за панаѓурот во Долјани, но истите биле пресретнати и еден евреин бил убиен. На 16 декември 1734 година до струмичкиот кадија била испратена заповед според која еврејските трговци кои собирале, тргувале и пренесувале злато за царската ковница, истите морало да бидат обезбедувани поради ајдутските напади<ref name="Матковски" />. ===19 век=== ====Странски пропаганди==== По укинувањето на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]] во [[1767]] година, [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] дополнително ги зацврстила своите позиции како во Македонија, така и во Струмичко. Словенската богослужба и црковно-словенската писменост, во првите две-три децении од [[XIX век]] биле скоро сосема уништени. Во тоа време богослужбата на старословенски јазик<ref>Во документот е наведено бугарски јазик</ref>, според тврдењето на бугарскиот [[Герасим Струмички|митрополит Герасим]], се одржувало единствено во селото [[Водоча]], додека [[Вељушки манастир|Вељушкиот манастир]] бил во рацете на патријаршијата. [[Податотека:Μαθητές Στρώμνιτσας (1903).jpg|мини|десно|thumb|250п|Ученици во Грчкото училиште во Струмица]] [[Податотека:Strumitsa Greek Revolutionary Committee.jpg|мини|десно|thumb|250п|Членови на Грчката младинска револуционерна организација под раководство на Николас Ангиополастис]] [[Податотека:Cyril and Methodius Church in Strumica Early 20 Century.jpg|мини|десно|thumb|250п|[[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Струмица|Црква „Св. Кирил и Методиј“]]]] [[Грчка пропаганда во Македонија|Грчката пропаганда]] во Струмица продолжила во прв ред преку отворање на училишта на [[грчки јазик]]. За [[Грција]], како новосоздадена држава по 1821/1822 година, Струмица претставувала последна „''тврдина на грцизмот''“ во одбраната од „''словенската опасност''“<ref>Овој град, според авторот на една брошура за Струмица, К. Бонис, претставувала „силна предна тврдина на грцизмот (во неговата борба) против туѓите елементи“.</ref> Постоењето на грчко училиште во Струмица уште во [[1844]] година го забележал рускиот научник [[Виктор Григорович]], кој тогаш поминал и низ Струмичко во своето дело ''„[[Очерк путешествия по Европейской Турции]]“'', кој запишал: {{quote|...''Струмица, чиј управител Ќазим-бег е прилично пријатен, била изградена во подножјето и на падините на една планина. Градот е седиште на тивериополскиот митрополит и има грчко училиште и стара тврдина. Овде ме донесоа некои информации за минатото на градот. Не сметајќи го нејзиното значење во историјата на бугарските и српските војни, во црковна смисла тој е забележителен со светите тивериополски маченици и со привременото седиште на Св. Климент Славјански''...<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Bulgarien/XIX/1840-1860/Grigorovic/text4.phtml?id=2235 Викторъ Григоровичъ. „Очеркъ путешествія по Европейской Турціи“. Москва, 1877, стр. 120.]</ref>}} Дваесетина години подоцна, во Струмица работел три години како учител X. Папамарку, кој имал завршено на Атинскиот универзитет, а подоцна се истакнал и како педагог, организатор и реформатор на основното школство во Грција. Во [[1869]] година избувнал голем пожар во Струмица кој, меѓу другото, ja зафатил и [[Црква „Св. Димитриј“ - Струмица|црквата „Свети Димитриј“]] и училиштето што се наоѓало до црквата. Во [[1873]] година [[Грчка пропаганда во Македонија|грчката пропаганда]] располагала со три училишта во градот. Наскоро по ова, во септември [[1875]] година во Струмица било основано грчко „''Ученољубиво друштво''“ кое имало за цел општествено и интелектуално издигање на неговите членови и ширење на грчката просвета. Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, издадена во [[Цариград]] во [[1878]] година и статистиката на машкото население од [[1873]], Струмица (Stroumniza) се состоелa од 2.400 домаќинства од кои 3.300 жители биле муслимани и 2.120 Македонци<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г., Македонски научен институт, София, 1995, стр. 186 – 187.</ref>. Во еден извештај, испратен до грчкиот генерален конзул во [[Солун]] во [[1882]] година училишниот инспектор [[Константин Јерсос]], кој порано учителствувал во Струмица, констатирал значаен напредок кој се должел на отворените училишта во градот. Во оваа година, во градот имало четири грчки училишта со вкупно околу 370 ученици. Освен [[Црква „Св. Димитриј“ - Струмица|црквата „Свети Димитриј“]], во градот како грчка црква постоела и [[Црква „Св. Константин и Елена“ - Струмица|црквата „Св. Константин и Елена“]]. Од друга страна, по создавањето на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] на [[28 февруари]] [[1870]] година<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/84219/Bulgarian-Orthodox-Church "Bulgarian Orthodox Church"], Encyclopædia Britannica: "The struggle for an independent Bulgarian church, begun late in the 18th century, culminated in the establishment in 1870 of a Bulgarian exarchate." {{en}}</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA371,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 371: "The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a national church known as exarchate." {{en}}</ref>, во Струмица се засилила и [[Бугарска пропаганда во Македонија|Бугарската пропаганда]]. Кон почетокот на [[XX век]] започнала да се гради егзархиската [[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Струмица|црква „Св. Кирил и Методиј“]], и истата била завршена во [[1911]] година. Бугарската егзархија свој митрополит во Струмица поставила во [[1897]] година, но [[Струмичка епархија|Струмичката епархија]] останала под власта на Цариградската патријаршија. Влијанието на егзархијата се зголемило по доаѓањето на [[Герасим Струмички]], кога голем дел од населението се откажало од грчката митрополија и преминало кон егзархијата, посебно од маалото „Свети петнаесет“, по кое и маалата „[[Чифлиганска маала (Струмица)|Чифлик]]“ и „[[Бабјак (Струмица)|Бабјак]]“. Еден софиски весник во една своја статија напишал: „''Со тоа градот Струмица, кој беше најсилната тврдина на грцизмот во Македонија, пред три години... беше освоен''“. Во последните години од [[XIX век]] било отворено и егзархиско училиште, кое во учебната 1893/1894 година училиштето прераснало во четвртоодделенско, со еден прогимназијален клас, а во идната година бил отворен и втори клас, за да во [[1895]] година биде отворен и трети клас. Основното училиште (I и II одделение) било сместено во куќата на Коце Новаков, во маалото „[[Бабјак (Струмица)|Бабјак]]“, а по две години тоа било преместено во куќата на евреинот Мисим. Подоцна, кога тоа прераснало во училиште со три класа, прво се сместило во куќата на Горги Ичов, во маалото „[[Бабјак (Струмица)|Бабјак]]“, а уште подоцна — во друга приватна куќа, во маалото „[[Орта маала (Струмица)|Варош]]". Во книгата, „Струмица: географско-историска расправа“, од М. Ристиќ, издадена во [[1925]] година, се спомнува патописецот Иван Иваниќ кој пропатувал низ Струмица по [[1895]] година<ref>Неговиот запис е објавен во книгата „Македонија и Македонци“ во Белград 1906&nbsp;г.)</ref>. Тој запишал дека положбата на градот е многу живописна, градот имал турски тип, со криви и тесни улици, а куќите градени на височина една над друга. Градот имал 1360 куќи со 31 маали и околу 8000 жители. Имало 482 дуќани, 31 кафеана, еден амам, една болница и две касарни, филијала на турска земјоделска банка, трговска комора, управа, пошта и телеграф. Имало и две православни цркви, една синагога, две основни школи и турска полугимназија. Струмица била позната по производство на шарлаган (масло од сусам) и затоа во неа имало пет фабрики за шарлаган и една фабрика за сапун. Во градот имало и водовод<ref name="Тасева" />. Кон крајот на [[XVIII век]] и почетокот на [[XIX век]] струмичката каза била во состав на [[Солун|Солунскиот санџак]]. Во [[XIX век]] зајакнало патријаршиското движење и гркоманското население зело замав. Тоа довело до силно антипатријаршиско движење во 60 – тите години на [[XIX век]]. Во [[1860]] година во [[Робово (Струмичко)|Робово]] било отворено првото училиште на [[македонски јазик]], а прв учител бил [[Арсениј Костенцев]] од [[Штип]]. Во тој период твореле и големите струмички зографи Васил Ѓорѓиев и [[Григориј Пецанов]], кои работеле на живописот и [[иконостас]]ите на повеќе [[црква|цркви]], кои тогаш се отворале во струмичко. Со [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] од [[1878]] година, кога [[Турција]] изгубила голем дел од своите владеења на [[Балкан]]от ([[Босна]], [[Србија]], [[Црна Гора]]), голем број од бегалци се слееле кон [[Македонија]], а дел од нив и во [[Струмица]]. Тоа население се нарекува мухаџири. Се потешката ситуација на македонското население под турската власт, придонела да се формира Внатрешната македонска револуционерна организација ([[ВМРО]]) на [[23 октомври]] [[1893]] година во [[Солун]]. Првиот човек кој ги прифатил идеите на [[ВМРО]] во струмичкиот регион бил [[Стојан Ѓорѓиев]] од [[Дабиле]], кој во [[1895]] година го формирал и првиот месен комитет во [[Струмица]]. Во овие краишта бил формиран и дејствувал Огражденскиот окружен македонско-одрински револуционерен комитет. Еден од најистакнатите раководители на револуционерната организација бил [[Христо Чернопеев]], кој учествувал и во [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] ([[1908]]-[[1909]]), која не завршила со ослободување на македонскиот народ и останал под турско владеење. ===20 век=== Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во [[1900]] година градот имал 10.160 жители од кои 6.200 [[Македонци]]<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref>, 3.100 Турци, 700 евреи и 160 цигани<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_10.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 160.]</ref>. Во книгата на д-р. Ј. Цвијиќ се спомнува дека географичарот Перо Јанковиќ во [[1901]] година патувал низ Струмица и запишал дека бил изненаден од богатството и убавината на овој град. Струмичкиот басен бил најубав и најпримамлива македонска област која ја нарекувале „мал Истанбул“. Тогашна Струмица имала околу 10 – 12000 жители. Во [[1910]] година според турските нуфуз тефтери во Струмица се попишани 25,000 жители и тогаш градот доживеал најголем процвет<ref name="Тасева" />. Според податоците на [[Бугарска егзархија|егзархискиот]] секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година, во градот живееле 1.800 [[Македонци]] под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], 4.400 македонски патриаршиски гркомани, 114 протестанти, 35 Грци и 18 Власи. Постоеле 4 основни и 2 средни егзархиски (бугарски) училишта и едно основно и едно пониско средно грчко училиште<ref name="БИМ" /><ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 106 – 107.</ref> [[Податотека:Chernopeevs band.jpg|мини|десно|250п|Четата на [[Христо Чернопеев]]]] [[Податотека:Star sud - Strumica.JPG|мини|десно|250п|Старото училиште во градот]] ====Револуционерен период==== [[Основање на Македонската револуционерна организација|Основањето на Македонската револуционерна организација]] на [[23 октомври]] [[1893]] година во [[Солун]] го дал почетокот на револуционерно-националноослободителната борба за ослободување. Струмица станала седиште на [[Струмички револуционерен округ|Струмичкиот револуционерен округ]]. Еден од првите кои ги прифатиле идеите на организацијата бил [[Стојан Георгиев]], роден во [[Дабиље]], кој бил главен егзархиски учител во градот. Самиот [[Гоце Делчев]] на неколкупати ја посетувал Струмичката околина. Во [[1897]] година неговиот престој бил поврзан со фаќањето на Назлам-бег за откуп. Најпрвин планот бил да се фати Нефи-беј, чифлик-сајбија на [[Пиперово]], но откако не успеал планот, бил фатен Назлам во одејќи кон својот чифлиг во [[Василево]], кој откако бил однесен во Нивичино, успеал да побегне. И [[Михаил Герџиков]] направил обид, во [[1901]] година за фаќање на некој струмички бег, во што му помагал [[Атанас Караманов]] од Дабиље, но и тој не успеал. Во близина на Струмица, кај селото [[Градошорци]] се случило ослободувањето на американската мисионерка [[Мис Елен Стон]] во [[Афера мис Стон|Аферата мис Стон]] во [[1902]] година. По пуштањето, таа се упатила во куќата на протестантското семејство Белеви во Струмица<ref>Овој настан бил раскажен од Петар Белев</ref>. Првата тешка провала во Струмичко била таканаречената [[Струмичка афера]] од [[1901]] година, кога биле убиени пет [[Албанци]] во [[Ново Село]], по кое биле уапсени 30 души во Струмица заедно со раководителот Стојан Георгиев <ref name="VGJ">''[[Ванчо Ѓорѓиев]], Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет''</ref>. На [[Солунски конгрес од 1903 година|конгресот во Солун]] во јануари 1903 година било решено да се крене востание во Македонија. Но, Струмичката окружна организација не одржала конгрес, како што тоа го сториле некои други окрузи. Во Струмичко за време на [[Илинденско востание|Илинденското востание]] не дошло до посилни акции на чети, иако такви се предвидувале. По крајот на востанието и поделба на организацијата, струмичките раководители пред да поминат кон Окружниот конгрес, одржале реонски конгрес — само за Струмичка околија<ref name="IMN">''Историја на македонскиот народ, книга втора, издава нип Нова Македонија - заедница за издавачка дејност, книги, периодика и публицистика - Скопје, Скопје, 1969 година''</ref>.. На [[Струмички конгрес од 1904|конгресот од 1904 година]] била осудена предвременоста на Илинденското востание, Солунскиот и Смилевскиот конгрес. [[Струмички конгрес од 1905]] било разгледувано омасовизирањето на револуционерното дело и заврстувањето на ораганизациската мрежа. Во [[1905]] година дошло до судир помеѓу [[Струмички револуционерен округ|Струмичкиот револуционерен округ]] на чело со со [[Христо Чернопеев]] и бугарскиот митрополит [[Герасим Струмички|Герасим]]. По завршувањето на [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] во [[1908]] година, во Струмичко, главно од солунските затвори, се вратиле стотини затвореници. На [[25 јули]] во Струмица свечено влегла околиската чета на чело со [[Xристо Чернопеев]]. На масовниот собир тој го изразил следното расположение: {{quote|''Се радувам што ги гледам слободни моите браќа. Слободата открива мирен и културен живот. Давам збор дека чесно ќе ја чувам извојуваната слобода. И запомнете дека, ако го изневерам новиот режим што сега се воведува и излезам по некаков повод одново со пушка в рака, дозволувам каде и да ме најдете да ме разоружате и врзан да ме доведете во градот''.}} Во времето кога се случила контра-револуцијата од страна на султанот [[Абдул Хамид II]], од Струмичко како доброволци за задушување на бунтот биле Атанас Караманов, Костадин Самарџиев и Крсто од Сачево, на кои во [[Дојран]] им се придружил и Чернопеев, и оттаму со воз тргнале за [[Цариград]]. Уставниот поредок во царството било одбранет, а Абдул Хамид бил детониран од престолот. По формирањето на [[Народна федеративна партија|Народната федеративна партија]], во Струмичко биле основани месни комитети, додека на [[12 ноември]] [[1908]] година на плоштадот [[Плоштад Гоце Делчев (Струмица)|„Саат-мегдани"]] бил одржан и собир. ==Балкански војни== ===Прва балканска војна=== Струмица со својата околина за време на Балканските војни преживеала слична судбина како повеќето македонски градови и области. Еден од изворите за она што се случувало во текот на [[Балкански војни|Балканските војни]] на територијата на Македонија е Извештајот на Карнегиевата балканска комисија. Според податоците до кои дошла комисијата, Струмица во есента [[1912]] година била под мешана контрола. За време на [[Првата балканска војна]], вечерта на [[22 октомври]] [[1912]] година во градот прва и без борби, речиси симболично, влегла една мала бугарска единица, иако кон градот заеднички настапувале бугарски и српски војски. [[Податотека:Strumitsa IWW Entente Troops.jpg|мини|десно|250п|Војски пред Струмица во текот на Првата балканска војна]] [[Податотека:Prima guerra balcanica.bg.png|мини|десно|250п|Балканот по Првата балканска војна .]] Наредниот ден, [[23 октомври]], во градот триумфално влегле бугарски и српски војски. Тие биле пречекани свечено од трите верски поглавари: оџата, егзархискиот и патријаршискиот митрополит. Претходно османлиските воени началници планирале да се спротивстават кај Струмица, меѓутоа бугарскиот и грчкиот владици со поддршка од неколку угледни [[Турци]], успеале да ги одвратат од оваа намера. По струмичките улици граѓаните весело ги фрлале своите шапки нагоре. Струмичките граѓани ги предводел егзархискиот митрополит Герасим, во придружба на патријаршискиот митрополит Арсениј, оџата и градскиот кмет - Турчин. На свеченоста во егзархиската митрополија присуствувале поголем број на видни струмички муслимани. Видно место меѓу 16 нив имал Сулјеман паша и Митхад ефенди, прокурор во Струмица<ref name="Пеев">Георги Т. Пеев, С Щаба на 7-та Пех. Рилска дивизия од Кюстендилско до Солун. Македония 1912-1913, Дневници и спомени, Съставител Момчил Петров Йонов, София, 1995.</ref>. Попладне славениците заминале во седиштето на грчката патријаршиска митрополија. Таму биле одржани повеќе говори за значењето на „балканската акција“ и сојузот на „православните народи“. Владиката Герасим одржал реч во чест на царот Фердинанд, полковникот Димо Овчаров за грчкиот крал, а Никола Сурин за Србија и за Црна Гора<ref name="Пеев" />. Меѓутоа, бугарските војски брзајќи на југ кон [[Солун]], наредниот ден ([[24 октомври]]) ја напуштиле Струмица и тргнале кон [[Валандово]]. Според извештајот на генерал Георги Тодоров, командант на [[Седма рилска пешадиска дивизија|Седмата рилска пешадиска дивизија]], стратешка цел бил градот Солун. Нешто подоцна во градот влегла и една мала грчка чета. Бугарите иако во Струмица немале воени сили, овој крај го сметале за сопствена окупациска зона во која настојувале да организираат цивилна власт. Поради тоа често наидувале на недоразбирање со српските воени власти. Според [[Владимир Караманов]], кој бил именуван за привремен окружен управник, на [[10 ноември]] командантот Тодоров издал заповед за организирање на административно полициска управа во заземените области од Седмата рилска дивизија<ref name="Караманов">Владимир А. Караманов, Из административната ми дейност в Струмичко и Кукушко, Македония 1912-1913..., 161-205..</ref>. Во телеграмата било назначено дека на струмичкиот окружен управник му се потчинети околиските началници во Струмица, [[Радовиш]], [[Дојран]] и [[Петрич]] кои биле именувани истовремено. Именуваните биле задолжени да организираат административна и полициска служба во согласност со бугарските закони. На струмичкиот окружен управник и околиските началници, истовремено им било наложено во околиските центри да организираат месна милиција составена од младинци на возраст од 20 до 25 години<ref name="Караманов" />. Струмичкиот округ функционирал од [[15 ноември]] кога Караманов бил именуван за привремен управник до [[29 ноември]] [[1912]] година, кога Струмица го изгубила статусот на округ и станала околија во рамките на Штипскиот округ<ref name="Караманов" />. Во Струмица бил сместен и Вториот баталјон од 14-та Пешадиска бригада на Тимочката дивизија под команда на мајор Живоин Грбиќ, кој истовремено бил и командант на градот, додека бугарска војска во градот немало, туку била претставена од резервниот потпоручник Никола В’лчев. При отсуство на бугарска војска во градот, месната бугарска власт единствено се потпирала на двете чети под водство на [[Никола Жеков]] и [[Кочо Хаџи Манов]]. По доаѓањето на Караманов во Струмица, тој на двапати се сретнал со командантот на српскиот гарнизон, мајор Грбиќ и избило недоразбирање бидејќи тој побарал Грбиќ да ги напушти просториите во конакот за да се смести таму канцеларијата на привремениот Струмички округ. Откако бил одбиен, истиот се сместил во дотогашниот турски окружен суд. Така, во следните денови била организирана административно-полициската управа за градот Струмица и за 54 села, за претседател на тричлената градска комисија бил поставен: Васил Дудуклиев, но Караманов бил спречен во формирањето на месна полиција од страна на мајорот Грбиќ<ref name="Караманов" />. ====Масакар врз турското население==== Бугарските и српските офицери при влегувањето во градот дале изјава со која го гарантирале животот на сите граѓани<ref name="Труд">[[Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј во Струмица]], Струмица и Струмичко во времето на Балканските војни и Букурешкиот мировен договор, 2012</ref>.Промената на власта во првите неколку денови го потврдувала ова ветување. Меѓутоа, овој период траел исклучително кратко време и бил заменет со масовни акции на убиства и насилства на турското население кои се вршеле во градот речиси цел месец. Сулејман Паша упатил апел до турското население во градот и населените места да не ги напуштаат своите домови и имоти, но овој обид за мирно примопредавање на градската власт бил во контрадикција со однесувањето на турската управа, која во обид да ја задржи својата контрола во градот, во касарната како заложници затворила околу 600 жители од градот и од селата<ref>Бранко Панов op.cit., 87.</ref>, со што се настојувало да се спречат четничките акции<ref>Геoрги Абаџиев, Балканските војни и Македонија, Институт за национална историја, Скопје, 1958, 129.</ref>. Обидот се покажал како неуспешен бидејќи во околината на Струмица на 21 и 22 октомври биле испокинати телеграфските и телефонските жици. Со навлегувањето на сојузничките војски во градот била воспоставена бугарска цивилна власт и српска воена контрола. Истовремено била формирана Комисија составена од српскиот мајор Грубиќ (како претседател), двајца млади српски офицери, еден бугарски чиновник (помошник управител поручник Никола В’лчев), водачот на четите војводата Жеков и неколкумина христијански првенци од градот. Оваа комисија прво издала Декрет со кој на турските жители на градот им било забрането да ги напуштаат своите домови. Потоа сите турски куќи биле претресени и обезоружени. Во почетокот немало никакви напади<ref>Поранешните Балкански војни (1912-1913), Извештај на Карнегиевата балканска комисија, Култура, Скопје, 2000, 323-324.</ref>, но потоа следувал период на масовни акции на мачења и погубувања на турското население и тоа под изговор на одмазда. Со помош на местен полицаец и српски војник Турците еден по еден биле носени пред Комисијата на распит, каде за неколку секунди била определувана нивната судбина. Само еден на 10 распитани Турци успеал да ја избегне смртната пресуда. Според некои извори останале живи само оние чија материјална положба дозволувала тие да дадат 100 лири за сопствениот и за животот на членовите на нивната фамилија. Ликвидацијата на турското население се извршувала на три локации во градот: прво, десната страна од патот за Радовиш, второ, левата страна од патот за Валандово и трето, градското мочуриште. Околу бројот на погубените муслимански, односно турски жители има различни податоци. Според податоците од анкетата на Карнегиевата комисија биле погубени 3 до 4.000 лица, додека според д-р Манол Пандевски нивниот број бил 5.000 убиени<ref name="ССНИ" />. ===Втора балканска војна=== Со заземањето и распарчувањето на [[Македонија]], тројцата балкански сојузници, не можејќи да се спогодат при поделбата на пленот уште веднаш започнале меѓусебни воени дејства кои довеле до започнување на [[Втора балканска војна]]. На [[25 јуни]] [[1913]] година, само девет дена по избувнувањето на [[Втората балканска војна]], грчките војски ги разбиле бугарските позиции јужно од градот, и утредента влегле во него. Неполн месец дена потоа се дознало дека Струмица и околината, ќе и бидат отстапени на [[Бугарија]]. По телеграфското соопштение за тоа од [[Атина]], грчките воени власти ги започнале подготовките за евакуација на населението. Грчкиот командант, митрополитот Арсениј и струмичките гркомани донеле решение, „''градот да им го остават на Бугарите изгорен и во пепелишта''<ref name="ССНИ" />. Повикот за иселување од Струмица и од струмичкиот крај се однесувал и за [[Турци]]те, во кој грчките власти ги заплашувале дека, доколку останат во своите домови, сите ќе бидат убиени. Притоа, тие ги убедувале дека во [[Кукуш]] ќе се изгради поубава Струмица и тука ќе добијат куќи и земја за обработување. [[Податотека:Bulgaria, after balkan wars 1913.svg|мини|десно|250п|Балканот по Втората балканска војна .]] На [[8 август]] грчките војски го запалиле градот. Следниот ден, огнот бил изгаснат, најпрвин во маалото „Бабјак“, а вечерта повторно пламнал зафаќајќи го грчкото училиште, грчката црква и целото грчко маало. Истовремено се појавил и пожар и на 2-3 места и на турското маало. Пожарот продолжил до 15 август, уништувајќи го целиот град, а останале само македонските маала Бабјак и Чифлик. Ноќта на [[21 август]] [[1913]] година група грчки војници почнале систематски да ги опожаруваат грчките и турските куќи и тоа го правеле до [[23 август]]. Во деновите меѓу 21 и 23 август 1913 година осум грчки камиони по трипати на ден доаѓале и полни со инвентар се враќале од Струмица за Грција. Според изјавата на инспекторот на поштите и телеграфите, Билдирев, на [[24 август]] [[1913]] година во Струмица грчките и турските маала, касарните и општествените згради биле изгорени<ref name="Труд" />. За присуството на грчката војска во август [[1913]] година во Струмица сведоштва дава и војводата [[Христо Чернопеев]] во својот дневник од Балканските војни. Во дневникот тој пишува дека по настаните во [[Неготино]] бугарската војска се повлекле кон [[Радовиш]], од каде тој со својата чета од 80 души се упатил кон Струмица каде на [[26 август]], забележал грчки одреди и откако четата отворила оган кон нив грчката војска од два ескадрона се разбегала кон патот за [[Дојран]]. Две третини од Струмица биле изгорени, а најмногу гркоманскиот и турскиот кварт. Кога дошол редот на македонскиот кварт и веќе биле запалени неколку куќи, од Солун пристигнал евангелискиот мисионер Купер, и интервенирал да се сопре со поќарите. Меѓу изгорените грчки куќи била и [[Црква „Св. Димитриј“ - Струмица|новата христијанска црква]], на која изгорела дрвената конструкција. Грците поставиле три бомби за да ја разрушат, но не успеале бидејќи била цврсто направена од камен и железо<ref name="Труд" />. ==Прва светска војна== [[Податотека:Strumitsa Cemetery 1915 Valandovo Action.jpg|мини|десно|250п|Струмичките гробишта каде биле закопани 120 српски војници по [[Валандовска афера од 1915 година|Валандовската афера од 1915 година]]]] [[Податотека:Map of Bulgaria after Treaty of Neuilly-sur-Seinе-en.svg|мини|десно|250п|Струмица по Првата светска војна била отстапена на Кралството СХС.]] Со повторното воспоставување на бугарската воена и цивилна управа во Струмичко, воените дејства, пожарите и масовните протерувања на населението престанале, но сосема за кратко време. По долги подготовки за првиот голем воен конфликт во [[Европа]], кон крајот на јули [[1914]] година [[Австрија]] ја нападнала [[Србија]]. Во војната, Бугарија влегла по една година на страната на Централните Сили. Во октомври [[1915]] година бугарската армија ја нападнала Србија, главно во Македонија, и за кратко време ја освоила скоро цела [[Вардарска Македонија]]. Струмица станала седиште на еден од двата најважни излезни пунктови на [[ВМРО]]. Функцијата на [[Погранични пунктови на Македонската револуционерна организација|пунктов началник на ВМРО]] ја вршел [[Костадин Ципушев]], по директва на [[Тодор Александров]]. На [[20 октомври]] [[1915]] година силиѕте на [[Антанта]]та ги разбиле бугарските позиции јужно од Струмица, а девет дена подоцна, Струмица била за кратко окупирана од француски единици. Во текот на ноември градот бил бомбардиран неколкупати од авиони на [[Антанта]]та, кои однеле и неколку човечки жртви. Во јануари [[1916]] година, фронтовата линија се стабилизирала на југ од Струмичко, по сртот на [[Беласица]] и на [[Голак]], јужно од [[Костурино]]<ref name="ССНИ" />. [[Македонски фронт|Солунскиот фронт]], во септември [[1918]] година бил пробиен од сојузничките војски, во што видно учество зела и српската армија. Пробивот на фронтот ја навестил скорешната капитулација на Бугарија. На [[29 септември]] [[1918]] година, една бугарска владина делегација во [[Солун]] [[Солунско примирје|склучила примирје]]. Бугарската делегација успеала да издејствува Струмица да биде окупирана само од англиски и француски единици, без учеството на српска војска, очекувајќи Струмица да ја задржи и натаму за себе. Три дена пред тоа, англиски единици влегле во Струмица. Според одредбите на примирјето Струмица и Струмичката околина останале под воените претставници на француската и англиската војска. Во градот биле стационирани само 150 војници од француската колонијална пешадија. Привремената заедничка управа во Струмица завршила во ноември [[1919]] година. Според одредбите на [[Нејски мировен договор|Нејскиот мировен договор]], на Бугарија и било наложено Струмица и нејзината околина да му ги отстапи на новоформираното Кралство на Србите, Хрватите и Словенците<ref>„Историја на македонскиот народ“, Т.4, Институт за национална историја, Скопје, 2000, стр. 131</ref>. На [[16 ноември]] во Струмица влегле српски трупи и четници, а на [[24 ноември]] [[1919]] година била извршена промена на цивилната власт. ==Меѓувоен период== ===Состојба по војната=== [[Податотека:Bezhanski Park (1).jpg|мини|десно|250п|Споменик на бежанците во маалото каде што се населиле, познато како Бежанско маало]] [[Податотека:Strumica, razglednica od 1928.jpg|мини|десно|250п|Струмица во 1928 година]] [[Податотека:Old house in Strumica (1).JPG|мини|десно|250п|Куќа во Струмица од овој период]] [[Податотека:Svilarska banka 1.png|мини|десно|250п|Свиласка банка на Старата Струмичка чаршија]] Големоосрпската буржоазија во новосоздадената држава веднаш започнала да спроведува свој режим на национално обесправување и угнетување, со што напнатоста во земјата постојано се зголемувала. Во Струмица во тоа време владеела голема безработица, селаните биле во тешка положба поради нерешеното аграрно прашање, а занаетчиството во опаѓање, поради продорот на поевтина индустриска стока. Бројот на населението во Струмица според пописот од [[1921]] година се намалил на 6.453 жители од кои 2.763 биле доселеници<ref name="Андријевиќ">Александар Андријевиќ. Монографија: „Струмица: Земља и народ“</ref>, наспроти 25.000 жители во [[1910]] година. Оној дел од градот каде што се населиле бил наречен [[Бежанска маала (Струмица)|Бежанското маало]]. Според податоците од [[1922]] година, населението во Струмица се занимавало со земјоделство, сточарство, трговија и занаетчиство. Александар Андријевиќ го дал следниот опис на градот: {{quote|...Влезот во градот e од источната страна, по патот што минува покрај црквата Св. Петнаесет тивериополски маченици и покрај феудалната кула околу која има населени цигани. Од таму се одi по лош пат, околу има брдо од камења, темели и ѕидови од некакви изгорени згради, сѐ до остатоците од црквата Св. Константин и Елена. Многубројните домови se изгорени од Грците во гнев да ги уништат општите добра кои го сочинувале културниот живот на Струмица. Целата населба што ја сочинува Струмица е еден круг со пречник од околу еден километар, во кој се вкрстуват две улици и тоа едната која почнува од Св. Петнаесет па до Чаир (Чифлик) маалата, и другата која води од Поројот – маалата во најјужниот дел од градот, преку чаршијата сѐ до сточниот Пазар. На северозападната страна се наоѓа софиларската полјана (Софилар), место со многу јаворови дрвја и многу чешми со планинска вода. Под црквата Св. Константин и Елена е црквата Св. Кирил и Методиј и југозападно од неа Чаир малото на чија периферија е касарната и монополот. Од црквата надолу се оди во чаршијата по калдрмисана улица на која од двете страни се изградени дуќани од [[бондрук]] и [[ќепенок|ќепенци]] и преградни ѕидови од [[трска]]. На запад од чаршијата е Биринџи џамија и околу неа убави куќи со ориентален изглед кои се на богати Турци и Евреи. Тогаш тие куќи биле населени од бежанци. Североисточниот крај на градот е во изградба. Таму се гради голема зграда за кино. Постои и рибарска улица, кафеана Југославија, Инќар џамијата и зградата на Првостепениот суд. Другите куќи во градот се градени со камен и земја, покриени со трска, без оџаци, повеќето се на кат со доксат и преку целата куќа има потон – ходник со мали прозорци кои се поделени со капаци по хоризонтала за да се спуштаат и дигаат. Во горниот дел од градот куќите се изградени без некаков ред и се обоени со: сина, со зелена и со бела боја. Тоа оддава впечаток како некоја фреска која живо го отсликувала местото, како да се наоѓало покрај море.<ref name="Тасева" /><ref name="Андријевиќ" />}} Во Вардарскиот дел на Македонија по крајот на [[Првата светска војна]] започнал и процесот на колонизација на српско население на кое му се доделувало најобработливото замјиште, а од друга страна српските власти вршеле и асимилација врз македонското население кога биле менувани презимињата и целосното население било познато како „јужносрбијанци“. Во ваквата ситуација извесен Александар Андријевиќ шест месеци работел како претседател на Првостепениот суд во Струмица. За време на својата работа во Струмица, Андријевиќ, како претседател на судот имал прилика да разговара со прилично голем број струмичани, по кое во [[1923]] година ја издал книгата „''Струмица, земља и народ''“ каде го запишал разговорот со некој струмичанец: {{quote|„Вие сте секако Србин?“ - го прашувам еден од парничарите во судот. „Е, така е сега. Кога беа тука Бугарите јас бев Бугарин. Пристигнаа Србите, јас сум Србин, ама - христијанин сум.“ „Вие сакате да сте поблиску до Грците.“ „Е не, џанум, Грк е нешто друго јас сум Македонец.“ - поита да ми одговори. И кога така вели дека е Македонец, а тоа првично и најчесто ќе го слушнете, струмичанецот смета дека со тоа си угодил и себеси и на вас; и не ве оддалечил од себе и останал во својата куќа, свесен дека зборот „Македонец“ нема етнички да го одведе ни во Србите ни во Бугарите<ref>Александар Андријевић „''Струмица, земља и народ''“, Ниш, 1923, стр36.</ref>}} Голем пожар со поголеми последици се случил на [[28 јули]] [[1924]] година кога биле зафатени една четвртина од стариот дел на градот и биле изгорени неколку дуќани. Во пожарот од февруари [[1930]] година целосно изгорел млинот на Васил Хаџи-Скерлиќ. Во почетокот на март [[1931]] година во Струмица се случил силен [[земјотрес]] во кој биле срушени 20 куќи и оштетени околу 1.000 домови, додека биле повредени 3 жени и едно дете<ref>"Време", Београд 1931. године</ref>. Во првите години од српското владеење на Струмица, започнале да се отвораат и нови училишта. Во [[1924]] година била отворена неполна гимназија во градот, што била сместена во стара турска куќа, но истата била бргу укинета. Една училишна зграда била изградена за дваесетдвегодишното владеење на [[Кралство Југославија]], на местото на [[Црква „Св. Димитриј“ - Струмица|некогашната грчка црква]] (денес [[ОУ „Маршал Тито“ - Струмица|ОУ „Маршал Тито“]]). Наставата се изведувала на [[српски јазик]]. Во есента на [[1929]] година била отворена Нижа граѓанска гимназија, на местото на укинатата гимназија. Во ова училиште просечно учеле околу 150— 160 ученици. Струмичка околија била позната како крај каде што имало најголем процент на заболувања од [[маларија]]. По отворањето на Маларичната станица во [[1925]] година, лекувањето на маларијата се одвивало нешто подобро. Во [[1925]] година, процентот на заболени од маларија изнесувал околу 65— 85% од вкупниот број на населението. Причината главно се должела на близината на [[Моноспитовско Блато|Моноспитовското Блато]]<ref name="ССНИ" />. Триесеттите години од [[XX век]] Струмица започнала да се развива, гради и проширува. Според германскиот новинар Макс Фишер, кој на двапати ја посетил Струмица, во [[1929]] година напишал: „''Струмица станала една од најубавите населби во Јужна Србија. Насекаде може да се види изградба на нови куќи''“<ref name="Време, Београд 1929. године">"Време", Београд 1929. године</ref>. Во [[1928]] година била изградена новата зграда на гимназијата. Во [[1929]] година при крај било изградбата на електрична централа, водовод и канализација<ref name="Време, Београд 1929. године"/>. Во текот на овој период, меѓу позначајните објекти кои биле изградени во Струмица се [[Собрание на Општина Струмица|Зградата на Собранието на општината]] и [[Хотел „Српски крал“ - Струмица|Хотел „Српски крал“]]. Струмица започнала да се проширува, и главно [[Стара струмичка чаршија|Струмичката чаршија]] добила нов изглед со нови куќи. ===Делување на ВМРО=== [[Податотека:Strumica, opstinska zgrada od 1930ti.jpg|мини|десно|250п|Денешното [[Собрание на Општина Струмица|Собрание на Струмица]] и [[Хотел „Српски крал“ - Струмица|објектот „Српски крал“]] во 1930-тите]] На политички план, дел од населението, по [[1920]] година главно било ориентирсно кон Демократската партија која во тоа време била во опозиција. Дел од населението продолжило да го поддржува идеите на [[Тодор Александров]] и [[ВМРО]]. Сè до шестојануарската диктатура во [[1929]] година, во Струмичко дејствувале главно две партии — Радикална и Демократската, кои во однос на политиката кон македонскиот народ не се разликувале. Во [[1927]] година, д-р Фиданчев бил избран на списокот на Радикалната партија за претседател на Општина Струмица. Во исто време, веднаш по доаѓањето на српските трупи во Струмица, започнале да дејствуваат и вооружените групи на [[ВМРО]]. Така една чета дејствувала под водство на [[Димитар Димашов]]<ref>„Исторически Преглед“, 1992, „Български историческо дружество“, Институт за история към БАН, стр. 68</ref>, потоа четата на [[Томе Филев]] од Сачево<ref>Николов, Борис Й. Вътрешна македоно-одринска революционна организация. Войводи и ръководители (1893-1934), София, 2001, стр. 174.</ref>, [[Георги В'ндев]] кој на [[14 февруари]] [[1923]] година ја поминал границата и во центарот на Струмица, го ранил ренегатот Иван Паљошев, а неговиот помошник Халил Пехливанов бил убиен. Во прво време седиште на Околискиот комитет е селото [[Куклиш]], а од [[1923]] година — [[Моноспитово]]. Во [[1922]] година биле обесени двајца [[Турци]] од селото [[Свидовица]] крај градот, во маалото „Свети Петнаесет" и на градите им прикачиле натписи „''така се казнуваат шпионите''", со снимката на В'ндев. На [[Велика Сабота]] во [[1926]] година во кафеаната „Српски крал“ влегле двајца припадници на [[ВМРО]] и фрлиле експлозивни направи во кафеаната, при што загинале двајца луѓе, додека 17 биле полесно повредени. Сличен напад се случил и на [[9 март]] [[1930]] година кога биле повредени 15 луѓе, од кои четири биле потешко. Во кафеаната на хотелот „''Уједињење''“ се случил сличен напад кога двајца припадници на ВМРО најпрвин го убиле стражарот а потоа фрлиле експлозинвни направи во кафеаната<ref>"Време", Београд 1930. године</ref>. Од [[1922]] до [[1926]] година биле убиени во Струмичка околија од четите на В'ндев, Гоно Раборски или од месните и градските војводи — 72 лица, главно за тоа што одбиле да служат на организацијата. ===Делување на КПЈ=== Во мај или јуни [[1920]] година, по иницијатива на [[Епаминонда Поп Андонов]] и група младинци бил направен прв обид да се формира организација на [[КПЈ|Комунистичката партија на Југославија]] во [[Струмица]]. На изборите од 1920 година, власта не дозволила да се истакне кандидатска список на КПЈ. Од 1.649 запишани избирачи во избирачките списоци во градот, на гласање излегле само 410, кои гласале за Демократската и Радикалната партија. По иницијатива на некои комунисти од [[Велес]], а со цел да се создаде партиска организација и во Струмица, во јуни [[1925]] година во градот пристигнал [[Тодор Зографски]]. Во почетокот на [[1926]] година, доаѓа до формирање на првата партиска јатка во градот, но не успеала да постигне позабележителни резултати. Активноста на [[КПЈ]] во Струмица се засилила кога група работници и студенти, што работеле или студирале во Белград, одржувале врски со извесен број младинци во Струмица. Некои од овие младинци што живееле во [[Белград]], веќе биле членови на КПЈ, како [[Благој Јанков - Мучето]], додека други активно работеле во синдикатите или биле членови на [[СКОЈ]]. Месните комунисти се ориентирале главно кон монополските и занаетчиските работници, а во втората половина на [[1938]] година, и кон оние работници и младинци кои членуваа во [[Клуб на есперантисти (Струмица)|Есперантскиот клуб]]. == Втора светска војна == [[Податотека:BASA-3K-15-184-18-14 Infantry Macedonian Regiment.JPG|мини|лево|300п|Влегувањето на бугарската војска во Струмица.]] [[Податотека:BASA-3K-15-184-06-14 Infantry Macedonian Regiment.JPG|мини|десно|300п|Бугарската војска во Струмица.]] [[Податотека:Blagoj Jankov Mučeto.jpg|мини|десно|200п|[[Благој Јанков - Мучето]].]] [[Податотека:Boro Pockov - SR statue.JPG|мини|лево|200п|[[Боро Поцков]].]] [[Податотека:Pecat na Bregalnicko-strumickiot korpus, 1944-1945.jpg|мини|десно|200п|Печат на Брегалничко-струмичкиот корпус]] [[Податотека:Monument Kosturnica - Strumcia (3).JPG|мини|лево|250п|[[Спомен-костурница (Струмица)|Спомен-костурница]].]] По [[Државен удар во Југославија|воениот пуч на 27 март 1941]] година, веќе на [[6 април]], германската војска започнала напади по сите граници на [[Југославија]], на кој му претходело силно воздушно бомбардирање на важните центри во Југославија, пред сè на [[Белград]], а во Македонија на [[Скопје]] и [[Штип]]. Во овој период германските единици ја окупирале и Струмица и поважните места во околината, продолжувајќи ги своите дејствија во правец на [[Валандово]] и [[Дојран]], а со друг дел од силите се упатиле кон [[Радовиш]] и [[Штип]]. Бугарија за заслугите што ги направила во освојувањето на Југославија и Грција, го добил најголемиот дел од Македонија како и други југословенски територии. Тогаш меѓу останатите краишта од Македонија и Струмица била окупирана од Бугарската армија. На [[19 април]] [[1941]] година, при навлегувањето на бугарските единици во [[Струмица]], Месниот комитет на КПЈ и [[Клуб на есперантисти|Клубот на есперантистите]] организирале масовни демонстрации со учество на неколку илјади граѓани. Пред седиштето на есперантистите се собрало маса граѓани и во поворка тргнале по улиците на Струмица. Носејќи ја картата на Македонија ги извикувале паролите ''Македонија на Македонците'', ''Да живее слободна Македонија'', ''Долу шпиони''<ref name="ССНИ" />. ===Формирање на отпорот=== Првиот комитет на [[СКОЈ]] во Струмица бил формиран во почетокот на мај 1941 година, веднаш по формирањето на Месниот комитет на партијата. На [[16 ноември]] [[1941]] година била формирана и организацијата на СКОЈ во Струмичката гимназија. Веќе во септември [[1941]] година бил формиран и Воен комитет, чија задача била прибирање на оружје. Главно поради немање на оружје, било одложено формирањето на партизанскиот одред. Во јуни [[1942]] година, по доаѓањето на [[Панче Пешев]] во Струмица, покрај извршената организација во партиската организација, била извршена и реорганизација и на Воениот комитет. Активноста повторно била прекинета кога на [[5 јули]] [[1942]] година биле уапсени дел од членовите. Во текот на 1941 година, Месниот комитет на СКОЈ организирал две конференции, со цел да се извршат подготовки за стапување во партизански одред, до колку дојде до неговото формирање. Во исто време започнала и обука на дел од членството во ракување со пушка и пиштол. Активноста на оваа организација била до [[13 мај]] [[1943]] година, кога дел од членовите на организацијата биле уапсени, заедно со членовите на партијата. По неуспешниот обид за формирање на партизански одред, во октомври [[1941]] година, во партиските редови во Струмица дошло до извесни судрувања меѓу членовите. Ни со доаѓањето на Благој Мучето, работите не се одвивале во посакуваниот правец. Поради ова, на [[12 февруари]] [[1942]] година, во Струмица како инструктор на Покраинскиот комитет пристигнала [[Вера Ацева]], која му дала поддршка на [[Благој Јанков - Мучето]], по кое во март [[1942]] година во Струмица бил формиран Окружен комитет, а Јанков станал негов секретар. Но несогласувањата продолжиле до доаѓањето на [[Мирче Ацев]] во април [[1942]] година, кога Месниот комитет на Струмица за извесно време ја затворил организацијата спрема Покраинскиот комитет, сè до формирањето на Привременото покраинско раководство, на кое за секретар бил избран Мирче Ацев. Новото раководство веднаш воспостави врска со ЦК на КПЈ, по што наскоро беа исфрлени партизански одреди во повеќе места во Македонија. Во текот на овие години, Партиската органзиација започнала организирање на народот за отпор против окупаторот, поради кое биле формирани повеќе одбори за собирање на народна помош, воени комитети, одбори на Антифашистичкиот фронт на жените, биле издавани средства за информации како и спроведувана е одредена активност за зголемување влијанието на партиската организација во селата. Одборот за народна помош ги прекинал своите активности кога на [[5 јули]] [[1942]] година биле уапсени неговите членови. Со проширувањето активноста на партиската организација во Струмица, се наложила потребата од создавање на партиска печатница. Првата машина за пишување ја набавил [[Јосиф Јосифовски]], во есента [[1941]] година, додека куќата на [[Спиро Захов]] била одбрана како место каде се изготвувале летоци, билтени и слично. Партиската техника работеше сè до 5 јули 1942 година, кога поголемиот дел од партиското членство беа уапсени. а некои минаа во илегалство. Партиската печатница повторно отпочна да работи во јануари [[1943]] година, кога Месниот комитет набавил една машина за пишување. Исто така во првата половина на мај [[1941]] година во Струмица беше формирано читалиштето „Гоце Делчев". На [[18 мај]] [[1941]] година, месните комитети на Партијата и на СКОЈ во Струмица организирале излет во месноста „Свети Илија", над градот. Благој Мучето ги запознал присутните дека бугарската власт и бугарската црква се подготвуваат да го пренесат т.н. „''свет оган''", од [[Велико Трново]], каде што биле крунисувани некои од средновековните бугарски цареви, во [[Охрид]]. Церемонијата се одржала на [[Плоштад Гоце Делчев (Струмица)|плоштадот во Струмциа]] на 21 мај, а самите активисти организирале протести и демонстрации, по кое биле уапсени неколку членови по интервенција на бугарската полиција. По извршените масовни апсења на 5 јули 1942 година, поголемиот дел од партиското членство било или осудено или поминало во илегалство. ===Ослободување=== [[Податотека:Monument of 11 October (Strumica).jpg|мини|десно|200п|[[Споменик „11 Октомври“ - Струмица|Споменик „11 Октомври“]].]] [[Податотека:Monument of revolution - Strumica (2).jpg|мини|десно|250п|[[Споменик на Револуцијата (Струмица)|Споменик на Револуцијата]].]] Во следната 1943 година имало неуспешен обид за формирање на партизански одред. Прв обид за формирање на месен народноослободителен одбор бил направен во селото [[Вељуса]] во почетокот на мај [[1943]] година. Во ова село постоеле услови за формирање НОО, но поради апсењата извршени на 13 мај, не дошло до реализирање на оваа задача. Во пролетта [[1944]] година, за спроведување писмото на Иницијативниот одбор за свикување на [[АСНОМ]], со кое се даваат инструкции за организирање на НОО и избор на делегати за АСНОМ, струмичката партиска организација пристапила кон формирање на народноослободителни одбори. Веќе од крајот на јуни и почетокот на јули [[1944]] година, овој Одбор започнал активно да делува во Струмица. На 27 октомври 1944 година во Варварица бил формиран Првиот околски народно-ослободителен одбор за Струмица и Струмичко, од избрани делегати на сите општински одбори во околијата. За претседател на Околискиот одбор бил избран [[Иван Палифров]], додека вториот бил формиран во [[Моноспитово]] од [[Панде Дрвошански]]. Со извршената реорганзиација на ЦК на КПМ и Главниот штаб на Македонија, Струмица била вклучена во [[Трета оперативна зона на НОВ на Македонија|Третата оперативна зона]] заедно со [[Штип]], за да по одржувањето на [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ,]] на [[10 јуни]] [[1944]] година, во источна Македонија бил формиран Плачковичкиот одред. Така, во август [[1944]] година, на Бел Камен, во планината [[Плачковица]], бил формиран Струмичкиот партизански одред од десетина борци од Четвртата бригада. За командант на одредот беше поставен [[Боро Поцков]], а за политички комесар [[Момчило Митревски]]. На [[9 септември]] [[1944]] година командантот на Струмичкиот партизански одред од [[Попчево]], по капитулацијата на Бугарија, стапил во телефонска врска со командантот на Струмичкиот гарнизон — бугарскиот полковник Сарафов, на кого му поставил услови цивилната власт да се предаде на Народноослободителниот одбор. По ова, бил одржан и состанок помеѓу двете страни, на кој било одлучено Струмичкиот партизански одред на [[11 септември]] [[1944]] година да влезе во Струмица. Во градот одредот влегол на [[11 септември]], но само со оние борци кои биле наоружани. Пред тоа биле испратени упатства до [[Народноослободителен одбор|НОО]] во градот да изврши подготовки за пречек на одредот. Покрај другите пароли испишани и истакнати на општинската зграда биле и овие „''Смрт на фашизмот — Слобода на народот!''", „''Да живее македонската војска"'' и други. Во градот била формирена Народна милиција од доброволци, кои се грижеле за редот и чување на јавните објекти. Меѓутоа, на [[18 септември]] [[1944]] година, градот бил нападнат од страна на 16-от германски пешадиски полк, од 22-та германска дивизија и по тешки борби со [[Четврта македонска ударна бригада|Четвртата македонска бригадада]] германските сили успеале да ја преземат Струмица. Бригадата и Струмичкиот партизански одред се повлекла во правец на [[Огражден]]. 48-от Бугарски полк, на [[17 септември]] вечерта се повлекол граничната линија Коњарево — Ново Село — Дражево. Веќе на [[22 септември]], Четвртата бригада и Струмичкиот одред тргнале во напад на Струмица и ги потиснале на Германците по кое повторно влегле во градот. Германските единици, по напуштањето на Струмица зафатиле позиции на линијата: [[Три Води]] — [[Попчево]] — [[Рич]]. Во исто време тие добиле и засилувања од својата 22 дивизија. По повторното преземање на Струмица, Струмичкиот одред бил расформиран и влегол во составот на Четвртата македонска бригада, како нејзин петти баталјон. Во текот на октомври воените активности продолжиле во околните струмички села, за да на [[4 ноември]] германските единици започнат свое постепено повлекување од Струмица кон [[Грција]]. Во попладневните часови на [[5 ноември]] [[1944]] година, во Струмица влегле делови од струмичкото воено подрачје и командата на местото. Истиот ден, околу седум часот навечер влегоа во градот Дваесетипрвата и артилериската бригада од [[Педесет и прва македонска дивизија|51-а македонска дивизија на НОВЈ]], а подоцна и еден баталјон од четвртата бригада. На [[7 ноември]] командата на подрачјето одобрила, во едната зграда од касарната да се смести дел од бугарските единици. Бугарските единици ја напуштиле Струмица на 9—10 ноември [[1944]] година. Во текот на Втората светска војна, бројот на загинатите од Струмичко бил 72 жртви. Струмичанецот [[Благој Јанков - Мучето]] е прогласен за народен херој на Југославија. Други попознати струмички херои од периодот на Втората светска војна се [[Сандо Масев]], [[Боро Џони]], [[Герас Цунев]] итн. == СР Македонија== [[Податотека:Monument of the Five Students from Strumica.jpg|мини|десно|250п|[[Споменик на Петте струмички студенти|Споменикот]] на [[Пет струмички студенти|Петте струмички студенти]] во Струмица.]] По војната, [[Македонија]] влегла во составот на [[ФНРЈ]] односно [[СФРЈ]], како рамноправна федерална единица. По крајот на војната, во Струмица била организрана народна власт, основните основните училишта во градот започнале со работа веќе во декември [[1944]] година. Струмица и околината во голем мера биле уништени економски. Најтешко била положбата во снабдувањето со храна на населението. На [[11 ноември]] [[1944]] година бил формиран Месен комитет на КПМ за Струмица од пет члена, а за секретар била избрана [[Елка Јанкова]]. Градот бил поделен на четири реони (Бабјак, Чифлик, Маџар маало и Варош) и во сите тие реони биле создадени партиски ќелии. Во следните години започнала да се спроведува [[експропријација]] и национализација. Во периодот на [[Информбиро]]то и по него настрадале и многу невини струмичани. На [[1 мај]] [[1946]] година, низ улиците во Струмица осамнеле летоци со пароли „''Долу предавниците''!“, „''Долу експонентите на србизмот Димитар Влахов, Лазар Колишевски, Михаило Апостолски и нивните другари''!“, „''Да живее духот на Гоце Делчев и Даме Груев''“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://republika.mk/109029 |title=Струмичката петорка – сеќавање на една украдена младост |accessdate=2018-01-13 |archive-date=2017-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913063945/http://republika.mk/109029 |url-status=dead }}</ref>.. По откривањето на студентската организација на [[ВМРО]] од страна на полицијата, биле уапсени 25 лица предводени од [[Методиј Калкашлиев]]. По неколкумесечни истраги во Штипскиот затвор, на [[31 август]] [[1946]] година, тие биле изведени пред суд<ref>[http://www.promacedonia.org/44/drugi.html Гоцев, Димитър, „Новата националноосвободителна борба във Вардарска Македония 1944-1991“, София, 2000 г.]</ref> На [[13 август]] [[1951]] година биле погубени т.н. [[Пет струмички студенти]] кај селото [[Дорломбос]] под образложение дека сакале илегално да пребегаат во [[Грција]]. == Република Македонија== По [[Референдум во Македонија (1991)|Референдумот од 1991]] година, Македонија станала независна држава. Процесот на [[приватизација]] довел до затворање на неколку компании во Струмица и отпуштање од работа на неколку стотици работници, со кое невработеноста значително се зголемила. ===Избори за градоначалници=== За прв [[Список на градоначалници на Општина Струмица|Градоначалник на Општина Струмица]] во самостојна Македонија бил избран [[Костадин Манолев]] од [[СДСМ|СКМ-ПДП]], на која позиција се задржал до [[1996]] година, кога на [[Локални избори во Македонија (1996)|Локалните избори]] во [[1996]] година бил поразен од [[Васил Грчев]] од [[ВМРО-ДПМНЕ]]. На [[Локални избори во Македонија (2000)|Локалните избори]] во [[2000]] година бил избран [[Кирил Јанев]] од [[ВМРО-ДПМНЕ]], победувајќи го својот противкандидат од [[СДСМ]], [[Кирил Партенов]]. На [[Локални избори во Македонија (2000)|Локалните избори]] во [[2005]] година бил избран [[Зоран Заев]] од [[СДСМ]], и на таа позиција се задржал до [[2016]] година. На [[Локални избори во Македонија (2005)|изборите]] во [[2005]] година Заев го победил Стево Топчев од [[ВМРО-ДПМНЕ]], потоа на [[Локални избори во Македонија (2009)|изборите]] во [[2009]] ја победил [[Силвана Бонева]] и на [[Локални избори во Македонија (2013)|изборите]] во [[2013]] го победил [[Васил Пишев]] од [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Како в.д. градоначалник до изборите во 2017 година, функцијата ја извршувал Костадин Костадинов, за да на [[Локални избори во Македонија (2017)|Локалните избори]] во [[2017]] година биде избран [[Коста Јаневски]] од [[СДСМ]], победувајќи го својот противкандидат Марјан Бајрактаров од [[ВМРО-ДПМНЕ]]. == Наводи == {{наводи|3}} == Надворешни врски == * [http://www.rastko.rs/cms/files/books/4c2946e5bc923 Манол Пандевски, Ѓорѓи Стоев – Трнката „Струмица и струмичко низ историјата“, Општински одбор на Сојузот на здружението на борците од НОБ – Струмица, Струмица, 1969.]{{Мртва_врска|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Историја на македонските градови}} [[Категорија:Историја на Струмица| ]] 04lzagda1dp6hrep6hx5k93acia21km 5536279 5536278 2026-04-08T16:30:52Z Виолетова 1975 5536279 wikitext text/x-wiki {{Струмица}} '''Историјата на денешниот град Струмица''' се однесува на градот кој бил основен во [[4 век п.н.е.]] и бил познат како Астрајон, кој во текот на византиско-словенскиот период бил познат како [[Тивериопол]] и [[Струмица]], за да во османлискиот период биде познат како Устурумџа. По распаѓањето на [[Отоманското Царство]], Струмица по крајот на [[Балканските војни]] била вклучена во составот на [[Царство Бугарија]], за да по крајот на [[Првата светска војна]] биде отстапена на [[Кралство СХС]]. По крајот на [[Втората светска војна]], Струмица била вклучена во составот на [[СФРЈ]], а по нејзиното распаѓање, формално во [[Република Македонија]]. == Етимологија == Настанувањето и развитокот на Струмица во најраниот период од нејзината историја тешко може да се следи поради недостиг на повеќе и сигурни историски извори. Од времето на [[Пајонци]]те се споменуваат градовите [[Добер]], [[Астрајон]] и [[Иорон]]. Што се однесува до [[Добер]], научниците се согласни дека тој не се наоѓал ниту на местото, ниту пак во близина на [[Струмица]]. Но, нивните мислења се разидуваат при поблиското лоцирање на овој град од периодот на [[антика]]та. Некои автори сметаат дека Добер се наоѓал на местото на [[Дојран]], изведувајќи го доста произволно неговото име од античкиот Добер, додека пак други Добер го лоцираат кај струмичкото село [[Габрово (Струмичко)|Габрово]], во подножјето на планината [[Беласица]]. Професорката на Филозофскиот факултет во Белград [[Фанула Папазоглу]] го локализирала градот Добер северно од Струмица, во подножјето на планината [[Огражден]], кај струмичкото село [[Доброшинци]].<ref name="ССНИ">Манол Пандевски - Ѓорѓи Стоев - Трнката, Струмица и Струмичко низ историјата, Струмица, 1969.</ref> Додека Добер бил подалеку од Струмица, градот [[Астрајон]] лежел или на местото на денешна Струмица или сосема близу до неа. Со тоа се согласни мнозинството автори и познавачи на [[Античка Македонија|античката историја]] на [[Македонија]] кои Астрајон го идентификуваат со Струмица. Од друга страна и сличноста на старото име Астрајон со словенското [[Струмица]], кое претставува изменета и словенизирана форма на античкото нејзино име, ја потврдува оваа претпоставка. Од друга страна, словенскиот назив Струмица за градот и за истоимената река стои во најтесна врска со називот на реката [[Струма]], во античко време нарекувана Стримон. Струмица всушност претставува деминутив, изведен од Струма. Очигледно е дека античката традиција и овде силно навлегла во македонското средновековие. [[Податотека:The Grave of Struma (4).JPG|мини|десно|thumb|250п|[[Струмин гроб]]]] [[Податотека:Machuk - Strumica.JPG|мини|десно|thumb|250п|Археолошкото наоѓалиште [[Мачук (Струмица)|Мачук]]]] [[Податотека:Sts. 15 Martyrs of Tiveriopolis (2).jpg|мини|десно|thumb|250п|Остатоци од [[Црква „Св. Петнаесет тивериополски маченици“ - Струмица|црквата „Св. Петнаесет тивериополски маченици“]]]] Денешната [[Струмичко Кале|Струмичка тврдина „Цареви кули“]], била изградена далеку подоцна. Според тоа, античкиот Астрајон и средновековна Струмица го имале како заедничко само местоположбата на која се наоѓале (и тоа не потполно) и сличноста во имињата. Не се потполно разјаснети и прашањата кога и зошто градот се нарекол [[Тивериопол]] (''Тивериополис'') и до кога го носел ваквото свое име. По сè изгледа дека името Тивериопол било повеќе официјално, се употребувало долго време во византиската администрација и особено — во христијанската црковна традиција. Но паралелно со [[Тивериопол]] се употребувало и сè повеќе се наложувало и неговото словенско име Струмица. Во словенските писмени извори од средновековно доба (бугарски и српски) тој се споменува само со името Струмица. А тоа покажува дека градот во исто време носел две имиња — едното (Тивериопол) кое било официјално римско-византиско и црковно, и второто — (Струмица), кое било народно, словенско и изведено од античкото<ref name="ССНИ" />. Додека називот Тивериопол неспорно постоел, мислењата во науката се разидуваат по прашањето кога и зошто Струмица се преименувала, добивајќи го ова свое ново име. Притоа постојат две спротивни гледишта. Некои автори, изоставајќи го прашањето за врската меѓу античкиот Астрајон и средновековна Струмица, тврдат дека Тивериопол постоел уште во римско време, а [[Словени]]те по нивното доаѓање, него едноставно го нарекле Струмица. Ова слабо аргументирано гледиште, треба да се отфрли, што многумина сериозни автори и го прават, посочувајќи на фактот дека во писмените извори името Тивериопол не се среќава порано од [[XI век]] од нашата ера. Притоа, некои од оваа, прва група на автори, името Тивериопол („''Град на Тибериј''“) го изведуваат од името на некој римски или византиски цар по име [[Тибериј]]. Од историјата е познато дека такви имало тројца: еден римски (од почетокот на I век во нашата ера) и двајца византиски кои владееле значително подоцна — првиот од 578 до 582 година, и вториот, од 698 до 705 година. Ова гледиште е слабо аргументирано и може да се смета поскоро за слободно составена претпоставка, отколку за научна вистина. Пообразложено и поаргументирано треба да се смета гледиштето на втората група автори, според кои, преименувањето на Струмица во Тивериопол е сврзано со култот на [[Св. Петнаесет тивериополски (струмички) маченици|Светите Петнаесет тивериополски маченици]]. Имено, во почетокот на IX век, за време на византискиот цар [[Никифор I]], во Струмичко било населено христијанско население од градот Тибериопол кој се наоѓал во областа [[Витинија]], во [[Мала Азија]]. Според [[Васил Златарски]] овие малоазиски колонисти подигнале нова населба, на просторот меѓу денешните села [[Баница]] и [[Водоча]], на која и го дале името ''Тибериопол''. Нешто подоцна до Струмичко навлегле ордите на бугарскиот хан [[Крум]] кои ја разрушиле новопостроената населба. Но култот на [[Св. Петнаесет тивериополски (струмички) маченици|Светите Петнаесет тивериополски маченици]] фатил длабоки корени. Според една од легендите, градот бил изграден од римскиот цар Тибериј и определен за резиденција на неговата ќерка Струма. [[Струмин гроб|Нејзиниот гроб]], наводно, се наоѓал кај денешното село [[Баница]]. И токму според името на оваа царска ќерка, подоцна и градот и реката биле наречени со името Струмица. == Антички период == Почетокот на континуираното живеење во [[Струмица]] и во непосредната околина според археолошките истражувања, датира од [[4 век]] п.н.е. (неолитска населба [[Страната (Ангелци)|Страната]] кај с.[[Ангелци]]), а во непосредната близина на [[Струмица]], поточно на [[Струмичко кале|Цареви Кули]], е констатирана праисториска култура која егзистирала од времето на доцното [[бакарно време]] до раната бронза (почеток на IV- до сред на III милениум п.н.е). Под името [[Астрајон]], градот за првпат во пишаните извори се среќава кај римскиот историчар [[Тит Ливиј]], во [[181]] година пред новата ера, во врска со убиството на [[Деметриј]] братот на македонскиот крал [[Персеј]] (179-168 п.н.е), односно синот на [[Филип V]] (221-179 п.н.е). Името [[Астрајон]] градот го добил по пајонското племе, [[Астраи]]. Во [[168 п.н.е.]], [[Македонија]] паднала под римски протекторат и била поделена на четири мериди, а [[Астрајон]] припаднал на втората мерида. Во [[148 п.н.е.]] [[Македонија]] станала римска провинција. Во римскиот период градот го променил своето име во [[Тивериопол]], за што ни сведочи мермерниот постамент, посветен на патронот Тибериј Клавдиј Менон, од крајот на [[2 век]] и почетокот на [[3 век]]. Во времето на римскиот цар [[Јулијан Отпадник]] ([[361]]-[[363]]) во [[Тивериопол]] биле погубени [[Св. Петнаесет тивериополски (струмички) маченици|Св. 15-те Тивериополски свештеномаченици]]. Во [[395]] година [[Римското Царство]] се распаднало на два дела, а [[Македонија]] припаднала на [[Источно Римско Царство|Источното Римско Царство]]. Потоа [[Тивериопол]] се наоѓал во составот на провинцијата ''Macedonia Salutaris'' (крај на [[4 век]]) и провинцијата ''Macedonia Secunda'' (крај на [[5 век]]). За постоењето на градската населба од тој период сведочи доцноантичката урбана палата [[Мачук (Струмица)|Мачук]]. Освен ова археолошко наоѓалиште, во градот Струмица се откриени и следните наоѓалишта: [[Марково Кале (Струмица)|Марково Кале]], [[Градско паркче (Струмица)|Градско паркче]], [[Катастарска парцела 3730 (Струмица)|Катастарска парцела 3730]], [[Самарница (Струмица)|Самарница]]<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). ''Археолошка карта на Република Македонија''. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref>. == Среден век== ===Византиско-словенски период === [[Податотека:Peter Schnorr In den Schluchten des Balkan Illustration 433.jpg|мини|десно|thumb|250п|„Ова е Острумџа“ Илустрација на Петар Шнор од 1908 година за книгата „Во клисурите на Балканот“ на Карл Меј]] [[Податотека:Czar's Tower in Strumica, Macedonia.JPG|мини|десно|thumb|250п|[[Струмичко Кале]]]] Со преселбата на [[Словени]]те, која се одвивала во периодот од осумдесеттите години на [[6 век]] до триесеттите години на [[7 век]], градот доживеал големи разурнувања. На овие простори се населило словенското племе [[Струмјани]], кое го добило своето име по реката ''Стримон'', која тие ја преименувале во [[Струма]]<ref>[http://www.strumica.gov.mk/index.php/mk/pochetna/2010-09-16-07-23-26/2010-09-16-07-32-28/211-2010-09-07-12-54-04 Опшина Струмица - Историја]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Струмичката област се наоѓала зад [[Солун]], а во нападите на овој град секогаш земале активно учество и [[Струмјани]]те. На таков начин, до почетокот на [[7 век]], Словените ја колонизирале и Струмичката област и се утврдиле во неа. Словенските доселеници, заседнувајќи трајно и во Струмичката област, сосема го измениле нејзиниот етнички карактер. Старото предсловенско население кое дотогаш, според [[Теофилакт Охридски]], си живеело во мир и под власта на [[Византија]], било проретчено, и се изгубило среде Струмјаните кои ја пословенчиле и [[Струмичко-радовишка Котлина|Струмичката Котлина]]. На местата од старите разурнати населби, за кои спомнува и Теофилакт, тие изградиле нови градски и селски населби, при што или ги измениле нивните дотогашни називи или им дале свои и сосема нови имиња. Некои автори дури сметаат дека повеќето антички градови по [[7 век]] се претвориле во поголеми словенски села, што е сосема прифатливо<ref name="ССНИ" />. Во времето на своето доселување во Македонија, Словените живееле во родовско-племенски заедници, во свои селски општини. Но, во истото ова време, тие се нашле во состојба на премин од родовско-племенското, бескласно општествено уредување, кон класното општествено и државно уредување. На чело на племенските сојузи застанувале поедини истакнати племенски кнезови. Така, [[Опсада на Солун|Опсадата на Солун]] од [[614]] до [[616]] година била изведена под водството на кнезот [[Хацон]]. Тогаш, според легендата за чудата на [[Свети Димитриј Солунски]] кој, наводно го спасил градот од словенските опсади, племенски сојуз формирале племињата [[Драговити]], [[Сагудати]], [[Велегезити]] и други<ref name="Ћоровић">Ћоровић, Владимир. Историја Срба. Нови Сад: Артпринт, 2005. 35. Print.</ref>. Византискиот цар [[Констанс II Ираклиј]] во [[658]] година презел кампањи против [[Словени]]те на [[Балканскиот Полуостров]], при што ги поразил сите племиња кои се населиле во [[Грција]] и [[Тракија]]. Како резултат на тоа, еден дел од македонските Словени биле принудени да ја признаат врховната власт на [[Византија]]. Оваа византиска контраофанзива, несомнено, ги погодила и Струмјаните. Легендата за [[Свети Димитриј Солунски]] спомнува дека само „''Словените од Стримон и Ринхина... делумно мирувале и го одложиле оружјето''“. На друго место легендата зборува и поконкретно. Според неа, имено, императорот тргнал со војска собрана од [[Тракија]] и соседните земји и започнал војна „''против оние од Стримон (Струма) и тоа не прикриено или тајно, туку со претходно објавен поход. Кога овие дознале за тоа, ги зазеле клисурите и укрепените места, се подготвиле за отпор против ромејските трупи, (и) повикувајќи ја на помош сета варварска војска од разни кнезови''“. И, наводно, со помошта на солунскиот светец и заштитник, Византиците „''ги исклале нивните најхрабри и најдобри хоплити (пешаци, со тешко вооружување б. н. ) во оние нивни заседи што тие (Словените) ги имале подготвено и се разбега сето варварско племе...“'' Тогаш Словените, претрпувајќи краен пораз, „''започнале да зборуваат за мир''“<ref name="ССНИ" />. Наследниците на Констанс II продолжиле да преземаат воени походи против [[Склавини]]те. Од крајот на [[8 век]], [[Византија]] ја уништила [[Македонска Славинија]] и државата ја разделила на кнежевства. Во следниот период, на просторот помеѓу долниот [[Дунав]] и [[Стара Планина]], било основано [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]], а Струмица подоцна била вклучена во нејзините територии. Во меѓувреме, за да ја зацврсти својата доминација во овој регион, Византија често вршела преселување на словенското население во [[Мала Азија]]. Царот [[Никифор I]] (802 — 811), според некои извори, наредил „''христијани од сите теми (области) да се преселуваат во Склавиниите''“. На вакво колонизирање во ова време била подложена и Струмичката област, бидејќи и таа требало да се вклучи во поширокиот одбранбен појас околу [[Солун]]. Тогаш од Никифор I и биле колонизирани малоазиските христијани-стратиоти, близу до денешна Струмица, меѓу [[Баница]] и [[Водоча]]. Својата нова населба тие ја нарекле [[Тивериопол]]. Но, наскоро дел од овие колонисти, поради еден бугарски препад кон Струмица, бил принуден да се врати назад. Педесеттина години подоцна бил преземен нов колонизаторски потфат од царот [[Теофил (византиски цар)|Теофил]] (829 — 842). Струмичката област добила статус на византиски сојузник, со своја внатрешна самоуправа. Во изворите од ова време Струмичката област се именува како архонтија, т. е. кнежевство. Отпрвин во неа управувале домашни словенски кнезови, кои дури подоцна биле сменувани од Византици. Нешто подоцна Византија ја уништила автономијата на Струмјаните во долниот тек на Струма и околу морето, трансформирајќи ја оваа област во своја административна единица, тема, со седиште во [[Сер]]. ===Бугарско Царство=== [[Податотека:Sts. 15 Martyrs of Tiveriopolis (4).jpg|мини|десно|thumb|200п|[[Св. Петнаесет тивериополски (струмички) маченици|Св. Петнаесет тивериополскимаченици]], заштитници на градот]] До кон средината на [[9 век]] бугарските цареви [[Пресијан]] (836–852), а потоа и [[Борис I]] (852—889), проширувајќи ги постепено границите на [[Првото Бугарско Царство]] кон [[Македонија]], ја вклучиле и Струмичката област во пределите на Бугарија. Проширувањето на територијата на Бугарија продолжила и во времето [[Симеон I]], а границата на Бугарија се придвижила на 20 километри од [[Солун]].<ref>"In the year 6412 since the creation of the world, [[indict]] 7 (904). Border between Byzantines and Bulgarians. In the time of Simeon, by the grace of God Prince of the Bulgarians, under Olgu Tarkan Theodore and under Komit Drista." Border marking inscription from Narǎš (modern Greece). {{Наведено списание|last=Uspenskij|first=F.I.|authorlink=Fyodor Uspensky|year=1898|title=Pograničnyj stolb meždu Vizantiej i Bolgariej pri Simeone|journal=Izvestija russkogo arheologičeskogo instituta v Konstantinopole|language=ru|pages=184–194}}</ref>. Вклучувајќи ги земјите на Струмјаните во својата држава, Борис нив ги организирал во новоосновани воено-административни единици, наречени [[комитат]]и, на чело со управители-комеси. Меѓутоа, новото организирање на воено-административната власт, изгледа, не можела, а Борис и не сакал веднаш и со еден удар да го уништи дотогашното племенско сродство и меѓусебната поврзаност на словенските селски општини. Тој оставил за комеси и некои домашни родовски првенци. Според архиепископот [[Теофилакт Охридски]], како такви се спомнуваат комесот [[Таридин]] кај Борис за Брегалничката област, и комесот [[Дристeр]], нешто подоцна, за Струмичката област<ref name="IMN321">''Историја на македонскиот народ'', 2000</ref>. Струмичката област останала во составот на [[Првото Бугарско Царство]] до неговото уништување во [[971]] година, кога за кратко време областа била освоена повторно од Византија до Второто востание на Самоил<ref name="ССНИ" />. ====Христијанизација==== [[Податотека:Струмички (македонски) апостол.jpg|мини|десно|thumb|200п|[[Струмички (Македонски) апостол]]]] Византија мошне рано започнала да го шири [[христијанство]]то на овие простори и да ја наложува својата црковна организација. Сите контраофанзивни воени походи на византиските цареви, почнувајќи со походот на [[Констанс II Ираклиј]] против [[Словени]]те, биле проследени и со христијанизаторски акции. Заедно со новата вера пак, се ширела и [[Византиска култура|византиската култура]], со што се настојувало Словените да се вклучат во византиската културна сфера и трајно да се приврзат за византиските интереси. Со ваква мисија најверојатно и словенскиот просветител [[Св. Методиј Солунски]] престојувал во [[Македонија]] десетина години како византиски царски намесник спроведувајќи ја т.н. [[Брегалничка мисија]]. Оскудните пишани податоци малку кажуваат со која област во Македонија управувал Методиј, поради што во науката постојат неколку гледишта, а според едно од нив, Методиј управувал во Струмичката област. Според Методиевото житие, кога тој ја заземал управителската функција, него го посетил брат му [[Свети Кирил|Константин (Кирил)]] и тие двајцата „''го проповедале христијанството и по Брегалница''“. Кирил тогаш покрстил илјадници Словени. Некои автори во прилог на ова гледиште ги посочуваат и народните преданија преданија со црквата кај селото [[Водоча]] и тврдат дека по реката Водочница („Бела Река“) Методиј, исто така покрстувал Словени. Натамошното проширување, затврдување и конечна победа на [[христијанство]]то меѓу Македонските Словени, па и во Струмичко, било поврзано и со државниот акт на кнезот [[Борис I]] од [[864]] година кога тој христијанството го прогласил за државна вера<ref>Петров, П. „За годината на налагане на християнството в България“. ­ ИИИ, т. 14 – 15, С., 1964, 588 – 589: ''„Покръстване на княз Борис и на неговия двор през пролетта на 864 г.“''</ref><ref>Петър Петров, Христо Темелски, „Църква и църковен живот в Македония“, 2003 г.</ref>, како и со просветителската дејност, особено на [[Климент Охридски]]. Веднаш по покрстувањето во земјата избувнал бунт во круговите на неколку незадоволни бугарски провинции. [[Бертински летописи|Бертинските летописи]] опишуваат како Борис со неколкумина верни поданици успеал не само да се спаси туку и да го задуши бунтот и ги зароби противниците<ref>Съдът над историците: българската историческа наука, документи и дискусии 1944-1950, Академично изд-во М. Дринов, 1995, ISBN 9544302476, стр. 246.</ref><ref>Годишник На Софийския университет "Св. Климент Охридски". Център за Славяно-византийски проучвания "Иван Дуйчев". Том 10, София, стр. 89 .</ref>. Се смета дека во овој крај како ученик на Светите Кирил и Методиј Солунски дејствувал и Свети Климент Охридски, кој според преданието и потекнувал од Струмичко. Во еден список на епископи, којшто се однесува на ова време, името Климент е означено како епископ Тивериополски<ref>[http://www.mpc.org.mk/MPC/SE/istorija.asp Од историјата на Струмичката епархија]</ref> и дека Струмица, уште пред Климентово време, била седиште на христијанска епископија. Со [[Тивериопол]] пак, во црковната администрација, долго време била регистрирана Струмица. Паралелно со христијанизирањето и со затврдувањето на бугарската власт во Македонија, Македонија ја зафатил забрзан процес на [[феудализација]] на општествените односи. Процесот на феудализација примил особено жестока форма во времето на [[Симеон I]] (893—927), кој водел долготрајни и исцрпувачки војни како и на неговиот наследник [[Петар I (Бугарија)|Петар I]] (927—969). Во времето на Петар се појавило и [[богомилство]]то. Власта и официјалната христијанска црква жестоко ги прогонувале богомилите, поради што богомилството замрело. ===Самоилово Царство=== Веднаш по смртта на бугарскиот цар Петар (јануари 969) во Македонија избувнало востание насочено против централната бугарска државна власт<ref name="Step">''[[Стјепан Антолјак]]: „Средновековна Македонија“, том 1, Мисла, Скопје, 1985.''</ref>. На чело на востанието застанале четворицата браќа [[Давид (комитопул)|Давид]], [[Мојсеј (комитопул)|Мојсеј]], [[Арон (комитопул)|Арон]] и Самоил, синови на брсјачкиот комес [[Комес Никола|Никола]], коишто византиските автори ги именуваат како комитопули. Несомнено е дека во условите на забрзаната феудализација во Македонија и таткото Никола, и четворицата негови синови, придобиле извесна самостојност што им послужила како база за натамошно политичко осамостојување. [[Мојсеј (комитопул)|Мојсеј]] своето седиште го имал во градот [[Струмица]]. Одовде тој, кон 976—977 година, ја преминал реката Струма, се спуштил на југ, и ги насочил своите напади против [[Сер]], каде што под неговите ѕидови и загинал. По смртта на Мојсеј Струмичката област ја зел Арон, но откога и тој наскоро го изгубил животот. По неуспешното востание, во [[976]] година било дигнато ново востание против [[Византија]]<ref name=OstrogorskyByzantineState>{{Наведена книга|author=George Ostrogorsky|title = History of the Byzantine State| publisher= Blackwell| year=1984|language=англиски|isbn=0631127828}}</ref><ref name=ObolenskyCommonwealth>{{Наведена книга|author=Dimitri Obolensky |title = The Byzantine Commonwealth| publisher= Weidenfeld and Nicholson| year=1971|department=4|language=англиски|sbn=0297003437}}</ref> по кое била основано [[Самоилово Царство|Самоиловото Царство]] со центар околу [[Преспа]] и [[Охрид]], но тоа веднаш ја опфатило цела Македонија. Со пренесувањето на седиштето на царствто од [[Преспа]] во [[Охрид]], [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]] била подигнета во ранг на патријаршија. Смртта на самоиловите браќа му овозможило на [[Цар Самоил|Самоил]] да застане на престолот. Во следните години [[Самоилово Царство|неговото царство]] значително се проширило. [[Податотека:Pirgo tower.jpg|мини|десно|thumb|250п|Остатоци од кулата [[Кула Пирго (Мокриево)|Пирго]]]] [[Податотека:Statue of Tsar Samuel - Strumica (2).jpg|мини|десно|thumb|250п|Споменик на [[Цар Самоил]] во градскиот Парк]] Од почетокот на [[11 век]] царот [[Василиј II]] (976-1025) презел голема офанзива против Самоил. Самоил обрнал специјално внимание на одбраната на градот Струмица и неговата област. Покрај утврдувањето на градот и околните тврдини, изградил прегради по патиштата, распоредувајќи исто така на овој терен и големи воени сили. Причината поради која Самоил и давал големо значање на одбраната на овој крај е во тесна врска со фактот што Василиј, од кај реката Струма, по обичај, „''секоја година''“ навлегувал во централна Македонија по „''Царскиот пат'',“ кој водел по текот на река Струмица. Имајќи го сето тоа предвид, според [[Јован Скилица]], Самоил одлучил да го прегради пристапот на византискиот цар во теснината наречена „''Кимба Лонга'',“ т.е. најтесното место „Клидион“<ref>Првиот израз „Кимба Лонга“ е од влашко потекло и во превод значи (долго поле), додека вториот е грчки збор и во наш превод значи (клуч). Во науката сè уште не е расчистено со сигурност на кое место се однесува „Кимба Лонга“, денес не постои такво место во овој крај со ова име, можеби „Кимба Лонга“ се однесува на долината на р.Струмица почнувајќи од денешното с.[[Ново Село (Струмичко)|Ново Село]] па до устието на р.Струмица, т.е. Струмичкото Поле.</ref>. Додека „''Клидион''“ со сигурност може да се потврди дека е теснината меѓу [[Беласица]] и [[Огражден]], позната како Клучка клисура, денес на овој простор на бугарска територија постои село кое го носи името [[Клуч (село)|Клуч]]<ref>В.Златарски, История на българската държава през средните векове. Том I, София</ref>. Држејќи ја цврсто Струмичката тврдина како своја позадинска база, Самоил ја избрал нејзината околина за давање на решителен отпор. По [[Беласичка битка|започнувањето на битката]], византиските напади постојано биле одбивани и самиот Василиј се убедил дека преку оваа клисура нема да може да го порази на Самоил, кој пак во исто време преземајќи една воена диверзија од Струмица испратил еден одред кон [[Солун]] на чело со војсководачот Несторица, кој претрпел пораз. Откажувајќи се од фронтален напад, византиската команда се определила да примени воена замка. Еден силен одред под командата на пловдивскиот стратег [[Никифор Ксифијас]] извршил заобиколно движење, и на 29 јули, сосема неочекувано и со викотници ги нападнал од задгрб бранителите на тврдината. По ова самоиловите војници започнале панично да бегаат кон Струмица, но голем дел од нив биле заробени. Не е познато каде се наоѓал Самоил во овој за него судбоносен ден. Едни автори сметаат дека тој останал во [[Струмичко Кале|Струмичката тврдина]], бидејќи очекувал напади како од исток, така и од југ, од кон Солун додека други сметаат дека се наоѓал во [[Кула Пирго (Мокриево)|тврдината]] кај денешното село [[Мокриево]]. Како и да е, неговиот син [[Гаврил Радомир]] успеал својот татко да го спаси и да овозможи негово пренесување во тврдината во [[Прилеп]], а тој останал да ја брани [[Струмица]]. По победата, Василиј тргнал кон Струмица, но наскоро еден друг настан го натерал да се откаже од нејзиното опсадување и да отстапи кон исток. Имено, византискиот цар му наредил на солунскиот стратег [[Теофилакт Вотанијат]], со една единица да го расчисти патот кон Струмица од југ, од кај [[Костурино]] и [[Чам Чифлик]], но византиските сили биле поразени а Вотанијат бил убиен. Кога дознал Василиј за ова, наредил како одмазда четиринаесетте илјади пленети Самоилови војници да бидат ослепени и истите да бидат испратени кај Самоил во Прилеп. Една месна легенда раскажува дека ослепувањето на војниците станало западно од Струмица, кај селото [[Водоча]] чиешто име, наводно, произлегло од двата збора: „''вади очи''“. Самоил кога ги видел своите војници, починал а него го наследнил Гаврил Радомир, кој пак бил убиен од братучед му [[Јован Владислав]], кој и му го зел престолот, но наскоро и тој загинал. [[Градиште (Банско)|Термица]] била освоена најверојатно во [[1015]] година, додека Струмица му била предадена од страна на војводата Драгомаж, кој допатувал во Сер за да му ги предаде клучевите на градот. Пред Струмица Василиј II го пречекал архиепископот Давид, предавајќи му писмо од царицата — вдовица Марија, жената на Јован Владислав, што исто така молела за привилегии Откога била уништена Самоиловата држава, [[Василиј II]] ја вклучил Македонија во византискиот тематски управен систем, претворајќи ја во одделна административна област, тема, под името [[Бугарија (тема)|Бугарија]] и со седиште во [[Скопје]]. Се изменил и етничкиот состав на населението, а голем дел на грчко население било населено во овие региони. Така во еден попис („практикон") на манастирските имоти во Струмичката област од 12 век, како сведоци се потпишале дванаесетмина видни граѓани, меѓу кои, само половината биле Словени. Од трите повелби на Василиј се дознава дека во 1019 година продолжила да опстојува Струмичката епархија: „''Епископ на Струмица да има во самата Струмица, во Радовиш и во Конче 12 клирици и 12 парици''“<ref name="ССНИ" />. ===Период до османлиското освојување=== [[Податотека:Bulgaria under Kaloyan.png|мини|десно|thumb|250п|Бугарија во [[13 век]] и териториите на [[Добромир Хрс]]]] [[Податотека:Смртта на Стрез.jpg|мини|десно|thumb|200п|Смртта на Стрез, фреска од трпезаријата во манастирот Хиландар (1622)]] [[Податотека:Saint Leontios 15th c icon.jpg|мини|десно|thumb|200п|[[Леонтиј II Ерусалимски]]]] Македонија цврсто била вклучена во византискиот феудален систем, а процесот на [[Феудализам|феудализација]] до крајот на [[12 век]] веќе бил завршен. Овој процес на народните маси им носел губење на личните слободи и закрепостување, бесконечно зголемување на државните, црковните и феудалните ангарии, даноци и такси, а честопати и најотворено пљачкање. Тоа било и причината во текот на [[11 век]] да се кренат две поголеми, но неуспешни востанија на [[Петар Делјан]] во [[1040]] и на [[Ѓорѓи Војтех]] во [[1072]] година. Но, арената на востаничките дејства, и во обете востанија, не ја зафатиле и Струмичката област. На самиот почеток од [[12 век]] Струмица повторно се споменува во византиските извори. Имено, при едно свое минување низ Струмица царот [[Алексиј I Комнин]] го посетил во [[1106]] година наскоро основаниот [[Вељушки манастир|манастир „Света Богородица Елеуса"]], кај селото [[Вељуса]], при што му подарил земји и имоти. Крајот на [[12 век]] и почетокот на [[13 век]] во историјата на Македонија биле исполнети со една крајно тешка и анархична положба, во која несигурноста за животот и имотот на луѓето се зголемиле до опасни размери. За еден многу краток период повеќе од десетпати во македонските предели се сменувале нејзините господари. Во услови на слабеење, а потоа и привремено пропаѓање на [[Византија]], на успешните ослободителни востанички и други борби на [[Срби]] и [[Бугари]], и во [[Македонија]] се појавиле сепаратистички стремежи кај крупните феудалци. Таков бил феудалецот [[Добромир Хрс]] со чија појава Струмица станала центар на неговата краткотрајна феудална државица. За потеклото на Хрс нема сигурни податоци, но се знае тоа дека во околу [[1185]] година Хрс, имајќи ја под контрола [[Струмичко Кале|Струмичката тврдина]] и околу 500 војници под своја команда, се прогласил за самостоен господар на Струмичката област. [[Добромир Хрс]], користејќи се со династичките борби во Византија, со присуството на крстоносците, со навлегувањето на Бугарија од една, и на Србија од друга страна во Македонија, пак ги изневерил Византиците и продолжил да работи на создавањето на своја држава. Тој ја снабдил Струмичката тврдина со потребното оружје и храна, склучил сојуз со бугарскиот цар [[Калојан]] и со војска навлегол во Серската област. Потоа се свртел кон долината на Вардар и ја освоил тврдината [[Просек]], на влезот на [[Вардар]] во к /лисурата кај денешната [[Демир Капија]], по кое престолнината ја пренесел во Просек. Новиот византиски цар [[Алексиј III Ангел]], започнал поход против Хрс во [[1199]] година, но порди неуспехот, Византија му ги признала освоените територии на Хрс. По ова, Хрс се оженил со ќерката на византискиот протостратор Маноил Камиц. По првите успеси, според византиските историчари, Алексиј III му ја одзел во [[1202]] година Струмица која, претставувала негово последно упориште. По исчезнувањето на Хрс, неговите владеења си ги поделиле [[Византија]] и [[Бугарија]]. Струмица му припаднала на византискиот цар, а Просек — на бугарскиот цар [[Калојан]]. По отстранувањето на Хрс, во Просек се затврдил друг самостоен крупен феудалец — [[Севастокрар Стрез]] (1207—1214), близок роднина на убиениот цар [[Калојан]]. Во почетокот на [[13 век]], ја загубил борбата за испразнетиот бугарски престол, по смртта на [[Калојан]], и се засолнил во [[Србија]] кај [[Стефан Немања]]. Во истото ова време, на исток од Струмичката област, со седиште прво во Родопската област, а потоа во тврдината на Мелник, се одметнал од бугарската држава крупниот феудалец [[Алексиј Слав]]. Сојузувајќи се Стрез и Слав, започнале да војуваат на разни страни, при што заеднички освоиле некои земји по средниот тек на Струма. Тогаш Струма, всушност, станала нивна заедничка граница: на исток од неа се наоѓале владеењата на деспот Слав а на запад — земјите на Добромир Стрез. Според тоа, и Струмица, со сета нејзина поблиска околија влегла, но за кратко време, во составот на Стрезовата држава. Во следните стотина години до паѓањето под српска власт, во Струмичката област повеќепати се промениле нејзините политички владетели. Така, по смртта на Стрез, таа влегла во составот на владеењата на деспот Слав, а по пропаѓањето на [[Солунско Кралство|Солунското Кралство]], била вклучена во [[Епирско Деспотство]]. По поразот на Епирците во [[Битка кај Клокотница|Битката кај Клокотница]], во денешна јужна Бугарија, во [[1230]] година, и Струмичката област, за еден период од десеттина години, била вклучена восоставот на [[Второ Бугарско Царство|Второто Бугарско Царство]] на [[Иван Асен II]], за наскоро по неговата смрт повторно да влезе, за подолго време, во составот на [[Византија]] која во [[1261]] година била обновена. Приближно од ова време, од последните години на византиското владеење овде, се зачувал еден мошне ценет опис на градот и на неговата околија, направен од византискиот историчар и писател [[Никифор Грегора]]. Во почетокот на [[XIV век]], византискиот емисар во дворот на српските кралеви [[Никифор Грегора]], се задржал неколку дена во Струмица каде што нашол заштита во градот и во едно од своите писма до Андроник Зарида во [[1326]] година запишал: {{quote|...Следното утро по цел ден одење стигнавме во едно гратче, над облаците, што се вели, Струмица, така некако наречено од месното население, сместено на една откината и ѓаволски висока планина, така што тие што седеа на тврдината, гледани од долината, прилегаа на птици...Таму обично се говорат варварски дијалекти, а начинот на животот необично им одговара на луѓе што се служат со мотика.Звуците што ги произведуваа беа полуварварски, но складни како миксолидиските... и миксофригис-ките. Јазикот што го зборуваа е јазик на овчари, напоменува на јазик на планинци и на оние што ги водат стадата по карпите на ридиштата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mn.mk/istorija/6276|title= Писмо од Никифор Грегора до Андроника Зарида - 1326&nbsp;г. |publisher=Македонска нација|accessdate=2013-05-08}}</ref>}} [[Податотека:Vukasin ugljesa 1371 mk.png|мини|десно|thumb|250п|Струмица во составот на териториите на крал [[Волкашин Мрњавчевиќ]] и деспот [[Јован Углеша]] во 1371 година.]] Во следниот период започнало српското освојување на овие простори. Кон крајот на [[1283]] година кралот [[Стефан Урош II Милутин]] навлегол длабоко во [[Македонија]], ги опустошил Струмската и Серската област и кај [[Кавала]] [[Срби]]те првпат излегле на [[Егејско Море]], по кое повторно се повлекле. По доаѓањето на [[Стефан Душан]] на српскиот престол тој го освоил од Византија и преостанатиот јужен дел од Македонија (без [[Солун]]), приклучувајќи ја неа кон своите дотогашни и наследени владеења. Во походот од [[1334]] година во српски раце паднала и [[Струмица]]. Од друга страна некои податоци укажуваат дека уште пред доаѓањето на Душан на српскиот престол во Струмица веќе се зацврстил самостојниот феудалец, протосевастот [[Хрељо]]. Дека феудалецот [[Хрељо]] створил своја полунезависна држава на теренот околу [[Штип]] и Струмица уште пред [[1334]] година покажуваа и дарувањата на цркви, имоти и села сосе селаните што тој ги подарил на светогорскиот манастир [[Хилендар]]. По неговата смрт, Струмица останала под српска управа.По конечното вклучување на Струмица и нејзината околија во српската држава, како нејзин царски намесник (управник) се споменува српскиот феудалец кефалија [[Дабижив]], кој веројатно на оваа должност бил поставен од самиот Душан. По смртта на Душан започнало и распаѓање на Српското Царство. Распаѓањето на пространата српска држава особено се засилило по [[1366]] година кога таа, според Стојан Новаковиќ, се поделила во два дела: јужни и северни држави. Македонија, која покрај Тесалија, Епир и делови од Албанија, влегла во јужниот дел ја заграбиле голем број крупни феудални владетели. Во Сер се зацврстил [[Јован Углеша]], додека во [[Прилеп]] - [[Волкашин]]. Со земјите помеѓу Сер, Солун и Струмица, до Беласица, т. е. западно од Угљеша господарел војводата Богдан, за кого не се знае скоро ништо поконкретно. Наспроти феудалната раздробеност и меѓусебните војувања на балканските феудалци, на исток, во Мала Азија, во ова време започнала да израстува една нова политичка сила — државата на Османлиите == Османлиски период == ===Освојување=== Уште во времето на [[Стефан Душан|царот Душан]], [[Османлии]]те ја пренеле својата власт од азискиот и врз европскиот континент. По распаѓањето на Душановото Царство, на територијата на некогашната српска држава се создале неколку помали феудални држави со локални феудалци. Струмица за краток период била под власта на браќата Дејановиќ. Освојувајќи ги [[Дарданели]]те, и особено по паѓањето на [[Одрин]] во [[1361]] година, [[Османлии]]те продолжиле со своите освојувања во две насоки: по долината на реката [[Марица]] — кон [[Бугарија]], и преку [[Западна Тракија]] — кон јужна [[Македонија]]. Одлучувачката битка помеѓу [[Османлии]]те и [[Волкашин]] и [[Углеша]] се случила во [[1371]] година во [[Маричка битка|Битката кај река Марица]], кога Османлиите им нанеле голем пораз, а двајцата браќа загинале во битката. Заземањето на македонските градови започнало веднаш по Маричката победа на Османлиите. Во [[1382]] и [[1383]]година, [[Османлии]]те ги зазеле градовите [[Сер]], [[Штип]], [[Прилеп]] и [[Битола]], како и [[Струмица]]<ref name="ССНИ" />. Досега не е точно утврдено кога точно Струмица паднала под османлиска власт, но според некои историски податоци, во [[1383]] година на [[Крит]] веќе се продавале робови, меѓу кои имало и со потекло од Струмица<ref name="Матковски">[[Александар Матковски]], Отпорот во Македонија во времето на турското владење, Скопје 1983.</ref>. ===15 век - 16 век=== [[Податотека:Strumicka kaza.jpg|мини|десно|thumb|250п|Граници на Струмичката каза.]] [[Податотека:Orta mosque - Strumica (2).JPG|мини|десно|thumb|250п|[[Орта џамија]]]] [[Податотека:Old turkish post office in Strumica.jpg|мини|десно|thumb|250п|[[Стара турска пошта (Струмица)|Турската пошта]] (денес музеј)]] [[Струмица]] во [[Отоманско Царство|османлискиот период]] во турската администрација била нарекувана ''Уструмџе''. Струмиџа била центар на Струмичката нахија, и кон неа бил вклучен Радовиш и некои села во Радовишко. Струмичката нахија како основна административно-територијална единица била вклучена во Ќустендилскиот санџак, во кој се наоѓале уште 21 нахии. Целата територија на Ќустендилскиот санџак била поделена на четири кази и тоа: Ќустендилска, Штипска, Врањска и Струмичка каза. Во Струмичката каза биле опфатени подрачја на Струмичко, Малешевско, Бојмија, Конче, Тиквешко, Петричко и Мелничко. Според тоа, власта на струмичкиот кадија се простирала или опфаќала седум нахии. Во целото царство бил воспоставен [[Спахија|спахиско]]-[[тимар]]ски систем. Во 1519 година, Струмица и 7 села од Струмичката нахија биле вклучени во хасови, и тоа, едно село во хасовите на санџакот, друго село во хасовите на румелискиот беглер-бег Ферхад-паша, 4 села во Нишанџи-бегот а градот Струмица и селото Бељуса во хасовите на ќустендилскиот санџак-бег Мехмед. Во 1572 година Струмица била хас на ќустендилскиот санџак-бег Јунус-бег. градот било населено номадско сточарско туркменско население, така што градот го сменил својот лик и започнал да добива ориентален изглед. Во текот на [[15 век]], во [[Отоманското Царство]] се случиле голем број на муслимански востанија во кои учество имале и [[христијани]]те. Најпознати востанија се оние на [[Муса Челебија]] (1409-1413) и на [[Бедредин Симави]] (1416). Познато е дека во Струмичко Бедредин имал голем број на приврзаници. Во истиот период во Струмичко започнало да се развива и [[ајдутство]]то. Тоа посебно може да се заклучи според еден податок од [[1502]] година кога еден дубровнички трговски караван бил ограбен и биле убиени десет луѓе, по кое од [[Дубровник]] во Струмица дошла специјална комисија за истражување на случајот<ref name="Матковски" />. Тврдината во текот на првата половина од [[16 век]] го изгубила своето значење, бидејќи останала во заднина на [[Османлии]]те и поради тоа не ја обновувале. Ова се потврдува од фактот што во [[1519]] година имало деветчлена посада, во [[1530]] имало 8 а во [[1573]] година само 5 члена посада на чело со јаничарот Мустафа<ref name="Матковски" />. Струмица според пописот од [[1519]] година имала 2.780 жители, од кои 1.450 [[христијанство|христијани]], а 1.330 [[ислам|муслимани]] со 2.040 куќи или 266 муслимански семејства, во 1528-1530 имало 211, во 1566 година имало 442. Во 1568-1573 година имало само три еврејски семејства и 12 цигански. Во тој период се одвивала и засилена [[исламизација]] на што се должи зголемениот број на [[ислам|муслимани]], 2.200 на пописот од [[1570]] година, наспроти 1.230 [[христијанство|христијани]]. За овој состав сосема одредено и сигурно зборува еден турски попис ([[дефтер]]), од [[16 век]]. Според него во Струмица имало 455 муслимански, 138 христијански и 3 еврејски домаќинства. Во 1560-1582 година Струмица имало 1250 христијани, 2210 муслимани, 15 евреи и 60 цигани или вкупно Струмица имала 3.535 жители. Според овие податоци, повеќе од половината од населението било муслиманско и истото живеело во 16 турски маала. Во градот живееле и неколку угледни турски личности како 3 наиби, 1 шејх, 1 хатиб, 14 имами, 5 музеини, 1 муариф, 1 кајим, 4 мутевелии, 2 муалими, 4 мухасили, 2 луѓе од посада на тврдината, 2 акинџии, 8 јуручки ешкинџии, 13 џелепи, 2 синови на спахии<ref name="Матковски" />. Христијаните од своја страна живееле во шест маала<ref name="Матковски" />: {| class="wikitable" |- ! Маало ! Семејства ! Неженети ! Баштини ! Вдовици |- | Пејо Михаил | 19 | 14 | 6 | 2 |- | Васил Киро | 49 | 9 | - | 6 |- | Пејо Јован | 41 | 21 | 3 | 4 |- | Поп Ѓорѓо | 49 | 27 | 3 | 4 |- | Велко Јанчо | 25 | 20 | 7 | 7 |- | Поп Калко | 25 | 13 | - | - |- | Вкупно | 208 | 104 | 19 | 23 |} Градот Струмица во [[1570]] година плаќал вкупно 92.200 акчиња за разни даноци и такси на државата и на спахиите. Во истата година во Струмичката нахија имало 115 села и 13 мезри. Во текот на [[16 век]] во Струмица живеел познатиот шејх на хелветијскиот дервишки ред Бали-ефенди, кој починал во февруари [[1553]] година. Тој оставил важни податоци за градот и напишал дека и по 117 години од смртта на шејк Бередин, во Струмица сè уште има негови следбеници. Во текот на [[16 век]] во Струмичко се појавил и отпор од сточарите кои не сакале на турските власти да им го дадат задолжителниот контигент од овци. Џелепчиите во август [[1567]] година не можеле да го соберат потребниот број на овци по кое следната [[1568]] година бил испратен заканувачки ферман во кое се велело: „''Џелепчиите без одлагање, најдоцна до Митровден да ги исполнат своите обврски од минатата година како и да го соберат количеството за оваа 1568 година''“<ref name="Матковски" />. Во текот на [[1572]]–[[1573]] година, во Струмица живееле група од неколку [[соколар]]и. Овој податок бил добиен според пописот според кој во градот имало двајца активни и тројца резервни соколари. Овие соколари имале за задача да ги фаќаат, да ги одгледуваат и да ги дресираат соколите за лов поради потребите на турските феудални фамилии. Активните соколари имале берат од султанот да можат да имаат слободни баштини и истите биле ослободени од давачки. Во истата 1572-1573 година во Струмица биле запишани пет јуручки семејства што било ретко во тоа време бидејќи [[Јуруци]]те главно биле номадско племе кое се занимавало со сточарство и живеело надвор од градските населби<ref name="Матковски" />. Во [[1573]] година е споменет [[Црква „Св. Никола“ - Струмица|манастирот „Свети Никола“]] кој бил запишан како семеен [[вакаф]] на попот Добро, со забелешка дека по прекратувањето на неговата семејна лоза истиот требало да биде предаден на два погодни свештеници. Струмица, заедно со Серско и Солунско уште во [[1598]] година се споменуваат како тутунски регион. ===Опис според патописците=== Во текот на 17 век, Струмица била посетена од турските патописци [[Хаџи Калфа]] ([[1665]]) и [[Евлија Челебија]] ([[1670]]), кои дале опис на градот со сите муслимански објекти, кои ги имало во [[Струмица]] во тоа време. Описот на Хаџи Калфа е далеку пократок од оној на Евлија Челебија, но и тој зборува само за турските куќи, за верските и јавни објекти во градот, без да спомене што и да е за составот на населението. За градот тој напишал дека е сместен „''под еден брег, на чиј врв се наоѓа опустело гратче. Водата се доведува по канали, и се распределува на џамиите, бањите и бавчите''“<ref name="ССНИ" />. Турскиот географ и патописец [[Евлија Челебија]] за Струмица запишал<ref>Евлия Челеби. „Пътепис“, София, 1972, стр.271 – 177.</ref><ref name="Тасева">Славица Тасева, „[[Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј во Струмица|Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј]]“ – [[Струмица]]: УРБАНИСТИЧКА ИСТОРИЈА НА СТРУМИЦА ВО ПЕРИОДОТ ОД КРАЈОТ НА XIX И ПОЧЕТОКОТ НА XX ВЕК</ref>. {{quote|Ја нарекуваат Уструмча, Уструмџа и Струмица. И на грчки, нејзиното име е Ајантаџа-касри. Според зборовите на научникот историчар Јанван и според зборовите на Бан, авторот на Историја на Латинјаните, првиот основач на градот Струмица бил еден мудрец на име Ајантаџа, учител на Александар Велики, син на владетелот на тврдината Кавала, мудрецот Филикос. И бидејќи тој ја изградил, на грчки јазик се викала Дворецот на Ајантаџа. Подоцна, оваа област на Александар Велики му била доделена на неговиот учител Ајантаџа. Бидејќи градот бил во негово самостојно владение, тој станал толку жив и благоустроен град што не може да се опише и искаже. Трагите од неговите згради сега ги притиснале ридиштата и карпите. Овој Ајантаџа бил толку мудар и умен како Аристотел, што неговата стручност можела да се види во сите науки. Благодарение на неговите познавања, Александар Велики достигнал дури до земјите на Белх, Бухара, Иран и Туран и дури до Трансаксонија. Тогаш Грците завладеале со турските провинции на Туркестан. Дури и во Персија, каде што владееше царот Дариј, биле однесени две победи, го заробиле Дариј со целото негово семејство, ги одвеле во тешко заробеништво а на жителите на неговата земја им наметнале даноци. Дариј и неговото семејство биле затворени во Дарахна, кое е близу на брегот на Ментеше, спроти островот Родос. Тој крај сега се вика Дарахна кадилак. Сето тоа го постогнал благодарение на доктрината, мислењето и планот на Ајантаџа, господарот на оваа Струмица бидејќи тој познавал многу науки и бил единствениот човек што доминирал во своите науки со своите знаења<ref>Македонија во делата на странските патописци..., 458-459.</ref>. [[Податотека:Evlija celebija.jpg|мини|десно|thumb|200п|[[Евлија Челебија]]]] ...Тој бил единствениот сезнаец и со помош на ѕвездите на еден четириаголен мермер на вратата на од источната страна на Струмица го врежал своето пророштво: „овој мој бисерен град во 709 година ќе биде заземен од Мохамеданците. Ова ќе се случи под власт на еден цар по име Мурад Беј, синот на Осман. Сепак и тој ќе загине во нашите раце“. И за да ја покаже и демонстрира својата сопсобност, долните три реда биле напишани со турски, а горните три реда со грчки букви. Така се добило Усту-румче<ref>Или во превод „јусту“ - горен, „румче“ - византиски.</ref> - Струмица. Само преку вештината на астролозите можело да се дознае што значат овие писма. Овие натписи останале да стојат над портата на тврдината... ...Со текот на времето, оваа Струмичка тврдина помина многупати од една во друга држава. И кога таа повторно била во рацете на гркот Константин, Гази Худавендигар слушнал за развојот на градот. Впрочем, тој лично во ... година започнал поход против Струмичката тврдина. Со раката на Гази Евренос тврдината била неповратно освоена, по кое на Гази Худавендигар му била испратена радосна вест заедно со клучевите. Веднаш потоа, тој дошол лично и присуствувал при окупацијата на градот. По освојувањето овие натписи над вратата на тврдината биле тргнати од турското племе од портата. Бидејќи тоа било напишано во грчко писмо, оваа тврдина беше именувана по истото име. Сега според една општо прифатена грешка ја нарекуваат Уструмче или Струмица... Оваа тврдина Струмица се наоѓа во ејалетот Румилија во територијата на санџакот ... и нејзин управител е... Има сè во нејзина близина... села. Има шеик ул-ислам, локален спахиски претставник, јаничарски сердарин, градски војвода, надзорник на пазарот и царински службеник. Поради тоа што е внатре, тврдината е скоро потполно напуштена и во тврдината живеат мал број на христијански мартолози<ref>Христијанска платеничка армија</ref>}} Потоа Челебија дал опис на тврдината и градот<ref name="ССНИ" />: {{quote|Се наоѓа под еден висок рид, во големо осеано со долови поле. Има облик на проширен петаголник. Тоа е цврста тврдина изградена од камен, како да ја изградил Шедад. тешко достапна, цврста и добро утврдена. Бидејќи била изградена во времето на Александар Велики, тоа е стара градба која е распукана на многу места. Во неа нема куќи и манастири, но само во зимските денови живеат овчари кои се неверници со своите овци и кози. Во старо време тврдината била тешко совладлива. Има обем од е 2300 метри и има три порти. Од овој град, сега лесно може да се стигне до Сер - за помалку од два преходи. Се наоѓа на север од градот Сер, а Сер се наоѓа на јужната страна. Што се однесува до Зихна и Драма, тие се исто така блиски. Тие се наоѓаат во југоисточна насока на Струмица. Опис на долниот дел од град Струмица. Тоа е многу добро развиен град со големи градби, поставени среде ридот. Таа е голема населба, со лозја, градини и бавчи, кои како да се рајските градини. Не постојат тврдини околу неа. Има 2040 еднокатни и двоспратни камени терасовидни и добро изградени убави куќи, покриени со црвени керемиди. Број и имиња на палатите на агите. Вкупно има 14 населби, кои се муслимански населби, а постои една христијанска и една еврејска населба. Сепак, не постојат ерменски неверници; понекогаш доаѓаат и си одат. Во него има две цркви, по неколку џамии, медреси, бањи, дванаесет јавни чешми и други турски верски, културни и општествени установи. Трговијата и занаетчиството исто така се добро застапени. Во Струмица има петстотини дуќани, но нема безистен, и по неколку трговски и карван-сараи, во кои ноќеваат трговците и патниците...Турското население во Струмичко потекнува од една група од туркменско племе Огузи. Има и Јуруци, кои се правоверни и добри муслимани...<ref>[[Јуруци]]те како [[Номади|номадски народ]] биле во потрага за пасишта, за своите стада и постојано се селеле од еден во друг крај. Во Струмичко во најголем дел биле населени во Струмичката Котлина.</ref>.}} ===17 век - 18 век=== Со занаетчиство населението започнало да се занимава особено во XVII и XVIII век. Што се однесува до трговијата, таа се наоѓала во рацете на разни нетурски елементи, како [[Евреи]], [[Ерменци]], [[Грци]], [[Власи]] итн. Струмичките евреи во градот пристигнале преку [[Солун]] по нивното протерување од [[Шпанија]]. Според некои проценки, се претпоставува дека кон крајот на [[XIX век]] во Струмица живееле околу 700 евреи. Во историската литература се зборува [[Даниел Иструмица]] кој бил еврејски рабин во [[Солун]], роден во Струмица<ref>{{наведена книга|last=Балабанов|first=Коста|title=Историја на македонскиот народ|publisher=Институт за национална историја|location=Скопје|date=1998|pages=468|isbn=9989624437|language=македонски}}</ref>. Во текот на [[17 век]], Струмица станала седиште на [[кадилук]] во [[Ќустендилски санџак|Ќустендилскиот санџак]]. Во текот на овој период градот во голема мера започнал да се развива. За развојот придонел и панаѓурот во ''Долјани'', поради кој често во градот преноќувале трговци од [[Румелија]] и [[Анадолија]]. Додека [[Струмичко Кале|тврдината]] се распаѓала, градот се ширел и во текот на овој период била создадена првата чаршија. Често трговските патишта биле опседнувани од страна на ајдути. Во [[1608]] и [[1612]] година трговците од [[Солун]] и [[Лариса]] се плашеле да одат на панаѓур во Долјани поради кое султанот му наредил на јаничарскиот ага да го обезбеди патот Струмица-[[Петрич]]-Долјани. Во [[1640]] година биле убиени еврејски трговци во околината на градот. Тогаш постоел закон кој велел дека доколку убијците не се познати, ''диет'' плаќало населението врз чиј атар ќе било пронајдено телото на убиениот. Поради тоа, најдените трупови од селаните биле пренесени и фрлени во реката [[Вардар]]<ref name="Матковски" />. Во периодот од септември [[1644]] до пролетта на [[1645]] година, во Струмица се криел знаменитиот [[Шехзаде Јахија]], кој претендирал за османлискиот престол<ref name="Матковски" />. Во времето на [[Голема турска војна|Австриско-турската војна]] и [[Карпошово востание|Карпошовото востание]] во летото [[1688]] година, кога [[Австријци]]те се приближувале кон [[Скопје]], голем дел од ајдутите излегувале од планините и вршиле терори по муслиманското население. Поради тоа до струмичкиот [[кадија]] била испратена заповед да се исечат шумите од двете страни на патот. Кога бил освоен [[Ниш]], во Струмица помеѓу муслиманското население се создало голема паника бидејќи се проширила и веста дека венецијанската морнарица била на пат кон [[Солун]] за да ја заземе [[Солунски ѕидини|Солунската тврдина]]. Тогаш до струмичкиот кадија пристигнал и [[ферман]] за мобилизација на сите способни лица да се испратат во Солун за да се стават под команда на Исмаил-паша, но голем дел од муслиманското население го напуштило градот<ref name="Матковски" />. Според М. Филиповиќ, австриската војска во своето напредување стигнала преку Скопје, Велес и Штип дури до околината на Струмица, по кое следувала паника и страв од муслиманското население и нивно побегнување кон исток<ref>М. Филиповић: ''Северна велешка села'', стр. 513.</ref>. Воведувањето на нови даноци честопати означувало и зголемен број на бегалци. Поради големите трошоци од Големата турска војна, властите го вовеле данокот „''нефер бедели''“ па голем дел од населението се иселило на места каде овој данок не бил во функција. Сепак, во [[1705]] година бил издаден ферман според кој даноците биле намалени. Во текот на 18 век, во Македонија па и во Струмичко значително се развило ајдутството. Во 1722 година една група еврејски трговци од Смирна патувале за панаѓурот во Долјани, но истите биле пресретнати и еден евреин бил убиен. На 16 декември 1734 година до струмичкиот кадија била испратена заповед според која еврејските трговци кои собирале, тргувале и пренесувале злато за царската ковница, истите морало да бидат обезбедувани поради ајдутските напади<ref name="Матковски" />. ===19 век=== ====Странски пропаганди==== По укинувањето на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]] во [[1767]] година, [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] дополнително ги зацврстила своите позиции како во Македонија, така и во Струмичко. Словенската богослужба и црковно-словенската писменост, во првите две-три децении од [[XIX век]] биле скоро сосема уништени. Во тоа време богослужбата на старословенски јазик<ref>Во документот е наведено бугарски јазик</ref>, според тврдењето на бугарскиот [[Герасим Струмички|митрополит Герасим]], се одржувало единствено во селото [[Водоча]], додека [[Вељушки манастир|Вељушкиот манастир]] бил во рацете на патријаршијата. [[Податотека:Μαθητές Στρώμνιτσας (1903).jpg|мини|десно|thumb|250п|Ученици во Грчкото училиште во Струмица]] [[Податотека:Strumitsa Greek Revolutionary Committee.jpg|мини|десно|thumb|250п|Членови на Грчката младинска револуционерна организација под раководство на Николас Ангиополастис]] [[Податотека:Cyril and Methodius Church in Strumica Early 20 Century.jpg|мини|десно|thumb|250п|[[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Струмица|Црква „Св. Кирил и Методиј“]]]] [[Грчка пропаганда во Македонија|Грчката пропаганда]] во Струмица продолжила во прв ред преку отворање на училишта на [[грчки јазик]]. За [[Грција]], како новосоздадена држава по 1821/1822 година, Струмица претставувала последна „''тврдина на грцизмот''“ во одбраната од „''словенската опасност''“<ref>Овој град, според авторот на една брошура за Струмица, К. Бонис, претставувала „силна предна тврдина на грцизмот (во неговата борба) против туѓите елементи“.</ref> Постоењето на грчко училиште во Струмица уште во [[1844]] година го забележал рускиот научник [[Виктор Григорович]], кој тогаш поминал и низ Струмичко во своето дело ''„[[Очерк путешествия по Европейской Турции]]“'', кој запишал: {{quote|...''Струмица, чиј управител Ќазим-бег е прилично пријатен, била изградена во подножјето и на падините на една планина. Градот е седиште на тивериополскиот митрополит и има грчко училиште и стара тврдина. Овде ме донесоа некои информации за минатото на градот. Не сметајќи го нејзиното значење во историјата на бугарските и српските војни, во црковна смисла тој е забележителен со светите тивериополски маченици и со привременото седиште на Св. Климент Славјански''...<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Bulgarien/XIX/1840-1860/Grigorovic/text4.phtml?id=2235 Викторъ Григоровичъ. „Очеркъ путешествія по Европейской Турціи“. Москва, 1877, стр. 120.]</ref>}} Дваесетина години подоцна, во Струмица работел три години како учител X. Папамарку, кој имал завршено на Атинскиот универзитет, а подоцна се истакнал и како педагог, организатор и реформатор на основното школство во Грција. Во [[1869]] година избувнал голем пожар во Струмица кој, меѓу другото, ja зафатил и [[Црква „Св. Димитриј“ - Струмица|црквата „Свети Димитриј“]] и училиштето што се наоѓало до црквата. Во [[1873]] година [[Грчка пропаганда во Македонија|грчката пропаганда]] располагала со три училишта во градот. Наскоро по ова, во септември [[1875]] година во Струмица било основано грчко „''Ученољубиво друштво''“ кое имало за цел општествено и интелектуално издигање на неговите членови и ширење на грчката просвета. Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, издадена во [[Цариград]] во [[1878]] година и статистиката на машкото население од [[1873]], Струмица (Stroumniza) се состоелa од 2.400 домаќинства од кои 3.300 жители биле муслимани и 2.120 Македонци<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г., Македонски научен институт, София, 1995, стр. 186 – 187.</ref>. Во еден извештај, испратен до грчкиот генерален конзул во [[Солун]] во [[1882]] година училишниот инспектор [[Константин Јерсос]], кој порано учителствувал во Струмица, констатирал значаен напредок кој се должел на отворените училишта во градот. Во оваа година, во градот имало четири грчки училишта со вкупно околу 370 ученици. Освен [[Црква „Св. Димитриј“ - Струмица|црквата „Свети Димитриј“]], во градот како грчка црква постоела и [[Црква „Св. Константин и Елена“ - Струмица|црквата „Св. Константин и Елена“]]. Од друга страна, по создавањето на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] на [[28 февруари]] [[1870]] година<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/84219/Bulgarian-Orthodox-Church "Bulgarian Orthodox Church"], Encyclopædia Britannica: "The struggle for an independent Bulgarian church, begun late in the 18th century, culminated in the establishment in 1870 of a Bulgarian exarchate." {{en}}</ref><ref>L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich, "The Balkans since 1453", [http://books.google.com/books?id=xcp7OXQE0FMC&pg=PA371&dq=bulgarian+exarchate&lr=#PPA371,M1 "Bulgarian Exarchate"], p. 371: "The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a national church known as exarchate." {{en}}</ref>, во Струмица се засилила и [[Бугарска пропаганда во Македонија|Бугарската пропаганда]]. Кон почетокот на [[XX век]] започнала да се гради егзархиската [[Црква „Св. Кирил и Методиј“ - Струмица|црква „Св. Кирил и Методиј“]], и истата била завршена во [[1911]] година. Бугарската егзархија свој митрополит во Струмица поставила во [[1897]] година, но [[Струмичка епархија|Струмичката епархија]] останала под власта на Цариградската патријаршија. Влијанието на егзархијата се зголемило по доаѓањето на [[Герасим Струмички]], кога голем дел од населението се откажало од грчката митрополија и преминало кон егзархијата, посебно од маалото „Свети петнаесет“, по кое и маалата „[[Чифлиганска маала (Струмица)|Чифлик]]“ и „[[Бабјак (Струмица)|Бабјак]]“. Еден софиски весник во една своја статија напишал: „''Со тоа градот Струмица, кој беше најсилната тврдина на грцизмот во Македонија, пред три години... беше освоен''“. Во последните години од [[XIX век]] било отворено и егзархиско училиште, кое во учебната 1893/1894 година училиштето прераснало во четвртоодделенско, со еден прогимназијален клас, а во идната година бил отворен и втори клас, за да во [[1895]] година биде отворен и трети клас. Основното училиште (I и II одделение) било сместено во куќата на Коце Новаков, во маалото „[[Бабјак (Струмица)|Бабјак]]“, а по две години тоа било преместено во куќата на евреинот Мисим. Подоцна, кога тоа прераснало во училиште со три класа, прво се сместило во куќата на Горги Ичов, во маалото „[[Бабјак (Струмица)|Бабјак]]“, а уште подоцна — во друга приватна куќа, во маалото „[[Орта маала (Струмица)|Варош]]". Во книгата, „Струмица: географско-историска расправа“, од М. Ристиќ, издадена во [[1925]] година, се спомнува патописецот Иван Иваниќ кој пропатувал низ Струмица по [[1895]] година<ref>Неговиот запис е објавен во книгата „Македонија и Македонци“ во Белград 1906&nbsp;г.)</ref>. Тој запишал дека положбата на градот е многу живописна, градот имал турски тип, со криви и тесни улици, а куќите градени на височина една над друга. Градот имал 1360 куќи со 31 маали и околу 8000 жители. Имало 482 дуќани, 31 кафеана, еден амам, една болница и две касарни, филијала на турска земјоделска банка, трговска комора, управа, пошта и телеграф. Имало и две православни цркви, една синагога, две основни школи и турска полугимназија. Струмица била позната по производство на шарлаган (масло од сусам) и затоа во неа имало пет фабрики за шарлаган и една фабрика за сапун. Во градот имало и водовод<ref name="Тасева" />. Кон крајот на [[XVIII век]] и почетокот на [[XIX век]] струмичката каза била во состав на [[Солун|Солунскиот санџак]]. Во [[XIX век]] зајакнало патријаршиското движење и гркоманското население зело замав. Тоа довело до силно антипатријаршиско движење во 60 – тите години на [[XIX век]]. Во [[1860]] година во [[Робово (Струмичко)|Робово]] било отворено првото училиште на [[македонски јазик]], а прв учител бил [[Арсениј Костенцев]] од [[Штип]]. Во тој период твореле и големите струмички зографи Васил Ѓорѓиев и [[Григориј Пецанов]], кои работеле на живописот и [[иконостас]]ите на повеќе [[црква|цркви]], кои тогаш се отворале во струмичко. Со [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] од [[1878]] година, кога [[Турција]] изгубила голем дел од своите владеења на [[Балкан]]от ([[Босна]], [[Србија]], [[Црна Гора]]), голем број од бегалци се слееле кон [[Македонија]], а дел од нив и во [[Струмица]]. Тоа население се нарекува мухаџири. Се потешката ситуација на македонското население под турската власт, придонела да се формира Внатрешната македонска револуционерна организација ([[ВМРО]]) на [[23 октомври]] [[1893]] година во [[Солун]]. Првиот човек кој ги прифатил идеите на [[ВМРО]] во струмичкиот регион бил [[Стојан Ѓорѓиев]] од [[Дабиле]], кој во [[1895]] година го формирал и првиот месен комитет во [[Струмица]]. Во овие краишта бил формиран и дејствувал Огражденскиот окружен македонско-одрински револуционерен комитет. Еден од најистакнатите раководители на револуционерната организација бил [[Христо Чернопеев]], кој учествувал и во [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] ([[1908]]-[[1909]]), која не завршила со ослободување на македонскиот народ и останал под турско владеење. ===20 век=== Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во [[1900]] година градот имал 10.160 жители од кои 6.200 [[Македонци]]<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref>, 3.100 Турци, 700 евреи и 160 цигани<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_10.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 160.]</ref>. Во книгата на д-р. Ј. Цвијиќ се спомнува дека географичарот Перо Јанковиќ во [[1901]] година патувал низ Струмица и запишал дека бил изненаден од богатството и убавината на овој град. Струмичкиот басен бил најубав и најпримамлива македонска област која ја нарекувале „мал Истанбул“. Тогашна Струмица имала околу 10 – 12000 жители. Во [[1910]] година според турските нуфуз тефтери во Струмица се попишани 25,000 жители и тогаш градот доживеал најголем процвет<ref name="Тасева" />. Според податоците на [[Бугарска егзархија|егзархискиот]] секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година, во градот живееле 1.800 [[Македонци]] под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], 4.400 македонски патриаршиски гркомани, 114 протестанти, 35 Грци и 18 Власи. Постоеле 4 основни и 2 средни егзархиски (бугарски) училишта и едно основно и едно пониско средно грчко училиште<ref name="БИМ" /><ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 106 – 107.</ref> [[Податотека:Chernopeevs band.jpg|мини|десно|250п|Четата на [[Христо Чернопеев]]]] [[Податотека:Star sud - Strumica.JPG|мини|десно|250п|Старото училиште во градот]] ====Револуционерен период==== [[Основање на Македонската револуционерна организација|Основањето на Македонската револуционерна организација]] на [[23 октомври]] [[1893]] година во [[Солун]] го дал почетокот на револуционерно-националноослободителната борба за ослободување. Струмица станала седиште на [[Струмички револуционерен округ|Струмичкиот револуционерен округ]]. Еден од првите кои ги прифатиле идеите на организацијата бил [[Стојан Георгиев]], роден во [[Дабиље]], кој бил главен егзархиски учител во градот. Самиот [[Гоце Делчев]] на неколкупати ја посетувал Струмичката околина. Во [[1897]] година неговиот престој бил поврзан со фаќањето на Назлам-бег за откуп. Најпрвин планот бил да се фати Нефи-беј, чифлик-сајбија на [[Пиперово]], но откако не успеал планот, бил фатен Назлам во одејќи кон својот чифлиг во [[Василево]], кој откако бил однесен во Нивичино, успеал да побегне. И [[Михаил Герџиков]] направил обид, во [[1901]] година за фаќање на некој струмички бег, во што му помагал [[Атанас Караманов]] од Дабиље, но и тој не успеал. Во близина на Струмица, кај селото [[Градошорци]] се случило ослободувањето на американската мисионерка [[Мис Елен Стон]] во [[Афера мис Стон|Аферата мис Стон]] во [[1902]] година. По пуштањето, таа се упатила во куќата на протестантското семејство Белеви во Струмица<ref>Овој настан бил раскажен од Петар Белев</ref>. Првата тешка провала во Струмичко била таканаречената [[Струмичка афера]] од [[1901]] година, кога биле убиени пет [[Албанци]] во [[Ново Село]], по кое биле уапсени 30 души во Струмица заедно со раководителот Стојан Георгиев <ref name="VGJ">''[[Ванчо Ѓорѓиев]], Слобода или Смрт, Македонското националноослободително дело во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Скопје, Институт за историја - Филозофски факултет''</ref>. На [[Солунски конгрес од 1903 година|конгресот во Солун]] во јануари 1903 година било решено да се крене востание во Македонија. Но, Струмичката окружна организација не одржала конгрес, како што тоа го сториле некои други окрузи. Во Струмичко за време на [[Илинденско востание|Илинденското востание]] не дошло до посилни акции на чети, иако такви се предвидувале. По крајот на востанието и поделба на организацијата, струмичките раководители пред да поминат кон Окружниот конгрес, одржале реонски конгрес — само за Струмичка околија<ref name="IMN">''Историја на македонскиот народ, книга втора, издава нип Нова Македонија - заедница за издавачка дејност, книги, периодика и публицистика - Скопје, Скопје, 1969 година''</ref>.. На [[Струмички конгрес од 1904|конгресот од 1904 година]] била осудена предвременоста на Илинденското востание, Солунскиот и Смилевскиот конгрес. [[Струмички конгрес од 1905]] било разгледувано омасовизирањето на револуционерното дело и заврстувањето на ораганизациската мрежа. Во [[1905]] година дошло до судир помеѓу [[Струмички револуционерен округ|Струмичкиот револуционерен округ]] на чело со со [[Христо Чернопеев]] и бугарскиот митрополит [[Герасим Струмички|Герасим]]. По завршувањето на [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] во [[1908]] година, во Струмичко, главно од солунските затвори, се вратиле стотини затвореници. На [[25 јули]] во Струмица свечено влегла околиската чета на чело со [[Xристо Чернопеев]]. На масовниот собир тој го изразил следното расположение: {{quote|''Се радувам што ги гледам слободни моите браќа. Слободата открива мирен и културен живот. Давам збор дека чесно ќе ја чувам извојуваната слобода. И запомнете дека, ако го изневерам новиот режим што сега се воведува и излезам по некаков повод одново со пушка в рака, дозволувам каде и да ме најдете да ме разоружате и врзан да ме доведете во градот''.}} Во времето кога се случила контра-револуцијата од страна на султанот [[Абдул Хамид II]], од Струмичко како доброволци за задушување на бунтот биле Атанас Караманов, Костадин Самарџиев и Крсто од Сачево, на кои во [[Дојран]] им се придружил и Чернопеев, и оттаму со воз тргнале за [[Цариград]]. Уставниот поредок во царството било одбранет, а Абдул Хамид бил детониран од престолот. По формирањето на [[Народна федеративна партија|Народната федеративна партија]], во Струмичко биле основани месни комитети, додека на [[12 ноември]] [[1908]] година на плоштадот [[Плоштад Гоце Делчев (Струмица)|„Саат-мегдани"]] бил одржан и собир. ==Балкански војни== ===Прва балканска војна=== Струмица со својата околина за време на Балканските војни преживеала слична судбина како повеќето македонски градови и области. Еден од изворите за она што се случувало во текот на [[Балкански војни|Балканските војни]] на територијата на Македонија е Извештајот на Карнегиевата балканска комисија. Според податоците до кои дошла комисијата, Струмица во есента [[1912]] година била под мешана контрола. За време на [[Првата балканска војна]], вечерта на [[22 октомври]] [[1912]] година во градот прва и без борби, речиси симболично, влегла една мала бугарска единица, иако кон градот заеднички настапувале бугарски и српски војски. [[Податотека:Strumitsa IWW Entente Troops.jpg|мини|десно|250п|Војски пред Струмица во текот на Првата балканска војна]] [[Податотека:Prima guerra balcanica.bg.png|мини|десно|250п|Балканот по Првата балканска војна .]] Наредниот ден, [[23 октомври]], во градот триумфално влегле бугарски и српски војски. Тие биле пречекани свечено од трите верски поглавари: оџата, егзархискиот и патријаршискиот митрополит. Претходно османлиските воени началници планирале да се спротивстават кај Струмица, меѓутоа бугарскиот и грчкиот владици со поддршка од неколку угледни [[Турци]], успеале да ги одвратат од оваа намера. По струмичките улици граѓаните весело ги фрлале своите шапки нагоре. Струмичките граѓани ги предводел егзархискиот митрополит Герасим, во придружба на патријаршискиот митрополит Арсениј, оџата и градскиот кмет - Турчин. На свеченоста во егзархиската митрополија присуствувале поголем број на видни струмички муслимани. Видно место меѓу 16 нив имал Сулјеман паша и Митхад ефенди, прокурор во Струмица<ref name="Пеев">Георги Т. Пеев, С Щаба на 7-та Пех. Рилска дивизия од Кюстендилско до Солун. Македония 1912-1913, Дневници и спомени, Съставител Момчил Петров Йонов, София, 1995.</ref>. Попладне славениците заминале во седиштето на грчката патријаршиска митрополија. Таму биле одржани повеќе говори за значењето на „балканската акција“ и сојузот на „православните народи“. Владиката Герасим одржал реч во чест на царот Фердинанд, полковникот Димо Овчаров за грчкиот крал, а Никола Сурин за Србија и за Црна Гора<ref name="Пеев" />. Меѓутоа, бугарските војски брзајќи на југ кон [[Солун]], наредниот ден ([[24 октомври]]) ја напуштиле Струмица и тргнале кон [[Валандово]]. Според извештајот на генерал Георги Тодоров, командант на [[Седма рилска пешадиска дивизија|Седмата рилска пешадиска дивизија]], стратешка цел бил градот Солун. Нешто подоцна во градот влегла и една мала грчка чета. Бугарите иако во Струмица немале воени сили, овој крај го сметале за сопствена окупациска зона во која настојувале да организираат цивилна власт. Поради тоа често наидувале на недоразбирање со српските воени власти. Според [[Владимир Караманов]], кој бил именуван за привремен окружен управник, на [[10 ноември]] командантот Тодоров издал заповед за организирање на административно полициска управа во заземените области од Седмата рилска дивизија<ref name="Караманов">Владимир А. Караманов, Из административната ми дейност в Струмичко и Кукушко, Македония 1912-1913..., 161-205..</ref>. Во телеграмата било назначено дека на струмичкиот окружен управник му се потчинети околиските началници во Струмица, [[Радовиш]], [[Дојран]] и [[Петрич]] кои биле именувани истовремено. Именуваните биле задолжени да организираат административна и полициска служба во согласност со бугарските закони. На струмичкиот окружен управник и околиските началници, истовремено им било наложено во околиските центри да организираат месна милиција составена од младинци на возраст од 20 до 25 години<ref name="Караманов" />. Струмичкиот округ функционирал од [[15 ноември]] кога Караманов бил именуван за привремен управник до [[29 ноември]] [[1912]] година, кога Струмица го изгубила статусот на округ и станала околија во рамките на Штипскиот округ<ref name="Караманов" />. Во Струмица бил сместен и Вториот баталјон од 14-та Пешадиска бригада на Тимочката дивизија под команда на мајор Живоин Грбиќ, кој истовремено бил и командант на градот, додека бугарска војска во градот немало, туку била претставена од резервниот потпоручник Никола В’лчев. При отсуство на бугарска војска во градот, месната бугарска власт единствено се потпирала на двете чети под водство на [[Никола Жеков]] и [[Кочо Хаџи Манов]]. По доаѓањето на Караманов во Струмица, тој на двапати се сретнал со командантот на српскиот гарнизон, мајор Грбиќ и избило недоразбирање бидејќи тој побарал Грбиќ да ги напушти просториите во конакот за да се смести таму канцеларијата на привремениот Струмички округ. Откако бил одбиен, истиот се сместил во дотогашниот турски окружен суд. Така, во следните денови била организирана административно-полициската управа за градот Струмица и за 54 села, за претседател на тричлената градска комисија бил поставен: Васил Дудуклиев, но Караманов бил спречен во формирањето на месна полиција од страна на мајорот Грбиќ<ref name="Караманов" />. ====Масакар врз турското население==== Бугарските и српските офицери при влегувањето во градот дале изјава со која го гарантирале животот на сите граѓани<ref name="Труд">[[Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј во Струмица]], Струмица и Струмичко во времето на Балканските војни и Букурешкиот мировен договор, 2012</ref>.Промената на власта во првите неколку денови го потврдувала ова ветување. Меѓутоа, овој период траел исклучително кратко време и бил заменет со масовни акции на убиства и насилства на турското население кои се вршеле во градот речиси цел месец. Сулејман Паша упатил апел до турското население во градот и населените места да не ги напуштаат своите домови и имоти, но овој обид за мирно примопредавање на градската власт бил во контрадикција со однесувањето на турската управа, која во обид да ја задржи својата контрола во градот, во касарната како заложници затворила околу 600 жители од градот и од селата<ref>Бранко Панов op.cit., 87.</ref>, со што се настојувало да се спречат четничките акции<ref>Геoрги Абаџиев, Балканските војни и Македонија, Институт за национална историја, Скопје, 1958, 129.</ref>. Обидот се покажал како неуспешен бидејќи во околината на Струмица на 21 и 22 октомври биле испокинати телеграфските и телефонските жици. Со навлегувањето на сојузничките војски во градот била воспоставена бугарска цивилна власт и српска воена контрола. Истовремено била формирана Комисија составена од српскиот мајор Грубиќ (како претседател), двајца млади српски офицери, еден бугарски чиновник (помошник управител поручник Никола В’лчев), водачот на четите војводата Жеков и неколкумина христијански првенци од градот. Оваа комисија прво издала Декрет со кој на турските жители на градот им било забрането да ги напуштаат своите домови. Потоа сите турски куќи биле претресени и обезоружени. Во почетокот немало никакви напади<ref>Поранешните Балкански војни (1912-1913), Извештај на Карнегиевата балканска комисија, Култура, Скопје, 2000, 323-324.</ref>, но потоа следувал период на масовни акции на мачења и погубувања на турското население и тоа под изговор на одмазда. Со помош на местен полицаец и српски војник Турците еден по еден биле носени пред Комисијата на распит, каде за неколку секунди била определувана нивната судбина. Само еден на 10 распитани Турци успеал да ја избегне смртната пресуда. Според некои извори останале живи само оние чија материјална положба дозволувала тие да дадат 100 лири за сопствениот и за животот на членовите на нивната фамилија. Ликвидацијата на турското население се извршувала на три локации во градот: прво, десната страна од патот за Радовиш, второ, левата страна од патот за Валандово и трето, градското мочуриште. Околу бројот на погубените муслимански, односно турски жители има различни податоци. Според податоците од анкетата на Карнегиевата комисија биле погубени 3 до 4.000 лица, додека според д-р Манол Пандевски нивниот број бил 5.000 убиени<ref name="ССНИ" />. ===Втора балканска војна=== Со заземањето и распарчувањето на [[Македонија]], тројцата балкански сојузници, не можејќи да се спогодат при поделбата на пленот уште веднаш започнале меѓусебни воени дејства кои довеле до започнување на [[Втора балканска војна]]. На [[25 јуни]] [[1913]] година, само девет дена по избувнувањето на [[Втората балканска војна]], грчките војски ги разбиле бугарските позиции јужно од градот, и утредента влегле во него. Неполн месец дена потоа се дознало дека Струмица и околината, ќе и бидат отстапени на [[Бугарија]]. По телеграфското соопштение за тоа од [[Атина]], грчките воени власти ги започнале подготовките за евакуација на населението. Грчкиот командант, митрополитот Арсениј и струмичките гркомани донеле решение, „''градот да им го остават на Бугарите изгорен и во пепелишта''<ref name="ССНИ" />. Повикот за иселување од Струмица и од струмичкиот крај се однесувал и за [[Турци]]те, во кој грчките власти ги заплашувале дека, доколку останат во своите домови, сите ќе бидат убиени. Притоа, тие ги убедувале дека во [[Кукуш]] ќе се изгради поубава Струмица и тука ќе добијат куќи и земја за обработување. [[Податотека:Bulgaria, after balkan wars 1913.svg|мини|десно|250п|Балканот по Втората балканска војна .]] На [[8 август]] грчките војски го запалиле градот. Следниот ден, огнот бил изгаснат, најпрвин во маалото „Бабјак“, а вечерта повторно пламнал зафаќајќи го грчкото училиште, грчката црква и целото грчко маало. Истовремено се појавил и пожар и на 2-3 места и на турското маало. Пожарот продолжил до 15 август, уништувајќи го целиот град, а останале само македонските маала Бабјак и Чифлик. Ноќта на [[21 август]] [[1913]] година група грчки војници почнале систематски да ги опожаруваат грчките и турските куќи и тоа го правеле до [[23 август]]. Во деновите меѓу 21 и 23 август 1913 година осум грчки камиони по трипати на ден доаѓале и полни со инвентар се враќале од Струмица за Грција. Според изјавата на инспекторот на поштите и телеграфите, Билдирев, на [[24 август]] [[1913]] година во Струмица грчките и турските маала, касарните и општествените згради биле изгорени<ref name="Труд" />. За присуството на грчката војска во август [[1913]] година во Струмица сведоштва дава и војводата [[Христо Чернопеев]] во својот дневник од Балканските војни. Во дневникот тој пишува дека по настаните во [[Неготино]] бугарската војска се повлекле кон [[Радовиш]], од каде тој со својата чета од 80 души се упатил кон Струмица каде на [[26 август]], забележал грчки одреди и откако четата отворила оган кон нив грчката војска од два ескадрона се разбегала кон патот за [[Дојран]]. Две третини од Струмица биле изгорени, а најмногу гркоманскиот и турскиот кварт. Кога дошол редот на македонскиот кварт и веќе биле запалени неколку куќи, од Солун пристигнал евангелискиот мисионер Купер, и интервенирал да се сопре со поќарите. Меѓу изгорените грчки куќи била и [[Црква „Св. Димитриј“ - Струмица|новата христијанска црква]], на која изгорела дрвената конструкција. Грците поставиле три бомби за да ја разрушат, но не успеале бидејќи била цврсто направена од камен и железо<ref name="Труд" />. ==Прва светска војна== [[Податотека:Strumitsa Cemetery 1915 Valandovo Action.jpg|мини|десно|250п|Струмичките гробишта каде биле закопани 120 српски војници по [[Валандовска афера од 1915 година|Валандовската афера од 1915 година]]]] [[Податотека:Map of Bulgaria after Treaty of Neuilly-sur-Seinе-en.svg|мини|десно|250п|Струмица по Првата светска војна била отстапена на Кралството СХС.]] Со повторното воспоставување на бугарската воена и цивилна управа во Струмичко, воените дејства, пожарите и масовните протерувања на населението престанале, но сосема за кратко време. По долги подготовки за првиот голем воен конфликт во [[Европа]], кон крајот на јули [[1914]] година [[Австрија]] ја нападнала [[Србија]]. Во војната, Бугарија влегла по една година на страната на Централните Сили. Во октомври [[1915]] година бугарската армија ја нападнала Србија, главно во Македонија, и за кратко време ја освоила скоро цела [[Вардарска Македонија]]. Струмица станала седиште на еден од двата најважни излезни пунктови на [[ВМРО]]. Функцијата на [[Погранични пунктови на Македонската револуционерна организација|пунктов началник на ВМРО]] ја вршел [[Костадин Ципушев]], по директва на [[Тодор Александров]]. На [[20 октомври]] [[1915]] година силиѕте на [[Антанта]]та ги разбиле бугарските позиции јужно од Струмица, а девет дена подоцна, Струмица била за кратко окупирана од француски единици. Во текот на ноември градот бил бомбардиран неколкупати од авиони на [[Антанта]]та, кои однеле и неколку човечки жртви. Во јануари [[1916]] година, фронтовата линија се стабилизирала на југ од Струмичко, по сртот на [[Беласица]] и на [[Голак]], јужно од [[Костурино]]<ref name="ССНИ" />. [[Македонски фронт|Солунскиот фронт]], во септември [[1918]] година бил пробиен од сојузничките војски, во што видно учество зела и српската армија. Пробивот на фронтот ја навестил скорешната капитулација на Бугарија. На [[29 септември]] [[1918]] година, една бугарска владина делегација во [[Солун]] [[Солунско примирје|склучила примирје]]. Бугарската делегација успеала да издејствува Струмица да биде окупирана само од англиски и француски единици, без учеството на српска војска, очекувајќи Струмица да ја задржи и натаму за себе. Три дена пред тоа, англиски единици влегле во Струмица. Според одредбите на примирјето Струмица и Струмичката околина останале под воените претставници на француската и англиската војска. Во градот биле стационирани само 150 војници од француската колонијална пешадија. Привремената заедничка управа во Струмица завршила во ноември [[1919]] година. Според одредбите на [[Нејски мировен договор|Нејскиот мировен договор]], на Бугарија и било наложено Струмица и нејзината околина да му ги отстапи на новоформираното Кралство на Србите, Хрватите и Словенците<ref>„Историја на македонскиот народ“, Т.4, Институт за национална историја, Скопје, 2000, стр. 131</ref>. На [[16 ноември]] во Струмица влегле српски трупи и четници, а на [[24 ноември]] [[1919]] година била извршена промена на цивилната власт. ==Меѓувоен период== ===Состојба по војната=== [[Податотека:Bezhanski Park (1).jpg|мини|десно|250п|Споменик на бежанците во маалото каде што се населиле, познато како Бежанско маало]] [[Податотека:Strumica, razglednica od 1928.jpg|мини|десно|250п|Струмица во 1928 година]] [[Податотека:Old house in Strumica (1).JPG|мини|десно|250п|Куќа во Струмица од овој период]] [[Податотека:Svilarska banka 1.png|мини|десно|250п|Свиласка банка на Старата Струмичка чаршија]] Големоосрпската буржоазија во новосоздадената држава веднаш започнала да спроведува свој режим на национално обесправување и угнетување, со што напнатоста во земјата постојано се зголемувала. Во Струмица во тоа време владеела голема безработица, селаните биле во тешка положба поради нерешеното аграрно прашање, а занаетчиството во опаѓање, поради продорот на поевтина индустриска стока. Бројот на населението во Струмица според пописот од [[1921]] година се намалил на 6.453 жители од кои 2.763 биле доселеници<ref name="Андријевиќ">Александар Андријевиќ. Монографија: „Струмица: Земља и народ“</ref>, наспроти 25.000 жители во [[1910]] година. Оној дел од градот каде што се населиле бил наречен [[Бежанска маала (Струмица)|Бежанското маало]]. Според податоците од [[1922]] година, населението во Струмица се занимавало со земјоделство, сточарство, трговија и занаетчиство. Александар Андријевиќ го дал следниот опис на градот: {{quote|...Влезот во градот e од источната страна, по патот што минува покрај црквата Св. Петнаесет тивериополски маченици и покрај феудалната кула околу која има населени цигани. Од таму се одi по лош пат, околу има брдо од камења, темели и ѕидови од некакви изгорени згради, сѐ до остатоците од црквата Св. Константин и Елена. Многубројните домови se изгорени од Грците во гнев да ги уништат општите добра кои го сочинувале културниот живот на Струмица. Целата населба што ја сочинува Струмица е еден круг со пречник од околу еден километар, во кој се вкрстуват две улици и тоа едната која почнува од Св. Петнаесет па до Чаир (Чифлик) маалата, и другата која води од Поројот – маалата во најјужниот дел од градот, преку чаршијата сѐ до сточниот Пазар. На северозападната страна се наоѓа софиларската полјана (Софилар), место со многу јаворови дрвја и многу чешми со планинска вода. Под црквата Св. Константин и Елена е црквата Св. Кирил и Методиј и југозападно од неа Чаир малото на чија периферија е касарната и монополот. Од црквата надолу се оди во чаршијата по калдрмисана улица на која од двете страни се изградени дуќани од [[бондрук]] и [[ќепенок|ќепенци]] и преградни ѕидови од [[трска]]. На запад од чаршијата е Биринџи џамија и околу неа убави куќи со ориентален изглед кои се на богати Турци и Евреи. Тогаш тие куќи биле населени од бежанци. Североисточниот крај на градот е во изградба. Таму се гради голема зграда за кино. Постои и рибарска улица, кафеана Југославија, Инќар џамијата и зградата на Првостепениот суд. Другите куќи во градот се градени со камен и земја, покриени со трска, без оџаци, повеќето се на кат со доксат и преку целата куќа има потон – ходник со мали прозорци кои се поделени со капаци по хоризонтала за да се спуштаат и дигаат. Во горниот дел од градот куќите се изградени без некаков ред и се обоени со: сина, со зелена и со бела боја. Тоа оддава впечаток како некоја фреска која живо го отсликувала местото, како да се наоѓало покрај море.<ref name="Тасева" /><ref name="Андријевиќ" />}} Во Вардарскиот дел на Македонија по крајот на [[Првата светска војна]] започнал и процесот на колонизација на српско население на кое му се доделувало најобработливото замјиште, а од друга страна српските власти вршеле и асимилација врз македонското население кога биле менувани презимињата и целосното население било познато како „јужносрбијанци“. Во ваквата ситуација извесен Александар Андријевиќ шест месеци работел како претседател на Првостепениот суд во Струмица. За време на својата работа во Струмица, Андријевиќ, како претседател на судот имал прилика да разговара со прилично голем број струмичани, по кое во [[1923]] година ја издал книгата „''Струмица, земља и народ''“ каде го запишал разговорот со некој струмичанец: {{quote|„Вие сте секако Србин?“ - го прашувам еден од парничарите во судот. „Е, така е сега. Кога беа тука Бугарите јас бев Бугарин. Пристигнаа Србите, јас сум Србин, ама - христијанин сум.“ „Вие сакате да сте поблиску до Грците.“ „Е не, џанум, Грк е нешто друго јас сум Македонец.“ - поита да ми одговори. И кога така вели дека е Македонец, а тоа првично и најчесто ќе го слушнете, струмичанецот смета дека со тоа си угодил и себеси и на вас; и не ве оддалечил од себе и останал во својата куќа, свесен дека зборот „Македонец“ нема етнички да го одведе ни во Србите ни во Бугарите<ref>Александар Андријевић „''Струмица, земља и народ''“, Ниш, 1923, стр36.</ref>}} Голем пожар со поголеми последици се случил на [[28 јули]] [[1924]] година кога биле зафатени една четвртина од стариот дел на градот и биле изгорени неколку дуќани. Во пожарот од февруари [[1930]] година целосно изгорел млинот на Васил Хаџи-Скерлиќ. Во почетокот на март [[1931]] година во Струмица се случил силен [[земјотрес]] во кој биле срушени 20 куќи и оштетени околу 1.000 домови, додека биле повредени 3 жени и едно дете<ref>"Време", Београд 1931. године</ref>. Во првите години од српското владеење на Струмица, започнале да се отвораат и нови училишта. Во [[1924]] година била отворена неполна гимназија во градот, што била сместена во стара турска куќа, но истата била бргу укинета. Една училишна зграда била изградена за дваесетдвегодишното владеење на [[Кралство Југославија]], на местото на [[Црква „Св. Димитриј“ - Струмица|некогашната грчка црква]] (денес [[ОУ „Маршал Тито“ - Струмица|ОУ „Маршал Тито“]]). Наставата се изведувала на [[српски јазик]]. Во есента на [[1929]] година била отворена Нижа граѓанска гимназија, на местото на укинатата гимназија. Во ова училиште просечно учеле околу 150— 160 ученици. Струмичка околија била позната како крај каде што имало најголем процент на заболувања од [[маларија]]. По отворањето на Маларичната станица во [[1925]] година, лекувањето на маларијата се одвивало нешто подобро. Во [[1925]] година, процентот на заболени од маларија изнесувал околу 65— 85% од вкупниот број на населението. Причината главно се должела на близината на [[Моноспитовско Блато|Моноспитовското Блато]]<ref name="ССНИ" />. Триесеттите години од [[XX век]] Струмица започнала да се развива, гради и проширува. Според германскиот новинар Макс Фишер, кој на двапати ја посетил Струмица, во [[1929]] година напишал: „''Струмица станала една од најубавите населби во Јужна Србија. Насекаде може да се види изградба на нови куќи''“<ref name="Време, Београд 1929. године">"Време", Београд 1929. године</ref>. Во [[1928]] година била изградена новата зграда на гимназијата. Во [[1929]] година при крај било изградбата на електрична централа, водовод и канализација<ref name="Време, Београд 1929. године"/>. Во текот на овој период, меѓу позначајните објекти кои биле изградени во Струмица се [[Собрание на Општина Струмица|Зградата на Собранието на општината]] и [[Хотел „Српски крал“ - Струмица|Хотел „Српски крал“]]. Струмица започнала да се проширува, и главно [[Стара струмичка чаршија|Струмичката чаршија]] добила нов изглед со нови куќи. ===Делување на ВМРО=== [[Податотека:Strumica, opstinska zgrada od 1930ti.jpg|мини|десно|250п|Денешното [[Собрание на Општина Струмица|Собрание на Струмица]] и [[Хотел „Српски крал“ - Струмица|објектот „Српски крал“]] во 1930-тите]] На политички план, дел од населението, по [[1920]] година главно било ориентирсно кон Демократската партија која во тоа време била во опозиција. Дел од населението продолжило да го поддржува идеите на [[Тодор Александров]] и [[ВМРО]]. Сè до шестојануарската диктатура во [[1929]] година, во Струмичко дејствувале главно две партии — Радикална и Демократската, кои во однос на политиката кон македонскиот народ не се разликувале. Во [[1927]] година, д-р Фиданчев бил избран на списокот на Радикалната партија за претседател на Општина Струмица. Во исто време, веднаш по доаѓањето на српските трупи во Струмица, започнале да дејствуваат и вооружените групи на [[ВМРО]]. Така една чета дејствувала под водство на [[Димитар Димашов]]<ref>„Исторически Преглед“, 1992, „Български историческо дружество“, Институт за история към БАН, стр. 68</ref>, потоа четата на [[Томе Филев]] од Сачево<ref>Николов, Борис Й. Вътрешна македоно-одринска революционна организация. Войводи и ръководители (1893-1934), София, 2001, стр. 174.</ref>, [[Георги В'ндев]] кој на [[14 февруари]] [[1923]] година ја поминал границата и во центарот на Струмица, го ранил ренегатот Иван Паљошев, а неговиот помошник Халил Пехливанов бил убиен. Во прво време седиште на Околискиот комитет е селото [[Куклиш]], а од [[1923]] година — [[Моноспитово]]. Во [[1922]] година биле обесени двајца [[Турци]] од селото [[Свидовица]] крај градот, во маалото „Свети Петнаесет" и на градите им прикачиле натписи „''така се казнуваат шпионите''", со снимката на В'ндев. На [[Велика Сабота]] во [[1926]] година во кафеаната „Српски крал“ влегле двајца припадници на [[ВМРО]] и фрлиле експлозивни направи во кафеаната, при што загинале двајца луѓе, додека 17 биле полесно повредени. Сличен напад се случил и на [[9 март]] [[1930]] година кога биле повредени 15 луѓе, од кои четири биле потешко. Во кафеаната на хотелот „''Уједињење''“ се случил сличен напад кога двајца припадници на ВМРО најпрвин го убиле стражарот а потоа фрлиле експлозинвни направи во кафеаната<ref>"Време", Београд 1930. године</ref>. Од [[1922]] до [[1926]] година биле убиени во Струмичка околија од четите на В'ндев, Гоно Раборски или од месните и градските војводи — 72 лица, главно за тоа што одбиле да служат на организацијата. ===Делување на КПЈ=== Во мај или јуни [[1920]] година, по иницијатива на [[Епаминонда Поп Андонов]] и група младинци бил направен прв обид да се формира организација на [[КПЈ|Комунистичката партија на Југославија]] во [[Струмица]]. На изборите од 1920 година, власта не дозволила да се истакне кандидатска список на КПЈ. Од 1.649 запишани избирачи во избирачките списоци во градот, на гласање излегле само 410, кои гласале за Демократската и Радикалната партија. По иницијатива на некои комунисти од [[Велес]], а со цел да се создаде партиска организација и во Струмица, во јуни [[1925]] година во градот пристигнал [[Тодор Зографски]]. Во почетокот на [[1926]] година, доаѓа до формирање на првата партиска јатка во градот, но не успеала да постигне позабележителни резултати. Активноста на [[КПЈ]] во Струмица се засилила кога група работници и студенти, што работеле или студирале во Белград, одржувале врски со извесен број младинци во Струмица. Некои од овие младинци што живееле во [[Белград]], веќе биле членови на КПЈ, како [[Благој Јанков - Мучето]], додека други активно работеле во синдикатите или биле членови на [[СКОЈ]]. Месните комунисти се ориентирале главно кон монополските и занаетчиските работници, а во втората половина на [[1938]] година, и кон оние работници и младинци кои членуваа во [[Клуб на есперантисти (Струмица)|Есперантскиот клуб]]. == Втора светска војна == [[Податотека:BASA-3K-15-184-18-14 Infantry Macedonian Regiment.JPG|мини|лево|300п|Влегувањето на бугарската војска во Струмица.]] [[Податотека:BASA-3K-15-184-06-14 Infantry Macedonian Regiment.JPG|мини|десно|300п|Бугарската војска во Струмица.]] [[Податотека:Blagoj Jankov Mučeto.jpg|мини|десно|200п|[[Благој Јанков - Мучето]].]] [[Податотека:Boro Pockov - SR statue.JPG|мини|лево|200п|[[Боро Поцков]].]] [[Податотека:Pecat na Bregalnicko-strumickiot korpus, 1944-1945.jpg|мини|десно|200п|Печат на Брегалничко-струмичкиот корпус]] [[Податотека:Monument Kosturnica - Strumcia (3).JPG|мини|лево|250п|[[Спомен-костурница (Струмица)|Спомен-костурница]].]] По [[Државен удар во Југославија|воениот пуч на 27 март 1941]] година, веќе на [[6 април]], германската војска започнала напади по сите граници на [[Југославија]], на кој му претходело силно воздушно бомбардирање на важните центри во Југославија, пред сè на [[Белград]], а во Македонија на [[Скопје]] и [[Штип]]. Во овој период германските единици ја окупирале и Струмица и поважните места во околината, продолжувајќи ги своите дејствија во правец на [[Валандово]] и [[Дојран]], а со друг дел од силите се упатиле кон [[Радовиш]] и [[Штип]]. Бугарија за заслугите што ги направила во освојувањето на Југославија и Грција, го добил најголемиот дел од Македонија како и други југословенски територии. Тогаш меѓу останатите краишта од Македонија и Струмица била окупирана од Бугарската армија. На [[19 април]] [[1941]] година, при навлегувањето на бугарските единици во [[Струмица]], Месниот комитет на КПЈ и [[Клуб на есперантисти|Клубот на есперантистите]] организирале масовни демонстрации со учество на неколку илјади граѓани. Пред седиштето на есперантистите се собрало маса граѓани и во поворка тргнале по улиците на Струмица. Носејќи ја картата на Македонија ги извикувале паролите ''Македонија на Македонците'', ''Да живее слободна Македонија'', ''Долу шпиони''<ref name="ССНИ" />. ===Формирање на отпорот=== Првиот комитет на [[СКОЈ]] во Струмица бил формиран во почетокот на мај 1941 година, веднаш по формирањето на Месниот комитет на партијата. На [[16 ноември]] [[1941]] година била формирана и организацијата на СКОЈ во Струмичката гимназија. Веќе во септември [[1941]] година бил формиран и Воен комитет, чија задача била прибирање на оружје. Главно поради немање на оружје, било одложено формирањето на партизанскиот одред. Во јуни [[1942]] година, по доаѓањето на [[Панче Пешев]] во Струмица, покрај извршената организација во партиската организација, била извршена и реорганизација и на Воениот комитет. Активноста повторно била прекинета кога на [[5 јули]] [[1942]] година биле уапсени дел од членовите. Во текот на 1941 година, Месниот комитет на СКОЈ организирал две конференции, со цел да се извршат подготовки за стапување во партизански одред, до колку дојде до неговото формирање. Во исто време започнала и обука на дел од членството во ракување со пушка и пиштол. Активноста на оваа организација била до [[13 мај]] [[1943]] година, кога дел од членовите на организацијата биле уапсени, заедно со членовите на партијата. По неуспешниот обид за формирање на партизански одред, во октомври [[1941]] година, во партиските редови во Струмица дошло до извесни судрувања меѓу членовите. Ни со доаѓањето на Благој Мучето, работите не се одвивале во посакуваниот правец. Поради ова, на [[12 февруари]] [[1942]] година, во Струмица како инструктор на Покраинскиот комитет пристигнала [[Вера Ацева]], која му дала поддршка на [[Благој Јанков - Мучето]], по кое во март [[1942]] година во Струмица бил формиран Окружен комитет, а Јанков станал негов секретар. Но несогласувањата продолжиле до доаѓањето на [[Мирче Ацев]] во април [[1942]] година, кога Месниот комитет на Струмица за извесно време ја затворил организацијата спрема Покраинскиот комитет, сè до формирањето на Привременото покраинско раководство, на кое за секретар бил избран Мирче Ацев. Новото раководство веднаш воспостави врска со ЦК на КПЈ, по што наскоро беа исфрлени партизански одреди во повеќе места во Македонија. Во текот на овие години, Партиската органзиација започнала организирање на народот за отпор против окупаторот, поради кое биле формирани повеќе одбори за собирање на народна помош, воени комитети, одбори на Антифашистичкиот фронт на жените, биле издавани средства за информации како и спроведувана е одредена активност за зголемување влијанието на партиската организација во селата. Одборот за народна помош ги прекинал своите активности кога на [[5 јули]] [[1942]] година биле уапсени неговите членови. Со проширувањето активноста на партиската организација во Струмица, се наложила потребата од создавање на партиска печатница. Првата машина за пишување ја набавил [[Јосиф Јосифовски]], во есента [[1941]] година, додека куќата на [[Спиро Захов]] била одбрана како место каде се изготвувале летоци, билтени и слично. Партиската техника работеше сè до 5 јули 1942 година, кога поголемиот дел од партиското членство беа уапсени. а некои минаа во илегалство. Партиската печатница повторно отпочна да работи во јануари [[1943]] година, кога Месниот комитет набавил една машина за пишување. Исто така во првата половина на мај [[1941]] година во Струмица беше формирано читалиштето „Гоце Делчев". На [[18 мај]] [[1941]] година, месните комитети на Партијата и на СКОЈ во Струмица организирале излет во месноста „Свети Илија", над градот. Благој Мучето ги запознал присутните дека бугарската власт и бугарската црква се подготвуваат да го пренесат т.н. „''свет оган''", од [[Велико Трново]], каде што биле крунисувани некои од средновековните бугарски цареви, во [[Охрид]]. Церемонијата се одржала на [[Плоштад Гоце Делчев (Струмица)|плоштадот во Струмциа]] на 21 мај, а самите активисти организирале протести и демонстрации, по кое биле уапсени неколку членови по интервенција на бугарската полиција. По извршените масовни апсења на 5 јули 1942 година, поголемиот дел од партиското членство било или осудено или поминало во илегалство. ===Ослободување=== [[Податотека:Monument of 11 October (Strumica).jpg|мини|десно|200п|[[Споменик „11 Октомври“ - Струмица|Споменик „11 Октомври“]].]] [[Податотека:Monument of revolution - Strumica (2).jpg|мини|десно|250п|[[Споменик на Револуцијата (Струмица)|Споменик на Револуцијата]].]] Во следната 1943 година имало неуспешен обид за формирање на партизански одред. Прв обид за формирање на месен народноослободителен одбор бил направен во селото [[Вељуса]] во почетокот на мај [[1943]] година. Во ова село постоеле услови за формирање НОО, но поради апсењата извршени на 13 мај, не дошло до реализирање на оваа задача. Во пролетта [[1944]] година, за спроведување писмото на Иницијативниот одбор за свикување на [[АСНОМ]], со кое се даваат инструкции за организирање на НОО и избор на делегати за АСНОМ, струмичката партиска организација пристапила кон формирање на народноослободителни одбори. Веќе од крајот на јуни и почетокот на јули [[1944]] година, овој Одбор започнал активно да делува во Струмица. На 27 октомври 1944 година во Варварица бил формиран Првиот околски народно-ослободителен одбор за Струмица и Струмичко, од избрани делегати на сите општински одбори во околијата. За претседател на Околискиот одбор бил избран [[Иван Палифров]], додека вториот бил формиран во [[Моноспитово]] од [[Панде Дрвошански]]. Со извршената реорганзиација на ЦК на КПМ и Главниот штаб на Македонија, Струмица била вклучена во [[Трета оперативна зона на НОВ на Македонија|Третата оперативна зона]] заедно со [[Штип]], за да по одржувањето на [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ,]] на [[10 јуни]] [[1944]] година, во источна Македонија бил формиран Плачковичкиот одред. Така, во август [[1944]] година, на Бел Камен, во планината [[Плачковица]], бил формиран Струмичкиот партизански одред од десетина борци од Четвртата бригада. За командант на одредот беше поставен [[Боро Поцков]], а за политички комесар [[Момчило Митревски]]. На [[9 септември]] [[1944]] година командантот на Струмичкиот партизански одред од [[Попчево]], по капитулацијата на Бугарија, стапил во телефонска врска со командантот на Струмичкиот гарнизон — бугарскиот полковник Сарафов, на кого му поставил услови цивилната власт да се предаде на Народноослободителниот одбор. По ова, бил одржан и состанок помеѓу двете страни, на кој било одлучено Струмичкиот партизански одред на [[11 септември]] [[1944]] година да влезе во Струмица. Во градот одредот влегол на [[11 септември]], но само со оние борци кои биле наоружани. Пред тоа биле испратени упатства до [[Народноослободителен одбор|НОО]] во градот да изврши подготовки за пречек на одредот. Покрај другите пароли испишани и истакнати на општинската зграда биле и овие „''Смрт на фашизмот — Слобода на народот!''", „''Да живее македонската војска"'' и други. Во градот била формирена Народна милиција од доброволци, кои се грижеле за редот и чување на јавните објекти. Меѓутоа, на [[18 септември]] [[1944]] година, градот бил нападнат од страна на 16-от германски пешадиски полк, од 22-та германска дивизија и по тешки борби со [[Четврта македонска ударна бригада|Четвртата македонска бригадада]] германските сили успеале да ја преземат Струмица. Бригадата и Струмичкиот партизански одред се повлекла во правец на [[Огражден]]. 48-от Бугарски полк, на [[17 септември]] вечерта се повлекол граничната линија Коњарево — Ново Село — Дражево. Веќе на [[22 септември]], Четвртата бригада и Струмичкиот одред тргнале во напад на Струмица и ги потиснале на Германците по кое повторно влегле во градот. Германските единици, по напуштањето на Струмица зафатиле позиции на линијата: [[Три Води]] — [[Попчево]] — [[Рич]]. Во исто време тие добиле и засилувања од својата 22 дивизија. По повторното преземање на Струмица, Струмичкиот одред бил расформиран и влегол во составот на Четвртата македонска бригада, како нејзин петти баталјон. Во текот на октомври воените активности продолжиле во околните струмички села, за да на [[4 ноември]] германските единици започнат свое постепено повлекување од Струмица кон [[Грција]]. Во попладневните часови на [[5 ноември]] [[1944]] година, во Струмица влегле делови од струмичкото воено подрачје и командата на местото. Истиот ден, околу седум часот навечер влегоа во градот Дваесетипрвата и артилериската бригада од [[Педесет и прва македонска дивизија|51-а македонска дивизија на НОВЈ]], а подоцна и еден баталјон од четвртата бригада. На [[7 ноември]] командата на подрачјето одобрила, во едната зграда од касарната да се смести дел од бугарските единици. Бугарските единици ја напуштиле Струмица на 9—10 ноември [[1944]] година. Во текот на Втората светска војна, бројот на загинатите од Струмичко бил 72 жртви. Струмичанецот [[Благој Јанков - Мучето]] е прогласен за народен херој на Југославија. Други попознати струмички херои од периодот на Втората светска војна се [[Сандо Масев]], [[Боро Џони]], [[Герас Цунев]] итн. == СР Македонија== [[Податотека:Monument of the Five Students from Strumica.jpg|мини|десно|250п|[[Споменик на Петте струмички студенти|Споменикот]] на [[Пет струмички студенти|Петте струмички студенти]] во Струмица.]] По војната, [[Македонија]] влегла во составот на [[ФНРЈ]] односно [[СФРЈ]], како рамноправна федерална единица. По крајот на војната, во Струмица била организрана народна власт, основните основните училишта во градот започнале со работа веќе во декември [[1944]] година. Струмица и околината во голем мера биле уништени економски. Најтешко била положбата во снабдувањето со храна на населението. На [[11 ноември]] [[1944]] година бил формиран Месен комитет на КПМ за Струмица од пет члена, а за секретар била избрана [[Елка Јанкова]]. Градот бил поделен на четири реони (Бабјак, Чифлик, Маџар маало и Варош) и во сите тие реони биле создадени партиски ќелии. Во следните години започнала да се спроведува [[експропријација]] и национализација. Во периодот на [[Информбиро]]то и по него настрадале и многу невини струмичани. На [[1 мај]] [[1946]] година, низ улиците во Струмица осамнеле летоци со пароли „''Долу предавниците''!“, „''Долу експонентите на србизмот Димитар Влахов, Лазар Колишевски, Михаило Апостолски и нивните другари''!“, „''Да живее духот на Гоце Делчев и Даме Груев''“<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://republika.mk/109029 |title=Струмичката петорка – сеќавање на една украдена младост |accessdate=2018-01-13 |archive-date=2017-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913063945/http://republika.mk/109029 |url-status=dead }}</ref>.. По откривањето на студентската организација на [[ВМРО]] од страна на полицијата, биле уапсени 25 лица предводени од [[Методиј Калкашлиев]]. По неколкумесечни истраги во Штипскиот затвор, на [[31 август]] [[1946]] година, тие биле изведени пред суд<ref>[http://www.promacedonia.org/44/drugi.html Гоцев, Димитър, „Новата националноосвободителна борба във Вардарска Македония 1944-1991“, София, 2000 г.]</ref> На [[13 август]] [[1951]] година биле погубени т.н. [[Пет струмички студенти]] кај селото [[Дорломбос]] под образложение дека сакале илегално да пребегаат во [[Грција]]. == Република Македонија== По [[Референдум во Македонија (1991)|Референдумот од 1991]] година, Македонија станала независна држава. Процесот на [[приватизација]] довел до затворање на неколку компании во Струмица и отпуштање од работа на неколку стотици работници, со кое невработеноста значително се зголемила. ===Избори за градоначалници=== За прв [[Список на градоначалници на Општина Струмица|Градоначалник на Општина Струмица]] во самостојна Македонија бил избран [[Костадин Манолев]] од [[СДСМ|СКМ-ПДП]], на која позиција се задржал до [[1996]] година, кога на [[Локални избори во Македонија (1996)|Локалните избори]] во [[1996]] година бил поразен од [[Васил Грчев]] од [[ВМРО-ДПМНЕ]]. На [[Локални избори во Македонија (2000)|Локалните избори]] во [[2000]] година бил избран [[Кирил Јанев]] од [[ВМРО-ДПМНЕ]], победувајќи го својот противкандидат од [[СДСМ]], [[Кирил Партенов]]. На [[Локални избори во Македонија (2000)|Локалните избори]] во [[2005]] година бил избран [[Зоран Заев]] од [[СДСМ]], и на таа позиција се задржал до [[2016]] година. На [[Локални избори во Македонија (2005)|изборите]] во [[2005]] година Заев го победил Стево Топчев од [[ВМРО-ДПМНЕ]], потоа на [[Локални избори во Македонија (2009)|изборите]] во [[2009]] ја победил [[Силвана Бонева]] и на [[Локални избори во Македонија (2013)|изборите]] во [[2013]] го победил [[Васил Пишев]] од [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Како в.д. градоначалник до изборите во 2017 година, функцијата ја извршувал Костадин Костадинов, за да на [[Локални избори во Македонија (2017)|Локалните избори]] во [[2017]] година биде избран [[Коста Јаневски]] од [[СДСМ]], победувајќи го својот противкандидат Марјан Бајрактаров од [[ВМРО-ДПМНЕ]]. == Наводи == {{наводи|3}} == Надворешни врски == * [http://www.rastko.rs/cms/files/books/4c2946e5bc923 Манол Пандевски, Ѓорѓи Стоев – Трнката „Струмица и струмичко низ историјата“, Општински одбор на Сојузот на здружението на борците од НОБ – Струмица, Струмица, 1969.]{{Мртва_врска|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Историја на македонските градови}} [[Категорија:Историја на Струмица| ]] boy69cypwbvwsn2md1r6pshfpu2177y 0 46983 5536257 5498603 2026-04-08T15:45:53Z ~2026-21643-95 132076 За навичката група на КК работнички 5536257 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија кошаркарски клуб | боја1 = | боја2 = | име = КК Работнички | лого = KK Rabotnicki.jpg | големина =120px | цело име = Кошаркарски Клуб Работнички | основан = {{Start date and age|1946}} | историја = | распаднат = | сала = [[Спортска сала Градски Парк|Градски Парк]] | капацитет = 1,400 | локација = [[Скопје]] | бои = црвена и бела<br />{{color box|red}} {{color box|white}} | претседател = Ристо Гапиќ | тренер = [[Димитар Мираковски]] |сопственик = [[Општина Центар]] | титули = '''15'''&nbsp;Прва&nbsp;кошаркарска&nbsp;лига<br />'''10''' Куп на Македонија<br />'''2''' Суперкуп на Македонија | лига = [[Прва македонска кошаркарска лига|Прва лига мажи]] | сезона = [[Прва македонска кошаркарска лига 2018/19|2018/19]] | позиција = Вицепрвак | повлечени_броеви = [[Благоја Георгиевски|13]] | вебместо = [http://kkrabotnicki.mk kkrabotnicki.mk] | h_pattern_b=_redcollar|h_body=white|h_shorts=white|h_pattern_s=_whitesides | a_pattern_b=_thinwhitesides|a_body=CC0000|a_shorts=CC0000|a_pattern_s=_whitesides }} {| class="infobox" style="font-size: 88%; width: 22em; text-align: center" ! colspan=3 style="font-size: 125%; background-color: #00529F; color: #FFFFFF" | <center>Активни оддели на [[Железничко спортско друштво Работнички|ЖСД&nbsp;Работнички]]</center> |- ! [[Image:Football pictogram.svg|30px]] ! [[Image:Basketball pictogram.svg|30px]] ! [[Image:Handball pictogram.svg|30px]] |- ! [[ФК Работнички|Фудбал]] ! Кошарка ! [[РК Работнички|Ракомет]] |} '''КК „Работнички“''' — [[Македонија|македонски]] [[кошарка]]рски клуб од [[Скопје]]. Клубот е освојувач на 15 [[Прва македонска кошаркарска лига|Првенствени]]-титули, десет [[Куп на Македонија во кошарка|Куп]]-титули, како и две [[Суперкуп на Македонија во кошарка|Суперкуп]]-титули. Домашен терен на клубот е салата [[Спортска сала Градски Парк|Градски парк]]. Од постоењето на КК Работнички до денес низ овој Клуб продефилирале голем број кошаркари кои, секој на свој начин, дале придонес во развивањето на кошаркарскиот спорт во Македонија и влијаеле на успехот на КК Работнички. ==Историја== ===Почетоци=== Кошаркарскиот клуб Работнички бил основан во 1946 како дел од "ЖСД Работнички" и е најстар кошаркарски клуб во [[Македонија]]. Работнички е основан благодарение на Славко Матовски кој "собрал" група млади ентузијасти и ги подучувал за тајните на овој спорт. На 2 и 3 август 1946 година, било одржано [[Македонска републичка кошаркарска лига|Првото кошаркарско првенство]] во Македонија, на изменет терен на [[Национална арена „Филип II Македонски“|Градскиот стадион Скопје]], кое всушност служело за квалификафии за [[Прва југословенска кошаркарска лига|Југословенска кошаркарска лига]] за сезоната 1946. Тоа првенство било во рамките на Вториот фискултурен слет и тогаш учествувале кошаркарските клубови [[КК Македонија|Македонија]] (за нецела година, по соединувањето на неколкуте спортски друштва, клубот бил преобликуван во [[КК Вардар|Вардар]]), Работнички, Ванчо Прке од [[Штип]]. Тогаш Работнички го победил Ванчо Прке со 30:8. На последниот натпревар Работнички загубил од Македонија со 30:18 и со тоа Македонија се стекнала со право да биде учесник во втората сезона (прва сезона со клубови) на елитната лига. За Работнички тогаш настапувале Славко Матовски, Драган Лукоски - Аџија, Трајан Ивановски, Борис Анастасов, Атанас Радевски, Војче Димитровски, Илија Ќовкаров и др.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://ekipa.mk/sportski-vremeplov-kosharka-na-fudbalski-teren/ |title=Спортски времеплов: Кошарка на фудбалски терен |author=Миодраг Мицковиќ |publisher=ekipa.mk преку web.archive.org |date=25 март 2020 |accessdate=25 март 2020 |archive-date=2020-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325215508/https://ekipa.mk/sportski-vremeplov-kosharka-na-fudbalski-teren/ |url-status=bot: unknown }}</ref> Од основањето на клубот повеќе години машката екипа на Работнички биле и Никола Матовски, Лазаревиќ, Христовски, Стојановски, Димовски, Стефан и Тошо Тодоровски, Димовски, Атанасовски. По станувањето на вицепрвак во 1946, Работнички потоа освоил седум Првенства на [[НР Македонија|Македонија]] (1947, 1948, 1949, 1950, 1951, 1952 и 1953 година). Во 1953 година му успеало да се пласира во елитната Југословенска кошаркарска лига. Работнички се натпреварувал во Првата сојузна лига – Исток, но само една сезона. Од тоа време вреди да се напомни и третото место на Државното младинско првенство во 1957 година. ===1960-ти и 1970-ти=== Се раѓала нова генерација (Књазев, Фишиќ, Н.Матовски, Дрнков, Мастен, Мировски, Лечиќ…) која го освоила [[Македонска републичка кошаркарска лига|Првенството]] на [[СР Македонија|Македонија]] по 8-ми пат во 1961 година и дури во 1964 година се изборила за правото да членува повторно во елитната [[Прва југословенска кошаркарска лига|Прва сојузна лига]]. Во Првата сојузна југословенска кошаркарска лига, екипата на Работнички играла постојано од 1965 година до распаѓањето на [[Југославија]]. Од 1963 година до 1970 година за репрезентацијата на поранешна Југославија настапувале [[Јанко Луковски|Ј. Луковски]] и С. Андоновски, а во периодот од 1970 до 1977 година: Боцевски, [[Драган Радосављевиќ|Радосављевиќ]], [[Благоја Георгиевски|Георгиевски]], Ковачевиќ и Радуловиќ, а воедно Благоја Георгиевски е еден од најистакнатите спортисти на Македонија и еден од ретките македонски спортисти кој ја носи највисоката спортска титула – заслужен спортист на поранешна Југославија. Во сезоната 1975-1976 година стигнал до полуфиналето на Европскиот Куп на Победниците на Куповите. Работнички ја поминал сезоната 1978/79 во Втората југословенска лига и тогаш станал првак, додека следната сезона, Работнички се вратил во Првата југословенска лига. Таа сезона 1979/80, шеф на стручниот штаб бил [[Лазар Лечиќ]], а главен тренер бил [[Александар Књазев]]. [[Капитен]] на екипата бил [[Јанко Луковски]]. Останати играчи биле [[Благоја Георгиевски]], Стеван Гешовски, Делчо Станинов<ref>{{cite AV media |people= |last= |first= |date=1979 |title=Prilog za KK Rabotnicki pred pocetok na sezonata 79/80 (1979) |trans-title= |url=https://www.youtube.com/watch?v=QeX5mS1Ub3c |format= |work= |type= |language= |location=[[Скопје]] |publisher=[[ТВ Скопје]], канал Skopsky Fandango на Youtube |time= |access-date=21 март 2025}}</ref> ===Под спонзорство на Годел=== По отцепувањето од [[Југославија]], дошло и до распаѓање на [[Прва југословенска кошаркарска лига|Првата]] и [[Втора југословенска кошаркарска лига|Втората југословенска кошаркарска лига]], а кошаркарските клубови од [[Македонија|Републиката]] своите натпревари ги продолжиле во рамките на самата Република. За државното [[Прва македонска кошаркарска лига|Првенство]] во 1992/93 од двете кошаркарски лиги – Исток и Запад, првите четири екипи од двете групи го обезбедиле учеството во Првата мак-партнер кошаркарска лига. Од оформувањето на Првата лига (1992) па сè до 2000 година, клубот настапувал како Годел Работнички, под покровителство на кожарското [[претпријатие]] "Годел", клубот освоил седум Првенствени титули во 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, како и три [[Куп на Македонија во кошарка|Куп]] титули во 1993, 1994, 1998 година. Во сезоната [[Прва македонска кошаркарска лига 1999/00|1999/00]], за првпат откога постоела македонската [[Прва македонска кошаркарска лига|Прва лига]], тимот не освоил титула, бидејќи во финалето загубил од [[гостивар]]ски [[КК Гостивар|Никол Ферт]], урнувајќи го митот за непобедливиот "џин". ===Ерата на Фершпед=== Во сезоната [[Прва македонска кошаркарска лига 2000/01|2000/01]], Работнички бил без генерален спонзор, но тоа не го спречило да го освои [[Прва македонска кошаркарска лига|Првенството]]. За [[Прва македонска кошаркарска лига 2001/02|следната сезона]], како нов спонзор на клубот дошол „[[Фершпед]]“. Истата сезона, Фершпед Работнички повторно го освоил Првенството, во финалето против [[КК Куманово|Куманово]]. Во сезоната [[Прва македонска кошаркарска лига 2002/03|2002/03]], Фершпед Работнички во лигашкото финале го победил [[КК Струмица 2005|Поло Трејд]], додека во [[Куп на Македонија во кошарка 2003|Купот 2003]] го победил [[КК МЗТ Скопје|МЗТ Аеродром]]. Во сезоната 2003/04, Фершпед повторно ја освоил двојната круна, против МЗТ во [[Прва македонска кошаркарска лига 2003/04|Првенството]], и против [[КК Неметали Огражден|Неметали Огражден]] во [[Куп на Македонија во кошарка 2004|Купот]]. Во истата сезона, во Јужната конференција на ФИБА Европа Купот, Работнички станал вицепрвак. Сезоните [[Прва македонска кошаркарска лига 2004/05|2004/05]] и [[Прва македонска кошаркарска лига 2005/06|2005/06]], минале во знак на соперништвото со [[КК Вардар|Вардар]]. За овие две сезони, двете екипи ги играле сите финалиња од Лигата и [[Куп на Македонија во кошарка|Купот]], сите во полза на Фершпед Работнички. Следната сезона во [[Прва македонска кошаркарска лига 2006/07|Лигата]], Работнички станал вицепрвак, губејќи во финалето од [[КК Струмица 2005|Струмица 2005]], додека во [[Куп на Македонија во кошарка 2007|Купот 2007]] стигнал до финалето. Клубот добил вајлд карта за учество во [[АБА лига|Јадранската лига]] за сезоната 2007/08, но подоцна го откажал учеството.<ref>[http://star.vest.com.mk/default.asp?id=133071&idg=7&idb=2029&rubrika=Sport Фершпед Работнички ќе игра во Јадранска лига]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} vest.com.mk 24 март 2007</ref> Во сезоната 2007/08, Работнички стигнал до полуфиналето во [[Прва македонска кошаркарска лига 2007/08|Првенството]] и [[Куп на Македонија во кошарка 2008|Купот]]. Во сезоната 2008/09, Фершпед Работнички го освоил домашното [[Прва македонска кошаркарска лига 2008/09|Првенство]], во [[2008/09 БИБЛ сезона|Балканската лига]] станал вицепрвак, додека во [[Куп на Македонија во кошарка 2009|Купот]] стигнал до полуфиналето. ===Доскорешни сезони=== Од сезоната [[Прва македонска кошаркарска лига 2009/10|2009/10]], Работнички останал без генерален спонзор. Во домашното [[Прва македонска кошаркарска лига|Првенство]] завршил на шестото место во Супер лигата, а во [[Куп на Македонија во кошарка 2010|Купот 2010]] до четвртфиналето. Во [[2009/10 БИБЛ сезона|Балканската лига]] опстоил само до првата фаза на натпреварувањето. Во сезоната [[Прва македонска кошаркарска лига 2010/11|2010/2011]], нов генерален спонзор на клубот бил "КУБУС", при што бил освоен [[Куп на Македонија во кошарка 2011|Купот 2011]], додека во Првенството било освоено второто место, но по две сезони, спонзорот си заминал. Од сезоната [[Прва македонска кошаркарска лига 2011/12|2011/2012]], главен спонзор на клубот е [[Општина Центар]] и за сезоната [[Прва македонска кошаркарска лига 2012/13|2012/2013]], кошаркарскиот клуб Работнички се трансформирал во [[Акционерско друштво]].<ref>[http://ams.gov.mk/odnosi-so-javnosta/soopstenija/94-registar-ad-sportski-profesionalni-klubovi Регистар на професионални спортски клубови трансформирани во акционерски друштва] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140729162711/http://www.ams.gov.mk/odnosi-so-javnosta/soopstenija/94-registar-ad-sportski-profesionalni-klubovi |date=2014-07-29 }} ams.gov.mk 17 септември 2012</ref> Во сезоната [[Прва македонска кошаркарска лига 2013/14|2013/14]], Работнички го освоил второто место во Првенството. За следната сезона, Работнички го освоил [[Куп на Македонија во кошарка 2015|Купот на Македонија 2015]]. Во Првенството [[Прва македонска кошаркарска лига 2014/15|2014/2015]], Работнички бил елиминиран во полуфиналето од [[КК Куманово|Куманово 2009]].<ref>[http://ekipa.mk/kumanovo-go-sredi-rabotnichki-sleden-e-mzt-skopje/ Работнички на колена, Куманово е во финалето!] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150525231559/http://ekipa.mk/kumanovo-go-sredi-rabotnichki-sleden-e-mzt-skopje/ |date=2015-05-25 }} ekipa.mk 24 мај 2015</ref><ref>[http://sportmedia.mk/tsentartsi-izgorea-kumanovo-go-zgazi-rabotnichki-i-se-izbori-za-vtora-shansa-za-prva-titula-foto/#1 Центарци „изгореа“: Куманово го „згази“ Работнички и се избори за втора шанса за прва титула!] sportmedia.mk 24 мај 2015</ref> Во 2015 година, Работнички се натпреварувал во обновениот [[Суперкуп на Македонија во кошарка|Суперкуп]], станувајќи вицепрвак во тоа [[Суперкуп на Македонија во кошарка 2015|издание]]. Истата сезона стигнал до четврфиналето во [[Прва македонска кошаркарска лига 2015/16|Првенството]] и [[Куп на Македонија во кошарка 2015|Купот]]. Работнички сезоната 2016/17, стигнал до полуфиналето во [[Куп на Македонија во кошарка 2017|Купот 2017]] и [[Прва македонска кошаркарска лига 2016/17|Првенството]]. Во сезоната 2017/18, Работнички бил вицепрвак во [[Куп на Македонија во кошарка 2018|Купот 2018]], додека во [[Прва македонска кошаркарска лига 2017/18|Првенството]], по пауза од девет години, Работнички повторно бил првак. Клубот станал првиот клуб кој стигнал до десеттата титула во Купот, откако го освоил [[Куп на Македонија во кошарка 2019|изданието 2019]]. Подоцна во јуни, Работнички бил поразен во финалето на [[Прва македонска кошаркарска лига 2018/19|Првенството]]. ==Повлечени броеви== Поради смртта на [[Благоја Георгиевски]], играч на Работнички од 1968 до 1984 година и синоним на македонската кошарка во времето на [[СФРЈ|СФР Југославија]], Работнички го повлекол број 13 од употреба во клупските дресови.<ref>{{наведени вести |title=Во чест на Буштур, Работнички го повлекува дресот со број 13 |url=https://sportmedia.mk/2020/01/31/%d0%b2%d0%be-%d1%87%d0%b5%d1%81%d1%82-%d0%bd%d0%b0-%d0%b1%d1%83%d1%88%d1%82%d1%83%d1%80-%d1%80%d0%b0%d0%b1%d0%be%d1%82%d0%bd%d0%b8%d1%87%d0%ba%d0%b8-%d0%b3%d0%be-%d0%bf%d0%be%d0%b2%d0%bb%d0%b5%d0%ba/ |accessdate=1 февруари 2020 |publisher=sportmedia.mk преку web.archive.org |date=31 јануари 2020 |archive-date=2020-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131234727/https://sportmedia.mk/2020/01/31/%d0%b2%d0%be-%d1%87%d0%b5%d1%81%d1%82-%d0%bd%d0%b0-%d0%b1%d1%83%d1%88%d1%82%d1%83%d1%80-%d1%80%d0%b0%d0%b1%d0%be%d1%82%d0%bd%d0%b8%d1%87%d0%ba%d0%b8-%d0%b3%d0%be-%d0%bf%d0%be%d0%b2%d0%bb%d0%b5%d0%ba/ |url-status=bot: unknown }}</ref> ==Постигнувања== *[[Прва македонска кошаркарска лига]] (15): 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2009, 2018 *[[Куп на Македонија во кошарка|Куп на Македонија]] (10): 1993, 1994, 1998, 2003, 2004, 2005, 2006, 2011, 2015, 2019 *[[Суперкуп на Македонија во кошарка|Суперкуп на Македонија]] (2): 2001, 2011 *Прва Б југословенска кошаркарска лига (2): 1985, 1991 *[[БИБЛ|БИБЛ лига]]: вицепрвак 2009 *Куп на победниците на куповите: полуфинале 1976 *ФИБА Еврокуп Челенџ - Јужна Конференција: вицепрвак 2004 == Навивачи == Навивачите на КК Работнички се нарекуваат City Park Boys или CPB формирани во 1997 тие се претежно од Ѓорче Карпош и Центар. Они се едни од најпрепознатливите навивачки групи во македонската кошарка.познати се за Јакото навивање и навивање каде што игра Работнички . Најголем Ривал на City Park Boys се Family Aerodrom кои што навиваат за МЗТ. имаат значајна улога во развојот на навивачката култура во Скопје и се редовно присутни на важни натпревари и дерби средби. Навивачката група има 3 главни подгрупи Kapistec front,Cohors и 1060 == Сезона 2020/2021 == {{Главна|КК Работнички сезона 2020/21}} Составот на Работнички за сезоната 2020/2021 {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" width="930px" align:text="center" |----- ! style="background-color:red; color:white;" align="center"| број ! style="background-color:red; color:white;" align="center"| име ! style="background-color:red; color:white;" align="center"| висина<br />(см) ! style="background-color:red; color:white;" align="center"| позиција ! style="background-color:red; color:white;" align="center"| години ! style="background-color:red; color:white;" align="center"| националност ! style="background-color:red; color:white;" align="center"| пристигнал <br />во (година) ! style="background-color:red; color:white;" align="center"| претходен клуб |- |align="center"|11||[[Кирил Николовски]] ([[Капитен|к.]])||align="center"|210||align="center"|[[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]]<br />/ [[Центар (кошарка)|Центар]]||align="center"|32||{{МКД}}|| align="center"|2017 ||[[КК Карпош Соколи|Карпош Соколи]] |- |align="center"|15||[[Љубомир Младеновски]]||align="center"|207||align="center"|[[Центар (кошарка)|Центар]] ||align="center"|25||{{МКД}}|| align="center"|2019 || [[КК МЗТ Скопје|МЗТ Аеродром]] |- |align="center"| ||[[Димитар Караџовски]] ||align="center"|190||align="center"|[[Бек (кошарка)|Бек]]||align="center"|36||{{МКД}}|| align="center"|2021 || [[КК Кожув|Кожув]] |- |align="center"|10||[[Марјан Младеновиќ]]||align="center"|180||align="center"|[[Организатор на игра|Разигрувач]]||align="center"|33||{{МКД}}|| align="center"|2020 || [[КК Куманово|Куманово 2009]] |- |align="center"|4||Петар Бошалески|| || ||align="center"|16||{{МКД}}|| align="center"|2020|| |- |align="center"| ||Филип Георгиевски|| || ||align="center"|17||{{МКД}}|| align="center"|2021|| |- |align="center"| ||Карло Блажевски|| || ||align="center"|17||{{МКД}}|| align="center"|2021|| |- |align="center"| ||Паоло Блажевски|| || ||align="center"|17||{{МКД}}|| align="center"|2021|| |- |align="center"| ||Горазд Величковски|| || ||align="center"|17||{{МКД}}|| align="center"|2021|| |- |align="center"|25||[[Виктор Ефремовски]] ([[Капитен|зам. к.]])||align="center"|191 ||align="center"|[[Крило (кошарка)|Крило]]||align="center"|22||{{МКД}}|| align="center"|2015 || [[КК Вардар|Вардар]] |- |align="center"|14||Василиј Србиноски|| || ||align="center"|16||{{МКД}}|| align="center"|2020|| |- |align="center"|35||Андреј Шошкиќ|| || ||align="center"|16||{{МКД}}|| align="center"|2021|| |- |align="center"|23||Лука Јанкоски|| || ||align="center"|20||{{МКД}}|| align="center"|2021|| |- |align="center"|32||Дамиер Питс||align="center"|177||align="center"|[[Организатор на игра|Разигрувач]]||align="center"|31||{{САД}}|| align="center"|2020 || Шопрон {{знамеикона|УНГ}} |- |align="center"|24||Филип Бундовиќ||align="center"|206||align="center"|[[Центар (кошарка)|Центар]] /<br />[[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]]||align="center"|27|| {{ХРВ}} || align="center"|2021 ||Цибона {{знамеикона|ХРВ}} |- |align="center"|9||Мирко Мулалиќ||align="center"|194||align="center"|[[Бек (кошарка)|Бек]]||align="center"|33||{{СЛО}}|| align="center"|2021 || Цедевита Олимпија {{знамеикона|СЛО}} |- |align="center"|0||Рајнер Торнтон||align="center"|201||align="center"|[[Бек (кошарка)|Бек]] /<br />[[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]]||align="center"|23|| {{САД}} || align="center"|2021 ||Мемфис Хасл {{знамеикона|САД}} |- |align="center"|7||Иван Аска||align="center"|201||align="center"|[[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]]||align="center"|30|| {{VIR}} || align="center"|2021 || Хапоел Хевел {{знамеикона|ИЗР}} |-} {{col-end}} Извор: [https://kfsm.mk/codeframe/view/page/players?team=%D0%A0%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%20%D0%B0%D0%B4&gender=male&category=%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BE%D1%80%D0%B8&competition=%D0%9F%D1%80%D0%B2%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%20%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B8 Кошаркарска федерација на Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201104095020/https://kfsm.mk/codeframe/view/page/players?team=%D0%A0%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B8%20%D0%B0%D0%B4&gender=male&category=%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BE%D1%80%D0%B8&competition=%D0%9F%D1%80%D0%B2%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%20%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B8 |date=2020-11-04 }} [http://basketball.eurobasket.com/team/FYR-Macedonia/KK-Rabotnicki-AD-Skopje/616?page=1 eurobasket.com] ==Меѓународни натпреварувања== {{Главна|КК Работнички во меѓународните натпреварувања}} {{col-begin}} {{col-2}} {| class=wikitable style="text-align:center" !width=15|Сезона !Натпреварување !width=20|Достигнување !width=20|Поб !width=20|Пор |- |1973 ||ФИБА Корач Куп || Групна фаза¹ || 0 || 0 |- |1975/76 ||ФИБА Европски Куп на<br />Победниците на Куповите || Полуфинале || 4 || 4 |- |1993/94 ||ФИБА Европска Лига || Шестнаестинафинале || 2 || 2 |- |1993/94 ||ФИБА Европски Куп || Групна фаза || 2 || 8 |- |1994/95 ||ФИБА Европска Лига || Прва рунда || 1 || 1 |- |1995/96 ||ФИБА Европска Лига || Прва рунда || 1 || 1 |- |1996/97 ||ФИБА ЕвроКуп || Групна фаза || 1 || 9 |- |1997/98 ||ФИБА ЕвроКуп || Групна фаза || 0 || 10 |- |1999/00 ||ФИБА Сапорта Куп || Групна фаза || 1 || 9 |- |2000/01 ||ФИБА Корач Куп || Прва рунда || 0 || 2² |- |2002/03 ||ФИБА Европа Куп на Шампиони<br />(Јужна Конференција) || Групна фаза || 1 || 9 |- |2003/04 ||ФИБА Европа Куп<br />(Јужна Конференција) || Вицепрвак || 5 || 3 |- |2004/05 ||ФИБА Европа Лига || Групна фаза || 2 || 10 |- |[[2008/09 БИБЛ сезона|2008/09]] ||[[БИБЛ|Балканска Лига]] || Вицепрвак || 7 || 5 |- |[[2009/10 БИБЛ сезона|2009/10]] ||[[БИБЛ|Балканска Лига]] || Групна фаза || 1 || 7 |- |2017/18 ||ФИБА Европа Куп || Прва ква. рунда || 0 || 2 |} {{col-2}} {| class=wikitable style="text-align:center" !Натпреварување !width=20|Сез !width=20|Нат !width=20|Поб !width=20|Пор |- |Европска Лига / '''Евролига''' || 3 || 8 || 4 || 4 |- |''Европски КПК / Европски Куп'' /<br />''ЕвроКуп / Сапорта Куп'' || 5 || 48 || 8 || 40 |- |''Европа Лига'' / ''ЕвроЧеленџ'' || 1 || 12 || 2 || 10 |- |'''Европа Куп''' || 1 || 2 || 0 || 2 |- |''Корач Куп'' || 2¹ || 2 || 0 || 2² |- |''Европа Куп на Шампиони'' /<br />''Европа Куп'' || 2 || 18 || 6 || 12 |- |'''[[БИБЛ|Балканска Лига]]''' || 2 || 20 || 8 || 12 |} ¹<small> Работнички првично бил избран во групата, но потоа се повлекол од натпреварувањето.</small> ²<small> Реванш натпреварот завршил со резултат од 70:70. Немало потреба да се потреба да се игра продолжение бидејќи вкупниот резултат од двата натпревари одел во полза на противникот на Работнички.</small> *<small> Со задебелените букви се постоечките натпреварувања.</small> *<small> Со косите букви се непостоечките натпреварувања.</small> {{col-end}} ==Поважни кошаркарски имиња== {{col-begin}} {{col-3}} *{{знамеикона|МКД}} [[Делчо Станинов]] * {{знамеикона|МКД}} [[Перо Антиќ]] * {{знамеикона|МКД}} [[Перо Блажевски]] * {{знамеикона|МКД}} Горан Веселиновски * {{знамеикона|МКД}} Влатко Владичевски * {{знамеикона|МКД}} [[Благоја Георгиевски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Тодор Гечевски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Златко Гоцевски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Јорданчо Давитков]] * {{знамеикона|МКД}} Горан Димитријевиќ * {{знамеикона|МКД}} Александар Димитровски * {{знамеикона|МКД}} [[Ивица Димчевски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Марин Докузовски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Марјан Ѓуров]] * {{знамеикона|МКД}} [[Стојан Ѓуроски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Владо Илиевски]] * {{знамеикона|МКД}}{{знамеикона|АВС}} Благој Јанев * {{знамеикона|МКД}} [[Марјан Јанески]] * {{знамеикона|МКД}} Александар Књазев * {{знамеикона|МКД}} Ѓорѓи Књазев * {{знамеикона|МКД}} [[Бојан Крстевски]] * {{знамеикона|МКД}} Лазар Лечиќ * {{знамеикона|МКД}} Никола Матовски * {{знамеикона|МКД}} Славко Матовски * {{знамеикона|МКД}} [[Димитар Мираковски]] {{col-3}} * {{знамеикона|МКД}} [[Игор Михајловски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Петар Наумоски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Кирил Николовски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Јане Петровски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Емил Рајковиќ]] * {{знамеикона|МКД}} [[Горан Самарџиев]] * {{знамеикона|МКД}}{{знамеикона|СРБ}} [[Тони Симиќ]] * {{знамеикона|МКД}} [[Марко Симоновски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Дарко Соколов]] * {{знамеикона|МКД}} [[Марјан Србиновски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Врбица Стефанов]] * {{знамеикона|МКД}} [[Ристе Стефанов]] * {{знамеикона|МКД}} [[Огнен Стојановски]] * {{знамеикона|МКД}} [[Диме Тасовски]] * {{знамеикона|МКД}}{{знамеикона|БиХ}} Енес Хаџибулиќ * {{знамеикона|МКД}} [[Ѓорѓи Чековски]] * {{знамеикона|САД}} Морис Блендинг * {{знамеикона|САД}} Гери Вер * {{знамеикона|САД}} Антонио Вичи * {{знамеикона|САД}} Маркус Гинјард * {{знамеикона|САД}} Лемир Голдваер * {{знамеикона|САД}} Брендон Кол * {{знамеикона|САД}} Вилијам Колмен * {{знамеикона|САД}} Пол Колбертсон * {{знамеикона|САД}} Расел Робинсон * {{знамеикона|САД}} Рони Рос * {{знамеикона|САД}} Кашиф Хамид * {{знамеикона|САД}} Вернанд Холинс * {{знамеикона|САД}} Џон Шарпер {{col-3}} * {{знамеикона|КАН}} Николас Вигинс * {{знамеикона|ЈУГ}}{{знамеикона|СРБ}} [[Драган Радосављевиќ]] * {{знамеикона|Црна Гора}} Игор Бијелиќ * {{знамеикона|СРБ}} Срѓан Божиќ * {{знамеикона|СРБ}} Немања Јелесијевиќ * {{знамеикона|СРБ}} Ѓорѓе Јовановиќ * {{знамеикона|СРБ}} Предраг Јоксимовиќ * {{знамеикона|СРБ}} Душан Кнежевиќ * {{знамеикона|СРБ}} Ненад Мишановиќ * {{знамеикона|СРБ}} Лука Павичевиќ * {{знамеикона|СРБ}} Миљан Павковиќ * {{знамеикона|СРБ}} Милош Павловиќ * {{знамеикона|СРБ}} [[Владимир Филиповиќ]] * {{знамеикона|СРБ}} Филип Шунтурлиќ * {{знамеикона|БиХ}}{{знамеикона|СРБ}} Горан Икониќ * {{знамеикона|БиХ}}{{знамеикона|СРБ}} Милан Милошевиќ * {{знамеикона|БиХ}}{{знамеикона|ХРВ}} Бариша Красиќ * {{знамеикона|БУГ}} Чавдар Костов * {{знамеикона|ШВЕ}} Руди Мбемба * {{знамеикона|ТУР}} Бора Пачун {{col-end}} <small>Извор:[http://basketball.eurobasket.com/team/FYR-Macedonia/KK_Rabotnicki_AD_Skopje/616?Page=4 eurobasket.com]</small> == Поврзано == * [[Прва македонска кошаркарска лига]] * [[Куп на Македонија во кошарка|Куп на Македонија]] * [[Суперкуп на Македонија во кошарка|Суперкуп на Македонија]] * [[Македонска кошаркарска федерација]] * [[Спорт во Скопје]] * [[Кошарка во Македонија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://kkrabotnicki.mk/index.php Мрежно место на КК Работнички] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150916195011/http://www.kkrabotnicki.mk/index.php |date=2015-09-16 }} * [http://www.eurobasket.com/team.asp?Cntry=MKD&Team=616 Профил на КК Работнички на eurobasket.com] * [http://www.basketball.org.mk/?ItemID=74C68197EFB3DA40A1E596F4A38E4CB0 Профил на КК Работнички на страницата на КФМ] {{Кошаркарска прва лига 2019/2020}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Работнички}} [[Категорија:КК Работнички| ]] gqpp5k3m85bj4vuut0kuukd8k98q9ef 0 53509 5536464 5386301 2026-04-09T00:20:16Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5536464 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Зограф | native_name = Ζωγράφου | native_name_lang = el | image = Zograf Monastery.jpg | alt = | caption = Надворешен изглед на манастирот. | full = Свет манастир Зограф | order = [[Вселенска патријаршија]] | established = | disestablished = | dedication = [[Свети Ѓорѓи]] | diocese = [[Света Гора]] | churches = | founder = Мојсеј, Арон и Иван (од Охрид) | prior = | people = | status = | functional_status = | heritage_designation = | designated_date = | completed_date = | location = [[Света Гора]], [[Грција]] | map_type = Света Гора | coordinates = {{coord|40|18|21|N|24|09|37|E|region:GR_type:landmark_source:dewiki|display=inline,title}} | public_access = Само за мажи | other_info = https://zograf.eu/ | website = https://zograf.eu/ }} [[Податотека:Zografou3.jpg|thumb|Right|250px|Внатрешниот двор на манастирот]] [[Податотека:Zografou_anchorage.jpg|thumb|Right|250px|Пристаништето на манастирот]] [[Податотека:Sveti_Georgi_Zograf.jpg|thumb|Right|250px|Прослава во манастирот „Свети Ѓорѓи Зограф“]] '''Манастирот „Свети Ѓорѓи Зограф“''' е православен манастир, кој се наоѓа во северозападниот дел на [[Света Гора|Автономната Монашка Држава Света Гора]] на полуостровот [[Халкидик]], [[Егејска Македонија]], [[Грција]]. Истиот e на 9-то место во хиерархијата на манастири во монашката држава и е еден од трите [[Словени|словенски]] манастири во Света Гора. Според манастирската легенда, запишана во "Сводна грамота", бил основан во 9 или 10 век од три браќа од [[Охрид]] - Моjсеj, Арон и Иван Селима.<ref>Проф. д-р Атанас Божков, проф. Асен Василиев, "Художественото наследство на манастира Зограф", Издателство "Наука и изкуство", София, 1981, стр. 48. {{bg}}</ref><ref>Иван Божилов, "Основаването на светата атонска българска обител Зограф. Легенди и факти", в "Светогорска обител Зограф", том I, Софийски университет "Св. Климент Охридски", София, 1995, стр. 13. {{bg}}</ref> Наjстарите зачувани документи, кои се сведоштво за постоењето на монашкото братство, се од [[980]] година.<ref>Иван Божилов, "Основаването на светата атонска българска обител Зограф. Легенди и факти", в "Светогорска обител Зограф", том I, Софийски университет "Св. Климент Охридски", София, 1995, стр. 15-16. {{bg}}</ref> Денес има скоро 40 монаси. == Историја == == Архитектура == == Уметност == == Извори == <references/> == Поврзано == * [[Партенија Зографски]] * [[Калистрат Зографски]] == Надворешни врски == * [http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=1231C1C24C7B194496A340252050C0EF Во Галичник ќе се обнови куќата на Партениј Зографски]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}} * [http://zograph.hit.bg/ Мрежно место за манастирот Зограф] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080307000431/http://www.zograph.hit.bg/ |date=2008-03-07 }} {{bg}}{{en}}{{ru}}{{de}} * [http://www.pravoslavieto.com/manastiri/aton/zograph/index.htm Манастирот Зограф во Pravoslavieto.com] {{bg}} * [http://www.tricky-design.org/index.php?man_id=37 Мрежно место за манастирот Зограф] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080118002607/http://www.tricky-design.org/index.php?man_id=37 |date=2008-01-18 }} {{bg}} * [http://www.mountathos.gr/active.aspx?mode=en{7475eec7-5c43-4d1a-81cb-7fe70c76416a}View Манастирот Зограф на мрежната страница на Света гора] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160314055450/http://www.mountathos.gr/active.aspx?mode=en%7B7475eec7-5c43-4d1a-81cb-7fe70c76416a%7DView |date=2016-03-14 }} {{en}} * [http://ocafs.oca.org/FeastSaintsViewer.asp?SID=4&ID=1&FSID=108024 26 маченици од Зограф убиени од крстоносците] {{en}} * [http://www.westsrbdio.org/prolog/my.html?month=October&day=10 Светите маченици од Зограф] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110612084419/http://www.westsrbdio.org/prolog/my.html?month=October&day=10 |date=2011-06-12 }} од ''Охридскиот пролог'' {{en}} * [http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Byzanz/XIV/1320-1340/Andronik_II_Paleolog/chrisovul_zograf_monast_1325.htm] {{ru}} {{Манастири на Света Гора}} [[Категорија:Светско наследство во Грција]] [[Категорија:Грција]] [[Категорија:Манастири на Бугарската православна црква]] [[Категорија:Манастири на Света Гора]] 2kep1q43zajyghtknn6vq7vo15vcyur 0 55002 5536296 5424752 2026-04-08T18:31:08Z Buli 2648 5536296 wikitext text/x-wiki [[Податотека:(Toulouse) Tibère - Musée Saint-Raymond Ra 342 b.jpg|мини|десно|200п|Биста|Тибериј како момче, мермерна биста пронајдена во 1896 година; во Глипотеката Нај Карлсберг]] '''Тибериј''' ({{langx|la|Tiberius}}; целосно име: '''Тибериј (Јулиј) Цезар Август'''; вистинското име му е: '''Тибериј Клудиј Нерон''') (роден на [[16 ноември]] 42 г. п.н.е.; умрел на [[16 март]] 37 н.е. во [[Капри]], во близината на [[Неапол]]) - Вториот римски цар (14-37 г. н.е.). Бил одгледан од [[Октавијан Август|Август]], кој се оженил за неговата мајка Ливија Друсила. За време на своето прво командување со војската на возраст од 22 години, Тибериј успеал да ги поврати римските легионарни стандарди, кои претходно биле загубени со децении во Партија, а му било возвратено со акламација здобивајќи голема популарност.<ref name="Бунтевска">Бунтевска, 2005. стр. 166</ref> Тибериј бил принуден да се откаже од својата сакана жена и да се ожени со Јулија, ќерката на август (12 г. п.н.е.). Иако станал [[трибун]], заминал во самонаметнатиот егзил на [[Родос]] (6 г. п.н.е. станувајќи разгневен аскет. До 4 г. п.н.е., Јулија била протерана поради неверството со Август<ref name="Бунтевска"/>, кој повторно го повикал Тибериј именувајќи го за свој наследник. Како цар, Тибериј почнал да ја води државата ефикасно, притоа воведувајќи некои реформи проследени само со повремена ригорозност, како што било протерувањето на римската [[Евреи|еврејска]] популација само врз основа на изговор. Кога неговиот син Друс умрел на мистериозен начин, решил да му ја даде довербата на [[Сејан]] и бил убеден да се пресели во Капри (22 г.н.е.). Тибериј станал изразено насилен убивајќи и спроведувајќи тортура од каприц. Откако Сејан станал проконзул во 31 г.н.е., Тибериј станал сомничав во врска со неговите амбиции и наредил негово погубување, потоа именувајќи го [[Калигула]] за свој наследник. Во 37 г.н.е., [[Преторијанска гарда|Преторијанската гарда]] ја декларирала својата поддршка за Калигула, убивајќи го Тибериј додека лежел болен в постела.<ref name="Бунтевска"/> == Наводи == {{reflist}} == Извори == * Бунтевска Сузана, 2005: Енциклопедија Британика: С-Ф - Скопје:Топер. ISBN 9989-165-14-9 <br /> {{Commons|Tiberius}} {{Римски цареви}} {{Стар Рим-биог-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Античка еврејско-римска историја]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Јулијанско-клаудиска династија]] [[Категорија:Починати во 37 година]] [[Категорија:Римски цареви од 1 век]] [[Категорија:Личности од Новиот завет]] [[Категорија:Луѓе од Рим]] [[Категорија:Римјани од 1 век п.н.е.]] 2civ30q7zavpxpllmy000rfqufga2dq 5536301 5536296 2026-04-08T18:31:45Z Buli 2648 5536301 wikitext text/x-wiki [[Податотека:(Toulouse) Tibère - Musée Saint-Raymond Ra 342 b.jpg|мини|десно|200п|Биста|Мермерна биста на Тибериј]] '''Тибериј''' ({{langx|la|Tiberius}}; целосно име: '''Тибериј (Јулиј) Цезар Август'''; вистинското име му е: '''Тибериј Клудиј Нерон''') (роден на [[16 ноември]] 42 г. п.н.е.; умрел на [[16 март]] 37 н.е. во [[Капри]], во близината на [[Неапол]]) - Вториот римски цар (14-37 г. н.е.). Бил одгледан од [[Октавијан Август|Август]], кој се оженил за неговата мајка Ливија Друсила. За време на своето прво командување со војската на возраст од 22 години, Тибериј успеал да ги поврати римските легионарни стандарди, кои претходно биле загубени со децении во Партија, а му било возвратено со акламација здобивајќи голема популарност.<ref name="Бунтевска">Бунтевска, 2005. стр. 166</ref> Тибериј бил принуден да се откаже од својата сакана жена и да се ожени со Јулија, ќерката на август (12 г. п.н.е.). Иако станал [[трибун]], заминал во самонаметнатиот егзил на [[Родос]] (6 г. п.н.е. станувајќи разгневен аскет. До 4 г. п.н.е., Јулија била протерана поради неверството со Август<ref name="Бунтевска"/>, кој повторно го повикал Тибериј именувајќи го за свој наследник. Како цар, Тибериј почнал да ја води државата ефикасно, притоа воведувајќи некои реформи проследени само со повремена ригорозност, како што било протерувањето на римската [[Евреи|еврејска]] популација само врз основа на изговор. Кога неговиот син Друс умрел на мистериозен начин, решил да му ја даде довербата на [[Сејан]] и бил убеден да се пресели во Капри (22 г.н.е.). Тибериј станал изразено насилен убивајќи и спроведувајќи тортура од каприц. Откако Сејан станал проконзул во 31 г.н.е., Тибериј станал сомничав во врска со неговите амбиции и наредил негово погубување, потоа именувајќи го [[Калигула]] за свој наследник. Во 37 г.н.е., [[Преторијанска гарда|Преторијанската гарда]] ја декларирала својата поддршка за Калигула, убивајќи го Тибериј додека лежел болен в постела.<ref name="Бунтевска"/> == Наводи == {{reflist}} == Извори == * Бунтевска Сузана, 2005: Енциклопедија Британика: С-Ф - Скопје:Топер. ISBN 9989-165-14-9 <br /> {{Commons|Tiberius}} {{Римски цареви}} {{Стар Рим-биог-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Античка еврејско-римска историја]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] [[Категорија:Јулијанско-клаудиска династија]] [[Категорија:Починати во 37 година]] [[Категорија:Римски цареви од 1 век]] [[Категорија:Личности од Новиот завет]] [[Категорија:Луѓе од Рим]] [[Категорија:Римјани од 1 век п.н.е.]] si5dc5fr1x2bl4v1rhezhrpz5ho9n0k 0 61451 5536291 1032297 2026-04-08T18:22:34Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1335435038|A Grammar of the Macedonian Literary Language]]“ 5536291 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга|name=Граматика на македонскиот литературен јазик|image=File:A_Grammar_of_the_Macedonian_Literary_Language.png|image_size=|border=|alt=|caption=Насловната страна на „Граматика на македонскиот литературен јазик“ (1952)|author=[[Хорас Лант]]|audio_read_by=|title_orig=|orig_lang_code=|title_working=|translator=|illustrator=|cover_artist=|country=|language=Англиски, со антологија на македонски текстови и двојазичен речник|series=|release_number=|subject=[[Македонски јазик]]|set_in=|publisher=|publisher2=|pub_date=1952|english_pub_date=|published=|media_type=|pages=|awards=|isbn=|isbn_note=|oclc=673833595|dewey=491.819|congress=PG1162|preceded_by=|followed_by=|native_wikisource=|wikisource=|notes=|exclude_cover=|website=}} '''''„Граматика на македонскиот литературен јазик“ (A Grammar of the Macedonian Literary Language)''''' - наслов на првата [[граматика]] на [[Македонски јазик|македонскиот]] [[Англиски јазик|јазик на англиски јазик]] . Граматиката ја напишал [[Хорас Лант]] во 1952 година, [[Соединети Американски Држави|Американец]] кој работел во [[Југославија]]. == Библиографија == * Lunt, H. G. (1952) [[iarchive:Grammar-of-the-Macedonian-literary-language-horace-g.-lunt/|''A Grammar of the Macedonian Literary Language'']] (Skopje) {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Македонска граматика]] [[Категорија:Книги од 1952 година]] agrs532wneji9ioua8wa3jk2151wrew 5536292 5536291 2026-04-08T18:26:59Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5536292 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија Книга |name=Граматика на македонскиот литературен јазик |image=File:A_Grammar_of_the_Macedonian_Literary_Language.png |image_size= |border= |alt= |caption=Насловната страна на „Граматика на македонскиот литературен јазик“ (1952) |author=[[Хорас Лант]] |audio_read_by= |title_orig=A Grammar of the Macedonian Literary Language |orig_lang_code= |title_working= |translator=|illustrator= |cover_artist= |country= |language=Англиски, со антологија на македонски текстови и двојазичен речник |series= |release_number= |subject=[[Македонски јазик]] |set_in= |publisher= |publisher2= |pub_date=1952 |english_pub_date= |published= |media_type= |pages= |awards= |isbn= |isbn_note= |oclc=673833595 |dewey=491.819 |congress=PG1162 |preceded_by= |followed_by= |native_wikisource= |wikisource= |notes= |exclude_cover= |website= }} '''''„Граматика на македонскиот литературен јазик“''''' ({{langx|en|A Grammar of the Macedonian Literary Language}}) — наслов на првата [[граматика]] на [[Македонски јазик|македонскиот]] [[Англиски јазик|јазик на англиски јазик]] . Граматиката ја напишал [[Хорас Лант]] во 1952 година, [[Соединети Американски Држави|Американец]] кој работел во [[Југославија]]. == Библиографија == * Lunt, H. G. (1952) [[iarchive:Grammar-of-the-Macedonian-literary-language-horace-g.-lunt/|''A Grammar of the Macedonian Literary Language'']] (Skopje) {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Македонска граматика]] [[Категорија:Книги од 1952 година]] n13d33smqbw1jj8kl9q4dwqvgiqqtvs 5536297 5536292 2026-04-08T18:31:14Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Граматика на македонскиот литературен јазик]] на [[Граматика на македонскиот литературен јазик (1952)]] 5536292 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија Книга |name=Граматика на македонскиот литературен јазик |image=File:A_Grammar_of_the_Macedonian_Literary_Language.png |image_size= |border= |alt= |caption=Насловната страна на „Граматика на македонскиот литературен јазик“ (1952) |author=[[Хорас Лант]] |audio_read_by= |title_orig=A Grammar of the Macedonian Literary Language |orig_lang_code= |title_working= |translator=|illustrator= |cover_artist= |country= |language=Англиски, со антологија на македонски текстови и двојазичен речник |series= |release_number= |subject=[[Македонски јазик]] |set_in= |publisher= |publisher2= |pub_date=1952 |english_pub_date= |published= |media_type= |pages= |awards= |isbn= |isbn_note= |oclc=673833595 |dewey=491.819 |congress=PG1162 |preceded_by= |followed_by= |native_wikisource= |wikisource= |notes= |exclude_cover= |website= }} '''''„Граматика на македонскиот литературен јазик“''''' ({{langx|en|A Grammar of the Macedonian Literary Language}}) — наслов на првата [[граматика]] на [[Македонски јазик|македонскиот]] [[Англиски јазик|јазик на англиски јазик]] . Граматиката ја напишал [[Хорас Лант]] во 1952 година, [[Соединети Американски Држави|Американец]] кој работел во [[Југославија]]. == Библиографија == * Lunt, H. G. (1952) [[iarchive:Grammar-of-the-Macedonian-literary-language-horace-g.-lunt/|''A Grammar of the Macedonian Literary Language'']] (Skopje) {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Македонска граматика]] [[Категорија:Книги од 1952 година]] n13d33smqbw1jj8kl9q4dwqvgiqqtvs 0 65429 5536553 5473284 2026-04-09T11:40:12Z Dandarmkd 31127 5536553 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија Населено место <!--more fields are available for this Infobox--See Template:Инфокутија Населено место--> | native_name = Ulqin | name = Улцињ | settlement_type = [[Градови во Црна Гора|Град]] и [[Општини во Црна Гора|општина]] | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Црна Гора]] | subdivision_type1 = [[Општини во Црна Гора|Општина]] | subdivision_name1 = [[Општина Улцињ]] | timezone = [[средноевропско време|CET]] | utc_offset = +1 | image_skyline = Ulcinj, Montenegro - Sept. 2010.jpg | map_caption = Location of Ulcinj, Montenegro. | timezone_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | population_as_of = попис 2011 | leader_title = Градоначалник | leader_name = Назиф Цунгу | leader_name1 = | leader_title1 = | area_total_km2 = 255 | population_footnotes = | population_blank1 = 19,921 | population_blank1_title = Општина | population_density_km2 = 79.47 | population_urban = 10,707 | population_rural = 9,214 | population_demonym = Улцињани | parts = 39 | parts_type = Населени места | Time zone = [[UTC]]+1 | established_date = 5th century BC | pushpin_map = Црна Гора | pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_caption = Location of Ulcinj | pushpin_mapsize = | coordinates = {{coord|41.92|19.20|region:ME|display=inline,title}} | area_code_type = [[Повикувачки број]] | area_code = +382&nbsp;30 | blank1_info_sec1 = UL | blank1_name_sec1 = [[Автомобилски регистарски таблички во Црна Гора|Регистарски&nbsp;таблички]] | postal_code_type = [[Список на поштенски кодови во Црна Гора|Поштенски код]] | postal_code = 85360 | blank_info_sec1 = ME-20 | blank_name_sec1 = [[ISO 3166-2:ME|ISO 3166-2&nbsp;код]] | website = [http://www.opstinaulcinj.com/homepage www.opstinaulcinj.com] | image_flag = | image_shield = Coat of Arms of Ulcinj.svg | shield_alt = [[Coat of arms of Ulcinj|Coat of arms]] }} '''Улцињ''' ([[црногорски јазик|црногорски]]: Ulcinj; [[албански јазик|албански]]: Ulqin) е приморски град и општина во јужна [[Црна Гора]]. Улцињ има население од околу 10.828 жители. Во градот живее претежно албанско население. Општина зафаќа површина од {{км2|255}} и население од 20.290 жители. Тука се наоѓа и граничен премин кон соседна [[Албанија]] во селото [[Сукобин]], близу [[Скадарско Езеро|Скадарското Езеро]]. [[Податотека:Ulcinj in Montenegro.svg|мини|центар|200п|Општина Улцињ во карта на Црна Гора]] {{Општини во Црна Гора}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Улцињ| ]] 5g49eygdbuqys2n80jb1o960l8yh6jv 0 73514 5536274 4505595 2026-04-08T16:23:14Z Виолетова 1975 5536274 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{1870-ти}} == Настани == * [[1870]] — усвоен 15. амандман на [[Устав на САД|Уставот на САД]], со кој и бившите робови добиле право на глас.<ref>[http://www.archives.gov/national-archives-experience/charters/constitution_amendments_11-27.html Амандмани на Уставот на САД]</ref> * [[1870]] — започнала [[Француско-пруска војна|Француско-прускаta војна]], која завршила година дена подоцна со создавање на [[Германско Царство|Германското Царство]] и [[Кралство Италија|обединување на Италија]], пад на [[Второ Француско Царство|Второто Француског Царства]] и создавање на [[Трета Француска Република|Третата Република]]. * [[1871]] — основана [[Париска комуна|Париската комуна]]. * [[1871]] — за време на големиот глад во [[Каџари|Персија]], кој траел две години умреле 2 милиони луѓе. * [[1871]] — започнала [[Втора индустриска револуција|Втората индустриска револуција]]. * [[1872]] — основан [[Јелоустоун|Јелоустоунскиот национален парк]]. * [[1873]] — укината воената граница во [[Бачка]] и [[Банат]]. * [[1874]] — распуштена [[Британска источноиндиска компанија|Британската источноиндиска компанија]]. * [[1874]] — прогласена [[Прва шпанска република|Првата шпанска република]], која траела две години. * [[1875]] — започнал големиот глад во [[Индија]] од кој во следните 25 години умреле 26 милиони Индијци. * [[1875]] — започнало [[Херцеговско востание (1875-1878)|Херцеговското востание]]. * [[1876]] — [[Бугарскижо априлско востание]] против [[Османлиско Царство|Отоманското Царство]]. * [[1876]] — започнала [[Прва српско-турска војна|Српско-турската војна]]. * [[1876]] — во следните три години во [[Кина]] умреле 13 милиона луѓе од глад. * [[1877]] — одржан првиот турнир во [[тенис]] на [[Вимблдонски турнир|Вимблдон]]. * [[1877]]. — започнал [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] . * [[1877]] — потпишан [[Санстефански договор|Санстефанскиот договор]]. * [[1878]] — завршил [[Берлински конгрес|Берлинскиot конгрес]], на кој [[Србија]], [[Црна Гора]] и [[Романија]] биле меѓународно признати како самостојни држави, додека [[Бугарија]] добила автономија, [[Кипар]] му припаднал на [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], додека [[Австроунгарија]] ја окупирала [[Босна и Херцеговина]]. == Личности == * ... == Откритија == * ... ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:19 век]] [[Категорија:1870-ти]] 3849uxgsn6fuwbsngqzu7w7x4c2053p 0 75436 5536241 5426284 2026-04-08T14:01:17Z Buli 2648 5536241 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ambassador Bridge 2025a.jpg|мини|Амбасадор Мост]] '''Амбасадор''' ({{langx|en|Ambassador Bridge}}) е висечки мост кој спојува [[Детроит]], [[Мичиген]], во [[САД]], со [[Виндзор (Онтарио)|Виндзор]], [[Канада]].<ref>Stephane Fitch and Joann Muller (11-15-04).[https://web.archive.org/web/20080514071519/http://www.forbes.com/business/free_forbes/2004/1115/134.html The Troll Under the Bridge]''Forbes''</ref> Околу 150,000 служби и [[Американски долар|АД$]]13 билиони во годишно производство зависе од мостот.<ref>Detroit Regional Chamber (2006) [http://www.detroitchamber.com/detroiter/articles.asp?cid=7&detcid=531 Detroit/Windsor Border Update: Part I-Detroit River International Crossing Study] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080506050524/http://www.detroitchamber.com/detroiter/articles.asp?cid=7&detcid=531 |date=2008-05-06 }}</ref> Мостот, над [[Детроит (река)|реката Детроит]], имаше најдолгата висечка централна растојание кога се доврше во [[1929]] со 564 м (1,850 фт) до [[1931]]. Вкупно должина на мостот е 2,286 м (7,500 фт). Амбасадор Мост е најработлив во [[Северна Америка]]. Повеќе од 25% од целата трговија меѓу САД и Канада поминува на мостот. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Мостови]] [[Категорија:Детроит]] mjnh7ylobrvkr34xy4vxsl8j1zpulmc 0 97002 5536295 5170389 2026-04-08T18:30:21Z Buli 2648 5536295 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Infobox royalty | name = Гај Јулиј Цезар Август | title = Цар на [[Римско Царство|Римскаta Империја]] | image = Augustus of Prima Porta (inv. 2290).jpg | imgw = 250px | caption = Оваа статуа е позната под називот август од Прима Порта | reign = 16 јануари 27 п.н.е. – 19 август 14 | full name = Гај Октавијан Турин (од раѓањето до посвојувањето од [[Јулиј Цезар]] во 44 година п.н.е.);<br /> Гај Јулиј Цезар (од 44 до 27 година н.е.);<br /> Гај Јулиј Цезар август (од 27 година до смртта) | imperial name = Imperator Caesar Divi f[ilius] Augustus | successor = [[Тибериј]] | heir = | spouse = 1) [[Clodia Pulchra]] 43–40 п.н.е <br />2) [[Scribonia]] 40–38 п.н.е <br />3) [[Livia Drusilla]] 38 п.н.е– 14 н.е. | issue = [[Julia the Elder]]; <br /> [[Гај Цезар]] (посвоен); <br /> [[Луциј Цезар]] (adoptive); <br />[[Тибериј]] (посвоен) | royal house = [[Јулио-Клаудијска династија|Јулио-Клаудијска]] | house-type = Царска династија | father = Природен: [[Гај Октавијан]];<br /> Посвоен од: [[Јулиј Цезар]] (во 44 п.н.е.) | mother = [[Atia Balba Caesonia]] | date of birth = {{bday|0063-09|BC=y|23 септември 63 п.н.е. ([[Roman calendar]])}} | place of birth = [[Рим]], [[Римска Република]] | date of death = {{End-date|0014-8-19|19 август 14 година ([[Јулијански календар]]) (на возраст од 75 години)}} | place of death = [[Нола]], [[Италија|Римско Царство]] | place of burial = [[Mausoleum of Augustus]], Рим |}} '''Октавијан Август''' ([[латински јазик|латински]]:''Gaius Iulius Caesar Octavianus Augustus'') е првиот [[римски цар]]. Роден е во [[63 п.н.е.]] како Гај Октавијан, а подоцна бил познат како Гај Јулиј Цезар Октавијан. Со [[Римско Царство|Римското Царство]] управувал од [[27 п.н.е.]] до [[14|14 н.е.]]. Во [[43 п.н.е.]], заедно со [[Марк Антониј]] и [[Марк Емили]] создале политички сојуз, попознат како [[Втор триумвират]]. Неговата титула „август“ на [[латински јазик]] значи „возвишен“, во [[Религија|религиозна]] мисла на зборот. Подоцна, оваа титула ја носеле сите римски цареви кои го наследиле. Уште додека бил жив, Октавијан Август го почитувале како божество, најпрвин во провинциите, а потоа и во [[Италија]]. Таа задача ја извршувале шестмина ослободени [[роб]]ови, секој по една година, кои можеле оваа служба да ја извршуваат повеќепати. По завршувањето на нивната служба, со решение на [[Сенат на Стариот Рим|Сенатот]], најпрвин на некои од нив, а подоцна на сите, доживотно им биле доделени почестите поврзани со оваа служба и така постепено во [[град]]овите се формирал посебен сталеж на т.н. шестемина Августовци. Подоцна, царевите наредувале тие шестмина да се избираат насекаде низ царството, со цел да го шират почитувањето на народот кон царот.<ref>Петроније Арбитер, ''Гозба Трималхионова''. Београд: Нолит, 1957, стр. 11.</ref> Октавијан Август се смета за една од најважните личности во историјата на Римското Царство. Тој создал нов облик на управување во внатрешноста на империјата, кое се задржало во следните триста години. Тој му ја вратил власта на римскиот Сенат, но во исто време ја зачувал својата автократска позиција. На престолот го наследил царот [[Тибериј]]. == Наводи == {{наводи}} {{Римски цареви}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Јулијанско-клаудиска династија]] [[Категорија:Починати во 14 година]] [[Категорија:Октавијан Август| ]] [[Категорија:Римски цареви од 1 век]] [[Категорија:Римјани од 1 век п.н.е.]] [[Категорија:Римјани од 1 век]] [[Категорија:Стари Римјани]] [[Категорија:Луѓе од Рим]] ef91finz4hc9rxff4cdlufoupgzm5ht 0 97003 5536303 4807908 2026-04-08T18:32:24Z Buli 2648 5536303 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Калигула<br /> | портрет=Caligula.Carlsberg Glyptotek.(cropped).jpg | опис=Цар на [[Римско Царство|Римското Царство]] | наставка= | роден-дата= [[31 август]] [[12]] | роден-место= [[Анцио]] | починал-дата= [[24 јануари]] [[41]] | починал-место= [[Рим]], [[Римско Царство]], денешна [[Италија]] }} '''Калигула''' ([[латински јазик|латински]]:''Gaius Iulius Caesar Germanicus'', ''Gaius Caesar'' или ''Caligula'') е третиот римски цар. Познат е и како ''Гај Јулиј Цезар Германик''<ref>{{Cite book |last=Cooley |first=Alison E. |url={{googlebooks|VlghAwAAQBAJ|plainurl=y}} |title=The Cambridge Manual of Latin Epigraphy |publisher=Cambridge University Press |year=2012 |isbn=978-0-521-84026-2 |page=489 |author-link=Alison E. Cooley}}</ref>. Роден е во [[12]] година. Со [[Римско Царство|Римското Царство]] управувал од [[37]] до [[41]] година. [[Октавијан Август]] му е прапрадедо, [[Тибериј]] прачичко, а [[Клавдиј]] чичко. Познат е по својата екстравагантност, ексцентричност и голем деспотизам. Бил познат и како „лудиот“ поради своите бескомпромисни решенија. Можеби најпознат е по тоа што се обидел својот коњ Инцитатус да го направи конзул и свештеник<ref>{{cite journal|last1=Woods|first1=David|title=Caligula, Incitatus, and the Consulship|url=https://archive.org/details/sim_classical-quarterly_2014-12_64_2/page/772|journal=The Classical Quarterly|year=2014|volume=64|issue=2|pages=772–777|doi=10.1017/S0009838814000470|s2cid=170216093|issn=0009-8388}}</ref><ref>Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Caligula [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Caligula*.html#55 55]; Cassius Dio, ''Roman History'' [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/59*.html#14 LIX.14].</ref>. Бил убиен од страна на своето обезбедување. Наследен е од [[Клавдиј]]. == Наводи == {{наводи}} {{Римски цареви}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Јулијанско-клаудиска династија]] [[Категорија:Родени во 12 година]] [[Категорија:Починати во 41 година]] [[Категорија:Римски цареви од 1 век]] 1dhbfwll96ppp1f4cz0m0s0awdpglw1 0 98110 5536224 5366346 2026-04-08T12:59:52Z Buli 2648 5536224 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Диоклецијан<br /> | портрет=Istanbul_-_Museo_archeol._-_Diocleziano_(284-305_d.C.)_-_Foto_G._Dall'Orto_28-5-2006.jpg | опис=Цар на [[Римско Царство|Римското Царство]] | наставка= | роден-дата= 22 декември 242–245{{sfnm|1a1=Barnes|1y=1982|1pp=30, 46|2a1=CAH|2p=68}} | роден-место= [[Далмација]], денешна [[Хрватска]] | починал-дата= [[316]] | починал-место= [[Салина]], денешна [[Хрватска]] }} '''Диоклецијан''' ([[латински јазик|латински]]:''Gaius Aurelius Valerius Diocletianus''<ref name="names">{{cite book |last=Cambi |first=Nenad |editor=A. Demandt |editor2=A. Goltz |editor3=H. Schlange-Schöningen |title=Diokletian und die Tetrarchie |chapter=Tetrarchic Practice in Name Giving |volume=98 |url=https://books.google.com/books?id=De0fAAAAQBAJ |chapter-url=https://books.google.com/books?id=De0fAAAAQBAJ&pg=PA38 |isbn=978-3-11-091460-3 |date=2012 |pages=38–45 |location=Berlin |publisher=[[De Gruyter]] |access-date=15 May 2022 |archive-date=19 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319112358/https://books.google.com/books?id=De0fAAAAQBAJ |url-status=live }}</ref>, ''Diocletianus'') — римски цар. Познат и како ''Гаj Аврелиj Валериj Диоклецијан''. Со [[Римско Царство|Римското Царство]] управувал од [[285]] до [[316]] година. Современата историографија го смета царувањето му за крај на т.н. војнички цари и почеток на доцната антика. == Тетрархија == Својот пријател [[Максимијан]] го поставил за соцар, давајќи му задача за управување со западниот дел од царството. По големата победа во [[Сирија]], во [[293]] година исто така со свој соцар го поставил и [[Галериј]]. Од своја страна [[Максимијан]] за свој совладетел го поставил [[Констанциј I Хлор]]. Така, управувањето со царството било разделено, и тоа: * Диоклецијан управувал со азискиот дел од царството, [[Тракија]] и [[Египет]]; * [[Галериј]] управувал со [[Балкан]]от и [[дунав|подунавскиот дел]]; * [[Максимијан]] со [[Италија]], [[Реција]], [[Шпанија]] и [[Африка]], а * [[Констанциј I Хлор]] со [[Галија]] и [[Британија]] Како цар го наследил [[Карин]]{{sfn|Barnes|1982|p=4}} и бил најголемиот прогонувач на [[христијанство|христијаните]] од [[303]] година. Најпозната жртва од неговиот прогон бил бискупот [[Свети Дуј]]. Во негово време, сенатот во [[Рим]] го изгубил своето значење. Диоклецијан се прогласил за син на [[Јупитер (бог)|Јупитер]], и барал сите да го почитуваат како жив [[Бог]]. Така во Римското Царство започнал периодот на [[Доминат]], а завршил оној на [[Принципат]]. Во [[316]] година се отрул. == Наводи == {{наводи}} {{Римски цареви}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Константинова династија]] [[Категорија:Родени во 244 година]] [[Категорија:Починати во 311 година]] [[Категорија:Римски цареви од 3 век]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] t0hat9j3cf8pdbo1iqq20n8oqfl6mxt 5536225 5536224 2026-04-08T13:02:15Z Buli 2648 /* Тетрархија */ 5536225 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Диоклецијан<br /> | портрет=Istanbul_-_Museo_archeol._-_Diocleziano_(284-305_d.C.)_-_Foto_G._Dall'Orto_28-5-2006.jpg | опис=Цар на [[Римско Царство|Римското Царство]] | наставка= | роден-дата= 22 декември 242–245{{sfnm|1a1=Barnes|1y=1982|1pp=30, 46|2a1=CAH|2p=68}} | роден-место= [[Далмација]], денешна [[Хрватска]] | починал-дата= [[316]] | починал-место= [[Салина]], денешна [[Хрватска]] }} '''Диоклецијан''' ([[латински јазик|латински]]:''Gaius Aurelius Valerius Diocletianus''<ref name="names">{{cite book |last=Cambi |first=Nenad |editor=A. Demandt |editor2=A. Goltz |editor3=H. Schlange-Schöningen |title=Diokletian und die Tetrarchie |chapter=Tetrarchic Practice in Name Giving |volume=98 |url=https://books.google.com/books?id=De0fAAAAQBAJ |chapter-url=https://books.google.com/books?id=De0fAAAAQBAJ&pg=PA38 |isbn=978-3-11-091460-3 |date=2012 |pages=38–45 |location=Berlin |publisher=[[De Gruyter]] |access-date=15 May 2022 |archive-date=19 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319112358/https://books.google.com/books?id=De0fAAAAQBAJ |url-status=live }}</ref>, ''Diocletianus'') — римски цар. Познат и како ''Гаj Аврелиj Валериj Диоклецијан''. Со [[Римско Царство|Римското Царство]] управувал од [[285]] до [[316]] година. Современата историографија го смета царувањето му за крај на т.н. војнички цари и почеток на доцната антика. == Тетрархија == [[Податотека:Tetrarchy_map3.jpg|лево|мини|Карта на тетрархијата во 293 година.<ref>[https://www.worldhistory.org/image/18530/the-roman-empire-and-the-tetrarchy-of-diocletian-2/ The Roman Empire and the Tetrarchy of Diocletian, 293 - 305 CE], ''[[World History Encyclopedia]]''</ref>]] Својот пријател [[Максимијан]] го поставил за соцар, давајќи му задача за управување со западниот дел од царството. По големата победа во [[Сирија]], во [[293]] година исто така со свој соцар го поставил и [[Галериј]]. Од своја страна [[Максимијан]] за свој совладетел го поставил [[Констанциј I Хлор]]. Така, управувањето со царството било разделено, и тоа: * Диоклецијан управувал со азискиот дел од царството, [[Тракија]] и [[Египет]]; * [[Галериј]] управувал со [[Балкан]]от и [[дунав|подунавскиот дел]]; * [[Максимијан]] со [[Италија]], [[Реција]], [[Шпанија]] и [[Африка]], а * [[Констанциј I Хлор]] со [[Галија]] и [[Британија]] Како цар го наследил [[Карин]]{{sfn|Barnes|1982|p=4}} и бил најголемиот прогонувач на [[христијанство|христијаните]] од [[303]] година. Најпозната жртва од неговиот прогон бил бискупот [[Свети Дуј]]. Во негово време, сенатот во [[Рим]] го изгубил своето значење. Диоклецијан се прогласил за син на [[Јупитер (бог)|Јупитер]], и барал сите да го почитуваат како жив [[Бог]]. Така во Римското Царство започнал периодот на [[Доминат]], а завршил оној на [[Принципат]]. Во [[316]] година се отрул. == Наводи == {{наводи}} {{Римски цареви}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Константинова династија]] [[Категорија:Родени во 244 година]] [[Категорија:Починати во 311 година]] [[Категорија:Римски цареви од 3 век]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] mwudvu2qvfp1crsrb3kkuneow09upm0 5536226 5536225 2026-04-08T13:04:53Z Buli 2648 /* Тетрархија */ 5536226 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Диоклецијан<br /> | портрет=Istanbul_-_Museo_archeol._-_Diocleziano_(284-305_d.C.)_-_Foto_G._Dall'Orto_28-5-2006.jpg | опис=Цар на [[Римско Царство|Римското Царство]] | наставка= | роден-дата= 22 декември 242–245{{sfnm|1a1=Barnes|1y=1982|1pp=30, 46|2a1=CAH|2p=68}} | роден-место= [[Далмација]], денешна [[Хрватска]] | починал-дата= [[316]] | починал-место= [[Салина]], денешна [[Хрватска]] }} '''Диоклецијан''' ([[латински јазик|латински]]:''Gaius Aurelius Valerius Diocletianus''<ref name="names">{{cite book |last=Cambi |first=Nenad |editor=A. Demandt |editor2=A. Goltz |editor3=H. Schlange-Schöningen |title=Diokletian und die Tetrarchie |chapter=Tetrarchic Practice in Name Giving |volume=98 |url=https://books.google.com/books?id=De0fAAAAQBAJ |chapter-url=https://books.google.com/books?id=De0fAAAAQBAJ&pg=PA38 |isbn=978-3-11-091460-3 |date=2012 |pages=38–45 |location=Berlin |publisher=[[De Gruyter]] |access-date=15 May 2022 |archive-date=19 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319112358/https://books.google.com/books?id=De0fAAAAQBAJ |url-status=live }}</ref>, ''Diocletianus'') — римски цар. Познат и како ''Гаj Аврелиj Валериj Диоклецијан''. Со [[Римско Царство|Римското Царство]] управувал од [[285]] до [[316]] година. Современата историографија го смета царувањето му за крај на т.н. војнички цари и почеток на доцната антика. == Тетрархија == Својот пријател [[Максимијан]] го поставил за соцар, давајќи му задача за управување со западниот дел од царството. По големата победа во [[Сирија]], во [[293]] година исто така со свој соцар го поставил и [[Галериј]]. Од своја страна [[Максимијан]] за свој совладетел го поставил [[Констанциј I Хлор]].[[Податотека:Tetrarchy_map3.jpg|лево|мини|Карта на тетрархијата во 293 година.<ref>[https://www.worldhistory.org/image/18530/the-roman-empire-and-the-tetrarchy-of-diocletian-2/ The Roman Empire and the Tetrarchy of Diocletian, 293 - 305 CE], ''[[World History Encyclopedia]]''</ref>]]Така, управувањето со царството било разделено, и тоа: * Диоклецијан управувал со азискиот дел од царството, [[Тракија]] и [[Египет]]; * [[Галериј]] управувал со [[Балкан]]от и [[дунав|подунавскиот дел]]; * [[Максимијан]] со [[Италија]], [[Реција]], [[Шпанија]] и [[Африка]], а * [[Констанциј I Хлор]] со [[Галија]] и [[Британија]] Како цар го наследил [[Карин]]{{sfn|Barnes|1982|p=4}} и бил најголемиот прогонувач на [[христијанство|христијаните]] од [[303]] година. Најпозната жртва од неговиот прогон бил бискупот [[Свети Дуј]]. Во негово време, сенатот во [[Рим]] го изгубил своето значење. Диоклецијан се прогласил за син на [[Јупитер (бог)|Јупитер]], и барал сите да го почитуваат како жив [[Бог]]. Така во Римското Царство започнал периодот на [[Доминат]], а завршил оној на [[Принципат]]. Во [[316]] година се отрул. == Наводи == {{наводи}} {{Римски цареви}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Константинова династија]] [[Категорија:Родени во 244 година]] [[Категорија:Починати во 311 година]] [[Категорија:Римски цареви од 3 век]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] 3lwyn9hi1kchvwur4ztiitrhdiaeec0 0 98112 5536222 4566230 2026-04-08T12:57:33Z Buli 2648 5536222 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија за личност | име=Констанциј I Хлор<br /> | портрет=Constantius Chlorus Ny Carlsberg Glyptotek IN836.jpg | опис=Цар на [[Римско Царство|Римското Царство]] | наставка= | роден-дата= [[31 март]] [[250]] | роден-место= денешна [[Хрватска]] | починал-дата= [[25 јули]] [[306]] | починал-место= [[Јорк]], денешна [[Англија]] }} '''Констанциј I Хлор''' ([[латински јазик|латински]]:''Flavius Valerius Constantius'', ''Flavius Valerius Constantius Chlorus'', ''Constantius I'') бил римски цар. Познат и како ''Флавиј Валериј Констанциј''. Со [[Римско Царство|Римското Царство]] управувал од [[293]] до [[305]] година, заедно со [[Максимијан]]. Се нарекува Хлор поради својот блед тен на кожата како и од морската болест од која што страдал. Како цезар управувал со Галија, Германија и Реција. Во [[293]] година Британија била изгубена, но во [[296]] година, Констанциј I Хлор повторно ја вратил во територијата на [[Римско Царство|Римското Царство]]. Поголемиот дел од своето владеење го поминал на британскиот остров во [[Еборак]], денешен [[Јорк]]. {{Римски цареви}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Константинова династија]] [[Категорија:Родени во 250 година]] [[Категорија:Починати во 306 година]] [[Категорија:Римски цареви од 3 век]] [[Категорија:Римски цареви од 4 век]] [[Категорија:Конзули на Римското Царство]] ern331aprhm5czww55jsy5sbf0e2pe1 0 100480 5536431 5329588 2026-04-08T22:21:55Z Buli 2648 /* Старозагорски митрополит */ 5536431 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Методиј Старозагорски| портрет=Methodius of Stara Zagora.JPG | опис= бугарски духовник| наставка= | роден-дата=[[1838]] или [[1840]] | роден-место= [[Прилеп]], денес [[Република Македонија]] | починал-дата= [[21 март]] [[1922]]| починал-место= {{починат во|Стара Загора|Бугарија}} | }} '''Методиј Кусев''' или '''Кусевич''' бил [[духовник]] на Егзархијата, општественик, борец за [[Борба за бугарска црковна независност|црковна независност]] и политичка слобода, [[Стара Загора|Старозагорски]] [[митрополит]] од [[1896]] до [[1922]] година. == Животопис == === Рани години === Митрополит Методиј е роден во [[1838]] г. во [[Прилеп]] како '''Тодор Јовчев Кусев'''. Завршува основно образование во Алилодидактичкото грчко училиште, а потоа грчката прогимназија во својот роден град. [[Податотека:Pametnik aiazmoto.JPG|thumb|left|Споменик на Митрополит Методиј Кусев во Стара Загора.]] Кусев е еден од првите кој бара да се возобнови Светиклиментовата Охридска архиепископија како македонска народна црква. Уште како еден од најагилните и најталентираните членови на прилепската младина и секретар на Прилепската црковно-училишна општина, Тоде Кусев, идниот митрополит Методиј Кусевич, по повод излегувањето на бугарскиот весник „[[Македонија (весник)|Македонија]]“ во [[јануари]] [[1867]] година во [[Цариград]], се појавил со свој допис во весникот:{{факт}} {{Cquote|''Вашиот весник со самото име го зачудува секого во Македонија до таа мера што секој трча да види што весник е тоа што го носи името на нашата земја...''}} Во истото писмо нагласува дека: {{Cquote|''Искрата на нашата иднина. Но, колку и да се мачеа да не сопрат да одиме напред, не можеа да го искоренат сосем чувството Македонците да не бидат Македонци. Не само во Охрид, денеска се будат и ги бараат своите права и од цела Македонија. Сите гледаат да си отвораат училишта, да се воведе служба во црквите на старословенски јазик, да не ги оставаат училиштата и народните работи во рацете на еден-двајца што дошле од друго место... Насекаде почнуваат да се воведуваат трговски книги не на грчки, туку на мајчин јазик}} На Првиот црковно-народен собор на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] во [[Цариград]] во [[1871]] г., како претставник на [[Преспанско-пелагониска епархија|Битолската (Пелагониската) епархија]], Тодор Кусев одигрува клучна ролја за обединувањето на сите претставени бугарски епархии. Во [[1873]] г. Тодор Кусев е потстриган во [[монаштво]] под името [[Методиј]] и е назначен за [[протосингел]] на [[Пловдивска епархија|Пловдивската митрополија]] (до 1880 година). За усрдното служение е воведен во [[архимандрит]]ски чин. За време на [[Априлско востание|Априлското востание]], во услови на исклучителен ризик архимандрит Методиј им претставува на претставниците на Големите сили во [[Цариград]] докази за ѕверските насилства врз бугарското христијанско население. Значајна е и помошта, која Методиј ја дава на руската главна команда во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]]. Методиј Кусев учествува и во движението против Берлинскиот конгрес од 1878 година, кој ја оставил неговата родна Македонија под османска власт. Од 1879 до 1886 година е протосингел на егзарх [[Јосиф I]]. Во 1886 година заминува да се школува во [[Русија]], каде ја завршува [[Киевската духовна богословија]], а потоа се школува во познатата [[Петербуршка духовна академија]]. Во ова време, според Александар Трајановски: Алек­сандар Тра­ја­­нов­ски: „Архимандритот Кусевич, прво во Солун, а по­тоа и во Цариград агитирал меѓу Македонците за ре­шавање на ма­ке­дон­ско­то црковно прашање преку возобновување на Ох­рид­ска­та ар­хи­е­пи­скопија на унијатска основа, затоа што бил ра­зо­чаран од по­ли­ти­ка­та која Русија и Бугарија ја воделе кон Ма­ке­донија. По сè изгледа, ова движење го привлекло Кусевич и тој потајно посакувал оваа дипломатска лакрдија да стане ре­ал­ност“.<ref>{{Наведена книга|title=Црковната организација во Македонија и движењето за возобновување на Охридската архиепископија од крајот на XVIII и во текот на XIX век – до основањето на ВМРО|last=Трајановски|first=Александар|publisher=ИНИ|year=2001|isbn=|location=Скопје|pages=204}}</ref> Од 1892 до 1893 година архимандрит Методиј е први ректор на Цариградската духовна богословија (денешната [[Пловдивска духовна богословија]] „Св. св. Кирил и Методиј“). == Старозагорски митрополит == [[Податотека:Macedonia-in-its-borders.jpg|150px|thumb|right|Корици на „Македонија во своите жители само срби нема“]] [[Податотека:The-Defeat-of-Bulgaria.jpg|150п|thumb|right|Корици на „Погромот на Бугарија. Виновникот.“]] На 22 април 1894 г., архимандрит Методиј добива епископски сан со титула '''Велички''' и е назначен за управител на епархијата на [[Стара Загора]]. В 1895 година Кусев заедно с [[Илија Георгов]], [[Георги Паунчев]] и [[Георги Капчев]] е член на делегација, која од името на Македонскиот комитет во Плоешти ја моли руската влада за приложување на ветените од Берлинскиот конгрес реформи во Македонија.<ref>Централният македонски комитет на Георги Капчев (1898 - 1899), во: Елдъров, Светлозар. Върховният македоно-одрински комитет и македоно-одринската организация в България (1895 - 1903), Иврай, 2003, стр. 245.</ref> Во [[1896]] г. [[Свети Синод|Светиот Синод]] на Бугарската егзархија го избира за Старозагорски митрополит (1896 - 1904 и 1920 - 1922). За време на Балканските војни Митрополит Методиј развива дејност во полза на словенското население од Македонија. Во 1913 година ја издава книгата „Македонија во своите жители само Срби нема“. Во 1914 година Методиј Кусев ја издава книгата „Погромот на Бугарија. Виновникот“, во која ја обвинува руската политика за бугарската национална катастрофа.<ref>Погрома на България. Виновникътъ, отъ единъ петдесеть годишенъ д{{Уникод|ѣ}}ецъ за освобождението на стара България - Македония. Старъ българинъ, Македонецъ. Д-рпечатница „Св{{Уникод|ѣ}}тлина“, Стара Загора, 1914.</ref> Митрополит Методиј игра видна ролја во општествениот живот на Стара Загора. Автор е на многу статии и брошури за црковни и национални прашања. По негова иницијатива е создаден убавиот парк „[[Ајазмото]]“. За неговите огромни заслуки кон градот и неговите граѓани, кон крајот на [[2000]] г. Митрополит Методиј Старозагорски е удостоен посмртно од клуб „[[Отворено општество]]“ со титулата „Личност на милениумот“. Методиј Старозагорски умира на [[1 ноември]] [[1922]] г. Погребан е во Стара Загора, во паркот „Ајазмото“, непосредно до црквата „[[Свети Теодор Тирон (Стара Загора)|Свети Теодор Тирон]]“. == Дела == * Безбожието като последно заблуждение от нравственно огрубение : Слово на 21 неделя от "Св. Светих", произнесено в църквата "Храм Введение Пресветия Богородици" в Стара-Загора от управляющий Старо-Загорската Епархия, Величкий епископ Методия (Казанлак, 1895) * Македония в своите жители само сърби няма (Чирпан, 1913) * Погрома на България. Виновникът (Стара Загора, 1914) * Войната Спасителна за България (Стара Загора, 1917) == Извори == * Ендиклопедија Бугарија, том 4, Издаваштво на БАН, Софија, 1984 (статијата е под името Методиј Кусевич) * [http://www.pravoslavieto.com/life/bg_ierei/1838_mitr_Metodi_Kusev/index.htm Биографија во www.pravoslavieto.com] == Белешки == <references /> [[Категорија:Македонски свештеници|Кусев, Методиј]] [[Категорија:Луѓе од Прилеп]] [[Категорија:Старозагорски митрополити]] [[Категорија:Македонски преселници во Стара Загора]] [[Категорија:Македонски општественици]] g8jj8p1qcgwe0adkislel64fx8ynhvi 5536432 5536431 2026-04-08T22:28:05Z Buli 2648 /* Дела */ 5536432 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Методиј Старозагорски| портрет=Methodius of Stara Zagora.JPG | опис= бугарски духовник| наставка= | роден-дата=[[1838]] или [[1840]] | роден-место= [[Прилеп]], денес [[Република Македонија]] | починал-дата= [[21 март]] [[1922]]| починал-место= {{починат во|Стара Загора|Бугарија}} | }} '''Методиј Кусев''' или '''Кусевич''' бил [[духовник]] на Егзархијата, општественик, борец за [[Борба за бугарска црковна независност|црковна независност]] и политичка слобода, [[Стара Загора|Старозагорски]] [[митрополит]] од [[1896]] до [[1922]] година. == Животопис == === Рани години === Митрополит Методиј е роден во [[1838]] г. во [[Прилеп]] како '''Тодор Јовчев Кусев'''. Завршува основно образование во Алилодидактичкото грчко училиште, а потоа грчката прогимназија во својот роден град. [[Податотека:Pametnik aiazmoto.JPG|thumb|left|Споменик на Митрополит Методиј Кусев во Стара Загора.]] Кусев е еден од првите кој бара да се возобнови Светиклиментовата Охридска архиепископија како македонска народна црква. Уште како еден од најагилните и најталентираните членови на прилепската младина и секретар на Прилепската црковно-училишна општина, Тоде Кусев, идниот митрополит Методиј Кусевич, по повод излегувањето на бугарскиот весник „[[Македонија (весник)|Македонија]]“ во [[јануари]] [[1867]] година во [[Цариград]], се појавил со свој допис во весникот:{{факт}} {{Cquote|''Вашиот весник со самото име го зачудува секого во Македонија до таа мера што секој трча да види што весник е тоа што го носи името на нашата земја...''}} Во истото писмо нагласува дека: {{Cquote|''Искрата на нашата иднина. Но, колку и да се мачеа да не сопрат да одиме напред, не можеа да го искоренат сосем чувството Македонците да не бидат Македонци. Не само во Охрид, денеска се будат и ги бараат своите права и од цела Македонија. Сите гледаат да си отвораат училишта, да се воведе служба во црквите на старословенски јазик, да не ги оставаат училиштата и народните работи во рацете на еден-двајца што дошле од друго место... Насекаде почнуваат да се воведуваат трговски книги не на грчки, туку на мајчин јазик}} На Првиот црковно-народен собор на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] во [[Цариград]] во [[1871]] г., како претставник на [[Преспанско-пелагониска епархија|Битолската (Пелагониската) епархија]], Тодор Кусев одигрува клучна ролја за обединувањето на сите претставени бугарски епархии. Во [[1873]] г. Тодор Кусев е потстриган во [[монаштво]] под името [[Методиј]] и е назначен за [[протосингел]] на [[Пловдивска епархија|Пловдивската митрополија]] (до 1880 година). За усрдното служение е воведен во [[архимандрит]]ски чин. За време на [[Априлско востание|Априлското востание]], во услови на исклучителен ризик архимандрит Методиј им претставува на претставниците на Големите сили во [[Цариград]] докази за ѕверските насилства врз бугарското христијанско население. Значајна е и помошта, која Методиј ја дава на руската главна команда во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]]. Методиј Кусев учествува и во движението против Берлинскиот конгрес од 1878 година, кој ја оставил неговата родна Македонија под османска власт. Од 1879 до 1886 година е протосингел на егзарх [[Јосиф I]]. Во 1886 година заминува да се школува во [[Русија]], каде ја завршува [[Киевската духовна богословија]], а потоа се школува во познатата [[Петербуршка духовна академија]]. Во ова време, според Александар Трајановски: Алек­сандар Тра­ја­­нов­ски: „Архимандритот Кусевич, прво во Солун, а по­тоа и во Цариград агитирал меѓу Македонците за ре­шавање на ма­ке­дон­ско­то црковно прашање преку возобновување на Ох­рид­ска­та ар­хи­е­пи­скопија на унијатска основа, затоа што бил ра­зо­чаран од по­ли­ти­ка­та која Русија и Бугарија ја воделе кон Ма­ке­донија. По сè изгледа, ова движење го привлекло Кусевич и тој потајно посакувал оваа дипломатска лакрдија да стане ре­ал­ност“.<ref>{{Наведена книга|title=Црковната организација во Македонија и движењето за возобновување на Охридската архиепископија од крајот на XVIII и во текот на XIX век – до основањето на ВМРО|last=Трајановски|first=Александар|publisher=ИНИ|year=2001|isbn=|location=Скопје|pages=204}}</ref> Од 1892 до 1893 година архимандрит Методиј е први ректор на Цариградската духовна богословија (денешната [[Пловдивска духовна богословија]] „Св. св. Кирил и Методиј“). == Старозагорски митрополит == [[Податотека:Macedonia-in-its-borders.jpg|150px|thumb|right|Корици на „Македонија во своите жители само срби нема“]] [[Податотека:The-Defeat-of-Bulgaria.jpg|150п|thumb|right|Корици на „Погромот на Бугарија. Виновникот.“]] На 22 април 1894 г., архимандрит Методиј добива епископски сан со титула '''Велички''' и е назначен за управител на епархијата на [[Стара Загора]]. В 1895 година Кусев заедно с [[Илија Георгов]], [[Георги Паунчев]] и [[Георги Капчев]] е член на делегација, која од името на Македонскиот комитет во Плоешти ја моли руската влада за приложување на ветените од Берлинскиот конгрес реформи во Македонија.<ref>Централният македонски комитет на Георги Капчев (1898 - 1899), во: Елдъров, Светлозар. Върховният македоно-одрински комитет и македоно-одринската организация в България (1895 - 1903), Иврай, 2003, стр. 245.</ref> Во [[1896]] г. [[Свети Синод|Светиот Синод]] на Бугарската егзархија го избира за Старозагорски митрополит (1896 - 1904 и 1920 - 1922). За време на Балканските војни Митрополит Методиј развива дејност во полза на словенското население од Македонија. Во 1913 година ја издава книгата „Македонија во своите жители само Срби нема“. Во 1914 година Методиј Кусев ја издава книгата „Погромот на Бугарија. Виновникот“, во која ја обвинува руската политика за бугарската национална катастрофа.<ref>Погрома на България. Виновникътъ, отъ единъ петдесеть годишенъ д{{Уникод|ѣ}}ецъ за освобождението на стара България - Македония. Старъ българинъ, Македонецъ. Д-рпечатница „Св{{Уникод|ѣ}}тлина“, Стара Загора, 1914.</ref> Митрополит Методиј игра видна ролја во општествениот живот на Стара Загора. Автор е на многу статии и брошури за црковни и национални прашања. По негова иницијатива е создаден убавиот парк „[[Ајазмото]]“. За неговите огромни заслуки кон градот и неговите граѓани, кон крајот на [[2000]] г. Митрополит Методиј Старозагорски е удостоен посмртно од клуб „[[Отворено општество]]“ со титулата „Личност на милениумот“. Методиј Старозагорски умира на [[1 ноември]] [[1922]] г. Погребан е во Стара Загора, во паркот „Ајазмото“, непосредно до црквата „[[Свети Теодор Тирон (Стара Загора)|Свети Теодор Тирон]]“. == Дела == * Безбожието като последно заблуждение от нравственно огрубение : Слово на 21 неделя от "Св. Светих", произнесено в църквата "Храм Введение Пресветия Богородици" в Стара-Загора от управляющий Старо-Загорската Епархия, Величкий епископ Методия (Казанлак, 1895) * Покушенията на католическата пропаганда в гр. Ст.-Загора. Борба за смърть или животъ на България (Стара Загора, 1899) * Македония в своите жители само сърби няма (Чирпан, 1913) * Погрома на България. Виновникът (Стара Загора, 1914) * Войната Спасителна за България (Стара Загора, 1917) == Извори == * Ендиклопедија Бугарија, том 4, Издаваштво на БАН, Софија, 1984 (статијата е под името Методиј Кусевич) * [http://www.pravoslavieto.com/life/bg_ierei/1838_mitr_Metodi_Kusev/index.htm Биографија во www.pravoslavieto.com] == Белешки == <references /> [[Категорија:Македонски свештеници|Кусев, Методиј]] [[Категорија:Луѓе од Прилеп]] [[Категорија:Старозагорски митрополити]] [[Категорија:Македонски преселници во Стара Загора]] [[Категорија:Македонски општественици]] 9tr6wl8teybfz34i5j83dg1kv1ow1lk 5536436 5536432 2026-04-08T22:40:05Z Buli 2648 /* Дела */ 5536436 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Методиј Старозагорски| портрет=Methodius of Stara Zagora.JPG | опис= бугарски духовник| наставка= | роден-дата=[[1838]] или [[1840]] | роден-место= [[Прилеп]], денес [[Република Македонија]] | починал-дата= [[21 март]] [[1922]]| починал-место= {{починат во|Стара Загора|Бугарија}} | }} '''Методиј Кусев''' или '''Кусевич''' бил [[духовник]] на Егзархијата, општественик, борец за [[Борба за бугарска црковна независност|црковна независност]] и политичка слобода, [[Стара Загора|Старозагорски]] [[митрополит]] од [[1896]] до [[1922]] година. == Животопис == === Рани години === Митрополит Методиј е роден во [[1838]] г. во [[Прилеп]] како '''Тодор Јовчев Кусев'''. Завршува основно образование во Алилодидактичкото грчко училиште, а потоа грчката прогимназија во својот роден град. [[Податотека:Pametnik aiazmoto.JPG|thumb|left|Споменик на Митрополит Методиј Кусев во Стара Загора.]] Кусев е еден од првите кој бара да се возобнови Светиклиментовата Охридска архиепископија како македонска народна црква. Уште како еден од најагилните и најталентираните членови на прилепската младина и секретар на Прилепската црковно-училишна општина, Тоде Кусев, идниот митрополит Методиј Кусевич, по повод излегувањето на бугарскиот весник „[[Македонија (весник)|Македонија]]“ во [[јануари]] [[1867]] година во [[Цариград]], се појавил со свој допис во весникот:{{факт}} {{Cquote|''Вашиот весник со самото име го зачудува секого во Македонија до таа мера што секој трча да види што весник е тоа што го носи името на нашата земја...''}} Во истото писмо нагласува дека: {{Cquote|''Искрата на нашата иднина. Но, колку и да се мачеа да не сопрат да одиме напред, не можеа да го искоренат сосем чувството Македонците да не бидат Македонци. Не само во Охрид, денеска се будат и ги бараат своите права и од цела Македонија. Сите гледаат да си отвораат училишта, да се воведе служба во црквите на старословенски јазик, да не ги оставаат училиштата и народните работи во рацете на еден-двајца што дошле од друго место... Насекаде почнуваат да се воведуваат трговски книги не на грчки, туку на мајчин јазик}} На Првиот црковно-народен собор на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] во [[Цариград]] во [[1871]] г., како претставник на [[Преспанско-пелагониска епархија|Битолската (Пелагониската) епархија]], Тодор Кусев одигрува клучна ролја за обединувањето на сите претставени бугарски епархии. Во [[1873]] г. Тодор Кусев е потстриган во [[монаштво]] под името [[Методиј]] и е назначен за [[протосингел]] на [[Пловдивска епархија|Пловдивската митрополија]] (до 1880 година). За усрдното служение е воведен во [[архимандрит]]ски чин. За време на [[Априлско востание|Априлското востание]], во услови на исклучителен ризик архимандрит Методиј им претставува на претставниците на Големите сили во [[Цариград]] докази за ѕверските насилства врз бугарското христијанско население. Значајна е и помошта, која Методиј ја дава на руската главна команда во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]]. Методиј Кусев учествува и во движението против Берлинскиот конгрес од 1878 година, кој ја оставил неговата родна Македонија под османска власт. Од 1879 до 1886 година е протосингел на егзарх [[Јосиф I]]. Во 1886 година заминува да се школува во [[Русија]], каде ја завршува [[Киевската духовна богословија]], а потоа се школува во познатата [[Петербуршка духовна академија]]. Во ова време, според Александар Трајановски: Алек­сандар Тра­ја­­нов­ски: „Архимандритот Кусевич, прво во Солун, а по­тоа и во Цариград агитирал меѓу Македонците за ре­шавање на ма­ке­дон­ско­то црковно прашање преку возобновување на Ох­рид­ска­та ар­хи­е­пи­скопија на унијатска основа, затоа што бил ра­зо­чаран од по­ли­ти­ка­та која Русија и Бугарија ја воделе кон Ма­ке­донија. По сè изгледа, ова движење го привлекло Кусевич и тој потајно посакувал оваа дипломатска лакрдија да стане ре­ал­ност“.<ref>{{Наведена книга|title=Црковната организација во Македонија и движењето за возобновување на Охридската архиепископија од крајот на XVIII и во текот на XIX век – до основањето на ВМРО|last=Трајановски|first=Александар|publisher=ИНИ|year=2001|isbn=|location=Скопје|pages=204}}</ref> Од 1892 до 1893 година архимандрит Методиј е први ректор на Цариградската духовна богословија (денешната [[Пловдивска духовна богословија]] „Св. св. Кирил и Методиј“). == Старозагорски митрополит == [[Податотека:Macedonia-in-its-borders.jpg|150px|thumb|right|Корици на „Македонија во своите жители само срби нема“]] [[Податотека:The-Defeat-of-Bulgaria.jpg|150п|thumb|right|Корици на „Погромот на Бугарија. Виновникот.“]] На 22 април 1894 г., архимандрит Методиј добива епископски сан со титула '''Велички''' и е назначен за управител на епархијата на [[Стара Загора]]. В 1895 година Кусев заедно с [[Илија Георгов]], [[Георги Паунчев]] и [[Георги Капчев]] е член на делегација, која од името на Македонскиот комитет во Плоешти ја моли руската влада за приложување на ветените од Берлинскиот конгрес реформи во Македонија.<ref>Централният македонски комитет на Георги Капчев (1898 - 1899), во: Елдъров, Светлозар. Върховният македоно-одрински комитет и македоно-одринската организация в България (1895 - 1903), Иврай, 2003, стр. 245.</ref> Во [[1896]] г. [[Свети Синод|Светиот Синод]] на Бугарската егзархија го избира за Старозагорски митрополит (1896 - 1904 и 1920 - 1922). За време на Балканските војни Митрополит Методиј развива дејност во полза на словенското население од Македонија. Во 1913 година ја издава книгата „Македонија во своите жители само Срби нема“. Во 1914 година Методиј Кусев ја издава книгата „Погромот на Бугарија. Виновникот“, во која ја обвинува руската политика за бугарската национална катастрофа.<ref>Погрома на България. Виновникътъ, отъ единъ петдесеть годишенъ д{{Уникод|ѣ}}ецъ за освобождението на стара България - Македония. Старъ българинъ, Македонецъ. Д-рпечатница „Св{{Уникод|ѣ}}тлина“, Стара Загора, 1914.</ref> Митрополит Методиј игра видна ролја во општествениот живот на Стара Загора. Автор е на многу статии и брошури за црковни и национални прашања. По негова иницијатива е создаден убавиот парк „[[Ајазмото]]“. За неговите огромни заслуки кон градот и неговите граѓани, кон крајот на [[2000]] г. Митрополит Методиј Старозагорски е удостоен посмртно од клуб „[[Отворено општество]]“ со титулата „Личност на милениумот“. Методиј Старозагорски умира на [[1 ноември]] [[1922]] г. Погребан е во Стара Загора, во паркот „Ајазмото“, непосредно до црквата „[[Свети Теодор Тирон (Стара Загора)|Свети Теодор Тирон]]“. == Дела == * ''Безбожието како последна заблуда''... (''Безбожието като последно заблуждение от нравственно огрубение : Слово на 21 неделя от "Св. Светих", произнесено в църквата "Храм Введение Пресветия Богородици" в Стара-Загора от управляющий Старо-Загорската Епархия, Величкий епископ Методия'', 1895) * ''Обидите на католичката пропаганда во гр. Ст.-Загора. Борба за смрт или живот на Бугарија'' (''Покушенията на католическата пропаганда в гр. Ст.-Загора. Борба за смърть или животъ на България'', 1899) * ''Македонија во своите жители само срби нема'' (''Македония в своите жители само сърби няма'', 1913) * ''Погромот на Бугарија. Виновникот'' (''Погрома на България. Виновникът'', 1914) * ''Војната Спасителна за Бугарија'' (''Войната Спасителна за България'', 1917) == Извори == * Ендиклопедија Бугарија, том 4, Издаваштво на БАН, Софија, 1984 (статијата е под името Методиј Кусевич) * [http://www.pravoslavieto.com/life/bg_ierei/1838_mitr_Metodi_Kusev/index.htm Биографија во www.pravoslavieto.com] == Белешки == <references /> [[Категорија:Македонски свештеници|Кусев, Методиј]] [[Категорија:Луѓе од Прилеп]] [[Категорија:Старозагорски митрополити]] [[Категорија:Македонски преселници во Стара Загора]] [[Категорија:Македонски општественици]] 3j4itdfizsik2ny67ouact2wwlfth55 5536437 5536436 2026-04-08T22:40:29Z Buli 2648 /* Дела */ 5536437 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Методиј Старозагорски| портрет=Methodius of Stara Zagora.JPG | опис= бугарски духовник| наставка= | роден-дата=[[1838]] или [[1840]] | роден-место= [[Прилеп]], денес [[Република Македонија]] | починал-дата= [[21 март]] [[1922]]| починал-место= {{починат во|Стара Загора|Бугарија}} | }} '''Методиј Кусев''' или '''Кусевич''' бил [[духовник]] на Егзархијата, општественик, борец за [[Борба за бугарска црковна независност|црковна независност]] и политичка слобода, [[Стара Загора|Старозагорски]] [[митрополит]] од [[1896]] до [[1922]] година. == Животопис == === Рани години === Митрополит Методиј е роден во [[1838]] г. во [[Прилеп]] како '''Тодор Јовчев Кусев'''. Завршува основно образование во Алилодидактичкото грчко училиште, а потоа грчката прогимназија во својот роден град. [[Податотека:Pametnik aiazmoto.JPG|thumb|left|Споменик на Митрополит Методиј Кусев во Стара Загора.]] Кусев е еден од првите кој бара да се возобнови Светиклиментовата Охридска архиепископија како македонска народна црква. Уште како еден од најагилните и најталентираните членови на прилепската младина и секретар на Прилепската црковно-училишна општина, Тоде Кусев, идниот митрополит Методиј Кусевич, по повод излегувањето на бугарскиот весник „[[Македонија (весник)|Македонија]]“ во [[јануари]] [[1867]] година во [[Цариград]], се појавил со свој допис во весникот:{{факт}} {{Cquote|''Вашиот весник со самото име го зачудува секого во Македонија до таа мера што секој трча да види што весник е тоа што го носи името на нашата земја...''}} Во истото писмо нагласува дека: {{Cquote|''Искрата на нашата иднина. Но, колку и да се мачеа да не сопрат да одиме напред, не можеа да го искоренат сосем чувството Македонците да не бидат Македонци. Не само во Охрид, денеска се будат и ги бараат своите права и од цела Македонија. Сите гледаат да си отвораат училишта, да се воведе служба во црквите на старословенски јазик, да не ги оставаат училиштата и народните работи во рацете на еден-двајца што дошле од друго место... Насекаде почнуваат да се воведуваат трговски книги не на грчки, туку на мајчин јазик}} На Првиот црковно-народен собор на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] во [[Цариград]] во [[1871]] г., како претставник на [[Преспанско-пелагониска епархија|Битолската (Пелагониската) епархија]], Тодор Кусев одигрува клучна ролја за обединувањето на сите претставени бугарски епархии. Во [[1873]] г. Тодор Кусев е потстриган во [[монаштво]] под името [[Методиј]] и е назначен за [[протосингел]] на [[Пловдивска епархија|Пловдивската митрополија]] (до 1880 година). За усрдното служение е воведен во [[архимандрит]]ски чин. За време на [[Априлско востание|Априлското востание]], во услови на исклучителен ризик архимандрит Методиј им претставува на претставниците на Големите сили во [[Цариград]] докази за ѕверските насилства врз бугарското христијанско население. Значајна е и помошта, која Методиј ја дава на руската главна команда во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]]. Методиј Кусев учествува и во движението против Берлинскиот конгрес од 1878 година, кој ја оставил неговата родна Македонија под османска власт. Од 1879 до 1886 година е протосингел на егзарх [[Јосиф I]]. Во 1886 година заминува да се школува во [[Русија]], каде ја завршува [[Киевската духовна богословија]], а потоа се школува во познатата [[Петербуршка духовна академија]]. Во ова време, според Александар Трајановски: Алек­сандар Тра­ја­­нов­ски: „Архимандритот Кусевич, прво во Солун, а по­тоа и во Цариград агитирал меѓу Македонците за ре­шавање на ма­ке­дон­ско­то црковно прашање преку возобновување на Ох­рид­ска­та ар­хи­е­пи­скопија на унијатска основа, затоа што бил ра­зо­чаран од по­ли­ти­ка­та која Русија и Бугарија ја воделе кон Ма­ке­донија. По сè изгледа, ова движење го привлекло Кусевич и тој потајно посакувал оваа дипломатска лакрдија да стане ре­ал­ност“.<ref>{{Наведена книга|title=Црковната организација во Македонија и движењето за возобновување на Охридската архиепископија од крајот на XVIII и во текот на XIX век – до основањето на ВМРО|last=Трајановски|first=Александар|publisher=ИНИ|year=2001|isbn=|location=Скопје|pages=204}}</ref> Од 1892 до 1893 година архимандрит Методиј е први ректор на Цариградската духовна богословија (денешната [[Пловдивска духовна богословија]] „Св. св. Кирил и Методиј“). == Старозагорски митрополит == [[Податотека:Macedonia-in-its-borders.jpg|150px|thumb|right|Корици на „Македонија во своите жители само срби нема“]] [[Податотека:The-Defeat-of-Bulgaria.jpg|150п|thumb|right|Корици на „Погромот на Бугарија. Виновникот.“]] На 22 април 1894 г., архимандрит Методиј добива епископски сан со титула '''Велички''' и е назначен за управител на епархијата на [[Стара Загора]]. В 1895 година Кусев заедно с [[Илија Георгов]], [[Георги Паунчев]] и [[Георги Капчев]] е член на делегација, која од името на Македонскиот комитет во Плоешти ја моли руската влада за приложување на ветените од Берлинскиот конгрес реформи во Македонија.<ref>Централният македонски комитет на Георги Капчев (1898 - 1899), во: Елдъров, Светлозар. Върховният македоно-одрински комитет и македоно-одринската организация в България (1895 - 1903), Иврай, 2003, стр. 245.</ref> Во [[1896]] г. [[Свети Синод|Светиот Синод]] на Бугарската егзархија го избира за Старозагорски митрополит (1896 - 1904 и 1920 - 1922). За време на Балканските војни Митрополит Методиј развива дејност во полза на словенското население од Македонија. Во 1913 година ја издава книгата „Македонија во своите жители само Срби нема“. Во 1914 година Методиј Кусев ја издава книгата „Погромот на Бугарија. Виновникот“, во која ја обвинува руската политика за бугарската национална катастрофа.<ref>Погрома на България. Виновникътъ, отъ единъ петдесеть годишенъ д{{Уникод|ѣ}}ецъ за освобождението на стара България - Македония. Старъ българинъ, Македонецъ. Д-рпечатница „Св{{Уникод|ѣ}}тлина“, Стара Загора, 1914.</ref> Митрополит Методиј игра видна ролја во општествениот живот на Стара Загора. Автор е на многу статии и брошури за црковни и национални прашања. По негова иницијатива е создаден убавиот парк „[[Ајазмото]]“. За неговите огромни заслуки кон градот и неговите граѓани, кон крајот на [[2000]] г. Митрополит Методиј Старозагорски е удостоен посмртно од клуб „[[Отворено општество]]“ со титулата „Личност на милениумот“. Методиј Старозагорски умира на [[1 ноември]] [[1922]] г. Погребан е во Стара Загора, во паркот „Ајазмото“, непосредно до црквата „[[Свети Теодор Тирон (Стара Загора)|Свети Теодор Тирон]]“. == Дела == Автор е на повеќе брошури: * ''Безбожието како последна заблуда''... (''Безбожието като последно заблуждение от нравственно огрубение : Слово на 21 неделя от "Св. Светих", произнесено в църквата "Храм Введение Пресветия Богородици" в Стара-Загора от управляющий Старо-Загорската Епархия, Величкий епископ Методия'', 1895) * ''Обидите на католичката пропаганда во гр. Ст.-Загора. Борба за смрт или живот на Бугарија'' (''Покушенията на католическата пропаганда в гр. Ст.-Загора. Борба за смърть или животъ на България'', 1899) * ''Македонија во своите жители само срби нема'' (''Македония в своите жители само сърби няма'', 1913) * ''Погромот на Бугарија. Виновникот'' (''Погрома на България. Виновникът'', 1914) * ''Војната Спасителна за Бугарија'' (''Войната Спасителна за България'', 1917) == Извори == * Ендиклопедија Бугарија, том 4, Издаваштво на БАН, Софија, 1984 (статијата е под името Методиј Кусевич) * [http://www.pravoslavieto.com/life/bg_ierei/1838_mitr_Metodi_Kusev/index.htm Биографија во www.pravoslavieto.com] == Белешки == <references /> [[Категорија:Македонски свештеници|Кусев, Методиј]] [[Категорија:Луѓе од Прилеп]] [[Категорија:Старозагорски митрополити]] [[Категорија:Македонски преселници во Стара Загора]] [[Категорија:Македонски општественици]] ifo6nqpqatpwl5dzqh18wvveod1r0kv 5536441 5536437 2026-04-08T22:46:27Z Buli 2648 /* Рани години */ 5536441 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Методиј Старозагорски| портрет=Methodius of Stara Zagora.JPG | опис= бугарски духовник| наставка= | роден-дата=[[1838]] или [[1840]] | роден-место= [[Прилеп]], денес [[Република Македонија]] | починал-дата= [[21 март]] [[1922]]| починал-место= {{починат во|Стара Загора|Бугарија}} | }} '''Методиј Кусев''' или '''Кусевич''' бил [[духовник]] на Егзархијата, општественик, борец за [[Борба за бугарска црковна независност|црковна независност]] и политичка слобода, [[Стара Загора|Старозагорски]] [[митрополит]] од [[1896]] до [[1922]] година. == Животопис == === Рани години === Митрополит Методиј е роден во [[1838]] г. во [[Прилеп]] како '''Тодор Јовчев Кусев'''. Завршува основно образование во Алилодидактичкото грчко училиште, а потоа грчката прогимназија во својот роден град. [[Податотека:Pametnik aiazmoto.JPG|thumb|left|Споменик на Митрополит Методиј Кусев во Стара Загора.]] Кусев е еден од првите кој бара да се возобнови Светиклиментовата Охридска архиепископија како македонска народна црква. Уште како еден од најагилните и најталентираните членови на прилепската младина и секретар на Прилепската црковно-училишна општина, Тоде Кусев, идниот митрополит Методиј Кусевич, по повод излегувањето на бугарскиот весник „[[Македонија (весник)|Македонија]]“ во [[јануари]] [[1867]] година во [[Цариград]], се појавил со свој допис во весникот:{{факт}} {{Cquote|''Вашиот весник со самото име го зачудува секого во Македонија до таа мера што секој трча да види што весник е тоа што го носи името на нашата земја...''}} Во истото писмо нагласува дека: {{Cquote|''Искрата на нашата иднина. Но, колку и да се мачеа да не сопрат да одиме напред, не можеа да го искоренат сосем чувството Македонците да не бидат Македонци. Не само во Охрид, денеска се будат и ги бараат своите права и од цела Македонија. Сите гледаат да си отвораат училишта, да се воведе служба во црквите на старословенски јазик, да не ги оставаат училиштата и народните работи во рацете на еден-двајца што дошле од друго место... Насекаде почнуваат да се воведуваат трговски книги не на грчки, туку на мајчин јазик}} На Првиот црковно-народен собор на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] во [[Цариград]] во [[1871]] г., како претставник на [[Преспанско-пелагониска епархија|Битолската (Пелагониската) епархија]], Тодор Кусев одигрува клучна ролја за обединувањето на сите претставени бугарски епархии. Во [[1873]] г. Тодор Кусев е потстриган во [[монаштво]] под името [[Методиј]] и е назначен за [[протосингел]] на [[Пловдивска епархија|Пловдивската митрополија]] (до 1880 година). За усрдното служение е воведен во [[архимандрит]]ски чин. За време на [[Априлско востание|Априлското востание]], во услови на исклучителен ризик архимандрит Методиј им претставува на претставниците на Големите сили во [[Цариград]] докази за ѕверските насилства врз бугарското христијанско население. Значајна е и помошта, која Методиј ја дава на руската главна команда во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]]. Методиј Кусев учествува и во движението против Берлинскиот конгрес од 1878 година, кој ја оставил неговата родна Македонија под османска власт. Од 1879 до 1886 година е протосингел на егзарх [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]]. Во 1886 година заминува да се школува во [[Русија]], каде ја завршува [[Киевската духовна богословија]], а потоа се школува во познатата [[Петербуршка духовна академија]]. Во ова време, според Александар Трајановски: Алек­сандар Тра­ја­­нов­ски: „Архимандритот Кусевич, прво во Солун, а по­тоа и во Цариград агитирал меѓу Македонците за ре­шавање на ма­ке­дон­ско­то црковно прашање преку возобновување на Ох­рид­ска­та ар­хи­е­пи­скопија на унијатска основа, затоа што бил ра­зо­чаран од по­ли­ти­ка­та која Русија и Бугарија ја воделе кон Ма­ке­донија. По сè изгледа, ова движење го привлекло Кусевич и тој потајно посакувал оваа дипломатска лакрдија да стане ре­ал­ност“.<ref>{{Наведена книга|title=Црковната организација во Македонија и движењето за возобновување на Охридската архиепископија од крајот на XVIII и во текот на XIX век – до основањето на ВМРО|last=Трајановски|first=Александар|publisher=ИНИ|year=2001|isbn=|location=Скопје|pages=204}}</ref> Од 1892 до 1893 година архимандрит Методиј е први ректор на Цариградската духовна богословија (денешната [[Пловдивска духовна богословија]] „Св. св. Кирил и Методиј“). == Старозагорски митрополит == [[Податотека:Macedonia-in-its-borders.jpg|150px|thumb|right|Корици на „Македонија во своите жители само срби нема“]] [[Податотека:The-Defeat-of-Bulgaria.jpg|150п|thumb|right|Корици на „Погромот на Бугарија. Виновникот.“]] На 22 април 1894 г., архимандрит Методиј добива епископски сан со титула '''Велички''' и е назначен за управител на епархијата на [[Стара Загора]]. В 1895 година Кусев заедно с [[Илија Георгов]], [[Георги Паунчев]] и [[Георги Капчев]] е член на делегација, која од името на Македонскиот комитет во Плоешти ја моли руската влада за приложување на ветените од Берлинскиот конгрес реформи во Македонија.<ref>Централният македонски комитет на Георги Капчев (1898 - 1899), во: Елдъров, Светлозар. Върховният македоно-одрински комитет и македоно-одринската организация в България (1895 - 1903), Иврай, 2003, стр. 245.</ref> Во [[1896]] г. [[Свети Синод|Светиот Синод]] на Бугарската егзархија го избира за Старозагорски митрополит (1896 - 1904 и 1920 - 1922). За време на Балканските војни Митрополит Методиј развива дејност во полза на словенското население од Македонија. Во 1913 година ја издава книгата „Македонија во своите жители само Срби нема“. Во 1914 година Методиј Кусев ја издава книгата „Погромот на Бугарија. Виновникот“, во која ја обвинува руската политика за бугарската национална катастрофа.<ref>Погрома на България. Виновникътъ, отъ единъ петдесеть годишенъ д{{Уникод|ѣ}}ецъ за освобождението на стара България - Македония. Старъ българинъ, Македонецъ. Д-рпечатница „Св{{Уникод|ѣ}}тлина“, Стара Загора, 1914.</ref> Митрополит Методиј игра видна ролја во општествениот живот на Стара Загора. Автор е на многу статии и брошури за црковни и национални прашања. По негова иницијатива е создаден убавиот парк „[[Ајазмото]]“. За неговите огромни заслуки кон градот и неговите граѓани, кон крајот на [[2000]] г. Митрополит Методиј Старозагорски е удостоен посмртно од клуб „[[Отворено општество]]“ со титулата „Личност на милениумот“. Методиј Старозагорски умира на [[1 ноември]] [[1922]] г. Погребан е во Стара Загора, во паркот „Ајазмото“, непосредно до црквата „[[Свети Теодор Тирон (Стара Загора)|Свети Теодор Тирон]]“. == Дела == Автор е на повеќе брошури: * ''Безбожието како последна заблуда''... (''Безбожието като последно заблуждение от нравственно огрубение : Слово на 21 неделя от "Св. Светих", произнесено в църквата "Храм Введение Пресветия Богородици" в Стара-Загора от управляющий Старо-Загорската Епархия, Величкий епископ Методия'', 1895) * ''Обидите на католичката пропаганда во гр. Ст.-Загора. Борба за смрт или живот на Бугарија'' (''Покушенията на католическата пропаганда в гр. Ст.-Загора. Борба за смърть или животъ на България'', 1899) * ''Македонија во своите жители само срби нема'' (''Македония в своите жители само сърби няма'', 1913) * ''Погромот на Бугарија. Виновникот'' (''Погрома на България. Виновникът'', 1914) * ''Војната Спасителна за Бугарија'' (''Войната Спасителна за България'', 1917) == Извори == * Ендиклопедија Бугарија, том 4, Издаваштво на БАН, Софија, 1984 (статијата е под името Методиј Кусевич) * [http://www.pravoslavieto.com/life/bg_ierei/1838_mitr_Metodi_Kusev/index.htm Биографија во www.pravoslavieto.com] == Белешки == <references /> [[Категорија:Македонски свештеници|Кусев, Методиј]] [[Категорија:Луѓе од Прилеп]] [[Категорија:Старозагорски митрополити]] [[Категорија:Македонски преселници во Стара Загора]] [[Категорија:Македонски општественици]] cwwxsahjcbb54mgwtnbisql8b6mluzf 5536442 5536441 2026-04-08T22:47:45Z Buli 2648 /* Рани години */ 5536442 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Методиј Старозагорски| портрет=Methodius of Stara Zagora.JPG | опис= бугарски духовник| наставка= | роден-дата=[[1838]] или [[1840]] | роден-место= [[Прилеп]], денес [[Република Македонија]] | починал-дата= [[21 март]] [[1922]]| починал-место= {{починат во|Стара Загора|Бугарија}} | }} '''Методиј Кусев''' или '''Кусевич''' бил [[духовник]] на Егзархијата, општественик, борец за [[Борба за бугарска црковна независност|црковна независност]] и политичка слобода, [[Стара Загора|Старозагорски]] [[митрополит]] од [[1896]] до [[1922]] година. == Животопис == === Рани години === Митрополит Методиј е роден во [[1838]] г. во [[Прилеп]] како '''Тодор Јовчев Кусев'''. Завршува основно образование во Алилодидактичкото грчко училиште, а потоа грчката прогимназија во својот роден град. [[Податотека:Pametnik aiazmoto.JPG|thumb|left|Споменик на Митрополит Методиј Кусев во Стара Загора.]] Кусев е еден од првите кој бара да се возобнови Светиклиментовата Охридска архиепископија како македонска народна црква. Уште како еден од најагилните и најталентираните членови на прилепската младина и секретар на Прилепската црковно-училишна општина, Тоде Кусев, идниот митрополит Методиј Кусевич, по повод излегувањето на бугарскиот весник „[[Македонија (весник)|Македонија]]“ во [[јануари]] [[1867]] година во [[Цариград]], се појавил со свој допис во весникот:{{факт}} {{Cquote|''Вашиот весник со самото име го зачудува секого во Македонија до таа мера што секој трча да види што весник е тоа што го носи името на нашата земја...''}} Во истото писмо нагласува дека: {{Cquote|''Искрата на нашата иднина. Но, колку и да се мачеа да не сопрат да одиме напред, не можеа да го искоренат сосем чувството Македонците да не бидат Македонци. Не само во Охрид, денеска се будат и ги бараат своите права и од цела Македонија. Сите гледаат да си отвораат училишта, да се воведе служба во црквите на старословенски јазик, да не ги оставаат училиштата и народните работи во рацете на еден-двајца што дошле од друго место... Насекаде почнуваат да се воведуваат трговски книги не на грчки, туку на мајчин јазик}} На Првиот црковно-народен собор на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] во [[Цариград]] во [[1871]] г., како претставник на [[Преспанско-пелагониска епархија|Битолската (Пелагониската) епархија]], Тодор Кусев одигрува клучна ролја за обединувањето на сите претставени бугарски епархии. Во [[1873]] г. Тодор Кусев е потстриган во [[монаштво]] под името [[Методиј]] и е назначен за [[протосингел]] на [[Пловдивска епархија|Пловдивската митрополија]] (до 1880 година). За усрдното служение е воведен во [[архимандрит]]ски чин. За време на [[Априлско востание|Априлското востание]], во услови на исклучителен ризик архимандрит Методиј им претставува на претставниците на Големите сили во [[Цариград]] докази за ѕверските насилства врз бугарското христијанско население. Значајна е и помошта, која Методиј ја дава на руската главна команда во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]]. Методиј Кусев учествува и во движението против Берлинскиот конгрес од 1878 година, кој ја оставил неговата родна Македонија под османска власт. Од 1879 до 1886 година е протосингел на егзарх [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]]. Во 1886 година заминува да се школува во [[Руска Империја|Русија]], каде ја завршува [[Киевската духовна богословија]], а потоа се школува во познатата [[Петербуршка духовна академија]]. Во ова време, според Александар Трајановски: Алек­сандар Тра­ја­­нов­ски: „Архимандритот Кусевич, прво во Солун, а по­тоа и во Цариград агитирал меѓу Македонците за ре­шавање на ма­ке­дон­ско­то црковно прашање преку возобновување на Ох­рид­ска­та ар­хи­е­пи­скопија на унијатска основа, затоа што бил ра­зо­чаран од по­ли­ти­ка­та која Русија и Бугарија ја воделе кон Ма­ке­донија. По сè изгледа, ова движење го привлекло Кусевич и тој потајно посакувал оваа дипломатска лакрдија да стане ре­ал­ност“.<ref>{{Наведена книга|title=Црковната организација во Македонија и движењето за возобновување на Охридската архиепископија од крајот на XVIII и во текот на XIX век – до основањето на ВМРО|last=Трајановски|first=Александар|publisher=ИНИ|year=2001|isbn=|location=Скопје|pages=204}}</ref> Од 1892 до 1893 година архимандрит Методиј е први ректор на Цариградската духовна богословија (денешната [[Пловдивска духовна богословија]] „Св. св. Кирил и Методиј“). == Старозагорски митрополит == [[Податотека:Macedonia-in-its-borders.jpg|150px|thumb|right|Корици на „Македонија во своите жители само срби нема“]] [[Податотека:The-Defeat-of-Bulgaria.jpg|150п|thumb|right|Корици на „Погромот на Бугарија. Виновникот.“]] На 22 април 1894 г., архимандрит Методиј добива епископски сан со титула '''Велички''' и е назначен за управител на епархијата на [[Стара Загора]]. В 1895 година Кусев заедно с [[Илија Георгов]], [[Георги Паунчев]] и [[Георги Капчев]] е член на делегација, која од името на Македонскиот комитет во Плоешти ја моли руската влада за приложување на ветените од Берлинскиот конгрес реформи во Македонија.<ref>Централният македонски комитет на Георги Капчев (1898 - 1899), во: Елдъров, Светлозар. Върховният македоно-одрински комитет и македоно-одринската организация в България (1895 - 1903), Иврай, 2003, стр. 245.</ref> Во [[1896]] г. [[Свети Синод|Светиот Синод]] на Бугарската егзархија го избира за Старозагорски митрополит (1896 - 1904 и 1920 - 1922). За време на Балканските војни Митрополит Методиј развива дејност во полза на словенското население од Македонија. Во 1913 година ја издава книгата „Македонија во своите жители само Срби нема“. Во 1914 година Методиј Кусев ја издава книгата „Погромот на Бугарија. Виновникот“, во која ја обвинува руската политика за бугарската национална катастрофа.<ref>Погрома на България. Виновникътъ, отъ единъ петдесеть годишенъ д{{Уникод|ѣ}}ецъ за освобождението на стара България - Македония. Старъ българинъ, Македонецъ. Д-рпечатница „Св{{Уникод|ѣ}}тлина“, Стара Загора, 1914.</ref> Митрополит Методиј игра видна ролја во општествениот живот на Стара Загора. Автор е на многу статии и брошури за црковни и национални прашања. По негова иницијатива е создаден убавиот парк „[[Ајазмото]]“. За неговите огромни заслуки кон градот и неговите граѓани, кон крајот на [[2000]] г. Митрополит Методиј Старозагорски е удостоен посмртно од клуб „[[Отворено општество]]“ со титулата „Личност на милениумот“. Методиј Старозагорски умира на [[1 ноември]] [[1922]] г. Погребан е во Стара Загора, во паркот „Ајазмото“, непосредно до црквата „[[Свети Теодор Тирон (Стара Загора)|Свети Теодор Тирон]]“. == Дела == Автор е на повеќе брошури: * ''Безбожието како последна заблуда''... (''Безбожието като последно заблуждение от нравственно огрубение : Слово на 21 неделя от "Св. Светих", произнесено в църквата "Храм Введение Пресветия Богородици" в Стара-Загора от управляющий Старо-Загорската Епархия, Величкий епископ Методия'', 1895) * ''Обидите на католичката пропаганда во гр. Ст.-Загора. Борба за смрт или живот на Бугарија'' (''Покушенията на католическата пропаганда в гр. Ст.-Загора. Борба за смърть или животъ на България'', 1899) * ''Македонија во своите жители само срби нема'' (''Македония в своите жители само сърби няма'', 1913) * ''Погромот на Бугарија. Виновникот'' (''Погрома на България. Виновникът'', 1914) * ''Војната Спасителна за Бугарија'' (''Войната Спасителна за България'', 1917) == Извори == * Ендиклопедија Бугарија, том 4, Издаваштво на БАН, Софија, 1984 (статијата е под името Методиј Кусевич) * [http://www.pravoslavieto.com/life/bg_ierei/1838_mitr_Metodi_Kusev/index.htm Биографија во www.pravoslavieto.com] == Белешки == <references /> [[Категорија:Македонски свештеници|Кусев, Методиј]] [[Категорија:Луѓе од Прилеп]] [[Категорија:Старозагорски митрополити]] [[Категорија:Македонски преселници во Стара Загора]] [[Категорија:Македонски општественици]] 4ej8l8mia4v7u33164f6asd0imilq3h 0 167399 5536372 5499822 2026-04-08T20:48:55Z NadyBarbieGirl 63459 /* Видеографија */ 5536372 wikitext text/x-wiki [[File:Lordi, 3-Majówka 2023 48.jpg|thumb|right|Lordi, 2023]] {{Без извори|датум=октомври 2009}} '''Lordi''' е [[хеви метал музика|хеви метал]] група формирана во октомври [[1996]]. Тие ја претставуваа [[Финска на Евровизија|Финска]] на [[Евровизија 2006]] и победија. == Моментални членови == * Mr. Lordi * Amen * OX * Mana * Hella == Поранешни членови == * G-Stealer * Magnum * Kalma * Enary * Kita * Otus * Awa == Дискографија == * ''Get Heavy'' (2002) * ''The Monsterican Dream'' (2004) * ''The Arockalypse'' (2006) * ''Deadache'' (2008) * ''Babez For Breakfast'' (2010) * ''To Beast or Not To Beast'' (2013) * ''Scare Force One ''(2014) * ''Monstereophonic'' (2016) * ''Sexorcism'' (2018) * ''Killection ''(2020) * ''Lordiversity ''(2021) === Видеографија === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Would You Love a Monsterman?'' || 2002 || |- |''Devil Is a Loser'' || 2003 || |- |'' Blood Red Sandman''|| 2004 || |- | ''Hard Rock Hallelujah ''|| 2006 || |- |''Who's Your Daddy?'' || 2006 || |- | ''It Snows in Hell''|| 2006 || |- | ''Bite It Like a Bulldog ''|| 2008 || |- |''This Is Heavy Metal ''||2010 || |- |'' The Riff ''|| 2013 || |- | ''Scare Force One''|| 2014 || |- |'' Hug You Hardcore'' || 2016 || |- |'' Naked in My Cellar ''||2018 || |- |'' I Dug a Hole in the Yard for You ''|| 2019 || |- |''Believe Me'' || 2021 || |- |'' Borderline''|| 2021 || |- | ''Merry Blah Blah Blah'' || 2021 || |- | ''Dead Again Jayne'' || 2023|| |- | ''Hellizabeth'' || 2025|| |- | ''Pantamera'' || 2026|| |} *Тие во 2008 имаат снимено и долгометражен хорор филм ''Dark Floors''. {{Ризница-врска|Lordi}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Хеви метал музичари]] [[Категорија:Музички групи основани во 1992 година]] d2i5704s6qclau56r3rp9azclp4zqqb 0 173521 5536374 5186767 2026-04-08T20:50:10Z SpectralWiz 106165 5536374 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name_local=Καστανωτό |image_skyline= |caption_skyline= |image_map={{ПолКарта|Грција Скеча | ширина = | опис = <center>Местоположба на Боево во општината [[Скеча (општина)|Скеча]] и областа [[Источна Македонија и Тракија]]</center> | релјефна = | натпис = Боево | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 13 | ГД_сек = 22 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 24 | ГД_мин = 32 | ГД_сек = 53 | ГД_прав = E }} |periph=[[Источна Македонија и Тракија]] |periphunit=[[Скеча (округ)|Скечански]] |municipality=[[Скеча (општина)|Скеча]] |municunit=Крстополе |lat_deg=41 |lat_min=13 |lon_deg=24 |lon_min=33 |elevation=480 |population_as_of= |population= }} '''Боево''' или '''Боева''' (познато и како '''Бојува'''; {{Langx|el|Καστανωτό}}, ''Кастаното''; до 1926 г. ''Μποέβα'', ''Боева<ref name=":0">{{нмс|url=https://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/169747|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|publisher=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|access-date=8 април 2026}}</ref>'') — поранешно село во [[Скеча (округ)|Скечанско]], [[Западна Тракија]],{{efn|Боево, како и целата поранешна општина Бајрамли, до Втората светска војна спаѓала во Саришабанската околија, како што било наследено и од отоманско време. Непосредно пред Втората светска војна, со посебна наредба била приклучена кон Скечанската околија.<ref name=":1">{{НМЕМ|дел=II|страници=239}}</ref>|name="Саришабан"}} на територијата на денешната општина [[Скеча (општина)|Скеча]] во областа [[Источна Македонија и Тракија]], [[Грција]]. == Географија == Селото се наоѓало северозападно од [[Скеча]] и [[Саришабан]], југоисточно од селото [[Бук]], во подножјето на планината [[Урвил]], на надморска височина од 480 м. Во близина се наоѓало поголемото село [[Бајрамли]].<ref name=":1" /> == Историја == Во XIX век Боево било турско село во Саришабанската Каза на [[Драмски Санџак|Драмскиот Санџак]]. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] г., во селото ''Бојува'' имало 160 жители, сите [[Турци]].<ref>{{МЕС|204}}</ref> Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 г. селото е окупирано од бугарска војска. По [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. истото е припоено кон Грција. Таа година селото броело 304 жители, кои во 1920 г. се зголемиле на 315 лица.<ref name=":1" /> Во 1924 г. сите жители се иселени во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]], а на нивно место се населиле помал број бегалски семејства (вкупно 141 бегалец). Во 1926 г. селото е преименувано во ''Кастаното'' (Καστανωτό).''<ref name=":0" />'' Во 1941 г. селото е окупирано од бугарски единици, кои во него завеле 198 жители.<ref name=":1" /> По 1960-тите години селото е наполно раселено, а неговите жители се иселиле во други околни села или во поголемите градови, така што во подоцнежните пописи Боево е регистрирано како напуштена населба.<ref name=":1" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|287|148|111|0|0|0|0|0|0}} == Наводи == {{Наводи}} ;Забелешки {{notelist}} {{Скеча}} [[Категорија:Историски села во Скеча]] 80098q7g2boje7qx5jpu29nvs7kc54z 0 173712 5536435 5483765 2026-04-08T22:37:08Z Aprilija50.A.D 119801 5536435 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Благоја Чоревски | image =Благоја Чоревски (2022).jpg | image_size = 220px | birth_date = {{роден на и возраст|df=yes|1947|9|9}} | birth_place = [[Велес]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | nationality = [[Македонија|Македонец]] | known = по улога во: <br>[[Пресуда (македонски филм)|Пресуда]] <br> [[Викенд на мртовци]]<br>[[Време, води (филм)|Време, води]]<br>[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]]<br>[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]<br>[[Хихирику]]<br>[[Кино Љубов]]<br>[[Исправи се, Делфина]]<br>[[Битолски лакрдии]]<br>[[Тетовирање (филм)|Тетовирање]]<br>[[Вистинска љубов (филм)|Вистинска љубов]] | occupation =[[глумец]] <br>[[режисер]] | spouse = | parents = [[Трајко Чоревски]]<br>[[Ратка Чоревска]] | relatives = [[Борис Чоревски]] (брат)<br>[[Илина Чоревска]] (внука) | years_active = 1969 - сè уште }} '''Благоја Чоревски''' ([[Велес]], {{роден на|9|септември|1947}}) — [[Македонија|македонски]] [[глумец]] и [[режисер]]. Тој е син на доајенот на македонското глумиште [[Трајко Чоревски]] и глумицата [[Ратка Чоревска]]<ref name="утрински">{{наведени вести|url=http://217.16.70.245/default.aspx?pBroj=1732&stID=32427&pR=5|title=Кон 50-годишнината од смртта на истакнатиот македонски филмски и театарски глумец Трајко Чоревски (1921-1955 ) |date=2005|publisher=Утрински Весник|accessdate=2011-01-09}}</ref>. Неговиот брат [[Борис Чоревски]] е познат битолски глумец<ref name="утрински" />. == Животопис == Чоревски е роден во [[Велес]] на [[9 септември]] [[1947]] година. Завршил Театарска академија во [[Софија]] во [[1971]] година. Член на [[Драмски театар (Скопје)|Драмскиот театар]] од [[1971]] година, до неговото пензионирање во [[2012]] година. Тој продолжува да биде активен во театарот и по пензионирањето. Тој има соработувано со голем број на познати наши режисери како: [[Слободан Унковски]], [[Димитрие Османли]], [[Коле Ангеловски]], [[Димитар Станковски]], [[Љубиша Георгиевски]], [[Владимир Милчин]], [[Петре Прличко]] и [[Илија Милчин]]. Бил директор на Драмскиот театар од 1983 до 1998 година, заменик-министер за култура во [[Влада на Македонија од 1998|Владата на Македонија]] [[1998]] до [[2001]], како претставник на [[ДА]] и претседател на [[Советот на град Скопје]], каде бил разрешен на [[21 јануари]] [[2008]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.skopje.gov.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=80|title=Благој Чоревски -ЧЛЕН НА СОВЕТОТ НА ГРАД СКОПЈЕ|publisher=Град Скопје|accessdate=2009-11-19|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924102507/http://www.skopje.gov.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=80|url-status=dead}}</ref>. Бил член и висок функционер во [[Демократската алтернатива]], за подоцна да премине во [[Демократскиот сојуз]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=9632346DF9BD204482DB5C9A1562A068|title=Благоја Чоревски премина во Демократскиот сојуз|date=23 април 2008|publisher=Утрински Весник|accessdate=2009-11-19|archive-date=2022-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220728082048/https://utrinski.com.mk/?ItemID=9632346DF9BD204482DB5C9A1562A068|url-status=dead}}</ref>. [[Податотека:Благоја_Чоревски.jpg|мини|333x333пкс|Благоја Чоревски (лево) заедно со [[Лазе Манасковски]] (десно) во претставата „Фани Мани!“]] === Театарски претстави === * Дарко - Свадба од [[Васил Иљоски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]], 1972; * Задржливиот подем на Артуро Уи од Бертолт Брехт, р. Мјечислав Журкиевич, [[Драмски театар - Скопје]] 1972; * Камиј Шандебис - Болва в'уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Ескуриал и слепци од Мишел Де Гелдерот, р. Васил Ќортошев, [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Хенрих Четврти од Луици Пириндело, р. [[Виолета Џолева]], [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Звонцов - Егор Буличов и другите од [[Максим Горки]], р. Димитар Ќостаров, [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Навахита Велос - Достага на самиот врв на највисоката власт од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Крадец - Седмо, кради помалку од Дарио Фо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Иван - Црнила од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977; * Лаерт - Хамлет од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977; * Иван Александрович - Ревизор од Николај Василевич Гогољ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Берберот - Шекспир во приказни од Чарлс и Мери Ленд, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Харолд Мичел - Трамвај наречен желба од Верољуб Андоновски, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Стефан - [[Диво месо]] од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Шарп Помел - Виктор или деца на власт од Роже Витрак, р. Жарко Петан, [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Лудовик - Ајкула од Виктор Хаим, р. Ѓорѓи Стојаноски, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Фрањо Чук - Полнета птица од Фадил Хџиќ, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Нове - [[Дупло дно]] од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Дејан Митич - Карамазови од Душан Јовановиќ, р. Паоло Маѓели, [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Капетан Бордир - Крал Иби од Алфред Хари, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Тетовирани души од [[Горан Стефановски]], р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Молер 1 - Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Коприварник од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Јаков - Керубин 2096 од [[Славко Јаневски]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Малволио - Ноќ спроти водици од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Директор - Р од [[Јордан Плевнеш]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1987; * Благоја - Сили во воздухот од Небојша Рончевиќ, р. Јовица Павиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Серџо - Шуаби Ап од Жаклина Мирчевска, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Дрвар - Лице и опачина од Јордан Радичков, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Виктор - Кула Вавилонска од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1990; * Благојка - Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Агатон — Нажалена фамилија од Димитар Станковски, р. [[Димитар Станковски]], Театар Јордан Хаџи Константинов - Џинот Велес 1991; * Господин Грчев - Чернодрински се враќа дома од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Базилиј - Животот е сон од Педро Кандерон, р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1993; * Џери - Зоолошка приказна од Едвард Олби, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Сега му е мајката од [[Горан Стефановски]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Антон - Ревизор од Николај Василевич Гогољр. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Трајче - Ни ќар ни зијан од [[Братислав Димитров]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1996; * Стеван - [[Диво месо]] од [[Горан Стефановски]], р. Александар Поповски, [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Непознатиот — Пер Гинт од Хенрик Ибзен, р. Златко Славенски, [[Македонски народен театар]] 2001; * Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Магдо љубов моја од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Македонски народен театар]] 2003 * Брачна игра од Едвард Олби, р. [[Љупчо Тозија]], [[Драмски театар - Скопје]] 2003; * Хамлет од Долго Гаштани, од Иво Брешан, р. [[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Господин Остојиќ — Лет во место од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Кино љубов од Јани Бојаџи, р. [[Јани Бојаџи]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007; * Комшилук наопаку од Нина Николиќ, р. Нени Делместре, [[Драмски театар - Скопје]] 2008; * Ветар низ тополите од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2009; * Ѓорѓија - Жена ми се вика Борис од Рафа Шарт, р. [[Коле Ангеловски]], Дом на АРМ 2011; * Фани Мани од Реј Куни, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2012; * Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Љупчо Ѓоргиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013; * Евангелија на глупоста од Љубиша Георгиевски, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2014; * Чолак од Мартин Мекдонах, р. Синиша Евтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2015; * Вања - Вујко Вања од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Зоја Бузалковска]], [[Македонски народен театар]] 2015; * Гела - Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016; * Вилфред Бонт - Квартет од Роналд Харвуд, р. [[Зоја Бузалковска]], [[Македонски народен театар]] 2016; * Виш препаратор — Вера, љубов, надеж од Еден фон Хорват, р. Лука Кортина, [[Драмски театар - Скопје]] 2017; * Хардинг — Лет над кукавичјото гнездо од Деј Весерман, р. Ристо Алексовски, [[Драмски театар - Скопје]] 2017; * Иконија — Птица со главата меѓу нозе од Коле Ангеловски, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2021; * Таткото - Разведи ме од Роберт Ристов, р. [[Роберт Ристов]], Театар Провокација 2022; * Живко Младеновски - Среќен мртовец од Марјан Анѓеловски, р. Марјан Анѓеловски, Театар Отпишани 2023; * Животот е краток и нејасен од Марјан Анѓеловиќ, р. Гжегож Кемпински, Театар Отпишани 2025. == Филмографија == Настапувал во неформални театарски проекти, на естрадата, на филм и на ТВ. {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- style= "background: Lavender; text-align: center; " | colspan="4" |1960-ти [[#1|&#9650;]]<div id="1960"/> |- | 1969 || [[Волшебниот воз]] ТВ-серија || |- style= "background: Lavender; text-align: center; " | colspan="4" |1970-ти [[#1|&#9650;]]<div id="1970"/> |- | 1972 || [[Табакерата]] ТВ-филм || Сулејман бег |- | 1973 || [[Новогодишен карусел]] ТВ-филм || |- | 1975 || [[Сребрено јаболко (ТВ-филм)|Сребрено јаболко]] ТВ-филм || |- | 1975 || [[Илинка (филм)|Илинка]] ТВ-филм || |- | 1975-1976 || [[Патот кон иднината]] ТВ-серија || |- | 1977 || [[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија || Толе |- | 1977 || [[Големата соба (филм)|Големата соба]] ТВ-филм || Бранко |- | 1977 || [[Исправи се, Делфина]] ТВ-филм || ТВ Новинар |- | 1977 || [[Пресуда (македонски филм)|Пресуда]] ТВ-филм || Командант |- | 1979 || [[Хихирику]] Радио-емисија || |- | 1979 || [[Курирот на Гоце Делчев (телевизиска серија) |Курирот на Гоце]] ТВ-серија || Мино |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1980-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1980"/> |- | 1980 || [[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || |- | 1980 || [[Време, води (филм)|Време, води]] ТВ-филм || Кузе |- | 1981 || [[Булки крај шините]] ТВ-серија || Владо |- | 1982 || [[Илинден (телевизиска серија)|Илинден]] ТВ-серија || Сулејман |- | 1983 || [[Кога тетин Клименте шеташе над градот (ТВ-филм)|Кога тетин Клименте шеташе над градот]] ТВ-филм || Клименте |- | 1983 || [[Премиера]] ТВ-филм || |- | 1984 || [[Исчекување]] ТВ-филм || Ристе |- | 1984 || [[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-филм || |- | 1984 || [[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм || Евто |- | 1984 || [[Камчевци]] ТВ-серија || |- | 1984 || [[Белото циганче]] ТВ-серија || |- | 1984 || [[Комедијанти]] ТВ-серија || Трагичарот |- | 1984 || [[Диво месо (филм) |Диво месо]] ТВ-филм || Стефан |- | 1985 || [[Другар на патот]] ТВ-филм || |- | 1985 || [[Дупло дно (филм) |Дупло дно]] ТВ-филм || Нове |- | 1985 || [[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија || Баже |- | 1985 || [[Тетовирани души]] ТВ-филм || |- | 1987 || [[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм || |- | 1987 || [[Пикасо (ТВ-филм)|Пикасо]] ТВ-филм || |- | 1987 || [[Случки од животот]] ТВ-серија || |- | 1988 || [[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија || |- | 1988 || [[Викенд на мртовци]] ТВ-серија || Кирца |- | 1988-1990 || [[Еурека]] ТВ-серија || Кардинал Балермино |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#|&#9650;]]<div id="1990"/> |- | 1990 || [[До, ре, ми]] ТВ-серија || Васе |- | 1990 || [[Северна грешка]] ТВ-филм || Брчка |- | 1990 || [[Трст виа Скопје]] ТВ-серија || Маргус |- | 1990 || [[Алф од Ново Лисиче]] ТВ-филм || Чаки Панкерот |- | 1990 || [[Викенд на мртовци]] ТВ-филм || Кирца |- | 1991 || [[Тетовирање (филм)|Тетовирање]] ТВ-филм || Батко доктор |- | 1991 || [[Болва в' уво]] ТВ-филм || Лакан |- | 1991 || [[Женски оркестар]] ТВ-филм || Благојка |- | 1991 || [[Во кафулето кај Гане]] ТВ-филм || Гене |- | 1992 || [[Чернодрински се враќа дома]] ТВ-филм |- | 1996 || [[Самоуништување]] || Славчо |- | 1998 || [[Салон Хармони]] ТВ-серија || Богдан |- | 1999 || [[Хихирику]] ТВ-серија || |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#|&#9650;]]<div id="2000"/> |- | 2000-2001 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || |- | 2001 || [[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Ведран |- | 2003 || [[Битолски лакрдии]] ТВ-серија || |- | 2004 || [[Хихирику]] ТВ-серија || |- | 2005 || [[Крчма на патот кон Европа]] ТВ-филм || Бержерак |- | 2006 || [[Пусто турско (филм)|Пусто турско]] ТВ-филм || |- | 2008 || [[Куќен совет]] ТВ-серија || |- | 2009 || [[Ветар низ тополите]] ТВ-серија || |- | 2009 || [[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија ||Благојка |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#|&#9650;]]<div id ="2010"/> |- | 2016 || [[Вистинска љубов (филм)|Вистинска љубов]] ТВ-филм || Васо Пинго |- | 2016 || [[Операција Дијамант (серија)|Операција Дијамант]] ТВ-серија || Мистер Џон |- | 2016-2020 || [[Преспав]] ТВ-серија || Генади |- | 2018 || [[Ругање со Христос]] ТВ-филм || Анести |- | 2019 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија)|Фамилија Марковски]] ТВ-серија || Извршителот |- | 2019 || [[Врба (филм од 2019)|Врба]] ТВ-филм || Манчо |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2020-ти[[#|&#9650;]]<div id="2020"/> |- | 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || |- | 2020 || [[Дајте музика]] ТВ-серија || Дедо Баже |- | 2021 || [[Кино Љубов]] ТВ-филм || проф. Ѓулев |- | 2022 || [[Лена и Владимир]] ТВ-филм || Ацо |- | 2022 || [[Кајмак (филм)|Кајмак]] ТВ-филм || Мишко |- | 2022-2023 || [[Бистра вода (серија)|Бистра вода]] ТВ-серија || |- | 2025 || [[Утре наутро (филм)|Утре наутро]] ТВ-филм || Анастас |- | 2026 || [[Утре наутро (серија)|Утре наутро]] ТВ-серија || Анастас |- | 2026 || [[Збогум, Копакабано]] ТВ-филм || |} == Награди == Чоревски е добитник е на голем број на награди, како во поранешен [[СФРЈ]], така и во [[Македонија]]: * '''Златен ловоров венец''' на Малите и експерименталните сцени во [[Сараево]] во [[1976]] година, * '''Стериината награда''' во [[Нови Сад]] во [[1979]] година, * '''Награда за најдобра епизодна улога''' на Стерииното позорје, * Награда за најдобро глумечко остварување на Игрите „[[Војдан Чернодрински]]“, * Најпопуларно ТВ лице според анкетата на весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“, * Награда за најдобро глумечко остварување на филмот и телевизијата според анкетата на ревијата „Екран“ во [[1984]] година. * Лауреат и на Највисокото опшстествено признание на [[Република Македонија]], [[Награда „11 Октомври“]]. * Награда [[Климент Охридски]] 2004 година * „[[Златна маска (награда)|Златна маска]]“ што весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“ ја доделува во рамките на „Охридско лето“ во [[2007]]<ref>{{наведени вести|url=http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=D060DAC3AA8B664A8F60B2376418BDB4|title=„Златна маска“ за Соња Михајлова и Благоја Чоревски|date=21 август 2007|publisher=Утрински Весник|accessdate=2009-11-19|archive-date=2022-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220612031435/https://utrinski.com.mk/?ItemID=D060DAC3AA8B664A8F60B2376418BDB4|url-status=dead}}</ref> * [[Награда „Петре Прличко“]] во 2009 година * Награда за животно дело [[Војдан Чернодрински]] во 2015 година * Награда [[Свети Јоаким Осоговски]] во 2018 година * Награда [[Ристо Шишков]] во 2018 година * Награда [[Васил Иљоски]] во 2022 година * [[Награда „13 Ноември“]] во 2023 година, за повеќе од 50-годишна творечка и општествена активност во доменот на творечкото воздигнување на градот Скопје, државата и пошироко.<ref>{{нмс| title=Доделени наградите „13 Ноември“ | url= https://skopje.gov.mk/mk/vesti/2019/13-11-2023-sveceno-dodeleni-nagradite-13-noemvri/| work= | publisher=Град Скопје | date=13 ноември 2023 | accessdate=10 декември 2025}}</ref> * [[Орден за заслуги за Македонија]] во 2024 година<ref>{{нмс|title=Претседателот Пендаровски ги одликуваше Бедија Беговска, Благоја Чоревски, Ѓокица Лукаревски, Оливера Николова, Рефет Абази и Слободан Унковски со Орден за заслуги | url=https://www.telma.com.mk/2024/01/30/pretsedatelot-pendarovski-gi-odlikuvashe-bedija-begovska-blagoja-chorevski-gokicza-lukarevski-olivera-nikolova-refet-abazi-risto-vrtev-i-slobodan-unkovski-so-orden-za-zaslugi/ | publisher= | date = | accessdate = 30 јануари 2024}} од [[ТВ Телма|Телма]].</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|0179764}} {{рв|Blagoja Čorevski}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чоревски, Благоја}} [[Категорија:Глумци од Велес]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски режисери]] [[Категорија:Македонски општественици]] [[Категорија:Политичари од Велес]] [[Категорија:Добитници на награди]] [[Категорија:Добитници на наградата „Петре Прличко“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ристо Шишков“]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Штип]] [[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]] 12zikqkwynkn1c25dmwh38bgp99f99l 0 198392 5536348 3821782 2026-04-08T19:47:57Z Buli 2648 5536348 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Conflict |image = [[Податотека:Gustave Wappers - Épisode des Journées de septembre 1830 sur la place de l'Hôtel de Ville de Bruxelles.jpg|350px]] |caption = |conflict = Белгиска револуција |partof = |date = 25 август 1830 – 12 август 1831 |place = северозападна Европа во [[Холандија]] и [[Белгија]] |result = Победа на револуцијата и основање на Кралство Белгија |combatant1 = <center>[[Податотека:Flag of the Netherlands.svg|65px|border]] [[Обединето Кралство Холандија]] |combatant2 = <center>[[Податотека:Flag of Belgium (1830).svg|65px|border]] [[Кралство Белгија|Јужните провинции]] |commander1 = [[Вилхем I од Холандија]] |commander2 = [[Ерасме Луис Сурлет де Чокиер]]<br />[[Чарлс Роџер]] }} '''Белгиската револуција''' претставува конфликт кој започнал во [[август]] [[1830]] година во [[Брисел]]. Белгија тогаш била дел од [[Обединето Кралство Холандија|Обединетото Кралство Холандија]]. Првичниот бунт довел до воспоставување односно основање на нова, независна, католичка и неутрална држава под името Белгија. Независноста на Белгија била прогласена на [[4 октомври]] [[1830]] година. Кралот на Холандија земјата не ја признал до [[1839]] година. По поразот на [[Наполеон Бонапарт]], на [[Виенски конгрес (1815)|Винескиот конгрес]] кој се одржал во [[1815]] година било создадено [[Обединето Кралство Холандија]], кое ги опфаќало териториите на поранешната [[Холандска Република]] и [[Австриски Ниски Земји|Австриските Ниски Земји]]. По конгресот, [[Велика Британија]] инсистирала да придобие дел од холандските колониии во [[Јужна Африка]], а како компензација Холандија добила дел од јужните провинции т.е. денешна [[Белгија]]. == Причини == Главните причини поради избувнувањето на Белгиската револуција била големата доминација на Холандија во политичкиот и економскиот живот на земјата. Од друга страна голем проблем била и религијата. Холандија била калвинистичка земја, а Белгија католичка. Во Белгија, населението главно зборувало [[француски]]. Целото економско богатство на [[Обединето Кралство Холандија|Обединетото Кралство Холандија]] било концентрирано во денешна Холандија, посебно во Амстердам. Белгијците имале многу мала контрола врз економијата на земјата. Населението на денешна белгија најмногу се противело на кралот Вилхем I, кој живеел во Холандија и целосно ги игнорирал барањата за поголема автономија. Престолонаследникот на кралот, Вилхем II живеел во Брисел, и не бил многу популарен во градот. Во времето кога револуционерите ја прогласиле победата на револуцијата, холандскиот јазик бил забранен а како службен јазик бил воведен францускиот. Белгискиот законок на холандски јазик не бил преведен до 1967 година. {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Белгиска револуција| ]] fvrzyrrd3ag29x1om1i3c15ox493k15 14 207622 5536555 3876999 2026-04-09T11:53:01Z Dandarmkd 31127 5536555 wikitext text/x-wiki {{container cat}} {{рв|Communes in France by department}} {{категориски азбучник}} [[Категорија:Општини во Франција| ]] [[Категорија:Географија на Франција по департман| Општини]] lsdrzx0pqyi5prow96ahdmg2orbzomx 0 658503 5536557 5282336 2026-04-09T11:55:44Z Dandarmkd 31127 5536557 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Liechtenstein - Gemeinden mit Exklaven.png|мини|десно|250п|Административна поделба на Лихтенштајн]] Кнежевството [[Лихтенштајн]] е поделено на '''11 [[општина|општини]]''' ([[герм.]] ''Gemeinden''), од кои највеќето се состојат од по еден [[град]] или [[село]]. Пет од нив се во изборниот округ Унтерланд („горен крај“), а остатокот се во Оберланд („долен крај“). == Општини == {| class="wikitable" !colspan="1" align=center bgcolor="#EFEFEF" width="50" | Знаме !colspan="1" align=left bgcolor="#EFEFEF" width="200" | [[Поштенски број|Поштенски бр.]]<br /> и име !colspan="1" align=center bgcolor="#EFEFEF" width="80" | Население<br /> ''<small>(31/12/2005)</small>'' !colspan="1" align=center bgcolor="#EFEFEF" width="80" | Површина<br />во км² !colspan="1" align=center bgcolor="#EFEFEF" width="200" | Нас. места |- | colspan=5 align=center bgcolor="#EFEFEF" | '''Изборен округ Унтерланд''' |- | align="center" | [[Податотека:Wappen Ruggell.svg|35п|Ругел]] || 9491 [[Ругел]] || align=right | 1925 || align=right | 7,4 || align=center | Ругел |- | align="center" | [[Податотека:Wappen Schellenberg.svg|35п|Шеленберг]] || 9488 [[Шеленберг]] || align=right | 974 || align=right | 3,5 || align=center | Шеленберг |- | align="center" | [[Податотека:Wappen Gamprin.svg|35п|Гамприн]] || 9487 [[Гамприн]] || align=right | 1436 || align=right | 6,1 || align=center | Гамприн<br />[[Бендерн]] |- | align="center" | [[Податотека:Wappen Eschen.svg|35п|Ешен]] || 9492 [[Ешен]] || align=right | 4076 || align=right | 10,3 || align=center | Ешен<br />[[Ненделн]] |- | align="center" | [[Податотека:Wappen Mauren.svg|35п|Маурен]] || 9493 [[Маурен]] || align=right | 3649 || align=right | 7,5 || align=center | Маурен<br />[[Шанвалд]] |- | colspan=5 align=center bgcolor="#EFEFEF" | '''Изборен округ Оберланд''' |- | align="center" | [[Податотека:Wappen Schaan.svg|35п|Шан]] || 9494 [[Шан (Лихтенштајн)|Шан]] || align=right | 5811 || align=right | 26,8 ||align=center | Шан<br />[[Милехолц]] |- | align="center" | [[Податотека:Wappen Planken.svg|35п|Планкен]] || 9498 [[Планкен]] || align=right | 366 || align=right | 5,3 || align=center | Планкен<br />[[Хинтершеленберг]] |- | align="center" | [[Податотека:LIE Vaduz COA.svg|35п|Вадуц]] || '''9490 [[Вадуц]]''' || align=right | 5047 || align=right | 17,3 || align=center | Вадуц<br />[[Ебенхолц]] |- | align="center" | [[Податотека:Wappen Triesenberg.svg|35п|Тризенберг]] || 9497 [[Тризенберг]] || align=right | 2542 || align=right | 29,8 || align=center | Тризенберг<br />[[Вангерберг]], [[Гафлај]], <br />[[Замина (Лихтенштајн)|Замина]], [[Зика]], [[Зилум]],<br />[[Мазеша]], [[Малбун]]<br />[[Ротенбоден]], [[Штег (Лихтенштајн)|Штег]]<br /> |- | align="center" | [[Податотека:Wappen Triesen.svg|35п|Triesen]] || 9495 [[Тризен]] || align=right | 4643 || align=right | 26,4 || align=center | Тризен |- | align="center" | [[Податотека:Wappen Balzers.svg|35п|Balzers]] || 9496 [[Балцерс]] || align=right | 4436 || align=right | 19,6 || align=center | Балцерс<br />[[Мелс (Лихтенштајн)|Мелс]] |- bgcolor="#EFEFEF" | align="center" | [[Податотека:Staatswappen-Liechtensteins.svg|35п|Лихтенштајн]] || '''[[Лихтенштајн]]''' || align=right | 34905 || align=right | 160,0 || align=center | &nbsp; |} == Екслави и енклави == И покрај нивната мала површина, општините во Лихтенштајн имаат сложени облици. Покрај матичната територија, седум од нив имаат и [[ексклава|ексклави]]: * Балцерс: 2 ексклави * Ешен: 2 ексклави * Гамприн: 1 ексклава * Планкен: 3 ексклави, 1 енклава * Шан: 4 ексклави, 2 енклави * Тризенберг: 1 ексклава (околу местото Малбун) * Вадуц: 5 ексклави == Надворешни врски == * [http://www.statoids.com/uli.html Општини во Лихтенштајн], Statoids.com {{en}} {{Општини во Лихтенштајн}} {{Села во Лихтенштајн}} {{Европа по тема|Градови во}} {{Страници за првостепена административна поделба на европските држави}} [[Категорија:Општини во Лихтенштајн| ]] [[Категорија:Списоци на општини|Лихтенштајн]] [[Категорија:Првостепени административни единици на земјите]] [[Категорија:Списоци на административни единици на земјите]] kwg4em1p1kkkllxymfxewcxrkzw9l3b 0 728693 5536558 5434896 2026-04-09T11:56:29Z Dandarmkd 31127 /* Надворешни врски */ 5536558 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Communes of France.png|мини|десно|250п|Карта на општините во Франција]] [[Податотека:Communes france-fr.svg|мини|десно|250п|Број на општини во Франција по департман]] '''Општина''' ({{langx|fr|commune}}) — најситна [[административна поделба|административна единица]] во [[Франција]]. Нејзин еквивалент се општините во Германија, околиите во Британија или најмалите [[Општини во Македонија|општини]] во [[Македонија]]. Општината во Франција може да биде милионски град како [[Париз]]; помал град од десет илјади жители, или пак мало [[село|селце]] со десет лица. == Историја == Општините во Франција се појавуваат во [[1789]] г, во екот на [[Француската револуција]]. Со ликвидацијата на градскиот началник, револуционерите во Париз создаваат општина од граѓански и народен карактер, заменувајќи ги дотогашните со повелба од кралот или благородник. Овој пример го проследиле и многу други градови во земјата, па така, на [[14 декември]] [[1789]], Националното собрание донесува закон со кој општината добива официјален статус. Ова важело не само за градовите, туку за сите населени места, заклучно со селските околии. Револуционерите се инспирирале од идеите на [[Рене Декарт]] и филозофијата на [[Просветителство]]то, раскинувајќи ги сите врски со конзервативното минато. == Општи особености == На 9 јануари 2008, во Франција имало 36.781 општини, од кои 36.569 во континентална Франција и 212 во [[прекуморски региони на Франција|прекуморските територии]].<ref>{{нмс|url=http://www.insee.fr/fr/methodes/nomenclatures/cog/documentation.asp| title=Географски &nbsp;— Présentation|first=Влада на Франција| last=INSEE|accessdate=27 јуни 2008}} {{fr}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.insee.fr/fr/methodes/default.asp?page=nomenclatures/cog/outremer.htm| title=Законик за прекуморските заедници (COM)|first=Влада на Франција| last=INSEE|accessdate=27 јуни 2008}} {{fr}}</ref> Вкупниот број на општини е многу повисок од секоја друга [[Европа|европска]] земја. Ова се должи на тоа што општините и денес ја отсликуваат традиционалната поделба на Франција на села и околии во времето на револуцијата. == Класификација == [[INSEE-код]]ови: INSEE им дава бројчени назнаки на сите административни единици во земјата, а особен пример за ова се општините (овие броеви не се исти со [[поштенски број|поштенските броеви]]). Целосниот код има 8 бројки и три празни места, но постојат „позгодни“ кодови со 5 бројки, без празни места: * Две бројки ([[Департмани во Франција|департман]]) и три бројки (општина) за местата во 96-те департмани во континенталан Франција. * Три бројки (департман или заедница) и две бројки (општина) за прекуморските департмани, прекуморските заедници и прекуморските земји. == Поврзано == * [[Општина]] * [[Список на општини во Франција]] == Наводи == {{среди}} {{reflist|2}} * ''La Documentation française'' ''[http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/intercommunalite/index.shtml Le développement de l'intercommunalité&nbsp;: la révolution discrète]'' * ''[http://www.lescommunes.com Les villes et communes de france] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190710203844/https://www.lescommunes.com/ |date=2019-07-10 }}'' lescommunes.com: contacts, offices du tourisme et maire, Hall and Tourist Office, statistiques, photographies. * Maryvonne Bonnard, ''Les collectivités territoriales en France'', 2005, ''La Documentation française'', ISBN 2-11-005874-9 == Надворешни врски == * [http://www.lescommunes.com/ Целосен список на градови и општини во Франција] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190710203844/https://www.lescommunes.com/ |date=2019-07-10 }} {{fr}} {{en}} {{de}} {{es}} {{it}} {{nl}} [[Категорија:Општини во Франција| ]] [[Категорија:Списоци на општини|Франција]] [[Категорија:Четвртостепени административни единици на земјите]] cbp6wl8n7v1523ev43sposafcmzk4tk 5536559 5536558 2026-04-09T11:56:45Z Dandarmkd 31127 /* Надворешни врски */ 5536559 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Communes of France.png|мини|десно|250п|Карта на општините во Франција]] [[Податотека:Communes france-fr.svg|мини|десно|250п|Број на општини во Франција по департман]] '''Општина''' ({{langx|fr|commune}}) — најситна [[административна поделба|административна единица]] во [[Франција]]. Нејзин еквивалент се општините во Германија, околиите во Британија или најмалите [[Општини во Македонија|општини]] во [[Македонија]]. Општината во Франција може да биде милионски град како [[Париз]]; помал град од десет илјади жители, или пак мало [[село|селце]] со десет лица. == Историја == Општините во Франција се појавуваат во [[1789]] г, во екот на [[Француската револуција]]. Со ликвидацијата на градскиот началник, револуционерите во Париз создаваат општина од граѓански и народен карактер, заменувајќи ги дотогашните со повелба од кралот или благородник. Овој пример го проследиле и многу други градови во земјата, па така, на [[14 декември]] [[1789]], Националното собрание донесува закон со кој општината добива официјален статус. Ова важело не само за градовите, туку за сите населени места, заклучно со селските околии. Револуционерите се инспирирале од идеите на [[Рене Декарт]] и филозофијата на [[Просветителство]]то, раскинувајќи ги сите врски со конзервативното минато. == Општи особености == На 9 јануари 2008, во Франција имало 36.781 општини, од кои 36.569 во континентална Франција и 212 во [[прекуморски региони на Франција|прекуморските територии]].<ref>{{нмс|url=http://www.insee.fr/fr/methodes/nomenclatures/cog/documentation.asp| title=Географски &nbsp;— Présentation|first=Влада на Франција| last=INSEE|accessdate=27 јуни 2008}} {{fr}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.insee.fr/fr/methodes/default.asp?page=nomenclatures/cog/outremer.htm| title=Законик за прекуморските заедници (COM)|first=Влада на Франција| last=INSEE|accessdate=27 јуни 2008}} {{fr}}</ref> Вкупниот број на општини е многу повисок од секоја друга [[Европа|европска]] земја. Ова се должи на тоа што општините и денес ја отсликуваат традиционалната поделба на Франција на села и околии во времето на револуцијата. == Класификација == [[INSEE-код]]ови: INSEE им дава бројчени назнаки на сите административни единици во земјата, а особен пример за ова се општините (овие броеви не се исти со [[поштенски број|поштенските броеви]]). Целосниот код има 8 бројки и три празни места, но постојат „позгодни“ кодови со 5 бројки, без празни места: * Две бројки ([[Департмани во Франција|департман]]) и три бројки (општина) за местата во 96-те департмани во континенталан Франција. * Три бројки (департман или заедница) и две бројки (општина) за прекуморските департмани, прекуморските заедници и прекуморските земји. == Поврзано == * [[Општина]] * [[Список на општини во Франција]] == Наводи == {{среди}} {{reflist|2}} * ''La Documentation française'' ''[http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/intercommunalite/index.shtml Le développement de l'intercommunalité&nbsp;: la révolution discrète]'' * ''[http://www.lescommunes.com Les villes et communes de france] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190710203844/https://www.lescommunes.com/ |date=2019-07-10 }}'' lescommunes.com: contacts, offices du tourisme et maire, Hall and Tourist Office, statistiques, photographies. * Maryvonne Bonnard, ''Les collectivités territoriales en France'', 2005, ''La Documentation française'', ISBN 2-11-005874-9 == Надворешни врски == * [http://www.lescommunes.com/ Целосен список на градови и општини во Франција] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190710203844/https://www.lescommunes.com/ |date=2019-07-10 }} {{fr}} {{en}} {{de}} {{es}} {{it}} {{nl}} [[Категорија:Општини во Франција| ]] [[Категорија:Четвртостепени административни единици на земјите]] taau48v7kbaubfdc05isadjoa0zp7ef 0 729893 5536443 5443143 2026-04-08T22:55:16Z Buli 2648 5536443 wikitext text/x-wiki {{Infobox Patriarch | honorific-prefix = | name = Јоаким III <br>Ιωάννης III | honorific-suffix = | patriarch_of = Вселенски патријарх | image = Патриарх Константинопольский Иоаким III.jpg | caption = | ordination = | consecration = | enthroned = 1878<br>1901 | ended = 1884<br>1912 | province = | diocese = | see | church = | predecessor = [[Јоаким II Цариградски]]<br>[[Константин V Цариградски]] | successor = [[Јоаким IV Цариградски]]<br>[[Герман V Цариградски]] | other_post = | birth_name = | birth_date = јануари 1834 | birth_place = [[Константинопол]], [[Османлиско Царство]] | death_date = {{пн|13|ноември|1912}} | death_place =[[Константинопол]], [[Константинополски Вилает]], [[Османлиско Царство]] | buried = | nationality = [[Османлиско Царство|Отоманец]] | ethnicity= Наводен [[Грци|Грк]] | religion = [[Вселенска патријаршија|Православие]] | residence = | parents = | spouse = | children = | occupation = | profession = | alma_mater = | signature = }} '''Јоаким III Цариградски''' ([[грчки]]: ''Ιωακείμ Γ΄ Μεγαλοπρεπής'') — Цариградски патријарх во периодот од 1878 до 1884, и од 1901 до 1912 година. Тој бил еден од највлијателните патријарси на [[19 век]] и [[XX век]]. Тој е роден во [[Константинопол]], денешен [[Истанбул]] во 1834 година под името Христос Деведзис. Тој води потекло од градот [[Крушево]], денешна [[Република Македонија]]. Своето образование го завршил во [[Виена]]. Во текот на [[1858]] до [[1861]] година бил [[ѓакон]] на црквата Свети Ѓорги, која подоцна била обновена кога тој станал патријарх. Во [[1864]] година бил избран за епископ на [[Варна]] и во 1874 година за владика во [[Солун]]<ref>Constantinople, old and new By Harrison Griswold Dwight Page 509-510 ISBN 0710307217</ref>. Во [[1880]] година го основал списанието ''Вистина''. До [[1889]] година живеел и работел во [[Цариград]]. Во текот на неговиот прв мандат, тој најмногу внимание посветувал на пронаоѓање на поголеми финансиски средства за патријаршијата. а потоа отишол во [[Атон]], каде се задржал до [[1901]] година. Патријарх Јоаким III постојано се обидувал да пронајде решение за [[Обид за поделба на македонските епархии меѓу Патријаршија и Егзархија|поделбата на тогашните македонски епархии]] помеѓу Патријаршијата и [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]]<ref>Taming Balkan nationalism By Robin Okey Page 35 ISBN 0199213917</ref>. Јоаким III побарал сите македонски епархии јужно од [[Велес]] да останат под јурисдикција на Цариградската патријаршија, бидејќи според неговото мислење таму наводно живеле [[Грци]]. == Наводи == {{наводи}} {{Цариградски патријарси}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Јоаким III Цариградски}} [[Категорија:Власи од Истанбул]] [[Категорија:Родени во 1834 година]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Крушево]] [[Категорија:Вселенски патријарси]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] [[Категорија:Гркомани]] [[Категорија:Македонски Власи]] bhc3uz97mx0le8lrjkpwnu5m7duxmp9 0 743751 5536420 4973414 2026-04-08T21:57:32Z Dandarmkd 31127 5536420 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{викифицирање}} {{Infobox Officeholder |name = Мило Ѓукановиќ<br><small>Milo Đukanović</small><br><small>Мило Ђукановић</small> |image = Milo Đukanović.jpg |office = [[Премиер на Црна Гора]] |president = [[Филип Вујановиќ]] |term_start = 29 февруари 2008 |term_end = 29 декември 2010 |predecessor = [[Жељко Штурановиќ]] |successor = [[Игор Лукшиќ]] |president2 = [[Филип Вујановиќ]]<br>[[Рифат Растодер]]<br>[[Драган Кујовиќ]]<br>[[Филип Вујановиќ]] |term_start2 = 8 јануари, 2003 |term_end2 = 10 ноември, 2006 |predecessor2 = [[Драган Ѓуровиќ]] <small>(замена)</small> |successor2 = [[Жељко Штурановиќ]] |president3 = [[Момир Булатовиќ]] |term_start3 = 15 февруари, 1991 |term_end3 = 5 февруари, 1998 |predecessor3 = |successor3 = [[Филип Вујановиќ]] |office4 = [[Претседател на Црна Гора]] |primeminister4 = [[Филип Вујановиќ]] |term_start4 = 15 јануари, 1998 |term_end4 = 25 ноември, 2002 |predecessor4 = [[Момир Булатовиќ]] |successor4 = [[Филип Вујановиќ]] |office5 = [[Министер за одбрана на Црна Гора|Министер за одбрана]]<br><small>Acting</small> |term_start5 = 5 јуни, 2006 |term_end5 = 10 ноември, 2006 |predecessor5 = Position established |successor5 = [[Боро Вучиниќ]] |birth_date = {{birth date and age|1962|2|15|df=y}} |birth_place = [[Никшиќ]], [[СР Црна Гора|НР Црна Гора]], [[ФНРЈ]] |death_date = |death_place = |party = [[Демократска партија на социјалисти на Црна Гора|Демократска партија на социјалисти]] |spouse = Лидија Куч |children = Блажо Ѓукановиќ |alma_mater = [[Универзитет на Црна Гора]] |website = [http://www.predsjednik.gov.me/en/primeminister?alphabet=lat Официјално мрежно место] }} '''Мило Ѓукановиќ''' ([[црногорски]]: Мило Ђукановић; роден на {{роден на|15|февруари|1962}}) ― поранешен претседател и премиер на [[Црна Гора]]. Ѓукановиќ отслужува три последователни мандати како премиер од 1991 до 1998 година (1991-1993, 1993-1996 и 1996-1998), а бил и тогашен претседател од 1998 до 2002 година и повторно премиер (2003-2008). Иако при крајот на 2006 тој одлучува да се повлече, во февруари 2008 се враќа на функција како премиер. Неговата коалиција победува на изборите во 2009 со целосно мнозинство обезбедувајќи го шестиот мандат. Тој се повлекува од функција како премиер во декември 2010.<ref name="autogenerated1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-12051667 |title=Montenegro Prime Minister Milo Djukanovic resigns |publisher=BBC|date= |accessdate=2010-12-22}}</ref> Ѓукановиќ е исто така долгогодишен претседател на Демократската партија на социјалистите на Црна Гора, првенствено црногорска бранша на Југословенската комунистичка партија, која ја води Црна Гора од воведувањето на повеќепартискиот систем. Тој е контроверзен поради неговата улога во деведесеттите години и поради постојаното високо ниво на влијателност во политичкиот живот на Црна Гора. Кога Ѓукановиќ на млади години се појави на политичката сцена беше бизок соработник на Слободан Милошевиќ. Меѓутоа во 1996 се врти против Милошевиќ, напуштајќи ги традиционалните заеднички српско – црногорски гледишта во прилог на независната идеологија. Го предвиде преминувањето на [[Федерална Република Југославија]] во [[Србија и Црна Гора|Државна заедница на Србија и Црна Гора]] и порастот на црногорското отцепување од Србија, кулминирајќи со победа во 2006 со референдумот на независност. ==Потекло== Роден е во [[Никшиќ]] во семејство од средната класа (татко му Радован бил судија, а мајка му Стана медицинска сестра) од некогашното црногорско племе Цуца, Ѓукановиќ пораснал со неговиот постар брат Ацо и постарата сестра Ана. Основното и средното образование го завршил во неговиот роден град, Никшиќ, а подоцна се запишал на Факултетот за економија при Унирвезитетот „Вељко Влахович“ во [[Подгорица]] каде што во 1986 дипломирал на туристички студии. Во младоста Ѓукановиќ со неговите 190см. висина бил истакнат кошаркарски играч. ==Политичка кариера== Во 1979, иако бил сè уште ученик во средно училиште, Ѓукановиќ се придружил на Комунистичката партија на Југославија. Неговиот татко, Радован, веќе бил истакнат комунистички црногорски функционер во партијата, со што му биле отворени многу врати на младиот Мило. До 1986год. бил член на претседателството на Социјалистичкиот сојуз на младите (ССО) на Црна Гора. како и член на претседателството на федералната организација. Како активен член на многубројните младински тела на партијата се издвоил од останатите, заслузжувајќи го прекарот „Бритва“ поради неговата директна и моќна реторика. Напредувајќи сигурно на скалата на партијата во средината на 1989год., следејќи ја, анти-бирократската револуција, Ѓукановиќ станал член на највисокото одлучувачко тело на Сојузот, Централниот комитет. Тој станал секретар на претседателството на Сојузот на комунистите на Црна Гора, место на кое ќе се задржи сè до неговата трансформација во Демократска партија на социјалистите на Црна Гора. ===Доаѓање на власт во црна Гора=== Активното следење со постарите членови на Комунистичкиот Сојуз како Момир Булатовиќ и Светозар Маровиќ, Ѓукановиќ имаше сè уште 26год. кога триото се здоби со моќ преку целосна институционална контрола во Црна Гора на 10 јануари 1989год. Тие ја истераа старата црногорска комунистичка гарда со доаѓањето на бранот на анти-бирократската револуција, административен пуч во рамките на Комунистичкиот Сојуз диригиран од Слободан Милошевиќ и од државниот безбедносен апарат. Всушност Ѓукановиќ, Булатовиќ и Маровиќ станаа продолжена рака на Милошевиќ во Црна Гора, контролирајќи ги политичкиот и безбедносниот систем тој беше во завршните фази на формирање на неговите сопствени повластувања. Во јануари 1989год. триото ги смени Миљан Радовиќ (водач на Комунистичкиот Сојуз на ЦрнаГора) и Божина Ивановиќ ( водач на Претседателството на СР на ЦрнаГора) со политички послушни избраници, Веселин Вукотиќ и Бранко Костиќ. Претседателот на извршниот совет на Црна Гора Вуко Букадиновиќ во почетокот го преживеа, државниот удар, но за неколку месеци и тој исто така беше на пат да биде сменет со Радоје Контиќ. Ѓукановиќ и останатите го потикнаа јавното мислење во рамките на републиката со организирање и носење на работниците во главниот град, Титовград, да протестираат пред собранието. Иако многу тогаш покренаа оптужби за слабата улога на безбедносниот систем одиграна во принудениот трансфер на моќ (Славко Петровиќ меѓу останатите), неоспорно е дека и триото исто така капитализираше на ,,младите, убави и паметни,, што одекнуваше кај некои луѓе по државните медиуми развиени преку различни методи. Младолачкиот изглед и силната елоквентност на Ѓукановиќ се покажаа особено корисни во создавањето и ширењето на неговиот имиџ. За една година еднопартискиот систем беше укинат и првите слободни избори беа во подготовка. ===Премиер на Црна Гора (1991 – 1998)=== По параментарните избори во 1990год. кои резултираа со инзворедна победа за црногорскиот Сојуз на комунисти, на 15 февруари 1991год. , на големо изненадување за сите , Мило беше назначен од претседателот Момир Булатович со благослов од српскиот претседател Слободан Милошевиќ за претседател на првата демократски избрана влада. Тогаш тој стана премиер на Црна Гора за првпат во неговиот живот. Само што наполнил 29год., Ѓукановиќ беше најмадиот премиер во Европа. Тоа беше првата платена работа во неговиот живот. Во 1991год. црногорскиот Сојуз на комунистите ја заврши својата трансформација во Деморатска партија на социјалистите на Црна Гора (ДПС). Неговото место беше обезбедено по парламентарните избори во 1992год. со кои ДПС победи со апсолутно мнозинство. Во периодот од 1991год. до 1997год. Ѓукановиќ владееше лојално од Момир Булатовиќ и Слободан Милошевиќ. По признавањето на евентуалната загуба на Хрватска и Босна и генералното распаѓање на СФРЈ, Црна Гора одржа референдум на кој речиси сите гласачи се изјасниа да останат во Југославија. Подоцна Репубика Црна Гора создаде Федерална Република Југославија заедно со Репубика Србија. Мило силно се бореше за зачувување на преостанатиот дел од Југославија со Србија. Од 1991год. до 1997год. тој се здружи со политиките на Слободан Милошевиќ. За време на опсадата на Дубровник, во доцната 1991год. , тој даде некои изјави против понудата за независност на Хрватска што може да се толкува како потикнување на војна. Југословенските трупи инволвирани во опсадата на Дубровник вклучувале голем број на црногорски резервисти и поради нивното однесување Ѓукановиќ испратил извинување. Тој се извинил на граѓаните на Хрватска со зборовите ,,од моја страна и од страна на граѓаните на Црна Гора, сакам да им се извинам на сите граѓани на Хрватска особено во Конавли и Дубровник, за целата болка и материјална штета направена од било кој член на црногорскиот народ,, претседателот Ѓукановиќ изјавил на својот двојник од Хрватска. Иако бил марксист во младоста, Ѓукановиќ беше ,, таков тип на политичар кој има слика од Маргарет Тачер на неговото биро,,. Тоа одело во негова корист од странските инвеститори. Во деведесеттите тој брзо ги принудил сите компании поседувани од работниците и социјалното во државна сопственост од каде што се продадени на приватни странски лица. Во 1996год. Мило се скарал со Милошевиќ. Тој се спротивставил на Дајтон договорите кои тој ги искритикувал за антисрпски, јавно напаѓајќи го Милошевиќ на интервју во белградското неделно ,,Време,,. Во тоа време Милошевиќ се соочуваше во Србија со тешки критики и со студентски протести зимата во 1996/1997год. Ова беше чиста спротивност на ставот на Момир Булатовиќ, кој во прилог да биде претседател на Црна Гора исто така тогаш ја предводел Демократската партија на социјалистите на Милошевиќ. На парламентарните избори во 1996год. ДПС победила повторно со апсолутно мнозинство, меѓутоа недоразбирањата во партијата помеѓу Ѓукановиќ и Булатовиќ останале. ===Претседател на Црна Гора (1998 – 2002)=== Набргу штитеникот на Булатович преземал контрола и од партијата и од републиката од неговиот ментор. Најпрво Ѓукановиќ добил поддршка од тесното мнозинство во ДПС, политичко влијание што тој тогаш брзо го искористил да ги исчисти сите елементи на Булатовиќ, додека истовремено ги презел сите медиуми управувани од државата и безбедносниот систем со помош на неговиот сојузник од партијата Вукашин Мараш. Во јули 1997год. Ѓукановиќ ја објавил својата одлука да се натпреварува со Булатович за претседателската позиција во Црна Гора. Во првата рунда од изборите на 5 октомври 1997год. со 145 348 гласови. Ѓукановиќ заостанувал со груби 2000 гласа зад 147 615 гласа на Булатович (Булатовиќ во тоа време продолжил да му биде предан сојузник на Слободан Милошевиќ. Тројца од преостанатите кандидати, кои добиле вкупно 11 000 гласови, му ја дале својата поддршка на Булатовиќ за вториот круг од изборите закажан за 19 октомври 1997год. Меѓутоа во контроверзниот втор круг, според многумина од кампот на Ѓукановиќ најзначајната избирачка победа од почетокот на нивното владеење, Ѓукановиќ победил во вториот криг со разлика од 5000 гласови, по изненадувачките слични 29 000 повеќе гласови него во првиот круг (Ѓукановиќ добил 147 145 гласа, додека Булатовиќ 169 257 гласа). Фракцијата на Булатовиќ ја оспори регуларноста на вториот круг и одби да ги признаат резултатите, обвинувајќи дека Ѓукановиќ ги фалсификувал резултатите. Булатовиќ организирал протести во јануари 1998год. во Подгорица што прикажуваат насилни сцени. Меѓутоа резултатите останаа и Ѓукановиќ беше заколнат за претседател на 15 јануари 1998год. Оваа победа ја зацврсти моќта на Ѓукановиќ во Црна Гора. Булатовиќ, неговиот некогашен ментор, беше целосно отстранет и сега сите институции на власта (Демократската партија на социјалистите, владата, парламентот и претседателското место) беа цврсто во рацете на Ѓукановиќ и на неговиот избран круг на соработници. Веќе далеку од Милошевиќ и од неговиот режим, Ѓукановиќ ја оддалечи оваа политика, иако убедувајќи ги сите дека тој ја гледа иднината на Црна Гора во иста земја со Србија. Тој многу се трудеше да даде впечаток дека какви било проблеми да има Црна Гора со учеството во Федерална Република Југославија тоа е само поради авторитетниот режим на Милошевиќ а не и заради српската демократска сила или народот на Србија. На 27 февруари 1999год. тој изјави ,, Црна Гора не е Словенија, таа е составен дел на Југославија и така и сака да остане,, . Во 1998год. Западот исто така почна да му го врти грбот на Милошевиќ. Секако Ѓукановиќ стана автоматски локален сојузник во промена на оваа политика. Тоа беше особено очигледно по крајот на бомбардирањето на НАТО кога Југосавија беше турната во длабока меѓународна изолација.Милошевиќ и неговите соработници од секоја западноевропска влада беа сметани за отпадници, затоа Ѓукановиќ стана еден од малкуте избрани политичари во рамките на Југославија со кој отворено комуницираа. Тие беа спремни да поминат преку комунистичкото минато на Ѓукановиќ, почетниот про-воен став, прикривање докази на криминална инволвираност, дозволувајќи му редовно да се среќава со административните службеници на Клинтон како што се, секретарот на државата Меделин Олбрајт ( Маdeleine Albright ), секретарот за одбрана Вилијам Кохен (William Kohen), советникот за национална безбедност Сенди Бергер (Sandy Berger) како и британскиот премиер Тони Блер (Tony Blair), британскиот надворешен секретар Робин Кук (Robin Cook) и генералниот секретар на НАТО Хавиер Солана (Javier Solana), се за време на овој период. Некои му дадоа заслуги на Ѓукановиќ поради фактот дека Црна Гора беше поштедена од бомбардирањето што ја уништи инфраструкурата на Србија, претрпувајќи не толку големо уништување. Опозицијата го искористила ова во нивна корист и тврделе дека метите за бомбардирање биле само про-српски сили во Црна Гора, како штабот на партијата. Меѓутоа оваа посебна врска опадна по октомври 2000год. кога Милошевиќ беше конечно сменет и коалицијата предводена од Зоран Ѓинѓиќ и Воислав Коштуница ја презема власта во Белград. Набргу по промената во Србија, Ѓукановиќ повторно ги променува своите политики и сега за првпат почнал отворено да цели за независност на Црна Гора, но ја изгубил силната поддршка на Западот. ===Премиер (2002 – 2006)=== На 25 ноември 2002год., Ѓукановиќ поднесува отставка на местото претседател, неколку месеци пред завршетокот на мандатот со цел да стане повторно премиер. Тој се враќа на местото премиер неколку недели подоцна. Филип Вујанович, премиерот во текот на неговото претседателство, го наследува за претседател. Од падот на Милошевиќ до признавањето на независноста на Црна Гора во јуни 2006год. Ѓукановиќ се бореше со Србија околу прашањето за независноста. Неговата про-независна политика резултираше со компромис, некои гледаа на тоа како наметнато од Европската Унија и од новоименуваниот шеф за надворешна политика Хавиер Солана (Javier Solana), со создавањето на новиот Државен Сојуз на Србија и Црна Гора (заменувајќи ги двете републики на Федерална Република Југославија), но ова исто така создаде последици со елементи на неговите поддржувачи кои сакаа тој да се стреми кон целосна независност. Како резултат на ова тој стана најголемиот поддржувач на црногорскиот референдум на независност во 2006год. Тој е надалеку почитуван како една личност одговорна за обновувањето на црногорската суевереност. Во јуни 2006год. парламентот го назначи Ѓукановиќ за министер за одбрана на Црна Гора, одлука која беше многу критикувана. Покрај неговите должности како премиер и сега министер за одбрана Ѓукановиќ исто така се однесуваше како претседател на Националниот Совет за одржлив раст, беше член на Советот за европски интеграции и претседател на управниот одбор на Агенцијата за промоција на странски инвестиции. На 3 октомври 2006год. беше соопштено дека Ѓукановиќ се повлекува од премиерското место, и покрај победата на неговата коалиција за европска Црна Гора на парламентарните избори во септември 2006год., сепак тој ќе остане водач на Демократската партија на социјалистите. На 4 октомври тој го назначува Жељко Штурановиќ како негов наследник. Изборот за Штурановиќ беше сметан за компромис помеѓу Ѓукановиќ и Светозар Маровиќ, а првиот кандидат на Ѓукановиќ беше Игор Лукшиќ, министер за финансии. Ѓукановиќ официјално престанува да биде премиер на 10 ноември 2006год. кога новата влада беше избрана од парламентот на Црна Гора. Тој ги наведува причините за повлекувањето соопштувајќи дека ,,е уморен од политиката,, и сакал да се проба себеси како стопанственик. ===2006 – 2010=== Ѓукановиќ служеше како член на парламентот од октомври 2006год. до февруари 2008год. Тој објавил дека можеби повторно ќе се кандидира на претседателските избори во април 2008год., но на крај не се одлучил за овој чекор, дозволувајќи му на Вујанович лесно да го добие вториот мандат. Ѓукановиќ беше на чело на прогласувањето на новиот Устав на Црна Гора на 22 октомври 2007год. Тој добил поддршка од речиси сите општински одбори и комитети на Демократската партија на социјалистите. Од 2006год. Ѓукановиќ почнал пет приватни бизниси (последниот наречен Глобал Монтенегро, на 25 февруари 2008год.) и купил акции во банката на неговиот брат, се заедно имот вреден неверојатни милиони евра. Другите негови четри компании се: Универзитас (Universitas), Капитал Инвест (Capital Invest), Прајмари Инвест (Primary Invest) и Селект Инвестмнтс (Select Investments). На 20 февруари 2008год. претседателот Вујановиќ го именуваше Ѓукановиќ за премиер откако Штурановиќ дал оставка поради неговата болест. Тој беше соодветно избран за премиер на 29 февруари 2008год. Од 2008год. мандатот на Ѓукановиќ беше одбележан со унапредувањето на интеграциониот процес на ЕУ и НАТО со кој Црна Гора за разлика од нејзините соседи најмногу напредуваше. Црна Гора ја поднесе својата апликација за членство во Европската Унија во декември 2008год. На 22 јули 2009год. комесарот за проширување на Европската Унија Оли Рен (Olli Rehn) ја предаде анкетата на Комисијата на премиерот Ѓукановиќ во Подгорица и на 9 декември 2009год. премиерот Ѓукановиќ му го испорача на комесарот Рен одговорот од Црна Горана на Анкетната комисија во Брисел. Подоцна, истата година Црна Гора доби визна либерализација од Европската Унија. На 1 мај 2010год. договорот за стабилизација и асоцијација (SAA) стапи на сила. На 17 декември 2010год. Црна Гора стана официјален кандидат за членство на Европската Унија. Во меѓувреме, на 9 октомври 2008год. владата на Црна Гора ја призна независноста на Косово, станувајќи четврта поранешна југослловенска република што го признала Косово. Што се однесува до понудата за приклучување кон НАТО, Алијансата одлучи да го забрани барањето за приклучување на акциониот план за ченство (MAP) во декември 2009год. ===Оставка во декември 2010=== По давањето индикации дека ќе се повлече доколку Европската Унија го забрани статусот на официјална членка на апликацијата за членство на Црна Гора, што и се случи на 12 декември 2010год. Ѓукановиќ даде оставка на 12 декември 2010год. Неговиот водач на партијата го предложи вице-премиерот и министер за финансии Игор Лукшиќ да ја води новата влада. Лукшиќ се очекува да биде потврден како нов премиер од парламентот на Црна Гора на 29 декември 2010год. Ѓукановиќ ќе го задржи местото на водач на партијата ДПС, и не ги исфрла можните понатамошни кампањи за кандидирање, вклучувајќи ги и претседателските избори на Црна Гора во 2013год. или изборите за уште еден мандат на премиер. ==Криминална истрага во Италија== Иако Мило Ѓукановиќ беше осомничен за лични и политички врски во широко распространетото шверцување на тутун во Црна Гора, во текот на деведесеттите години италијанските власти ги повлекоа сите обвиненија против него во април 2009год. Во јули 2003год. обвинителството во Наполи го поврза Ѓукановиќ со организиран криминал, рекетарство вредно билиони евра. Потоа тој сакаше да излезе чист за неговата инволвираност во шверцувањето на тутун, затоа беше свикана прес-конференција во Подгорица да ги демантира обвинувањата како ,,одвратен политички трик,, со цел да го извалкаат него и неговата држава. ==Расправа околу дипломатскиот имунитет== На 16 април 2003год. судијата за преелиминарни истраги во Наполи го одби барањето на Бирото за анти-мафија за налог за апсење на Ѓукановиќ, тврдејќи дека има имунитет како премиер на Црна Гора. Бирото го истражуваше некој период и понатаму бараше негово апсење како заштитна мерка. Случајот беше разгледан во судот за испитување во Наполи и пресуди во корист на Ѓукановиќ. Покрај тоа што го побара својот имунитет, тој беше опишан како безопасен за општеството како и несвесен за криминалот што го извршил. Случајот беше повторно отворен на 28 декември 2004год. и овој суд пресуди во корист на бирото за анти-мафиа. Судот се залагаше дека Црна Гора не е суверена држава така да Ѓукановиќ нема дипломатски имунитет. По референдумот за независност, адвокатот на Ѓукановиќ, Енрико Тучило (Enrico Tuccillo), изјави: ,,референдумот ја потврди претпоставката на премиерот Мило Ѓукановиќ во врска со сувереноста на Црна Гора, затоа не треба да остане сомнеж за имунитетот, доделен на шефови на држави и на влади, кој Ѓукановиќ го имаше и го има. ==Италијанските власти ги повлекуваат обвиненијата== На 27 март 2008год. Ѓукановиќ оствари средба со обвинителството во Бари. Тој беше испрашуван шест и пол часа и одговорил на околу 80 прашања на обвинителството поврзани со обвиненијата против него. Во оваа прилика адвокатот на Ѓукановиќ изјави дека тој напишал докази кои докажуваат дека во време кога неговиот клиент го поднел барањето да даде изјава на италијанските власти од обвинителството во Бари, тој немал никаква јавна функција и затоа немал намера да се крие позади дипломатскиот имунитет. Во април 2009год. властите од обвинителството најпосле го повлекоа случајот против Мило Ѓукановиќ. == Наводи == {{Ризница-врска|Milo Đukanović}} {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.gov.me/premijer/index.php Страница за Ѓукановиќ на страната на црногорската Влада (црногорски, англиски)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100318062602/http://www.gov.me/premijer/index.php |date=2010-03-18 }} {{Нормативна контрола}} <!--Категории--> {{DEFAULTSORT:Ѓукановиќ, Мило}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Никшиќани]] [[Категорија:Југословенски Црногорци]] [[Категорија:Премиери на Црна Гора]] [[Категорија:Претседатели на Црна Гора]] 2okag4noj18wqavg2bx8y5xatpdayxz 0 747329 5536446 4793546 2026-04-08T22:59:35Z Buli 2648 5536446 wikitext text/x-wiki {{Infobox Patriarch | honorific-prefix = | name = Димитриј Цариградски | honorific-suffix = | patriarch_of = Цариградски патријарх | image =File:Ecumenical Patriarch Demetrios I.jpg | caption =Димитриј Цариградски | ordination = | consecration = | enthroned = 2 ноември 1991 | ended = во служба | province = | diocese = | see = | church = [[Цариградска патријаршија]] | predecessor = [[Атенагора Цариградски]] | successor =[[Вартоломеј I Цариградски|Вартоломеј I]] | other_post = | birth_name = Деметриос I | birth_date = {{роден на|8|септември|1914}} | birth_place = [[Истанбул]], [[Турција]] | death_date ={{починал на|2|октомври|1991}} | death_place =[[Истанбул]], [[Турција]] | buried = | nationality = Грк | religion = [[православие]] | residence = [[Цариградска патријаршија]], [[Фенер]], [[Истанбул]], [[Турција]] | parents = | spouse = | children = | occupation = [[Патријарх]] | profession = [[Теолог]] | alma_mater = | signature = }} '''Димитриј Цариградски''', роден како ''Димитрос Пападопулос'' ({{роден на|8|септември|1914}} во {{роден во|Истанбул|}}- {{починал на|2|октомври|1991}} во {{починал во|Истанбул|}}) — [[Цариградски патријарх]] во периодот од [[16 јули]] [[1972]] до [[2 октомври]] [[1991]] година. Пред да стане патријарх, тој бил [[Митрополит]] [[Имброс]]ки. На [[30 ноември]] [[1979]] година, тој го означил почетокот на богословскиот дијалог помеѓу [[Православие|Православната]] и [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]], на чие чело во тоа време се наоѓал [[Јован Павле II]]. Во текот на [[1987]] година престојувал во [[Ватикан]], каде бил примен од страна на Јован Павле II. Во [[Базилика Свети Петар|базиликата Свети Петар]], патријарсите на т.н. исток и запад го рецитирале на [[грчки јазик]], [[Симбол на верата|Никејскиот симбол на верата]]. {{Цариградски патријарси}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Димитриј }} [[Категорија:Православни епископи од 20 век]] [[Категорија:Вселенски патријарси]] [[Категорија:Грци од Истанбул]] qnrrdk0gwpx5aoqycou2t8j36jfp3em 0 748633 5536452 4993156 2026-04-08T23:32:09Z Buli 2648 5536452 wikitext text/x-wiki {{Infobox Scientist |name = Вилхелм Бјеркнес |box_width = |image = Vilhelm Bjerknes Bust 01.jpg |image_width = |caption = |birth_date = {{роден|14|март|1862}} |birth_place = |death_date = {{починал|9|април|1951}} |death_place = |residence = |citizenship =[[Норвешка|Норвежанец]] |nationality = |ethnicity = |field = [[физика]] и [[метеорологија]] |work_institutions = |alma_mater = |doctoral_advisor = |doctoral_students = |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |prizes = |footnotes = |signature = }} '''Вилхелм Бјеркнес''' ({{роден|14|март|1862}} - {{починал|9|април|1951}}) — [[норвешки]] физичар и метеоролог. Бјеркнес е еден од основачите на [[метеорологија]]та како наука. Го основал Бергенскиот геофизички институт во 1917&nbsp;г. и низа метеоролошки станици низ цела [[Норвешка]]. Врз основа на податоците добиени од тие станици, Бјеркнес и неговите соработници го откриле постоењето на воздушните маси разделени со фронтови и ја развиле теоријата што го опишува создавањето и исчезнувањето на воздушните фронтови. {{Норвешка-био-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бјеркнес, Вилхелм}} [[Категорија:Метеоролози]] [[Категорија:Норвешки физичари]] [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Странски членови на Кралското друштво]] [[Категорија:Членови на Пруската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Кралското научно друштво во Упсала]] iy6mfs1diwgagvjgv3e1ieiekfucamq 0 755831 5536514 5464320 2026-04-09T09:27:37Z Bjankuloski06 332 /* Надворешни врски */ 5536514 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bezier curve.svg|мини|десно|300п|Кубна Безјеова крива]] '''Безјеова крива''' (погрешно наречена „Безиерова крива“) — [[параметарска крива]] која наоѓа честа примена во [[сметачка графика|сметачката графика]] и сродните полиња. Воопштувањата на Безјеовите криви во повисоки [[димензија|димензии]] се нарекуваат [[Безјеова површина|Безјеови површини]], чиј посебен случај е Безјеовиот триаголник. Кај [[векторска графика|векторската графика]], Безјеовите криви се користат за моделирање на глатки криви чиј размер може да се менува до бесконечност. „Патеките“, како што се нарекуваат во програмите за работа (манипулација) со слики<ref group="бел">Програми за работа со слики како [[Inkscape]], [[Adobe Photoshop]] и [[GIMP]].</ref> се комбинации од сврзани Безјеови криви. Патеките не се ограничени од [[растерска графика|растеризираните слики]] и можат да се менуваат интуитивно. Безјеовите криви се користат и во [[анимација]]та, како алатка за контрола на движењето.<ref group="бел">Во програмите за анимации како [[Adobe Flash]], [[Adobe After Effects]], [[Microsoft Expression Blend]], [[Blender]], [[Autodesk Maya]] и [[Autodesk 3ds max]].</ref> Безјеовите криви наоѓаат примена и кај временските одредници, особено за анимации и во изработката на посредници. На пример, со Безјеова крива можеме да ја назначиме брзината на еден објект со текот на времето, како икона што се преместува од А до Б, наместо да преместуваме утврден број на пиксели по чекор. Кога аниматорите или уредувачите на [[кориснички посредник|посредници]] зборуваат за „физиката“ или „чувството“ во работата, тие всушност споменуваат извесна Безјеова крива што ја контролира брзината на даденото движење со текот на времето. Безјеовите криви ги популаризирал [[Франција|францускиот]] инженер [[Пјер Безје]] во 1962, кога почнал да ги применува при обликувањето на [[автомобил]]ски каросерии. Овие криви прв ги осмислил [[Пол де Кастелжо]] користејќи [[де Кастелжоов алгоритам]], кој е бројчено стабилен метод за вреднување на Безјеови криви. ==Примена== ===Сметачка графика=== [[Податотека:Bezierova krivka.svg|мини|десно|250п|Исцртана Безјеова крива со своите [[контролни точки]]]] Безјеовите криви наоѓаат широка примена во сметачката графика за моделирање на глатки криви. Бидејќи кривата е целосно опфатена во [[испакната обвивка]] на нејзините контролни точки, точките можат да се прикажат графичк и да се користат за интуитивно манипулирање на кривата. Кривата може да се менува со [[афина трансформација|афините трансформации]] како [[транслација (геометрија)|транслацијата]] и [[ротацијата]] со нивна примена врз соодветните контролни точки. Најзатапени се квадратните и кубните Безјеови криви. Кривите од повисок степен се потешки за вреднување. Кога има потреба од посложени облици, се земаат Безјеови криви од ниж ред и се поврзуваат. Ова се нарекува „патека“ кај стандардите за [[векторска графика]] (како [[SVG]]) и програмите за работење со неа (како [[Adobe Illustrator]] и [[Inkscape]]). За да се обезбеди сигурна глаткост, контрочната точка во којашто се среќаваат две криви мора да лежи на линијата помеѓу две контрочни точки од секоја страна. Најпростиот метод на претворање ([[растеризација|растеризирање]]) една Безјеова крива со вчитување е нејзино вреднување во голем број на збиени точки и претворање на приближната низа од [[отсечка|отсечки]]. Меѓутоа ова не гарантира дека растеризираниот извод ќе изгледа доволно гладок, бидејќи точките може да бидат премногу оддалечени една од друга. Може да се јави и обратен случај, кајшто може да има премногу точки во деловите на кривата што се речиси прави. Постои и чест адаптивен метод на рекурзивна поделба, каде се проверуваат контролните точки на кривата за да се утврди дали кривата дава приближен извод на отсечка до прецизнос со мала толеранција. Ако е незадоволителна, кривата параметарски се одделува на две отсечки, 0 ≤ ''t'' ≤ 0,5 и 0,5 ≤ ''t'' ≤ 1, и истата постапка се применува на секоја половина. Постојат и нерекурзивни методи на разликување, но треба да се обрати големо внимание при анализата на јавувањата на грешки. Постојат и аналитички методи, каде вчитана линија ја пресекуваме со [[сплајн]] и наоѓаме корени на кубни полиноми (за кубни сплајнови), па потоа работиме со повеќе вакви корени. ===Анимација=== Кај програмите за анимација како [[Adobe Flash]] и [[Synfig]], Безјеовите криви служат за општо исцртување, на пример на движењето. Корисникот ја исцртува саканата патека со Безјеови криви, а програмот ги создава кадрите што му требаат на објектот за да се движи долж зададената патека. Кај 3Д анимациите, Безјеови криви служат за определување на тридимензонални патеки и дводимензионални криви за интерполација на клучните кадри. ===Фонтови=== Фонтовите од семејството [[TrueType]] користат [[Безјеов сплајн|Безјеови сплајнови]] составени од квадратни Безјеови криви. Современите системи за ликовно уредување како [[PostScript]], [[Асимптота|Asymptote]] и [[Metafont]] користат безјеови сплајнови составени од кубни Безјеови криви за исцртување на закривени облици. Овој алгоритам наоѓа примена и кај „глатката крива“ кај табелите во [[Microsoft Excel]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.xlrotor.com/resources/files.shtml |title=архивски примерок |accessdate=2011-05-05 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718131613/http://www.xlrotor.com/resources/files.shtml }}</ref> ==Преглед на случаи== ===Линеарни Безјеови криви=== Ако ги имаме точките '''P'''₀ и '''P'''₁, линеарната Безјеова крива е едноставно права [[права|линија]] помеѓу тие две точки. Кривата е дадена со :<math>\mathbf{B}(t)=\mathbf{P}_0 + t(\mathbf{P}_1-\mathbf{P}_0)=(1-t)\mathbf{P}_0 + t\mathbf{P}_1 \mbox{ , } t \in [0,1]</math> и е истоветна со [[линеарна интерполација|линеарната интерполација]]. ===Квадратни Безјеови криви=== Квадратна Безјеова крива е патеката што ја исцртува функцијата '''B'''(''t''), со зададени точки '''P'''₀, '''P'''₁ и '''P'''₂, : <math>\mathbf{B}(t) = (1 - t)^{2}\mathbf{P}_0 + 2(1 - t)t\mathbf{P}_1 + t^{2}\mathbf{P}_2 \mbox{ , } t \in [0,1].</math> Заминува од '''P'''₀ во правец на '''P'''₁, па се '''P'''₂ in the direction from '''P'''₁. Со други зборови, обете тангенти на '''P'''₀ и '''P'''₂ минуваат низ '''P'''₁. Ова непосредно може да се види во изведеното од Безјеовата крива: : <math>\mathbf{B}'(t) = 2 (1 - t) (\mathbf{P}_1 - \mathbf{P}_0) + 2 t (\mathbf{P}_2 - \mathbf{P}_1) \,.</math> Квадратната Безјеова крива е воедно и [[парабола|параболична]] отсечка. ===Кубни Безјеови криви=== Четирите точки '''P'''₀, '''P'''₁, '''P'''₂ и '''P'''₃ на рамнината или во тридимензионален простор дефинираат кубна Безјеова крива. Кривата почнува во '''P'''₀, оди кон '''P'''₁ и завршува во '''P'''₃ доаѓајќи од кај '''P'''₂. Обично не минува низ '''P'''₁ или '''P'''₂; овие точки служат само како показатели на насоката. Растојанието помеѓу '''P'''₀ и '''P'''₁ определува колку „колку долго“ кривата се движи во една насока '''P'''₂ пред да се сврти кон '''P'''₃. [[Параметарска равенка|Параметарскиот]] облик на кривата е: :<math>\mathbf{B}(t)=(1-t)^3\mathbf{P}_0+3(1-t)^2t\mathbf{P}_1+3(1-t)t^2\mathbf{P}_2+t^3\mathbf{P}_3 \mbox{ , } t \in [0,1].</math> За некои задавања на '''P'''₁ и '''P'''₂, кривата може да се пресече самата себеси, или да содржи зашилување. ==Воопштување== Безјеовата крива од степен ''n'' може да се воопшти на следниов начин. Ако ги имаме точките '''P'''₀, '''P'''₁,..., '''P'''_''n'', Безјеовата крива е :<math> \begin{align} \mathbf{B}(t) & = \sum_{i=0}^n {n\choose i}(1-t)^{n-i}t^i\mathbf{P}_i \\ & = (1-t)^n\mathbf{P}_0 + {n\choose 1}(1-t)^{n-1}t\mathbf{P}_1 + \cdots \\ & {} \quad \cdots + {n\choose n-1}(1-t)t^{n-1}\mathbf{P}_{n-1} + t^n\mathbf{P}_n,\quad t \in [0,1], \end{align} </math> каде <math>\scriptstyle {n \choose i}</math> е биномниот коефициент. На пример, за ''n''&nbsp;=&nbsp;5: :<math> \begin{align} \mathbf{B}(t) & = (1-t)^5\mathbf{P}_0 + 5t(1-t)^4\mathbf{P}_1 + 10t^2(1-t)^3 \mathbf{P}_2 \\ & {} \quad + 10t^3 (1-t)^2 \mathbf{P}_3 + 5t^4(1-t) \mathbf{P}_4 + t^5 \mathbf{P}_5,\quad t \in [0,1]. \end{align} </math> Формулата може да се изрази рекурзивно вака: Нека <math>\mathbf{B}_{\mathbf{P}_0\mathbf{P}_1\ldots\mathbf{P}_n}</math> означува Безјеовата крива определена од точките '''P'''₀, '''P'''₁,&nbsp;...,&nbsp;'''P'''_n. Тогаш :<math>\mathbf{B}(t) = \mathbf{B}_{\mathbf{P}_0\mathbf{P}_1\ldots\mathbf{P}_n}(t) = (1-t)\mathbf{B}_{\mathbf{P}_0\mathbf{P}_1\ldots\mathbf{P}_{n-1}}(t) + t\mathbf{B}_{\mathbf{P}_1\mathbf{P}_2\ldots\mathbf{P}_n}(t)</math> Со други зборови, Безјеовата крива од степен ''n'' е [[линеарна интерполација]] between две Безјеови криви од степен (''n''&nbsp;&minus;&nbsp;1). ===Терминологија=== Овие параметарски криви имаат своја придружна терминологија. Имаме :<math>\mathbf{B}(t) = \sum_{i=0}^n \mathbf{b}_{i,n}(t)\mathbf{P}_i,\quad t\in[0,1]</math> каде полиномите :<math>\mathbf{b}_{i,n}(t) = {n\choose i} t^i (1-t)^{n-i},\quad i=0,\ldots n</math> се нарекуваат [[Бернштајнов полином|Бернштајнови полиноми]] од степен ''n'', с ''t''⁰&nbsp;=&nbsp;1 и (1&nbsp;&minus;&nbsp;''t'')⁰&nbsp;=&nbsp;1. [[Биномен коефициент|Биномниот коефициент]], <math>\scriptstyle {n \choose i}</math> може поинаку да се запише и како :<math>^n\mathbf{C}_i = {n \choose i} = \frac{n!}{i!(n-i)!}.</math> Точките '''P'''_''i'' се нарекуваат „[[сплајн|контролни точки]]“ за Безјеовата крива. [[Многуаголник]]от што се добива со поврзувањето на Безјеовите точки со [[права|линии]], започнувајќи од '''P'''₀ и завршувајќи во '''P'''_''n'', се нарекува „Безјеов многуаголник“ (или „контролен многуаголник“). Испакнатата обвивка на Безјеовиот многуаголник содржи Безјеова крива. * Кривата почнува во '''P'''₀ и завршува во '''P'''_''n''; ова е таканареченото својство „интерполација на крајната точка“. * Кривата е права линија [[ако и само ако]] сите контролни точки се колинеарни. * Почетокот (крајот) на кривата е [[тангента|танегнтна]] на првиот (последниот) дел на Безјеовиот многуаголник. * Кривата може во било која точка да се подели на две поткриви, или пак на произволен број поткриви, од кои секоја е исто така Безјеова крива. * Некои криви што изгледаат просто, како [[кружница]]та, не можат точно да се опишат со Безјеова или [[расцепкана функција|расцепкана]] Безјеова крива; иако четириделна кубна Безјеова крива е приближна на кружница, со максимална радијална грешка помала од {{Дропка|1|1000}}, која секоја внатрешна контролна точка (или точка вон линијата) го претставува растојанието <math>\textstyle\frac{4\left(\sqrt {2}-1\right)}{3}</math> хоризонтално и вертикално од надворешна контролна точка на единица кружница. Поопшто, ''n''-делна кубна Безјеова крива може да е приближна на кружница, кога секоја внатрешна контролна точка го претставува растојанието <math>\textstyle\frac{4}{3}\tan(t/4)</math> од надворешната контролна точка на единица кружница, каде ''t'' изнесува 360/''n'' степени, а ''n'' > 2. * Кривата на утврдена одделеченост од дадена Безјеова крива, наречена „паралелна крива“, не може точно да се обликува со Безјеова крива (освен во некои тривијални случаи). Меѓутоа, постои [[евристика|евристички]] методи што обично овозможуваат достатна приближна пресметка за практични цели. *Секоја квадратна Безјеова крива is also a кубна Безјеова крива, а поопшто, секоја Безјеова крива од степен ''n'' е воедно и крива од степен ''m'' за секое ''m'' > ''n''. Поподробно, една крива од степен ''n'' со контролни точки '''P'''₀, …, '''P'''_''n'' е истоветна (вклучувајќи ја параметризацијата) на кривата од степен ''n'' + 1 со контролни точки '''P''''₀, …, '''P''''_{''n'' + 1}, каде <math>\mathbf P'_k=\tfrac{k}{n+1}\mathbf P_{k-1}+\left(1-\tfrac{k}{n+1}\right)\mathbf P_k</math>. ==Конструирање на Безјеови криви== ===Линеарни криви=== {| style="text-align:center; float:right; font-size:95%;" valign=top |- |style="border-bottom: 1px solid #222222;"|[[Податотека:Bézier 1 big.gif|240п|Анимација на линеарна Безјеова крива, ''t'' во [0,1]]] |- |Анимација на една линеарна Безјеова крива, ''t'' во [0,1] |} Елементот ''t'' во функцијата за линеарна Безјеова крива изразува колку е оддалечено '''B'''(''t'') од '''P'''₀ to '''P'''₁. На пример, кога ''t=0,25'', '''B'''(''t'') е на четвртина пат од точката '''P'''₀ до точката '''P'''₁. Бидејќи ''t'' се движи од 0 до 1, '''B'''(''t'') опишува права линија од '''P'''₀ до '''P'''₁. ===Квадратни криви=== За квадратни Безјеови криви можеме да конструираме меѓуточки '''Q'''₀ и '''Q'''₁, така што ''t'' ќе се движи 0 до 1: * Точката '''Q'''₀ се движи од '''P'''₀ до '''P'''₁ и опипува линеарна Безјеова крива. * Точката '''Q'''₁ се движи од '''P'''₁ до '''P'''₂ и опишува линеарна Безјеова крива. * Точката '''B'''(''t'') се движи од '''Q'''₀ до '''Q'''₁ и опишува квадратна Безјеова крива. <center> {| style="text-align:center; float:none; clear:both; font-size:95%;" valign=top |- |style="border-bottom: 1px solid #22ff22;"|[[Податотека:Bézier_2_big.svg|240п|Конструкција на квадратна Безјеова крива]]|| |style="border-bottom: 1px solid #22ff22;"|[[Податотека:Bézier 2 big.gif|240п|Анимација на една квадратна Безјеова крива, ''t'' во [0,1]]] |- |Конструкција на квадратна Безјеова крива|| |Анимација на една квадратна Безјеова крива, ''t'' во [0,1] |}</center> ===Криви од виш ред=== Ако сакаме да добиеме крива од повисок ред, ќе ни требаат дотолку повеќе меѓуточки. За кубна крива можеме да ги конструираме меѓуточките '''Q'''₀, '''Q'''₁ и '''Q'''₂ што опишуваат линеарни Безјеови криви, и точки '''R'''₀ и '''R'''₁ што опишуваат квадратни Безјеови криви: <center> {| style="text-align:center; float:none; clear:both; font-size:95%;" valign=top |- |style="border-bottom: 1px solid #2222ff;"|[[Податотека:Bézier_3_big.svg|240п|Конструкција на кубна Безиеова крива]]|| |style="border-bottom: 1px solid #2222ff;"|[[Податотека:Bézier 3 big.gif|240п|Анимација на една кубна Безјеова крива, ''t'' во [0,1]]] |- |Конструкција на кубна Безјеова крива|| ||Анимација на една кубна Безјеова крива, ''t'' во [0,1] |}</center> За криви од четврти ред можеме да конструираме меѓуточки '''Q'''₀, '''Q'''₁, '''Q'''₂ и '''Q'''₃ што опишуваат линеарни Безјеови криви, точки '''R'''₀, '''R'''₁ и '''R'''₂ што опишуваат квадратни Безјеови криви, и точки '''S'''₀ и '''S'''₁ што ги опишуваат кубните Безјеови криви: <center> {| style="text-align:center; float:none; clear:both; font-size:95%;" valign=top |- |style="border-bottom: 1px solid #ff22ff;"|[[Податотека:Bézier 4 big.svg|240п|Конструкција на квадратна Безјеова крива]]|| |style="border-bottom: 1px solid #ff22ff;"|[[Податотека:Bézier 4 big.gif|240п|Анимација на една квадратна Безјеова крива, ''t'' во [0,1]]] |- |Конструкција на квадратна Безјеова крива|| |Анимација на една квадратна Безјеова крива, ''t'' во [0,1] |}</center> (Погледајте и [[:en:File:BezierCurve.gif|конструкција на Безјеова крива од петти ред]].) ==Повишување на степенот== Безјеова крива од степен ''n'' може да се претвори во Безјеова крива од степен ''n''&nbsp;+&nbsp;1 '''со ист облик'''. Ова е корисна можност ако програмот поддржува само Безјеови криви од извесен степен. На пример, можете да нацртате квадратна Безјеова крива со [[Cairo (програм)|Cairo]], кој поддржува само кубни Безјеовиѕ криви. За да добиеме крива од повисок степен, го применуваме равенството <math>\mathbf{B}(t) = (1-t)\mathbf{B}(t) + t\mathbf{B}(t)</math>. Секој дел <math>\mathbf{b}_{i,n}(t)\mathbf{P}_i</math> се множи со (1&nbsp;&minus;&nbsp;''t'') или&nbsp;''t'', зголемувајќи го степенот за еден. Еве пример за повишување на степенот од 2 на&nbsp;3. : <math> \begin{align} & {} \quad (1 - t)^{2}\mathbf{P}_0 + 2(1 - t)t\mathbf{P}_1 + t^{2}\mathbf{P}_2 \\ & = (1 - t)^{3}\mathbf{P}_0 + (1 - t)^{2}t\mathbf{P}_0 + 2(1 - t)^{2}t\mathbf{P}_1 \\ & {} \qquad + 2(1 - t)t^{2}\mathbf{P}_1 + (1 - t)t^{2}\mathbf{P}_2 + t^{3}\mathbf{P}_2 \\ & = (1 - t)^{3}\mathbf{P}_0 + 3(1 - t)^{2}t\frac{\mathbf{P}_0 + 2\mathbf{P}_1}{3} + 3(1 - t)t^{2}\frac{2\mathbf{P}_1 + \mathbf{P}_2}{3} + t^{3}\mathbf{P}_2 \end{align} </math> За произволно ''n'', ги применуваме равенствата :<math>{n+1 \choose i}(1-t)\mathbf{b}_{i,n} = {n \choose i} \mathbf{b}_{i,n+1}, \quad (1-t)\mathbf{b}_{i,n} = \frac{n+1-i}{n+1} \mathbf{b}_{i,n+1}</math> :<math>{n+1 \choose i+1} t\mathbf{b}_{i,n} = {n \choose i} \mathbf{b}_{i+1,n+1}, \quad t\mathbf{b}_{i,n} = \frac{i+1}{n+1} \mathbf{b}_{i+1,n+1}</math> :<math> \begin{align} \mathbf{B}(t) & = (1-t)\sum_{i=0}^n \mathbf{b}_{i,n}(t)\mathbf{P}_i + t\sum_{i=0}^n \mathbf{b}_{i,n}(t)\mathbf{P}_i \\ & = \sum_{i=0}^n \frac{n+1-i}{n+1}\mathbf{b}_{i,n+1}(t)\mathbf{P}_i + \sum_{i=0}^n \frac{i+1}{n+1}\mathbf{b}_{i+1,n+1}(t)\mathbf{P}_i \\ & = \sum_{i=0}^{n+1} \left(\frac{i}{n+1}\mathbf{P}_{i-1} + \frac{n+1-i}{n+1}\mathbf{P}_i\right) \mathbf{b}_{i,n+1}(t) = \sum_{i=0}^{n+1} \mathbf{b}_{i,n+1}(t)\mathbf{P'}_i \end{align} </math> воведувајќи произволно <math>\mathbf{P}_{-1}</math> и <math>\mathbf{P}_{n+1}</math>. Затоа новите контролни точки се <ref>{{цитирање |title=Curves and surfaces for computer-aided geometric design |first=Gerald |last=Farin |publisher=Elsevier Science & Technology Books |year=1997 |isbn=978 0 12249054 5 |edition=4 }}</ref> : <math>\mathbf{P'}_i = \frac{i}{n+1}\mathbf{P}_{i-1} + \frac{n+1-i}{n+1}\mathbf{P}_i,\quad i=0,\ldots, n+1.</math> ==Полиномен облик== Понекогаш е пожелно Безјеовата крива да се изрази како [[полином]] наместо збир од посложени [[Бернштајнов полином|Бернштајнови полиноми]]. Се применува [[биномна теорема]] врз дефиницијата на кривата, се врши извесен извесен прераспоред, па добиваме: :<math> \mathbf{B}(t) = \sum_{j = 0}^n {t^j \mathbf{C}_j} </math> каде :<math> \mathbf{C}_j = \frac{n!}{(n - j)!} \sum_{i = 0}^j \frac{(-1)^{i + j} \mathbf{P}_i}{i! (j - i)!} = \prod_{m = 0}^{j - 1} (n - m) \sum_{i = 0}^j \frac{(-1)^{i + j} \mathbf{P}_i}{i! (j - i)!} .</math> Ова може да е практично ако <math>\mathbf{C}_j</math> може да се пресметка пред многу повишувања на <math>\mathbf{B}(t)</math>. Меѓутоа треба да се биде претпазлив, бидејќи кривите од виш ред може да немаат бројчена стабилност (ако ова се случи, треба да се примени [[де Кастелжоов алгоритам|де Кастелжоовиот алгоритам]]). Забележете дека празниот производ изнесува 1. ==Рационални Безјеови криви== [[Податотека:Rational Bezier curve-conic sections (comma decimals).svg|мини|Делови на конусни пресеци точно претставени како рационални Безјеови криви]] Рационалната Безјеова крива додава прилагодливи пондерации за поточни приближни пресметки на произволни облици. Броителот е понерирана Безјеова крива од Бернштајнов облик, а именителот е пондериран збир од [[Бернштајнов полином|Бернштајнови полиноми]]. Рационалните Безјеови криви, меѓу другото, се користат и за точно претставување на делови од [[конусен пресек|конусни пресеци]].<ref>{{нмс|url=http://www.cl.cam.ac.uk/teaching/2000/AGraphHCI/SMEG/node5.html|title=Some Mathematical Elements of Graphics: Rational B-splines|author=Neil Dodgson|date=25 септември 2000|accessdate=23 февруари 2009|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604183111/http://www.cl.cam.ac.uk/teaching/2000/AGraphHCI/SMEG/node5.html|url-status=dead}}</ref> Ако имаме ''n'' + 1 контролни точки '''P'''_''i'', рационалната Безјеова крива може да се опише со: :<math> \mathbf{B}(t) = \frac{ \sum_{i=0}^n b_{i,n}(t) \mathbf{P}_{i}w_i } { \sum_{i=0}^n b_{i,n}(t) w_i } </math> or simply :<math> \mathbf{B}(t) = \frac{ \sum_{i=0}^n {n \choose i} t^i (1-t)^{n-i}\mathbf{P}_{i}w_i } { \sum_{i=0}^n {n \choose i} t^i (1-t)^{n-i}w_i }. </math> == Поврзано == *[[NURBS]] *[[B-сплајн]] ==Белешки== {{наводи|group="бел"|1}} ==Наводи== <references /> *Paul Bourke: ''Bézier Surfaces (in 3D)'', http://local.wasp.uwa.edu.au/~pbourke/geometry/bezier/index.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090719011857/http://local.wasp.uwa.edu.au/~pbourke/geometry/bezier/index.html |date=2009-07-19 }} *Donald Knuth: ''Metafont: the Program'', Addison-Wesley 1986, стр.&nbsp;123–131. *Dr Thomas Sederberg, BYU ''Bézier curves'', http://www.tsplines.com/resources/class_notes/Bezier_curves.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060221000535/http://www.tsplines.com/resources/class_notes/Bezier_curves.pdf |date=2006-02-21 }} * J.D. Foley ''et al.'': ''Computer Graphics: Principles and Practice in C'' (II изд., Addison Wesley, 1992) == Надворешни врски == {{рв|Bezier Curves}} === Македонски === *[http://www.ii.edu.mk/predmeti/graphics/grafika2004/bezier.ppt Презентација за Безјеовите криви]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Маргарита Кон - Поповска на [[Институт за информатика (ПМФ)|Институтот за информатика]] ([[Природно-математички факултет - Скопје|ПМФ]]) {{mk}} *[http://www.fon.edu.mk/edubuntu/Geogebra.pdf Работа во на Безјеови криви во GeoGebra]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ФОН Универзитет|Универзитет „ФОН“]] {{mk}} === Англиски === *{{Mathworld|urlname=BezierCurve|title=Безјеова крива}} *[http://math.fullerton.edu/mathews/n2003/BezierCurveMod.html Модул за Безјеови криви] - Џон Х. Метјуз {{en}} *[http://alecjacobson.com/programs/bezier-curve/ Повеќестепени 2Д Безјеови криви] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110607225351/http://alecjacobson.com/programs/bezier-curve/ |date=2011-06-07 }} - Java {{en}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Графички дизајн]] [[Категорија:Интерполација]] [[Категорија:Сплајнови]] [[Категорија:Криви]] aht08587b1oofzdtx0pc0x0uf6gi6yo 0 774980 5536560 4603455 2026-04-09T11:57:39Z Dandarmkd 31127 5536560 wikitext text/x-wiki [[Податотека:SWE-Map Kommuner2007.svg|мини|Општини во Шведска. Поретко населените општини на север се значително поголеми.]] '''Општините во Шведска''' ([[швед.]] ''kommun'') се локални [[административна единица|административни единици]] во [[Шведска]]. Моментално постојат 290 општини кои влегуваат во 21 [[Окрузи во Шведска|округ]] (''län''). Општинските управи се одговорни за голем дел од локалниот јавен сектор како училишта, итни служби и планирање на средината. ==Формирање== Правната основа за [[општина|општините]] во Шведска е Законот за локална самоуправа од 1991.<ref>[http://www.sweden.gov.se/sb/d/2008/a/29535 Закон за локална самоуправа на Шведска од 1991] {{en}}</ref> Во него се пропишани надлежностите на општините и начинот на работа (на пр. начинот на избирање на општинско собрание). Законот ја пропишува и постапката за поднесување жалби на окружен суд (''laglighetsprövning'') кога граѓаните сметаат дека локалната управа со нив постапила неправедно. Општината има [[Законодавна власт|законодавно собрание]] (''kommunfullmäktige'') кое брои помеѓу 31 и 101 члена кои се бираат на локалните избори од партиските списоци (кои се одржуваат на секое четири години заедно со парламентарните). Потоа собранието од своето членство избира општински извршен комитет (''kommunstyrelse''). На чело на комитетот стои [[претседател]] (''kommunstyrelsens ordförande''), наречен и „општински комесар“ (''kommunalråd''). ==Поделба== Општините се делат месни заедници (''församlingar''), чиј вкупен број изнесува 2.512. Овие единици традиционално биле црковни [[парохија|парохии]], а денес служат за [[избори]] и [[попис]]и. Многу од нив имаат исти граници, но има и многу што претрпеле измена во границите и спојување во поголеми единици. ==Надлежности== Општините по закон ги имаат следниве надлежности: *претшколски установи *основни и средни училишта *социјални услуги *старечки домови *поддршка на инвалидизирани лица *здравство и екологија *итни служби (освен полицијата, за која е надлежна владата) *урбано планирање *комуналии Покрај ова, многу општини нудат рекреативни активности за млади и станбени услуги. == Поврзано == * [[Окрузи во Шведска]] * [[Покраини во Шведска]] * [[Краишта во Шведска]] * [[Административна поделба на Шведска]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница|Municipalities of Sweden}} *[http://www.skl.se/startpage_en.asp?C=6390 Здружение на локални управни органи и региони на Шведска] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110524014136/http://www.skl.se/startpage_en.asp?C=6390 |date=2011-05-24 }} {{en}} *[http://www.regeringen.se/content/1/c4/06/96/34cb7541.pdf Закон за локална самоуправа на Шведска] {{en}} [[Категорија:Општини во Шведска| ]] [[Категорија:Второстепени административни единици на земјите]] pojulz93vw4r1igb6ov3haei9fb9xd9 0 792679 5536556 4173622 2026-04-09T11:55:10Z Dandarmkd 31127 /* Надворешни врски */ 5536556 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Administrative divisions of Germany.svg|lang=de|thumb|right|350px|„Пирамида“ на германската административна поделба]] {{Политика на Германија}} '''[[Општина|Општини]]''' (''[[Gemeinde]]'') се најниското ниво на територијална поделба '''во [[Германија]]'''. Ова може да биде четврто ниво на територијална поделба во Германија, за разлика од оние [[Покраини во Германија|покраини]] кои имаат и ''[[Административно подрачје (Германија)|Regierungsbezirk]]e'' (еднина: ''Regierungsbezirk''), тогаш општините стануваат петто ниво. == Преглед == Со повеќе од 3.400.000 жители, најнаселена е градот [[Берлин]]; а најмалку населена е [[Виденборстел]] (8 жители во 2010), во [[Шлезвиг-Холштајн]]. == Општини по сојузна покраина == {| class="wikitable sortable" |- bgcolor="#e0e0e0" ! Сојузна покрана !! Општини !! Општини со <br> градски статус !! Просечен број <br> на жители<ref>Извор: Statistisches Bundesamt (од 31 декември 2007)</ref> !! Просечна<br>површина (км²)<ref>Извор: Statistisches Bundesamt (од 31 декември 2006)</ref> !! Список <small>([[:Категорија:Градови во Германија|Градови]], <br> [[:Категорија:Општини во Германија|Општини]])</small> |- | [[Баден-Виртемберг]] || align="right" | 1.101 || align="right" | 312 || align="right" | 9.764 || align="right" | 32,41 || align="center" | [[:Категорија:Градови во Баден-Виртемберг|Г]], [[:Категорија:Општини во Баден-Виртемберг|О]] |- | [[Баварија]] || align="right" | 2.056 || align="right" | 315 || align="right" | 6.090 || align="right" | 33,03 || align="center" | [[:Категорија:Градови во Баварија|Г]], [[:Категорија:Општини во Баварија|О]] |- | [[Берлин]] || align="right" | 1 || align="right" | 1 || align="right" | 3.416.255 || align="right" | 891,02 || align="center" | [[Берлин]] |- | [[Бранденбург]] || align="right" | 419 || align="right" | 112 || align="right" | 6.052 || align="right" | 70,36 || align="center" | [[:Категорија:Градови во Бранденбург|Г]], [[:Категорија:Општини во Бранденбург|О]] |- | [[Бремен (покраина)|Бремен]] || align="right" | 2 || align="right" | 2 || align="right" | 331.541 || align="right" | 202,14 || align="center" | [[Бремен]], [[Бремерхафен]] |- | [[Хамбург]] || align="right" | 1 || align="right" | 1 || align="right" | 1.770.629 || align="right" | 755,16 || align="center" | [[Хамбург]] |- | [[Хесен]] || align="right" | 426 || align="right" | 189 || align="right" | 14.255 || align="right" | 48,80 || align="center" | [[:Категорија:Градови во Хесен|Г]], [[:Категорија:Општини во Хесен|О]] |- | [[Долна Саксонија]] || align="right" | 1.022 || align="right" | 164 || align="right" | 7.800 || align="right" | 45,25 || align="center" | [[:Категорија:Градови во Долна Саксонија|Г]], [[:Категорија:Општини во Долна Саксонија|О]] |- | [[Мекленбург-Западна Померанија]] || align="right" | 818 || align="right" | 84 || align="right" | 2.053 || align="right" | 28,34 || align="center" | [[:Категорија:Градови во Мекленбург-Западна Померанија|Г]], [[:Категорија:Општини во Мекленбург-Западна Померанија|О]] |- | [[Северна Рајна-Вестфалија]] || align="right" | 396 || align="right" | 268 || align="right" | 45.446 || align="right" | 86,08 || align="center" | [[:Категорија:Градови во Северна Рајна-Вестфалија|Г]], [[:Категорија:Оптини во Северна Рајна-Вестфалија|О]] |- | [[Рајнска област-Пфалц]] || align="right" | 2.306 || align="right" | 123 || align="right" | 1.754 || align="right" | 8,61 || align="center" | [[:Категорија:Градови во Рајнската област-Пфалц|Г]], [[:Категорија:Општини во Рајнската област-Пфалц|О]] |- | [[Сар]] || align="right" | 52 || align="right" | 17 || align="right" | 19.935 || align="right" | 49,40 || align="center" | [[:Категорија:Градови во Сар|Г]], [[:Категорија:Општини во Сар|О]] |- | [[Саксонија]] || align="right" | 491 || align="right" | 178 || align="right" | 8.595 || align="right" | 37,51 || align="center" | [[:Категорија:Градови во Саксонија|Г]], [[:Категорија:Општини во Саксонија|О]] |- | [[Саксонија-Анхалт]] || align="right" | 851 || align="right" | 118 || align="right" | 2.835 || align="right" | 24,03 || align="center" | [[:Категорија:Градови во Саксонија-Анхалт|Г]], [[:Категорија:Општини во Саксонија-Анхалт|О]] |- | [[Шлезвиг-Холштајн]] || align="right" | 1.116 || align="right" | 63 || align="right" | 2.542 || align="right" | 14,07 || align="center" | [[:Категорија:Градови во Шлезвиг-Холштајн|Г]], [[:Категорија:Општини во Шлезвиг-Холштајн|О]] |- | [[Тирингија]] || align="right" | 955 || align="right" | 126 || align="right" | 2.397 || align="right" | 16,93 || align="center" | [[:Категорија:Градови во Тирингија|Г]], [[:Категорија:Општини во Тирингија|О]] |- class="sortbottom" | '''[[Германија]]''' || align="right" | '''12.013''' || align="right" | '''2.073''' || align="right" | '''6.844''' || align="right" | '''29,35''' || align="center" | '''[[:Категорија:Градови во Германија|Г]], [[:Категорија:Општини во Германија|О]] |} == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Список на општини во Германија]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред}} [[Категорија:Општини во Германија| ]] [[Категорија:Списоци на општини|Германија]] [[Категорија:Третостепени административни единици на земјите]] [[Категорија:Четвртостепени административни единици на земјите]] [[Категорија:Петтостепени административни единици на земјите]] ijngrx8rg0w9kwhqupnd8gofqnt8gr3 0 962784 5536275 5294132 2026-04-08T16:24:23Z Виолетова 1975 /* САД */ 5536275 wikitext text/x-wiki [[Image:NSALibertyReport.p13.jpg|thumb|Типичен пример на доверлив документ. Страна 13 од извештајот на Агенцијата за национална сигурност на САД.<ref>http://www.nsa.gov/public_info/_files/uss_liberty/attack_sigint.pdf</ref>]] '''Доверлива информација''' е [[чувствителна информација]] до која пристапот е ограничен од [[закон]] или регулатива за одредени групи на лица. Формалниот [[безбедносен сертификат]] е потребно да се справи со доверливи документи или пристап кон доверливи податоци. Процесот за добивање на дозвола бара задоволување на позадинската истрага. Постојат обично неколку нивоа (класи) на чувствителност, со различни дозволи на барања. Овој вид на хиерархиски систем на тајност се користи од страна на речиси секоја [[нација]] и [[влада]]. Чинот на доделување на ниво на чувствителност на податоци се нарекува '''класификација на податоци'''. Може да се направи разлика помеѓу формалната класификацијата за безбедноста и приватната со ознаки како "Комерцијално во доверба"​​. Некои [[корпорација|корпорации]] и невладини организации, исто така, доделуваат повеќе нивоа на заштита на чувствителните информации или од желбата да се заштитат [[трговска тајна|трговски тајни]], или поради тоа што на законите и прописите кои го регулираат различни прашања како што е лична приватност, се запечатени со правни постапки и времето на одржување на финансиски информации за медиумите. == Владина класификација == Целта на класификација е наводно за да се заштити информацијата да се користи за да се оштети или да го загрози [[националната безбедност]]. Класификацијата го формализира она што се претставува како "државна тајна" и договор на различни нивоа на заштита врз основа на очекуваната штета што информациите може да ја предизвикаат во погрешни раце. === Нивоа на класификација === Иако системите за класификација се разликуваат од земја до земја, повеќето имаат нивоа кои одговараат на следните британски дефиниции (од највисокото ниво кон најниско): ====Највисоко ниво (најголема тајна)==== Највисокото ниво на класификација на материјали на национално ниво. Таквиот материјал може да предизвика особено голема штета на [[национална безбедност]] ако стане јавно достапен. ====Таен==== Таквиот матреријал би предизвикал "сериозна штета" на националната сигурност ако е јавно достапен. ====Доверлив==== Таквиот материјал би предизвикал штета или би биле штетни за националната сигурност ако стане јавно достапен. ====Ограничено достапен==== Таквиот материјал би предизвикал "непосакувани ефекти" ако стане јавно достапен. Некои држави ја немаат оваа категорија. ====Некласифициран==== Технички не претставува ниво на класификација, но се користи во владини документикои не користат некоја од погоре наведените класификации. Таквите документи можат да бидат гледани без безбедносен сертификат. ===Сертификат=== Во зависност од нивото на класификација постојат различни правила за контролирање на нивоата на сертификати потребни за да се добие преглед на таква информација, како да биде чувана, пренесувана и уништена. Дополнително, пристапот е ограничен на ниво да се дознаваат само ако за тоа има потреба. Поседувањето на сертификат само по себе не овозможува автоматска авторизација на поединецот да ги разгледува сите материјали кои се класифицирани на тоа ниво или нод тоа ниво. Поединецот мора да прикаже дека мора да го дознае тоа како дополнување на соодветното ниво на сертификат. ===Информација по оддели=== Како дополнување на основната класификација според ризик, како класификација на повисоко ниво, постојат и дополнителни ограничувања на пристап како што се (во САД) Специјална Интелигенција (SI), која ги штити методите и изворите на интелигенција, Без ширење во странство (NOFORN), кое го спречува ширењето надвор од САД и Контрола на ширење (ORCON), со која се обезбедува дека информацијата нема да се прошири понатаму. Документите во некои оддели се означени со посебни кодови како дополнување на нивото на класификација. === Јадрени информации === Владините информации за [[јадрено оружје]], како што се јадрени боеви глави често имаат дополнителен повод да покажат дека содржат такви информации. === Размена на класифицирани информации меѓу земјите === Кога владина агенција или група акции за размена на информации помеѓу агенција или група на владата друга земја, тие обично ќе вклучат посебна класификација дека двете страни претходно се согласиле. Во случаите кога една земја сака да ги сподели класифицираните информации билатерално (или мултилатерално) со земја со која има договор за делење, информациите може да се делат со тие земји. Оние земји ќе треба да се одржат класификација на документот на ниво првично класифицирано како (топ-тајна, тајна, итн) со соодветни протест (USNZ, AUSGE, CANUK, итн.) ==== НАТО класификации ==== На пример, чувствителни информации кои се делат меѓу [[НАТО]] сојузници имаат четири нивоа на безбедностна класификација, повеќето се класифицирани како: # CosMic врвна тајна (КТС), # НАТО тајна (НС), # НАТО доверливи (NC), # НАТО ограничен (NR). Посебен случај постои во однос на НАТО некласифицирани (НУ) информации. Документи со овој повод е НАТО имот со ([[авторски права]]) и не смее да биде јавен без НАТО дозвола. Во општите документи со оваа класификација, не се расчистени за интернет-пренос или, ако се јасно означени со означување ЗА ИНТЕРНЕТ пренос. Документи кои можат да бидат јавно објавени, сепак треба да бидат јасно означени со не чувствителни информации за јавноста. ====Интернационални организации==== * [[Европската комисија]], има 5 нивоа, ЕУ врвна тајна, ЕУ тајна, ЕУ доверливи, ЕУ ограничени, и Советот на ЕУ / комисија.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://etuce.homestead.com/Access_to_EU_commission_documents_1.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2008-10-04 |archive-date=2008-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081004053735/http://etuce.homestead.com/Access_to_EU_commission_documents_1.pdf |url-status=live }}</ref> * [[OCCAR]], европска одбранбена организација, има три степени на класификација: OCCAR тајна, OCCAR доверливи, OCCAR ограничен.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fco.gov.uk/Files/kfile/306652_CM6554.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2005-05-25 |archive-date=2005-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050525181742/http://www.fco.gov.uk/Files/kfile/306652_CM6554.pdf |url-status=dead }}</ref> ===Според земји=== [[Слика:FialkaManualCoverPage.jpg|thumb|Насловна страна од операцијата Фиалка во Источна Германија]] Повеќето земји користат некој вид на систем за класификација на одредени владини информации. На пример, во [[Канада]], информациите за САД се класифицираат како SBU (чувствителни, но некласифицирани) се нарекуваат "заштитени" и понатаму поткатегоризирани на нивоа А, Б, и Ц. ==== Австралија ==== На 19 јули 2011 година, национална безбедност (НС)за класификација и означување шема и не-националната безбедност (NNS)за класификација на означување шема во [[Австралија]] било единствено во една структура. Австралискиот владин безбедносен систем за класификација сега се состои од следните категории: врвна тајна, тајна, доверливи и заштитени. Новото ширење на ограничувачки маркери (DLMs) како шема е исто така, воведено за информации каде откривањето може да биде ограничено или забрането со закон или каде што во спротивно може да се потребни посебни ракувања. DLM означувањето за шема се состои за службена употреба (FOUO), чувствителни: Лични, чувствителни: правни и чувствителни оддели.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ag.gov.au/www/agd/rwpattach.nsf/VAP/(689F2CCBD6DC263C912FB74B15BE8285)~Australian+Government+information+security+management+guidelines-+Australian+Government+Security+classification+system.pdf/$file/Australian+Government+information+security+management+guidelines-+Australian+Government+Security+classification+system.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2012-01-24 |archive-date=2012-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126212738/http://www.ag.gov.au/www/agd/rwpattach.nsf/VAP/(689F2CCBD6DC263C912FB74B15BE8285)~Australian+Government+information+security+management+guidelines-+Australian+Government+Security+classification+system.pdf/$file/Australian+Government+information+security+management+guidelines-+Australian+Government+Security+classification+system.pdf |url-status=dead }}</ref> ==== Бразил ==== Во [[Бразил]], владата издаде документ за врвна тајна (''Ultrassecreto'') со кој можат да се класифицира документ за период од 25 години и може да се продолжи до 25 години. Така, нема документ кој останува класифициран за повеќе од 50 години. Ова е со мандат од 2011 Пристап до информации од Законот (''Lei de Acesso à Informação''), промена од претходната власт, под кои документи би можеле да имаат класификација со временска должина на обновување на неодредено време, ефикасно кофриране државни тајни од јавноста. Новиот закон се однесува ретроактивно на постоечките документи. ====Канада==== ===== Позадина и хиерархија ===== Постојат 2 главни типа на чувствителни информации чија ознака се користи од страна на Владата на Канада: ''класифицирани'' и ''назначени''. Пристап и заштита на двата вида на информации е регулирано со ''[[безбедност на информациите ]]'', делотворно од 24 декември 2001 година, на местото на '' акт за службена тајна 1981''.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.csis-scrs.gc.ca/en/newsroom/backgrounders/backgrounder12.asp |title=Security of Information Act |accessdate=2012-01-24 |archive-date=2011-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110227153510/http://www.csis-scrs.gc.ca/en/newsroom/backgrounders/backgrounder12.asp |url-status=dead }}</ref> To access the information, a person must have the appropriate level of clearance and a [[Need to know]]. =====Специјални оперативни информации ===== SOI не е класификација на податоци ''сами по себе.'' Таа е дефинирана под ''[[безбедност на информациите ]]'', и неовластено пуштање на таквите информации претставува голема повреда на доверба за која може да се добие од парична казна од доживотен затвор. SOI вклучуваат: * Воените операции во однос на потенцијален, непосреден или сегашен вооружен конфликт * Идентитетот на доверлив извор на информации, интелигенција или помош на Владата на Канада * Алатки кои се користат за собирање на информации или интелигенција * Предмет на тајна истрага или тајно собирање на информации или интелигенција * Идентитетот на секое лице кое е под таен надзор * Енкрипција и криптографски системи * Информации или интелигенција, или добиени од странско лице или терористичка група ===== Класифицирани информации ===== Класифицирани информации можат да бидат назначени како ''Топ тајна'', ''Тајна'' или ''Доверливо''. Овие класификации се користат само за прашања од национален интерес. * Топ Сикрет: Ова се однесува кога компромисот е разумен и може да предизвика исклучително тешки повреди на национален интерес. Можното влијание мора да биде големо, непосредно и непоправливо. * Тајна: Ова се однесува кога компромисот разумно може да предизвика сериозни повреди на национален интерес. * Доверливи: Кога откривањето разумно може да предизвика повреда на националните интереси. ===== Назначени информации ===== Назначените информации не се класифицирани. Назначена информација се однесува на сите чувствителни информации кои не се однесуваат на националната безбедност и не може да се откријат во рамките на пристап и приватноста на законодавство поради можни повреди на одредени јавни и приватни интереси.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.hc-sc.gc.ca/fniah-spnia/pubs/nihb-ssna/_priv/2005_code/appendix2-eng.php |title=Non-Insured Health Benefits Program Privacy Code |accessdate=2012-01-24 |archive-date=2010-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111110057/http://www.hc-sc.gc.ca/fniah-spnia/pubs/nihb-ssna/_priv/2005_code/appendix2-eng.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tbs-sct.gc.ca/pubs_pol/gospubs/TB_J2/dwnld/spmh_e.rtf |title=Security Policy - Manager's Handbook |accessdate=2012-01-24 |archive-date=2005-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050601030559/http://www.tbs-sct.gc.ca/pubs_pol/gospubs/TB_J2/dwnld/spmh_e.rtf |url-status=dead }}</ref> * Заштитени C (исклучително чувствителни одредени информации): се користи за заштита исклучително чувствителни информации кои компромитираат, разумно е да се очекува да предизвикаат исклучително тешки повреди надвор од национален интерес. Примери може да вклучуваат стечај, идентитетот на информаторите во кривичните истраги, итн * Заштитени Б (особено чувствителни одредени информации): се користи за заштита на информации што може да предизвикаат сериозни повреди или оштетување на луѓе или група кои се вклучени ако се пуштени во јавност. Примерите вклучуваат медицинска евиденција, годишен персонал перформанси и осврти, итн * Заштитени А (Ниско осетливи одредени информации): се применува на ниска чувствителност на информации кои не треба да бидат откриени за јавноста без одобрение и разумно е да се очекува да предизвикаат повреда или срам надвор од национален интерес. Пример на заштитени А информации може да вклучува број на вработените, плати на депозитот на банкарски информации, итн Хартии од федералниот кабинет (Личен совет на Кралицата за Канада) се или назначени (т.е. на главни слајдови подготвени да направат презентации на кабинетот) или класифицирани (нацрт закони, некои белешки).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tbs-sct.gc.ca/pubs_pol/gospubs/TBM_121/CHAP2_6-PR_e.asp?printable=True |title=Confidences of the Queen's Privy Council for Canada |accessdate=2012-01-24 |archive-date=2006-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061023184905/http://www.tbs-sct.gc.ca/pubs_pol/gospubs/TBM_121/CHAP2_6-PR_e.asp?printable=True |url-status=dead }}</ref> ====Народна Република Кина==== [[Слика:Wuhan Hubei foreign affairs office 4232.jpg|thumb|Зграда во [[Wuhan]] каде е канцеларијата за надворешни работии работа со други држави"]] ''[[Кривичниот законик]] на [[Народна Република Кина]]'' (што не е оперативно во специјални административни региони на [[Хонгконг]] и [[Макао]]) за кривично дело на име на државна тајна. Регулирање и спроведување се врши од страна на [[Национална управа за заштита на државни тајни]]. Во 1989 според "''Закон за чување на државни тајни'',"<ref>Standing Committee of the National People's Congress, "[http://www.gov.cn/banshi/2005-08/21/content_25096.htm Law on Guarding State Secrets] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100927234257/http://www.gov.cn/banshi/2005-08/21/content_25096.htm |date=2010-09-27 }}" (中华人民共和国保守国家秘密法), promulgated 1988 and effective 1989.</ref> државните тајни се дефинирани дека какко такви се подразбираат: # Големи политички одлуки на државните работи; # Изградбата на националната одбрана и во активностите на вооружените сили; # Дипломатски активности и активностите поврзани со странски држави и оние да се одржуваат обврски во странство; # Националниот економски и социјален развој; # Наука и технологија; # Активности за зачувување на државната безбедност и истрагата на кривични дела и # Сите други прашања кои се класифицирани како "државни тајни" од страна на Бирото за националните државни тајни.<ref name="prcssreport">Translation per Human Rights in China, ''[http://hrichina.org/public/contents/41421 State Secrets: China's Legal Labyrinth] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080724200039/http://hrichina.org/public/contents/41421 |date=2008-07-24 }},'' (2007).</ref> Може да се класифицираат во една од трите категории: * Топ тајна (绝密): дефинирано како "витални државни тајни чие откривање би предизвикало исклучително сериозна штета на државната безбедност и националните интереси"; * Високо тајна (机密): дефинирано како "важни државни тајни чие откривање би предизвикало сериозна штета на државната безбедност и националните интереси", и * Тајна (秘密): дефинирано како "обичните државни тајни чие откривање би предизвикало штета на државната безбедност и националните интереси".<ref name="prcssreport" /> ==== Франција ==== Во Франција, класифицирани информации се согласно со членот 413-9 на Кривичниот законик.<ref>[http://www.legifrance.gouv.fr/WAspad/UnArticleDeCode?code=CPENALLL.rcv&art=413-9 Article 413-9], Legifrance</ref> Трите нивоа на воена класификација *''Confidentiel одбрана'' (Доверлива одбрана): информации кои ги сметаат за потенцијално штетни за националната одбрана или дека може да доведе до откривање на информации класифицирани во повисоко ниво на безбедност. *''Тајната одбрана'' (Тајната одбрана): информации кои ги сметаат за многу штетни за националната одбрана. Ваквите информации не можат да бидат репродуцирани без дозвола од емитуван орган, освен во исклучителни случаи. *''Многу Тајната одбрана'' (многу тајна одбрана): информации кои ги сметаат како исклучително штетни за националната одбрана и во однос на владините приоритети во националната одбрана. Нема услуга или организација, процес, акции, пренос, прикажување или уништи податоци или заштитени поддржувања кои се класифицирани на ова ниво без одобрение од премиерот или националниот секретар за народна одбрана. Делумно или сеопфатена репродукција е строго забранета. Помалку чувствителни информации се "заштитени". Нивоата се *''Non Protégé'' (незаштитен) *''Diffusion restreinte administrateur'' ("административни ограничено информации") *''Diffusion restreinte'' ("ограничени информации") *''Confidentiel personnels sous-Officiers'' ("Доверливи подофицери") *''Confidentiel personnels Officiers'' ("Доверливи службеници") А понатаму се споменува и "''spécial France''" (се задржува во Франција) ги ограничува документ на француски граѓани (во целост или екстракти). Ова не е степен на класификација. ==== Хонгконг ==== Безбедностното биро на (Хонгконг) е одговорно за развој на политики во однос на заштита и справување со доверливи владини информации. Во принцип, систем кој се користи во Хонгконг е многу сличен на системот Велика Британија, развиен од страна на колонијална Хонгконг ера. Четири класификации постои во Хонгконг, од највисоко до најниско во чувствителност:<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.csb.gov.hk/hkgcsb/doclib/general.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2012-01-24 |archive-date=2006-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061201013917/http://www.csb.gov.hk/hkgcsb/doclib/general.pdf |url-status=dead }}</ref> * Топ тајна (高度 机密) * Тајна (机密) * Доверливи (保密) ** Привремено доверливи (临时 保密) * Ограничени (限 阅 文件 / 内部 文件) ** Ограничен (персонал) (限 阅 文件 (人事)) ** Ограничен (тендер) (限 阅 文件 (投标)) ** Ограничена (администрација) (限 阅 文件 (行政))<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.hab.gov.hk/en/publications_and_press_releases/press_releases_speeches/equal_opportunities/191103q3.htm |title=LCQ3: Equal Opportunities Commission |accessdate=2012-01-24 |archive-date=2008-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081227080400/http://www.hab.gov.hk/en/publications_and_press_releases/press_releases_speeches/equal_opportunities/191103q3.htm |url-status=dead }}</ref> ====Руска Федерација==== Во [[Руската Федерација]], државна тајна (Государственная тайна) се податоците заштитени од страна на државата за нејзината војска, надворешната политика, економија, интелигенција, контраразузнавање, оперативни и истражни и други активности, ширење кое може да наштети на државната безбедност. ==== Шведска ==== Шведската класификација е обновена што се должи на зголемување на НАТО соработката. Сите класифицирани документи за одбрана сега имаат и шведски класификација (Kvalificerat Hemlig или ''Hemlig''), и на англиска класификација (врвна тајна, тајна, доверливи или ограничени). ==== Обединетото Кралство ==== [[Обединетото Кралство]] во моментов користи пет степени на класификација - од најниската до највисоката, тие се: заштита, ограничени, доверливи, тајни и врвна тајна (порано МОСТ тајна). Оние кои работат со таков материјал треба да имаат соодветни безбедносни сертификати и често се бара да потпишат за да се потврди нивното разбирање и прифаќање на [[Службен тајни акти 1911-1989]], иако Законот се однесува на ист начин, без оглед на потпис. ЗАШТИТА не е само по себе за безбедносно заштитно означување (како што се ограничени или поголеми), но се користи за означување информации кои не треба да бидат откриени затоа што, на пример, документот содржи данок или национално осигурување или други лични податоци. Владините документи без класификација може да бидат означени како некласифицирани или НЕ заштитнички означени.<ref>http://www.cabinetoffice.gov.uk/spf/faqs.aspx</ref> ==== САД ==== Класификационен систем на САД во моментов е основан под извршната наредба 13.292 и има три степени на класификација - доверливи тајни, тајни и врвна тајна. САД го имаа ограничено нивото за време на [[втората светска војна]], но повеќе не. САД прописите велат дека со информациите добиени од другите земји во ограничено ниво треба да се постапува како со доверливи. Голем број на ознаки се користат за материјал кој не е класифициран, но чие распространување е ограничено административно или со други закони, на пример, за службена употреба (FOUO), или чувствителни но некласифицирани (SBU). Законот од 1954 година за атомска енергија предвидува заштита на информации во врска со дизајнот на јадрено оружје. Терминот "Ограничени податоци" се користи за означување на одредена јадрена технологија. Информации за чување, користење или ракување со јадрени материи или оружје е означено како "Порано ограничени податоци." Овие ознаки се користат во прилог на ниво на ознаки (доверлива, тајна и топ тајна). Информации заштитени со законот за атомска енергија се заштитени со закон и класифицирани информации во рамките на Извршната наредба која е заштитена од извршните привилегии. == Корпоративна класификација == Приватена корпорација често бара писмени договори за доверливост и однесување како и проверка на кандидатите за чувствителни позиции.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.privacyrights.org/fs/fs16-bck.htm |title=Employment Background Checks: A Jobseeker's Guide &#124; Privacy Rights Clearinghouse |publisher=Privacyrights.org |date= |accessdate=2011-12-12 |archive-date=2012-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120109003413/http://www.privacyrights.org/fs/fs16-bck.htm |url-status=dead }}</ref> Политики кои диктираат методи за одбележување и зачувување на компанијата-чувствителни информации (на пример, "IBM, доверливо") се заеднички, а некои компании имаат повеќе од едно ниво. Таквите информации се заштитени со закони за [[трговски тајни]]. == Протокол за семафори== Протокол за семафори <ref>http://www.oecd.org/dataoecd/25/10/40761118.pdf</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://marc.info/?l=bugtraq&m=122754275122010&w=2 |title='Re: OpenSSH security advisory: cbc.adv' - MARC |publisher=Marc.info |date= |accessdate=2011-12-12}}</ref> бил развиен од страна на Г-8 земји за да се овозможи размена на осетливи информации помеѓу државните органи и корпорации. Овој протокол сега е прифатен како модел за доверлива размена на информации од страна на повеќе од 30 други земји. Протоколот предвидува четири "нивоа за размена на информации" за обработка на чувствителни информации. ==Поврзано== *[[Владина агенција]] *[[Информација]] *[[Информациска безбедност]] ==Наводи== {{Reflist|30em}} == Надворешни врски == * [http://www.dss.mil/isp/odaa/nispom06.html US "NISPOM" manual], explaining rules on classified information among other things - full title is "National Industrial Security Program Operating Manual". * [http://www.archives.gov/isoo/training/marking-booklet.pdf Marking Classified National Security Information] ISOO booklet [[PDF]] * [http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/WhatWeDo/SecurityandIntelligence/DVA/DefenceVettingAgency.htm Defence Vetting Agency]. Carries out national security checks in the UK. * [http://badge.lanl.gov/uk-usa_classification.shtml Los Alamos table of equivalent US and UK classifications] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120510051228/http://badge.lanl.gov/uk-usa_classification.shtml |date=2012-05-10 }} * [http://www.theblackvault.com The Black Vault] - a database of more than a half million declassified pages on many different topics, all acquired through the [[Freedom of Information Act (United States)|FOIA]] * [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/ The National Security Archive] - a collection of declassified documents acquired through the [[Freedom of Information Act (United States)|FOIA]] * Lerner, Brenda Wilmoth & K. Lee Lerner, eds. ''Terrorism: essential primary sources.'' Thomson Gale, 2006. ISBN 978-1-4144-0621-3 Library of Congress. Jefferson or Adams Bldg General or Area Studies Reading Rms LC Control Number: 2005024002. * [[Peter Galison]], [http://www.fas.harvard.edu/~hsdept/bios/docs/Removing%20Knowledge.pdf Removing Knowledge] in ''[[Critical Inquiry]]'' n°31 (Autumn 2004) * [http://www.parlament.gov.rs/upload/archive/files/lat/pdf/zakoni/2009/2502-09Lat.zip Parlament of Serbia], Law on confidentiality of data. {{sr}} * [http://www.skupstina.me/index.php?strana=zakoni&id=618 Parlament of Montenegro], Law on confidentiality of data. {{sr}} * Christopher Moran, ''Classified: Secrecy and the State in Modern Britain'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2012). {{DEFAULTSORT:Доверлива информација}} [[Категорија:Информации]] ecwxryel7lafavuitowl8gy9x6jm3pq 0 964132 5536462 5492192 2026-04-09T00:18:57Z Buli 2648 /* Извори */ 5536462 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Hilandar Monastery and Saint Sava Tower, Mount Athos, Greece.jpg|мини|десно|300п]] '''Хиландар''' или '''Хиландарски манастир''' ([[српски јазик|српски]]: ''Хиландар''; [[грчки јазик|грчки]]: ''Χιλανδαρίου'') — српски православен манастир на [[Света Гора]], [[Егејска Македонија]]. Основан е во 1198 година од страна на [[Свети Сава]] и неговиот татко, големиот жупан Стефан Немања (со монашко име Симеон) <ref>Ћоровић, Вл. Света Гора и Хиландар до шеснаестог века. Београд, 1985</ref>. Во денешно време Хилендарски манастир е најголемото светилиште на [[Срби|српскиот народ]]. Тој стои на четврто место во хиерархијата на светогорските манастири. Вклучен е на списокот на светското културно и природно наследство на [[УНЕСКО]]. == Историја на манастирот == [[Податотека:Monastery Hilandar in 1896.jpg|мини|лево|Манастирот Хиландар во 1896 година]] По падот на македонските, бугарските и српски територии под турско ропство голем број на христијани од овие области се замонашиле монаси во него. Во XVIII век, манастирот великодушно ги дарува трговците како Хаџи Валчо и др. Многу познати христијани од тоа време го посетуваат или живеат во него: [[Софрониј Врачански]], [[Неофит Бозвели]], [[Иларион Макариополски]] и други. [[Свети Паисиј Хилендарски|Отец Паисиј]] ја пишува таму својата ''[[Свети Паисиј Хилендарски#"Историjа словенобугарска"|Историја славјанобугарска]]''. Во 70-тите години на 20 век грчката влада предлага да се изгради електрична мрежа во [[Света Гора]]. Светата заедница, владејачка монашката република одбива и оттогаш секој манастир се напојува со автономни електрогенератори. Така Хилендар е електрифициран во 80-тите години на 20 век. Во 2004 година се случува инцидент со електрична грејна печка во стариот дел на манастирот. Избувнува силен пожар, кој значително го оштетил северозападното станбено крило. И во моментов продолжуваат да се извршуваат обновување работи. == Извори == {{наводи}} {{Манастири на Света Гора}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Манастири на Света Гора]] [[Категорија:Светско наследство во Грција]] [[Категорија:Цркви од 12 век]] [[Категорија:Српска православна црква]] [[Категорија:Византиска архитектура]] 0wwtcefl1tkxmmmlx5zytg8pux6f0cu 0 1004528 5536515 5527029 2026-04-09T09:49:49Z Kiril Simeonovski 3243 5536515 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност |име=Наум К. Целакоски |роден-дата= 24 декември 1937 |роден-место={{роден во|Мешеишта}}, [[Охридско]], [[Вардарска Бановина|Македонија]] |починал-дата= {{починал на и возраст|df=yes|2025|3|29|1937|12|24}} |починал-место= {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] |народност= [[Македонци|Македонец]] |занимање = [[математичар]] }} '''Наум К. Целакоски''' ({{роден во|Мешеишта}}, {{рн|24|декември|1937}} - {{пн|29|март|2025}}) — [[Македонија|македонски]] [[математичар]], универзитетски професор, автор на научни трудови од областа на [[алгебра]]та, педагошки работник и автор на учебници по [[математика]] за високото, средното и основното образование. Завршил [[Природно-математички факултет во Скопје]], група математика.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.ukim.edu.mk/e-izdanija/MAF/Matematicki_leksikon.pdf/ |title=Математички лексикон |accessdate=2024-11-26 |archive-date=2024-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240727144149/https://www.ukim.edu.mk/e-izdanija/MAF/Matematicki_leksikon.pdf |url-status=dead }}</ref> == Животопис == Д-р Наум Китев Целакоски е роден на 24 декември 1937 година во [[Мешеишта]], [[Охридско]]. Основно училиште завршил во родното место, гимназија учел во [[Охрид]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080310181940/http://mk.wikipedia.org/wiki/Ohrid |date=2008-03-10 }} и [[Струмица]]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, а дипломирал на математичката група од [http://mk.wikipedia.org/wiki/Природно-математички_факултет_-_Скопје Природно-математичкиот факултет] при [http://www.ukim.edu.mk/ Универзитетот “Кирил и Методиј“] во [[Скопје]] во 1960 година. Во 1970 г. магистрирал на [http://www.matf.bg.ac.rs/ Природно-математичкиот факултет во Белград] на тема “Инјективни и пројективни модули“, а доктор по математички науки станал во 1977 г. на Математичкиот факултет во Скопје со темата “Прилог кон теоријата на алгебарските структури со асоцијативни операции“. По дипломирањето работел три години како професор по математика во градежното училиште во Струга, а од 1964 г. до пензионирањето во 2002 г. работел на Универзитетот “Св. Кирил и Методиј“ како асистент, доцент, вонреден и редовен професор по математика. Како асистент почнал да работи на [[Техничкиот факултет во Скопје]] во 1964 година, за доцент бил избран на [[Електро-машинскиот факултет во Скопје]] во 1970 година, за вонреден професор – на [[Математичкиот факултет]] во 1978, за редовен професор – на Математичкиот факултет во 1984 и на [http://www.mf.ukim.edu.mk/ Машинскиот факултет во Скопје] (преизбиран) во 1990 и 1996. Во 1971/72 г. бил на едногодишна специјализација во [[САД]], при [http://illinois.edu/ Универзитетот на Илиноис во Урбана], [http://www.uoregon.edu/ Универзитетот на Орегон во Јуџин] и на [http://www.harvard.edu/ Универзитетот Харвард во Бостон]. == Научна работа == Научен интерес на проф. Целакоски е областа на алгебарските структури. Објавил значителен број научни трудови од таа област, самостојно или заедно со други математичари (публикувани во научни списанија). Автор или соавтор е на (преку) 40 научни трудови од областа на алгебрата. Неговата научна работа е претставена во тритомниот преглед [http://www.institutzamatematika.com/index.php/Development_of_Algebra_in_Republic_of_Macedonia,_1950-2007 Научни трудови по алгебра во Република Македонија 1950 - 2007] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150630203110/http://www.institutzamatematika.com/index.php/Development_of_Algebra_in_Republic_of_Macedonia,_1950-2007 |date=2015-06-30 }}, [[МАНУ]], Скопје 2008. Учествувал на голем број научни собири по математика со свои соопштенија од областа на алгебрата: на сите седум алгебарски конференции на југословенските алгебристи одржани од 1980 до 1987, на сите пет конгреси на СДМФАЈ одржани од 1965 до 1985, на неколку симпозиуми и конгреси во земјата и странство (III Балкански конгрес математичара - Белград 1974; International congress of mathematitians - Helsinki Finland 1978; International conference on mathematics - Szeged Hungary 1981; Simposium “n-ary Structures” - Skopje 1982; Second International Simposium “n-ary Structures” - Varna 1983), бил организатор на повеќе научни собири, а бил и уредник на зборници од такви конференции. Бил член на комисии за оценка и одбрана на докторски дисертации од областа на математиката и учествувал во реализацијата на повеќе научноистражувачки проекти, финансирани од соодветни државни институции. == Наставна дејност == Во текот на своето четиридецениско работење на Универзитетот во Скопје, проф. Целакоски бил ангажиран со сите курсеви по математика на [[Електро-машинскиот факултет во Скопје]], а по реорганизацијата на УКИМ 1977 - на [[Факултет за електротехника и информациски технологии - Скопје|Електротехничкиот факултет во Скопје]] (до 1984) и на [[Машински факултет - Скопје|Машинскиот факултет во Скопје]] (1985 – 2002). Паралелно со тоа, почнувајќи од 1979 гофина, тој дваесет години изведувал настава на Природно-математичкиот факултет по предметот методика на наставата по математика со хоспитации. Бил ангажиран во наставата и на последипломските студии, со курсеви од областа на математиката, на следните факултети: Електротехничкиот, Математичкиот, Машинскиот, Градежниот и на Институтот за земјотресно инженерство и инженерска [[сеизмологија]]. За повеќето предмети по кои изведувал настава, има објавено учебници и учебни помагала, сам или во соработка со други наставници, од кои неколку избрани се: 1. Ѓ. Чупона, Б. Трпеновски, Н. Целакоски, Предавања по виша математика, кн. I – III, УКИМ, Скопје 1971–1972 (IV издание: 1984). <br> 2. Н. Целакоски, Задачи по линеарна алгебра, УКИМ, Скопје 1972 (IV издание: 1996). <br> 3. А. Самарџиски, Н. Целакоски, Решени задачи по алгебра II, Скопје 1972 (II изд.: 2006). <br> 4. Б. Трпеновски, Н. Целакоски, Елементи од нумеричка математика, УКИМ, Скопје 1978 (IV издание: 1992). <br> 5. Н. Целакоски, Диференцијални равенки, кн. I, УКИМ, Скопје 1982 (III издание: 1989). <br> 6. Н. Целакоски, Дидактика на математиката, Нумерус, Скопје 1993. <br> 7. Б. Трпеновски, Н. Целакоски, Ѓ. Чупона, Виша математика, кн. I – IV, УКИМ, Скопје 1993–1995. Автор е или соавтор на повеќе од 50 учебници и учебни помагала за високото, средното и основното образование, како и на дваесетина стручни трудови за математичката терминологија и за популаризација на математиката меѓу младите. Неговите учебници се одликуваат со убав јазик на презентирање на материјата, со методичност, јасност и добро избрани примери за илустрација..<ref>[https://im-pmf.weebly.com/10591095107710731085108010941080.html/ УЧЕБНИЦИ ПО МАТЕМАТИКА ОД ИЗДАВАЧКАТА ДЕЈНОСТ НА УКИМ ]</ref> == Стручна и општествена работа == Проф. Целакоски бил долгогодишен надворешен соработник на Заводот за унапредување на образованието и воспитувањето во СРМ. Тој учествувал: во одржувањето предавања на сите семинари за перманентно стручно и педагошко усовршување на наставниците по математика, во вршењето увид во реализирањето на наставата по математика во повеќе средни училишта во СРМ и во изготвувањето на наставни програми по математика за средното и основното образование. Бил член на Комисијата за иновација и развој на системот на обра¬зование на Република Македонија (1993–1994) и член на Педагошкиот совет (1997–1999). Во периодот 1960 - 1970 бил активно вклучен во есперантското движење (преку JEJA- Jugoslavia Esperantista Junulara Asocio, JEL- Jugoslavia Esperantista Ligo i UEA -[http://www.uea.org/ Universala Esperanto-Asocio]). Повеќе од три децении бил делотворен учесник речиси во сите активности на Сојузот на друштвата на математичарите и информатичарите од Република Македонија, со значителен придонес во неговата дејност (натпревари, издавачка дејност, научни и стручни собири, организациони прашања и др.), при што еден мандат (1989 – 1990) бил и негов претседател. Бил главен и одговорен уредник на математичкото списание “Сигма“ (неколку мандати), продекан на Математичкиот факултет (1979–1980), шеф на Институтот за теориска математика (1978–1979) и на Институтот за алгебра и геометрија (1982–1984) при Математичкиот факултет и раководител (повеќе мандати) на Одделот за математика и информатика при Машинскиот факултет. За својата севкупна активност бил одликуван со [[Орден на трудот со златен венец]].<ref>[https://matematickitalent.mk/uploads/books/ZCh628ePgUuRIGbjb6CG5g.pdf/ Алгбера ]{{Мртва_врска|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Литература == * Развој и состојба на математичките науки во СР Македонија, МАНУ 1987 (стр. 31) * Билтен на УКИМ – Скопје: бр. 426 (1984, стр. 18–23); бр. 538 (1990, стр. 50–56), бр. 666 (1996) * 50 години Факултет за електротехника и информациски технологии – Скопје 2009 (Монографија, стр. 192) ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Целакоски, Наум}} [[Категорија:Македонски математичари]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Македонски учебникари]] ad8vmpn40i1qlt6cy5od4hetxv14pyx 0 1050586 5536453 5260424 2026-04-08T23:46:04Z Dandarmkd 31127 5536453 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Иван Бекјарев | портрет = Ivan Bekjarev 2019.jpg | px = | опис = = Иван Бекјарев во „Адлигат” | родено-име = | роден-дата = {{роден на|6|април|1946}} | роден-место = {{роден во|Белград}}, [[СР Србија|НР Србија]], [[ФНРЈ]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|2020|11|16|1946|4|6}} | починал-место = {{починал во|Белград}}, [[Србија]] | починал-причина = | националност = [[Србија|Србин]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | наставка = <!-- ова е наставка за полињата „Роден“ и „Починал“. ако го нема ова поле, ништо нема да се смени --> | наставка1 = <!-- ова е наставка само за полето „Роден“ --> | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = | занимање = [[глумец]] | сопружник = | татко = Георги | мајка = Радмила | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = <!-- Додатно поле 1 --> | data1 = <!-- Податок за додатното поле 1 --> | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = <!-- Стил на додатните полиња --> }} '''Иван Бекјарев''' ([[Белград]], [[6 април]] [[1946]] — Белград, [[16 ноември]] [[2020]]) — [[Србија|српски]] [[филм]]ски и [[театар]]ски [[глумец]] од [[Македонци|македонска]] [[народност]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=FA2ADB9EDCC36C4FA396FE42CAD4A47A |title=Жал ми е што не заиграв на мајчин, македонски јазик |accessdate=2014-09-18 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192346/http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=FA2ADB9EDCC36C4FA396FE42CAD4A47A |url-status=dead }}</ref> == Животопис == Родителите на Бекјарев потекнуваат од [[Македонија]]. Татко му Георги пред [[Втората светска војна]] дошол во [[Белград]], а мајка му Радмила (со потекло од [[Гевгелија]]) во Белград дошла [[1945]] година. Татко му на Иван пред војната го сменил на српски своето презиме во Беќаревиќ, но после Ивановото раѓање повторно го преименувал во Бекјарев, како би ги избегнал непријатностите затоа што се така презивал [[Бошко Беќаревиќ]], шеф на белградската Специјална полиција која соработувала со Германците во текот на војната. Ивановиот татко [[1952]] год. службено е преместен во [[Краљево]]. После завршетокот на основното училиште, се запишал во Шестата белградска гимназија, а потоа и на Факултет на драмски уметности. За приемен на факултет го спремале [[Миќа Томиќ]] и [[Оливера Марковиќ]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/239673/Zvezda+je+%C5%BEivot%2C+ostalo+je+gluma.html |title=Звезда је живот, остало је глума - интервју („Прес“, 26 август 2012) |accessdate=2012-10-05 |archive-date=2012-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120827023949/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/239673/Zvezda+je+%C5%BEivot%2C+ostalo+je+gluma.html |url-status=dead }}</ref> Заедно со него студирале [[Јосиф Татиќ]] и [[Милан Гутовиќ]]. == Кариера == Прва улога во филм ја одиграл [[1967]] година, во филмот „[[Боксерите одат во рај]]“, каде главната улога ја толкувал [[Мија Алексиќ]]. Славата ја стекнал со улогата Вујковиќ во ТВ серијата „Бањица“ ([[1984]]) и Стевица Курчубиќ во ТВ серијата „[[Подобар живот]]“ ([[1987]], [[1990]]). Иван Бекјарев бил кандидат за народен пратеник на списокот на [[Движење на сила во Србија]] на изборите за Народно собрание на Србија [[2007]]. Долги години Бекјарев се занимава со педагошки ред, како редовен професор на глума на Академијата на уметностите БК каде е 2001 биран како вонреден и 2006 редовен професор.<ref>[http://www.akademijaumetnosti.edu.rs/index.php?option=com_content&task=view&id=287&Itemid=195 Биографија на сајту Академије уметности]</ref> Неговите студенти биле [[Милан Калиниќ]], [[Ива Штрљиќ]], [[Александра Балмазовиќ]], [[Данијел Николиќ]]. == Наводи == {{наводи}} {{DEFAULTSORT:Бекјарев, Иван}} [[Категорија:Луѓе од Белград]] [[Категорија:Македонци во Србија]] [[Категорија:Српски глумци]] [[Категорија:Српски филмски глумци]] [[Категорија:Српски театарски глумци]] [[Категорија:Срби од 21 век]] [[Категорија:Погребани во Алејата на заслужните граѓани на Новите гробишта (Белград)]] i1zwut0fmxlobg75gbbeqdvzjbiuwlp 5536454 5536453 2026-04-08T23:47:45Z Dandarmkd 31127 5536454 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Иван Бекјарев | портрет = Ivan Bekjarev 2019.jpg | px = | опис = = Иван Бекјарев во „Адлигат” | родено-име = | роден-дата = {{роден на|6|април|1946}} | роден-место = {{роден во|Белград}}, [[СР Србија|НР Србија]], [[ФНРЈ]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|2020|11|16|1946|4|6}} | починал-место = {{починал во|Белград}}, [[Србија]] | починал-причина = | националност = [[Србија|Србин]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | наставка = <!-- ова е наставка за полињата „Роден“ и „Починал“. ако го нема ова поле, ништо нема да се смени --> | наставка1 = <!-- ова е наставка само за полето „Роден“ --> | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = | занимање = [[глумец]] | сопружник = | татко = Георги | мајка = Радмила | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = <!-- Додатно поле 1 --> | data1 = <!-- Податок за додатното поле 1 --> | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = <!-- Стил на додатните полиња --> }} '''Иван Бекјарев''' ([[Белград]], [[6 април]] [[1946]] — Белград, [[16 ноември]] [[2020]]) — [[Србија|српски]] [[филм]]ски и [[театар]]ски [[глумец]] од [[Македонци|македонска]] [[народност]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=FA2ADB9EDCC36C4FA396FE42CAD4A47A |title=Жал ми е што не заиграв на мајчин, македонски јазик |accessdate=2014-09-18 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192346/http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=FA2ADB9EDCC36C4FA396FE42CAD4A47A |url-status=dead }}</ref> == Животопис == Родителите на Бекјарев потекнуваат од [[Македонија]]. Татко му Георги пред [[Втората светска војна]] дошол во [[Белград]], а мајка му Радмила (со потекло од [[Гевгелија]]) во Белград дошла [[1945]] година. Татко му на Иван пред војната го сменил на српски своето презиме во Беќаревиќ, но после Ивановото раѓање повторно го преименувал во Бекјарев, како би ги избегнал непријатностите затоа што се така презивал [[Бошко Беќаревиќ]], шеф на белградската Специјална полиција која соработувала со Германците во текот на војната. Ивановиот татко [[1952]] год. службено е преместен во [[Краљево]]. После завршетокот на основното училиште, се запишал во Шестата белградска гимназија, а потоа и на Факултет на драмски уметности. За приемен на факултет го спремале [[Миќа Томиќ]] и [[Оливера Марковиќ]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/239673/Zvezda+je+%C5%BEivot%2C+ostalo+je+gluma.html |title=Звезда је живот, остало је глума - интервју („Прес“, 26 август 2012) |accessdate=2012-10-05 |archive-date=2012-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120827023949/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/239673/Zvezda+je+%C5%BEivot%2C+ostalo+je+gluma.html |url-status=dead }}</ref> Заедно со него студирале [[Јосиф Татиќ]] и [[Милан Гутовиќ]]. == Кариера == Прва улога во филм ја одиграл [[1967]] година, во филмот „[[Боксерите одат во рај]]“, каде главната улога ја толкувал [[Мија Алексиќ]]. Славата ја стекнал со улогата Вујковиќ во ТВ серијата „Бањица“ ([[1984]]) и Стевица Курчубиќ во ТВ серијата „[[Подобар живот]]“ ([[1987]], [[1990]]). Иван Бекјарев бил кандидат за народен пратеник на списокот на [[Движење на сила во Србија]] на изборите за Народно собрание на Србија [[2007]]. Долги години Бекјарев се занимава со педагошки ред, како редовен професор на глума на Академијата на уметностите БК каде е 2001 биран како вонреден и 2006 редовен професор.<ref>[http://www.akademijaumetnosti.edu.rs/index.php?option=com_content&task=view&id=287&Itemid=195 Биографија на сајту Академије уметности]</ref> Неговите студенти биле [[Милан Калиниќ]], [[Ива Штрљиќ]], [[Александра Балмазовиќ]], [[Данијел Николиќ]]. == Наводи == {{наводи}} {{DEFAULTSORT:Бекјарев, Иван}} [[Категорија:Луѓе од Белград]] [[Категорија:Македонци во Србија]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Српски филмски глумци]] [[Категорија:Српски театарски глумци]] [[Категорија:Срби од 21 век]] [[Категорија:Погребани во Алејата на заслужните граѓани на Новите гробишта (Белград)]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Гевгелија]] ridnuwgq502dxt8z1npvem7tchlkdxf 0 1054870 5536210 5244469 2026-04-08T12:06:12Z Zdravko 293 5536210 wikitext text/x-wiki {{Infobox book| <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = Авантурите на Артур Гордон Пим | image = [[Податотека:1img24.jpg|220px]] | image_caption = корица на книгата | author = [[Едгар Алан По]] | title_orig = The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket | cover_artist = | country = [[Соединети Американски Држави|САД]] | language = [[англиски]] | genre = | publisher = браќата Харпер | release_date = јули 1838 г. | media_type = | pages = | isbn = | preceded_by = | followed_by = }} '''''Авантурите на Артур Гордон Пим''''' е единствениот завршен [[роман]] на [[американски]]от [[писател]] [[Едгар Алан По]]. == Содржина == Во делото се раскажува приказната за младиот авантурист Артур Пим, кој своеволно се качува на бродот „Грампус“ и отпловува со непознат екипаж. Ненадејно, се случува бунт во екипажот, па затоа Пим бил принуден првите четири дена да ги помине засолнувајќи се во подрумските делови на бродот. Неговиот пријател Август е единствениот негов познаник од екипажот, додека таткото на Август бил соборениот капетан. Под неверојатен сплет на околности, на крајот само Гордон Пим и еден од морнарите, Дирк Питерс, останале живи. Кога се чинело дека и тие ќе умреле од глад, случајно поминала една истражувачка експедиција, која се покажала спасоносна за нив. Артур Пим и Питерс се приклучиле на експедицијата која се обидувала да стигне до најодалечената точка на [[Јужниот Пол]]. Фабулата нејасно завршува додека целата екипа трагала по зацртаната цел.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://mojakniga.com.mk/index.php?page=shop.product_details&flypage=flypage.tpl&product_id=297&category_id=52&option=com_virtuemart&Itemid=92&vmcchk=1&Itemid=92 |title=Вовед во книгата |accessdate=2012-11-08 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305001639/http://mojakniga.com.mk/index.php?page=shop.product_details&flypage=flypage.tpl&product_id=297&category_id=52&option=com_virtuemart&Itemid=92&vmcchk=1&Itemid=92 |url-status=dead }}</ref> == Интерпретација на делото == Ова е едно од потешките литаретурни дела за класификација. Водејќи се според почетокот, би можело да се претпостави дека станува збор за [[авантуристички роман]]. [[Едгар Алан По]] бил импресиониран од животот минат пловејќи по [[море|морските широчини]], па така се решил да пишува книга заснована на таа тема. Некои аналитичари на делото на По забележуваат дека романот содржи автобиографски елементи, па дури и некои одлики својствени за [[симболизам|симболизмот]]. Ова остварување на По било инспирација за [[Херман Мелвил]] и [[Жил Верн]] да ги создадат нивните препознатливи авантуристички новели. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://xroads.virginia.edu/~MA98/silverman/poe/frame.html „The Strange Dis/Appearance of Arthur G. Pym“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160115035348/http://xroads.virginia.edu/ |date=2016-01-15 }} од универзитетот во Вирџинија * [http://www.antarctic-circle.org/fauno.htm „Tekeli-li“ or „Hollow Earth Lives: A Bibliography of Antarctic Fiction“] напишана од Фауно Ланкастер Кордес == Поврзано == * [[Едгар Алан По]] * [[Американска литература]] {{Роман-никулец}} [[Категорија:Американски романи]] [[Категорија:Дела на Едгар Алан По]] [[Категорија:Книги од 1838 година]] {{Нормативна контрола}} bvesgwt4y1kb345aqhb5pfhb5gxkl9b 5536244 5536210 2026-04-08T15:05:42Z Andrew012p 85224 5536244 wikitext text/x-wiki {{Infobox book| <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = Авантурите на Артур Гордон Пим | image = [[Податотека:1img24.jpg|220px]] | image_caption = Корица на македонското издание на книгата | author = [[Едгар Алан По]] | title_orig = The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket | cover_artist = | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | genre = | publisher = браќата Харпер | release_date = јули 1838 г. | media_type = | pages = | isbn = | preceded_by = | followed_by = }} '''''Авантурите на Артур Гордон Пим''''' — единствениот завршен [[роман]] на [[американски]]от [[писател]] [[Едгар Алан По]]. == Содржина == Во делото се раскажува приказната за младиот авантурист Артур Пим, кој своеволно се качува на бродот „Грампус“ и отпловува со непознат екипаж. Ненадејно, се случува бунт во екипажот, па затоа Пим бил принуден првите четири дена да ги помине засолнувајќи се во подрумските делови на бродот. Неговиот пријател Август е единствениот негов познаник од екипажот, додека таткото на Август бил соборениот капетан. Под неверојатен сплет на околности, на крајот само Гордон Пим и еден од морнарите, Дирк Питерс, останале живи. Кога се чинело дека и тие ќе умреле од глад, случајно поминала една истражувачка експедиција, која се покажала спасоносна за нив. Артур Пим и Питерс се приклучиле на експедицијата која се обидувала да стигне до најодалечената точка на [[Јужниот Пол]]. Фабулата нејасно завршува додека целата екипа трагала по зацртаната цел.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://mojakniga.com.mk/index.php?page=shop.product_details&flypage=flypage.tpl&product_id=297&category_id=52&option=com_virtuemart&Itemid=92&vmcchk=1&Itemid=92 |title=Вовед во книгата |accessdate=2012-11-08 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305001639/http://mojakniga.com.mk/index.php?page=shop.product_details&flypage=flypage.tpl&product_id=297&category_id=52&option=com_virtuemart&Itemid=92&vmcchk=1&Itemid=92 |url-status=dead }}</ref> == Интерпретација на делото == Ова е едно од потешките литаретурни дела за класификација. Водејќи се според почетокот, би можело да се претпостави дека станува збор за [[авантуристички роман]]. [[Едгар Алан По]] бил импресиониран од животот минат пловејќи по [[море|морските широчини]], па така се решил да пишува книга заснована на таа тема. Некои аналитичари на делото на По забележуваат дека романот содржи автобиографски елементи, па дури и некои одлики својствени за [[симболизам|симболизмот]]. Ова остварување на По било инспирација за [[Херман Мелвил]] и [[Жил Верн]] да ги создадат нивните препознатливи авантуристички новели. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://xroads.virginia.edu/~MA98/silverman/poe/frame.html „The Strange Dis/Appearance of Arthur G. Pym“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160115035348/http://xroads.virginia.edu/ |date=2016-01-15 }} од универзитетот во Вирџинија * [http://www.antarctic-circle.org/fauno.htm „Tekeli-li“ or „Hollow Earth Lives: A Bibliography of Antarctic Fiction“] напишана од Фауно Ланкастер Кордес == Поврзано == * [[Едгар Алан По]] * [[Американска литература]] {{Роман-никулец}} [[Категорија:Американски романи]] [[Категорија:Дела на Едгар Алан По]] [[Категорија:Книги од 1838 година]] {{Нормативна контрола}} 4rkcy83t0nsykmg8q4l84joshcebasg 5536245 5536244 2026-04-08T15:06:33Z Andrew012p 85224 5536245 wikitext text/x-wiki {{Infobox book| <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = Авантурите на Артур Гордон Пим | image = [[Податотека:1img24.jpg|220px]] | image_caption = Корица на македонското издание на книгата | author = [[Едгар Алан По]] | title_orig = The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket | cover_artist = | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | genre = | publisher = браќата Харпер | release_date = јули 1838 г. | media_type = | pages = | isbn = | preceded_by = | followed_by = }} '''''Авантурите на Артур Гордон Пим''''' — единствениот завршен [[роман]] на [[американски]]от [[писател]] [[Едгар Алан По]]. == Содржина == Во делото се раскажува приказната за младиот авантурист Артур Пим, кој своеволно се качува на бродот „Грампус“ и отпловува со непознат екипаж. Ненадејно, се случува бунт во екипажот, па затоа Пим бил принуден првите четири дена да ги помине засолнувајќи се во подрумските делови на бродот. Неговиот пријател Август е единствениот негов познаник од екипажот, додека таткото на Август бил соборениот капетан. Под неверојатен сплет на околности, на крајот само Гордон Пим и еден од морнарите, Дирк Питерс, останале живи. Кога се чинело дека и тие ќе умреле од глад, случајно поминала една истражувачка експедиција, која се покажала спасоносна за нив. Артур Пим и Питерс се приклучиле на експедицијата која се обидувала да стигне до најодалечената точка на [[Јужниот Пол]]. Фабулата нејасно завршува додека целата екипа трагала по зацртаната цел.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://mojakniga.com.mk/index.php?page=shop.product_details&flypage=flypage.tpl&product_id=297&category_id=52&option=com_virtuemart&Itemid=92&vmcchk=1&Itemid=92 |title=Вовед во книгата |accessdate=2012-11-08 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305001639/http://mojakniga.com.mk/index.php?page=shop.product_details&flypage=flypage.tpl&product_id=297&category_id=52&option=com_virtuemart&Itemid=92&vmcchk=1&Itemid=92 |url-status=dead }}</ref> == Толкување на делото == Ова е едно од потешките литаретурни дела за класификација. Водејќи се според почетокот, би можело да се претпостави дека станува збор за [[авантуристички роман]]. [[Едгар Алан По]] бил импресиониран од животот минат пловејќи по [[море|морските широчини]], па така се решил да пишува книга заснована на таа тема. Некои аналитичари на делото на По забележуваат дека романот содржи автобиографски елементи, па дури и некои одлики својствени за [[симболизам|симболизмот]]. Ова остварување на По било инспирација за [[Херман Мелвил]] и [[Жил Верн]] да ги создадат нивните препознатливи авантуристички новели. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://xroads.virginia.edu/~MA98/silverman/poe/frame.html „The Strange Dis/Appearance of Arthur G. Pym“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160115035348/http://xroads.virginia.edu/ |date=2016-01-15 }} од универзитетот во Вирџинија * [http://www.antarctic-circle.org/fauno.htm „Tekeli-li“ or „Hollow Earth Lives: A Bibliography of Antarctic Fiction“] напишана од Фауно Ланкастер Кордес == Поврзано == * [[Едгар Алан По]] * [[Американска литература]] {{Роман-никулец}} [[Категорија:Американски романи]] [[Категорија:Дела на Едгар Алан По]] [[Категорија:Книги од 1838 година]] {{Нормативна контрола}} q7t1udhgmu0mmnag5upre3kk37oa9nb 5536448 5536245 2026-04-08T23:02:26Z Andrew012p 85224 /* Поврзано */ 5536448 wikitext text/x-wiki {{Infobox book| <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = Авантурите на Артур Гордон Пим | image = [[Податотека:1img24.jpg|220px]] | image_caption = Корица на македонското издание на книгата | author = [[Едгар Алан По]] | title_orig = The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket | cover_artist = | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | genre = | publisher = браќата Харпер | release_date = јули 1838 г. | media_type = | pages = | isbn = | preceded_by = | followed_by = }} '''''Авантурите на Артур Гордон Пим''''' — единствениот завршен [[роман]] на [[американски]]от [[писател]] [[Едгар Алан По]]. == Содржина == Во делото се раскажува приказната за младиот авантурист Артур Пим, кој своеволно се качува на бродот „Грампус“ и отпловува со непознат екипаж. Ненадејно, се случува бунт во екипажот, па затоа Пим бил принуден првите четири дена да ги помине засолнувајќи се во подрумските делови на бродот. Неговиот пријател Август е единствениот негов познаник од екипажот, додека таткото на Август бил соборениот капетан. Под неверојатен сплет на околности, на крајот само Гордон Пим и еден од морнарите, Дирк Питерс, останале живи. Кога се чинело дека и тие ќе умреле од глад, случајно поминала една истражувачка експедиција, која се покажала спасоносна за нив. Артур Пим и Питерс се приклучиле на експедицијата која се обидувала да стигне до најодалечената точка на [[Јужниот Пол]]. Фабулата нејасно завршува додека целата екипа трагала по зацртаната цел.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://mojakniga.com.mk/index.php?page=shop.product_details&flypage=flypage.tpl&product_id=297&category_id=52&option=com_virtuemart&Itemid=92&vmcchk=1&Itemid=92 |title=Вовед во книгата |accessdate=2012-11-08 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305001639/http://mojakniga.com.mk/index.php?page=shop.product_details&flypage=flypage.tpl&product_id=297&category_id=52&option=com_virtuemart&Itemid=92&vmcchk=1&Itemid=92 |url-status=dead }}</ref> == Толкување на делото == Ова е едно од потешките литаретурни дела за класификација. Водејќи се според почетокот, би можело да се претпостави дека станува збор за [[авантуристички роман]]. [[Едгар Алан По]] бил импресиониран од животот минат пловејќи по [[море|морските широчини]], па така се решил да пишува книга заснована на таа тема. Некои аналитичари на делото на По забележуваат дека романот содржи автобиографски елементи, па дури и некои одлики својствени за [[симболизам|симболизмот]]. Ова остварување на По било инспирација за [[Херман Мелвил]] и [[Жил Верн]] да ги создадат нивните препознатливи авантуристички новели. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://xroads.virginia.edu/~MA98/silverman/poe/frame.html „The Strange Dis/Appearance of Arthur G. Pym“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160115035348/http://xroads.virginia.edu/ |date=2016-01-15 }} од универзитетот во Вирџинија * [http://www.antarctic-circle.org/fauno.htm „Tekeli-li“ or „Hollow Earth Lives: A Bibliography of Antarctic Fiction“] напишана од Фауно Ланкастер Кордес == Поврзано == * [[Едгар Алан По]] * [[Американска книжевност]] {{Роман-никулец}} [[Категорија:Американски романи]] [[Категорија:Дела на Едгар Алан По]] [[Категорија:Книги од 1838 година]] {{Нормативна контрола}} 19e5i9oji2r91rqfnwcfxeuy4pzbaxb 5536449 5536448 2026-04-08T23:02:44Z Andrew012p 85224 5536449 wikitext text/x-wiki {{Infobox book| <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = Авантурите на Артур Гордон Пим | image = [[Податотека:1img24.jpg|220px]] | image_caption = Корица на македонското издание на книгата | author = [[Едгар Алан По]] | title_orig = The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket | cover_artist = | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | genre = | publisher = браќата Харпер | release_date = јули 1838 г. | media_type = | pages = | isbn = | preceded_by = | followed_by = }} {{Закосен наслов}}'''''Авантурите на Артур Гордон Пим''''' — единствениот завршен [[роман]] на [[американски]]от [[писател]] [[Едгар Алан По]]. == Содржина == Во делото се раскажува приказната за младиот авантурист Артур Пим, кој своеволно се качува на бродот „Грампус“ и отпловува со непознат екипаж. Ненадејно, се случува бунт во екипажот, па затоа Пим бил принуден првите четири дена да ги помине засолнувајќи се во подрумските делови на бродот. Неговиот пријател Август е единствениот негов познаник од екипажот, додека таткото на Август бил соборениот капетан. Под неверојатен сплет на околности, на крајот само Гордон Пим и еден од морнарите, Дирк Питерс, останале живи. Кога се чинело дека и тие ќе умреле од глад, случајно поминала една истражувачка експедиција, која се покажала спасоносна за нив. Артур Пим и Питерс се приклучиле на експедицијата која се обидувала да стигне до најодалечената точка на [[Јужниот Пол]]. Фабулата нејасно завршува додека целата екипа трагала по зацртаната цел.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://mojakniga.com.mk/index.php?page=shop.product_details&flypage=flypage.tpl&product_id=297&category_id=52&option=com_virtuemart&Itemid=92&vmcchk=1&Itemid=92 |title=Вовед во книгата |accessdate=2012-11-08 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305001639/http://mojakniga.com.mk/index.php?page=shop.product_details&flypage=flypage.tpl&product_id=297&category_id=52&option=com_virtuemart&Itemid=92&vmcchk=1&Itemid=92 |url-status=dead }}</ref> == Толкување на делото == Ова е едно од потешките литаретурни дела за класификација. Водејќи се според почетокот, би можело да се претпостави дека станува збор за [[авантуристички роман]]. [[Едгар Алан По]] бил импресиониран од животот минат пловејќи по [[море|морските широчини]], па така се решил да пишува книга заснована на таа тема. Некои аналитичари на делото на По забележуваат дека романот содржи автобиографски елементи, па дури и некои одлики својствени за [[симболизам|симболизмот]]. Ова остварување на По било инспирација за [[Херман Мелвил]] и [[Жил Верн]] да ги создадат нивните препознатливи авантуристички новели. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://xroads.virginia.edu/~MA98/silverman/poe/frame.html „The Strange Dis/Appearance of Arthur G. Pym“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160115035348/http://xroads.virginia.edu/ |date=2016-01-15 }} од универзитетот во Вирџинија * [http://www.antarctic-circle.org/fauno.htm „Tekeli-li“ or „Hollow Earth Lives: A Bibliography of Antarctic Fiction“] напишана од Фауно Ланкастер Кордес == Поврзано == * [[Едгар Алан По]] * [[Американска книжевност]] {{Роман-никулец}} [[Категорија:Американски романи]] [[Категорија:Дела на Едгар Алан По]] [[Категорија:Книги од 1838 година]] {{Нормативна контрола}} hbpny7ts9nsr50x2pff1is6wafsx2zu 5536450 5536449 2026-04-08T23:03:25Z Andrew012p 85224 5536450 wikitext text/x-wiki {{Infobox book| <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = Авантурите на Артур Гордон Пим | image = [[Податотека:1img24.jpg|220px]] | image_caption = Корица на македонското издание на книгата | author = [[Едгар Алан По]] | title_orig = The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket | cover_artist = | country = {{САД}} | language = [[англиски]] | genre = | publisher = браќата Харпер | release_date = јули 1838 г. | media_type = | pages = | isbn = | preceded_by = | followed_by = }} {{Закосен наслов}}'''''Авантурите на Артур Гордон Пим''''' — единствениот завршен [[роман]] на [[американски]]от [[писател]] [[Едгар Алан По]]. == Содржина == Во делото се раскажува приказната за младиот [[Авантура|авантурист]] Артур Пим, кој своеволно се качува на бродот „Грампус“ и отпловува со непознат екипаж. Ненадејно, се случува бунт во екипажот, па затоа Пим бил принуден првите четири дена да ги помине засолнувајќи се во подрумските делови на бродот. Неговиот пријател Август е единствениот негов познаник од екипажот, додека таткото на Август бил соборениот капетан. Под неверојатен сплет на околности, на крајот само Гордон Пим и еден од морнарите, Дирк Питерс, останале живи. Кога се чинело дека и тие ќе умреле од глад, случајно поминала една истражувачка експедиција, која се покажала спасоносна за нив. Артур Пим и Питерс се приклучиле на експедицијата која се обидувала да стигне до најодалечената точка на [[Јужниот Пол]]. Фабулата нејасно завршува додека целата екипа трагала по зацртаната цел.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://mojakniga.com.mk/index.php?page=shop.product_details&flypage=flypage.tpl&product_id=297&category_id=52&option=com_virtuemart&Itemid=92&vmcchk=1&Itemid=92 |title=Вовед во книгата |accessdate=2012-11-08 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305001639/http://mojakniga.com.mk/index.php?page=shop.product_details&flypage=flypage.tpl&product_id=297&category_id=52&option=com_virtuemart&Itemid=92&vmcchk=1&Itemid=92 |url-status=dead }}</ref> == Толкување на делото == Ова е едно од потешките литаретурни дела за класификација. Водејќи се според почетокот, би можело да се претпостави дека станува збор за [[авантуристички роман]]. [[Едгар Алан По]] бил импресиониран од животот минат пловејќи по [[море|морските широчини]], па така се решил да пишува книга заснована на таа тема. Некои аналитичари на делото на По забележуваат дека романот содржи автобиографски елементи, па дури и некои одлики својствени за [[симболизам|симболизмот]]. Ова остварување на По било инспирација за [[Херман Мелвил]] и [[Жил Верн]] да ги создадат нивните препознатливи авантуристички новели. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://xroads.virginia.edu/~MA98/silverman/poe/frame.html „The Strange Dis/Appearance of Arthur G. Pym“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160115035348/http://xroads.virginia.edu/ |date=2016-01-15 }} од универзитетот во Вирџинија * [http://www.antarctic-circle.org/fauno.htm „Tekeli-li“ or „Hollow Earth Lives: A Bibliography of Antarctic Fiction“] напишана од Фауно Ланкастер Кордес == Поврзано == * [[Едгар Алан По]] * [[Американска книжевност]] {{Роман-никулец}} [[Категорија:Американски романи]] [[Категорија:Дела на Едгар Алан По]] [[Категорија:Книги од 1838 година]] {{Нормативна контрола}} n1jedzbcicx7t9p0y6yq3akx3g14o4l 0 1066330 5536468 5423572 2026-04-09T04:52:54Z Gliwi 66636 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Eisfeld.png]] → [[File:DEU Eisfeld COA.svg]] PNG → SVG 5536468 wikitext text/x-wiki {{другиместа|Ајсфелд}} {{Инфокутија Место во Германија |Art = Stadt |German_name = Eisfeld |image_photo = Eisfeld2.jpg |image_caption = Поглед на Ајсфелд |Wappen = DEU Eisfeld COA.svg |lat_deg = 50 |lat_min = 25 |lat_sec = 0 |lon_deg = 10 |lon_min = 55 |lon_sec = 0 |Lageplan = Eisfeld in HBN.png |Bundesland = Thüringen |Landkreis = Хилдбургхаузен |Höhe = 440 |Fläche = 86.53 |Einwohner = 5713 |Stand = 2012-12-31 |PLZ = 98673 |Vorwahl = 03686 |Kfz = HBN |Gemeindeschlüssel = 16 0 69 012 |Gliederung = 7 |Straße = Марктштрасе 2 |Website = [http://www.stadt-eisfeld.de/ www.stadt-eisfeld.de] |Bürgermeister = Свен Грегор |Partei = Freie Wähler }} '''Ајсфелд''' ({{langx|de|Eisfeld}}) — мал град во округот [[Хилдбургхаузен (округ)|Хилдбургхаузен]], во сојузната покраина [[Тирингија]], [[Германија]]. Се наоѓа на реката [[Вера (река)|Вера]], 12 километри источно од окружниот град [[Хилдбургхаузен]] и 19 километри северно од градот [[Кобург]]. == Географија == === Местоположба === Градот се наоѓа во округот [[Хилдбургхаузен (округ)|Хилдбургхаузен]], само неколку километри од границата со [[Баварија]], на крајниот југ од [[Тириншка Шума|Тириншката Шума]]. Тој се наоѓа на надморска височина од 430 до 530 метри, во горниот тек на реката [[Вера (река)|Вера]]. Местото Вафенрод/Хинтерод се наоѓа на 700 метри, близу планината Грендел. === Градски единици === Градското подрачје е поделено на седум единици:<ref name="HS">[http://www.stadt-eisfeld.de/amtsblatt/index.php#gazette_19322 Hauptsatzung der Stadt Eisfeld vom 25. Februar 2014, Eisfelder Amtsblatt, Nr. 3/2014, S.&nbsp;3]</ref> * Ајсфелд * Бокштат-Хербартсвинд * Харас * Хајд * Хиршендорф * [[Заксенбрун]] * Вафенрод-Хинтерод == Политика == === Градски совет === Советот на градот Ајсфелд се состои од 20 избрани членови и градоначалник. На локалните избори на 26 мај 2019 година биле добиени следниве резултати: {| class="wikitable" width=250 |- style="background:#ccd2ee;" align=center | style="text-align:left;" | '''Партија/Листа''' || '''Места''' || '''+/–''' |- align=center | style="text-align:left;" | EFW || 8 || − 3 |- align=center | style="text-align:left;" | FWGS || 3 || + 3 |- align=center | style="text-align:left;" | [[Левица (Германија)|Левица]] || 3 || − 1 |- align=center | style="text-align:left;" | [[Демохристијански сојуз на Германија|CDU]] || 3 || ± 0 |- align=center | style="text-align:left;" | [[Социјалдемократска партија на Германија|SPD]] || 2 || ± 0 |- align=center | style="text-align:left;" | BZH || 1 || + 1 |} На локалните избори првпат се појавила партијата од крајната десница „Сојуз-Иднина-Хилдбургхаузен“ (BZH) и влегла во Градскиот совет. === Збратимени градови === Ајсфелд е [[Збратимени градови|збратимен]] со следниве градови: * {{знамеикона|ГЕР}} [[Ахорн (Кобург)|Ахорн]], [[Германија]] <small>(од 1990 г.)</small> * {{знамеикона|ФРА}} [[Ам (Сом)|Ам]], [[Франција]] <small>(од 1995).</small> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Rathaus Eisfeld.JPG|Градското собрание Податотека:Eisfeld-Schloss.jpg|Замок Ајсфелд Податотека:Kirche Eisfeld.JPG|Градската црква Податотека:Pfarrhaus Eisfeld.JPG|Пфархаус </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Heldburg}} * [http://www.stadt-eisfeld.de/ Официјална страница] {{de}} {{Градови во Хилдбургхаузен (округ)}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Хилдбургхаузен (округ)]] sccbdbpm3kccosxrxiiha48zw4kktar 0 1066846 5536214 5316355 2026-04-08T12:09:14Z BosaFi 115936 5536214 wikitext text/x-wiki '''Ојлерова кружница''' или '''кружница низ 9 точки''', е кружница која може да се конструира во секој триаголник, а името го добила по следниве точки кои лежат на неа: * Подножја на висините на триаголникот; * Подножја на тежишните линии на триаголникот или средините на страните на триаголникот; * Средините на отсечките чии крајни точки се теме и ортоцентарот на триаголникот. [[File:EulerCircle3.gif|thumb|Ојлерова кружница]] Ојлеровата кружница е позната и како круг на Фојербах (по Карл Вилхелм Фојербах), Теркемова (по Оли Теркем), круг со шест точки, круг со дванаесет точки, n-точка круг, просечен круг, среден круг или круг-среден круг. Нејзиниот центар е центарот со девет точки на триаголникот.<ref>{{cite journal|author=Kocik, Jerzy|author2=Solecki, Andrzej|year=2009|title=Disentangling a Triangle|url=http://www.maa.org/programs/maa-awards/writing-awards/disentangling-a-triangle|journal=Amer. Math. Monthly|volume=116|issue=3|pages=228–237|doi=10.4169/193009709x470065}} Kocik and Solecki (sharers of a 2010 [[Lester R. Ford Award]]) give a proof of the Nine-Point Circle Theorem.</ref><ref>{{cite book|author=Casey, John|author-link=John Casey (mathematician)|title=''Nine-Point Circle Theorem, in'' A Sequel to the First Six Books of Euclid|page=58|year=1886|edition=4th|location=London|publisher=Longmans, Green, & Co|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.hn6mqv;view=1up;seq=78}}</ref> == Откритие == Иако го сметаат заслужен за ова откритие, Карл Вилхелм Фојербах не го открил целосно кругот од девет точки, туку кругот со шест точки, препознавајќи го значењето на средните точки на трите страни на триаголникот и стапалата на височините на тој триаголник. (Види Сл. 1, точки D, E, F, G, H, I.) (Чарлс Брајаншон и Жан-Виктор Понселе докажале истата теорема порано) Но, набргу по Фојербах, математичарот Оли Теркем го докажал постоењето на кругот. Тој бил првиот што го препознал дополнителното значење на трите средни точки помеѓу темињата на триаголникот и ортоцентарот. (Види Сл. 1, точки Ј, К, Л.) Така, Теркем бил првиот што го употреби името круг со девет точки. == Поврзано == * [[Лестерова теорема]] * [[Понселет точка]] * [[Синтетичка геометрија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Криви]] qtnxx1bpplwgrdpyocwy7regoeryxl0 0 1097704 5536484 5508373 2026-04-09T08:08:27Z Bjankuloski06 332 5536484 wikitext text/x-wiki '''Кевсер Селимова''' е родена во [[Ресен]] во [[1945]] година — македонска пејачка на [[народна музика]]. Во својата долгогодишна кариера, постојано настапувала во дует со сопругот [[Ѓорѓи Желчески]]. == Животопис == Кевсер Селимова е родена во [[Ресен]] во [[1945]] година. По народност, таа е [[Турци|Турчинка]]. Селимова и Желчески живеат во [[Белград]], а летните месеци ги поминуваат во нивнот апартман на полуостровот [[Истра]], во [[Хрватска]]. Селимова и Желчески имаат едно дете - ќерката Ана, родена во [[1980]] година, во [[Белград]], од која го имаат внукот Ерол, роден во [[2012]] година.<ref>Андријана Андова, "Македонската песна може да се пее и од Тунгузија", ''Антена'', бр. 803, 15.11.2013, стр. 4-5.</ref> == Музичка кариера == На почетокот од својата музичка кариера, Селимова пеела турски народни песни. Таа го запознала Желчески на еден концерт во [[Титово Ужице]], во [[1959]] година, каде настапила со "КУД [[Орце Николов]]", а програмата ја најавувал Желчески. Подоцна, во [[1961]] година, Селимова му се придружила на Желчески, пеејќи во дует со него и тогаш, таа започнала да пее [[македонска народна музика]]. Дуетот Селимова-Желчески е најпознат по нивната изведба на народните песни: "Елено, ќерко", "Бело лице љубам јас", "Врати ми се, љуби ме", "Брала мома капини" итн. На [[15 ноември]] [[2013]] година, Селимова и Желчески одржале концерт во Домот на [[Армија на Република Македонија|АРМ]], во [[Скопје]], со кој го одбележале јубилејот - пет децении творештво. На концертот музичка група била [[Група Биоритам]].<ref>Андријана Андова, „Македонската песна може да се пее и од Тунгузија“, ''Антена'', бр. 803, 15.11.2013, стр. 4-5.</ref> == Дискографија == * Selimova Želčevski, RTB, EP 12 980 == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Селимова, Кевсер}} [[Категорија:Македонски пејачи]] [[Категорија:Луѓе од Ресен]] [[Категорија:Родени во 1945 година]] [[Категорија:Македонски Турци]] [[Категорија:Југословенски пејачи]] 3bxhfqdhbcb4yfyvmd9eznv589grkui 0 1111522 5536472 5467199 2026-04-09T06:05:43Z Ванилица 50447 /* Надворешни врски */ + 5536472 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Milunka Savić.jpg|thumb|right|Наредникот Милунка Савиќ]] '''Милунка Савиќ''' ([[српски]]: ''Милунка Савић'', 1888 - ({{починал на|5|октомври|1973}})) била српска воена хероина која се борела во [[Балканските војни]] и во [[Првата светска војна]]. Таа е призната како најукрасен женски борец во целата историја на војување.<ref name="салутирали"/> Таа била ранета најмалку девет пати за време на нејзиниот мандат. ==Воена кариера== [[File:MilunkaSavic.jpg|thumb|left|140px]]Савиќ е родена во 1888 година, во селото Копривница,<ref name=vozdovac /> во близина на [[Рашка]], во [[Србија]]. Во 1913 година, нејзиниот брат доби повик за мобилизација за [[Втората балканска војна]]. Таа избра да оди на негово место - сечејќи си ја косата, облекувајќи машка облека и приклучувајќи се на српската армија.<ref name=srpsko/> Таа брзо го доби својот прв медал и била унапредена во заповедник во [[Битка кај Брегалница|Битката кај Брегалница]]. Ангажирана во битка, таа била ранета и за време на нејзиното оправување од своитеите повреди во болницата, нејзиниот вистински пол бил откриен, многу на изненадување на присутните лекари.<ref name=srpsko/> Магазинот ''Mental Floss'' ги опиша реперкусиите: {{цитат|"Савиќ била повикана пред управникот. Тие не сакале да ја казнат, бидејќи таа се покажа како вреден и многу компетентен војник. Војското распоредување кое резултираше со нејзиниот пол да биде откриен беше нејзиниот десет. Но, ниту беше погодно една млада жена да биде во борба. Таа добила понудена за трансфер во поделбата за медицински сестри. Савиќ застанала и инсистирала дека таа само сака да се бори за својата земја како борец. Офицерот рече дека ќе размисли и ќе и го даде својот одговор следниот ден. Сè уште стоејќи, Савиќ одговори: "Јас ќе чекам." Се вели дека тој само ја остави да стои еден час пред да се согласи да ја испрати назад во пешадијата."<ref name="mentalfloss">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mentalfloss.com/article/52603/5-fiercest-one-liners-history?utm_source=article&utm_medium=website&utm_campaign=nrelate|title=5 of the Fiercest One-Liners in History &#124; Mental Floss|publisher=mentalfloss.com|accessdate=2014-04-30|archive-date=2014-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140502002139/http://www.mentalfloss.com/article/52603/5-fiercest-one-liners-history?utm_source=article&utm_medium=website&utm_campaign=nrelate|url-status=dead}}</ref>}} Во 1914 година, во раните денови на [[Првата светска војна]], Савиќ ја доби својата прва Караѓорѓе ѕвезда по Битката кај Колубара. Таа ја доби својата втора Караѓорѓе ѕвезда по Битката кај Црна Река во 1916 година, кога таа самостојно зароби 23 [[Бугари|бугарски]] војници.<ref name=akademediasrbija /> ==Воени почести== На неа и биле доделени Француската Легија на Честа двапати,<ref name=srpsko /> Рускиот крст на Свети Ѓорѓи,<ref name=vozdovac /> Британскиот медал од Најистакнатиот Ред на Свети Михаил, српскиот Милош Обилиќ медал.<ref name=akademediasrbija /> Таа била единствениот женски примач на францускиот Крст де Гер 1914-1918 со атрибутот на златна палма за служба во Првата светска војна. ==Наводи== <div class="references-small"> <references> <ref name="салутирали">{{cite web|title=Пред Милунка су и генерали салутирали| url = http://www.blic.rs/Vesti/Reportaza/201674/Pred-Milunkom-su-i-generali-salutirali| work = blic.rs| publisher = Блиц онлајн| accessdate=10. 11. 2013| last=Кривокапић| first = Бранислав|date=8. 8. 2010}}</ref> <ref name=akademediasrbija>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.akademediasrbija.com/index.php?option=com_content&view=article&id=337:zaboravljeni-srpski-heroji-milunka-savi&catid=47:ukratko-cat&Itemid=71|title=Zaboravljeni Srpski Heroji - Milunka Savić|year=2009|work=akademedia srbija|accessdate=2010-07-07|archive-date=2021-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120142533/http://www.akademediasrbija.com/index.php?option=com_content&view=article&id=337:zaboravljeni-srpski-heroji-milunka-savi&catid=47:ukratko-cat&Itemid=71|url-status=dead}}</ref> <ref name=srpsko>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srpsko-nasledje.rs/sr-l/1999/01/article-9.html|title=Lepe i umne ponos roda svog|work=Srpsko Nasleđe – Istorijske Sveske|year=1999|accessdate=2010-07-07|archive-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127050401/http://www.srpsko-nasledje.rs/sr-l/1999/01/article-9.html|url-status=dead}}</ref> <ref name=vozdovac>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vozdovac.rs/index.php?option=com_content&task=view&id=472&Itemid=173&lang=srl|title=Istorija Voždovca|work=Opština Voždovac|year=2010|accessdate=2010-07-07}}</ref> </references> </div> ==Надворешни врски== *[http://www.wieninternational.at/en/aktuell/the-hero-who-was-a-heroine-en The hero who was a heroine] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131014040044/http://www.wieninternational.at/en/aktuell/the-hero-who-was-a-heroine-en |date=2013-10-14 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Савиќ, Милунка}} [[Категорија:Родени во 1888 година]] [[Категорија:Починати во 1973 година]] [[Категорија:Луѓе од Рашка]] [[Категорија:Жени во војна]] [[Категорија:Срби од Првата светска војна]] [[Категорија:Носители на Легијата на честа]] [[Категорија:Погребани на Новите гробишта (Белград)]] 1pvqmop9y4vv5drao2k4pgnxph62zh2 0 1112381 5536395 4347418 2026-04-08T21:17:30Z Redaktor GLAM 92835 Higher resolution version of image 5536395 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = [[Дамат]] [[Челеби]] | name = Љутфи | honorific-suffix = [[паша]] | image = Lutfi Pasha (166346158).jpg | caption = | office1 = [[Голем везир|Голем везир на Османлиското Царство]] | monarch1 = [[Сулејман I]] | term_start1 = 13 јули 1539 | term_end1 = април 1541 | predecessor1 = [[Ајас Мехмед-паша]] | successor1 = [[Хадим Сулејман-паша]] | office2 = | monarch2 = | term_start2 = | term_end2 = | predecessor2 = | successor2 = | office3 = | monarch3 = | term_start3 = | term_end3 = | predecessor3 = | successor3 = | office4 = | monarch4 = | term_start4 = | term_end4 = | predecessor4 = | successor4 = | succeeding = | birth_date = 1488 | birth_place = | death_date = 27 март 1564 (76 години) | death_place = [[Димотека]] | nationality = [[Османлии|Отоман]] | blank1 = Ethnicity | data1 = [[Албанци|Албанец]] | party = | spouse = [[Шах султан]] (1523–1541; разведен) | relations = | children = Есмехан Бахарназ султан <br /> Неслихан султан | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | religion = [[ислам]] | signature = | website = | footnotes = }} '''Челеби Љутфи-паша''' (роден во {{роден на|||1488}} - {{починал на|27|март|1564}} во {{починал во|Димотика}}) — османлиски државник и Голем везир на империјата во периодот од 13 јули 1539 до април 1541 година.<ref name = turkbook>İsmail Hâmi Danişmend, Osmanlı Devlet Erkânı, Türkiye Yayınevi, İstanbul, 1971</ref> Пред да стане везир учествувал во војната против Сафевидите, како и во опсадата на [[Родос]] и [[Белград]]. Бил оженет со сестрата на султанот, [[Шах султан]]. Тој на оваа функција останал до 1541 година, кога најпрвин се развел од Шах султан поради прељуба, а се смета дека и бил пијаница. == Наводи == {{наводи}} {{s-start}} {{s-off}} {{succession box|title=[[Голем везир|Голем везир на Османлиското Царство]]|before=[[Ајас Мехмед-паша]]|after=[[Хадим Сулејман-паша]]|years=13 јуни 1539 – април 1541}} {{s-end}} {{Голем везир на Отоманското Царство}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Големи везири на Отоманското Царство од 16 век]] [[Категорија:Паши]] [[Категорија:Албански отомански везири]] [[Категорија:Дамат]] [[Категорија:Данок во крв]] asj8r67ischccinfa1t9oaf6q3t7qtk 0 1128180 5536439 5526888 2026-04-08T22:43:03Z Aprilija50.A.D 119801 /* Театарски претстави */ 5536439 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Лазе Манасковски | image = Лазе Манасковски (crop).jpg | image_size = 240px | birth_date = {{роден на|27|март|1958}} | birth_place = {{роден во|Скопје}}, [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2025|12|20|1958|3|27}} | death_place = {{починал во|Скопје}}, [[Македонија]] | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | known = по улогите во: <br>[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|''Солунски патрдии'']]<br>''[[Македонски народни приказни]]''<br>[[Сенки (филм)|''Сенки'']]<br>[[Пусто турско (филм)|''Пусто турско'']]<br>[[Преспав (телевизиска серија)|''Преспав'']]<br>[[Исцелител (филм)|''Исцелител'']] | occupation = [[глумец]] | spouse = | years_active = 1981-2025 | children = [[Симон Манасковски]] (син)<br>[[Иван Манасковски]] (син) }} '''Лазе Манасковски''' (роден на {{роден на|27|март|1958}} во [[Скопје]] - починал на [[20 декември]] [[2025]] во Скопје) — [[Македонија|македонски]] [[театар]]ски, [[филм]]ски и телевизиски [[глумец]]. Дипломирал на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]] во [[Скопје]]. Во [[1983]] година, тој се вработил како глумец во [[Драмски театар - Скопје]] и работи сѐ до неговото пензионирање во [[2022]] година. Неговите деца се [[Иван Манасковски]] кој е [[режисер]], и [[Симон Манасковски]] кој е глумец. Тој починал на 20 декември 2025 година во Скопје.<ref>{{нмс| title=Почина актерот Лазе Манасков | url=https://sdk.mk/index.php/kultura/pochina-akterot-laze-manaskov/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20251221111127/https://sdk.mk/index.php/kultura/pochina-akterot-laze-manaskov/ |archivedate=21-12-2025 | work= | publisher=sdk.mk | date=20 декември 2025 | accessdate=21 декември 2025}}</ref><ref>{{нмс| title=Замина тивкиот мајстор на сцената: Почина актерот Лазе Манасков на 66-годишна возраст | url=https://press24.mk/zamina-tivkiot-majstor-na-scenata-pochina-akterot-laze-manaskov-na-66-godishna-vozrast/ | archiveurl= |archivedate= | work= | publisher=press24.mk | date=20 декември 2025 | accessdate=21 декември 2025}}</ref><ref>{{нмс| title=Почина актерот Лазе Манасков | url=https://fokus.mk/pochina-akterot-laze-manaskov/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20251221112731/https://fokus.mk/pochina-akterot-laze-manaskov/ |archivedate=21-12-2025 | work= | publisher=fokus.mk | date=20 декември 2025 | accessdate=21 декември 2025}}</ref> ==Филмографија== Манасков има остварено бројни филмски улоги:<ref>{{нмс| title=Laze Manaskov | url=https://www.imdb.com/name/nm1928389/ | work= | publisher=IMDb | date= | accessdate=25 јануари 2023}}</ref> {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улига''' |- | 1983 || [[Записник (филм) |Записник]] ТВ-филм || |- | 1983 || [[Премиера]] ТВ-филм || |- | 1985 || [[На наш начин]] ТВ-филм || |- | 1986 || [[Солунски патрдии (ТВ-серија) |Солунски патрдии]] ТВ-серија || Баже |- | 1988 || [[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија || |- | 1989-1990 || [[Тврдокорни (телевизиска серија) |Тврдокорни]] ТВ-серија || |- | 1990 || [[До, ре, ми]] ТВ-серија || |- | 1990 || [[Еурека]] ТВ-серија || |- | 1990 || [[Северна грешка]] ТВ-филм || |- | 1990-1991 || [[Трст виа Скопје]] ТВ-серија || Рефет |- | 1991 || [[Македонија може (телевизиска серија) |Македонија може]] ТВ-филм || Инспектор Поповски |- | 1991 || [[Поштар (филм) |Поштар]] ТВ-филм || Поштар 2 |- | 1992 || [[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија || Варау |- | 1998 || [[На Балканот не се пие чај]] ТВ-филм || Заптија |- | 1998-1999 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија) |Во светот на бајките]] ТВ-серија || |- | 2000 || [[Мултилевел]] ТВ-филм || Непознатиот |- | 2000 || [[Погрешно време (телевизиска серија) |Погрешно време]] ТВ-серија || Сотир |- | 2000 || [[Големи и мали (ТВ-серија)|Големи и мали]] ТВ-серија || Комшијата |- | 2001 || [[Одмазда]] ТВ-филм || |- | 2001 || [[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Арап |- | 2002 || [[Заведени]] ТВ-серија || |- | 2002 || [[Наше маало]] ТВ-серија || Продавачот |- | 2003 || [[Волци (филм) |Волци]] ТВ-филм || |- | 2004 || [[Под]] ТВ-филм || Андреа Марков |- | 2004 || [[Неверство во зимска ноќ]] ТВ-филм || Ненад |- | 2004 || [[Големата вода (филм) |Големата вода]] ТВ-филм || Војник |- | 2006 || [[Нави (филм) |Нави]] ТВ-филм || Курто |- | 2006 || [[Пусто турско (филм) |Пусто турско]] ТВ-филм || Лука |- | 2007 || [[Сенки (филм) |Сенки]] ТВ-филм || Такси возач |- | 2007-2010 || [[Народни приказни]] ТВ-серија || |- | 2008 || [[Куќен совет]] ТВ-филм || Миле |- | 2012 || [[Македонски приказни]] ТВ-серија || |- | 2013-2014 || [[Тврдокорни (телевизиска серија) |Тврдокорни]] ТВ-серија || Тодор Александров |- | 2014 || [[Ул. Шекспир 9/1]] ТВ-филм || Мажот |- | 2014-2017 || [[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || |- | 2015 || [[Медена моќ]] ТВ-филм || |- | 2016 || [[Операција Дијамант (серија) |Операција Дијамант]] ТВ-серија || Алексеј |- | 2016 || [[Среќа во Вреќа (серија) |Среќа во вреќа]] ТВ-серија || Боро |- | 2016 || [[Преспав (телевизиска серија) |Преспав]] ТВ-серија || Мајсторот |- | 2017 || [[Исцелител (филм) |Исцелител]] ТВ-филм || Црни |- | 2017 || [[5+ фамилија]] ТВ-серија || |- | 2018 || [[Мејкинг оф (филм) |Мејкинг оф]] ТВ-филм || Полицаец 1 |- | 2019 || [[Врба (филм од 2019) |Врба]] ТВ-филм || Аврам |- | 2019 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија) |Фамилија Марковски]] ТВ-серија || Мирче |- | 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || |- | 2020 || [[Хомо (филм од 2020) |Хомо]] ТВ-филм || Човекот |- | 2022 || [[Кајмак (филм) |Кајмак]] ТВ-филм || Кумот |- | 2023 || [[Бистра вода (серија) |Бистра вода]] ТВ-серија || Павле |} ==Театарски претстави== * Тајниот Пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Бабаја — Малорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Аладин и волшебната ламба од Симе Илиев, р. Војо Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983; * Умна глава од [[Оливера Николова]], р. [[Кирил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1983; * Славко — Карамазови од Душан Јовановиќ, р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Тајниот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Бургелав — Крал Иби од Алфред Жари, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Волкот — Батување низ сонот на бајките од Симе Илиев, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Јован — Салома од Оскар Вајлд, р. Милан Белигишанин, [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Симон — Смртта на Дантон од Георг Бихнер, р. Петар Вечек, [[Драмски театар - Скопје]] 1987; * Карол — Стапица од Тадеуш Ружевич, р. Богдан Хусаковски, [[Драмски театар - Скопје]] 1987; * Абдул — Слободен лов од [[Јордан Плевнеш]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Нептуниј — Сказна за времето од Љубиша Ѓокиќ, р. Љубиша Ѓокиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Стеван — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Прв верноподаник — Лице и опачина од Јордан Радичков, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Ало будење од [[Зафир Хаџиманов]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1990; * Мајк — Спасени од Едвард Бонт, р. Кристијан Ристески, [[Драмски театар - Скопје]] 1990; * Инспектор — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Роже — Балканот од Жан Жене р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Калибан — Бура од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Бонфоа — Вообразен болен од Жан Батист, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1993; * Хеликон — Калигула од Албер Ками, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1993; * Дон Алонзо — Дон Жаун од Жан Батист, р. [[Ненад Стојановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Били — Маратонците го трчаат почесниот круг од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Лука — Ревизор од Николај Василевич Гогољ, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Диме — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Ни ќар ни зијан од [[Братислав Димитров]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1996; * Вазна порцелан од Југослав Петровски, р. Џорџ Роман, [[Драмски театар - Скопје]] 1996; * Три високи жени од Едвард Олби, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1996; * Ова не е американаки филм од [[Сашо Миленковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1997; * Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998; * Дунек од Ненад Вујадиновиќ, р. Синиша Ефтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 1998; * Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Ферхат и Ширин од Назим Химмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Диво месо од [[Горан Стефановски]], р. Александар Поповски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Хамлет од Долго Гаштани од Иво Брешан, р. [[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Херера - Што е тоа што ги тера жените навечер на трчаат по улиците на Мадрид од Калдерон, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Брендан - Поручникот Инишимор од Мартин Мекдонах, р. [[Зоја Бузалковска]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006; * Господин Диманш — Дон Жаун од Жан Батист, р. Александар Поповски, [[Драмски театар - Скопје]] 2006; * Кино љубов од [[Јани Бојаџи]], р. [[Јани Бојаџи]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007; * Комшилук наопаку од Нина Митровиќ, Нени Делместре, [[Драмски театар - Скопје]] 2008; * Коле - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008; * Духот - Хамлет од [[Вилијам Шекспир]], р. Дејан Пројковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2010; * Ненад - Жема ми се вика Борис од Рафа Штарт, р. [[Коле Ангеловски]], Дом на АРМ 2011; * Фани Мани од Реј Куни, р. [[Коле Ангеловски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2012; * Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Љупчо Ѓоргиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013; * Секретар — Мајсторот и Маргарита од Михаил Афанасиевич, р. Иван Поповски, [[Македонски народен театар]] 2015; * Ангеле — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016; * Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Ефтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017: * Љупче — Тајно моја од Огнен Неделковски, р. [[Тони Михајловски]], [[Македонска опера и балет]] 2017; * Сметководител — Љубов, вера, надеж од Еден фон Хорват, р. Лука Кортина, [[Драмски театар - Скопје]] 2017; * Поул — Фестен од Томас Винтеберг, р. [[Зоја Бузалковска]], [[Драмски театар - Скопје]] 2018; * Раде Кепевски - Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018; * Мак-Бум - Пантаглез од Мишел Де Голдород, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 2019; * Така зборуваше Гертруда од Миа Николоска, р. Ангелчо Илиевски, [[Драмски театар - Скопје]] 2022. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|1928389}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Манасковски, Лазе}} [[Категорија:Починати во 2025 година]] [[Категорија:Македонски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] dylsmklnu6q4f2cx6hxftkp17fumq3t 5536440 5536439 2026-04-08T22:43:45Z Aprilija50.A.D 119801 5536440 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Лазе Манасковски | image = Лазе Манасковски (crop).jpg | image_size = 240px | birth_date = {{роден на|27|март|1958}} | birth_place = {{роден во|Скопје}}, [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2025|12|20|1958|3|27}} | death_place = {{починал во|Скопје}}, [[Македонија]] | nationality = [[Македонија|Македонец]] | ethnicity = [[Македонци|Македонец]] | known = по улогите во: <br>[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|''Солунски патрдии'']]<br>''[[Македонски народни приказни]]''<br>[[Сенки (филм)|''Сенки'']]<br>[[Пусто турско (филм)|''Пусто турско'']]<br>[[Преспав (телевизиска серија)|''Преспав'']]<br>[[Исцелител (филм)|''Исцелител'']] | occupation = [[глумец]] | spouse = | years_active = 1981-2025 | children = [[Симон Манасковски]] (син)<br>[[Иван Манасковски]] (син) }} '''Лазе Манасковски''' (роден на {{роден на|27|март|1958}} во [[Скопје]] - починал на [[20 декември]] [[2025]] во Скопје) — [[Македонија|македонски]] [[театар]]ски, [[филм]]ски и телевизиски [[глумец]]. Дипломирал на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]] во [[Скопје]]. Во [[1983]] година, тој се вработил како глумец во [[Драмски театар - Скопје]] и работи сѐ до неговото пензионирање во [[2022]] година. Неговите деца се [[Иван Манасковски]] кој е [[режисер]], и [[Симон Манасковски]] кој е глумец. Тој починал на 20 декември 2025 година во Скопје.<ref>{{нмс| title=Почина актерот Лазе Манасков | url=https://sdk.mk/index.php/kultura/pochina-akterot-laze-manaskov/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20251221111127/https://sdk.mk/index.php/kultura/pochina-akterot-laze-manaskov/ |archivedate=21-12-2025 | work= | publisher=sdk.mk | date=20 декември 2025 | accessdate=21 декември 2025}}</ref><ref>{{нмс| title=Замина тивкиот мајстор на сцената: Почина актерот Лазе Манасков на 66-годишна возраст | url=https://press24.mk/zamina-tivkiot-majstor-na-scenata-pochina-akterot-laze-manaskov-na-66-godishna-vozrast/ | archiveurl= |archivedate= | work= | publisher=press24.mk | date=20 декември 2025 | accessdate=21 декември 2025}}</ref><ref>{{нмс| title=Почина актерот Лазе Манасков | url=https://fokus.mk/pochina-akterot-laze-manaskov/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20251221112731/https://fokus.mk/pochina-akterot-laze-manaskov/ |archivedate=21-12-2025 | work= | publisher=fokus.mk | date=20 декември 2025 | accessdate=21 декември 2025}}</ref> ==Филмографија== Манасков има остварено бројни филмски улоги:<ref>{{нмс| title=Laze Manaskov | url=https://www.imdb.com/name/nm1928389/ | work= | publisher=IMDb | date= | accessdate=25 јануари 2023}}</ref> {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улига''' |- | 1983 || [[Записник (филм) |Записник]] ТВ-филм || |- | 1983 || [[Премиера]] ТВ-филм || |- | 1985 || [[На наш начин]] ТВ-филм || |- | 1986 || [[Солунски патрдии (ТВ-серија) |Солунски патрдии]] ТВ-серија || Баже |- | 1988 || [[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија || |- | 1989-1990 || [[Тврдокорни (телевизиска серија) |Тврдокорни]] ТВ-серија || |- | 1990 || [[До, ре, ми]] ТВ-серија || |- | 1990 || [[Еурека]] ТВ-серија || |- | 1990 || [[Северна грешка]] ТВ-филм || |- | 1990-1991 || [[Трст виа Скопје]] ТВ-серија || Рефет |- | 1991 || [[Македонија може (телевизиска серија) |Македонија може]] ТВ-филм || Инспектор Поповски |- | 1991 || [[Поштар (филм) |Поштар]] ТВ-филм || Поштар 2 |- | 1992 || [[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија || Варау |- | 1998 || [[На Балканот не се пие чај]] ТВ-филм || Заптија |- | 1998-1999 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија) |Во светот на бајките]] ТВ-серија || |- | 2000 || [[Мултилевел]] ТВ-филм || Непознатиот |- | 2000 || [[Погрешно време (телевизиска серија) |Погрешно време]] ТВ-серија || Сотир |- | 2000 || [[Големи и мали (ТВ-серија)|Големи и мали]] ТВ-серија || Комшијата |- | 2001 || [[Одмазда]] ТВ-филм || |- | 2001 || [[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Арап |- | 2002 || [[Заведени]] ТВ-серија || |- | 2002 || [[Наше маало]] ТВ-серија || Продавачот |- | 2003 || [[Волци (филм) |Волци]] ТВ-филм || |- | 2004 || [[Под]] ТВ-филм || Андреа Марков |- | 2004 || [[Неверство во зимска ноќ]] ТВ-филм || Ненад |- | 2004 || [[Големата вода (филм) |Големата вода]] ТВ-филм || Војник |- | 2006 || [[Нави (филм) |Нави]] ТВ-филм || Курто |- | 2006 || [[Пусто турско (филм) |Пусто турско]] ТВ-филм || Лука |- | 2007 || [[Сенки (филм) |Сенки]] ТВ-филм || Такси возач |- | 2007-2010 || [[Народни приказни]] ТВ-серија || |- | 2008 || [[Куќен совет]] ТВ-филм || Миле |- | 2012 || [[Македонски приказни]] ТВ-серија || |- | 2013-2014 || [[Тврдокорни (телевизиска серија) |Тврдокорни]] ТВ-серија || Тодор Александров |- | 2014 || [[Ул. Шекспир 9/1]] ТВ-филм || Мажот |- | 2014-2017 || [[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || |- | 2015 || [[Медена моќ]] ТВ-филм || |- | 2016 || [[Операција Дијамант (серија) |Операција Дијамант]] ТВ-серија || Алексеј |- | 2016 || [[Среќа во Вреќа (серија) |Среќа во вреќа]] ТВ-серија || Боро |- | 2016 || [[Преспав (телевизиска серија) |Преспав]] ТВ-серија || Мајсторот |- | 2017 || [[Исцелител (филм) |Исцелител]] ТВ-филм || Црни |- | 2017 || [[5+ фамилија]] ТВ-серија || |- | 2018 || [[Мејкинг оф (филм) |Мејкинг оф]] ТВ-филм || Полицаец 1 |- | 2019 || [[Врба (филм од 2019) |Врба]] ТВ-филм || Аврам |- | 2019 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија) |Фамилија Марковски]] ТВ-серија || Мирче |- | 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || |- | 2020 || [[Хомо (филм од 2020) |Хомо]] ТВ-филм || Човекот |- | 2022 || [[Кајмак (филм) |Кајмак]] ТВ-филм || Кумот |- | 2023 || [[Бистра вода (серија) |Бистра вода]] ТВ-серија || Павле |} ==Театарски претстави== * Тајниот Пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Бабаја — Малорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Аладин и волшебната ламба од Симе Илиев, р. Војо Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983; * Умна глава од [[Оливера Николова]], р. [[Кирил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1983; * Славко — Карамазови од Душан Јовановиќ, р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Тајниот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Бургелав — Крал Иби од Алфред Жари, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Волкот — Батување низ сонот на бајките од Симе Илиев, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Јован — Салома од Оскар Вајлд, р. Милан Белигишанин, [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Симон — Смртта на Дантон од Георг Бихнер, р. Петар Вечек, [[Драмски театар - Скопје]] 1987; * Карол — Стапица од Тадеуш Ружевич, р. Богдан Хусаковски, [[Драмски театар - Скопје]] 1987; * Абдул — Слободен лов од [[Јордан Плевнеш]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Нептуниј — Сказна за времето од Љубиша Ѓокиќ, р. Љубиша Ѓокиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Стеван — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Прв верноподаник — Лице и опачина од Јордан Радичков, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Ало будење од [[Зафир Хаџиманов]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1990; * Мајк — Спасени од Едвард Бонт, р. Кристијан Ристески, [[Драмски театар - Скопје]] 1990; * Инспектор — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Роже — Балканот од Жан Жене р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Калибан — Бура од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Бонфоа — Вообразен болен од Жан Батист, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1993; * Хеликон — Калигула од Албер Ками, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1993; * Дон Алонзо — Дон Жаун од Жан Батист, р. [[Ненад Стојановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Били — Маратонците го трчаат почесниот круг од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Лука — Ревизор од Николај Василевич Гогољ, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Диме — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Ни ќар ни зијан од [[Братислав Димитров]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1996; * Вазна порцелан од Југослав Петровски, р. Џорџ Роман, [[Драмски театар - Скопје]] 1996; * Три високи жени од Едвард Олби, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1996; * Ова не е американаки филм од [[Сашо Миленковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1997; * Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998; * Дунек од Ненад Вујадиновиќ, р. Синиша Ефтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 1998; * Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Ферхат и Ширин од Назим Химмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Диво месо од [[Горан Стефановски]], р. Александар Поповски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Хамлет од Долго Гаштани од Иво Брешан, р. [[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Херера - Што е тоа што ги тера жените навечер на трчаат по улиците на Мадрид од Калдерон, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Брендан - Поручникот Инишимор од Мартин Мекдонах, р. [[Зоја Бузалковска]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006; * Господин Диманш — Дон Жаун од Жан Батист, р. Александар Поповски, [[Драмски театар - Скопје]] 2006; * Кино љубов од [[Јани Бојаџи]], р. [[Јани Бојаџи]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007; * Комшилук наопаку од Нина Митровиќ, Нени Делместре, [[Драмски театар - Скопје]] 2008; * Коле - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008; * Духот - Хамлет од [[Вилијам Шекспир]], р. Дејан Пројковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2010; * Ненад - Жена ми се вика Борис од Рафа Штарт, р. [[Коле Ангеловски]], Дом на АРМ 2011; * Фани Мани од Реј Куни, р. [[Коле Ангеловски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2012; * Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Љупчо Ѓоргиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013; * Секретар — Мајсторот и Маргарита од Михаил Афанасиевич, р. Иван Поповски, [[Македонски народен театар]] 2015; * Ангеле — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016; * Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Ефтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017: * Љупче — Тајно моја од Огнен Неделковски, р. [[Тони Михајловски]], [[Македонска опера и балет]] 2017; * Сметководител — Љубов, вера, надеж од Еден фон Хорват, р. Лука Кортина, [[Драмски театар - Скопје]] 2017; * Поул — Фестен од Томас Винтеберг, р. [[Зоја Бузалковска]], [[Драмски театар - Скопје]] 2018; * Раде Кепевски - Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018; * Мак-Бум - Пантаглез од Мишел Де Голдород, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 2019; * Така зборуваше Гертруда од Миа Николоска, р. Ангелчо Илиевски, [[Драмски театар - Скопје]] 2022. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|1928389}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Манасковски, Лазе}} [[Категорија:Починати во 2025 година]] [[Категорија:Македонски глумци]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] 24wn841qq17yzebwcoloq3slvk7sqzo 0 1128181 5536438 5531929 2026-04-08T22:40:40Z Aprilija50.A.D 119801 5536438 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | наставка = а |име=Марија Кондовска |портрет=Марија Кондовска.jpg |px=170px |опис= |роден-дата= {{роден на и возраст|df=yes|1965|1|20}} |роден-место= [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] |починал-дата= |починал-место= | националност = [[Македонија|Македонка]] | народност = [[Македонци|Македонка]] |познат = по улогите во: <br>[[Македонски народни приказни]]<br>[[Викенд на мртовци]]<br>[[5+ фамилија]]<br>[[Неверство во зимска ноќ]]<br>[[Ах, љубов моја (филм)|Ах, љубов моја]]<br>[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]]<br>[[Пусто турско (филм)|Пусто турско]] |занимање = [[глумица]] }} '''Марија Кондовска''' (р. {{роден на|20|јануари|1965}} во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонска]] театарскa, филмскa и телевизискa [[глумица]]. Таа дипломирала на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]] во [[Скопје]], во класата на [[професор]]от [[Владимир Милчин]]. Во [[1987]] година, таа се вработила во [[Драмски театар - Скопје|Драмски театар — Скопје]]. Кондовска е ќерка на македонскиот [[сликар]] [[Димитар Кондовски]]. ==Театарски претстави== * Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985: * Душичката — Стапица од Тадеус Ружевич, р. Богдан Хусаковски, [[Драмски театар - Скопје]] 1987; * Бесна — Слободен лов од [[Јордан Плевнеш]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Лана — Сказна за времето од Љубиша Ѓоќиќ, р. Љубиша Ѓоќиќ, р. [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Катлин — Долго патување во ноќта од Јуџел Онил, р. Патриша Хамарстром, [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Берта — Татко од Август Стримберг, р. [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Втора ќерка — Медеја од Дане Захц, р. Вито Тауфер, р. [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Ало Будење од [[Зафир Хаџиманов]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1990; * Лиз — Спасени од Едвард Бонд, р. Кристијан Ристевски, [[Драмски театар - Скопје]] 1990; * Кармен — Балконот од Жан Жене, р. Ивуца Кунчевич, [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Елица — Чернодрински се враќа дома од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Беба — Грев или шприцер од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Росаура — Животот е сон од Педро Калдерон, р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1993; * Трпана — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Оља — Маратонците го трчаат почесниот круг од Душан Ковачевиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Ни ќар ни зијан од [[Братислав Димитров]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1996; * Елена — Вујко Вања од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1997; * Бела — Словенски ковчег од [[Венко Андоновски]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998; * Александра — Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Смерадилна — Арлекин слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Тереза — Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Хиполита — Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Олга — Три сестри од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Касилда — Што ги тера жените да трчаат ноќе по улиците на Мадрид од Педро Калдерон, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Мравката — Како се станува цар од [[Афродита Кирјаковска]], р. [[Зоја Бузалковска]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Весела — Нашиот непрежален од Карино Васки, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006 * Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008; * Кристина – Жена ми се вика Борис од Рафа Шарт, р. [[Коле Ангеловски]], Дом на АРМ 2011; * Фани мани од Реј Куни, р. [[Коле Ангеловски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2012; * Селанка — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012; * Евдокија — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013; * Берта — Стјуардеси од Марк Камолети, р. Синиша Ефтимов, [[Театар Комедија]] 2013; * Верче — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Љупчо Ѓоргиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013; * Злата — Живот во тесни чевли од Душан Радовиќ, р. Ненад Витанов, [[Драмски театар - Скопје]] 2014; * Молба до господ од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар Антон Панов Струмица 2015; * Жена ми се вика Борис од Рафи Шарт, р. Синиша Ефтимов, [[Театар Комедија]] 2017; * Секс таблетки * Секретарката — Ничија земја од Данис Тановиќ, р. Александар Морфов, [[Македонски народен театар]] 2018; * Како да се ограби банка од Сами Фејд, р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018; * Птица со главата меѓу нозе од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2021; * Марија Антоновна — Ревизор Николај Василевич, р. Андреј Цветановски, [[Театар Комедија]] 2023; ==Филмографија== Кондовска ги остварила филмските улоги:<ref>{{нмс| title=Marija Kondovska| url=https://www.imdb.com/name/nm1394077/ | work= | publisher=IMDb | date= | accessdate=5 февруари 2023}}</ref> {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=3 | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1988 || [[Втора смена]] ТВ-серија || Воспитувачката |- | 1988 || [[Викенд на мртовци]] ТВ-филм || Ана |- | 1991 || [[Стрес или погрешна нота]] ТВ-филм || Милица |- | 1992 || [[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија || Роги |- | 1997 || [[Вујко Вања]] ТВ-филм || Елена |- | 2002 || [[Наше маало]] ТВ-серија || Инструкторка |- | 2003 || [[Време за плачење]] || Маки |- | 2003 || [[Лото, лото (телевизиска серија)|Лото, лото]] ТВ-серија || |- | 2004 || [[Неверство во зимска ноќ]] ТВ-филм || Вера |- | 2005 || [[Седмица лото или смрт]] || |- | 2005 || [[Обични луѓе]] ТВ-серија || Евдокија |- | 2006 || [[Пусто турско (филм)|Пусто турско]] ТВ-филм || Тодорка |- | 2007 || [[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || |- | 2007 || [[Стапица]] ТВ-филм || Мајката на Соња |- | 2008 || [[Куќен совет]] ТВ-филм || Мариче |- | 2009 || [[Седумка, љубов или смрт (филм)|Седумка, љубов или смрт]] ТВ-филм || Мара |- | 2012 || [[Македонски приказни]] ТВ-серија || |- | 2014-2015 || [[Македонски стари приказни]] ТВ-серија |- | 2015-2021 || [[5+ фамилија]] ТВ-серија || Тетка Душка |- | 2016 || [[Џган]] ТВ-филм || Магдалена |- | 2016 || [[Црвената соба]] ТВ-филм || Лили |- | 2016-2018 || [[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Сестра |- | 2016 || [[Среќа во вреќа (серија)|Среќа во вреќа]] ТВ-серија || Милка |- | 2017 || [[Ах, љубов моја (филм)|Ах, љубов моја]] ТВ-серија || Госпоѓа Трпкова |- | 2019 || [[Дедо и внук]] ТВ-серија || Вера |- | 2019 || [[Фамилија Марковски (телевизиска серија)|Фамилија Марковски]] ТВ-серија || Мајката на Александар |- | 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || |- | 2022 || [[Тајниот изум]] ТВ-филм || Душка |- | 2022 || [[Баунти]] ТВ-филм || Мајката Стефан |- | 2022-2023 || [[Бистра вода (серија)|Бистра вода]] ТВ-серија || |- | 2024 || [[Преспав]] ТВ-серија || Маринела |- | 2026 || [[И Божана сака чоколадо]] ТВ-филм || |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|1394077}} * [https://dramskiteatar.com.mk/mk/about/akteri/140/marija-kondova Животипис на Марија Кондовска], на страницата на Драмски театар {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кондовска, Марија }} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Глумици од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] 9o7wt9hc63wgedk92k2c68o3b31ypzq 0 1129322 5536424 4644717 2026-04-08T21:59:57Z Dandarmkd 31127 5536424 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Vida Ognjenovic.jpg|мини|десно|Вида Огњеновиќ]] '''Вида Огњеновиќ''' ― [[Црна Гора|црногорски]] и [[Србија|српски]] драматург, раскажувач и романописател, работела како дипломатски претставник на Србија. Автор е на престижни ТВ новели и драмски извеби.<ref>Потекло на зборот - Антологија на српскиот расказ I, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2016, стр. 159.</ref> == Животопис == Родена е во [[Дубочке]] ([[Бањани]]) во близина на [[Никшиќ]] [[14 август]] [[1941]]. година. Детството и младоста ги поминала и образованието го стекнала во [[Србија]]. Основното училиште го завршила во [[Врбас]], а гимназија во [[Сремски Карловци]]. Дипломирала на Катедра за општа књижевност на Филолошки факултет во [[Белград]] во [[1963]]. и на Одсек за режија на белградската Академије за театар, филм и телевизију [[1965]]. Постдипломските студии ги започна во [[Париз]] на [[Сорбона]], а магистерски труд од теорија и пракса го бранеше Универзитет во [[Минесота]], [[Соединети Американски Држави|САД]] [[1972]]. година. Од [[1974]]. до [[1979]]. работела како асистент на ФДУ во Белград. За директор на Драмата на Народниот театар во Белград била избрана [[1977]]. година, а по истек на четвиригодишњен мандат, останала со ангажман како редител. Како професор по занимање таа предавала на универзитети во [[Лос Анѓелес]]на (УСЛА), [[Чикаго]] (УИЦ) од 1981-1982, а во рамки на предавачки турнеи, во неколку периоди боравела, како гост преведувач, на речи си сите универзитетеи во САД (1985, 1991, 1997 и 1999). Редовен е професор на Академија на уметности во [[Нови Сад]]. Њејзиниот редителски опус чинат речиси стотинак театарски претстави, но и голем број телевизијски и радио режии, голем дел од нив се работени по нејзините текстови. Автор е на голем број драми, кои биле поставени во театрите и имале голем број изведби, а објавени се во ралични изданија. Како редител таа гостувала во многу театри на територија на поранешна [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] ([[Црна Гора]], [[Словенија]], [[Хрватска]]), а работела и надвор од земјата. Автор е на четри книги проза: збирка раскази „Отровното млеко на глуварче“ (''[[Отровно млеко маслачка]]''), (Просвета, Београд, 1994.) и „Стариот сат“ (''[[Стари сат]]'') (Просвета, Београд, 1996.), „Најубавите раскази на Вида Огњеновиќ“ (''[[Најлепше приче Виде Огњеновић]]'') (Просвета, Београд, 2001.), роман Куќа на мртвите мириси“ (''[[Кућа мртвих мириса]]'') (Просвета, Београд, 1995.) и седум книги на драма: „Меланхолични драми“ (''[[Меланхоличне драме]]'') (СКЗ, Београд, 1991.), „Девојки со модра коса“ (''[[Девојка модре косе]]'') (Арс драматика, Београд, 1994.), „Тажни комедии“ (''[[Сетне комедије]]'') (СКЗ, Београд, 1994.), ''[[Милева Ајнштајн]]'', како и сабран драми во три книги „Драми“ (''Драме'') I, II, III (Стубови културе, 2000., 2001., 2002.). Романот „Куќа на мртвите мириси“ е преведена на македонски, превод на [[Гордана Јовиќ-Стојковска]] и [[Фросина Стојковска]] во издание на ([[ИЦ Три, Скопје, 1998]]) Вида Огњеновиќ е претседател на Српскиот ПЕН-а, а од септември 2012. почасен потпретседател на Меѓународен ПЕН конгрес.<ref>[http://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=272&yyyy=2012&mm=09&dd=14&nav_id=643194 Вида Огњеновић потпредседница ПЕН-а (Б92, 14. септембар 2012)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Огњеновиќ, Вида}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1941 година]] [[Категорија:Никшиќани]] [[Категорија:Црногорски писатели]] [[Категорија:Црногорски филмски режисери]] [[Категорија:Југословенски писатели]] [[Категорија:Југословенски филмски режисери]] [[Категорија:Српски писатели]] [[Категорија:Српски филмски режисери]] [[Категорија:Добитници на Андриќевата награда]] o2ojeg7g5tddgslipphccbvoyz67gum 0 1133392 5536447 5440935 2026-04-08T23:01:17Z Buli 2648 5536447 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Patriarch-Maximos-V-of-Constantinople (1946-1948).jpg|мини|Патријарх Максим V]] '''Максим V''' ({{langx|el|Μάξιμος Ε΄}}; {{роден на|26|октомври|1897}} – {{починал на|1|јануари|1972}}) бил православен христијански [[владика]]. Тој бил [[Вселенски патријарх]] од 1946 сè до 1948. == Животопис == Тој се родил како Максимос Вапорцис во северна Турција, во градот [[Синоп, Турција|Синоп]] во Кастамонискиот вилает, на крајбрежјето на [[Црно Море|Црното Море]]. Тој најпрво се образовал, под заштита на митрополитот [[Германос Каравангелис]] од [[Амасија (покраина)|Амасија]], во [[Богословија на Халки|Теолошкото училиште на Халките]], Истанбул. Во 1918 бил назначен за ѓакон. Со ова напредување тој исто така станал учител во градското училиште во Тејра. Работел како архиѓакон под нарзор на митрополитите Грегориј Халкидонски и Јоаким Ефески. Во 1920 станал архиѓакон во самата Вселенска патријаршија. Во 1946 тој станал цариградски патријарх. Тој бил познат по неговите „левичарски“ мислења и врски со [[Руска православна црква|московската патријаршија]]. Тој поднел оставка во 1948, официјално поради слабо здравје, додека неофицијално поради тоа што западните сили не ги одобрувале врските со [[Советскиот Сојуз|советско]]-контролираната московска патријаршија. Тој бил наследен од архиепископот од Америка, [[Атинагора Цариградски|Атинагора]], и му било доделено името Ефески. Починал во [[Швајцарија]] на 1 јануари 1972. == Надворешни врски == *[http://www.ec-patr.gr/list/img/maximos_V.jpg His All Hollines Ecumenical Patriarch Maximus of Constantinople]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{S-start}} {{s-rel|or}} {{succession box | before= [[Венијамин Цариградски|Венијамин]]| title=[[Вселенски патријарх]]| years=1946–1948| after=[[Атинагора Цариградски|Атинагора]]| }} {{S-end}} {{Цариградски патријарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Максим V Цариградски, Патријарх}} [[Категорија:Православни епископи од 20 век]] [[Категорија:Вселенски патријарси]] {{EasternOrthodoxy-bishop-stub}} 49ndqfz0tj0ab68j20dyts2ole7dror 0 1140645 5536545 4557193 2026-04-09T11:36:01Z Dandarmkd 31127 5536545 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!-- See Template:Инфокутија Населено место for additional fields and descriptions --> | name = Општина Тиват | native_name = Opština Tivat | native_name_lang = sr<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Општини во Црна Гора|Општина]] | image_skyline =Tivat (25532951078).jpg | image_caption =Поглед кон Тиват| | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Montenegro Tivat.png | map_alt = | map_caption = Општина Тиват во Црна Гора | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = |latm = |lats = |latNS = | longd = |longm = |longs = |longEW = | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Држава]] | subdivision_name = [[Црна Гора]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = [[Тиват]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = <ref>http://database.uom.me/municipal_profile_en.aspx?ID=67</ref> | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 46 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref>http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje%281%29.pdf</ref> | population_total = 14,031 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = +382 32 | iso_code = | website =<!-- {{URL|www.Tivat.me}}--> | footnotes = }} '''Општина Тиват''' — една од 230те [[општини во Црна Гора]]. Зафаќа површина од {{км2|46}} и население од 14.031. Седиште и најголем град е [[Тиват]] со 10.,149 жители. == Наводи == {{наводи}} {{Општини во Црна Гора}} [[Категорија:Општина Тиват| ]] {{montenegro-geo-stub}} 2jxejjq9453y29yfepvw5chdkd5p2ao 0 1140647 5536543 4557187 2026-04-09T11:35:19Z Dandarmkd 31127 5536543 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!-- See Template:Инфокутија Населено место for additional fields and descriptions --> | name = Општина Будва | native_name = Opština Budva | native_name_lang = sr<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Општини во Црна Гора|Општина]] | image_skyline =Budva from the hills.jpg | image_caption =Поглед кон Будва| | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Budva-grb.gif | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Montenegro Budva.png | map_alt = | map_caption = Местоположба на картата | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 17 |lats = 31 |latNS = N | longd = 18 |longm = 53 |longs = 22.2 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Држава]] | subdivision_name = [[Црна Гора]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 122 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 19,218 | population_as_of = | population_density_km2 = | population_demonym = | population_note = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Поштенски број | postal_code = 85312 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +382 33 | iso_code = | website = {{URL|www.budva.me}} | footnotes = }} '''Општина Будва''' — една од 23-те [[општини во Црна Гора]]. Зафаќа површина од 122 км2 и население од 19,218. Седиште е градот [[Будва]] во кој живеат 13,338 жители. {{Општини во Црна Гора}} [[Категорија:Општина Будва| ]] {{montenegro-geo-stub}} rq3h2k9axnp1x0559cogylzjck6b75a 0 1140648 5536544 4557190 2026-04-09T11:35:43Z Dandarmkd 31127 5536544 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!-- See Template:Инфокутија Населено место for additional fields and descriptions --> | name = Општина Котор | native_name = Opština Kotor | native_name_lang = sr<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Општини во Црна Гора|Општина]] | image_skyline =20090719 Crkva Gospa od Zdravlja Kotor Bay Montenegro.jpg | image_caption =Панорамски поглед кон Котор| | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of Arms of Kotor.png | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Montenegro Kotor.png | map_alt = | map_caption = Местоположба на картата | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = |latm = |lats = |latNS = | longd = |longm = |longs = |longEW = | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Држава]] | subdivision_name = [[Црна Гора]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 335 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 22,601 | population_as_of = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Поштенски број | postal_code = 85330 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +382 32 | iso_code = | website = {{URL|www.kotor.me}} | footnotes = | blank_name_sec1 = ISO 3166-2:ME|ISO 3166-2 code | blank_info_sec1 = ME-10 }} '''Општина Котор''' — една од 23-те [[општини во Црна Гора]]. Зафаќа површина од {{км2|335}} и население од 22.601. Седиште е градот [[Котор]] каде живеат 5.341 жители. {{Општини во Црна Гора}} {{coord|42.4333|N|18.7667|E|source:wikidata-and-enwiki-cat-tree_region:ME|display=title}} [[Категорија:Општина Котор| ]] {{montenegro-geo-stub}} l4ls3mxpedlo44inzkbgrw9defmuqi8 0 1140649 5536547 4557414 2026-04-09T11:36:50Z Dandarmkd 31127 5536547 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!-- See Template:Инфокутија Населено место for additional fields and descriptions --> | name = Главен град Подгорица | native_name = Glavni grad Podgorica | native_name_lang = sr<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Општини во Црна Гора|Општина]] | image_skyline = Natural History Museum of Montenegro, Sahat Kula, 2019.jpg | image_alt = | image_caption = Поглед кон Националниот музеј на Црна Гора | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Montenegro Podgorica.png | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = |latm = |lats = |latNS = | longd = |longm = |longs = |longEW = | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Црна Гора]] | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | parts_type = Населени места | parts = 143 (136 селски, 7 градски) | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = Cедиште | seat = Подгорица | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_total_km2 = 1,441 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 185,937 | population_density_km2 = auto | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''Главен град Подгорица''' ([[црногорски]]: ''Glavni grad Podgorica'', ''Главни град Подгорица'') е една од 23-те [[општини во Црна Гора]]. Седиште на општината е градот [[Подгорица]]. ==Демографија== Општина Подгорица може да се смета и како метрополитска поѓирока област на градот Подгорица. Населението во општината беше 185.937 во 2011. ===Население по населено место=== '''Градски населби''' {| class="wikitable" ! width="80px" | Населено место ! width="80px" | Население (2003) |- | Подгорица || 136,473 |- | Тузи || 3,789 |- | Голубовци || 2,869 |- | Moјановиќи || 1,850 |- | Maтагужи || 1,299 |- | Махала || 1,235 |- | Горичани || 1,205 |} ===Националност=== '''Националност во 2011''' {| class="wikitable" ! width="100px" | Националност ! width="80px" | Број ! width="80px" | Процент |- | [[Црногорци]] || 106,642 || 57,35% |- | [[Срби]] || 43,248 || 23,26% |- | [[Албанци]] || 9,538 || 5,13% |- | Муслимани по националност || 4,122 || 2,22% |- | [[Бошњаци]] || 3,687 || 1,98% |- | [[Роми]] || 3,988 || 2,14% |- | Останати || 5,820 || 3,13% |- | неизјаснети || 8,892 || 4,78%''' |} '''Националност во 2011 (општина)''' {| class="wikitable" |- ! style="width:100px;"| Националност ! style="width:80px;"| Број ! style="width:80px;"| Процент |- | [[Црногорци]] || 106,642 || 57.35% |- | [[Срби]] || 43,248 || 23.26% |- | [[Албанци]] || 9,538 || 5.13% |- | Муслимани по националност || 4,122 || 2.22% |- | [[Роми]] || 3,988 || 2.14% |- | [[Бошњаци]] || 3,687 || 1.98% |- | [[Хрвати]] || 664 || 0.36%''' |- | Oстанати || 1,222 || 0.66% |} ===Историја на населението=== {| class="wikitable" |- ! style="width:80px;" | Попис ! style="width:80px;" | Население |- | 1948 || 48,599 |- | 1953 || 55,669 |- | 1961 || 72,319 |- | 1971 || 98,796 |- | 1981 || 132,290 |- | 1991 || 146,121 |- | 2003 || 169,132 |- | 2011 || 185,937 |} {{Општини во Црна Гора}} [[Категорија:Општина Подгорица| ]] {{montenegro-geo-stub}} nq74tp5qbaqm7v23xl50hnfplvj8l5r 0 1140708 5536549 4557186 2026-04-09T11:38:06Z Dandarmkd 31127 5536549 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!-- See Template:Инфокутија Населено место for additional fields and descriptions --> | name = Престолнина Цетиње | native_name = Prijestonica Cetinje | native_name_lang = sr<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Општини во Црна Гора|Општина]] | image_skyline =Royal city of Cetinje.jpg | image_caption =Поглед кон Цетиње| | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Montenegro Cetinje.png | map_alt = | map_caption = Местоположба во Црна Гора | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = |latm = |lats = |latNS = | longd = |longm = |longs = |longEW = | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Држава]] | subdivision_name = [[Црна Гора]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 910 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 16,657 | population_as_of = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Поштенски број | postal_code = | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +382 41 | iso_code = | website = <!-- {{URL|www.cetinje.me}} --> | footnotes = }} '''Престолнина Цетиње''' — е една од 23-те [[општини во Црна Гора]]. Зафаќа површина од 910 км2 и население од 16.657 жители. Седиште е градот [[Цетиње]] со 15.137 жители. === Национален состав на општината === * [[Црногорци]] - 15,082 (90.54%) * [[Срби]] - 727 (4.30%) * [[Роми]] - 92 (0.58%) * [[Хрвати]] - 42 (0.25%) * Останати - (4.71%) * '''Вкупно''' - '''18,482''' {{Општини во Црна Гора}} {{Црна Гора-гео-никулец}} [[Категорија:Општина Цетиње| ]] jw8ojy68ishtnq142z2sb8wj74z32wz 0 1141926 5536542 4557188 2026-04-09T11:34:43Z Dandarmkd 31127 /* Население */ 5536542 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!-- See Template:Инфокутија Населено место for additional fields and descriptions --> | name = Општина Бар | native_name = Opština Bar | native_name_lang = sr<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Општини во Црна Гора|Општина]] | image_skyline =Bar-Montenegro-2018.jpg | image_caption =Панорамски поглед кон Бар| | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of Arms of Bar.png | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Montenegro Bar.png | map_alt = | map_caption = Локација во Црна Гора | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = |latm = |lats = |latNS = | longd = |longm = |longs = |longEW = | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Држава]] | subdivision_name = [[Црна Гора]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = [[Бар (Црна Гора)|Бар]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 598 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 42,048 | population_as_of = | population_density_km2 = 70 | population_demonym = | population_note = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = +382 30 | iso_code = | website = <!-- {{URL|www.bar.me}} --> | footnotes = }} '''Општина Бар''' — една од 23-те [[општини во Црна Гора]]. Зафаќа површина од 598 km2 и население од 42,048 жители. Седиште на [[општина]]та е [[град]]от [[Бар (Црна Гора)|Бар]]. ==Населени места== * [[Бар (Црна Гора)|Бар]] * [[Бобовиште]] * [[Горана]] * [[Полје]] == Население == *1948 - 21,487 *1953 - 23,009 *1961 - 24,587 *1971 - 27,580 *1981 - 32,535 *1991 - 37,321 *2003 - 40,037 {{Општини во Црна Гора}} {{coord|43|33|51|N|19|10|35|E|source:kolossus-srwiki|display=title}} [[Категорија:Општина Бар| ]] {{montenegro-geo-stub}} 6fwmh4gpqfap2tlh83nwf4yr1b93rgt 0 1141927 5536546 4789913 2026-04-09T11:36:20Z Dandarmkd 31127 5536546 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!-- See Template:Инфокутија Населено место for additional fields and descriptions --> | name = Општина Херцег Нови | native_name = Opština Herceg Novi | native_name_lang = sr<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[Општини во Црна Гора|Општина]] | image_skyline =Herceg Novi Sunset.JPG | image_caption =Поглед кон Херцег Нови| | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Grb HN.svg | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Montenegro Herceg-Novi.png | map_alt = | map_caption = Локација во Црна Гора | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = |latm = |lats = |latNS = | longd = |longm = |longs = |longEW = | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Држава]] | subdivision_name = [[Црна Гора]] | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = <ref>http://database.uom.me/municipal_profile_en.aspx?ID=69</ref> | area_urban_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref> </ref> --> | area_magnitude = <!-- <ref> </ref> --> | area_note = | area_water_percent = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 235 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = | area_rural_km2 = | area_metro_km2 = | area_blank1_km2 = | area_blank2_km2 = | length_km = | width_km = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref>http://www.herceg-novi.me/index.php?option=com_content&view=article&id=817&Itemid=243&lang=rss</ref> | population_total = 30,864 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = <!-- {{URL|www.hercegnovi.me}} --> | footnotes = }} '''Општина Херцег Нови''' — една од 23-те [[општини во Црна Гора]]. Седиште на општината е градот [[Херцег Нови]]. == Населени места == * [[Херцег Нови]] * [[Луштица]] == Наводи == {{наводи}} {{Општини во Црна Гора}} [[Категорија:Општина Херцег Нови| ]] {{montenegro-geo-stub}} g1t4ijuubtxgrss7hqpyxsmmx93pfqy 14 1149140 5536520 3445261 2026-04-09T11:06:39Z Dandarmkd 31127 Dandarmkd ја премести страницата [[Категорија:Општина Биело Поле]] на [[Категорија:Општина Бијело Поље]] 3445261 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} [[Категорија:Општини во Црна Гора|Биело Поле]] j1y404vx4j93z19g5s829l99tuboyp6 14 1149141 5536523 5522198 2026-04-09T11:07:35Z Dandarmkd 31127 5536523 wikitext text/x-wiki [[Категорија:]]{{Катпов}} {{рв|Bijelo Polje}} [[Категорија:Градови во Црна Гора]] [[Категорија:Општина Бијело Поље]] [[Категорија:Санџак]] [[Категорија:Српски населби во Црна Гора]] ra1b0ukg670qmz6s8vc9irqh18po2eb 14 1149162 5536552 5473290 2026-04-09T11:39:48Z Dandarmkd 31127 5536552 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Ulcinj}} [[Категорија:Градови во Црна Гора]] [[Категорија:Албански населби во Црна Гора]] al98wdepj1u0tbac4toqjg2oc21rr96 0 1160197 5536405 5016217 2026-04-08T21:44:26Z Dandarmkd 31127 5536405 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Раде Товладијац | портрет = | px = 220п | опис = | родено-име = | роден-дата = [[1 август]] [[1961]] | роден-место = [[Улцињ]], [[СР Црна Гора|НР Црна Гора]], [[ФНРЈ]] | починал-дата = | починал-место = | починал-причина = | националност = [[Црна Гора|Црногорец]] | познат = | занимање = автор на стрипови‎, сценарист, ликовен уметник и архитект | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Раде Товладијац''' ([[Улцињ]], [[1 август]] [[1961]]) ― [[Црна Гора|црногорски]] автор на [[стрип]]ови‎, сценарист, ликовен уметник и [[архитект]].<ref>[http://www.usus.org.rs/clanovi-2/47-rade-tovladijac Биографија и галерија], Здружението на стрип уметници на Србија {{sr}}</ref> Дипломирал на Архитектонскиот факултет во [[Белград]], со проектот „''Небески град — Орбитална станица у Лагранжовој стационарној тачки – Л5''“. Со [[Зоран Туциќ]], [[Вујадин Радовановиќ]] и [[Саша Живковиќ]], тој бил основач на уметничката група „Баухаус 7“ во 1981 година во Белград. Поважни стрипови: „''Људи за звезде''“ (Ју стрип магазин, 1984-1985), „Смешна страна српске стварности“ (''Прес'', 2011-2012) и „Стрипформер“ (''Информер'', 2013—) и илустрације Хајдук Станко, Фантом, Мандрак, [[Бетмен]], Џејмс Бонд, Модести Блејз, [[Карлос Кастанеда]] итн. Еден е од основачите на Здружението на стрип уметници на Србија (Удружење стрипских уметника Србије, УСУС) во 2010 година и своевремено тој бил претседател на здружението. == Извори == {{reflist}} == Врски == * [https://www.lambiek.net/artists/t/tovladijac_rade.htm Comics creator: Rade Tovladijac], Lambiek Comiclopedia {{en}} * [http://www.betterflystudio.com/ Tovladijac's "Betterfly Studio", official website, Belgrade] {{en}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Товладијац, Раде}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1961 година]] [[Категорија:Луѓе од Улцињ]] [[Категорија:Црногорски автори на стрипови‎]] [[Категорија:Црногорски сценаристи]] [[Категорија:Црногорски архитекти]] [[Категорија:Црногорски сликари]] [[Категорија:Црногорски илустратори]] [[Категорија:Југословенски автори на стрипови‎]] [[Категорија:Југословенски сценаристи]] [[Категорија:Југословенски архитекти]] [[Категорија:Југословенски сликари]] [[Категорија:Југословенски илустратори]] [[Категорија:Црногорци од 20 век]] [[Категорија:Српски Црногорци]] he2wyrde1vj1eii0cfuazhe2w1th4ey 0 1165775 5536267 5415545 2026-04-08T16:18:01Z Виолетова 1975 /* Надворешни врски */ 5536267 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Згожелец | image_skyline = Zgorzelec_z_dachu.jpg | image_caption = Градска панорама | image_flag = POL Zgorzelec flag.svg | image_shield = POL Zgorzelec COA.svg | pushpin_map = Полска | pushpin_label_position = bottom | coordinates_region = PL | subdivision_type = Земја | subdivision_name = {{POL}} | subdivision_type1 = [[Војводства во Полска|Војводство]] | subdivision_name1 = [[Долношлеско Војводство|Долношлеско]] | subdivision_type2 = [[Окрузи во Полска|Округ]] | subdivision_name2 = [[Згожелечки округ|Згожелечки]] | subdivision_type3 = [[Општина]] | subdivision_name3 = Згожелец | leader_title = Градоначалник | leader_name = Рафал Гронич | area_total_km2 = 15.88 | population_as_of = 2014 | population_total =31 716 | population_density_km2 = auto | timezone = [[средноевропско време|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | latd = 51 | latm = 9 | lats = 1 | latNS = N | longd = 15 | longm = 0 | longs = 31 | longEW = E | postal_code_type = Postal code | postal_code = 59–900 to 59–903 | blank_name = [[Polish car number plates|Car plates]] | blank_info = DZG | blank1_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank1_info = [[Oceanic climate|Cfb]] | website ={{url|zgorzelec.eu}} }} '''Згожелец''' ({{langx|pl|Zgorzelec}}, {{langx|de|Görlitz}}, {{langx|hsb|Zhorjelc}}) — град во југозападна [[Полска]] со 32,322 жители во 2012 година. Се наоѓа во [[Долношлеско Војводство|Долншлеското Војводство]] (од 1975–1998 било во поранешното [[Јеленогурско Војводство]]). Тоа е седиштето на округот Згожелец, а исто така и на помалите област на Гмина Згожелец (иако тоа не е дел од територијата на градот ). Згожелец се наоѓа на реката Лужичка Ниса, а од другата страна на реката се наоѓа германскиот град [[Герлиц]].[[File:Zgorzelec-Wroclawska.jpg|thumb|Реконструираниот стар плоштад со поглед од реката]] == Историја == ===Почетоци=== До 1945 година, градовите на денешните Згожелец и Герлиц биле единствен субјект; и својата историја до тој момент ја делеле заедно. Денот на основањето на градот е непознат. Тој првпат се споменува во 1071 година. Во тоа време Герлиц бил мало село по име Горелиц во регионот Лужица, кој веднаш потоа стана дел од [[Бохемија]]. Во 13 век селото постепено се претворило во град. Тоа станало богато поради неговата локација на Виа Региа, антички и средновековен трговскиот пат. Во следните векови бил богат член на Шесте Града во [[Горнолужички Сојуз|Горнолужичкиот Сојуз]], и се состои од шест Лужичките градови [[Бауцен]], Герлиц, Каменц, Лаубан, [[Лебау]] и [[Цитау]]. Градот Герлиц во јужниот дел на Полска бил основан за време на владеењето на Касимир Велики во 1354 година од страна на етничките Германци колонисти од Герлиц, во последната фаза на исток спогодба од страна на Германците. Откако градот ја преживеал Триесетгодишната војна, регионот на Горна Лужица (вклучувајќи Герлиц) била предадена на [[Саксонија]] во 1635 година. Во 1815 година, по Наполеоновите војни на Виенскиот конгрес, Горлиц му бил доделен на Прусија. Така, градот бил дел од пруската покраина [[Шлеска]] од 1815 до 1945 година. ===По Втората светска војна=== [[File:Zgorzelec 190906 15 dom kulturny.jpg|thumb|Мијесли дом на културата еден од културните центри во општината во Згожелец.]] Договорот од Згожелец, меѓу Полска и [[Германска Демократска Република|Источна Германија]], бил потпишан во центарот на градот во 1950 година по Втората светска војна, со формирањето на линијата [[Одра]]-Ниса како Полско-и источно Германска граница, каде што Герлиц (лежи на Ниса) бил поделен меѓу двете земји. Германскиот дел го задржа името Герлиц, додека полскиот дел стана Згожелец. Германската и лужичката популација беla протерана од Згожелец и се заменуваат со Полјаците, и децата бегалци од граѓанската војна во [[Грција]], најголем број [[Македонци]] и дел [[Грци]]. Почнувајќи од 1948 година, околу 10.000 грчки и македонски бегалци од Граѓанската војна во Грција, главно комунистичките партизани со нивните семејства, им било дозволено да се засолнат во Полска и се населиле главно во Згожелец. Имало грчки училишта, грчки пензионерски дом, па дури и една фабрика се задржани за грчките работници. Поголемиот дел од овие бегалци подоцна се вратиле во Грција и во Македонија, но еден дел од нив останува во Полска, најмногу деца кои ги изгубиле родителите во војната. Грчката заедница во Згожелец, во 2002 година, учествувала во градењето на православната црква св. Константин и Елена. По падот на комунизмот во 1989 година, Згожелец и Герлиц развиле блиски политички односи. Два од бројните мостови над реката Ниса што биле разнесени при повлекувањето на германските сили по Втората светска војна биле повторно изградени. Исто така, повторно била воспоставена заедничка автобуска линија меѓу двата града. Градовите имаат и заеднички урбан менаџмент, а секоја година се одржуваат заеднички седници на градските совети на Згожелец и Герлиц. Во 2006 година, градовите заеднички аплицирале да бидат европска престолнина на културата во 2010 година со концептот на полско-германската соработка, но за европска престолина на културата бил избран германскиот град [[Есен]], а Герлиц и Згожелец се пласирале на второто место. ==Спорт== Туров Згожелец е машки кошаркарски тим во моментов игра во Таурон кошаркарската Лига. Во 2014 година Туров го освои својот прв национален шампионат и се квалификуваше за првпат во Евролигата. ==Надворешни врски== ===Збратимени градови:=== Згожелец е збратимен со: *{{flagicon|FRA}} Авион (Па де Кале), [[Франција]] *{{flagicon|GRE}} [[Негуш]], [[Грција]] (1998) *{{flagicon|UKR}} Мирхород, [[Украина]] *{{flagicon|GER}} [[Герлиц]], [[Германија]] ==Галерија== <gallery> Податотека:Zgorzelec z samolotu.jpg|Поглед од врвот на Згожелец Податотека:Przedmieście Nyskie.jpg|Дашинска улица Податотека:Zgorzelec (maj 2008).JPG|Варшавска улица Податотека:Zgorzelec-Postsäule-2.JPG|пост пресвртница Податотека:Amfiteatr w Zgorzelcu.jpg|Амфитеатар на Згожелец Податотека:Altstadtbruecke-zweiradenmuehle.jpg|Мостот помеѓу Згожелец и [[Герлиц]] Податотека:Zgorzelec ul. Okrzei.jpg|Згожелец ул. Окжеи Податотека:MDK Zgorzelec.jpg|Културната куќа Податотека:Schild am Grenzübergang Görlitz-Zgorzelec (polnisch).jpg|Граничен премин Податотека:Military cemetery of the Polish second army in Zgorzelec2.JPG| Податотека:Zgorzelec denkmalgeschütztes Eckhaus (4).jpg| Податотека:Rathaus Zgorzelec 1.jpg| </gallery> == Познати жители == * [[Агата Корц]] — пливачка * [[Хонората Скарбек]] — пејач == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Zgorzelec}} * [http://zgorzelec.eu Официјална страница] (на полски/англиски/француски/германски/грчки/украински) * [http://www.it.zgorzelec.pl Туристички информации] {{pl icon}} {{Coord|51|09|01|N|15|01|31|E|type:city|display=title}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Згожелец| ]] [[Категорија:Градови во Долношлеското Војводство]] [[Категорија:Поделени градови]] [[Категорија:Населени места во Горна Лужица]] [[Категорија:Згожелечки Округ]] 4lppr8it4p6uvg1h9ccw25mncur6u60 5536268 5536267 2026-04-08T16:18:19Z Виолетова 1975 5536268 wikitext text/x-wiki {{без наводи}} {{Инфокутија Населено место | name = Згожелец | image_skyline = Zgorzelec_z_dachu.jpg | image_caption = Градска панорама | image_flag = POL Zgorzelec flag.svg | image_shield = POL Zgorzelec COA.svg | pushpin_map = Полска | pushpin_label_position = bottom | coordinates_region = PL | subdivision_type = Земја | subdivision_name = {{POL}} | subdivision_type1 = [[Војводства во Полска|Војводство]] | subdivision_name1 = [[Долношлеско Војводство|Долношлеско]] | subdivision_type2 = [[Окрузи во Полска|Округ]] | subdivision_name2 = [[Згожелечки округ|Згожелечки]] | subdivision_type3 = [[Општина]] | subdivision_name3 = Згожелец | leader_title = Градоначалник | leader_name = Рафал Гронич | area_total_km2 = 15.88 | population_as_of = 2014 | population_total =31 716 | population_density_km2 = auto | timezone = [[средноевропско време|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | latd = 51 | latm = 9 | lats = 1 | latNS = N | longd = 15 | longm = 0 | longs = 31 | longEW = E | postal_code_type = Postal code | postal_code = 59–900 to 59–903 | blank_name = [[Polish car number plates|Car plates]] | blank_info = DZG | blank1_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank1_info = [[Oceanic climate|Cfb]] | website ={{url|zgorzelec.eu}} }} '''Згожелец''' ({{langx|pl|Zgorzelec}}, {{langx|de|Görlitz}}, {{langx|hsb|Zhorjelc}}) — град во југозападна [[Полска]] со 32,322 жители во 2012 година. Се наоѓа во [[Долношлеско Војводство|Долншлеското Војводство]] (од 1975–1998 било во поранешното [[Јеленогурско Војводство]]). Тоа е седиштето на округот Згожелец, а исто така и на помалите област на Гмина Згожелец (иако тоа не е дел од територијата на градот ). Згожелец се наоѓа на реката Лужичка Ниса, а од другата страна на реката се наоѓа германскиот град [[Герлиц]].[[File:Zgorzelec-Wroclawska.jpg|thumb|Реконструираниот стар плоштад со поглед од реката]] == Историја == ===Почетоци=== До 1945 година, градовите на денешните Згожелец и Герлиц биле единствен субјект; и својата историја до тој момент ја делеле заедно. Денот на основањето на градот е непознат. Тој првпат се споменува во 1071 година. Во тоа време Герлиц бил мало село по име Горелиц во регионот Лужица, кој веднаш потоа стана дел од [[Бохемија]]. Во 13 век селото постепено се претворило во град. Тоа станало богато поради неговата локација на Виа Региа, антички и средновековен трговскиот пат. Во следните векови бил богат член на Шесте Града во [[Горнолужички Сојуз|Горнолужичкиот Сојуз]], и се состои од шест Лужичките градови [[Бауцен]], Герлиц, Каменц, Лаубан, [[Лебау]] и [[Цитау]]. Градот Герлиц во јужниот дел на Полска бил основан за време на владеењето на Касимир Велики во 1354 година од страна на етничките Германци колонисти од Герлиц, во последната фаза на исток спогодба од страна на Германците. Откако градот ја преживеал Триесетгодишната војна, регионот на Горна Лужица (вклучувајќи Герлиц) била предадена на [[Саксонија]] во 1635 година. Во 1815 година, по Наполеоновите војни на Виенскиот конгрес, Горлиц му бил доделен на Прусија. Така, градот бил дел од пруската покраина [[Шлеска]] од 1815 до 1945 година. ===По Втората светска војна=== [[File:Zgorzelec 190906 15 dom kulturny.jpg|thumb|Мијесли дом на културата еден од културните центри во општината во Згожелец.]] Договорот од Згожелец, меѓу Полска и [[Германска Демократска Република|Источна Германија]], бил потпишан во центарот на градот во 1950 година по Втората светска војна, со формирањето на линијата [[Одра]]-Ниса како Полско-и источно Германска граница, каде што Герлиц (лежи на Ниса) бил поделен меѓу двете земји. Германскиот дел го задржа името Герлиц, додека полскиот дел стана Згожелец. Германската и лужичката популација беla протерана од Згожелец и се заменуваат со Полјаците, и децата бегалци од граѓанската војна во [[Грција]], најголем број [[Македонци]] и дел [[Грци]]. Почнувајќи од 1948 година, околу 10.000 грчки и македонски бегалци од Граѓанската војна во Грција, главно комунистичките партизани со нивните семејства, им било дозволено да се засолнат во Полска и се населиле главно во Згожелец. Имало грчки училишта, грчки пензионерски дом, па дури и една фабрика се задржани за грчките работници. Поголемиот дел од овие бегалци подоцна се вратиле во Грција и во Македонија, но еден дел од нив останува во Полска, најмногу деца кои ги изгубиле родителите во војната. Грчката заедница во Згожелец, во 2002 година, учествувала во градењето на православната црква св. Константин и Елена. По падот на комунизмот во 1989 година, Згожелец и Герлиц развиле блиски политички односи. Два од бројните мостови над реката Ниса што биле разнесени при повлекувањето на германските сили по Втората светска војна биле повторно изградени. Исто така, повторно била воспоставена заедничка автобуска линија меѓу двата града. Градовите имаат и заеднички урбан менаџмент, а секоја година се одржуваат заеднички седници на градските совети на Згожелец и Герлиц. Во 2006 година, градовите заеднички аплицирале да бидат европска престолнина на културата во 2010 година со концептот на полско-германската соработка, но за европска престолина на културата бил избран германскиот град [[Есен]], а Герлиц и Згожелец се пласирале на второто место. ==Спорт== Туров Згожелец е машки кошаркарски тим во моментов игра во Таурон кошаркарската Лига. Во 2014 година Туров го освои својот прв национален шампионат и се квалификуваше за првпат во Евролигата. ==Надворешни врски== ===Збратимени градови:=== Згожелец е збратимен со: *{{flagicon|FRA}} Авион (Па де Кале), [[Франција]] *{{flagicon|GRE}} [[Негуш]], [[Грција]] (1998) *{{flagicon|UKR}} Мирхород, [[Украина]] *{{flagicon|GER}} [[Герлиц]], [[Германија]] ==Галерија== <gallery> Податотека:Zgorzelec z samolotu.jpg|Поглед од врвот на Згожелец Податотека:Przedmieście Nyskie.jpg|Дашинска улица Податотека:Zgorzelec (maj 2008).JPG|Варшавска улица Податотека:Zgorzelec-Postsäule-2.JPG|пост пресвртница Податотека:Amfiteatr w Zgorzelcu.jpg|Амфитеатар на Згожелец Податотека:Altstadtbruecke-zweiradenmuehle.jpg|Мостот помеѓу Згожелец и [[Герлиц]] Податотека:Zgorzelec ul. Okrzei.jpg|Згожелец ул. Окжеи Податотека:MDK Zgorzelec.jpg|Културната куќа Податотека:Schild am Grenzübergang Görlitz-Zgorzelec (polnisch).jpg|Граничен премин Податотека:Military cemetery of the Polish second army in Zgorzelec2.JPG| Податотека:Zgorzelec denkmalgeschütztes Eckhaus (4).jpg| Податотека:Rathaus Zgorzelec 1.jpg| </gallery> == Познати жители == * [[Агата Корц]] — пливачка * [[Хонората Скарбек]] — пејач == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Zgorzelec}} * [http://zgorzelec.eu Официјална страница] (на полски/англиски/француски/германски/грчки/украински) * [http://www.it.zgorzelec.pl Туристички информации] {{pl icon}} {{Coord|51|09|01|N|15|01|31|E|type:city|display=title}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Згожелец| ]] [[Категорија:Градови во Долношлеското Војводство]] [[Категорија:Поделени градови]] [[Категорија:Населени места во Горна Лужица]] [[Категорија:Згожелечки Округ]] srt6to7ldpqftgyxz3ilhhofyrcaf6z 5536269 5536268 2026-04-08T16:18:43Z Виолетова 1975 5536269 wikitext text/x-wiki {{без извори}} {{Инфокутија Населено место | name = Згожелец | image_skyline = Zgorzelec_z_dachu.jpg | image_caption = Градска панорама | image_flag = POL Zgorzelec flag.svg | image_shield = POL Zgorzelec COA.svg | pushpin_map = Полска | pushpin_label_position = bottom | coordinates_region = PL | subdivision_type = Земја | subdivision_name = {{POL}} | subdivision_type1 = [[Војводства во Полска|Војводство]] | subdivision_name1 = [[Долношлеско Војводство|Долношлеско]] | subdivision_type2 = [[Окрузи во Полска|Округ]] | subdivision_name2 = [[Згожелечки округ|Згожелечки]] | subdivision_type3 = [[Општина]] | subdivision_name3 = Згожелец | leader_title = Градоначалник | leader_name = Рафал Гронич | area_total_km2 = 15.88 | population_as_of = 2014 | population_total =31 716 | population_density_km2 = auto | timezone = [[средноевропско време|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | latd = 51 | latm = 9 | lats = 1 | latNS = N | longd = 15 | longm = 0 | longs = 31 | longEW = E | postal_code_type = Postal code | postal_code = 59–900 to 59–903 | blank_name = [[Polish car number plates|Car plates]] | blank_info = DZG | blank1_name = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank1_info = [[Oceanic climate|Cfb]] | website ={{url|zgorzelec.eu}} }} '''Згожелец''' ({{langx|pl|Zgorzelec}}, {{langx|de|Görlitz}}, {{langx|hsb|Zhorjelc}}) — град во југозападна [[Полска]] со 32,322 жители во 2012 година. Се наоѓа во [[Долношлеско Војводство|Долншлеското Војводство]] (од 1975–1998 било во поранешното [[Јеленогурско Војводство]]). Тоа е седиштето на округот Згожелец, а исто така и на помалите област на Гмина Згожелец (иако тоа не е дел од територијата на градот ). Згожелец се наоѓа на реката Лужичка Ниса, а од другата страна на реката се наоѓа германскиот град [[Герлиц]].[[File:Zgorzelec-Wroclawska.jpg|thumb|Реконструираниот стар плоштад со поглед од реката]] == Историја == ===Почетоци=== До 1945 година, градовите на денешните Згожелец и Герлиц биле единствен субјект; и својата историја до тој момент ја делеле заедно. Денот на основањето на градот е непознат. Тој првпат се споменува во 1071 година. Во тоа време Герлиц бил мало село по име Горелиц во регионот Лужица, кој веднаш потоа стана дел од [[Бохемија]]. Во 13 век селото постепено се претворило во град. Тоа станало богато поради неговата локација на Виа Региа, антички и средновековен трговскиот пат. Во следните векови бил богат член на Шесте Града во [[Горнолужички Сојуз|Горнолужичкиот Сојуз]], и се состои од шест Лужичките градови [[Бауцен]], Герлиц, Каменц, Лаубан, [[Лебау]] и [[Цитау]]. Градот Герлиц во јужниот дел на Полска бил основан за време на владеењето на Касимир Велики во 1354 година од страна на етничките Германци колонисти од Герлиц, во последната фаза на исток спогодба од страна на Германците. Откако градот ја преживеал Триесетгодишната војна, регионот на Горна Лужица (вклучувајќи Герлиц) била предадена на [[Саксонија]] во 1635 година. Во 1815 година, по Наполеоновите војни на Виенскиот конгрес, Горлиц му бил доделен на Прусија. Така, градот бил дел од пруската покраина [[Шлеска]] од 1815 до 1945 година. ===По Втората светска војна=== [[File:Zgorzelec 190906 15 dom kulturny.jpg|thumb|Мијесли дом на културата еден од културните центри во општината во Згожелец.]] Договорот од Згожелец, меѓу Полска и [[Германска Демократска Република|Источна Германија]], бил потпишан во центарот на градот во 1950 година по Втората светска војна, со формирањето на линијата [[Одра]]-Ниса како Полско-и источно Германска граница, каде што Герлиц (лежи на Ниса) бил поделен меѓу двете земји. Германскиот дел го задржа името Герлиц, додека полскиот дел стана Згожелец. Германската и лужичката популација беla протерана од Згожелец и се заменуваат со Полјаците, и децата бегалци од граѓанската војна во [[Грција]], најголем број [[Македонци]] и дел [[Грци]]. Почнувајќи од 1948 година, околу 10.000 грчки и македонски бегалци од Граѓанската војна во Грција, главно комунистичките партизани со нивните семејства, им било дозволено да се засолнат во Полска и се населиле главно во Згожелец. Имало грчки училишта, грчки пензионерски дом, па дури и една фабрика се задржани за грчките работници. Поголемиот дел од овие бегалци подоцна се вратиле во Грција и во Македонија, но еден дел од нив останува во Полска, најмногу деца кои ги изгубиле родителите во војната. Грчката заедница во Згожелец, во 2002 година, учествувала во градењето на православната црква св. Константин и Елена. По падот на комунизмот во 1989 година, Згожелец и Герлиц развиле блиски политички односи. Два од бројните мостови над реката Ниса што биле разнесени при повлекувањето на германските сили по Втората светска војна биле повторно изградени. Исто така, повторно била воспоставена заедничка автобуска линија меѓу двата града. Градовите имаат и заеднички урбан менаџмент, а секоја година се одржуваат заеднички седници на градските совети на Згожелец и Герлиц. Во 2006 година, градовите заеднички аплицирале да бидат европска престолнина на културата во 2010 година со концептот на полско-германската соработка, но за европска престолина на културата бил избран германскиот град [[Есен]], а Герлиц и Згожелец се пласирале на второто место. ==Спорт== Туров Згожелец е машки кошаркарски тим во моментов игра во Таурон кошаркарската Лига. Во 2014 година Туров го освои својот прв национален шампионат и се квалификуваше за првпат во Евролигата. ==Надворешни врски== ===Збратимени градови:=== Згожелец е збратимен со: *{{flagicon|FRA}} Авион (Па де Кале), [[Франција]] *{{flagicon|GRE}} [[Негуш]], [[Грција]] (1998) *{{flagicon|UKR}} Мирхород, [[Украина]] *{{flagicon|GER}} [[Герлиц]], [[Германија]] ==Галерија== <gallery> Податотека:Zgorzelec z samolotu.jpg|Поглед од врвот на Згожелец Податотека:Przedmieście Nyskie.jpg|Дашинска улица Податотека:Zgorzelec (maj 2008).JPG|Варшавска улица Податотека:Zgorzelec-Postsäule-2.JPG|пост пресвртница Податотека:Amfiteatr w Zgorzelcu.jpg|Амфитеатар на Згожелец Податотека:Altstadtbruecke-zweiradenmuehle.jpg|Мостот помеѓу Згожелец и [[Герлиц]] Податотека:Zgorzelec ul. Okrzei.jpg|Згожелец ул. Окжеи Податотека:MDK Zgorzelec.jpg|Културната куќа Податотека:Schild am Grenzübergang Görlitz-Zgorzelec (polnisch).jpg|Граничен премин Податотека:Military cemetery of the Polish second army in Zgorzelec2.JPG| Податотека:Zgorzelec denkmalgeschütztes Eckhaus (4).jpg| Податотека:Rathaus Zgorzelec 1.jpg| </gallery> == Познати жители == * [[Агата Корц]] — пливачка * [[Хонората Скарбек]] — пејач == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Zgorzelec}} * [http://zgorzelec.eu Официјална страница] (на полски/англиски/француски/германски/грчки/украински) * [http://www.it.zgorzelec.pl Туристички информации] {{pl icon}} {{Coord|51|09|01|N|15|01|31|E|type:city|display=title}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Згожелец| ]] [[Категорија:Градови во Долношлеското Војводство]] [[Категорија:Поделени градови]] [[Категорија:Населени места во Горна Лужица]] [[Категорија:Згожелечки Округ]] g0c82j6oo9jrvdck3ps899u7g7i566g 0 1171324 5536339 5534765 2026-04-08T19:42:27Z Carshalton 30527 /* Хронологија на репрезентативните настапи */ 5536339 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Родриго Бентанкур | image = [[Податотека:20171114 AUT URU 4518 - Rodrigo Bentancur (cropped) 2.jpg|200px]] | fullname = Родриго Бентанкур Колман | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1997|6|5}} | cityofbirth = {{роден во|Нуева Елвесија|}} | countryofbirth = [[Уругвај]] | nationality = {{flagsport|URU}} [[Уругвај]] | height = {{height|m=1.85}} | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = {{Fb team Tottenham}} | clubnumber = 30 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Boca Juniors}} | years1 = 2015-2017 | caps1 = 51 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Boca Juniors}} | years2 = 2017-2022 | caps2 = 133 | goals2 = 2 | clubs2 = {{Fb team Juventus}} | years3 = 2022- | caps3 = 81 | goals3 = 8 | clubs3 = {{Fb team Tottenham}} | nationalyears1 = 2017 | nationalcaps1 = 14 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|URU}} [[Фудбалска репрезентација на Уругвај под 20 години|Уругвај 20]] | nationalyears2 = 2017- | nationalcaps2 = 67 | nationalgoals2 = 3 | nationalteam2 = {{flagsport|URU}} [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] }} '''Родриго Бентанкур''' (роден на 25 јуни 1997, во [[Нуева Елвесија]]) — [[уругвај]]ски [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) Tottenham}} и на [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|уругвајската репрезентација]]. ==Биографија== Роден и израснат во [[Нуева Елвесија]], [[Колонија (департман)|департманот Колонија]], Бентанкур ја изгубил својата мајка кога имал само 4 години. Изборот на дресот со број 30 е почит за неа, сеќавајќи се на нејзиниот роденден. Тој бил фудбалски навивач уште од детството, а го израснал неговиот татко и неговата нова партнерка. Во семејството го добил прекарот ''Лоло'',<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2018/10/09/rodrigo-bentancur-juventus-origini-uruguay-madre.html|title=Alle origini di Bentancur, certezza della Juventus|access-date=2 декември 2018}}</ref> додека италијанските весници го идентификувале како ''Принчипе'' (превод на мак. Принц),<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/02-12-2018/juventus-bentancur-principe-centrocampo-mezzala-play-juve-fiorentina-310916063643.shtml|title=Juventus, Bentancur è il principe del centrocampo|access-date=2 декември 2018}}</ref> веројатно сметајќи го за наследник на [[Клаудио Маркизио]], познат по прекарот ''Ил Принчипино'' (превод на мак. Малиот Принц), во средниот ред на {{Fb team (N) Juventus}}. ==Технички карактеристики== Како [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од средниот ред|внатрешен играч од средниот ред]], Бентанкур може да се прилагоди и да ги игра сите улоги во средниот ред, од позицијата со [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|дефанзивни задачи]] до [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч од среден ред|офанзивен играч од средниот ред]], како и [[Среден ред (фудбал)#Мецала|мецала]], позицијата на која најдобро се снаоѓа.<ref name="cds" /><ref name= talento >{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/2016/08/11-14273763/calciomercato_ecco_chi_e_bentancur_il_talento_che_piace_a_milan_e_juventus/|title=Calciomercato, ecco chi è Bentancur: il talento che piace a Milan e Juventus|author=Marco Gentile|date=11 август 2016|access-date=12 мај 2017}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-11-2019/bentancur-cocco-sarri-cosi-si-preso-juve-ma-quei-gialli-3501426617862.shtml|title=Bentancur, il “cocco” di Sarri: così si è preso la Juve. Ma quei gialli...|access-date=28 ноември 2019}}</ref> Многу технички играч,<ref name= talento /> [[Амбидекстрија|амбидекстер]],<ref name= cds /><ref name="talento" /> и многу силен физички играч од средниот ред,<ref name= cds /><ref name="talento" /><ref name=":0" /> добар во вметнувања и со ефективен дриблинг.<ref name= cds /> Може да се користи и во одбранбената фаза, способен е да притиска и да ги сече додавањата на противниците, но често неговата импулсивност го наведува да прави прекршоци и добива голем број на картони.<ref name=":0" /> ==Клупска кариера== ===Бока Хуниорс=== [[Податотека:Rodrigo Bentancur.jpg|thumb|left|190px|Бентанкур во Бока Хуниорс]] Како дете почнал да игра во клубот Артесано во Нуева Елвесија, но на 9 години татко му го одвел него и неговиот брат на проби во [[ФК Пењарол|Пењарол]], за потоа тој да се приклучи на младинската академија на овој уругвајскиот клуб.<ref name="cds">{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/juve/2017/04/21-24660790/juventus_bentancur_ha_firmato_fino_al_2022/|title=Juventus, Bentancur ha firmato fino al 2022: «Mi manda Tevez, darò il massimo» è considerato uno dei migliori centrocampisti del panorama mondiale|date=21 април 2017|access-date=12 мај 2017}}</ref><ref name="Penarol">{{cite web |url=http://www.goal.com/it/news/3785/generazione-di-fenomeni/2016/09/30/24341842/profilo-rodrigo-bentancur-il-genio-del-boca-che-ha-stregato |title=Profilo - Rodrigo Bentancur, il genio del Boca che ha stregato la Juventus |access-date=11 декември 2017}}</ref> Таму ќе остане три години, пред да се пресели во Аргентина во [[ФК Бока Хуниорс|Бока Хуниорс]]. Своето деби како професионалец го направил на 9 април 2015 година, во натпреварот од [[Копа Либертадорес]] против [[ФК Монтевидео Вондерерс|Монтевидео Вондерерс]] влегувајќи во игра во 69-тата минута во победата со 3-0, по што уследило и неговото деби во [[Примера Дивисион (Аргентина)|првенството]] на 12 април 2017 во натпреварот против [[ФК Нуева Чикаго|Нуева Чикаго]] кој завршил 0-0, влегувајќи на местото на [[Пабло Перес]] во 77-мата минута.<ref name="soccerway2">{{Наведена мрежна страница|url=http://int.soccerway.com/matches/2015/04/12/argentina/primera-division/boca-juniors/ca-nueva-chicago/1978271/|title=Boca Juniors vs. Nueva Chicago - 12 April 2015 - Soccerway|publisher=soccerway.com|accessdate=2015-06-28}}</ref> Во текот на летото на 2015 година, Бентанкур бил вклучен во договорот со кој бил извршен трансферот на [[Карлос Тевес]] од [[ФК Јувентус|Јувентус]] во Бока Хуниорс; како дел од овој договор, екипата на Јувентус се здобила со право да одлучува за купување на Бентанкур, што можело да се оствари до 20 април 2017 година за износ од 9,4 милиони евра.<ref>{{наведени вести|url=http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/2015/07/13-2397979/juventus_le_mani_sul_vivaio_del_boca_grazie_a_tevez/|title=Juventus, le mani sul vivaio del Boca grazie a Tevez|publisher=[[Corriere dello Sport - Stadio]]|date=13 јули 2015|accessdate=13 август 2016}}</ref> На крајот на 2015 година, тој бил избран од аргентинскиот весник ''[[Clarín]]'' за играч откровение на годината.<ref name="talento" /> ===Јувентус=== Откако спортскиот директор на Јувентус, [[Џузепе Марота]], потврдил дека Јувентус ќе го искористи своето право за купување на Бентанкур,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/en-ie/news/3923/italy/2016/12/19/30652472/were-working-on-signing-witsel-juventus-ceo-reveals-talks|title=Signing with Bentnacur|date=19 December 2016|access-date=19 December 2016|publisher=GOAL}}</ref> на 3 април 2017 тој стигнал во Торино и ги завршил медицинските тестови истиот ден, по што потпишал петгодишен договор со Јувентус во трајност од 1 јули 2017, до 30 јуни 2022. Своето деби за Јувентус го направил на 26 август 2017, влегувајќи како замена во победата со 4-2 на гости против [[ФК Џенова|Џенова]] во [[Серија А]]. Под водството на тренерот [[Масимилијано Алегри]], својата прва сезона во Јувентус ја завршил со 27 настапи во сите натпреварувања, освојувајќи ги своето прво [[скудето]] и првиот [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]] во кариерата. [[Податотека:Bentancur-juventus-2019 (cropped).jpg|200px|thumb|right|Бентанкур со {{Fb team (N) Juventus}} во 2019.]] На 6 октомври 2018, Бентанкур го постигнал својот прв гол во дресот на Јувентус во победата со 2-0 на гостувањето кај {{Fb team (N) Udinese}} во [[Серија А 2018-2019|Серија А]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.calciomercato.it/news/318824/udinese_juventus_gioia_bentancur_primo_gol_in_bianconero|title=UDINESE-JUVENTUS, GIOIA BENTANCUR: PRIMO GOL IN BIANCONERO|website=www.calciomercato.it|date=6 октомври 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.football-italia.net/128987/bentancur-enjoys-debut-juve-goal |title=Bentancur enjoys debut Juve goal |publisher=Football Italia |date=6 October 2018 |accessdate=6 October 2018 }}</ref> Својот втор гол го постигнал на 1&nbsp;декември, во победата со 3-0 над {{Fb team (N) Fiorentina}} во [[Фиренца]], исто така во Серија А. Во јануари 2019, го освоил својот прв [[Суперкуп на Италија 2018|Суперкуп на Италија]] играјќи 86 минути во победата со 1-0 над {{Fb team (N) Milan}}, а на крајот од сезоната го освоил своето второ скудето со „''бјанконерите''“. На 22 јуни 2019, Бентанкур го продолжил договорот со Јувентус до 2024 година.<ref>{{наведени вести|url=http://sportskoradio903.com.mk/bentakur-go-prodolzhi-dogovorot-so-juventus/|title= Бентакур го продолжи договорот со Јувентус|publisher=Спортско радио 90.3 фм|date=22 јуни 2019|accessdate=1 јули 2019}}</ref> На 26 јули 2020, сега со нов тренер [[Маурицио Сари]], Бентанкур го освоил своето трето скудето во кариерата со Јувентус. [[ФК Јувентус сезона 2019-2020|Сезоната 2019-2020]] ја завршил со 43 настапи и еден гол, кој го постигнал во четвртфиналето на [[Фудбалски куп на Италија 2019-2020|Купот на Италија]] против [[ФК Рома|Рома]] во победата со 3-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2020/01/23-65898656/pagelle_juve_ronaldo_show_buffon_e_bentancur_da_urlo/|title=Pagelle Juve, Ronaldo show. Buffon e Bentancur da urlo|date=23 јануари 2020|access-date=23 јануари 2020}}</ref> Во сезоната 2020-2021, Бентанкур му помогнал на својот клуб да освои два нови трофеи: [[Суперкуп на Италија 2020|Суперкупот на Италија 2020]] и [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|Купот на Италија]]. Вкупно за Јувентус одиграл 181 натпревар и постигнал 3 гола, освојувајќи седум трофеи за четири и пол години во кои го носел дресот на ''Старата дама''. ===Тотенхем=== На 31 јануари 2022, Бентанкур потпишал три и пол годишен договор со {{Fb team (N) Tottenham}}, во трансфер вреден 19 милиони евра (потенцијално може да се искачи до 25 милиони евра во зависност од одредени бонуси).<ref>{{cite web|url=https://www.tottenhamhotspur.com/news/2022/january/bentancur-completes-move/|title=Bentancur completes move|website=www.tottenhamhotspur.com|date=31 January 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/en/news/articles/suerte-rodri|title=Suerte, Rodri!|website=www.juventus.com/en|date=31 January 2022}}</ref> Своето деби за ''Спарс'' го направил на 5 февруари 2022, влегувајќи како замена во второто полувреме на местото на [[Хари Винкс]] во победата со 3-1 на домашен терен над [[ФК Брајтон и Хоув Албион|Брајтон]] во четвртата рунда на [[ФА Куп 2021-2022|ФА купот]].<ref>{{cite news|url=https://tothelaneandback.com/2022/02/06/spurs-tottenham-hotspur-manager-antonio-conte-dejan-kulusevski-rodrigo-bentancur-debut-fa-cup-brighton/|title=Conte gives verdict on Tottenham’s new January signings making debut in FA Cup win|publisher=tothelaneandback.com|author=Krishnan Sreekumar|date=6 февруари 2022|access-date=6 февруари 2022}}</ref> Четири дена подоцна, повторно влегувајќи од клупата дебитирал во [[Премиер лига на Англија 2021-2022|Премиер лигата]], заменувајќи го [[Пјер-Емил Хојбјерг]] во поразот на домашен терен од [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]] со 2-3.<ref>{{cite tweet |author=Tottenham Hotspur |author-link=Tottenham Hotspur |user=SpursOfficial |number=1491517443520532481 |date=9 February 2022 |title=A Premier League debut for Rodrigo Bentancur. 👏 ➡️ Bentancur ⬅️ Højbjerg ⚪️ 1-1 🟡 (58') https://t.co/T1wLO8Z38u |language=en |access-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209210101/https://twitter.com/SpursOfficial/status/1491517443520532481 |archive-date=9 February 2022 |url-status=live}}</ref> [[File:Lorencio.jpg|thumb|left|Бентанкур играјќи за [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] во 2022 година.]] На 18 септември 2022 година, Бентанкур го постигнал својот прв гол за Тотенхем во победата со 6-2 на домашен терен над [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]] во [[Премиер лига на Англија 2022-2023|Премиер лигата]].<ref>{{Cite web |title=Tottenham 6-2 Leicester: Heung-min Son ends drought with second half hat-trick |url=https://www.skysports.com/football/news/11661/12698875/tottenham-6-2-leicester-heung-min-son-ends-drought-with-second-half-hat-trick |access-date=29 October 2022 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> На 26 октомври, тој го спасил Тотенхем од пораз во ремито 1-1 против [[ФК Спортинг Лисабон|Спортинг Лисабон]] со погодок во 80-тата минута, што бил негов прв во кариерата во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]]. Тој ја продолжил својата голгетерска форма три дена подоцна во првенствотото против [[АФК Борнмут|Борнмут]], кога влегувајќи од клупата успеал да го постигне победничкиот гол во судиското надополнување, завршувајќи го камбекот на Спарс од негатива 0-2 до победа 3-2.<ref>{{Cite news |title=Bentancur scores late winner as Spurs fight back |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/63354914 |access-date=29 October 2022}}</ref> Две недели подоцна, тој постигнал два гола на еден натпревар, во првенствената победа со 4-3 над [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]].<ref>{{cite web|url=https://www.tottenhamhotspur.com/news/2022/november/story-of-the-match-spurs-4-3-leeds-united/|title=Spurs 4-3 Leeds United|website=Tottenham Hotspur|date=12 November 2022}}</ref> На 11 февруари 2023 година, Бентанкур доживеал [[повреда на предните вкрстени лигаменти]] за време на натпреварот против [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]], која го оддалечила од терените до крајот на сезоната.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2023/feb/12/rodrigo-bentancur-tottenham-out-for-rest-of-season-injury |title=Rodrigo Bentancur out for rest of season in major blow to Tottenham |first=Fabrizio|last= Romano|date= 12 February 2023|work=The Guardian }}</ref> Бентанкур го направил своето враќање на терените на 27 октомври 2023, влегувајќи како замена од клупата за резерви во гостинската победа над {{Fb team (N) Crystal Palace}} (1-2). На 5 јануари 2024 година, во победата со 1-0 над [[ФК Барнли|Барнли]] во [[ФА Куп 2023-2024|ФА Купот]], Бентанкур ја носел [[Капитен|капитенската лента]] на ''Спарс'' во отсуство на стандарните капитени [[Сон Хеунг-мин]], [[Џејмс Мадисон]] и [[Кристијан Ромеро]].<ref name="TottenhamCaptain">{{cite web|url=https://www.tottenhamhotspur.com/news/2024/january/ange-on-bentancur-captaincy-decision/|title=Ange on Bentancur captaincy decision|publisher=[[ФК Тотенхем Хотспар]]|language=en|date=5 јануари 2024|access-date=15 јануари 2024}}</ref> Менаџерот [[Анге Постекоглу]] во врска со тоа изјавил дека „капитенската лента ќе биде некој вид на награда за него, за тешките 8 месеци што ги минал во периодот додека бил поврден“.<ref name="TottenhamCaptain"/> Својот прв гол по враќањето од повредата го постигнал девет дена подоцна, во ремито 2-2 во првенството против {{Fb team (N) Manchester United}} на [[Олд Трафорд]].<ref>{{Cite news |title=Tottenham fight back to earn draw at Man Utd |url=https://www.bbc.com/sport/football/67904868 |access-date=2024-01-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 18 ноември 2024 година, тој бил казнет со суспензија од седум натпревари и парична казна од 100.000 фунти за расистичка шега на сметка на соиграчот Сон Хеунг-мин за време на интервју за уругвајска телевизија во јуни 2024 година.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/24_novembre_18/bentancur-squalifica-razzismo-son-multa-4d90ef2f-f457-4de0-a3bd-d34c76e1fxlk.shtml|title=Bentancur, frase razzista su Son: squalifica per 7 giornate e multa da 100.000 sterline|website=Corriere della Sera|date=2024-11-18|language=it-IT|access-date=2024-11-18}}</ref> По изјавата двајцата фудбалери јавно објавиле дека ги расчистиле сметките меѓу нив.<ref name=":1" /> На 8 јануари 2025, за време на првиот полуфинален натпревар од Лига купот против {{Fb team (N) Liverpool}} добиен со 1-0, Бентанкур колабирал на теренот по еден обид да ја удри топката со глава по што бил изнесен од теренот со помош на лекарските екипи и заменет од [[Бренан Џонсон]] по само 15 минути игра.<ref name="LiverpoolInjury">{{cite web|url=https://news.sky.com/story/rodrigo-bentancur-tottenham-midfielder-says-all-good-after-worrying-injury-during-liverpool-match-13285843|title=Rodrigo Bentancur: Tottenham midfielder says 'all good' after worrying injury during Liverpool match|publisher=sky news|date=9 јануари 2025|access-date=17 февруари 2025}}</ref> Сепак, следното утро тој самиот се огласил по социјалните мрежи и објавил дека се е во ред со него и дека се чувствува добро.<ref name="LiverpoolInjury"/><ref>{{cite web|url=https://www.sportingnews.com/uk/football/tottenham-hotspur/news/rodrigo-bentancur-breaks-silence-collapse-spurs-vs-liverpool/5d15863b735b259d73e17508|title=Rodrigo Bentancur breaks silence after scary collapse in Spurs vs. Liverpool|publisher=sportingnews.com|language=en|date=9 јануари 2025|access-date=17 февруари 2025}}</ref> На 21 мај 2025 година, тој започнал како стартер во победата од 1-0 против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]]<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.transfermarkt.it/tottenham-hotspur_manchester-united/index/spielbericht/4547807|title=Tottenham Hotspur - Manchester United, 21/05/2025 - UEFA Europa League - Cronaca della partita|website=www.transfermarkt.it|access-date=2026-03-31}}</ref> во [[Финале на УЕФА Лига Европа во 2025 година|финалето]] на [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]].<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europa-League/21-05-2025/il-tottenham-vince-l-europa-league-1-0-al-manchester-united-gol-di-johnson.shtml|title=Johnson segna, Vicario para, la noia domina: Europa League al Tottenham, ma è una finalina|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2026-03-31}}</ref> На 20 декември, тој достигнал 100 настапи во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] со [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] за време на поразот со 1-2 од [[ФК Ливерпул|Ливерпул]].<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.tottenhamhotspur.com/news/2025/december/pedro-porro-and-rodrigo-bentancur-reach-100-premier-league-appearances/|title=Pedro Porro and Rodrigo Bentancur reach 100 Premier League appearances|website=Tottenham Hotspur|access-date=2026-03-31}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Бентанкур бил дел од репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Уругвај под 20 години|Уругвај под 20 години]] која настапила на [[Јужноамериканско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Јужноамериканското првенство за играчи под 20 години 2017]] во [[Еквадор]]. Тој постигнал еден гол на првенството во победата со 3-0 над [[Фудбалска репрезентација на Боливија под 20 години|Боливија]] во првата фаза од турнирот.<ref>[http://depor.com/futbol-internacional/resto-del-mundo/bolivia-vs-uruguay-vivo-directo-online-sudamericano-sub-20-27436 Uruguay clasificó al hexagonal del Sudamericano Sub 20 tras vencer 3-0 a Bolivia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170128063129/http://depor.com/futbol-internacional/resto-del-mundo/bolivia-vs-uruguay-vivo-directo-online-sudamericano-sub-20-27436 |date=2017-01-28 }} depor.com</ref> Уругвајците на крајот го освоиле првенството, а Бентанкур придонел за тоа со 8 настапи и 1 гол. Неколку месеци подоцна, тој настапил и на [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години|Светското првенство под 20 години]], каде Уругвај го освоил четвртото место. Во септември 2017 година, тој го добил својот прв повик во [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|сениорската репрезентација на Уругвај]] од селекторот [[Оскар Табарес]], за октомвриските квалификациски натпревари за Светското првенство 2018, против [[Фудбалска репрезентација на Венецуела|Венецуела]] и [[Фудбалска репрезентација на Боливија|Боливија]].<ref>{{наведени вести|url=http://gianlucadimarzio.com/it/uruguay-prima-convocazione-per-bentancur-la-lista-completa|title=Uruguay, prima convocazione per Bentancur: la lista completa|website=gianlucadimarzio.com|date=15 септември 2017}}</ref> Дебитирал на 5 октомври, на возраст од 20 години, во натпреварот против Венецуела во [[Сан Кристобал]], заменувајќи го [[Кристијан Родригес]] во 65-тата минута од натпреварот.<ref>{{наведени вести|author=Stefano Lanzo|url=http://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2017/10/07-31916695/juventus_bentancur_promosso_anche_da_tabarez/|title=Juventus, Bentancur promosso anche da Tabarez|website=tuttosport.com|date=7 октомври 2017}}</ref> Во мај 2018, Бентанкур се нашол на списокот на играчи на селекторот [[Оскар Табарес]] за [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство 2018]] во [[Русија]]. Тој ги одиграл сите натпревари на својата репрезентација во [[Светско првенство во фудбал 2018 - група A|групната фаза]] во која Уругвај остварил три победи и со максимален број на бодови се квалификувал за осминафиналето. Во осминафиналето против [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] во победата со 2-1, Бентанкур му асистирал на [[Единсон Кавани]] за победничкиот погодок на ''Селесте''.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.bbc.com/sport/football/44439361#tab-2 |title=Uruguay 2-1 Portugal |publisher=BBC Sport |author1=Gary Rose |date=30 June 2018 |accessdate=10 July 2018 }}</ref> Уругвај бил елиминиран од турнирот по поразот со 2-0 од подоцнежниот шампион [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] во четвртфиналето на 6 јули.<ref>{{Наведена мрежна страница |last1=Bevan |first1=Chris |title=Uruguay 0 France 2 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44652179 |publisher=BBC Sport |accessdate=6 July 2018 |location=Nizhny Novgorod |date=6 July 2018}}</ref> Следното лето, Табарес го повикал Бентанкур на [[Копа Америка 2019]] во Бразил.<ref>{{наведени вести |url=https://copaamerica2019.live/uruguay-team-squads/ |title=Uruguay Team Squads Copa America 2019 |work=copaamerica2019.live |date=7 March 2019 |accessdate=13 June 2019 |archive-date=2021-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416112817/https://copaamerica2019.live/uruguay-team-squads/ |url-status=dead }}</ref> Таму Уругвај бил елиминиран во четвртфиналето од [[Фудбалска репрезентација на Перу|Перу]] на 29 јуни, по изведување на пенали откако натпреварот завршил 0–0; покрај тоа што Бентанкур бил еден од прецизните изведувачи за својата репрезентација Уругвај загубил со 4–5 на пенали.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/48777158 |title=Uruguay 0–0 Peru |work=BBC Sport |date=29 June 2019 |accessdate=30 June 2019 }}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|URU}} {{Cronopar|5-10-2017|Сан Кристобал|VEN|0|0|URU|-|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{subon|65}}|14=Сан Кристобал (Венецуела)|15=[[Додаток:Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 КОНМЕБОЛ - резултати и состави (10-18 коло)#Венецуела - Уругвај|дет.]]}} {{Cronopar|10-10-2017|Монтевидео|URU|4|2|BOL|-|Квалификации за Светско првенство|2018|15=[[Додаток:Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 КОНМЕБОЛ - резултати и состави (10-18 коло)#Уругвај - Боливија|дет.]]}} {{Cronopar|10-11-2017|Варшава|POL|0|0|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|14-11-2017|Виена|AUT|2|1|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-3-2018|Нанинг|URU|2|0|CZE|-|Пријателска|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|26-3-2018|Нанинг|WAL|0|1|URU|-|Пријателска|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|8-6-2018|Монетевидео|URU|3|0|UZB|-|Пријателска}} {{Cronopar|15-06-2018|Екатеринбург|EGY|0|1|URU|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|15=[[Светско првенство во фудбал 2018 - група A#Египет - Уругвај|дет.]]}} {{Cronopar|20-6-2018|Ростов|URU|1|0|SAU|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|15=[[Светско првенство во фудбал 2018 - група A#Уругвај - Саудиска Арабија|дет.]]}} {{Cronopar|25-6-2018|Самара|URU|3|0|RUS|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|13={{yel|59}} {{suboff|63}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2018 - група A#Уругвај - Русија|дет.]]}} {{Cronopar|30-6-2018|Сочи|URU|2|1|POR|-|Светско првенство|2018|Осминафинале|13={{suboff|63}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2018 - нокаут фаза#Уругвај – Португалија|дет.]]}} {{Cronopar|6-7-2018|Нижни Новгород|URU|0|2|FRA|-|Светско првенство|2018|Четвртфинале|13={{yel|38}} {{suboff|59}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2018 - нокаут фаза#Уругвај – Франција|дет.]]}} {{Cronopar|7-9-2018|Лос Анџелес|MEX|1|4|URU|-|Пријателска|13={{yel|38}} {{suboff|74}}}} {{Cronopar|12-10-2018|Сеул|KOR|2|1|URU|-|Пријателска|13={{yel|75}}}} {{Cronopar|16-10-2018|Саитама|JPN|4|3|URU|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|16-11-2018|Лондон|BRA|1|0|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|20-11-2018|Сен Дени|FRA|1|0|URU|-|Пријателска|13={{yel|79}}}} {{Cronopar|22-3-2019|Нанинг|URU|3|0|UZB|-|Пријателска|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|7-6-2019|Монтевидео|URU|3|0|PAN|-|Пријателска|13={{suboff|56}}}} {{Cronopar|16-6-2019|Бело Хоризонте|URU|4|0|ECU|-|Копа Америка|2019|Прва фаза|15=[[Копа Америка 2019 - група Ц#Уругвај - Еквадор|дет.]]}} {{Cronopar|20-6-2019|Порто Алегре|URU|2|2|JPN|-|Копа Америка|2019|Прва фаза|15=[[Копа Америка 2019 - група Ц#Уругвај - Јапонија|дет.]]}} {{Cronopar|24-6-2019|Рио де Жанеиро|CHL|0|1|URU|-|Копа Америка|2019|Прва фаза|15=[[Копа Америка 2019 - група Ц#Чиле - Уругвај|дет.]]}} {{Cronopar|29-6-2019|Салвадор|URU|0|0|PER|-|Копа Америка|2019|Четвртфинале|12=4 – 5|14=Салвадор (Бразил)|15=[[Копа Америка 2019 - нокаут фаза#Уругвај - Перу|дет.]]}} {{Cronopar|7-9-2019|Сан Хосе|CRI|1|2|URU|-|Пријателска|13={{suboff|75}}|14=Сан Хосе (Костарика)}} {{Cronopar|10-9-2019|Сент Луис|USA|1|1|URU|-|Пријателска|13={{suboff|83}}}} {{Cronopar|12-10-2019|Монтевидео|URU|1|0|PER|-|Пријателска|13={{subon|67}} {{yel|87}}}} {{Cronopar|15-10-2019|Лима|PER|1|1|URU|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|15-11-2019|Будимпешта|HUN|1|2|URU|-|Пријателска|13={{suboff|53}}}} {{Cronopar|18-11-2019|Тел Авив|ARG|2|2|URU|-|Пријателска|13={{subon|75}}}} {{Cronopar|8-10-2020|Монтевидео|URU|2|1|CHL|-|Квал. за СП|2022|13={{yel|59}} {{suboff|76}}}} {{Cronopar|13-10-2020|Кито|ECU|4|2|URU|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|13-11-2020|Баранкиља|COL|0|3|URU|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|90+3}}}} {{Cronopar|17-11-2020|Моневидео|URU|0|2|BRA|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|60}}}} {{Cronopar|3-6-2021|Монтевидео|URU|0|0|PAR|-|Квал. за СП|2022|13={{yel|35}}}} {{Cronopar|18-6-2021|Бразилија|ARG|1|0|URU|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|24-6-2021|Кујаба|BOL|0|2|URU|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|28-6-2021|Рио де Жанеиро|URU|1|0|PAR|-|Копа Америка|2021|Прва фаза}} {{Cronopar|3-7-2021|Бразилија|URY|0|0|COL|-|Копа Америка|2021|Четвртфинале|dts|2 – 4}} {{Cronofin|73|3}} ==Статистика== ''Статистиката е ажурирана на 23 јануари 2022.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | [[ФК Бока Хуниорс сезона 2015|2015]] || rowspan=3|{{flagsport|ARG}} [[ФК Бока Хуниорс|Бока Хуниорс]] || [[Примера Дивисион (Аргентина) 2015|ПД]] || 18 || 0 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2014-2015|КА]] || 6 || 0 || [[Копа Либертадорес 2015|КЛ]] || 1 || 0 || - || - || - || 25 || 0 |- | [[ФК Бока Хуниорс сезона 2016|2016]] || [[Примера Дивисон (Аргентина) 2016|ПД]] || 11 || 1 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2015-2016|КА]] || 0 || 0 || [[Копа Либертадорес 2016|КЛ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Аргентина 2015|СА]] || 0 || 0 || 16 || 1 |- | [[ФК Бока Хуниорс сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Примера Дивисон (Аргентина) 2016-2017|ПД]] || 22 || 0 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2016-2017|КА]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 25 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Бока Хуниорс || 51 || 1 || || 9 || 0 || || 6 || 0 || || 0 || 0 || 66 || 1 |- | [[ФК Јувентус сезона 2017-2018|2017-2018]] || rowspan="5" | {{flagsport|ITA}} [[ФК Јувентус|Јувентус]] || [[Серија А 2017-2018|А]] || 20 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2017-2018|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2017|СИ]] || 0 || 0 || 27 || 0 |- | [[ФК Јувентус сезона 2018-2019|2018-2019]] || [[Серија А 2018-2019|А]] || 31 || 2 ||[[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2018/19|ЛШ]] || 7 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2018|СИ]] || 1 || 0 || 40 || 2 |- |[[ФК Јувентус сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Серија А 2019-2020|А]] || 30 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2019-2020|КИ]] || 5 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019/20|ЛШ]] || 7 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2019|СИ]] || 1 || 0 || 43 || 1 |- |[[ФК Јувентус сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Серија А 2020-2021|А]] || 33 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|КИ]] || 4 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2020/21|ЛШ]] || 7 || 0 ||[[Суперкуп на Италија 2020|СИ]] || 1 || 0 || 45 || 0 |- | [[ФК Јувентус сезона 2021-2022|2021-јан. 2022]] || [[Серија А 2021-2022|А]] || 19 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2021|СИ]] || 1 || 0 || 26 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно Јувентус || 133 || 2 || || 13 || 1 || || 31 || 0 || || 4 || 0 || 181 || 3 |- |[[ФК Тотенхем Хотспар сезона 2021-2022|јан.-јун. 2022]] || rowspan="5" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Tottenham}} || [[Премиер лига на Англија 2021-2022|ПЛ]] || 17 || 0 || [[ФА Куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Фудбалски Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 1+0 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2021-2022|ЛК]] || - || - || - || - || - || 18 || 0 |- |[[ФК Тотенхем Хотспар сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]] || 18 || 5 || [[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 1+1 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]] || 6 || 1 || - || - || - || 26 || 6 |- || [[ФК Тотенхем Хотспар сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]] || 23 || 1 || [[ФА Куп 2023-2024|ФА Куп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]] || 2+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 25 || 1 |- || [[ФК Тотенхем Хотспар сезона 2024-2025|2024-2025]] || [[Премиер лига на Англија 2024-2025|ПЛ]] || 26 || 2 || [[ФА Куп 2024-2025|ФА Куп]]+[[Лига куп на Англија 2024-2025|ЛК]] || 1+4 || 0+0 || [[УЕФА Лига Европа 2024-2025|ЛЕ]] || 13 || 0 || - || - || - || 44 || 2 |- || [[ФК Тотенхем Хотспар сезона 2025-2026|2025-2026]] || [[Премиер лига на Англија 2024-2025|ПЛ]] || 20 || 1 || [[ФА Куп 2024-2025|ФА Куп]]+[[Лига куп на Англија 2024-2025|ЛК]] || 0+2 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на УЕФА 2025|СУ]] || 1 || 0 || 28 || 1 |- ! colspan="3" |Вкупно Тотенхем|| 104 || 9 || || 12 || 0 || || 24 || 1 || || 1 || 0 || 141 || 10 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 288 || 12 || || 34 || 1 || || 61 || 1 || || 5 || 0 || 388 || 14 |} ===Репрезентативна статистика=== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="9"|{{flagsport|URU}} [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] |2017||4||0 |- |2018||13||0 |- |2019||12||0 |- |2020||4||0 |- |2021||12||0 |- |2022||9||1 |- |2023||2||0 |- |2024||10||2 |- |2025||2||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!68!!3 |} ==Титули== ===Клупски=== ==== {{flagsport|ARG}} Бока Хуниорс ==== *'''[[Примера Дивисион (Аргентина)|Примера Дивисион]]''' : 1 : 2015 *'''[[Фудбалски куп на Аргентина|Куп на Аргентина]]''' : 1 : 2014-2015 ==== {{flagsport|ITA}} Јувентус ==== *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 3 : [[Серија А 2017-2018|2017-2018]], [[Серија А 2018-2019|2018-2019]], [[Серија А 2019-2020|2019-2020]] *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|2017-2018]], [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|2020-2021]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 2 : [[Суперкуп на Италија 2018|2018]], [[Суперкуп на Италија 2020|2020]] ==== {{flagsport|ENG}} Тотенхем ==== *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[УЕФА Лига Европа]]''' : 1 : 2024-2025 ===Репрезентативни=== ; {{flagsport|URU}} Уругвај под 20 години *'''[[Јужноамериканско првенство во фудбал за играчи под 20 години|Јужноамериканското првенство за играчи под 20 години]]''' : 1 : [[Јужноамериканско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Еквадор 2017]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Уругвај |image3= Flag of Uruguay.svg }} *[http://us.soccerway.com/players/rodrigo-bentancur/396178/ Родриго Бентанкур на soccerway] *[http://www.transfermarkt.com/rodrigo-bentancur/profil/spieler/354362 Родриго Бентанкур на transfermarkt] {{Navboxes |bg= #87cefa |fg= black |title= Состави на Уругвај |list1= {{Состав на Уругвај на СП фудбал 2018}} {{Состав на Уругвај на Копа Америка 2019}} {{Состав на Уругвај на СП фудбал 2022}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бентанкур, Родриго}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Уругвајски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бока Хуниорс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Тотенхем]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1997 година]] 5wz0qhptyulb4o5a7emgk35jm82zs1x 5536340 5536339 2026-04-08T19:42:52Z Carshalton 30527 /* Хронологија на репрезентативните настапи */ 5536340 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Родриго Бентанкур | image = [[Податотека:20171114 AUT URU 4518 - Rodrigo Bentancur (cropped) 2.jpg|200px]] | fullname = Родриго Бентанкур Колман | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1997|6|5}} | cityofbirth = {{роден во|Нуева Елвесија|}} | countryofbirth = [[Уругвај]] | nationality = {{flagsport|URU}} [[Уругвај]] | height = {{height|m=1.85}} | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = {{Fb team Tottenham}} | clubnumber = 30 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Boca Juniors}} | years1 = 2015-2017 | caps1 = 51 | goals1 = 1 | clubs1 = {{Fb team Boca Juniors}} | years2 = 2017-2022 | caps2 = 133 | goals2 = 2 | clubs2 = {{Fb team Juventus}} | years3 = 2022- | caps3 = 81 | goals3 = 8 | clubs3 = {{Fb team Tottenham}} | nationalyears1 = 2017 | nationalcaps1 = 14 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|URU}} [[Фудбалска репрезентација на Уругвај под 20 години|Уругвај 20]] | nationalyears2 = 2017- | nationalcaps2 = 67 | nationalgoals2 = 3 | nationalteam2 = {{flagsport|URU}} [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] }} '''Родриго Бентанкур''' (роден на 25 јуни 1997, во [[Нуева Елвесија]]) — [[уругвај]]ски [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) Tottenham}} и на [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|уругвајската репрезентација]]. ==Биографија== Роден и израснат во [[Нуева Елвесија]], [[Колонија (департман)|департманот Колонија]], Бентанкур ја изгубил својата мајка кога имал само 4 години. Изборот на дресот со број 30 е почит за неа, сеќавајќи се на нејзиниот роденден. Тој бил фудбалски навивач уште од детството, а го израснал неговиот татко и неговата нова партнерка. Во семејството го добил прекарот ''Лоло'',<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2018/10/09/rodrigo-bentancur-juventus-origini-uruguay-madre.html|title=Alle origini di Bentancur, certezza della Juventus|access-date=2 декември 2018}}</ref> додека италијанските весници го идентификувале како ''Принчипе'' (превод на мак. Принц),<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/02-12-2018/juventus-bentancur-principe-centrocampo-mezzala-play-juve-fiorentina-310916063643.shtml|title=Juventus, Bentancur è il principe del centrocampo|access-date=2 декември 2018}}</ref> веројатно сметајќи го за наследник на [[Клаудио Маркизио]], познат по прекарот ''Ил Принчипино'' (превод на мак. Малиот Принц), во средниот ред на {{Fb team (N) Juventus}}. ==Технички карактеристики== Како [[Среден ред (фудбал)#Централен играч од средниот ред|внатрешен играч од средниот ред]], Бентанкур може да се прилагоди и да ги игра сите улоги во средниот ред, од позицијата со [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|дефанзивни задачи]] до [[Среден ред (фудбал)#Офанзивен играч од среден ред|офанзивен играч од средниот ред]], како и [[Среден ред (фудбал)#Мецала|мецала]], позицијата на која најдобро се снаоѓа.<ref name="cds" /><ref name= talento >{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/2016/08/11-14273763/calciomercato_ecco_chi_e_bentancur_il_talento_che_piace_a_milan_e_juventus/|title=Calciomercato, ecco chi è Bentancur: il talento che piace a Milan e Juventus|author=Marco Gentile|date=11 август 2016|access-date=12 мај 2017}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-11-2019/bentancur-cocco-sarri-cosi-si-preso-juve-ma-quei-gialli-3501426617862.shtml|title=Bentancur, il “cocco” di Sarri: così si è preso la Juve. Ma quei gialli...|access-date=28 ноември 2019}}</ref> Многу технички играч,<ref name= talento /> [[Амбидекстрија|амбидекстер]],<ref name= cds /><ref name="talento" /> и многу силен физички играч од средниот ред,<ref name= cds /><ref name="talento" /><ref name=":0" /> добар во вметнувања и со ефективен дриблинг.<ref name= cds /> Може да се користи и во одбранбената фаза, способен е да притиска и да ги сече додавањата на противниците, но често неговата импулсивност го наведува да прави прекршоци и добива голем број на картони.<ref name=":0" /> ==Клупска кариера== ===Бока Хуниорс=== [[Податотека:Rodrigo Bentancur.jpg|thumb|left|190px|Бентанкур во Бока Хуниорс]] Како дете почнал да игра во клубот Артесано во Нуева Елвесија, но на 9 години татко му го одвел него и неговиот брат на проби во [[ФК Пењарол|Пењарол]], за потоа тој да се приклучи на младинската академија на овој уругвајскиот клуб.<ref name="cds">{{cite web|url=http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/juve/2017/04/21-24660790/juventus_bentancur_ha_firmato_fino_al_2022/|title=Juventus, Bentancur ha firmato fino al 2022: «Mi manda Tevez, darò il massimo» è considerato uno dei migliori centrocampisti del panorama mondiale|date=21 април 2017|access-date=12 мај 2017}}</ref><ref name="Penarol">{{cite web |url=http://www.goal.com/it/news/3785/generazione-di-fenomeni/2016/09/30/24341842/profilo-rodrigo-bentancur-il-genio-del-boca-che-ha-stregato |title=Profilo - Rodrigo Bentancur, il genio del Boca che ha stregato la Juventus |access-date=11 декември 2017}}</ref> Таму ќе остане три години, пред да се пресели во Аргентина во [[ФК Бока Хуниорс|Бока Хуниорс]]. Своето деби како професионалец го направил на 9 април 2015 година, во натпреварот од [[Копа Либертадорес]] против [[ФК Монтевидео Вондерерс|Монтевидео Вондерерс]] влегувајќи во игра во 69-тата минута во победата со 3-0, по што уследило и неговото деби во [[Примера Дивисион (Аргентина)|првенството]] на 12 април 2017 во натпреварот против [[ФК Нуева Чикаго|Нуева Чикаго]] кој завршил 0-0, влегувајќи на местото на [[Пабло Перес]] во 77-мата минута.<ref name="soccerway2">{{Наведена мрежна страница|url=http://int.soccerway.com/matches/2015/04/12/argentina/primera-division/boca-juniors/ca-nueva-chicago/1978271/|title=Boca Juniors vs. Nueva Chicago - 12 April 2015 - Soccerway|publisher=soccerway.com|accessdate=2015-06-28}}</ref> Во текот на летото на 2015 година, Бентанкур бил вклучен во договорот со кој бил извршен трансферот на [[Карлос Тевес]] од [[ФК Јувентус|Јувентус]] во Бока Хуниорс; како дел од овој договор, екипата на Јувентус се здобила со право да одлучува за купување на Бентанкур, што можело да се оствари до 20 април 2017 година за износ од 9,4 милиони евра.<ref>{{наведени вести|url=http://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/2015/07/13-2397979/juventus_le_mani_sul_vivaio_del_boca_grazie_a_tevez/|title=Juventus, le mani sul vivaio del Boca grazie a Tevez|publisher=[[Corriere dello Sport - Stadio]]|date=13 јули 2015|accessdate=13 август 2016}}</ref> На крајот на 2015 година, тој бил избран од аргентинскиот весник ''[[Clarín]]'' за играч откровение на годината.<ref name="talento" /> ===Јувентус=== Откако спортскиот директор на Јувентус, [[Џузепе Марота]], потврдил дека Јувентус ќе го искористи своето право за купување на Бентанкур,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/en-ie/news/3923/italy/2016/12/19/30652472/were-working-on-signing-witsel-juventus-ceo-reveals-talks|title=Signing with Bentnacur|date=19 December 2016|access-date=19 December 2016|publisher=GOAL}}</ref> на 3 април 2017 тој стигнал во Торино и ги завршил медицинските тестови истиот ден, по што потпишал петгодишен договор со Јувентус во трајност од 1 јули 2017, до 30 јуни 2022. Своето деби за Јувентус го направил на 26 август 2017, влегувајќи како замена во победата со 4-2 на гости против [[ФК Џенова|Џенова]] во [[Серија А]]. Под водството на тренерот [[Масимилијано Алегри]], својата прва сезона во Јувентус ја завршил со 27 настапи во сите натпреварувања, освојувајќи ги своето прво [[скудето]] и првиот [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]] во кариерата. [[Податотека:Bentancur-juventus-2019 (cropped).jpg|200px|thumb|right|Бентанкур со {{Fb team (N) Juventus}} во 2019.]] На 6 октомври 2018, Бентанкур го постигнал својот прв гол во дресот на Јувентус во победата со 2-0 на гостувањето кај {{Fb team (N) Udinese}} во [[Серија А 2018-2019|Серија А]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.calciomercato.it/news/318824/udinese_juventus_gioia_bentancur_primo_gol_in_bianconero|title=UDINESE-JUVENTUS, GIOIA BENTANCUR: PRIMO GOL IN BIANCONERO|website=www.calciomercato.it|date=6 октомври 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.football-italia.net/128987/bentancur-enjoys-debut-juve-goal |title=Bentancur enjoys debut Juve goal |publisher=Football Italia |date=6 October 2018 |accessdate=6 October 2018 }}</ref> Својот втор гол го постигнал на 1&nbsp;декември, во победата со 3-0 над {{Fb team (N) Fiorentina}} во [[Фиренца]], исто така во Серија А. Во јануари 2019, го освоил својот прв [[Суперкуп на Италија 2018|Суперкуп на Италија]] играјќи 86 минути во победата со 1-0 над {{Fb team (N) Milan}}, а на крајот од сезоната го освоил своето второ скудето со „''бјанконерите''“. На 22 јуни 2019, Бентанкур го продолжил договорот со Јувентус до 2024 година.<ref>{{наведени вести|url=http://sportskoradio903.com.mk/bentakur-go-prodolzhi-dogovorot-so-juventus/|title= Бентакур го продолжи договорот со Јувентус|publisher=Спортско радио 90.3 фм|date=22 јуни 2019|accessdate=1 јули 2019}}</ref> На 26 јули 2020, сега со нов тренер [[Маурицио Сари]], Бентанкур го освоил своето трето скудето во кариерата со Јувентус. [[ФК Јувентус сезона 2019-2020|Сезоната 2019-2020]] ја завршил со 43 настапи и еден гол, кој го постигнал во четвртфиналето на [[Фудбалски куп на Италија 2019-2020|Купот на Италија]] против [[ФК Рома|Рома]] во победата со 3-1.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2020/01/23-65898656/pagelle_juve_ronaldo_show_buffon_e_bentancur_da_urlo/|title=Pagelle Juve, Ronaldo show. Buffon e Bentancur da urlo|date=23 јануари 2020|access-date=23 јануари 2020}}</ref> Во сезоната 2020-2021, Бентанкур му помогнал на својот клуб да освои два нови трофеи: [[Суперкуп на Италија 2020|Суперкупот на Италија 2020]] и [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|Купот на Италија]]. Вкупно за Јувентус одиграл 181 натпревар и постигнал 3 гола, освојувајќи седум трофеи за четири и пол години во кои го носел дресот на ''Старата дама''. ===Тотенхем=== На 31 јануари 2022, Бентанкур потпишал три и пол годишен договор со {{Fb team (N) Tottenham}}, во трансфер вреден 19 милиони евра (потенцијално може да се искачи до 25 милиони евра во зависност од одредени бонуси).<ref>{{cite web|url=https://www.tottenhamhotspur.com/news/2022/january/bentancur-completes-move/|title=Bentancur completes move|website=www.tottenhamhotspur.com|date=31 January 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/en/news/articles/suerte-rodri|title=Suerte, Rodri!|website=www.juventus.com/en|date=31 January 2022}}</ref> Своето деби за ''Спарс'' го направил на 5 февруари 2022, влегувајќи како замена во второто полувреме на местото на [[Хари Винкс]] во победата со 3-1 на домашен терен над [[ФК Брајтон и Хоув Албион|Брајтон]] во четвртата рунда на [[ФА Куп 2021-2022|ФА купот]].<ref>{{cite news|url=https://tothelaneandback.com/2022/02/06/spurs-tottenham-hotspur-manager-antonio-conte-dejan-kulusevski-rodrigo-bentancur-debut-fa-cup-brighton/|title=Conte gives verdict on Tottenham’s new January signings making debut in FA Cup win|publisher=tothelaneandback.com|author=Krishnan Sreekumar|date=6 февруари 2022|access-date=6 февруари 2022}}</ref> Четири дена подоцна, повторно влегувајќи од клупата дебитирал во [[Премиер лига на Англија 2021-2022|Премиер лигата]], заменувајќи го [[Пјер-Емил Хојбјерг]] во поразот на домашен терен од [[ФК Саутхемптон|Саутхемптон]] со 2-3.<ref>{{cite tweet |author=Tottenham Hotspur |author-link=Tottenham Hotspur |user=SpursOfficial |number=1491517443520532481 |date=9 February 2022 |title=A Premier League debut for Rodrigo Bentancur. 👏 ➡️ Bentancur ⬅️ Højbjerg ⚪️ 1-1 🟡 (58') https://t.co/T1wLO8Z38u |language=en |access-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209210101/https://twitter.com/SpursOfficial/status/1491517443520532481 |archive-date=9 February 2022 |url-status=live}}</ref> [[File:Lorencio.jpg|thumb|left|Бентанкур играјќи за [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] во 2022 година.]] На 18 септември 2022 година, Бентанкур го постигнал својот прв гол за Тотенхем во победата со 6-2 на домашен терен над [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]] во [[Премиер лига на Англија 2022-2023|Премиер лигата]].<ref>{{Cite web |title=Tottenham 6-2 Leicester: Heung-min Son ends drought with second half hat-trick |url=https://www.skysports.com/football/news/11661/12698875/tottenham-6-2-leicester-heung-min-son-ends-drought-with-second-half-hat-trick |access-date=29 October 2022 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> На 26 октомври, тој го спасил Тотенхем од пораз во ремито 1-1 против [[ФК Спортинг Лисабон|Спортинг Лисабон]] со погодок во 80-тата минута, што бил негов прв во кариерата во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]]. Тој ја продолжил својата голгетерска форма три дена подоцна во првенствотото против [[АФК Борнмут|Борнмут]], кога влегувајќи од клупата успеал да го постигне победничкиот гол во судиското надополнување, завршувајќи го камбекот на Спарс од негатива 0-2 до победа 3-2.<ref>{{Cite news |title=Bentancur scores late winner as Spurs fight back |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/63354914 |access-date=29 October 2022}}</ref> Две недели подоцна, тој постигнал два гола на еден натпревар, во првенствената победа со 4-3 над [[ФК Лидс Јунајтед|Лидс Јунајтед]].<ref>{{cite web|url=https://www.tottenhamhotspur.com/news/2022/november/story-of-the-match-spurs-4-3-leeds-united/|title=Spurs 4-3 Leeds United|website=Tottenham Hotspur|date=12 November 2022}}</ref> На 11 февруари 2023 година, Бентанкур доживеал [[повреда на предните вкрстени лигаменти]] за време на натпреварот против [[ФК Лестер Сити|Лестер Сити]], која го оддалечила од терените до крајот на сезоната.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2023/feb/12/rodrigo-bentancur-tottenham-out-for-rest-of-season-injury |title=Rodrigo Bentancur out for rest of season in major blow to Tottenham |first=Fabrizio|last= Romano|date= 12 February 2023|work=The Guardian }}</ref> Бентанкур го направил своето враќање на терените на 27 октомври 2023, влегувајќи како замена од клупата за резерви во гостинската победа над {{Fb team (N) Crystal Palace}} (1-2). На 5 јануари 2024 година, во победата со 1-0 над [[ФК Барнли|Барнли]] во [[ФА Куп 2023-2024|ФА Купот]], Бентанкур ја носел [[Капитен|капитенската лента]] на ''Спарс'' во отсуство на стандарните капитени [[Сон Хеунг-мин]], [[Џејмс Мадисон]] и [[Кристијан Ромеро]].<ref name="TottenhamCaptain">{{cite web|url=https://www.tottenhamhotspur.com/news/2024/january/ange-on-bentancur-captaincy-decision/|title=Ange on Bentancur captaincy decision|publisher=[[ФК Тотенхем Хотспар]]|language=en|date=5 јануари 2024|access-date=15 јануари 2024}}</ref> Менаџерот [[Анге Постекоглу]] во врска со тоа изјавил дека „капитенската лента ќе биде некој вид на награда за него, за тешките 8 месеци што ги минал во периодот додека бил поврден“.<ref name="TottenhamCaptain"/> Својот прв гол по враќањето од повредата го постигнал девет дена подоцна, во ремито 2-2 во првенството против {{Fb team (N) Manchester United}} на [[Олд Трафорд]].<ref>{{Cite news |title=Tottenham fight back to earn draw at Man Utd |url=https://www.bbc.com/sport/football/67904868 |access-date=2024-01-15 |work=BBC Sport |language=en-GB}}</ref> На 18 ноември 2024 година, тој бил казнет со суспензија од седум натпревари и парична казна од 100.000 фунти за расистичка шега на сметка на соиграчот Сон Хеунг-мин за време на интервју за уругвајска телевизија во јуни 2024 година.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.corriere.it/sport/calcio/24_novembre_18/bentancur-squalifica-razzismo-son-multa-4d90ef2f-f457-4de0-a3bd-d34c76e1fxlk.shtml|title=Bentancur, frase razzista su Son: squalifica per 7 giornate e multa da 100.000 sterline|website=Corriere della Sera|date=2024-11-18|language=it-IT|access-date=2024-11-18}}</ref> По изјавата двајцата фудбалери јавно објавиле дека ги расчистиле сметките меѓу нив.<ref name=":1" /> На 8 јануари 2025, за време на првиот полуфинален натпревар од Лига купот против {{Fb team (N) Liverpool}} добиен со 1-0, Бентанкур колабирал на теренот по еден обид да ја удри топката со глава по што бил изнесен од теренот со помош на лекарските екипи и заменет од [[Бренан Џонсон]] по само 15 минути игра.<ref name="LiverpoolInjury">{{cite web|url=https://news.sky.com/story/rodrigo-bentancur-tottenham-midfielder-says-all-good-after-worrying-injury-during-liverpool-match-13285843|title=Rodrigo Bentancur: Tottenham midfielder says 'all good' after worrying injury during Liverpool match|publisher=sky news|date=9 јануари 2025|access-date=17 февруари 2025}}</ref> Сепак, следното утро тој самиот се огласил по социјалните мрежи и објавил дека се е во ред со него и дека се чувствува добро.<ref name="LiverpoolInjury"/><ref>{{cite web|url=https://www.sportingnews.com/uk/football/tottenham-hotspur/news/rodrigo-bentancur-breaks-silence-collapse-spurs-vs-liverpool/5d15863b735b259d73e17508|title=Rodrigo Bentancur breaks silence after scary collapse in Spurs vs. Liverpool|publisher=sportingnews.com|language=en|date=9 јануари 2025|access-date=17 февруари 2025}}</ref> На 21 мај 2025 година, тој започнал како стартер во победата од 1-0 против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]]<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.transfermarkt.it/tottenham-hotspur_manchester-united/index/spielbericht/4547807|title=Tottenham Hotspur - Manchester United, 21/05/2025 - UEFA Europa League - Cronaca della partita|website=www.transfermarkt.it|access-date=2026-03-31}}</ref> во [[Финале на УЕФА Лига Европа во 2025 година|финалето]] на [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]].<ref>{{Cite web|language=it-IT|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Europa-League/21-05-2025/il-tottenham-vince-l-europa-league-1-0-al-manchester-united-gol-di-johnson.shtml|title=Johnson segna, Vicario para, la noia domina: Europa League al Tottenham, ma è una finalina|website=La Gazzetta dello Sport|access-date=2026-03-31}}</ref> На 20 декември, тој достигнал 100 настапи во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] со [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]] за време на поразот со 1-2 од [[ФК Ливерпул|Ливерпул]].<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.tottenhamhotspur.com/news/2025/december/pedro-porro-and-rodrigo-bentancur-reach-100-premier-league-appearances/|title=Pedro Porro and Rodrigo Bentancur reach 100 Premier League appearances|website=Tottenham Hotspur|access-date=2026-03-31}}</ref> ==Репрезентативна кариера== Бентанкур бил дел од репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Уругвај под 20 години|Уругвај под 20 години]] која настапила на [[Јужноамериканско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Јужноамериканското првенство за играчи под 20 години 2017]] во [[Еквадор]]. Тој постигнал еден гол на првенството во победата со 3-0 над [[Фудбалска репрезентација на Боливија под 20 години|Боливија]] во првата фаза од турнирот.<ref>[http://depor.com/futbol-internacional/resto-del-mundo/bolivia-vs-uruguay-vivo-directo-online-sudamericano-sub-20-27436 Uruguay clasificó al hexagonal del Sudamericano Sub 20 tras vencer 3-0 a Bolivia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170128063129/http://depor.com/futbol-internacional/resto-del-mundo/bolivia-vs-uruguay-vivo-directo-online-sudamericano-sub-20-27436 |date=2017-01-28 }} depor.com</ref> Уругвајците на крајот го освоиле првенството, а Бентанкур придонел за тоа со 8 настапи и 1 гол. Неколку месеци подоцна, тој настапил и на [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години|Светското првенство под 20 години]], каде Уругвај го освоил четвртото место. Во септември 2017 година, тој го добил својот прв повик во [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|сениорската репрезентација на Уругвај]] од селекторот [[Оскар Табарес]], за октомвриските квалификациски натпревари за Светското првенство 2018, против [[Фудбалска репрезентација на Венецуела|Венецуела]] и [[Фудбалска репрезентација на Боливија|Боливија]].<ref>{{наведени вести|url=http://gianlucadimarzio.com/it/uruguay-prima-convocazione-per-bentancur-la-lista-completa|title=Uruguay, prima convocazione per Bentancur: la lista completa|website=gianlucadimarzio.com|date=15 септември 2017}}</ref> Дебитирал на 5 октомври, на возраст од 20 години, во натпреварот против Венецуела во [[Сан Кристобал]], заменувајќи го [[Кристијан Родригес]] во 65-тата минута од натпреварот.<ref>{{наведени вести|author=Stefano Lanzo|url=http://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2017/10/07-31916695/juventus_bentancur_promosso_anche_da_tabarez/|title=Juventus, Bentancur promosso anche da Tabarez|website=tuttosport.com|date=7 октомври 2017}}</ref> Во мај 2018, Бентанкур се нашол на списокот на играчи на селекторот [[Оскар Табарес]] за [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство 2018]] во [[Русија]]. Тој ги одиграл сите натпревари на својата репрезентација во [[Светско првенство во фудбал 2018 - група A|групната фаза]] во која Уругвај остварил три победи и со максимален број на бодови се квалификувал за осминафиналето. Во осминафиналето против [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] во победата со 2-1, Бентанкур му асистирал на [[Единсон Кавани]] за победничкиот погодок на ''Селесте''.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.bbc.com/sport/football/44439361#tab-2 |title=Uruguay 2-1 Portugal |publisher=BBC Sport |author1=Gary Rose |date=30 June 2018 |accessdate=10 July 2018 }}</ref> Уругвај бил елиминиран од турнирот по поразот со 2-0 од подоцнежниот шампион [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] во четвртфиналето на 6 јули.<ref>{{Наведена мрежна страница |last1=Bevan |first1=Chris |title=Uruguay 0 France 2 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44652179 |publisher=BBC Sport |accessdate=6 July 2018 |location=Nizhny Novgorod |date=6 July 2018}}</ref> Следното лето, Табарес го повикал Бентанкур на [[Копа Америка 2019]] во Бразил.<ref>{{наведени вести |url=https://copaamerica2019.live/uruguay-team-squads/ |title=Uruguay Team Squads Copa America 2019 |work=copaamerica2019.live |date=7 March 2019 |accessdate=13 June 2019 |archive-date=2021-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416112817/https://copaamerica2019.live/uruguay-team-squads/ |url-status=dead }}</ref> Таму Уругвај бил елиминиран во четвртфиналето од [[Фудбалска репрезентација на Перу|Перу]] на 29 јуни, по изведување на пенали откако натпреварот завршил 0–0; покрај тоа што Бентанкур бил еден од прецизните изведувачи за својата репрезентација Уругвај загубил со 4–5 на пенали.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/48777158 |title=Uruguay 0–0 Peru |work=BBC Sport |date=29 June 2019 |accessdate=30 June 2019 }}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|URU}} {{Cronopar|5-10-2017|Сан Кристобал|VEN|0|0|URU|-|Квалификации за Светско првенство|2018|13={{subon|65}}|14=Сан Кристобал (Венецуела)|15=[[Додаток:Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 КОНМЕБОЛ - резултати и состави (10-18 коло)#Венецуела - Уругвај|дет.]]}} {{Cronopar|10-10-2017|Монтевидео|URU|4|2|BOL|-|Квалификации за Светско првенство|2018|15=[[Додаток:Квалификации за Светско првенство во фудбал 2018 КОНМЕБОЛ - резултати и состави (10-18 коло)#Уругвај - Боливија|дет.]]}} {{Cronopar|10-11-2017|Варшава|POL|0|0|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|14-11-2017|Виена|AUT|2|1|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-3-2018|Нанинг|URU|2|0|CZE|-|Пријателска|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|26-3-2018|Нанинг|WAL|0|1|URU|-|Пријателска|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|8-6-2018|Монетевидео|URU|3|0|UZB|-|Пријателска}} {{Cronopar|15-06-2018|Екатеринбург|EGY|0|1|URU|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|15=[[Светско првенство во фудбал 2018 - група A#Египет - Уругвај|дет.]]}} {{Cronopar|20-6-2018|Ростов|URU|1|0|SAU|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|15=[[Светско првенство во фудбал 2018 - група A#Уругвај - Саудиска Арабија|дет.]]}} {{Cronopar|25-6-2018|Самара|URU|3|0|RUS|-|Светско првенство|2018|Прва фаза|13={{yel|59}} {{suboff|63}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2018 - група A#Уругвај - Русија|дет.]]}} {{Cronopar|30-6-2018|Сочи|URU|2|1|POR|-|Светско првенство|2018|Осминафинале|13={{suboff|63}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2018 - нокаут фаза#Уругвај – Португалија|дет.]]}} {{Cronopar|6-7-2018|Нижни Новгород|URU|0|2|FRA|-|Светско првенство|2018|Четвртфинале|13={{yel|38}} {{suboff|59}}|15=[[Светско првенство во фудбал 2018 - нокаут фаза#Уругвај – Франција|дет.]]}} {{Cronopar|7-9-2018|Лос Анџелес|MEX|1|4|URU|-|Пријателска|13={{yel|38}} {{suboff|74}}}} {{Cronopar|12-10-2018|Сеул|KOR|2|1|URU|-|Пријателска|13={{yel|75}}}} {{Cronopar|16-10-2018|Саитама|JPN|4|3|URU|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|16-11-2018|Лондон|BRA|1|0|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|20-11-2018|Сен Дени|FRA|1|0|URU|-|Пријателска|13={{yel|79}}}} {{Cronopar|22-3-2019|Нанинг|URU|3|0|UZB|-|Пријателска|13={{suboff|70}}}} {{Cronopar|7-6-2019|Монтевидео|URU|3|0|PAN|-|Пријателска|13={{suboff|56}}}} {{Cronopar|16-6-2019|Бело Хоризонте|URU|4|0|ECU|-|Копа Америка|2019|Прва фаза|15=[[Копа Америка 2019 - група Ц#Уругвај - Еквадор|дет.]]}} {{Cronopar|20-6-2019|Порто Алегре|URU|2|2|JPN|-|Копа Америка|2019|Прва фаза|15=[[Копа Америка 2019 - група Ц#Уругвај - Јапонија|дет.]]}} {{Cronopar|24-6-2019|Рио де Жанеиро|CHL|0|1|URU|-|Копа Америка|2019|Прва фаза|15=[[Копа Америка 2019 - група Ц#Чиле - Уругвај|дет.]]}} {{Cronopar|29-6-2019|Салвадор|URU|0|0|PER|-|Копа Америка|2019|Четвртфинале|12=4 – 5|14=Салвадор (Бразил)|15=[[Копа Америка 2019 - нокаут фаза#Уругвај - Перу|дет.]]}} {{Cronopar|7-9-2019|Сан Хосе|CRI|1|2|URU|-|Пријателска|13={{suboff|75}}|14=Сан Хосе (Костарика)}} {{Cronopar|10-9-2019|Сент Луис|USA|1|1|URU|-|Пријателска|13={{suboff|83}}}} {{Cronopar|12-10-2019|Монтевидео|URU|1|0|PER|-|Пријателска|13={{subon|67}} {{yel|87}}}} {{Cronopar|15-10-2019|Лима|PER|1|1|URU|-|Пријателска|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|15-11-2019|Будимпешта|HUN|1|2|URU|-|Пријателска|13={{suboff|53}}}} {{Cronopar|18-11-2019|Тел Авив|ARG|2|2|URU|-|Пријателска|13={{subon|75}}}} {{Cronopar|8-10-2020|Монтевидео|URU|2|1|CHL|-|Квал. за СП|2022|13={{yel|59}} {{suboff|76}}}} {{Cronopar|13-10-2020|Кито|ECU|4|2|URU|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|13-11-2020|Баранкиља|COL|0|3|URU|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|90+3}}}} {{Cronopar|17-11-2020|Моневидео|URU|0|2|BRA|-|Квал. за СП|2022|13={{suboff|60}}}} {{Cronopar|3-6-2021|Монтевидео|URU|0|0|PAR|-|Квал. за СП|2022|13={{yel|35}}}} {{Cronopar|18-6-2021|Бразилија|ARG|1|0|URU|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{suboff|46}}}} {{Cronopar|24-6-2021|Кујаба|BOL|0|2|URU|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{subon|61}}}} {{Cronopar|28-6-2021|Рио де Жанеиро|URU|1|0|PAR|-|Копа Америка|2021|Прва фаза}} {{Cronopar|3-7-2021|Бразилија|URU|0|0|COL|-|Копа Америка|2021|Четвртфинале|dts|2 – 4}} {{Cronofin|73|3}} ==Статистика== ''Статистиката е ажурирана на 23 јануари 2022.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- | [[ФК Бока Хуниорс сезона 2015|2015]] || rowspan=3|{{flagsport|ARG}} [[ФК Бока Хуниорс|Бока Хуниорс]] || [[Примера Дивисион (Аргентина) 2015|ПД]] || 18 || 0 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2014-2015|КА]] || 6 || 0 || [[Копа Либертадорес 2015|КЛ]] || 1 || 0 || - || - || - || 25 || 0 |- | [[ФК Бока Хуниорс сезона 2016|2016]] || [[Примера Дивисон (Аргентина) 2016|ПД]] || 11 || 1 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2015-2016|КА]] || 0 || 0 || [[Копа Либертадорес 2016|КЛ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Аргентина 2015|СА]] || 0 || 0 || 16 || 1 |- | [[ФК Бока Хуниорс сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Примера Дивисон (Аргентина) 2016-2017|ПД]] || 22 || 0 || [[Фудбалски куп на Аргентина 2016-2017|КА]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 25 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Бока Хуниорс || 51 || 1 || || 9 || 0 || || 6 || 0 || || 0 || 0 || 66 || 1 |- | [[ФК Јувентус сезона 2017-2018|2017-2018]] || rowspan="5" | {{flagsport|ITA}} [[ФК Јувентус|Јувентус]] || [[Серија А 2017-2018|А]] || 20 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2017-2018|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2017|СИ]] || 0 || 0 || 27 || 0 |- | [[ФК Јувентус сезона 2018-2019|2018-2019]] || [[Серија А 2018-2019|А]] || 31 || 2 ||[[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2018/19|ЛШ]] || 7 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2018|СИ]] || 1 || 0 || 40 || 2 |- |[[ФК Јувентус сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Серија А 2019-2020|А]] || 30 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2019-2020|КИ]] || 5 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019/20|ЛШ]] || 7 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2019|СИ]] || 1 || 0 || 43 || 1 |- |[[ФК Јувентус сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Серија А 2020-2021|А]] || 33 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|КИ]] || 4 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2020/21|ЛШ]] || 7 || 0 ||[[Суперкуп на Италија 2020|СИ]] || 1 || 0 || 45 || 0 |- | [[ФК Јувентус сезона 2021-2022|2021-јан. 2022]] || [[Серија А 2021-2022|А]] || 19 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2021-2022|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2021|СИ]] || 1 || 0 || 26 || 0 |- ! colspan="3" |Вкупно Јувентус || 133 || 2 || || 13 || 1 || || 31 || 0 || || 4 || 0 || 181 || 3 |- |[[ФК Тотенхем Хотспар сезона 2021-2022|јан.-јун. 2022]] || rowspan="5" |{{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Tottenham}} || [[Премиер лига на Англија 2021-2022|ПЛ]] || 17 || 0 || [[ФА Куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Фудбалски Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 1+0 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2021-2022|ЛК]] || - || - || - || - || - || 18 || 0 |- |[[ФК Тотенхем Хотспар сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]] || 18 || 5 || [[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 1+1 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]] || 6 || 1 || - || - || - || 26 || 6 |- || [[ФК Тотенхем Хотспар сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]] || 23 || 1 || [[ФА Куп 2023-2024|ФА Куп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]] || 2+0 || 0+0 || - || - || - || - || - || - || 25 || 1 |- || [[ФК Тотенхем Хотспар сезона 2024-2025|2024-2025]] || [[Премиер лига на Англија 2024-2025|ПЛ]] || 26 || 2 || [[ФА Куп 2024-2025|ФА Куп]]+[[Лига куп на Англија 2024-2025|ЛК]] || 1+4 || 0+0 || [[УЕФА Лига Европа 2024-2025|ЛЕ]] || 13 || 0 || - || - || - || 44 || 2 |- || [[ФК Тотенхем Хотспар сезона 2025-2026|2025-2026]] || [[Премиер лига на Англија 2024-2025|ПЛ]] || 20 || 1 || [[ФА Куп 2024-2025|ФА Куп]]+[[Лига куп на Англија 2024-2025|ЛК]] || 0+2 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2025-2026|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на УЕФА 2025|СУ]] || 1 || 0 || 28 || 1 |- ! colspan="3" |Вкупно Тотенхем|| 104 || 9 || || 12 || 0 || || 24 || 1 || || 1 || 0 || 141 || 10 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 288 || 12 || || 34 || 1 || || 61 || 1 || || 5 || 0 || 388 || 14 |} ===Репрезентативна статистика=== {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="9"|{{flagsport|URU}} [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] |2017||4||0 |- |2018||13||0 |- |2019||12||0 |- |2020||4||0 |- |2021||12||0 |- |2022||9||1 |- |2023||2||0 |- |2024||10||2 |- |2025||2||0 |- !colspan="2"|Вкупно!!68!!3 |} ==Титули== ===Клупски=== ==== {{flagsport|ARG}} Бока Хуниорс ==== *'''[[Примера Дивисион (Аргентина)|Примера Дивисион]]''' : 1 : 2015 *'''[[Фудбалски куп на Аргентина|Куп на Аргентина]]''' : 1 : 2014-2015 ==== {{flagsport|ITA}} Јувентус ==== *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 3 : [[Серија А 2017-2018|2017-2018]], [[Серија А 2018-2019|2018-2019]], [[Серија А 2019-2020|2019-2020]] *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' : 2 : [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|2017-2018]], [[Фудбалски куп на Италија 2020-2021|2020-2021]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 2 : [[Суперкуп на Италија 2018|2018]], [[Суперкуп на Италија 2020|2020]] ==== {{flagsport|ENG}} Тотенхем ==== *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[УЕФА Лига Европа]]''' : 1 : 2024-2025 ===Репрезентативни=== ; {{flagsport|URU}} Уругвај под 20 години *'''[[Јужноамериканско првенство во фудбал за играчи под 20 години|Јужноамериканското првенство за играчи под 20 години]]''' : 1 : [[Јужноамериканско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Еквадор 2017]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Уругвај |image3= Flag of Uruguay.svg }} *[http://us.soccerway.com/players/rodrigo-bentancur/396178/ Родриго Бентанкур на soccerway] *[http://www.transfermarkt.com/rodrigo-bentancur/profil/spieler/354362 Родриго Бентанкур на transfermarkt] {{Navboxes |bg= #87cefa |fg= black |title= Состави на Уругвај |list1= {{Состав на Уругвај на СП фудбал 2018}} {{Состав на Уругвај на Копа Америка 2019}} {{Состав на Уругвај на СП фудбал 2022}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бентанкур, Родриго}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Уругвајски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бока Хуниорс]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Тотенхем]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1997 година]] 3yqg1divmaf3ykes8rjnwnuwhmcejb7 0 1171892 5536207 4409472 2026-04-08T12:02:50Z BosaFi 115936 5536207 wikitext text/x-wiki '''''Нескршливата Кими Шмит''''' е американска телевизиска серија создадена од [[Tина Феј]] и Роберт Карлок. Во главната улога на оваа [[ситуациска комедија]] глуми Ели Кемпер, а серијата започна да се емитува на [[Нетфликс]] на 6 март 2015 година.  Серијата го следи животот на 29-годишната Кими Шмит (Кемпер), која се труди да се прилагоди на живеењето во [[Њујорк]] откако, заедно со три други жени, ќе поминат 15 години во подземна скривница каде што наводно биле спасени од крајот на светот од свештеникот Ричард Вејн Гери Вејн ([[Џон Хем]]). По излегувањето од подземјето, Кими е решена да се пресели во Њујорк и тука да започне нов живот во кој луѓето нема да ја сожалуваат, а таа ќе биде секогаш во апсолутно позитивно расположение. Таа веднаш се спријателува со сопственичката на станот кој го изнајмува и со нејзиниот состанар кој се труди да стане глумец. Набрзо добива и работа како дадилка. Уште од премиерата, серијата се здоби со критички успех. Досега е номинирана за вкупно 11 номинации за [[Наградата Еми за ударни термини]], вклучувајќи две номинации за најдобра хумористична телевизиска серија. [[Категорија:Американски серии]] p9hzd47m07ofsaj7i6hoqk6akc14g14 5536208 5536207 2026-04-08T12:03:22Z BosaFi 115936 5536208 wikitext text/x-wiki '''''Нескршливата Кими Шмит''''' е американска телевизиска серија создадена од [[Tина Феј]] и Роберт Карлок. Во главната улога на оваа [[ситуациска комедија]] глуми Ели Кемпер, а серијата започна да се емитува на [[Нетфликс]] на 6 март 2015 година.  Серијата го следи животот на 29-годишната Кими Шмит (Кемпер), која се труди да се прилагоди на живеењето во [[Њујорк]] откако, заедно со три други жени, ќе поминат 15 години во подземна скривница каде што наводно биле спасени од крајот на светот од свештеникот Ричард Вејн Гери Вејн ([[Џон Хем]]). По излегувањето од подземјето, Кими е решена да се пресели во Њујорк и тука да започне нов живот во кој луѓето нема да ја сожалуваат, а таа ќе биде секогаш во апсолутно позитивно расположение. Таа веднаш се спријателува со сопственичката на станот кој го изнајмува и со нејзиниот состанар кој се труди да стане глумец. Набрзо добива и работа како дадилка. Уште од премиерата, серијата се здоби со критички успех. Досега е номинирана за вкупно 11 номинации за [[Наградата Еми за ударни термини]], вклучувајќи две номинации за најдобра хумористична телевизиска серија. [[Категорија:Американски серии]] [[Категорија:ТВ-серии]] 6489x1pedv8fhi4f48kwd77g54z6jw4 0 1178055 5536231 5030220 2026-04-08T13:37:53Z Buli 2648 5536231 wikitext text/x-wiki {{Infobox scholar | image = Rabia al-Adawiyya.jpg | caption = Рабија ел-Адевија прикажана во периски речник. | name = Рабија ел-Адевија | birth_date = помеѓу 714 и 718 | death_date = 801 | main_interests = | era = | notable_ideas = | influences = }} '''Рабија ел-Адевија ал Кајсија''' ([[арапски]]: ''رابعة العدوية القيسية‎‎'') (родена меѓу 714 и 718 - починала во 801 година) - [[муслиман]]ска ([[Суфизам|суфиска]]) светица. Некаде е позната и како '''Хазрат Биби Рабија Басри''' или како '''Рабија Басри'''. ==Учењето на Рабија ел-Адевија== Рабија ел-Адевија е најпозната по тоа што аскетската традиција ја споила со посебен вид љубовен мистицизам. Притоа, нејзината [[љубов]] кон [[Бог]]а била апсолутна и ексклузивна во однос на сè, не допуштајќи место за страв од [[пекол]]от, омраза кон [[ѓавол]]от или страст за [[рај]]от.<ref>„Рабија ел-Адевија“, во: ''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 85.</ref> [[Податотека:Rabia al-Adawiyya.jpg|мини|Рабија ел-Адевија прикажана во периски речник.]] ==Рабија ел-Адевија како тема во книжевноста== * „Рабија ел-Адевија“ - [[Суфизам|суфиска]] приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 85.</ref> * „Рабија“ (''Rabia'') - турски филм од 1973 година, во режија на [[Осман Ф. Седен]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imdb.com/title/tt2007447|title=Rabia (1973)|website=IMDb.com|accessdate=5 May 2016}}</ref> * „Рабија, првата жена-светица“ (''Rabia, İlk Kadın Evliya'') - турски филм од 1973 година, во режија на [[Суреја Дуру]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sinematurk.com/film/5512-rabia-ilk-kadin-evliya|title=Rabia/İlk Kadın Evliya|website=Sinematurk.com|accessdate=5 May 2016}}</ref> {{Ислам-никулец}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Суфизам| ]] [[Категорија:Ислам]] [[Категорија:Мистицизам]] [[Категорија:Несигурна година на раѓање]] [[Категорија:Починати во 801 година]] cd2jrv2nyegxvqv8t7g42b0v576me78 5536233 5536231 2026-04-08T13:38:09Z Buli 2648 5536233 wikitext text/x-wiki {{Infobox scholar | image = Rabia al-Adawiyya.jpg | caption = Рабија ел-Адевија прикажана во периски речник. | name = Рабија ел-Адевија | birth_date = помеѓу 714 и 718 | death_date = 801 | main_interests = | era = | notable_ideas = | influences = }} '''Рабија ел-Адевија ал Кајсија''' ([[арапски]]: ''رابعة العدوية القيسية‎‎'') (родена меѓу 714 и 718 - починала во 801 година) - [[муслиман]]ска ([[Суфизам|суфиска]]) светица. Некаде е позната и како '''Хазрат Биби Рабија Басри''' или како '''Рабија Басри'''. ==Учењето на Рабија ел-Адевија== Рабија ел-Адевија е најпозната по тоа што аскетската традиција ја споила со посебен вид љубовен мистицизам. Притоа, нејзината [[љубов]] кон [[Бог]]а била апсолутна и ексклузивна во однос на сè, не допуштајќи место за страв од [[пекол]]от, омраза кон [[ѓавол]]от или страст за [[рај]]от.<ref>„Рабија ел-Адевија“, во: ''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 85.</ref> ==Рабија ел-Адевија како тема во книжевноста== * „Рабија ел-Адевија“ - [[Суфизам|суфиска]] приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 85.</ref> * „Рабија“ (''Rabia'') - турски филм од 1973 година, во режија на [[Осман Ф. Седен]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imdb.com/title/tt2007447|title=Rabia (1973)|website=IMDb.com|accessdate=5 May 2016}}</ref> * „Рабија, првата жена-светица“ (''Rabia, İlk Kadın Evliya'') - турски филм од 1973 година, во режија на [[Суреја Дуру]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sinematurk.com/film/5512-rabia-ilk-kadin-evliya|title=Rabia/İlk Kadın Evliya|website=Sinematurk.com|accessdate=5 May 2016}}</ref> {{Ислам-никулец}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Суфизам| ]] [[Категорија:Ислам]] [[Категорија:Мистицизам]] [[Категорија:Несигурна година на раѓање]] [[Категорија:Починати во 801 година]] sia3x3a11mtqr2t77q9gkzgcy78o72m 5536270 5536233 2026-04-08T16:19:03Z Andrew012p 85224 5536270 wikitext text/x-wiki {{Infobox scholar | image = Rabia al-Adawiyya.jpg | caption = Рабија ел-Адевија прикажана во периски речник. | name = Рабија ел-Адевија | birth_date = помеѓу 714 и 718 | death_date = 801 | main_interests = | era = | notable_ideas = | influences = }} '''Рабија ел-Адевија ел Кајсија''' ([[арапски]]: ''رابعة العدوية القيسية‎‎''; родена меѓу 714 и 718 — починала во 801 година) — [[муслиман]]ска ([[Суфизам|суфиска]]) светица. Некаде е позната и како '''Хазрат Биби Рабија Басри''' или како '''Рабија Басри'''. ==Учењето на Рабија ел-Адевија== Рабија ел-Адевија е најпозната по тоа што аскетската традиција ја споила со посебен вид љубовен мистицизам. Притоа, нејзината [[љубов]] кон [[Бог]]а била апсолутна и ексклузивна во однос на сè, не допуштајќи место за страв од [[пекол]]от, омраза кон [[ѓавол]]от или страст за [[рај]]от.<ref>„Рабија ел-Адевија“, во: ''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 85.</ref> ==Рабија ел-Адевија како тема во книжевноста== * „Рабија ел-Адевија“ - [[Суфизам|суфиска]] приказна.<ref>''Суфиски приказни''. Скопје: Темплум, 2017, стр. 85.</ref> * „Рабија“ (''Rabia'') - турски филм од 1973 година, во режија на [[Осман Ф. Седен]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imdb.com/title/tt2007447|title=Rabia (1973)|website=IMDb.com|accessdate=5 May 2016}}</ref> * „Рабија, првата жена-светица“ (''Rabia, İlk Kadın Evliya'') - турски филм од 1973 година, во режија на [[Суреја Дуру]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sinematurk.com/film/5512-rabia-ilk-kadin-evliya|title=Rabia/İlk Kadın Evliya|website=Sinematurk.com|accessdate=5 May 2016}}</ref> {{Ислам-никулец}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Суфизам| ]] [[Категорија:Ислам]] [[Категорија:Мистицизам]] [[Категорија:Несигурна година на раѓање]] [[Категорија:Починати во 801 година]] kld9tut0i3zqst2rlbyuhnfgq6db08p 0 1186737 5536306 5415986 2026-04-08T18:54:38Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1340798338|Dubrovnik Republic (1991-1992)]]“ 5536306 wikitext text/x-wiki '''Дубровачка Република''' ({{Langx|sr|Dubrovačka Republika; Дубровачка република}}) била краткотрајна непризнаена држава и самопрогласена [[Срби во Босна и Херцеговина|српска]] квази-држава што постоеla за време на [[опсадата на Дубровник]] во [[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]], самопрогласена од [[Југословенска народна армија|Југословенската народна армија]] на 15 октомври 1991 година во окупираните области на [[Хрватска]], откако била заземена од припадници на Вториот корпус на ЈНА,<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Z7pNvgAACAAJ|title=The Yugoslav Wars (1): Slovenia & Croatia 1991–95|last=Thomas|first=Nigel|last2=Mikulan|first2=K.|date=2006-04-25|publisher=Bloomsbury USA|isbn=978-1-84176-963-9|pages=54|language=en}}</ref> а нејзин привремен претседател бил Александар Ацо Аполонио.<ref name=":1" /> Прогласената територија не одговарала на границите [[Дубровничка Република|на Република Рагуза]] пред 1808 година, која се протегала од [[Неум]] до Превлака,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RLzYdW0vOlgC|title=The Drama in Former Yugoslavia: The Beginning of the End Or the End of the Beginning?|last=Zabkar|first=Anton|date=1998|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-3944-4|pages=75|language=en}}</ref> и постоела само во окупираните села [[Цавтат]] и Конавле. [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија]] (МКТЈ) за време на судењето на српскиот претседател [[Слободан Милошевиќ]], ја идентификувал Дубровничка Република како дел од [[Република Српска Краина|неколку региони во Хрватска]] кои Милошевиќ барал да бидат вклучени во „држава доминирана од Срби“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/ind/en/040727.pdf|title=CASE NO. IT-02-54-T|date=27 July 2004|work=icty.org|publisher=[[International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia]]}}</ref> МКТЈ изјавила дека кампањата на ЈНА во [[Дубровничко-неретванска Жупанија|регионот на Дубровник]] имала за цел да обезбеди територија за овој политички ентитет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icty.org/sid/7948|title=Full Contents of the Dubrovnik Indictment made Public. &#124; International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia}}</ref> == Историја == Во јануари 1992 година, српскиот националистички лидер [[Воислав Шешељ]] ја дал својата поддршка за држава што ги вклучува Србија, Црна Гора, Македонија, Босна и Херцеговина, Република Српска Краина и Дубровничка Република во нејзините граници,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PxcUAQAAMAAJ|title=Daily Report: East Europe|date=1992|publisher=The Service|location=Indiana University|pages=49|language=en}}</ref>а он и неговата квази [[Крајна десница|крајно десничарска]] политичка партија Српска радикална партија го поддржала воспоставувањето на Дубровничка Република.<ref name="icty.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/050920IT.htm|title=050920It}}</ref> [[Податотека:Balkans_War_1991,_Serb_rockets_-_Flickr_-_Peter_Denton_丕特_._天登.jpg|лево|мини|Ракети на ЈНА на позиција директно спроти Дубровник во декември 1991 година.]] Иако била основана со помош на ЈНА, српската влада не издала никакви изјави за поддршка на оваа влада и не ја вклучила републиката во своите политички дискусии,<ref name="icty.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/050920IT.htm|title=050920It}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/050920IT.htm "050920It"].</cite></ref> но сепак, српското раководство посакувало вклучување на Дубровник во пансрпска држава, како што било прикажано во дневникот на Борисав Јовиќ и пресретнатите комуникации во рамките на внатрешниот круг на српскиот претседател [[Слободан Милошевиќ]], при што јадранската граница на пансрпската држава со Хрватска била поставена во пристаништето Плоче.<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-TTJ6y_o7ysC|title=The Hour of Europe: Western Powers and the Breakup of Yugoslavia|last=Glaurdic|first=Josip|last2=Glaurdić|first2=Josip|date=2011-01-01|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-16645-3|pages=229|language=en}}</ref> Раководството на [[Србија и Црна Гора]] за време на [[опсадата на Дубровник]] имало планови да го анектира Дубровник заедно со „крајбрежните региони на [[Хрватска]] помеѓу градот [[Неум]], [[Босна и Херцеговина]], на северозапад и црногорската граница на југоисток“ во Црна Гора, а што се однесувало до Плоче, во ноември 1991 година било одлучено градот да стане територија на областите под српска контрола на Босна и Херцеговина, пред формирањето на Република Српска во 1992 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=pXygFoqg-G0C|title=Twilight of Impunity: The War Crimes Trial of Slobodan Milosevic|last=Armatta|first=Judith|date=2010-07-30|publisher=Duke University Press|isbn=978-0-8223-9179-1|pages=402|language=en}}</ref> Поради потребата од користење на територијата во [[Босна и Херцеговина]] за започнување на инвазијата на Дубровник, водачот на босанските Срби, [[Радован Караџиќ|Радован Караџиќ,]] бил вклучен во плановите за освојување на Дубровник.<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-TTJ6y_o7ysC|title=The Hour of Europe: Western Powers and the Breakup of Yugoslavia|last=Glaurdic|first=Josip|last2=Glaurdić|first2=Josip|date=2011-01-01|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-16645-3|pages=229|language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGlaurdicGlaurdić2011">Glaurdic, Josip; Glaurdić, Josip (2011-01-01). [https://books.google.com/books?id=-TTJ6y_o7ysC ''The Hour of Europe: Western Powers and the Breakup of Yugoslavia'']. Yale University Press. p.&nbsp;229. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-300-16645-3|<bdi>978-0-300-16645-3</bdi>]].</cite></ref> Неколку дена пред формирањето на Дубровничка Република, на 7 октомври 1991 година, Караџиќ во телефонски разговор рекол ''„Дубровник треба да се спаси за Југославија. Нека биде република... Треба да се најдат некои граѓани таму за да одлучат за тоа кога ќе бидат ослободени“.''<ref name=":2" /> Подоцна истата недела во телефонски разговор со Гојко Ѓого, Караџиќ рекол дека Дубровник ''„мора да биде ставен под воена команда и тоа е тоа... Дубровник никогаш не бил хрватски!“'' . Ѓого одговорил изјавувајќи дека територијата околу Дубровник требало етнички да се исчисти, велејќи: ''„Изгорете сè и збогум!... Северно од Риека Дубровачка, убијте ги сите!“.''<ref name=":2" /> За време на [[опсадата на Дубровник]], српските и црногорските нерегуларни сили и резервистите на ЈНА беснееле низ Дубровник, речиси никој не бил поштеден од насилството; мали села и фарми биле ограбени, куќите и фармите биле запалени, полињата и овоштарниците биле запалени, а добитокот бил убиен.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=KwW2O7v7CUcC|title=Balkan Genocides: Holocaust and Ethnic Cleansing in the Twentieth Century|last=Mojzes|first=Paul|date=2011|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-0663-2|pages=154|language=en}}</ref> Претежно хрватското население на Дубровник избегало во целост од градот поради насилството.<ref name=":0" /> 82-88 хрватски цивили биле убиени, а околу 16.000 хрватски бегалци избегале. Иако ЈНА се согласила на прекин на огнот во јануари 1992 година, јужна Далмација јужно од Стон сè уште била под окупација на Требиње-Билечката група на Втората армија на ЈНА, која го гранатирала Дубровник; вмешаноста на ЈНА официјално завршила во мај 1992 година, што го означило официјалното распаѓање на републиката, а групата била преименувана во Босанско-српски херцеговски корпус на 4 мај 1992 година.<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Z7pNvgAACAAJ|title=The Yugoslav Wars (1): Slovenia & Croatia 1991–95|last=Thomas|first=Nigel|last2=Mikulan|first2=K.|date=2006-04-25|publisher=Bloomsbury USA|isbn=978-1-84176-963-9|pages=54|language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomasMikulan2006">Thomas, Nigel; Mikulan, K. (2006-04-25). [https://books.google.com/books?id=Z7pNvgAACAAJ ''The Yugoslav Wars (1): Slovenia & Croatia 1991–95'']. Bloomsbury USA. p.&nbsp;54. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-84176-963-9|<bdi>978-1-84176-963-9</bdi>]].</cite></ref> И покрај повлекувањето на ЈНА, борбите меѓу единицата на босанските Срби и силите на хрватската армија продолжиле до 23 октомври 1992 година.<ref name=":1" /> == Видете исто така == * [[Големосрпство|Голема Србија]] * [[Република Српска Краина]] * Александар Ацо Аполонио * Срби во Дубровник == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Поранешни републики во Европа]] [[Категорија:Поранешни непризнаени држави]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1992 година]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1991 година]] [[Категорија:Хрватска војна за независност]] 482z4drqocf3jsv0eejdj31t7v8f49l 5536308 5536306 2026-04-08T18:59:45Z IvanKonev123 98191 Создадено со преведување на одделот „__LEAD_SECTION__“ од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1340798338|Dubrovnik Republic (1991-1992)]]“ 5536308 wikitext text/x-wiki '''Дубровачка Република''' ({{Langx|sr|Dubrovačka Republika; Дубровачка република}}) била краткотрајна непризнаена држава и самопрогласена [[Срби во Босна и Херцеговина|српска]] квази-држава што постоеla за време на [[опсадата на Дубровник]] во [[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]], самопрогласена од [[Југословенска народна армија|Југословенската народна армија]] на 15 октомври 1991 година во окупираните области на [[Хрватска]], откако била заземена од припадници на Вториот корпус на ЈНА,<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Z7pNvgAACAAJ|title=The Yugoslav Wars (1): Slovenia & Croatia 1991–95|last=Thomas|first=Nigel|last2=Mikulan|first2=K.|date=2006-04-25|publisher=Bloomsbury USA|isbn=978-1-84176-963-9|pages=54|language=en}}</ref> а нејзин привремен претседател бил Александар Ацо Аполонио.<ref name=":1" /> Прогласената територија не одговарала на границите [[Дубровничка Република|на Република Рагуза]] пред 1808 година, која се протегала од [[Неум]] до Превлака,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RLzYdW0vOlgC|title=The Drama in Former Yugoslavia: The Beginning of the End Or the End of the Beginning?|last=Zabkar|first=Anton|date=1998|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-3944-4|pages=75|language=en}}</ref> и постоела само во окупираните села [[Цавтат]] и Конавле. [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија]] (МКТЈ) за време на судењето на српскиот претседател [[Слободан Милошевиќ]], ја идентификувал Дубровничка Република како дел од [[Република Српска Краина|неколку региони во Хрватска]] кои Милошевиќ барал да бидат вклучени во „држава доминирана од Срби“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/ind/en/040727.pdf|title=CASE NO. IT-02-54-T|date=27 July 2004|work=icty.org|publisher=[[International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia]]}}</ref> МКТЈ изјавила дека кампањата на ЈНА во [[Дубровничко-неретванска Жупанија|регионот на Дубровник]] имала за цел да обезбеди територија за овој политички ентитет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icty.org/sid/7948|title=Full Contents of the Dubrovnik Indictment made Public. &#124; International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia}}</ref> {{Инфокутија Држава|native_name=''Dubrovačka Republika''<br><small>Dubrovnik Republic</small>|conventional_long_name=Дубровачка Република|common_name=Дубровник|population_estimate=71,419|population_density_km2=72.95|currency=[[Југословенски динар]]<br/>[[Krajina dinar]]|demonym=Дубровчанин|government_type=[[Република]] под [[Југословенската Народна Армија|ЈНА]] Воена администрација|leader_title1=[[President (government title)|President]]|leader_name1=[[Aco Apolonio|Aleksandar Aco Apolonio]]|area_km2=979|image_flag=Dubrovnik Republic (1991-1992).svg|image_coat=Dubrovnik grb.svg|image_map=|capital=[[Дубровник]] <small>(''де јуре'')</small><br/>[[Кавтат]] <small>(''де факто'')</small>}} == Историја == Во јануари 1992 година, српскиот националистички лидер [[Воислав Шешељ]] ја дал својата поддршка за држава што ги вклучува Србија, Црна Гора, Македонија, Босна и Херцеговина, Република Српска Краина и Дубровничка Република во нејзините граници,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PxcUAQAAMAAJ|title=Daily Report: East Europe|date=1992|publisher=The Service|location=Indiana University|pages=49|language=en}}</ref>а он и неговата квази [[Крајна десница|крајно десничарска]] политичка партија Српска радикална партија го поддржала воспоставувањето на Дубровничка Република.<ref name="icty.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/050920IT.htm|title=050920It}}</ref> [[Податотека:Balkans_War_1991,_Serb_rockets_-_Flickr_-_Peter_Denton_丕特_._天登.jpg|лево|мини|Ракети на ЈНА на позиција директно спроти Дубровник во декември 1991 година.]] Иако била основана со помош на ЈНА, српската влада не издала никакви изјави за поддршка на оваа влада и не ја вклучила републиката во своите политички дискусии,<ref name="icty.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/050920IT.htm|title=050920It}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/050920IT.htm "050920It"].</cite></ref> но сепак, српското раководство посакувало вклучување на Дубровник во пансрпска држава, како што било прикажано во дневникот на Борисав Јовиќ и пресретнатите комуникации во рамките на внатрешниот круг на српскиот претседател [[Слободан Милошевиќ]], при што јадранската граница на пансрпската држава со Хрватска била поставена во пристаништето Плоче.<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-TTJ6y_o7ysC|title=The Hour of Europe: Western Powers and the Breakup of Yugoslavia|last=Glaurdic|first=Josip|last2=Glaurdić|first2=Josip|date=2011-01-01|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-16645-3|pages=229|language=en}}</ref> Раководството на [[Србија и Црна Гора]] за време на [[опсадата на Дубровник]] имало планови да го анектира Дубровник заедно со „крајбрежните региони на [[Хрватска]] помеѓу градот [[Неум]], [[Босна и Херцеговина]], на северозапад и црногорската граница на југоисток“ во Црна Гора, а што се однесувало до Плоче, во ноември 1991 година било одлучено градот да стане територија на областите под српска контрола на Босна и Херцеговина, пред формирањето на Република Српска во 1992 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=pXygFoqg-G0C|title=Twilight of Impunity: The War Crimes Trial of Slobodan Milosevic|last=Armatta|first=Judith|date=2010-07-30|publisher=Duke University Press|isbn=978-0-8223-9179-1|pages=402|language=en}}</ref> Поради потребата од користење на територијата во [[Босна и Херцеговина]] за започнување на инвазијата на Дубровник, водачот на босанските Срби, [[Радован Караџиќ|Радован Караџиќ,]] бил вклучен во плановите за освојување на Дубровник.<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-TTJ6y_o7ysC|title=The Hour of Europe: Western Powers and the Breakup of Yugoslavia|last=Glaurdic|first=Josip|last2=Glaurdić|first2=Josip|date=2011-01-01|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-16645-3|pages=229|language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGlaurdicGlaurdić2011">Glaurdic, Josip; Glaurdić, Josip (2011-01-01). [https://books.google.com/books?id=-TTJ6y_o7ysC ''The Hour of Europe: Western Powers and the Breakup of Yugoslavia'']. Yale University Press. p.&nbsp;229. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-300-16645-3|<bdi>978-0-300-16645-3</bdi>]].</cite></ref> Неколку дена пред формирањето на Дубровничка Република, на 7 октомври 1991 година, Караџиќ во телефонски разговор рекол ''„Дубровник треба да се спаси за Југославија. Нека биде република... Треба да се најдат некои граѓани таму за да одлучат за тоа кога ќе бидат ослободени“.''<ref name=":2" /> Подоцна истата недела во телефонски разговор со Гојко Ѓого, Караџиќ рекол дека Дубровник ''„мора да биде ставен под воена команда и тоа е тоа... Дубровник никогаш не бил хрватски!“'' . Ѓого одговорил изјавувајќи дека територијата околу Дубровник требало етнички да се исчисти, велејќи: ''„Изгорете сè и збогум!... Северно од Риека Дубровачка, убијте ги сите!“.''<ref name=":2" /> За време на [[опсадата на Дубровник]], српските и црногорските нерегуларни сили и резервистите на ЈНА беснееле низ Дубровник, речиси никој не бил поштеден од насилството; мали села и фарми биле ограбени, куќите и фармите биле запалени, полињата и овоштарниците биле запалени, а добитокот бил убиен.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=KwW2O7v7CUcC|title=Balkan Genocides: Holocaust and Ethnic Cleansing in the Twentieth Century|last=Mojzes|first=Paul|date=2011|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-0663-2|pages=154|language=en}}</ref> Претежно хрватското население на Дубровник избегало во целост од градот поради насилството.<ref name=":0" /> 82-88 хрватски цивили биле убиени, а околу 16.000 хрватски бегалци избегале. Иако ЈНА се согласила на прекин на огнот во јануари 1992 година, јужна Далмација јужно од Стон сè уште била под окупација на Требиње-Билечката група на Втората армија на ЈНА, која го гранатирала Дубровник; вмешаноста на ЈНА официјално завршила во мај 1992 година, што го означило официјалното распаѓање на републиката, а групата била преименувана во Босанско-српски херцеговски корпус на 4 мај 1992 година.<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Z7pNvgAACAAJ|title=The Yugoslav Wars (1): Slovenia & Croatia 1991–95|last=Thomas|first=Nigel|last2=Mikulan|first2=K.|date=2006-04-25|publisher=Bloomsbury USA|isbn=978-1-84176-963-9|pages=54|language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomasMikulan2006">Thomas, Nigel; Mikulan, K. (2006-04-25). [https://books.google.com/books?id=Z7pNvgAACAAJ ''The Yugoslav Wars (1): Slovenia & Croatia 1991–95'']. Bloomsbury USA. p.&nbsp;54. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-84176-963-9|<bdi>978-1-84176-963-9</bdi>]].</cite></ref> И покрај повлекувањето на ЈНА, борбите меѓу единицата на босанските Срби и силите на хрватската армија продолжиле до 23 октомври 1992 година.<ref name=":1" /> == Видете исто така == * [[Големосрпство|Голема Србија]] * [[Република Српска Краина]] * Александар Ацо Аполонио * Срби во Дубровник == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Поранешни републики во Европа]] [[Категорија:Поранешни непризнаени држави]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1992 година]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1991 година]] [[Категорија:Хрватска војна за независност]] sor0gt547q97j1yj4nzin0p046o622p 5536309 5536308 2026-04-08T19:00:16Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1340798338|Dubrovnik Republic (1991-1992)]]“ 5536309 wikitext text/x-wiki == Видете исто така == * [[Големосрпство|Голема Србија]] * [[Република Српска Краина]] * Александар Ацо Аполонио * Срби во Дубровник [[Категорија:Поранешни републики во Европа]] [[Категорија:Поранешни непризнаени држави]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1992 година]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1991 година]] [[Категорија:Хрватска војна за независност]] drrqu2jql09oxznztcyc8jpqfey9otl 5536311 5536309 2026-04-08T19:09:34Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1340798338|Dubrovnik Republic (1991-1992)]]“ 5536311 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Држава|native_name=''Dubrovačka Republika''<br><small>Dubrovnik Republic</small>|conventional_long_name=Дубровничка Република<br>15.10.1991 - 04.05.1992|common_name=Дубровник|population_estimate=71,419|population_density_km2=72.95|currency=[[Југословенски динар]]<br/>[[Krajina dinar]]|demonym=Дубровчанин|government_type=[[Република]] under [[Југословенската Народна Армија|ЈНА]] Воена администрација|leader_title1=[[President (government title)|President]]|leader_name1=[[Aco Apolonio|Aleksandar Aco Apolonio]]|area_km2=979|image_flag=Dubrovnik Republic (1991-1992).svg|image_coat=Dubrovnik grb.svg|image_map=|capital=[[Dubrovnik]] <small>(''de jure'')</small><br/>[[Cavtat]] <small>(''de facto'')</small>}} '''Дубровничка Република''' (хрв. Dubrovačka Republika) била краткотрајна непризнаена држава и самопрогласена [[Срби во Босна и Херцеговина|српска]] квази-држава што постоела за време на [[опсадата на Дубровник]] во периодот на [[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]], која била самопрогласена од [[Југословенска народна армија|Југословенската народна армија]] на 15 октомври 1991 година во окупираните области на [[Хрватска]], откако биле заземена од припадници на Вториот корпус на ЈНА,<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Z7pNvgAACAAJ|title=The Yugoslav Wars (1): Slovenia & Croatia 1991–95|last=Thomas|first=Nigel|last2=Mikulan|first2=K.|date=2006-04-25|publisher=Bloomsbury USA|isbn=978-1-84176-963-9|pages=54|language=en}}</ref>а нејзин привремен претседател беше Александар Ацо Аполонио.<ref name=":1" /> Прогласената територија не одговарала на границите [[Дубровничка Република|на Република Рагуза]] пред 1808 година, која се протегала од [[Неум]] до Превлака,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RLzYdW0vOlgC|title=The Drama in Former Yugoslavia: The Beginning of the End Or the End of the Beginning?|last=Zabkar|first=Anton|date=1998|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-3944-4|pages=75|language=en}}</ref> и постоела само во окупираните села [[Цавтат]] и Конавле. [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија]] (МКТЈ) за време на судењето на српскиот претседател [[Слободан Милошевиќ]], ја идентификувал Дубровничка Република како дел од [[Република Српска Краина|неколку региони во Хрватска]] кои Милошевиќ барал да бидат вклучени во „држава доминирана од Срби“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/ind/en/040727.pdf|title=CASE NO. IT-02-54-T|date=27 July 2004|work=icty.org|publisher=[[International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia]]}}</ref> МКТЈ изјавил дека кампањата на ЈНА во [[Дубровничко-неретванска Жупанија|регионот на Дубровник]] имала за цел да обезбеди територија за овој политички ентитет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icty.org/sid/7948|title=Full Contents of the Dubrovnik Indictment made Public. &#124; International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia}}</ref> == Историја == Во јануари 1992 година, српскиот националистички лидер [[Воислав Шешељ]] ја прогласи својата поддршка за држава што ги вклучува Србија, Црна Гора, Македонија, Босна и Херцеговина, Република Српска Краина и Дубровничка Република во нејзините граници. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PxcUAQAAMAAJ|title=Daily Report: East Europe|date=1992|publisher=The Service|location=Indiana University|pages=49|language=en}}</ref> Шешељ и неговата [[Крајна десница|крајно десничарска]] политичка партија Српска радикална партија го поддржаа воспоставувањето на Дубровничка Република. <ref name="icty.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/050920IT.htm|title=050920It}}</ref> [[Податотека:Balkans_War_1991,_Serb_rockets_-_Flickr_-_Peter_Denton_丕特_._天登.jpg|лево|мини|Ракети на ЈНА на позиција директно спроти Дубровник во декември 1991 година.]] Иако беше основана со помош на ЈНА, српската влада не издаде никакви изјави за поддршка на оваа влада и не ја вклучи републиката во своите политички дискусии. <ref name="icty.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/050920IT.htm|title=050920It}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/050920IT.htm "050920It"].</cite></ref> Сепак, српското раководство посакуваше вклучување на Дубровник во пансрпска држава, како што е прикажано во дневникот на Борисав Јовиќ и пресретнатите комуникации во рамките на внатрешниот круг на српскиот претседател [[Слободан Милошевиќ]], при што јадранската граница на пансрпската држава со Хрватска беше поставена во пристаништето Плоче . <ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-TTJ6y_o7ysC|title=The Hour of Europe: Western Powers and the Breakup of Yugoslavia|last=Glaurdic|first=Josip|last2=Glaurdić|first2=Josip|date=2011-01-01|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-16645-3|pages=229|language=en}}</ref> Раководството на [[Србија и Црна Гора]] за време на [[опсадата на Дубровник]] имало планови да го анектира Дубровник заедно со „крајбрежните региони на [[Хрватска]] помеѓу градот [[Неум]], [[Босна и Херцеговина]], на северозапад и црногорската граница на југоисток“ во Црна Гора. Што се однесува до Плоче, во ноември 1991 година било одлучено градот да стане територија на областите под српска контрола на Босна и Херцеговина, пред формирањето на Република Српска во 1992 година. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=pXygFoqg-G0C|title=Twilight of Impunity: The War Crimes Trial of Slobodan Milosevic|last=Armatta|first=Judith|date=2010-07-30|publisher=Duke University Press|isbn=978-0-8223-9179-1|pages=402|language=en}}</ref> Поради потребата од користење на територијата во [[Босна и Херцеговина]] за започнување на инвазијата на Дубровник, водачот на босанските Срби, [[Радован Караџиќ|Радован Караџиќ,]] бил вклучен во плановите за освојување на Дубровник. <ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-TTJ6y_o7ysC|title=The Hour of Europe: Western Powers and the Breakup of Yugoslavia|last=Glaurdic|first=Josip|last2=Glaurdić|first2=Josip|date=2011-01-01|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-16645-3|pages=229|language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGlaurdicGlaurdić2011">Glaurdic, Josip; Glaurdić, Josip (2011-01-01). [https://books.google.com/books?id=-TTJ6y_o7ysC ''The Hour of Europe: Western Powers and the Breakup of Yugoslavia'']. Yale University Press. p.&nbsp;229. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-300-16645-3|<bdi>978-0-300-16645-3</bdi>]].</cite></ref> Неколку дена пред формирањето на Дубровничка Република, на 7 октомври 1991 година, Караџиќ во телефонски разговор рекол ''„Дубровник треба да се спаси за Југославија. Нека биде република... Треба да се најдат некои граѓани таму за да одлучат за тоа кога ќе бидат ослободени“.'' <ref name=":2" /> Подоцна истата недела во телефонски разговор со Гојко Ѓого, Караџиќ рекол дека Дубровник ''„мора да биде ставен под воена команда и тоа е тоа... Дубровник никогаш не бил хрватски!“'' . Ѓого одговорил изјавувајќи дека територијата околу Дубровник треба етнички да се исчисти, велејќи: ''„Изгорете сè и збогум!... Северно од Риека Дубровачка, убијте ги сите!“.'' <ref name=":2" /> За време на [[опсадата на Дубровник]], српските и црногорските нерегуларни сили и резервистите на ЈНА беснееле низ Дубровник, речиси никој не бил поштеден од насилството; мали села и фарми биле ограбени, куќите и фармите биле запалени, полињата и овоштарниците биле запалени, а добитокот бил убиен. <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=KwW2O7v7CUcC|title=Balkan Genocides: Holocaust and Ethnic Cleansing in the Twentieth Century|last=Mojzes|first=Paul|date=2011|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-0663-2|pages=154|language=en}}</ref> Претежно хрватското население на Дубровник избегало во целост од градот поради насилството. <ref name=":0" /> 82-88 хрватски цивили биле убиени, а околу 16.000 хрватски бегалци избегале. Иако ЈНА се согласила на прекин на огнот во јануари 1992 година, јужна Далмација јужно од Стон сè уште била под окупација на Требиње-Билечката група на Втората армија на ЈНА, која го гранатирала Дубровник; вмешаноста на ЈНА официјално завршила во мај 1992 година, што го означило официјалното распаѓање на републиката, а групата била преименувана во Босанско-српски херцеговски корпус на 4 мај 1992 година. <ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Z7pNvgAACAAJ|title=The Yugoslav Wars (1): Slovenia & Croatia 1991–95|last=Thomas|first=Nigel|last2=Mikulan|first2=K.|date=2006-04-25|publisher=Bloomsbury USA|isbn=978-1-84176-963-9|pages=54|language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomasMikulan2006">Thomas, Nigel; Mikulan, K. (2006-04-25). [https://books.google.com/books?id=Z7pNvgAACAAJ ''The Yugoslav Wars (1): Slovenia & Croatia 1991–95'']. Bloomsbury USA. p.&nbsp;54. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-84176-963-9|<bdi>978-1-84176-963-9</bdi>]].</cite></ref> И покрај повлекувањето на ЈНА, борбите меѓу единицата на босанските Срби и силите на хрватската армија продолжиле до 23 октомври 1992 година. <ref name=":1" /> == Видете исто така == * [[Големосрпство|Голема Србија]] * [[Република Српска Краина]] * Александар Ацо Аполонио * Срби во Дубровник == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Поранешни републики во Европа]] [[Категорија:Поранешни непризнаени држави]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1992 година]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1991 година]] [[Категорија:Хрватска војна за независност]] i655xr6h3so59cssy9njpodib8e7gwe 5536312 5536311 2026-04-08T19:12:31Z IvanKonev123 98191 /* Историја */ 5536312 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Држава|native_name=''Dubrovačka Republika''<br><small>Dubrovnik Republic</small>|conventional_long_name=Дубровничка Република<br>15.10.1991 - 04.05.1992|common_name=Дубровник|population_estimate=71,419|population_density_km2=72.95|currency=[[Југословенски динар]]<br/>[[Krajina dinar]]|demonym=Дубровчанин|government_type=[[Република]] under [[Југословенската Народна Армија|ЈНА]] Воена администрација|leader_title1=[[President (government title)|President]]|leader_name1=[[Aco Apolonio|Aleksandar Aco Apolonio]]|area_km2=979|image_flag=Dubrovnik Republic (1991-1992).svg|image_coat=Dubrovnik grb.svg|image_map=|capital=[[Dubrovnik]] <small>(''de jure'')</small><br/>[[Cavtat]] <small>(''de facto'')</small>}} '''Дубровничка Република''' (хрв. Dubrovačka Republika) била краткотрајна непризнаена држава и самопрогласена [[Срби во Босна и Херцеговина|српска]] квази-држава што постоела за време на [[опсадата на Дубровник]] во периодот на [[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]], која била самопрогласена од [[Југословенска народна армија|Југословенската народна армија]] на 15 октомври 1991 година во окупираните области на [[Хрватска]], откако биле заземена од припадници на Вториот корпус на ЈНА,<ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Z7pNvgAACAAJ|title=The Yugoslav Wars (1): Slovenia & Croatia 1991–95|last=Thomas|first=Nigel|last2=Mikulan|first2=K.|date=2006-04-25|publisher=Bloomsbury USA|isbn=978-1-84176-963-9|pages=54|language=en}}</ref>а нејзин привремен претседател беше Александар Ацо Аполонио.<ref name=":1" /> Прогласената територија не одговарала на границите [[Дубровничка Република|на Република Рагуза]] пред 1808 година, која се протегала од [[Неум]] до Превлака,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RLzYdW0vOlgC|title=The Drama in Former Yugoslavia: The Beginning of the End Or the End of the Beginning?|last=Zabkar|first=Anton|date=1998|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-3944-4|pages=75|language=en}}</ref> и постоела само во окупираните села [[Цавтат]] и Конавле. [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија]] (МКТЈ) за време на судењето на српскиот претседател [[Слободан Милошевиќ]], ја идентификувал Дубровничка Република како дел од [[Република Српска Краина|неколку региони во Хрватска]] кои Милошевиќ барал да бидат вклучени во „држава доминирана од Срби“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/ind/en/040727.pdf|title=CASE NO. IT-02-54-T|date=27 July 2004|work=icty.org|publisher=[[International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia]]}}</ref> МКТЈ изјавил дека кампањата на ЈНА во [[Дубровничко-неретванска Жупанија|регионот на Дубровник]] имала за цел да обезбеди територија за овој политички ентитет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icty.org/sid/7948|title=Full Contents of the Dubrovnik Indictment made Public. &#124; International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia}}</ref> == Историја == Во јануари 1992 година, српскиот националистички лидер [[Воислав Шешељ]] ја прогласил својата поддршка за држава што ги вклучувало Србија, Црна Гора, Македонија, Босна и Херцеговина, Република Српска Краина и Дубровничка Република во нејзините граници. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PxcUAQAAMAAJ|title=Daily Report: East Europe|date=1992|publisher=The Service|location=Indiana University|pages=49|language=en}}</ref> Шешељ и неговата квази [[Крајна десница|крајно десничарска]] политичка партија Српска радикална партија го поддржувала воспоставувањето на Дубровничка Република.<ref name="icty.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/050920IT.htm|title=050920It}}</ref> [[Податотека:Balkans_War_1991,_Serb_rockets_-_Flickr_-_Peter_Denton_丕特_._天登.jpg|лево|мини|Ракети на ЈНА на позиција директно спроти Дубровник во декември 1991 година.]] Иако била основана со помош на ЈНА, српската влада не издала никакви изјави за поддршка на оваа влада и не ја вклучи републиката во своите политички дискусии.<ref name="icty.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/050920IT.htm|title=050920It}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/050920IT.htm "050920It"].</cite></ref> Сепак, српското раководство посакувало вклучување на Дубровник во пансрпска држава, како што било прикажано во дневникот на Борисав Јовиќ и пресретнатите комуникации во рамките на внатрешниот круг на српскиот претседател [[Слободан Милошевиќ]], при што јадранската граница на пансрпската држава со Хрватска била поставена во пристаништето Плоче.<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-TTJ6y_o7ysC|title=The Hour of Europe: Western Powers and the Breakup of Yugoslavia|last=Glaurdic|first=Josip|last2=Glaurdić|first2=Josip|date=2011-01-01|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-16645-3|pages=229|language=en}}</ref> Раководството на [[Србија и Црна Гора]] за време на [[опсадата на Дубровник]] имало планови да го анектира Дубровник заедно со „крајбрежните региони на [[Хрватска]] помеѓу градот [[Неум]], [[Босна и Херцеговина]], на северозапад и црногорската граница на југоисток“ во Црна Гора, а што се однесувало до Плоче, во ноември 1991 година било одлучено градот да стане територија на областите под српска контрола на Босна и Херцеговина, пред формирањето на Република Српска во 1992 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=pXygFoqg-G0C|title=Twilight of Impunity: The War Crimes Trial of Slobodan Milosevic|last=Armatta|first=Judith|date=2010-07-30|publisher=Duke University Press|isbn=978-0-8223-9179-1|pages=402|language=en}}</ref> Поради потребата од користење на територијата во [[Босна и Херцеговина]] за започнување на инвазијата на Дубровник, водачот на босанските Срби, [[Радован Караџиќ|Радован Караџиќ,]] бил вклучен во плановите за освојување на Дубровник. <ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-TTJ6y_o7ysC|title=The Hour of Europe: Western Powers and the Breakup of Yugoslavia|last=Glaurdic|first=Josip|last2=Glaurdić|first2=Josip|date=2011-01-01|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-16645-3|pages=229|language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGlaurdicGlaurdić2011">Glaurdic, Josip; Glaurdić, Josip (2011-01-01). [https://books.google.com/books?id=-TTJ6y_o7ysC ''The Hour of Europe: Western Powers and the Breakup of Yugoslavia'']. Yale University Press. p.&nbsp;229. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-300-16645-3|<bdi>978-0-300-16645-3</bdi>]].</cite></ref> Неколку дена пред формирањето на Дубровничка Република, на 7 октомври 1991 година, Караџиќ во телефонски разговор рекол ''„Дубровник треба да се спаси за Југославија. Нека биде република... Треба да се најдат некои граѓани таму за да одлучат за тоа кога ќе бидат ослободени“.'' <ref name=":2" /> Подоцна истата недела во телефонски разговор со Гојко Ѓого, Караџиќ рекол дека Дубровник ''„мора да биде ставен под воена команда и тоа е тоа... Дубровник никогаш не бил хрватски!“'' . Ѓого одговорил изјавувајќи дека територијата околу Дубровник треба етнички да се исчисти, велејќи: ''„Изгорете сè и збогум!... Северно од Риека Дубровачка, убијте ги сите!“.'' <ref name=":2" /> За време на [[опсадата на Дубровник]], српските и црногорските нерегуларни сили и резервистите на ЈНА беснееле низ Дубровник, речиси никој не бил поштеден од насилството; мали села и фарми биле ограбени, куќите и фармите биле запалени, полињата и овоштарниците биле запалени, а добитокот бил убиен.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=KwW2O7v7CUcC|title=Balkan Genocides: Holocaust and Ethnic Cleansing in the Twentieth Century|last=Mojzes|first=Paul|date=2011|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-4422-0663-2|pages=154|language=en}}</ref> Претежно хрватското население на Дубровник избегало во целост од градот поради насилството. <ref name=":0" /> 82-88 хрватски цивили биле убиени, а околу 16.000 хрватски бегалци избегале. Иако ЈНА се согласила на прекин на огнот во јануари 1992 година, јужна Далмација јужно од Стон сè уште била под окупација на Требиње-Билечката група на Втората армија на ЈНА, која го гранатирала Дубровник; вмешаноста на ЈНА официјално завршила во мај 1992 година, што го означило официјалното распаѓање на републиката, а групата била преименувана во Босанско-српски херцеговски корпус на 4 мај 1992 година. <ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Z7pNvgAACAAJ|title=The Yugoslav Wars (1): Slovenia & Croatia 1991–95|last=Thomas|first=Nigel|last2=Mikulan|first2=K.|date=2006-04-25|publisher=Bloomsbury USA|isbn=978-1-84176-963-9|pages=54|language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomasMikulan2006">Thomas, Nigel; Mikulan, K. (2006-04-25). [https://books.google.com/books?id=Z7pNvgAACAAJ ''The Yugoslav Wars (1): Slovenia & Croatia 1991–95'']. Bloomsbury USA. p.&nbsp;54. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-84176-963-9|<bdi>978-1-84176-963-9</bdi>]].</cite></ref> И покрај повлекувањето на ЈНА, борбите меѓу единицата на босанските Срби и силите на хрватската армија продолжиле до 23 октомври 1992 година. <ref name=":1" /> == Видете исто така == * [[Големосрпство|Голема Србија]] * [[Република Српска Краина]] * Александар Ацо Аполонио * Срби во Дубровник == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Поранешни републики во Европа]] [[Категорија:Поранешни непризнаени држави]] [[Категорија:Држави и територии распаднати во 1992 година]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1991 година]] [[Категорија:Хрватска војна за независност]] 990bcd8gtcsm1x5ujls7ywqaup8jawk 0 1187353 5536324 5418616 2026-04-08T19:20:23Z Andrew012p 85224 5536324 wikitext text/x-wiki {{coord|58|40|30|N|13|13|12|E|display=title}} [[Податотека:Läckö Slott.JPG|мини|Поглед кон замокот од северозапад.]] '''Замок Леке''' (на {{langx|sv|Läckö Slott}}) — [[Среден век|средновековен]] [[замок]] сместен на јужниот брег на реката [[Венерн]] во западниот дел на [[Шведска]]. Темелите на замокот биле поставени во 1298 година како замок составен од две или три куќи опкружени од ѕидини. Во 1470-те во замокот избувнал пожар кој резултирал во проширување на замокот од тамошен епископ наречен Бринолф Герлашон. Денес замокот Леке претставува национален споменик на [[Шведска]] и е управуван од страна на Одборот за национална сопственост од 1993 година. Секоја година во средината на јули, во дворецот на замокот се одржува Опера на замокот Леке која трае околу три недели. == Користена литература == * Ларс Шеберг и Анели Велин, ''The Splendour of The Baroque. Läcko Castle, A Nobleman’s Home in Sweden’s Age of Greatness'', Национален музеј за ликовни уметности, Стокхолм, 2001 г. == Надворешни врски == * [http://www.lackoslott.se/Default.aspx Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180204224805/http://www.lackoslott.se/default.aspx |date=2018-02-04 }} {{en}} {{рв|Läckö slott}} {{Шведска-гео-никулец}} [[Категорија:Замоци во Шведска]] qdk0vrjreofbcm1rgz0f4xn5fv17nwt 5536325 5536324 2026-04-08T19:20:35Z Andrew012p 85224 5536325 wikitext text/x-wiki {{coord|58|40|30|N|13|13|12|E|display=title}} [[Податотека:Läckö Slott.JPG|мини|Поглед кон замокот од северозапад.]] '''Замок Леке''' ({{langx|sv|Läckö Slott}}) — [[Среден век|средновековен]] [[замок]] сместен на јужниот брег на реката [[Венерн]] во западниот дел на [[Шведска]]. Темелите на замокот биле поставени во 1298 година како замок составен од две или три куќи опкружени од ѕидини. Во 1470-те во замокот избувнал пожар кој резултирал во проширување на замокот од тамошен епископ наречен Бринолф Герлашон. Денес замокот Леке претставува национален споменик на [[Шведска]] и е управуван од страна на Одборот за национална сопственост од 1993 година. Секоја година во средината на јули, во дворецот на замокот се одржува Опера на замокот Леке која трае околу три недели. == Користена литература == * Ларс Шеберг и Анели Велин, ''The Splendour of The Baroque. Läcko Castle, A Nobleman’s Home in Sweden’s Age of Greatness'', Национален музеј за ликовни уметности, Стокхолм, 2001 г. == Надворешни врски == * [http://www.lackoslott.se/Default.aspx Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180204224805/http://www.lackoslott.se/default.aspx |date=2018-02-04 }} {{en}} {{рв|Läckö slott}} {{Шведска-гео-никулец}} [[Категорија:Замоци во Шведска]] qmig55x78vpxnquig5z8lspjmgffji4 0 1194762 5536215 5490964 2026-04-08T12:10:52Z BosaFi 115936 5536215 wikitext text/x-wiki '''Парапет''' — бариера што се јавува на работ од кров, тераса, балкон, коридор и слично. Зборот потекнува од италјанскиот збор parapetto (''parare'' "да покриеш/ одбраниш" и ''petto'' "гради"). Кога се наоѓа над [[Кров|кровот]] парапетот може едноставно да биде продолжение од ѕидот под него, да има улога на противпожарен ѕид или Архитектонски орнамент. Првичната намена на парапетот била да го заштити објектот од воени напади, додека денес се користи како заштитна ограда и за заштита од пожари. [[Податотека:Battlement (PSF).jpg|мини|Парапет за заштита на кула]] == Типови на парапети == '''Едноставен парапет''' - како продолжение на фасдниот ѕид. '''Парапет со отвори''' - отвори како декоративни мотиви или од функционални причини за заштита на воена опрема, дренажен систем и др. '''Перфорирани парапети''' - перфорирани со најразлични форми во зависнот од дизајнот и матерјалот. '''Панелни парапети''' - серија од сегменти(парчиња) меѓусебно поврзани во една целина. == Противпожарни парапети == Дел од ѕид во фунцкија на заштита од проширување или спречување на пожари. == Мостовски парапети == Служат како заштитна ограда за минувачите по мостовите, понекогаш служат да го блокираат погледот кон нешто или да ги заштитат минувачите под мостот од предмети што може да паднат врз нив. [[Податотека:BP Bridge (no railing).jpg|мини|модерен парапет на пешачки мост во Чикаго]] [[Категорија:Архитектонски елементи]] r52pyjsrywr1wtxykzz7hk06faos36m 0 1196453 5536505 5426314 2026-04-09T09:23:20Z Bjankuloski06 332 5536505 wikitext text/x-wiki '''Карл Штефан''' ({{langx|de|Karl Stephan}}, {{рн|11|ноември|1930}} - {{пн|16|март|2026}}) — [[Германци|германски]] универзитетски професор по технолошка [[термодинамика]] и термално индустриско инженерство. == Живот == Роден е во 1930 во [[Сарбрикен]]. Во [[1956]] година, Штефан дипломира на отсекот за [[машинско инженерство]] при ''[[Технички Универзитет во Карлсруе|Техничкиот Универзитет во Карлсруе]],'' каде го добива и својот [[Доктор на науки|докторат]] во [[1959]] година и [[хабилитација]] (''venia legendi'', пост-докторско академско звање) во [[1963]] година. Целото постдипломско образование му е во областа на термодинамиката. Од 1963 година до [[1967]] година бил раководител на одделот за топлински и флуидни технологии при ''Манесман АГ'' во [[Дисбург]]. Во периодот 1967-[[1970]], се враќа во академските кругови и станува професор и директор на [[Институт за термодинамика (ТУБ)|Институтот за термодинамика]] при ''[[Технички Универзитет во Берлин|Техничкиот Универзитет во Берлин]].'' Во 1970 се сели на запад и до [[1975]] е професор на Институтот за термодинамика и [[динамика на флуиди]] на ''Рурскиот'' ''Универзитет во Бохум.'' Конечно, од 1975 до [[1996]] година, Штефан е професор и директор на Институтот за технолошка термодинамика и термално индустриско инженерство при ''[[Универзитет во Штутгарт|Универзитетот во Штутгарт]]. '' Во 1996 година, тој го добива звањето [[професор во пензија]]. Неговото истражување се фокусира на [[Основни принципи на термодинамиката|основните процеси]] во ''[[енергетика]]та,'' особено транспорт на <span>топлина и маса</span> во системи со повеќе делови, како и [[Термофизички својства|термофизичките својства]] на овие системи; заштеда на енергија преку претворање на топлината'', ''како и [[пренос на топлина]] и [[пренос на маса|маса]] во <span>[[Кондензација|кондензациски]] и [[Вриење|процеси на вриење]]</span>''. '' Штефан добил [[Почесен докторат|почесни докторати]] од Техничкиот Универзитет во Берлин и [[Универзитет „Мартин Лутер“ (Хале-Витенберг)|Универзитетот „Мартин Лутер“]] во [[Хале]]-[[Витенберг]]. Тој е еден од основачите на [[Берлинска академија на науките|Берлинската <span>академија на науките</span>]] <span>и бил нејзин [[Членови на Берлинската академија на науките|член]] до </span>распаѓањето во [[1990]] година. Тој е полноправен [[Членови на Берлинско-бранденбуршката академија на науките|член]] на <span>[[Берлинско-бранденбуршка академија на науките|Берлинско-бранденбуршката академија на науките]] (порано позната како Пруска академија на науките)</span> и [[Членови на acatech|член]] на [[Германска академија за наука и инженерство|Германската академија за наука и инженерство]] (acatech).<ref>[http://www.acatech.de/de/ueber-uns/organisation/mitglieder/ordentliche-mitglieder.html?p=12&s=vd Карл Штефан] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180402035820/http://www.acatech.de/de/ueber-uns/organisation/mitglieder/ordentliche-mitglieder.html?p=12&s=vd |date=2018-04-02 }} на списокот на членови при acatech, обновено на 20.</ref> Од [[1971]] до [[1985]] година Штефан бил член на сенатот, одбор на директори и одборот на доверители на <span>[[Германска фондација за истражувања|Германската фондација за истражувања]]</span>''.'' == Награди и признанија == * 1963: Награда на <span>[[Германско здружение за ладење|Германското здружение за ладење]]</span> * [[1965]]: [[Награда „Арнолд Ојкен“]] на <span>Здружението за индустриско инженерство</span> (ГВЦ). * 1990: Златен медал „Хол-Термотенк“ на <span>[[Британски институт за ладење|Британскиот институт за ладење]]</span> * [[1991]]: Државна истражувачка награда од [[Баден-Виртемберг]] * [[1993]]: [[Медал „Арнолд Ојкен“]] на ''Истражувачкото здружение за процесно инженерство'' * 1996: [[Медал „Емил Кирхбаум“]] на <span>Германското здружение за хемиско и процесно инженерство</span> (ДВЦВ) == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Штефан, Карл}} [[Категорија:Германски професори]] [[Категорија:Термодинамичари]] 3k5ww8szoptourf9exxyuaepd8utfy1 5536507 5536505 2026-04-09T09:23:42Z Bjankuloski06 332 отстранета [[Категорија:Германски професори]]; додадена [[Категорија:Германски просветари]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5536507 wikitext text/x-wiki '''Карл Штефан''' ({{langx|de|Karl Stephan}}, {{рн|11|ноември|1930}} - {{пн|16|март|2026}}) — [[Германци|германски]] универзитетски професор по технолошка [[термодинамика]] и термално индустриско инженерство. == Живот == Роден е во 1930 во [[Сарбрикен]]. Во [[1956]] година, Штефан дипломира на отсекот за [[машинско инженерство]] при ''[[Технички Универзитет во Карлсруе|Техничкиот Универзитет во Карлсруе]],'' каде го добива и својот [[Доктор на науки|докторат]] во [[1959]] година и [[хабилитација]] (''venia legendi'', пост-докторско академско звање) во [[1963]] година. Целото постдипломско образование му е во областа на термодинамиката. Од 1963 година до [[1967]] година бил раководител на одделот за топлински и флуидни технологии при ''Манесман АГ'' во [[Дисбург]]. Во периодот 1967-[[1970]], се враќа во академските кругови и станува професор и директор на [[Институт за термодинамика (ТУБ)|Институтот за термодинамика]] при ''[[Технички Универзитет во Берлин|Техничкиот Универзитет во Берлин]].'' Во 1970 се сели на запад и до [[1975]] е професор на Институтот за термодинамика и [[динамика на флуиди]] на ''Рурскиот'' ''Универзитет во Бохум.'' Конечно, од 1975 до [[1996]] година, Штефан е професор и директор на Институтот за технолошка термодинамика и термално индустриско инженерство при ''[[Универзитет во Штутгарт|Универзитетот во Штутгарт]]. '' Во 1996 година, тој го добива звањето [[професор во пензија]]. Неговото истражување се фокусира на [[Основни принципи на термодинамиката|основните процеси]] во ''[[енергетика]]та,'' особено транспорт на <span>топлина и маса</span> во системи со повеќе делови, како и [[Термофизички својства|термофизичките својства]] на овие системи; заштеда на енергија преку претворање на топлината'', ''како и [[пренос на топлина]] и [[пренос на маса|маса]] во <span>[[Кондензација|кондензациски]] и [[Вриење|процеси на вриење]]</span>''. '' Штефан добил [[Почесен докторат|почесни докторати]] од Техничкиот Универзитет во Берлин и [[Универзитет „Мартин Лутер“ (Хале-Витенберг)|Универзитетот „Мартин Лутер“]] во [[Хале]]-[[Витенберг]]. Тој е еден од основачите на [[Берлинска академија на науките|Берлинската <span>академија на науките</span>]] <span>и бил нејзин [[Членови на Берлинската академија на науките|член]] до </span>распаѓањето во [[1990]] година. Тој е полноправен [[Членови на Берлинско-бранденбуршката академија на науките|член]] на <span>[[Берлинско-бранденбуршка академија на науките|Берлинско-бранденбуршката академија на науките]] (порано позната како Пруска академија на науките)</span> и [[Членови на acatech|член]] на [[Германска академија за наука и инженерство|Германската академија за наука и инженерство]] (acatech).<ref>[http://www.acatech.de/de/ueber-uns/organisation/mitglieder/ordentliche-mitglieder.html?p=12&s=vd Карл Штефан] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180402035820/http://www.acatech.de/de/ueber-uns/organisation/mitglieder/ordentliche-mitglieder.html?p=12&s=vd |date=2018-04-02 }} на списокот на членови при acatech, обновено на 20.</ref> Од [[1971]] до [[1985]] година Штефан бил член на сенатот, одбор на директори и одборот на доверители на <span>[[Германска фондација за истражувања|Германската фондација за истражувања]]</span>''.'' == Награди и признанија == * 1963: Награда на <span>[[Германско здружение за ладење|Германското здружение за ладење]]</span> * [[1965]]: [[Награда „Арнолд Ојкен“]] на <span>Здружението за индустриско инженерство</span> (ГВЦ). * 1990: Златен медал „Хол-Термотенк“ на <span>[[Британски институт за ладење|Британскиот институт за ладење]]</span> * [[1991]]: Државна истражувачка награда од [[Баден-Виртемберг]] * [[1993]]: [[Медал „Арнолд Ојкен“]] на ''Истражувачкото здружение за процесно инженерство'' * 1996: [[Медал „Емил Кирхбаум“]] на <span>Германското здружение за хемиско и процесно инженерство</span> (ДВЦВ) == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Штефан, Карл}} [[Категорија:Германски просветари]] [[Категорија:Термодинамичари]] 02y0cpar2twiseibi0q4kst91d6kydd 0 1199276 5536461 5412143 2026-04-09T00:18:25Z Buli 2648 /* Наводи */ 5536461 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery |name = Иверски манастир |full = |image = Iviron monastery.JPG |caption= Поглед кон манастирот. |order = порано [[Грузиска православна црква]] <br>сега [[Цариградска патријаршија]] |established = between 980-983 AD |location = {{знамеикона|Greece}} [[Света Гора]], [[Грција]] | map_type = Mount Athos |coordinates = {{coord|40.2455|24.2848|type:landmark|display=inline,title}} |public_access = единствено мажи |prior = Натанаел |people = [[Георгиј Иверски]], [[Торник]], [[Јован Иверски]], [[Евтимиј Атоски]] |dedication = Успение на Богородица |celebration = |founder = [[Георгиј Иверски]] и [[Торник]] }} '''Иверски манастир''' или '''Ивирон''' ({{langx|ka|ივერთა მონასტერი}}, ''iverta monast'eri''; {{langx|el|Μονή Ιβήρων}}, ''Monḗ Ibḗrōn'') — [[Православна црква|источноправославен манастир]] во монашката држава [[Света Гора]] во северна [[Грција]]. == Историја== Ивирон е основан кон крајот на [[10 век]] на местото на стариот Климентов манастир, малку по основањето на манастирите [[Голема Лавра]] и [[Ватопед]]. Манастирот бил изграден под надзор на двајца грузиски монаси, Јован Иверски и Торник помеѓу 980-983 и во него живееле грузиски свештеници<ref>The mind of the Orthodox Church, Vlachos, Hierotheos.</ref>. Иверски (Иврион) буквално значи „на Иберијците“ на [[грчки јазик]]. Името потекнува од древното грузиско [[Кралство Иберија]]. Во [[14 век]] манастирот пострадал од честите напади на [[Каталонија|каталонските]] [[пирати]] и од приврзаниците на унијата со [[Римокатоличката црква]]. Сепак манастирот успеал да опстане, благодарение на помошта од страна на византиските цареви од династијата на [[Палеолози]]те и од кралевите на Србија и Грузија. Манастирот е рангиран на третото место во хиерархијата на Атонските манастири. Манастирската библиотека содржи 2.000 ракописи, 15 литургиски свитоци и 20.000 книги на грузиски, грчки, хебрејски и латински. Манастирот има мошти на повеќе канонизирани светци од било кој друг на [[Света Гора]]. Панагија Портаитиса, позната икона од 9 век, исто така се наоѓа во Иверскиот манастир. Манастирот има околу 30 монаси, од кои ниту еден не е Грузиец. == Објекти== Двата [[параклис]]а посветени на [[Пресвета Богородица]] и на [[Јован Крстител]] се од најраниот период на манастирот. Во центарот на дворот на манастирот се наоѓа главниот храм ([[католикон]]), изграден во првата половина на [[11 век]] и обновен во [[1513]] година од игуменот Ѓорѓи Варасвацис. Католиконот е посветен на Успението на Пресветата Богородица. Празникот на манастирот е на [[15 август]]. == Реликви== Иверскиот манастир е познат по многуте архитектонски одлики, како столбовите во главниот брод на католиконот, поствизантискиот дрвен иконостас, вратата на ходникот со убава резба и фреските. Особено е извонреден сребрениот лустер подарен од архимандритот Кирил за својот манастир од страна на народот на [[Москва]] во [[1818]] година. Исто така, зачувувани се многу вредни црковни облеки, чинии, евангелие донирано од [[Петар Велики]], мошти на околу 150 светци. Манастирот е најбогат во целата заедница на [[Света Гора]]. == Наводи == {{наводи}} {{Манастири на Света Гора}} [[Категорија:Грчки православни цркви]] [[Категорија:Манастири на Света Гора]] 6tqfkijongb7x898q0olywb8lkpetnz 0 1200311 5536358 5204094 2026-04-08T20:16:29Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - графикони наместо графици 5536358 wikitext text/x-wiki {{Infobox character encoding | name = Уникод | mime = | alias = [[Универзален збир на кодни знаци]] (UCS) | image = New Unicode logo.svg | caption = Логото на [[Уникодниот конзорциум]] | standard = Уникоден стандард | lang = Меѓународен | status = | encodings = [[UTF-8]], [[UTF-16]], [[GB18030]]<br/>'''поретко во употреба''': [[UTF-32]], [[BOCU]], [[Стандардна компресиона шема за уникод|SCSU]] | encodes = | extends = | prev = [[ISO 8859]], и други | next = }} '''Уникод''' е стандард во компјутерската индустрија за доследно [[кодирање]], претставување и ракување со [[текст]]ови, изразени во повеќето од светските [[Писмо|системи за пишување]]. Најновата верзија содржи збирка од 136.755 знаци, кои опфаќаат 139 современи и историски скрипти, како и повеќе сетови од симболи. Стандардот Уникод се одржува во врска со ISO/IEC 10646, и обата се код-за-код идентични. ''Уникод стандардот'' се состои од колекција на код графикони за визуелна презентација, метод на кодирање и колекција на стандардни [[Кодирање на знаци|знаци за кодирање]], колекција од референтни [[Податотека|датотеки]] со податоци и голем број поврзани елементи, како што се својствата на знакот, правилата за [[Нормализација на бази на податоци|нормализација]], [[декомпозиција]]та, споредувањето, рендерирањето и двонасочниот ред на прикажување (за правилно прикажување на текст кој ги содржи и двата вида на системи за пишување, од десно кон лево системот за пишување, како што е [[Арапска азбука|арапското]] и [[Хебрејска азбука|хебрејското]] и од лево кон десно системот за пишување). Од јуни 2017 година, најновата верзија е Уникод 10.0. Стандардот го одржува Уникод конзорциумот.<ref name="dx.doi.org">{{Наведено списание|last=Stewart|first=Jon|last2=Uckelman|first2=Joel|date=август 2013|title=Unicode search of dirty data, or: How I learned to stop worrying and love Unicode Technical Standard #18|url=http://dx.doi.org/10.1016/j.diin.201.03.06013|journal=Digital Investigation|volume=10|pages=S116–S125|doi=10.1016/j.diin.20103.06013|issn=1742-2876}}</ref> Успехот на Уникод во обединувањето на колекциите од знаци, довел до негова широка распространетост и примарна употреба во [[интернационализација]]та и [[локализација]]та на [[Софтвер|компјутерскиот софтвер]]. Стандардот бил имплементиран во многу нови технологии, вклучувајќи ги и модерните оперативни системи, [[XML]], [[JavaScript|Јава]] (и други програмски јазици) како и [[.NET Framework]]. Уникодот може да биде имплементиран со различни [[Кодирање на знаци|знаци за кодирање]]. Уникод стандардот ги дефинира [[UTF-8]], [[UTF-16]] и [[UTF-32]], како и неколку други кодирања кои се во употреба. Најчесто користени кодирања се UTF-8, UTF-16 и UCS-2, претходникот на UTF-16. UTF-8, доминантно користен од мрежните места (преку 90%),<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-4302-6653-2_19|title=Beginning Java 8 Fundamentals|last=Sharan|first=Kishori|date=2014|publisher=Apress|isbn=9781430266525|location=Berkeley, CA|pages=727–737}}</ref> користи еден [[бајт]] за првите 128 кодни точки, и најмногу до 4 бајти за другите знаци.<ref>{{Наведување|title=IEEE Standard for Conformance to IEEE 802.20 Systems--Protocol Implementation Conformance Statement (PICS) Proforma|url=http://dx.doi.org/10.1109/ieeestd.2010.5456308|publisher=IEEE|accessdate=2018-12-09}}</ref> Првите 128 Уникод точки се ASCII знаци, што значи дека секој ASCII текст, е исто така и UTF-8 текст. UCS-2 користи два бајта (16 бита) за секој знак, но може да ги кодира првите 65.536 кодни точки, т.н. [[Основно Повеќејазично Ниво]] (ОПН). Со 1.114.112 кодни точки на 17 нивоа што се можни, и со над 137.000 кодни точки дефинирани досега, многу Уникод знаци се надвор од дофатот на UCS-2. Затоа UCS-2 е застарен, иако сè уште се користи во софтверот. UTF-16 го проширува UCS-2, користејќи го истото 16-битно кодирање како и UCS-2 за Основното Повеќејазично Ниво и 4-бајтно кодирање за другите нивоа. Сè додека не содржи кодни точки во задржаниот опсег U+0D800-U+0DFFF, UCS-2 текстот е важечки UTF-16 текст. UTF-32 (исто така се нарекува и UCS-4) користи четири бајти за секој знак. Како и UCS-2, бројот на бајти по знак е фиксен, олеснувајќи го индексирањето на знаците; но за разлика од UCS-2, UTF-32 може да ги кодира сите Уникод кодни точки. Меѓутоа, бидејќи секој знак користи четири бајти, UTF-32 зема значително повеќе простор во однос на другите кодирања, и не е широко користен. == Потекло и развој == Уникод има експлицитна цел да ги надмине ограничувањата на традиционалните кодирања на знаци, како што се оние дефинирани со стандардот ISO 8859, кои нашле широка примена во разни држави во светот, но останале во голема мера некомпатибилни едни со други. Многу традиционални кодирања на знаците делат заеднички проблем, во тоа што овозможуваат двојазична сметачка обработка (обично се користат [[lатински јазик|латинските знаци]] и месните знаци), но не и повеќејазична сметачка обработка (обработка на произволни пишувања помешани едни со други). Уникод, тенеденциозно, ги кодира фундаменталните знаци - графемите и графемите како единици - наместо варијабилните хиероглифи (рендерирање) за такви знаци. Во случај на [[Кинески јазик|кинески знаци]], ова понекогаш доведува до контроверзии околу разликувањето на основниот знак од неговите варијанти на [[Египетски хиероглифи|хиероглифите]] (види унифицирање на Хан). При обработка на текст, Уникод ја презема улогата да обезбеди единствена кодна точка- [[број]], а не хиероглифа-за секој знак. Со други зборови, Уникод го претставува знакот на апстрактен начин и го остава визуелното рендерирање (големина, облик, [[фонт]] или стил) на друг софтвер, како што е [[пребарувач]]от или [[Текстуален процесор|текстуалниот процесор]]. Сепак, оваа едноставна цел станува комплицирана, поради компромисите направени од дизајнерите на Уникод, со надеж дека ќе го поттикнат побрзото усвојување на Уникод. Првите 256 кодни точки биле направени идентични со содржината на ISO-8859-1, со цел да се направи неважно претворањето на постоечкиот западен текст. Многу суштински идентични знаци биле кодирани многупати во различни кодни точки, за да се зачуваат разликите што се користат од наследените кодекси, па затоа овозможуваат претворање од тие кодирања во Уникод (и обратно), без губење на какви било информации. На пример, секцијата "[[неспоредливи форми]]" на кодните точки ја опфаќа целата латинска азбука, која е одделена од секцијата на главната латинска азбука, затоа што во кинеските, јапонските и корејските (КЈК) фонтови, овие латински знаци се рендерирани со иста широчина како КЈК [[Идеограм|идеографите]], наместо на половина широчина. За други примери, видете во [[дупликат знаци во Уникод]]. === Историја === Врз основ на искуствата со [[Ксерокс Знак Код Стандард]]от (XCCS) од 1980 година,<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Daniels|first=Peter T.|date=март 1993|title=The Unicode Standard: Worldwide Character Encoding, Version 1.0|url=http://dx.doi.org/10.2307/416473|journal=Language|volume=69|issue=1|pages=225|doi=10.2307/416473|issn=0097-8507}}</ref> потеклото на Уникод датира од 1987 година, кога [[Џо Бејкер]] од [[Ксерокс]], со [[Ли Колинс]] и [[Марк Дејвис]] од [[Apple|Епл]], започнале да ја истражуваат практичноста за создавање на универзална колекција од знаци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.7717/peerj.2841/table-2|title=Table 2: Summary of lipases in UM 591 retrieved from homology search using Lipase Engineering database.|work=dx.doi.org|accessdate=2018-12-09}}</ref> Со дополнителен придонес од страна на Питер Фенвик и Дејв Опстад,<ref name=":0" /> Џо Бекер објавил нацрт-предлог за "меѓународен/повеќејазичен систем за кодирање на текстуалните знаци, во август 1988 година, условно наречен Уникод". Тој објаснил дека "името ’Уникод’ има за цел да укажува на уникатно, унифицирано, универзално кодирање".<ref name=":0" /> Во овој документ, наречен Уникод 88, Бекер го изложил 16-битниот модел за знаци:<blockquote>Уникод има за цел да одговори на потребата од практично, сигурно кодирање на светски текст. Уникод грубо може да биде опишан како "широк ASCII", кој бил проширен на 16 бита, за да ги опфати знаците на сите светски живи јазици. Со соодветен инженерски дизајн, 16 бита по знак, е повеќе од доволен за оваа намена.</blockquote>Неговиот оригинален 16-битен дизајн бил втемелен на претпоставката дека само овие пишувања и знаци во современа употреба би требало да бидат кодирани:<ref name=":0" /><blockquote>Уникод дава повисок приоритет во обезбедувањето на корисност за иднината, отколку за зачувување на минатите антиквитети. Уникод е фокусиран, во прв ред, на знаците објавени во современиот текст (на пример, во сојузот на сите весници и списанија печатени во светот во 1988 година), чиј број е несомнено далеку под 214 = 16,384. Надвор од овие знаци за модерна употреба, сите други можат да бидат дефинирани како застарени или ретки; овие се подобри кандидати за регистрација за приватна употреба, отколку за загрозување на јавниот список на генерално корисни Уникодови.</blockquote>Во почетокот на 1989 година, работната група на Уникод се проширила со вклучувањето на Кен Вистлер и Мајк Кернаген од Метафора, Карен Смит-Јошимура и Џоен Алипренд од РЛГ, како и Глен Врајт од [[Сан Микросистемс]], а во 1990 година на групата се приклучиле Мишел Суигнерд и Асмус Фрајтаг од [[Microsoft|Мајкрософт]] како и Рик МекГовен од [[NeXT|Некст]]. До крајот на 1990 година, најголем дел од работата за мапирање на постоечките стандарди за кодирање на знаците била завршена, а бил подготвен и конечниот преглед на нацртот на Уникод. На 3 јануари 1991 година во Калифорнија бил инкорпориран Конзорциумот на Уникод,<ref name="ReferenceA">{{Наведено списание|last=Crispin|first=M.|date=октомври 2007|title=i;unicode-casemap - Simple Unicode Collation Algorithm|url=http://dx.doi.org/10.17487/rfc5051|journal=|volume=|pages=}}</ref> а во октомври 1991 година бил издаден првиот том од стандардот Уникод. Вториот том, кој ги опфаќал идеограмите на Хан, бил објавен во јуни 1992 година. Во 1996 година бил имплементиран заменски механизам за знаци во Уникод 2.0, така што Уникод повеќе не бил ограничен на 16 бита. Со тоа се зголемил просторот за кодови во Уникод, на повеќе од еден милион кодни точки, со што се овозможило кодирање на многу историски пишувања (на пример, [[Египетски хиероглифи|египетските хиероглифи]]) и илјадници ретко користени или застарени знаци, кои не биле предвидени за кодирање. Помеѓу знаците кои првично не биле наменети за Уникод, се ретко користените Канџи или Кинеските знаци, многу од нив се дел од лични имиња и имиња на места, што ги прави ретко користени, но многу повеќе од круцијални, отколку што било предвидено во оригиналната архитектура на Уникод.<ref name="dx.doi.org"/> Мајкрософт ТруТајп спецификацијата, верзија 1.0 од 1992, го користела името Епл Уникод наместо Уникод за Платформата ИД во табелата за именување. === Архитектура и терминологија === Уникод дефинира простор за кодови од 1,114,112 [[кодни точки]] во опсегот 0hex до 10FFFFhex.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.1787/9789264075108-29-en|title=Glossary of Main Terms|date=2010-02-15|work=dx.doi.org|accessdate=2018-12-09}}</ref> Нормално, Уникод кодната точка се наведува во системот за пишување "U+" проследена со нејзиниот [[Шеснаесетеречен броен систем|хексадецимален]] број. За кодни точки во [[Основно Повеќејазично Ниво|Основното Повеќејазично Ниво]] (ОПН), се користат четири цифри (на пример, U+0058 за знакот ЛАТИНИЧНА ГОЛЕМА БУКВА X); а за кодни точки надвор од ОПН, се користат пет или шест цифри, како што се бара (на пример, U+E0001 за знакот ЈАЗИЧЕТО ЈАЗИК и U+10FFFD за знакот ЗНАК ЗА ПРИВАТНа УПОТРЕБА -10FFFD).<ref name="ReferenceA"/> ==== Нивоа на кодни точки и блокови ==== Кодниот простор на Уникод е поделен на седумнаесет нивоа, нумерирани од 0 до 16: До сите кодни точки во ОПН се пристапува со единечна кодна единица во UTF-16 кодирањето, а може да биде кодирана во еден, два или три бајти во UTF-8. До кодните точки во нивоата од 1 до 16 (дополнителни нивоа) се пристапува со заменски парови во UTF-16, а кодирани во четири бајта во UTF-8. Во рамките на секое ниво, знаците се распределени во рамките на именуваните ''[[Уникод Блокови|блокови]]'' со поврзани знаци. Иако блоковите се со произволна големина, тие секогаш се производ од 16 кодни точки, а често и производ од 128 кодни точки. Знаците потребни за дадените системи за пишување можат да се прошират преку неколку различни блокови. ==== Општи својства на категоријата ==== Секоја кодна точка има единечно својство на Општата категорија. Главните категории се означени: Буква, Ознака, Број, Интерпункција, Симбол, Сепаратор и друго. Во рамките на овие категории, постојат и под-категории. Во повеќето случаи, мора да се користат други својства за доволно да се специфицираат знацистиките на кодната точка. Можните oпшти категории се: Кодните точки во опсегот U+D800-U+ DBFF (1.024 кодни точки) се познати како високо'''заменски''' кодни точки, а кодните точки во опсегот U+DC00–U+DFFF (1.024 кодни точки) се познати како нискозаменски кодни точки. Високо заменските-кодни точки, по кои следат ниско заменски-кодни точки, во UTF-16 формираат заменски пар, за да ги претстават кодните точки поголеми од U+FFFF. Овие кодни точки поинаку не можат да бидат користени (ова правило е често игнорирано во праксата, особено кога не се користи UTF-16). Мала колекција на кодни точки е загарантирана никогаш да не се користат за кодирање на знаци, иако апликациите можат да ги користат овие кодни точки интерно ако сакаат. Постојат шеесет и шест од овие '''не-знаци''': U+FDD0-U+FDEF и било која кодна точка која завршува во вредноста FFFE или FFFF (т.е. U+FFFE, U+FFFF, U+1FFFE, U+1FFFF, ... U+10FFFE , U+10FFFF). Колекцијата од не-знаци е постојана, а нови не-знаци нема да бидат некогаш дефинирани.<ref name=":0"/> Правилото дека тие не можат да бидат користени, како заменски, често се игнорира, иако операцијата за означување на [[Редослед на бајти|редоследот на бајти]] претпоставува дека U+FFFE никогаш нема да биде првата кодна точка во текстот. Ако се исклучат заменските и не-знаците остануваат 1,111,998 кодни точки достапни за користење. '''Кодните точки за приватна употреба''' се сметаат дека се доделени знаци, но тие немаат толкување специфицирано според Уникод стандардот,<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-3-642-03599-9_2|title=PDF@Flash|date=2010|publisher=Springer Berlin Heidelberg|isbn=9783642035982|location=Berlin, Heidelberg|pages=7–16}}</ref> па секоја размена на такви знаци бара договор помеѓу испраќачот и примачот за нивното толкување. Во кодниот простор на Уникод постојат три области за приватна употреба: * Површина за приватна употреба: U+E000-U+F8FF (6.400 знаци) * Дополнителна површина за приватна употреба-A: U+F0000-U+FFFFD (65.534 знаци) * Дополнителна површина за приватна употреба -Б: U+100000–U+10FFFD (65.534 знаци). Графички знаци се знаците дефинирани од страна на Уникод, за да имаат специфична семантика и да имаат или видлива форма на [[глиф]] или да претставуваат видлив простор. Од Уникод 10.0 има 136.537 графички знаци. '''Знаците за формат''' се знаци кои немаат видлив изглед, но можат да влијаат врз изгледот или однесувањето на соседните знаци. На пример, U+200C знак за раздвојување со нулта ширина и U+200D знак за спојување со нулта широчина, можат да се користат за промена на стандардното однесување на соседните знаци (на пример, за да се инхибираат лигатурите или да побара формирање на лигатура). Во Уникод 10.0 постојат 153 знаци за формат. Шеесет и пет кодни точки (U+0000–U+001F и U+007F–U+009F) се резервирани како контролни кодови и одговараат на кодовите за контрола C0 и C1, дефинирани во ISO/IEC 6429. U+0009 (Таб) , U+000A (Поместување за една линија напред) и U+000D (Поместување на курсорот на почетокот од линијата) се широко користени во Уникод-кодираните текстови. Во пракса, C1-кодните точки се често неправилно-преведени ([[Моџибејк]] –конфузен текст) наследени CP-1252 знаци, користени од некои англиски и западноевропски текстови со Виндоус технологии. Графичките знаци, '''знаците за формат''', знаците за контролен код, како и знаците за приватна употреба се групно познати како доделени знаци. Резервираните кодни точки се оние кодни точки кои се достапни за користење, но сè уште не се доделени. Од Уникод 10.0 има 873.775 '''резервирани''' кодни точки. ==== Апстрактни знаци ==== Колекцијата од графички знаци и знаци за формат, дефинирани од страна на Уникод, не одговара директно со колекцијата на апстрактни знаци, што е претставена од Уникод. Уникод ги кодира знаците со поврзување со апстрактен знак со одредена кодна точка.<ref name=":0"/> Сепак, не сите апстрактни знаци се кодирани како единечен Уникод знак, па некои апстрактни знаци во Уникод можат да бидат претставени со низа од два или повеќе знака. На пример, малата латинична буква "и" со знак над буквата, точка над и  акутен акцент, што е потребно на литвански јазик, е претставена со секвенца од знаци U+012F, U+0307, U+0301. Уникод чува список на уникатно именувани секвенци на знаци за апстрактните знакти, кои не се директно кодирани во Уникод.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.7717/peerj.2320/supp-2|title=Data S2: Accession numbers for DNA sequences retrieved from GenBank|work=dx.doi.org|accessdate=2018-12-09}}</ref> Сите графички, за формати и знаци за лична употреба имаат уникатно и непроменливо име, според кое можат да бидат идентификувани. Оваа непроменливост е загарантирана од Уникод верзијата 2.0, со политиката за Стабилност на Името. Во случаите каде што името е навистина неисправно и погрешно, или има вистинска типографска грешка, може да се дефинира формален псевдоним, а апликациите се стимулираат да го користат формалниот псевдоним на местото на официјалното име на знакот. На пример, U+A015 ꀕYI SYLLABLE WU има официјален псевдоним yi слог итерациски знак, и U+FE18 ︘ ПРЕЗЕНТАЦИСКА ФОРМА ЗА ВЕРТИКАЛНА ПРАВА БЕЛА леќеста ЗАГРАДА (sic) има формален псевдоним за презентациска форма на вертикална десна бела леќеста заграда.<ref>{{Наведено списание|last=Yin|first=Meijuan|last2=Liu|first2=Xiaonan|last3=Luo|first3=Junyong|last4=Luo|first4=Xiangyang|date=2013-03-01|title=A System for Extracting and Ranking Name Aliases in Emails|url=http://dx.doi.org/10.4304/jsw.08.03737-745|journal=Journal of Software|volume=8|issue=3|pages=|doi=10.4304/jsw.08.03737-745|issn=1796-217X}}</ref> === Уникод Конзорциум === Уникод Конзорциумот е непрофитна организација, која го координира развојот на Уникод. Како полноправни членови се вклучени поголемиот дел од главните компјутерски софтверски и хардверски компании, со некаков интерес во стандардите за обработката на текстови, вклучувајќи ги [[Adobe|Адоб Системс]], [[Apple|Епл]], [[Гугл]], [[ИБМ]], [[Microsoft|Мајкрософт]], [[Oracle|Оракл Корпорејшн]] и [[Yahoo|Јаху!]].<ref name="ReferenceB">{{Наведено списание|last=McGowan|first=R.|date=февруари 2004|title=A Summary of Unicode Consortium Procedures, Policies, Stability, and Public Access|url=http://dx.doi.org/10.17487/rfc3718|journal=|volume=|pages=}}</ref> Конзорциумот има амбициозна цел, постоечките шеми за кодирање на знаци на крајот да ги замени со Уникод и неговите стандардни шеми Уникод Формат за Трансформации (УФТ), бидејќи многу од постоечките шеми се ограничени по големина и опсег и не се компатибилни со повеќејазични околини. === Верзии === Уникод е развиен во соработка со [[Меѓународна организација за стандардизација|Меѓународната Организација за Стандардизација]] и ја споделува колекцијата од знаци со ISO/IEC 10646: Универзалната Колекција од Знаци. Уникод и ISO/IEC 10646 функционираат подеднакво при кодирање на знаци, но Уникод стандардот содржи многу повеќе информации за тие што го имплементираат, покривајќи ги темелно темите како што се кодирање на бинарни податоци во секвенци од знаци кои можат да се печатат, [[споредување]] и рендерирање. Стандардот Уникод набројува различни знакни својства, вклучувајќи ги и оние потребни за поддршка на [[двонасочен текст]]. Двата стандарда користат малку поинаква терминологија. Конзорциумот првпат го објави Стандардот Уникод (<nowiki>ISBN 0-321-18578-1</nowiki>) во 1991 година и продолжил да развива стандарди, врз основ на таа оригинална творба. Последната верзија на стандардот, Уникод 10.0, била објавена во јуни 2017 година и е достапна на мрежната страница на конзорциумот. Последната од главните верзии (верзиите x.0) што требала да се објави како книга била Уникод 5.0 (<nowiki>ISBN 0-321-48091-0</nowiki>), но од Уникод 6.0 целиот текст на стандардот повеќе не е објавен во форма на книга. Сепак, во 2012 година, било објавено дека само фундаменталната спецификација за Уникод верзија 6.1 ќе биде достапна како врзана книга од 692 страници, спремна за печатење на барање.<ref name="ReferenceA"/> За разлика од претходната отпечатена главна верзија на Стандардот, фундаменталната спецификација спремна за печатење на барање, не вклучува никакви графички кодови или стандардни анекси, но целиот стандард, вклучувајќи ја и фундаменталната спецификација, сепак ќе остане слободно достапна на мрежното место на Уникод во [[PDF|ПДФ]] верзија. Досега биле објавени следниве главни и споредни верзии на стандардот Уникод. Обновените верзии, кои не вклучуваат никакви промени во колекцијата на знаци, се означени со третиот број (на пример, "верзија 4.0.1") и се исклучени во табелата подолу. {| class="wikitable" |+ Уникод верзии ! rowspan="2" |Верзија ! rowspan="2" |Дата ! rowspan="2" | Одговарачка ИСО/ИЕЦ 10646 верзија ! rowspan="2" | Скрипти ! colspan="2" |Знаци |- !Вкупно ! Значајни дополнувања |- | 1.0.0 | October 1991 | | 24 | 7,161 | Initial repertoire covers these scripts: [[Arabic script|Arabic]], [[Armenian alphabet|Armenian]], [[Bengali alphabet|Bengali]], [[Zhuyin|Bopomofo]], [[Cyrillic script|Cyrillic]], [[Devanagari]], [[Georgian alphabet|Georgian]], [[Greek alphabet|Greek and Coptic]], [[Gujarati alphabet|Gujarati]], [[Gurmukhi script|Gurmukhi]], [[Hangul]], [[Hebrew alphabet|Hebrew]], [[Hiragana]], [[Kannada alphabet|Kannada]], [[Katakana]], [[Lao script|Lao]], [[Latin script|Latin]], [[Malayalam script|Malayalam]], [[Oriya script|Oriya]], [[Tamil script|Tamil]], [[Telugu script|Telugu]], [[Thai alphabet|Thai]], and [[Tibetan script|Tibetan]].<ref name="ReferenceC">{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.1016/b978-0-12-374722-8.00036-0|title=Joe Celko's Data, Measurements and Standards in SQL|last=Celko|first=Joe|date=2010|publisher=Elsevier|isbn=9780123747228|pages=231–234}}</ref> |- | 1.0.1 | June 1992 | | 25 | 28,359 | The initial set of 20,902 [[CJK Unified Ideographs]] is defined.<ref name="ReferenceC"/> |- | 1.1 | June 1993 | ISO/IEC 10646-1:1993 | 24 | 34,233 | 4,306 more [[Hangul]] syllables added to original set of 2,350 characters. [[Tibetan script|Tibetan]] removed.<ref name="ReferenceC"/> |- | 2.0 | July 1996 | ISO/IEC 10646-1:1993 plus Amendments 5, 6 and 7 | 25 | 38,950 | Original set of [[Hangul]] syllables removed, and a new set of 11,172 Hangul syllables added at a new location. [[Tibetan script|Tibetan]] added back in a new location and with a different character repertoire. Surrogate character mechanism defined, and Plane 15 and Plane 16 [[Private use (Unicode)|Private Use Areas]] allocated.<ref name="ReferenceC"/> |- | 2.1 | May 1998 | ISO/IEC 10646-1:1993 plus Amendments 5, 6 and 7, as well as two characters from Amendment 18 | 25 | 38,952 | [[Euro sign]] and [[Specials (Unicode block)|Object Replacement Character]] added.<ref name="ReferenceC"/> |- | 3.0 | September 1999 | ISO/IEC 10646-1:2000 | 38 | 49,259 | [[Cherokee syllabary|Cherokee]], [[Ge'ez alphabet|Ethiopic]], [[Khmer script|Khmer]], [[Mongolian script|Mongolian]], [[Burmese script|Burmese]], [[Ogham]], [[Runic alphabet|Runic]], [[Sinhala script|Sinhala]], [[Syriac alphabet|Syriac]], [[Tāna|Thaana]], [[Canadian Aboriginal syllabics|Unified Canadian Aboriginal Syllabics]], and [[Yi script|Yi Syllables]] added, as well as a set of [[Braille]] patterns.<ref name="ReferenceC"/> |- | 3.1 | March 2001 | ISO/IEC 10646-1:2000 ISO/IEC 10646-2:2001 | 41 | 94,205 | [[Deseret alphabet|Deseret]], [[Gothic alphabet|Gothic]] and [[Old Italic alphabet|Old Italic]] added, as well as sets of symbols for [[Modern musical symbols|Western music]] and [[Byzantine music]], and 42,711 additional [[CJK Unified Ideographs]].<ref name="ReferenceC"/> |- | 3.2 | March 2002 | ISO/IEC 10646-1:2000 plus Amendment 1 ISO/IEC 10646-2:2001 | 45 | 95,221 | [[Philippines|Philippine]] scripts [[Buhid script|Buhid]], [[Hanunó'o script|Hanunó'o]], [[Baybayin|Tagalog]], and [[Tagbanwa script|Tagbanwa]] added.<ref name="ReferenceC"/> |- | 4.0 | April 2003 | ISO/IEC 10646:2003 | 52 | 96,447 | [[Cypriot syllabary]], [[Limbu script|Limbu]], [[Linear B]], [[Osmanya script|Osmanya]], [[Shavian alphabet|Shavian]], [[Tai Nüa language#Writing system|Tai Le]], and [[Ugaritic alphabet|Ugaritic]] added, as well as [[Hexagram (I Ching)|Hexagram symbols]].<ref name="ReferenceC"/> |- | 4.1 | March 2005 | ISO/IEC 10646:2003 plus Amendment 1 | 59 | 97,720 | [[Lontara alphabet|Buginese]], [[Glagolitic alphabet|Glagolitic]], [[Kharoṣṭhī|Kharoshthi]], [[New Tai Lue alphabet|New Tai Lue]], [[Old Persian cuneiform script|Old Persian]], [[Sylheti Nagari|Syloti Nagri]], and [[Tifinagh]] added, and [[Coptic alphabet|Coptic]] was disunified from [[Greek alphabet|Greek]]. Ancient [[Unicode numerals#Ancient Greek numerals|Greek numbers]] and [[Musical notation#Ancient Greece|musical symbols]] were also added.<ref name="ReferenceC"/> |- | 5.0 | July 2006 | ISO/IEC 10646:2003 plus Amendments 1 and 2, as well as four characters from Amendment 3 | 64 | 99,089 | [[Balinese alphabet|Balinese]], [[Cuneiform]], [[N'Ko alphabet|N'Ko]], [[Phags-pa script|Phags-pa]], and [[Phoenician alphabet|Phoenician]] added.<ref name="ReferenceC"/> |- | 5.1 | April 2008 | ISO/IEC 10646:2003 plus Amendments 1, 2, 3 and 4 | 75 | 100,713 | [[Carian script|Carian]], [[Cham alphabet|Cham]], [[Kayah Li script|Kayah Li]], [[Lepcha script|Lepcha]], [[Lycian script|Lycian]], [[Lydian script|Lydian]], [[Ol Chiki script|Ol Chiki]], [[Rejang script|Rejang]], [[Saurashtra script|Saurashtra]], [[Sundanese script|Sundanese]], and [[Vai syllabary|Vai]] added, as well as sets of symbols for the [[Phaistos Disc]], [[Mahjong|Mahjong tiles]], and [[Dominoes|Domino tiles]]. There were also important additions for [[Burmese script|Burmese]], additions of letters and [[Scribal abbreviation]]s used in medieval [[manuscript]]s, and the addition of [[Capital ẞ]].<ref name="ReferenceC"/> |- | 5.2 | October 2009 | ISO/IEC 10646:2003 plus Amendments 1, 2, 3, 4, 5 and 6 | 90 | 107,361 | [[Avestan alphabet|Avestan]], [[Bamum script|Bamum]], [[Egyptian hieroglyphs]] (the [[Gardiner's sign list|Gardiner Set]], comprising 1,071 characters), [[Imperial Aramaic]], [[Inscriptional Pahlavi]], [[Inscriptional Parthian]], [[Javanese script|Javanese]], [[Kaithi]], [[Fraser alphabet|Lisu]], [[Meitei Mayek script|Meetei Mayek]], [[South Arabian alphabet|Old South Arabian]], [[Old Turkic script|Old Turkic]], [[Samaritan script|Samaritan]], [[Tai Tham script|Tai Tham]] and [[Tai Viet script|Tai Viet]] added. 4,149 additional [[CJK Unified Ideographs]] (CJK-C), as well as extended Jamo for [[Hangul|Old Hangul]], and characters for [[Vedic Sanskrit]].<ref name="ReferenceC"/> |- | 6.0 | October 2010 | ISO/IEC 10646:2010 plus the [[Indian rupee sign]] | 93 | 109,449 | [[Batak alphabet|Batak]], [[Brāhmī script|Brahmi]], [[Mandaic alphabet|Mandaic]], [[playing card]] symbols, [[Traffic sign|transport]] and [[map]] symbols, [[alchemical symbol]]s, [[emoticons]] and [[emoji]]. 222 additional [[CJK Unified Ideographs]] (CJK-D) added.<ref name="ReferenceC"/> |- | 6.1 | January 2012 | ISO/IEC 10646:2012 | 100 | 110,181 | [[Chakma alphabet|Chakma]], [[Meroitic alphabet|Meroitic cursive]], [[Meroitic alphabet|Meroitic hieroglyphs]], [[Pollard script|Miao]], [[Śāradā script|Sharada]], [[Sora Sompeng]], and [[Takri alphabet|Takri]].<ref name="ReferenceC"/> |- | 6.2 | September 2012 | ISO/IEC 10646:2012 plus the [[Turkish lira sign]] | 100 | 110,182 | [[Turkish lira sign]].<ref name="ReferenceC"/> |- | 6.3 | September 2013 | ISO/IEC 10646:2012 plus six characters | 100 | 110,187 | 5 bidirectional formatting characters.<ref name="dx.doi.org"/> |- | 7.0 | June 2014 | ISO/IEC 10646:2012 plus Amendments 1 and 2, as well as the [[Ruble sign]] | 123 | 113,021 | [[Bassa alphabet|Bassa Vah]], [[Caucasian Albanian alphabet|Caucasian Albanian]], [[Duployan shorthand|Duployan]], [[Elbasan alphabet|Elbasan]], [[Grantha alphabet|Grantha]], [[Khojki]], [[Khudabadi alphabet|Khudawadi]], [[Linear A]], [[Mahajani]], [[Manichaean alphabet|Manichaean]], [[Mende script|Mende Kikakui]], [[Modi alphabet|Modi]], [[Mro script|Mro]], [[Nabataean alphabet|Nabataean]], [[Old North Arabian]], [[Old Permic alphabet|Old Permic]], [[Pahawh Hmong]], [[Palmyrene script|Palmyrene]], [[Pau Cin Hau]], [[Psalter Pahlavi]], [[Siddhaṃ alphabet|Siddham]], [[Tirhuta]], [[Warang Citi]], and [[Dingbat]]s.<ref name="ReferenceC"/> |- | 8.0 | June 2015 | ISO/IEC 10646:2014 plus Amendment 1, as well as the [[Georgian lari|Lari sign]], nine CJK unified ideographs, and 41 emoji characters<ref name="ReferenceA"/> | 129 | 120,737 | [[Ahom alphabet|Ahom]], [[Anatolian hieroglyphs]], [[Hatran alphabet|Hatran]], [[Multani alphabet|Multani]], [[Old Hungarian alphabet|Old Hungarian]], [[SignWriting]], 5,771 [[CJK Unified Ideographs|CJK unified ideographs]], a set of lowercase letters for [[Cherokee syllabary|Cherokee]], and five emoji [[Fitzpatrick scale|skin tone]] modifiers<ref name="ReferenceC"/> |- | 9.0 | June 2016 | ISO/IEC 10646:2014 plus Amendments 1 and 2, as well as Adlam, Newa, Japanese TV symbols, and 74 emoji and symbols<ref name="ReferenceA"/> | 135 | 128,237 | [[Fula alphabets#Adlam alphabet|Adlam]], [[Bhaiksuki alphabet|Bhaiksuki]], [[Zhang-Zhung language#Scripts|Marchen]], [[Prachalit Nepal alphabet|Newa]], [[Osage alphabet|Osage]], [[Tangut script|Tangut]], and 72 [[emoji]]<ref name="ReferenceC"/><ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.1002/9781119051091.ch9|title=Wearable Android™|date=2015-08-07|publisher=John Wiley & Sons, Inc|isbn=9781119051091|location=Hoboken, NJ|pages=213–243}}</ref> |- | 10.0 | June 2017 | ISO/IEC 10646:2017 plus 56 [[emoji]] characters, 285 [[hentaigana]] characters, and 3 Zanabazar Square characters<ref name="ReferenceA"/> | 139 | 136,755 | [[Zanabazar Square alphabet|Zanabazar Square]], [[Soyombo alphabet|Soyombo]], [[Masaram Gondi script|Masaram Gondi]], [[Nüshu script|Nüshu]], [[hentaigana]] (non-standard [[hiragana]]), 7,494 [[CJK Unified Ideographs|CJK unified ideographs]], and 56 [[emoji]] |} === Покриени пишувања === [[Податотека:Unicode_sample.png|десно|мини|200x200пкс|Многу модерни апликации можат да направат значително подмножество на многу [[Скрипта во Уникод|скрипти во Уникод]], како што е прикажано со оваа слика од апликацијата [[OpenOffice.org]].]] Уникод ги покрива речиси сите пишувања ([[Писмо|системи за пишување]]) во моментална употреба денес.<ref>{{Наведено списание|last=Hiss|first=Gerhard|date=септември 2010|title=Principal Blocks and the Steinberg Character|url=http://dx.doi.org/10.1142/s1005386710000350|journal=Algebra Colloquium|volume=17|issue=03|pages=361–364|doi=10.1142/s1005386710000350|issn=1005-3867}}</ref> Вкупно 139 системи за пишување се вклучени во последната верзија на Уникод (што ги опфаќа [[Азбука|азбуките]], [[Абугида|абугидите]] и [[Слоговно писмо|слоговните писма]]), иако сè уште има пишувања кои сè уште не се кодирани, особено оние кои главно се користат во историските, литургиските и академските контексти. Исто така, се случуваат и понатамошни додавања на знаци на веќе кодираните системи за пишување, како и симболи, особено во [[математика]]та и [[музика]]та (во форма на белешки и ритмички симболи). Комитетот за графички шеми на Уникод ([[Мајкл Иверсон]], Рик МекГовен и Кен Уистлер<ref name="ReferenceB"/>) ја одржува списокот на системи за пишување, кои се кандидати или потенцијални кандидати за кодирање, и нивните пробни лексички структури на изворниот код на страницата на [[Уникод графички шеми]] на мрежната страница на [[Конзорциум на Уникод|Конзорциумот на Уникод]]. За некои системи за пишување во графичката шема, како што се малите системи за пишување [[Јурхен]] и [[Кидански јазик|Кхитан]], биле поднесени предлози за кодирање и тие работат на тоа, преку процесот на одобрување. За други системи за пишување, како што се [[Мајанско писмо|Мајан]] и [[Ронгоронго]], сè уште не бил поднесен никаков предлог, и тие чекаат консензус од заедниците инволвирани во процесот, во врска со колекцијата на знаци и другите детали. Некои современи измислени системи за пишување, кои сè уште не се вклучени во Уникод (на пример, [[Тенгвор]]), или кои не се квалификувале за вклучување во Уникод поради мала употреба во реалниот свет (на пример, [[Клингон]]) се наведени во Уникод Регистерот КонСкрипт, заедно со неофицијалните, но широко користените доделени кодови за приватна употреба. Исто така постои и иницијатива за [[Средновековен Уникод Фонт]], која е фокусирана на специјалните Латински средновековни знаци. Дел од овие предлози се веќе вклучени во Уникод. Иницијативата за кодирање на системите за пишување, проект што го води Дебора Андерсон од Универзитетот во Калифорнија, Беркли, била основана во 2002 година, со цел да се финансираат предлозите за системи на пишување кои сè уште не се кодирани во стандардот. Проектот станал главен извор на предложени дополнувања на стандардот во последниве години.<ref>{{Наведено списание|last=Fredell|first=Joel|last2=IV|first2=Charles Borchers|last3=Ilgen|first3=Terri|date=2013-03-11|title=TEI P5 and Special Characters Outside Unicode|url=http://dx.doi.org/10.4000/jtei.727|journal=Journal of the Text Encoding Initiative|issue=Issue 4|doi=10.4000/jtei.727|issn=2162-5603}}</ref> == Мапирање и кодирање == За имплементација на Уникод се специфицирани неколку механизми. Изборот зависи од расположливиот простор за меморирање, компатибилноста со [[Изворен код|изворниот код]] и интероперабилноста со другите системи. === Уникод Трансформациски Формат и Универзална колекција на кодирани знаци === Уникод дефинира два метода на мапирање: Уникод Трансформациски Формат на кодирање (UTF) и кодирање [[Универзална колекција на кодирани знаци]] (UCS). Кодирањето го мапира (евентуално подколекцијата од) опсегот од Уникод кодни точки во секвенци на вредности во одреден опсег со фиксна големина, наречени вредности на кодот. Сите UTF кодирања ги мапираат сите кодот точки (со исклучок на заменските) во уникатна низа од бајти.<ref>{{Наведено списание|last=Crispin|first=M.|date=април 2005|title=UTF-9 and UTF-18 Efficient Transformation Formats of Unicode|url=http://dx.doi.org/10.17487/rfc4042|journal=|volume=|pages=}}</ref> Броевите во имињата на кодирањата го означуваат бројот на битови по вредност на кодот (за UTF-енкодирања), или бројот на бајти по вредност на кодот (за кодирање UCS). UTF-8 и UTF-16 се најверојатно најчесто користени кодирања. UCS-2 е застарена подколекција на UTF-16; а UCS-4 и UTF-32 се функционално идентични. UTF кодирањата ги вклучуваат: * UTF-1, поранешен претходник на UTF-8, ја максимизира компатибилноста со [[ISO 2022]], веќе не дел од стандардот Уникод; * UTF-7, 7-битно кодирање понекогаш користено во е-пошта, често се смета како застарено (не е дел од стандардот Уникод, туку е документиран само како информативен RFC, т.е. не е на интернет стандардите за следење); * UTF-8, [[8-бит]]но кодирање со променлива широчина, која ја максимизира компатибилноста со ASCII; * UTF-EBCDIC, 8-битно кодирање со променлива широчина слична на UTF-8, но дизајнирано да биде компатибилно со EBCDIC (не е дел од стандардот Уникод); * UTF-16, 16-битно кодирање со променлива широчина; * UTF-32, [[32-бит]]но кодирање со фиксна широчина. UTF-8 користи еден до четири бајти по кодна точка, компактен е за Латински системи на пишување и е ASCII-компатибилен, претставува ''де факто'' стандардно кодирање за размена на Уникод текст. Се користи од FreeBSD и најновите изданија на Линукс како директна замена за наследените кодирања во општата обработка на текстови. Кодирањата UCS-2 и UTF-16 го опишуваат Уникодовиот знак, кој се појавува како магичен број на почетокот од текстот (BOM), кој се користи на почетокот на текстуалните податотеки, кои можат да се користат за складирање на два бајта во меморијата (за детекција на секвенцијалниот редослед во кој се поставени бајтите во поголемите бројчени вредности). Кодната точка U+FEFF од BOM го има значајното својство на недвосмисленост во редоследот на бајтите, без оглед на кодирањето кое го користи Уникод; U+FFFE (резултат на замената на бајти U+FEFF) не се идентификува со законскиот знак, а U+FEFF на други места, освен на почетокот на текстот, го пренесува знакот за простор со нулта широчина (знак без изглед и без друг ефект, освен да го спречи формирање на лигатури). Истиот знак, претворен во UTF-8, станува бајт секвенца EF BB BF. Стандардот Уникод дозволува да "BOM служи како потпис за кодиран UTF-8 текст, каде што колекцијата од знаци е необележана".<ref>{{Наведено списание|last=|first=|date=|title=|url=The Unicode Standard, Version 6 февруари The Unicode Consortium. 2013. p. 561. ISBN 978-1-936213-08-5.|journal=|volume=|pages=}}</ref> Некои развивачи на софтвер него го прилагодиле за други кодирања, вклучувајќи го UTF-8, во обид да се разликува UTF-8 од локалните 8-битни [[Кодна страница|кодни страници]]. Сепак, <nowiki>RFC 3629</nowiki>, UTF-8 стандардот, препорачува да маркирањето на редоследот на бајти се забрани во протоколите со користење на UTF-8, но дискутира за случаите каде што тоа нема да биде можно. Покрај тоа, големото ограничување на можните обрасци во UTF-8 (на пример, не може да има ниту еден [[осамен бајт]] со хај бит сетирање) значи дека треба да биде можно да се прави разлика помеѓу UTF-8,  во однос на другите кодирања на знаци, без да се потпира на BOM. Во UTF-32 и UCS-4, една 32-битна кодна вредност служи за разумно директно претставување на кодната точка на било кој знак (иако секвенцијалниот ред во кој се распоредени бајтите во поголемите бројчени вредности, кој варира во различни платформи, влијае на тоа како вредноста на кодот се прикажува како октетска секвенца). Кај другите кодирања, секоја кодна точка може да биде претставена со променлив број на вредности на кодот. UTF-32 е широко користен за внатрешно претставување на текстот во програмите (во спротивност од зачуваниот или пренесениот текст), бидејќи секој оперативен систем на Јуникс, кој ги користи гцц компајлерите за генерирање на софтвер, го користи за стандардно кодирање на "[[Широк знак|широкиот знак]]". Некои програмски јазици, како што се [[Seed7]], го користат UTF-32 за внатрешно претставување  на низите и знаците. Последните верзии на програмскиот јазик [[Пајтон (програмски јазик)|Пајтон]] (почнувајќи од 2.2), исто така, можат да бидат конфигурирани да го користат UTF-32 за претставување за Уникод низите, ефикасно ширејќи го таквото кодирање во софтвер кодиран на високо ниво. Паникод, друга форма на кодирање, овозможува кодирање на Уникод низите внатре во ограничената колекција на знаци, поддржано од ASCII-заснованиот доменски систем на имиња (DNS). Кодирањето се користи како дел од IDNA, што е систем кој овозможува употреба на Интернационализирани имиња на домејни во сите системи на пишување, кои се поддржани од Уникод. Претходно и сега историските предлози ги вклучуваат UTF-5 и UTF-6. GB18030 е друга форма на кодирање за Уникод, од Администрацијата за Стандардизација на Кина. Тоа е официјална колекција од знаци на [[Народна Република Кина]] (НРК). BOCU-1 и SCSU се Уникод шемите за компресија. На [[Ден на шегата|денот на шегата во април]], RFC од 2005 година навел две [[Пародија|пародии]] на UTF кодирањата, UTF-9 и UTF-18. === Готови наспроти сложени знаци === Уникод вклучува механизам за модифицирање на обликот на знакот, кој во голема мера ја проширува поддржаната колекција на хиероглифи. Тоа ја опфаќа употребата на [[комбинирани дијакритични ознаки]]. Тие се вметнати по главниот знак. Бројни комбинации на дијакритици можат да бидат собрани над истиот знак. Уникод, исто така, содржи претходно составени верзии на бројни буквени/дијакритични комбинации за нормална употреба. Тие прават претворање кон и од поедноставните кодирања, и дозволуваат да апликациите го користат Уникодот како внатрешен формат на текст, без да мораат да ги имплементираат комбинираните знаци. На пример, букавата é во Уникод може да биде претставена како U+0065 (ЛАТИНИЧНА МАЛА БУКВА е) по која следи U+0301 (КОМБИНИРАЊЕ НА АКУТ АКЦЕНТ), но исто така може да биде претставена и како претходно составен знак U+00E9 (ЛАТИНИЧНА МАЛА БУКВА е СО АКУТ ). Според тоа, во многу случаи, корисниците имаат бројни начини на кодирање на истиот знак. За да се справи со ова, Уникод го создал механизмот за [[канонска еквивалентност]]. Пример за ова произлегува од [[Хангул]], корејската азбука. Уникод нуди механизам за создавање на Хангул слогови со нивните поединечни подкомпоненти, познат како [[Хангул Јамо]]. Меѓутоа, тој исто така, нуди 11.172 комбинации на претходно создадени слогови направени од најчестите јамо. Идеограмите на [[ЦЈК знаци|ЦЈК]] (CJK) моментално имаат шифри само за нивните претходно собрани форми. Сепак, повеќето од тие идеограми содржат поедноставни елементи (честопати наречени радикали на англиски), па во принцип, Уникод можел да ги разложи, како што тоа го направил со Хангул. Ова во голема мера ќе го намали бројот на потребните кодни точки, истовремено овозможувајќи да се прикаже буквално секој можен идеограм (кој би можел да отстрани некој од проблемите предизвикани со [[Унификација Хан|унифицирањето на Хан]]). Слична идеја е користена и кај некои влезни методи, како што се [[Кангсиев речник|Кангџие]] и [[Вуби]]. Сепак, обидите да се направи ова за кодирање на знаците заглавиле, поради фактот што идеограмите не се разложуваат толку едноставно или толку често како што тоа го прави Хангул. Во Уникод 3.0 била обезбедени колекција од [[Радикал (кинески знак)|радикали]] (радикали на CJK помеѓу U+2E80 и U+2EFF, KangXi радикали од U+2F00 до U+2FDF и знаци за идеограмски опис од U+2FF0 до U+2FFB), но Уникод стандардот (чл декември 2 од Уникод 5.2) предупредува да не се користат секвенци од идеограмски описи како алтернативно претставување на претходно кодираните знаци:<blockquote>Овој процес е различен од конвенционалното кодирање на идеограм. Нема канонски опис на некодираните идеограми; нема назначено семантика за опишување на идеограмите; нема еквивалентност дефинирана за опишаните идеограми. Концептуално, идеографските описи се послични на англиската фраза " буквата ‘е‘ со акут акцент на неа" отколку на секвенцата од знаци <U+0065, U+0301>.</blockquote> === Лигатури === Многу системи на пишување, вклучувајќи ги [[Арапски јазик|Арапскиот]] и [[Деванагари]], имаат посебни правописни правила, кои бараат одредени комбинации на форми на букви да бидат комбинирани во специјални [[Лигатурна форма|лигатурни форми]]. Правилата за формирање на лигатура можат да бидат доста сложени, за кои се потребни посебни технологии за оформување на системите за пишување, како што се ACE (Arabic Calligraphic Engine  од ДекоТајп во 1980-тите и се користат за генерирање на сите Арапски примери во печатените изданија на Уникод стандардот), што станало доказ на концептот за [[OpenType]] (Адоб и Мајкрософт), [[Graphite]] (од СИЛ Интернешнл), или [[AAT]] (од Епл). Инструкциите, се исто така, вградени во фонтовите, за да му кажат на [[Оперативен систем|оперативниот систем]] како правилно да ги прикаже различни знакни секвенци. Едноставно решение за поставување на комбинирачки ознаки или дијакритика е доделувањето на ознаки со нулта широчина и поставување на самиот хиероглиф во лево или во десно од левата страна (во зависност од насоката на системот на пишување за кој се наменети да се користат). Ознаката со која се ракува на овој начин ќе се појави над било кој знак кој му претходи на истиот, но нема да ја прилагоди својата позиција релативно во однос на широчината или висината на основниот хиероглиф; визуелно тоа може да биде непријатно и може да се преклопува со некои хиероглифи. Реално редење е невозможно, но може да биде апроксимирано во ограничени случаи (на пример, Тајландско комбинирање-на врвот на самогласките и тонските ознаки може да биде со различна височина за да започне со тоа). Општо земено, овој пристап е делотворен само кај фонтовите со фиксна широчина или чекор, но може да се користи и како алтернативен метод за рендерирање , кога многу посложените методи нема да ја постигнат целта. === Стнадардизирани подколекции === Стандардизирани се неколку подколекции на Уникод: Мајкрософт Виндоус од Виндоус НТ 4.0 поддржува WGL-4 со 656 знаци, за кој се смета дека ги поддржува сите современи европски јазици, со користење на латинични, грчки или кирилични системи на пишувања. Други стандардизирани Уникод подколекции ги вклучуваат повеќејазичните Европски подколекции:<ref name="ReferenceD">{{Наведување|title=Information technology. European Subsets of ISO/IEC 10646-1|url=http://dx.doi.org/10.3403/00783801u|publisher=BSI British Standards|accessdate=2018-12-09}}</ref> MES-1 (само латински систем на пишување, 335 знаци), MES-2 (латински, грчки и кирилични 1062 знаци)<ref>{{Наведување|title=Information technology. Universal Multiple-Octet Coded Character Set (UCS)|url=http://dx.doi.org/10.3403/00307807u|publisher=BSI British Standards|accessdate=2018-12-09}}</ref> и MES-3A и MES-3B (две поголеми подколекции, не се прикажани овде). Земете предвид дека MES-2 го вклучува секој знак во MES-1 и WGL-4. {| class="wikitable" |+ {{nobold|'''WGL-4''', ''MES-1'' and MES-2}} !Ред !Ќелии !Опсег |- ! rowspan="2" | 00 | '''''20–7E''''' | [[Basic Latin (Unicode block)|Basic Latin]] (00–7F) |- | '''''A0–FF''''' | [[Latin-1 Supplement (Unicode block)|Latin-1 Supplement]] (80–FF) |- ! rowspan="2" | 01 | '''''00–13,'' 14–15, ''16–2B,'' 2C–2D, ''2E–4D,'' 4E–4F, ''50–7E,'' 7F''' | [[Latin Extended-A]] (00–7F) |- | 8F, '''92,''' B7, DE-EF, '''FA–FF''' | [[Latin Extended-B]] (80–FF <span title="U+024F">...</span>) |- ! rowspan="3" | 02 | 18–1B, 1E–1F | Latin Extended-B (<span title="U+00180">...</span> 00–4F) |- | 59, 7C, 92 | [[IPA Extensions]] (50–AF) |- | BB–BD, '''C6, ''C7,'' C9,''' D6, '''''D8–DB,'' DC, ''DD,''''' DF, EE | [[Spacing Modifier Letters]] (B0–FF) |- ! 03 | 74–75, 7A, 7E, '''84–8A, 8C, 8E–A1, A3–CE,''' D7, DA–E1 | [[Greek and Coptic|Greek]] (70–FF) |- ! 04 | '''00–5F, 90–91,''' 92–C4, C7–C8, CB–CC, D0–EB, EE–F5, F8–F9 | [[Cyrillic (Unicode block)|Cyrillic]] (00–FF) |- ! 1E | 02–03, 0A–0B, 1E–1F, 40–41, 56–57, 60–61, 6A–6B, '''80–85,''' 9B, '''F2–F3''' | [[Latin Extended Additional]] (00–FF) |- ! 1F | 00–15, 18–1D, 20–45, 48–4D, 50–57, 59, 5B, 5D, 5F–7D, 80–B4, B6–C4, C6–D3, D6–DB, DD–EF, F2–F4, F6–FE | [[Greek Extended]] (00–FF) |- ! rowspan="3" | 20 | '''13–14, ''15,'' 17, ''18–19,'' 1A–1B, ''1C–1D,'' 1E, 20–22, 26, 30, 32–33, 39–3A, 3C, 3E, 44,''' 4A | [[General Punctuation]] (00–6F) |- | '''7F''', 82 | [[Superscripts and Subscripts]] (70–9F) |- | '''A3–A4, A7, ''AC,''''' AF | [[Currency Symbols (Unicode block)|Currency Symbols]] (A0–CF) |- ! rowspan="3" | 21 | '''05, 13, 16, ''22, 26,'' 2E''' | [[Letterlike Symbols]] (00–4F) |- | '''''5B–5E''''' | [[Number Forms]] (50–8F) |- | '''''90–93,'' 94–95, A8''' | [[Arrows (Unicode block)|Arrows]] (90–FF) |- ! 22 | 00, '''02,''' 03, '''06,''' 08–09, '''0F, 11–12, 15, 19–1A, 1E–1F,''' 27–28, '''29,''' 2A, '''2B, 48,''' 59, '''60–61, 64–65,''' 82–83, 95, 97 | [[Mathematical Operators]] (00–FF) |- ! 23 | '''02, 0A, 20–21,''' 29–2A | [[Miscellaneous Technical]] (00–FF) |- ! rowspan="3" | 25 | '''00, 02, 0C, 10, 14, 18, 1C, 24, 2C, 34, 3C, 50–6C''' | [[Box Drawing]] (00–7F) |- | '''80, 84, 88, 8C, 90–93''' | [[Block Elements]] (80–9F) |- | '''A0–A1, AA–AC, B2, BA, BC, C4, CA–CB, CF, D8–D9, E6''' | [[Geometric Shapes]] (A0–FF) |- ! 26 | '''3A–3C, 40, 42, 60, 63, 65–66, ''6A,'' 6B''' | [[Miscellaneous Symbols]] (00–FF) |- ! F0 | (01–02)<!--in WGL-4, but not in MES-2--> | [[Private Use Area (Unicode block)|Private Use Area]] (00–FF ...) |- ! FB | '''01–02''' | [[Alphabetic Presentation Forms]] (00–4F) |- ! FF | FD | [[Specials (Unicode block)|Specials]] |} Софтверот за рендерирање, кој не може да обработи Уникод знак, истиот соодветно често го прикажува како отворен правоаголник или како Уникод "[[заменски знак]]" (U+FFFD,), за да ја означи позицијата на непрепознатливиот знак. Некои системи се обиделе да обезбедат повеќе информации во врска со таквите знаци. Фонтот на Епл Last Resort ќе прикаже заменска хиероглифа, покажувајќи го опсегот на Уникод знакот, а фонтот на СИЛ Интернешнл Unicode Fallback ќе прикаже кутија, во која ќе се прикаже хексадецималната скаларна вредност на знакот. === Пребарување на кодна точка === Онлајн алатките за пронаоѓање на кодната точка за познат знак ги вклучуваат Уникод Пребарувањето (Unicode Lookup)<ref>{{Наведено списание|date=2009-12-01|title=Gibson, Jonathan Hedley, (born 30 March 1960), a Circuit Judge, since 2008|url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.249382|journal=Who's Who|publisher=Oxford University Press}}</ref> од Џонатан Хедли и Шејпкечер (Shapecatcher)<ref>{{Наведено списание|last=Panda|first=Smruti Rekha|last2=Tripathy|first2=Jogeswar|date=септември 2015|title=Odia Offline Typewritten Character Recognition using Template Matching with Unicode Mapping|url=http://dx.doi.org/10.1109/isacc.2015.7377325|journal=2015 International Symposium on Advanced Computing and Communication (ISACC)|publisher=IEEE|volume=|pages=|doi=10.1109/isacc.2015.7377325|isbn=9781467367073}}</ref> од Бенџамин Мајлд. Во Unicode Lookup, со притискање на еден се отвора копче за пребарување (на пр. "дропки"), и се прикажува листа од соодветни знаци со нивните кодни точки. Во Shapecatcher, кој се темели на контекстот Форма, со притискање на еден се исцртува знак во кутија и се прикажува листа од знаци кои го апроксимираат цртежот, со нивните кодни точки. == Усвојување == === Оперативни системи === Уникод станал доминантен програм за внатрешна обработка и складирање на текст. Иако голем дел од текстот е сè уште зачуван во наследените кодирања, Уникод е користен речиси исклучително за создавање на нови системи за обработка на информации. Раните адаптери имале тенденција да го користат UCS-2 (два-бајта со фиксна-широчина, претходник на UTF-16), а подоцна се префрлиле на UTF-16 (моменталниот стандард со променлива широчина), бидејќи тоа бил најмалку нарушувачки начин за да се додаде поддршка за не-BMP знаци. Најпознат таков систем е [[Виндоус НТ]] (и неговите наследници, [[Виндоус 2000]], [[Виндоус ИксПе]], [[Виндоус Виста]], [[Виндоус 7]], [[Виндоус 8]] и [[Виндоус 10]]), кои користат UTF-16 како единствено внатрешно кодирање на знаците. [[JavaScript|Јава]] и [[.NET Framework|.НЕТ]] средините за кодирање на бајтови, [[macOS]] и [[KDE]] исто така го користат за внатрешно претставување. Уникод е достапен во [[Виндоус 95]] преку Мајкрософт Лејер за Уникод, како и во неговите наследници, Виндоус 98 и Виндоус МЕ. UTF-8 (првично развиен за Plan 9)<ref>{{Наведено списание|last=Olsak|first=Petr|date=2003|title=New encTeX -- the UTF-8 encoding in TeX|url=http://dx.doi.org/10.5300/2003-2/98|journal=Zpravodaj Československého sdružení uživatelů TeXu|volume=13|issue=2|pages=98–106|doi=10.5300/2003-2/98|issn=1211-6661}}</ref> станал главно кодирање за меморирање, во повеќето оперативни системи слични на Јуникс (иако други системи се исто така користени од некои библиотеки), бидејќи тој е релативно лесна замена за традиционалните проширени ASCII знакни колекции. UTF-8 е исто така најчесто Уникод кодирање, кое се користи во HTML-документите на World Wide Web. Повеќејазични машини за рендерирање на текст кои користат Уникод, ги вклучуваат Uniscribe и DirectWrite за Мајкрософт Виндоус, ATSUI и Core Text за macOS, и Pango за GTK+ и работната околина GNOME. === Влезни методи === Бидејќи распоредот на тастатурата не може да има едноставни комбинации на копчиња за сите знаци, неколку оперативни системи нудат алтернативни методи за внесување, кои овозможуваат пристап до целата колекција. ISO/IEC 14755,<ref>{{Наведено списание|last=NAKANO|first=Yoshihiko|date=2004|title=Usability Standardization Trend of ISO TC159 and ISO/IEC JTC1/SC35|url=http://dx.doi.org/10.3156/jsoft.16.114|journal=Journal of Japan Society for Fuzzy Theory and Intelligent Informatics|volume=16|issue=2|pages=114–121|doi=10.3156/jsoft.16.114|issn=1347-7986}}</ref> кој ги стандардизира методите за внесување на Уникод знаците од нивните кодни точки, дефинира неколку методи. Постои Основен метод, каде што почетната секвенца е проследена со хексадецимално претставување на кодната точка и завршната секвенца. Исто така, постои и дефиниран метод за внесување со избор од екран, каде што знаците се наведени во табела на екранот, како што случајот со Знак Мап програмот. === Е-пошта === [[MIME]] дефинира два различни механизма за кодирање на не-ASCII знаци во [[е-пошта]], во зависност од тоа дали знаците се наоѓаат во насловот на е-пошта (како што е "Предмет:") или во текстот на пораката; и во двата случаи, оригиналната колекција од знаци е детерминирана, исто како и трансфер кодирањето. За е-мејл пренос на Уникод, се препорачуваат UTF-8 колекцијата од знаци и кодирањето за пренос Бејс64 или кодирање со користење на ASCII знаци кои можат да се печатат, во зависност од тоа дали поголемиот дел од пораката се состои од ASCII знаци. Деталите за двата различни механизма се наведени во MIME стандардите и обично се скриени од корисниците на е-мејл софтверот. Усвојувањето на Уникод во е-пошта било многу бавно. Некои текстови од Источна Азија сѐ уште се кодирани со кодирањата како ISO-2022, а некои уреди, како што се мобилните телефони, сè уште не можат правилно да се справат со Уникод податоците. Меѓутоа, поддршката се подобрува. Многу големи услужници за бесплатна пошта, како што се [[Yahoo]], [[Гугл|Google]] (Gmail) и [[Microsoft]] (Outlook.com) го поддржуваат. === Мрежа === Сите W3C препораки го користеле Уникод како свој знак за документите, бидејќи HTML 4.0. [[Пребарувач]]ите го поддржувале Уникод, особено UTF-8, и тоа многу години. Требало да има проблеми со прикажувањето на екран, што првенствено произлегувало од прашања поврзани со [[фонт]]от; на пр. v 6 и постарите верзии на Мајкрософт [[Windows Internet Explorer|Интернет Експлорерот]] не рендерирале многу кодни точки, освен ако не им било експлицитно кажано да користат фонт што ги содржи нив.<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-4302-0368-1_17|title=Windows Vista|publisher=Apress|isbn=9781590597712|location=Berkeley, CA|pages=217–233}}</ref> Иако правилата за синтакса можат да влијаат на редоследот на кој е дозволено знаците да се појавуваат , XML (вклучувајќи ги и XHTML) документите, по дефиниција,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.1036/1097-8542.yb021025|title=XML (Extensible Markup Language)|work=AccessScience|accessdate=2018-12-09}}</ref> содржат знаци од повеќето Уникод кодни точки, со исклучок на: * повеќето од C0 контролните кодови * трајно неназначените кодот точки D800-DFFF * FFFE или FFFF HTML знаците се прикажуваат или директно како бајти, според кодирањето на документот, ако кодирањето ги поддржува нив, или корисниците пак можат нив да ги напишат како бројчени наводи на знаци, врз основа на Уникод кодната точка на знакот. На пример, наводите &#916, &amp;#1049;, &amp;#1511;, &amp;#1605;, &amp;#3671;, &amp;#12354;, &amp;#21494;, &amp;#33865;, и &amp;#47568; (или истите бројчени вредности изразени како хексадецимални, со &#x како претставка) би требало на сите пребарувачи да се прикажат како Δ, Й, ק ,م, ๗, あ, 叶, 葉, и 말. Кога ги дефинирате [[URL|URI]]-вите, на пример, како [[URL]]s или [[Протокол за пренос на хипертекст|HTTP]]-барања, не-ASCII знаците мораат да бидат кодирани со знакот за процент. === Фонтови === Бесплатните фонтови и фонтовите за малопродажба, засновани на Уникод, се широко достапни, бидејќи [[TrueType]] и [[OpenType]] го поддржуваат Уникод. Овие фонт формати ги прикажуваат Уникод кодните точки како хиероглифи. Постојат илјадници фонтови на пазарот, но помалку од дузина (12) фонтови - понекогаш опишани како "пан-Уникод" фонтови - се обидуваат да го поддржат мнозинството од колекцијата на Уникод знаци. Наместо тоа, фонтовите засновани на Уникод обично се фокусираат на поддршка само на основниот ASCII и специфичните системи за пишување или колекции од знаци или симболи. Овој пристап го оправдуваат неколку причини: апликациите и документите ретко треба да рендерираат знаци од повеќе од еден или два система за пишување; фонтовите имаат тенденција да бараат ресурси во компјутерските средини; а оперативните системи и апликации покажуваат зголемена интелигенција во однос на добивањето информации за знакот од посебни фонт податотеки, колку што е потребно, односно, замена на фонтот. Освен тоа, создавањето на доследна колекција од инструкции за рендерирање на десетици илјади хиероглифи претставува монументална задача; таквата инвестиција ја поминува точката, од која [[Ниво на профит|нивото на профит]] е помало од вредноста на инвестициите, за повеќето типови на букви. === Нова линија (Знак за крај на ред или текст и старт на нов) === Уникод делумно го адресира проблемот со [[Нова линија|новата линија]], што се случува кога се обидува да чита текстуална податотека на различни платформи. Уникод дефинира голем број на [[знак]]и, кои соодветните апликации треба да ги препознаат како знаци кои означуваат крај на линија. Во врска со новата линија, Уникод вовел U+2028 СЕПАРАТОР НА ЛИНИЈА и U+2029 СЕПАРАТОР НА ПАРАГРАФ. Тоа било обид да се обезбеди Уникод решение за кодирање на параграфи и линии семантички, потенцијално заменувајќи ги сите решенија на различните платформи. Притоа, Уникод обезбедува начин околу решенијата зависни од историската платформа. Сепак, малку или воопшто некои Уникод решенија ги прифатиле овие Уникод сепаратори за линија и параграф, како единствени канонски знаци за завршеток на линија. Сепак, заедничкиот пристап за решавање на ова прашање е преку нормализирањето на новите линии. Ова се постигнува со Cocoa текст системот во Mac OS X, како и со W3C XML и HTML препораките. Во овој пристап, секој можен знак за нова линија, е интерно трансформиран во заедничка нова линија (којашто всушност не е важна, бидејќи е внатрешна операција само за рендерирање). Со други зборови, текстуалниот систем може правилно да го третира знакот како нова линија, без оглед на вистинското кодирање на влезот. == Проблеми == === Филозофска критика и критика на комплетност === [[Унификација Хан|Обединувањето на Хан]] (идентификација на формите во [[Источноазиски јазици|источноазиските јазици]], која може да се третира како стилска варијација на истиот историски знак) станало еден од најконтроверзните аспекти на Уникод, и покрај присуството на мнозинството експерти од сите три региони во [[Идеографска Известувачка Група|Идеографската Известувачка Група]] (IRG), која го советува конзорциумот и ИСО за дополнување на колкецијата и за обединувањето на Хан.<ref>{{Наведено списание|last=Rorty|first=Richard|last2=Searle|first2=John|date=1999|title=Rorty v. Searle, At Last: A Debate|url=http://dx.doi.org/10.1353/log.1999.0042|journal=Logos: A Journal of Catholic Thought and Culture|volume=2|issue=3|pages=20–67|doi=10.1353/log.1999.0042|issn=1533-791X}}</ref> Уникод бил критикуван поради тоа што не успеал оддвоено да ги кодира постарите и алтернативните форми на [[канџи]], за кои критичарите тврдат, дека ja усложнуваат обработката на древните јапонски и невообичаените јапонски имиња. Ова е често поради фактот дека Уникод кодира знаци, наместо хиероглифи (визуелна презентација на основниот знак, кој често се разликуваат од еден јазик на друг). Обединувањето на хиероглифите води кон перцепција дека самите јазици се спојуваат,<ref name="ReferenceA"/> а не само претставувањето на основниот знак. Имало неколку обиди да се создаваат алтернативни кодирања кои ќе ги зачувуваат стилските разлики помеѓу кинеските, јапонските и корејските знаци, наспроти политиката на Уникод за обединувањето на Хан. Пример за еден е [[TRON]] (иако тоа не е широко прифатено во Јапонија, има некои корисници кои треба да се справат со историскиот јапонски текст и да го фаворизираат). Иако колекцијата од помалку од 21.000 Хан знаци, во најраната верзија на Уникод, била во голема мера ограничена на знаци за обична современа употреба, Уникод сега вклучува повеќе од 87.000 Хан знаци, а работата за додавање на илјадници повеќе историски и дијалектички знаци, користени во Кина, Јапонија, Кореја, Тајван и Виетнам,продолжува. Современата технологија за фонтови нуди средство за решавање на практичното прашање на потребата да се опише унифициран Хан знак, во смисла на колекцијата од алтернативни хиероглифски претставувања, во форма на [[Уникод варијации на секвенци]]. На пример, Напредните Типографски табели на [[OpenType]] дозволуваат да се избере едно од големиот број на алтернативни симболички претставувања при создавање на знакот во процесот на мапирање со хиероглифи. Во овој случај, информациите можат да бидат обезбедени во рамките на обичниот текст, за да се назначи која алтернативна формат на знакот да се избере. Ако соодветните хиероглифи за два знака од истиот систем на пишување се разликуваат само според закосените букви (Италик), Уникод нив генерално ги обединува, како што може да се види од споредбата помеѓу рускиот (означен стандард) и српските знаци на десно, што значи дека разликите се прикажани преку технологијата за паметни фонтови или рачно менување на фонтови. [[Податотека:Special_Cyrillics.png|десно|мини|Различни [[Кирилица|Кирилични]] знаци прикажани со и без закосување.]] === Мапирање на наследените колекции на знаци === Уникод бил создаден да обезбеди двонасочна формат претворање [[кодна-точка-по-кодна-точка]] кон и од било кое претходно постоечко кодирање на знаци, така што текстуалните податотеки од постарите колекции на знаци можат да бидат претворени во Уникод, и потоа назад, и да се врати истата податотека, без да се користи интерпретација која зависи од контекстот. Тоа значело дека некомпатибилните наследени архитектури, како што се [[Комбинирање на дијакритици|комбинирањето на дијакритици]] и [[претходно создадени знаци]], и двете постојат во Уникод, даваат повеќе од еден метод за претставување на некој текст. Ова е најочигледно кај трите различни кодни форми на Корејскиот [[Хангул]]. Од верзијата 3.0, сите претходно создадени знаци кои можеле да бидат претставени со комбинација на веќе постоечки знаци, повеќе не можат да бидат додадени во стандардот, со цел да се зачува интероперабилноста помеѓу софтверот кој користи различни верзии на Уникод. Мора да биде обезбедено [[Инјективна функција|инјектирачко]] мапирање помеѓу знаците во постоечката наследена колекција на знаци на Уникод, за да се олесни претворањето во Уникод и да овозможи интероперабилност со наследениот софтвер. Недостатокот на доследност во различните мапирања помеѓу претходните јапонски кодирања, како што се [[Shift-JIS]] или [[EUC-JP]] и Уникод, довела до неусогласености во двонасочниот формат за претворање, особено мапирањето на знакот JIS X 0208 '~' (1-33, БРАНОВИДНА ЦРТИЧКА), кој во голема мера се користи во наследените податоци од базите на податоци, или на U+FF5E ~ ТИЛДА СО ЦЕЛОСНА ШИРОЧИНА (во [[Microsoft Windows|Мајкрософт Виндоус]]) или U+301C ~ БРАНОВИДНА ЦРТИЧКА (други продавачи).<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-1-4302-0753-5_4|title=Joel on Software|last=Spolsky|first=Joel|date=2004|publisher=Apress|isbn=9781590593899|location=Berkeley, CA|pages=31–43}}</ref> Некои јапонски сметачки програмери се спротивставиле на Уникод, бидејќи тој барал од нив да ја раздвојат употребата на U+005C \ REVERSE SOLIDUS (обратна коса црта) и U+00A5 ¥ YEN SIGN (знак за јен), кој бил мапиран на 0x5C во JIS X 0201, а многу наследени кодови постојат со оваа употреба.<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.1201/9781420025453.ch16|title=Iso 9001|date=2001-06-28|publisher=CRC Press|isbn=9781574443073}}</ref> (Ова кодирање исто така, ја заменува тилдата '~' 0x7E со макрон '¯', сега 0xAF.) Раздвојувањето на овие знаци постоело во ISO 8859-1, уште многу пред Уникод. === Индиски системи за пишување === На секој од [[Брами|индиските системи]] за пишување како што се [[Тамилски јазик|Тамил]] и [[Деванагари]], му се доделени само 128 кодни точки, кои се совпаѓаат со стандардот [[ISCII]]. Точното рендерирање на индискиот Уникод текст бара трансформирање на складираниот логички редослед на знаци во визуелен редослед и формирање на лигатури (како поврзувања) надвор од компонентите. Некои локални научници се изјасниле во корист на означувањето на Уникод кодните точки на овие лигатури, одејќи спротивно на праксата на другите системи за пишување, иако Уникод содржи некои арапски и други лигатури само за цели на обратната компатибилност.<ref name="ReferenceE">{{Наведено списание|last=Leuski|first=Anton|date=1999-01-01|title=Evaluating a Visual Presentation of Retrieved Documents|url=http://dx.doi.org/10.21236/ada477673|location=Fort Belvoir, VA}}</ref><ref name="ReferenceE"/><ref name="ReferenceE"/> Во Уникод нема да има кодирање на некои нови лигатури, делумно поради тоа што колекцијата од лигатури е зависна од фонтот, а Уникод е кодирање независно од варијациите на фонтови. Истиот проблем се појавил за [[Тибетско писмо|тибетскиот систем]] за пишување во 2003 година, кога Администрацијата за [[Стандардизација на Кина]] предложила кодирање на 956 претходно создадени Тибетски слогови,<ref name="ReferenceD"/> но тие биле одбиени за кодирање од страна на релевантниот ISO комитет (ISO/IEC JTC 1/SC 2).<ref>{{Наведено списание|last=|first=|date=септември 1979|title=NOVEMBER 13 CUT OFF FOR MOTIONS AND RESOLUTIONS|url=http://dx.doi.org/10.1111/an.1979.20.07.112|journal=Anthropology News|volume=20|issue=7|pages=11–11|doi=10.1111/an.1979.20.07.112|issn=1541-6151}}</ref> Поддршката за [[Тајландско писмо|тајландската азбука]] била критикувана поради нарачката на тајландски знаци. Самогласките เ, แ, โ, ใ, ไ, кои биле напишани налево од претходната согласка се во визуелен редослед наместо во фонетски редослед, за разлика од Уникод презентациите на другите индиски системи за пишување. Оваа компликација е поради тоа што Уникод го наследил [[Тајландски Индустриски Стандард 620]], кој работел на ист начин, и бил начин на кој Тајландскиот секогаш бил напишан на тастатурата. Овој проблем при нарачувањето малку го закомпликувал процесот на споредување на Уникод, бидејќи барал пронаоѓање на табели за преуредување на тајландските знаци за споредување.<ref name="ReferenceA"/> Дури и ако Уникод прифатил кодирање во согласност со говорниот редослед, сè уште би било проблематично да се соберат зборовите во редоследот на речникот. На пример, зборот แสดง [sa dɛːŋ] "изврши" започнува со согласна група "สด" (со вродена самогласка за согласката "ส"), самогласката แ - во говорниот редослед треба да дојде веднаш по ด, но во речникот, зборот се споредува како што е напишан, со самогласка што следи по ส. === Комбинирање на знаци === Знаците со дијакритични ознаки, генерално можат да бидат претставени или како единечен претходно создаден знак или како разградена секвенца од основната буква, плус еден или повеќе ознаки без-растојание. На пример, ḗ (претходно создадена буква е со макрон и комбиниран акут на врвот) и ḗ (буквата е која е следена од комбиниран макрон на врвот и комбиниран акут на врвот) треба да бидат рендерирани идентично, и двете да се појават како e со макрон и акут акцент, но во пракса, нивните изгледи може да варираат, во зависност од тоа која машина за рендерирање и фонтови се користени за прикажување на знаците. Слично на тоа, крукчето под буквата, како што е тоа потребно при романизацијата на Индискиот, честопати ќе биде поставено погрешно. Уникод знаците кои го мапираат претходно создадениот хиероглиф можат да бидат користени во многу случаи, со што се избегнува проблемот, но каде што претходно создадениот знак не бил кодиран, проблемот често можел да се реши со користење на специјален Уникод фонт, како што е Charis SIL кој користи Graphite, OpenType или AAT технологиите за напредни функции на рендерирање. === Аномалии === Уникод стандардот има наметнато правила, со цел да се гарантира стабилност.<ref name="ReferenceB"/> Во зависност од строгоста на правилото, промената може да биде забранета или дозволена. На пример, "името" кое е дадено на кодната точка не може и нема да се промени. Но, својството "систем на пишување" е пофлексибилно, според сопствените правила на Уникод. Во верзијата 2.0 Уникод променил многу "имиња" на кодни точки од верзијата 1. Во истиот момент, Уникод изјавил дека од тогаш па натаму, назначеното име за кодната точка никогаш повеќе нема да се промени. Ова имплицира дека кога грешките се објавени, овие грешки не можат да бидат корегирани, дури и ако тие се тривијални (како што се случило во еден случај со пишувањето на BRAKCET за BRACKET во името на знакот). Во 2006 година првпат била објавен список на аномалии во имињата на знаците, а од април 2017 година имало 94 знаци со идентификувани проблеми, на пример:<ref name="ReferenceF">{{Наведено списание|last=|first=|date=ноември 2011|title=The Unicode Code Points and Internationalized Domain Names for Applications (IDNA) - Unicode 6.0|url=http://dx.doi.org/10.17487/rfc6452|journal=|volume=|pages=}}</ref> * U+2118 ℘ систем на пишување големо p (HTML &amp;#8472; · & weierp;): тоа не е големо Името покажува "големо", но со мала буква. Вистинска голема е U+1D4AB  𝒫 МАТЕМАТИЧКО РАКОПИСНО ГОЛЕМО P (HTML &amp;#119979;)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dx.doi.org/10.1787/888933437379|title=Figure 1.24. Credit growth has remained robust despite its recent weakening in a few EMEs|work=dx.doi.org|accessdate=2018-12-09}}</ref> * Не здружува графеми.<ref name="ReferenceF"/> * Ова не е Yi слог, туку ознака Yi за итерација. Неговото име, сепак, не може да биде променето поради политиката на Конзорциумот. * Заградата е напишана неправилно. Бидејќи ова е фиксно име на знакот според правилото, тој не може да биде променет.<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.1075/z.25.15nam|title=Constraints on Error Variables in Grammar|date=1986|publisher=John Benjamins Publishing Company|isbn=9789027220141|location=Amsterdam|pages=481}}</ref> == Поврзано == * [[Споредба на уникодни кодирања]] * [[Верски и политички симболи во уникод]] * [[Меѓународни компоненти за уникод]] * [[Список на бинарни кодови]] * [[Список на уникодни знаци]] * [[Стандарди поврзани со уникод]] * [[Уникодни симболи]] * [[Универзален збир на знаци]] ==Дополнителна литература== {{refbegin}} * ''The Unicode Standard, Version 3.0'', The Unicode Consortium, Addison-Wesley Longman, Inc., April 2000. {{ISBN|0-201-61633-5}} * ''The Unicode Standard, Version 4.0'', The Unicode Consortium, Addison-Wesley Professional, 27 August 2003. {{ISBN|0-321-18578-1}} * ''The Unicode Standard, Version 5.0, Fifth Edition'', The Unicode Consortium, Addison-Wesley Professional, 27 October 2006. {{ISBN|0-321-48091-0}} * Julie D. Allen. ''The Unicode Standard, Version 6.0'', The Unicode Consortium, Mountain View, 2011, {{ISBN|9781936213016}}, ([https://www.unicode.org/versions/Unicode6.0.0/]). * ''The Complete Manual of Typography'', James Felici, Adobe Press; 1st edition, 2002. {{ISBN|0-321-12730-7}} * ''Unicode: A Primer'', Tony Graham, M&amp;T books, 2000. {{ISBN|0-7645-4625-2}}. * ''Unicode Demystified: A Practical Programmer's Guide to the Encoding Standard'', Richard Gillam, Addison-Wesley Professional; 1st edition, 2002. {{ISBN|0-201-70052-2}} * ''Unicode Explained'', Jukka K. Korpela, O'Reilly; 1st edition, 2006. {{ISBN|0-596-10121-X}} {{refend}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{official website}} &mdash; The Unicode Consortium * {{DMOZ|Computers/Software/Globalization/Character_Encoding/Unicode/}} * [http://www.alanwood.net/unicode/ Alan Wood's Unicode Resources]{{Цп}} Contains lists of word processors with Unicode capability; fonts and characters are grouped by type; characters are presented in lists, not grids. {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Уникод| ]] [[Категорија:Кодирање на знаци]] [[Категорија:Дигитална типографија]] tjmofo70voy8ktdbkfylgai3nrv4d97 0 1206988 5536320 4807640 2026-04-08T19:19:07Z Andrew012p 85224 5536320 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Митолошко суштество|name= Науелито|image=|caption=Фотографија снимена во 1988 година која наводно го прикажува ова суштество.|Sub_Grouping= |Grouping=|Similar_creatures= | Habitat =[[Науел Уапи (езеро)|Науел Уапи]], [[Патагонија]]|Region={{Знаме| Аргентина}} | first_sight =[[1910]] |last_sighting= [[1988]]}} '''Науелито''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Nahuelito'') — [[езерски чудовишта|езерско чудовиште]] што наводно живее во езерото [[Науел Уапи (езеро)|Науел Уапи]] во [[Аргентина]]. Како и [[Чудовиште од Лох Неса|Чудовиштето од Лох Нес]], оваа суштествое опишувано е како големо змијолико суштество. Постојат неколку фотографии кои наводно го прикажуваат ова суштество.<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.strangemag.com/nahuelito.html |title= NAHUELITO, PATAGONIAN LAKE MONSTER |work= NESSIE and Other Lake Monsters |last=Chorvinsky|first=Mark|publisher= strangemag.com |accessdate=5 јануари 2010}}</ref> == Историја == Приказните за оваа суштество датираат од првите децении на [[XX век]]. Од [[1922]] година во зоолошката градина во [[Буенос Аирес]] се обидувале да докажат дека праисториското суштество [[плесиосаур]] живее во езерата на [[Патагонија]].<ref>[http://patagoniamonsters.blogspot.com/2009/12/plesiosaur-at-laguna-negra-plesiosaur.html The Plesiosaur at Laguna Negra]</ref><ref>[http://patagoniamonsters.blogspot.com/2009/12/patagonian-plesiosaur-photographs.html The Patagonian Plesiosaur – Photographs]</ref> На [[17 април]] [[2006]] година, локалниот весник „Ел Кордиљерано“ известил дека анонимен фотограф испратил две фотографии кои наводно го прикажуваат ова суштество. Анонимниот испраќач напишал: ''Тоа не е превртено стебло. Тоа не е бран. Науелито го покажало своето лице. Езеро Науел Уапи, сабота 15 април, 9 час. Јас не давам свои лични податоци за да ги избегнам идните главоболки''.<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.cryptomundo.com/cryptozoo-news/nahuelito-pix/ |publisher= Cryptomundo |title=Breaking News: Nahuelito Photographed |accessdate=5 јануари 2010}}</ref> == Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Криптозоологија]] hj724w8dl23b590wxqj3f31t2gvdbo4 0 1219257 5536347 4806281 2026-04-08T19:47:48Z SpectralWiz 106165 5536347 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Скеча |name_local = Ξάνθη |periph = [[Источна Македонија и Тракија]] |prefec = [[Скеча (округ)|Скеча]] |population = 65.133 |population_as_of = 2011 |area = 153.1 |elevation = 43 |lat_deg = 41 |lat_min = 8 |lon_deg = 24 |lon_min = 53 |postal_code = 671 00 |area_code = 2541 |licence = AH |mayor = Хараламбос Димархопулос |website = |image_skyline = Το Αρχοντικό Κουγιουμτζόγλου, στα σοκάκια της παλιάς πόλης της Ξάνθης - panoramio.jpg |caption_skyline = Стариот град |city_flag = |city_seal = |districts = |party = |since = |elevation_min = |elevation_max = }} '''Скеча''' или '''Ксанти''' ([[Грчки јазик|грчки]]: ''Ξάνθη, Ксанти'', [[Турски јазик|турски]]: ''İskeçe, Искече'', [[Бугарски јазик|бугарски]]: ''Скеча'') — главен град на округот [[Скеча (округ)|Скеча]] и седиште на [[Скеча (општина)|истоимената општина]] кои се наоѓаат во средишниот дел на областа [[Источна Македонија и Тракија]], поточно во [[Западна Тракија]]. Старото [[старословенски јазик|словенско]] име на градот е '''Царево'''.<ref>http://www.promacedonia.org/pm2/pm_5_2.html</ref> == Географија == Градот се наоѓа во средишниот дел на грчка [[Тракија]] каде што приморската рамнина преминува во брда на север. Северно од градот се наоѓаа [[Руен (Родопи)|Руен]], дел од планинскиот ланец [[Родопи]]. Низ градот тече реката [[Врба (река)|Врба]] или Скечанска (''{{јаз|el|Κόσυνθος}}, Косинтос''). На нејзиниот источен брег е сместена населбата Самоков (''{{јаз|el|Σαμακώβ}}, Самако'') над кој се издига манстирот „Пресв. Богородица Архангелска“ (''{{јаз|el|Παναγίας Αρχαγγελιώτισσα}}'', ''Панагија Архангелиотиса''). Помеѓу Скеча и [[Егејско Море|Егејското Море]], кои се оддалечени {{км|20}}, има рамница. Климата во градот е средоземна, со топли лета и ладни зими. == Потекло на поимот == Има две мислења за потеклото на грчкото име на Ксанти: според првото, градот бил именуван по ќерка на [[Океан (бог)|Океан]] и [[Тетија (митологија)|Тетија]], додека според второто, бил именуван по Ксанти, една од [[Амазонки]]те кои владееле со областа во минатото. == Историја == [[Податотека:Xanthi Kathedral Church.jpg|мини|лево|Православната црква во Ксанти]] == Население == == Политика == == Населени Места == == Родени во Скеча == == Поврзано == == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Xanthi}} * [https://www.cityofxanthi.gr/ Градски портал на Скеча] {{el}} {{Скеча}} [[Категорија:Скеча| ]] [[Категорија:Скеча (општина)]] jzexwsmu8cpzyp4c29e1nqjvlztvho4 0 1222534 5536350 5126781 2026-04-08T19:52:59Z Buli 2648 /* Учесници */ 5536350 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Europe_1815_map_en.png|мини|Националните граници во Европа поставени на Виенскиот конгрес]] '''Виенскиот конгрес''' бил средба на амбасадорите на европските држави со кои претседавал австрискиот државник [[Клеменс фон Метерних]] и кој се одржал во [[Виена]] од ноември 1814 до јуни 1815 година, иако делегатите пристигнале и веќе преговарале кон крајот на септември 1814 година. Целта на Конгресот била да обезбеди долгорочен мировен план за Европа со решавање на критичните прашања кои произлегуваат од француските револуционерни војни и [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]]. Целта не била едноставно да се обноват старите граници, туку да се промени големината на главните сили за да можат да се балансираат и да останат во мир. Водачите биле [[Конзервативизам|конзервативци]] со малку корист за [[републиканство]] или [[револуција]], кои се заканија дека ќе го нарушат [[Статус кво|статус-кво]] во Европа. Франција ги загуби сите неодамнешни освојувања, додека [[Прусија]], [[Австриско Царство|Австрија]] и [[Руско Царство|Русија]] направија големи територијални придобивки. Прусија додаде помали германски држави на запад, [[Шведска Померанија]] и 60% од [[Кралство Саксонија|Кралството Саксонија]]; Австрија ја стекна [[Венеција]] и поголемиот дел од северна Италија. Русија доби делови од [[Варшавско војводство|Полска]]. Новото [[Кралство Холандија]] било создадено само неколку месеци претходно, и ја вклучувало поранешна австриска територија која во 1830 година стана [[Белгија]]. [[Податотека:Berlin_.Gendarmenmarkt_.Deutscher_Dom_010.jpg|мини|Насловна страница на Актите од Виенскиот конгрес]] Непосредната заднина бил [[Прво Француско Царство|поразот на Наполеоновата Франција]] кој се предал во мај 1814 година, со што се стави крај на 23-годишната речиси континуирана војна. Преговорите продолжиле и покрај избувнувањето на борбите предизвикани од драматичното враќање на [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] од егзил и продолжување на власта во Франција за време на [[Сто дена|Стоте дена]] од март до јули 1815 година. Конечниот акт на Конгресот бил потпишан девет дена пред неговиот последен пораз во [[Битка кај Ватерло|Ватерло]] на 18 јуни 1815 година. Конгресот честопати бил критикуван за предизвикување на последователно сузбивање на новите национални и либерални движења,<ref name="Olson-Shadle">Olson, James Stuart – Shadle, Robert (1991). [https://books.google.com/books?id=uyqepNdgUWkC&pg=PA149&dq=congress+of+vienna+criticised+by+historians&hl=cs&ei=U-qZTLzpCJG7jAf5joHwDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CEIQ6AEwBQ#v=onepage&q&f=false ''Historical dictionary of European imperialism''], Greenwood Press, p. 149.</ref> и се сметал за реакционерно движење во корист на традиционалните монаси. Сепак, други го фалат поради создавање релативно долгорочна стабилност и мирни услови во поголемиот дел од Европа.<ref name="Jarrett">Mark Jarrett, ''The Congress of Vienna and Its Legacy: War and Great Power Diplomacy after Napoleon'' (2013) pp. 353, xiv, 187.</ref><ref name="Schroeder">Paul W. Schroeder, "Did the Vienna settlement rest on a balance of power?" ''American Historical Review'' (1992) 97#3 pp 683-706. [https://www.jstor.org/stable/2164774 in JSTOR]</ref> Во техничка смисла, „Виенскиот конгрес“ не бил вистински „конгрес<nowiki>''</nowiki>: никогаш не се одржала пленарна седница, а најголемиот дел од дискусиите се случиле во неформални сесии меѓу најголемите сили на Австрија, Велика Британија, Франција, Русија, а понекогаш и Прусија, со ограничено или без учество на други делегати. Од друга страна, конгресот бил првата прилика во историјата, каде што, на континентална скала, националните претставници се собрале да формулираат договори, наместо да се потпираат главно врз пораки меѓу неколкуте престолнини. Договорот од конгресот во Виена, и покрај подоцнежните промени, ја формираше рамката за европска меѓународна политика до избивањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во 1914 година. == Подготовки == [[Договор од Чамон|Договорот од Чамон]] во 1814 година ги потврдил веќе донесените одлуки и бил ратификуван од страна на позначајниот конгрес на Виена од 1814-1815. Тие вклучуваат формирање на конфедерална Германија, поделба на Италија во независни држави, враќање на бурбонските кралеви на Шпанија и проширување на Холандија за да го вклучат она што во 1830 година станало модерна Белгија. Договорот од Чамонт станал камен-темелник на европската алијанса со кој се создала рамнотежа на моќ со децении.<ref>Frederick B. Artz, ''Reaction & Revolution: 1814–1832'' (1934) p 110</ref> Други делумни договори веќе се појавиле, како [[Договор од Париз (1814)|Договорот од Париз]] помеѓу Франција и [[Војна на Шестата коалиција|Шестата коалиција]], како и [[Килски мировен договор (1814)|Договорот од Кил]] што ги опфати прашањата покренати во врска со [[Скандинавија]]. Договорот од Париз утврдил дека во [[Виена]] треба да се одржи „општ конгрес“ и дека поканите ќе бидат издадени на „сите сили ангажирани од двете страни во сегашната војна".<ref>Article XXXII. See Harold Nicolson, ''The Congress of Vienna'', chap. 9.</ref> Отворањето било закажано за јули 1814 година.<ref>{{Наведена книга|title=Vienna 1814: How the Conquerors of Napoleon Made Love, War, and Peace at the Congress of Vienna|last=King|first=David|publisher=Crown Publishing Group|year=2008|isbn=978-0-307-33716-0|page=334}}</ref> == Учесници == [[Податотека:Congress_of_Vienna.PNG|thumb | upright=1.8| <br />1. [[Артур Велсли, Прв војвода од Велингтон|Артур Велесли, првиот војвода од Велингтон]] <br /> 2. Хоаким Лобо Силвеира, седми гроф од Ориола <br />3. Антонио де Салданха да Гама, грофот на Порто Санто <br />4. Грофот Карл Левенхилм <br />5. Жан-Луј-Павле-Франсоа, 5-ти војвода од Ноај 6. Клеменс Венцел, принцот фон Метерих <br />7. Андре Дупин <br />8. Грофот Карл Роберт Неселуде <br />9. Педро де Соса Холштајн, грофот на Палмела <br />10. Роберт Стјуарт, Виконт Кастереаг <br />11. Емерих Јозеф, војвода од Далберг <br />12. Барон Јохан фон Весенберг <br />13. Принцот Андреј Кирилович Разумовски <br />14. Чарлс Стјуарт, прв Барон Стјуарт <br />15. Педро Гомес Лабрадор, Маркиз Лабрадор <br />16. Ричард Ле Поер Рог, 2-ри Ерл на Кларкарти <br />17.&nbsp; Вакен (запишувач) <br />18. Фридрих фон Гентц (секретар на Конгресот) <br />19. [[Вилхелм фон Хумболт|Барон Вилхелм фон Хумболт]] <br />20. Вилијам Кеткарт, 1-ви Ерл Кетчарт <br />21. Принцот Карл Август фон Харденберг <br />22. Чарлс Морис де Талериран-Перигор <br />23. Грофот Густав Ернст фон Стакелберг ]] Конгресот функционирал преку формални состаноци, како што се работни групи и официјални дипломатски функции; сепак, голем дел од Конгресот бил спроведен неформално во салони, банкети. === Четири големи сили и Бурбонска Франција === Четирите големи сили претходно го формирале јадрото на Шестата коалиција. На работ на поразот на Наполеон, тие ја истакнале нивната заедничка позиција во [[Договор од Чамон|Договорот од Чамон]] (март 1814) и преговарале за Парискиот договор (1814) со [[Бурбонци]]те за време на нивното обновување: * Австрија била застапувана од страна на министерот за надворешни работи принцот Метерих и неговиот заменик Барон Јохан фон Весенберг. Додека седниците на Конгресот биле во Виена, царот Френсис бил внимателно информиран. * Британија била претставена најпрво од страна на нејзиниот [[Државен секретар за надворешни работи на Обединетото Кралство|секретар за надворешни работи]], Роберт Стјуард Каслри; потоа од [[Артур Велсли, Прв Војвода од Велингтон|војводата од Велингтон]], по враќањето на Каслри во Англија во февруари 1815 година. Во последните неколку недели го водел Ерлот на Кларкарти, откако Велингтон заминал за да се соочи со Наполеон за време на Стоте дена. * Цар [[Александар I (Русија)|Александар I]] ја контролирал руската делегација, која формално била предводена од министерот за надворешни работи, грофот Карл Роберт Неселделде. Царот имал две главни цели, да ја преземе контролата врз Полска и да го промовира мирољубивиот соживот на европските народи. Тој успеал да го формира [[Светиот сојуз]] (1815), врз основа на монархизмот и антисекуларизмот, формиран за борба против секоја закана од револуција или републиканство.<ref>{{Наведена книга|title=The Congress of Vienna; a Study in Allied Unity, 1812–1822|last=Nicolson|first=Harold|publisher=Constable & co. ltd.|year=1946|page=158}}</ref> * Прусија била застапувана од принцот Карл Август фон Харденберг, како и од канцеларот, дипломатот и научникот [[Вилхелм фон Хумболт]]. Кралот Фредерик Вилијам III од Прусија исто така бил во Виена, делувајќи зад сцената. * Франција, "петтата" власт, била застапувана од својот министер за надворешни работи, Талеран, како и потполковникот на министерот, војводата од Далберг. Талеран веќе преговарал за Парискиот договор (1814) за [[Луј XVIII|Луј XVIII од Франција]]; сепак, царот не го поверувал и тајно преговарал со Метерних, по пошта.<ref name="Malettke66">{{Наведена книга|title=Die Bourbonen 3. Von Ludwig XVIII. bis zu den Grafen von Paris (1814–1848)|last=Malettke|first=Klaus|publisher=Kohlhammer|year=2009|isbn=3-17-020584-6|volume=3|page=66|language=de}}</ref> === Други === * [[Данска]] - Грофот Нилс Розенкранц, министер за надворешни работи.<ref>{{Наведена книга|title=Rites of Peace; the Fall of Napoleon and the Congress of Vienna|last=Zamoyski|first=Adam|publisher=HarperCollins Publishers|year=2007|isbn=978-0-06-077518-6|pages=297}}: "[...] the Danish plenipotentiary Count Rosenkrantz."</ref> Кралот Фридрих VI беше присутен и во Виена. * Холандија - Ерл од Кларкарти, британскиот амбасадор во холандскиот суд,<ref>{{Наведена книга|title=1813–15, ons koninkrijk geboren|last=Couvée|first=D.H.|last2=G. Pikkemaat|publisher=N. Samsom nv|year=1963|location=Alphen aan den Rijn|pages=123–124}}</ref><ref>"[Castlereagh, during his stay in The Hague, in January 1813] induced the Dutch to leave their interests entirely in British hands." On page 65 of Nicolson (1946).</ref> и Барон Ханс фон Гагерн <ref>{{Наведена книга|title=The Congress of Vienna; a Study in Allied Unity, 1812–1822|last=Nicolson|first=Harold|publisher=Constable & co. ltd.|year=1946|page=197}}: "Baron von Gagern – one of the two plenipotentiaries for the Netherlands."</ref> * [[Швајцарија]] - Секој [[Кантони во Швајцарија|кантон]] имал своја делегација. Чарлс Пиккет де Рочхомон од [[Женева]] играл истакната улога.<ref>Page 195 of Nicolson (1946).</ref> * [[Папска Држава|Папската Држава]] - кардиналот Ерколе Консалви<ref>{{Наведена книга|title=Rites of Peace; the Fall of Napoleon and the Congress of Vienna|last=Zamoyski|first=Adam|publisher=HarperCollins Publishers|year=2007|isbn=978-0-06-077518-6|page=257}}: "The Pope's envoy to Vienna, Cardinal Consalvi [...]"</ref> * [[Република Џенова]] - Маркиз Агостино Парето, сенатор на Републиката * За германските прашања, ** Баварија - Максимилијан Граф фон Монгелас ** Виртемберг - Георг Ернст Левин фон Винцингероде ** Хановер, потоа во лична заедница со британската круна - Георг Граф зу Минстер. (Кралот Џорџ III одбил да го признае распуштањето на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] во 1806 година и одржувал посебен дипломатски кадар како изборник на Хановер за да ги спроведе работите на семејниот имот, Војводството Брансвик-Линебург, сè додека резултатите од конгресот не биле донесени за воспоставување на Кралството Хановер.) ** Мекленбург-Шверин - Леополд фон Плесен <ref>Fritz Apian-Bennewitz: ''Leopold von Plessen und die Verfassungspolitik der deutschen Kleinstaaten auf dem Wiener Kongress 1814/15.'' Eutin: Ivens 1933; Hochschulschrift: Rostock, Univ., Diss., 1933</ref> Практично секоја држава во Европа имала делегација во Виена - повеќе од 200 држави и кнежевскии куќи биле претставени на Конгресот.<ref>Page 2 of King (2008)</ref> Покрај тоа, имало претставници на градови, корпорации, религиозни организации (на пример, на опатиите) и специјални интересни групи - на пример, делегација која ги претставувала германските издавачи, барајќи закон за авторски права и слобода на печатот.<ref>{{Наведена книга|title=Rites of Peace; the Fall of Napoleon and the Congress of Vienna|last=Zamoyski|first=Adam|publisher=HarperCollins Publishers|year=2007|isbn=978-0-06-077518-6|pages=258, 295}}</ref> Конгресот бил забележан поради раскошната забава: според познатата шега не се движел, туку танцувал.<ref>According to King (2008), it was Prince de Ligne, an attendee at the conference, who wryly quipped, “the congress does not move forward, it dances.” ("Le congrès danse beaucoup, mais il ne marche pas.")</ref> == Улогата на Талеран == [[Податотека:Talleyrand_02.jpg|алт=oil painting of Tallyrand, the French ambassador|мини| Талеран се покажал како способен преговарач за поразената Франција.]] Првично, претставниците на четирите победнички сили се надевале дека ќе ги исклучат Французите од сериозно учество во преговорите, но [[Шарл Морис де Талеран|Талеран]] вешто успеал да се вметне во "нејзините внатрешни совети" во првите недели од преговорите. Тој се здружил во Комитет за осум помали овластувања (вклучувајќи ги Шпанија, Шведска и Португалија) за контрола на преговорите. Кога Талеран бил во можност да го користи комитетот за да стане дел од внатрешните преговори, тогаш ја напуштил, повторно обвинувајќи ги сојузниците. Неодлучноста на големите сојузници за тоа како да ги спроведат своите работи без да предизвикаат обединет протест од помалите сили, довело до повикување на прелиминарна конференција за протоколот, на кој Талиран и маркизот Лабрадор, претставник на Шпанија, биле поканети на 30 септември 1814 година.<ref name="Nicolson">Nicolson, Sir Harold (2001). [https://books.google.com/books?id=ZTC3IWC_py8C&printsec=frontcover&dq=congress+of+vienna&hl=cs&ei=5deZTM7GGI7KjAfCpsAO&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDEQ6AEwAA#v=onepage&q=Talleyrand%2030%20september&f=false ''The Congress of Vienna: A Study in Allied Unity: 1812–1822''] Grove Press; Rep. Ed. pp. 140–164. {{ISBN|0-8021-3744-X}}</ref> Секретарот на конгресот, Фридрих фон Гент, известил: „Интервенцијата на Талеран и Лабрадор безнадежно ги вознемири сите наши планови. Талеран протестираа против процедурата што ја усвоивме и гласно нè оценуваше два часа. Тоа беше сцена која никогаш нема да ја заборавам.“<ref>{{Наведена книга|title=The Congress Dances|last=Susan Mary Alsop|publisher=Harper & Row, Publishers|year=1984|location=New York|pages=120}}</ref> Засрамените претставници на сојузниците одговориле дека документот во врска со протоколот што го договориле всушност не значел ништо. „Ако тоа значи толку малку, зошто го потпишавте?“ викнал Лабрадор. Политиката на Талеран, насочена кон националните, но и личните амбиции, барала близок, но никако не пријателски однос со Лабрадор, кого Талеран го гледал со презир.<ref>Wenceslao Ramírez de Villa-Urrutia, Marqués de Villa-Urrutia, ''España en el Congreso de Viena según la correspondencia de D. Pedro Gómez Labrador, Marqués de Labrador''. Segunda Edición Corregida y Aumentada (Madrid: Francisco Beltrán, 1928), 13.</ref> Лабрадор подоцна му забележал на Талеран: „дека осакатувањето, за жал, се случува во Виена“.<ref>Antonio Rodríguez-Moñino (ed.), ''Cartas Políticas'' (Badajoz: Imprenta Provincial, 1959), 14 (Letter IV, 10 July 1814). Labrador's letters are full of such pungent remarks, and include his opinions on bad diplomats, the state of the postal system, the weather, and his non-existent salary and coach and accompanying livery for the Congress.</ref> Талеран исцрпел дополнителни статии што ги предложил Лабрадор: тој немал намера да ги предаде 12.000 шпански бегалци, симпатизери на Франција, кои му оддале почит на [[Жозеф Бонапарт]], ниту пак најголемиот дел од документите, сликите, ликовната уметност и книгите кои биле ограбени од архивите, палатите, црквите и катедралите на Шпанија.<ref>Villa-Urrutia, ''España en el Congreso de Viena'', 61–2. Joseph had left Madrid with a huge baggage train containing pieces of art, tapestries, and mirrors. The most rapacious of the French was Marshal [[Nicolas Soult]], who left Spain with entire collections, which disappeared to unknown, separate locations around the world. According to Juan Antonio Gaya Nuño, at least "[the paintings] have come to spread the prestige of Spanish art around the whole word."</ref> === Полско-саксонска криза === Најопасната тема на Конгресот била таканаречената полско-саксонска криза. Русија сакала поголем дел од Полска, а Прусија ја сакала цела Саксонија, чиј крал бил сојузник со Наполеон. Царот ќе стане крал на Полска.<ref>W.H. Zawadzki, "Russia and the Re-Opening of the Polish Question, 1801-1814," ''International History Review'' (1985) 7#1 pp 19-44.</ref> Австрија стравувала дека тоа ќе ја направи Русија премногу моќна, став што бил поддржан од Велика Британија. Резултатот бил ќор-сокак, за што Талеран предложил решение: Прифатете ја Франција во внатрешниот круг, а Франција ќе ги поддржи Австрија и Велика Британија. Трите нации потпишале таен договор на 3 јануари 1815 година, согласувајќи се да одат во војна против Русија и Прусија, доколку е потребно, за да се спречи исполнувањето на руско-прускиот план.<ref name="Nicolson">Nicolson, Sir Harold (2001). [https://books.google.com/books?id=ZTC3IWC_py8C&printsec=frontcover&dq=congress+of+vienna&hl=cs&ei=5deZTM7GGI7KjAfCpsAO&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDEQ6AEwAA#v=onepage&q=Talleyrand%2030%20september&f=false ''The Congress of Vienna: A Study in Allied Unity: 1812–1822''][https://books.google.com/books?id=ZTC3IWC_py8C&printsec=frontcover&dq=congress+of+vienna&hl=cs&ei=5deZTM7GGI7KjAfCpsAO&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDEQ6AEwAA#v=onepage&q=Talleyrand%2030%20september&f=false <nowiki>[3]</nowiki>] Grove Press; Rep. Ed. pp. 140–164. {{ISBN|0-8021-3744-X}}</ref> Кога царот слушнал за тајниот договор, тој се согласил на компромис што ги задоволил сите партии на 24 октомври 1815 година. Русија го примила најголемиот дел од Наполеоновото војводство Варшава како „Кралство Полска“ - наречено [[Конгресна Полска]], со царот како крал, владеејќи независно од Русија. Меѓутоа, Русија не ја примила провинцијата Познањ, која ѝ била дадена на Прусија како [[Големо Кнежевство Познањ]], ниту [[Краков]], што станал слободен град . Освен тоа, царот не можел да го обедини новиот домен со делови од Полска, кои биле инкорпорирани во Русија во 1790-ти години. Прусија добила 60 проценти од Саксонија - подоцна позната како [[Саксонија (провинција)|Провинција Саксонија]], со потсетник пратен до кралот [[Фридрих Аугуст I од Саксонија|Фридрих Аугуст I]] во неговото [[Кралство Саксонија]]. == Завршен акт == [[Податотека:Gains_territoriaux_de_la_France_en_1814.svg|мини|Со розова боја: територии кои припаднале во Франција во 1814 година, но отстранети по Стоте дена .]] Завршниот акт, кој ги вклучувал сите посебни договори, бил потпишан на 9 јуни 1815 година (неколку дена пред [[Битка кај Ватерло|Битката кај Ватерло]]). Неговите одредби вклучуваат: * На Русија ѝ бил доделен голем дел од Војводството Варшава (Полска) и ѝ било дозволено да ја задржи Финска (која ја присоединила од Шведска во 1809 и ја имала до 1917 година). * На Прусија ѝ биле дадени три петтини од Саксонија, делови на Војводството Варшава (Големото Војводство Познањ), [[Гдањск|Данциг]] и [[Рајнска област|Рајнската област]] / [[Вестфалија]]. * Германски Сојуз од 39 држави била создадена од претходните 300 на Светото Римско Царство, под претседателство на австрискиот цар. Само дел од територијата на Австрија и Прусија биле вклучени во Конфедерацијата (приближно истите делови што биле во рамките на Светото Римско Царство). * Холандија и Јужна Холандија (приближно денешна Белгија) биле обединети во монархија, [[Обединето Нискоземско Кралство|Обединетото Кралство на Холандија]], со Домот на Оринџ-Насау што му го дал кралот ( Осум статии од Лондон ). * За да се компензира губењето на земјиштето на Насау на Прусија, [[Обединето Нискоземско Кралство|Обединетото Нискоземско Кралство]] и [[Луксембург|Големото војводство Луксембург]] требало да формираат [[личен сојуз]] под Домот на Оринџ-Насау, со Луксембург (но не и со Холандија) Германскиот Сојуз.<ref>{{Наведена книга|title=1813–15, ons koninkrijk geboren|last=Couvée|first=D.H.|last2=G. Pikkemaat|publisher=N. Samsom nv|year=1963|location=Alphen aan den Rijn|pages=127–130}}</ref> * [[Шведска Померанија]], дадена на Данска една година претходно, за возврат за [[Норвешка]], била отстапена од Данска до Прусија. [[Франција]] го вратила [[Гваделуп|Гвадалуп]] од Шведска во замена за годишни рати на шведскиот крал. * Неутралноста на [[Швајцарија]] била загарантирана. * Хановер го предал [[Саксо-Лауенбург|Војводството Лауенбург]] во Данска, но бил проширен со додавање на поранешни територии на епископијата Минстер и поранешната пруска Источна Фризија и направиле царство. * Поголемиот дел од територијалните придобивки од [[Баварија]], Виртемберг, Баден, Хесен-Дармштат и Насау, кои биле под медијатизации од 1801-1806 година, сега биле признати. Баварија, исто така, добила контрола над Рајнски Пфалц и делови од Наполеонското војводство Вирцбург и Големото војводство во Франкфурт. Хесен-Дармштат, во замена за одземање на Војводството Вестфалија во Прусија, го прими Рајхен Хесен со својот главен град во [[Мајнц]]. * Австрија ја презеде контролата врз: [[Грофовија Тирол|Тирол]] и [[Салцбург]]; дел од поранешните Илириски провинции; дел од област Тарнопол (од Русија); Ломбардија-Венеција во Италија и [[Дубровничка Република (1358-1808)|Рагуса]] во [[Далмација]]. Поранешната австриска територија во Југозападна Германија останала под контрола на Виртемберг и Баден, а австриската Холандија, исто така, не била обновена. * Хабсбуршките кнезови биле вратени во контрола на Големото Војводство Тоскана и Војводството Модена. * [[Папска Држава|Папската Држава]] била под власта на папата и се враќа во негова контрола, со исклучок на [[Авињон]] и Конта-Венесен, кој останал дел од Франција. * На Велика Британија ѝ била потврдена контролата на [[Колонија ’Рт на Добрата Надеж|колонијата]] во Јужна Африка; Тобаго; [[Шри Ланка|Цејлон]]; и разни други колонии во Африка и Азија. Другите колонии, особено холандските во Источна Индија и [[Мартиник]], биле вратени на нивните претходни сопственици. * Кралот на Сардинија бил обновен во [[Пиемонт]], Ница и Савој, и му била дадена контрола врз [[Џенова]] (ставајќи крај на реставрираната [[Република Џенова]]). * Војводите од Парма, Пјаченца и Густала ѝ биле дадени на Мари Луиз, сопругата на Наполеон. * Војводството Лука е создадено за Домот на Бурбон-Парма, кој ќе има реверзивни права на Парма по смртта на Мари Луиз. * Бурбонот Фердинанд IV, кралот на Сицилија, бил вратен да го контролира Кралството Неапол откако Јоаким Мурат, кралот што го поставил Бонапарт, го поддржувал Наполеон во Стоте дена и ја започнал [[Неаполитанска војна|неаполитанската војна]] со напаѓање на Австрија. * Трговијата со робови била осудена. * Слободата за пловење била загарантирана за многу реки, особено за [[Рајна]] и [[Дунав]]. Финалниот акт бил потпишан од претставници на Австрија, Франција, Португалија, Прусија, Русија, Шведска-Норвешка и Велика Британија. Шпанија не го потпишала договорот, туку го ратификувала во 1817 година. === Други промени === [[Податотека:Alexander_I_of_Russia_by_F.Kruger_(1837,_Hermitage).jpg|алт=The Tsar mounted on his horse|мини| [[Александар I (Русија)|Александар I од Русија]] (1812) го сметале за гарант на европска безбедност. ]] Главните резултати на Конгресот, освен потврдувањето на губење на териториите што се припојуваат меѓу 1795-1810 година, кои веќе биле решени со Парискиот договор, било проширувањето на Русија (која го стекнала најголемиот дел од Војводството Варшава) и Прусија, која ја стекнала областа Познањ, Шведска Померанија, Вестфалија и северната Рајнска област. Била потврдена консолидацијата на Германија од речиси 300 држави на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] (распуштена во 1806 година) во многу помалку комплексен систем од триесет и девет држави (од кои 4 биле слободни градови). Овие држави формирале лабава германска конфедерација под раководство на Австрија и Прусија. Претставниците на Конгресот се согласиле со бројни други територијални промени. Со Договорот од Кил, Норвешка била отстапена од кралот на Данска-Норвешка на кралот на [[Шведска]]. Ова го поттикнало националистичкото движење кое довело до формирање на Кралството Норвешка на 17 мај 1814 година и последователна лична унија со [[Шведска]]. Австрија ја стекнала Ломбардија-Венеција во северна Италија, додека поголемиот дел од останатите северно-централни делови на Италија отишле во Хабсбуршките династии (Големото Војводство Тоскана, Војводство Модена и [[Војводство Парма и Пјаченца|Војводство Парма]]).<ref name="Stearns-Langer">Stearns, Peter N. – Langer, William Leonard (2001). [https://books.google.com/books?id=MziRd4ddZz4C&pg=PA440&dq=Murat+support+of+Napoleon+restoration++Ferdinand+IV+to+the+throne&hl=cs&ei=beaZTL_JDdWRjAeuis0t&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCYQ6AEwADgK#v=onepage&q&f=false ''The Encyclopedia of world history: ancient, medieval, and modern'']{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Houghton Mifflin Harcourt; 6th ed. p. 440. {{ISBN|0-395-65237-5}}</ref> [[Папска Држава|Папската Држава]] била вратена на папата. Кралството Пиемонт-Сардинија било обновено на своите континентални добра, а исто така се здобило со контрола врз Република Џенова. Во јужниот дел на Италија, на зетот на Наполеон, Јоаким Мурат, првично му било дозволено да го задржи неговото Кралство Неапол, но неговата поддршка од Наполеон во Стоте денови довела до повторно поставување на Бурбон Фердинанд IV на престолот.<ref name="Stearns-Langer">Stearns, Peter N. – Langer, William Leonard (2001). [https://books.google.com/books?id=MziRd4ddZz4C&pg=PA440&dq=Murat+support+of+Napoleon+restoration++Ferdinand+IV+to+the+throne&hl=cs&ei=beaZTL_JDdWRjAeuis0t&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCYQ6AEwADgK#v=onepage&q&f=false ''The Encyclopedia of world history: ancient, medieval, and modern''][https://books.google.com/books?id=MziRd4ddZz4C&pg=PA440&dq=Murat+support+of+Napoleon+restoration++Ferdinand+IV+to+the+throne&hl=cs&ei=beaZTL_JDdWRjAeuis0t&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCYQ6AEwADgK#v=onepage&q&f=false <nowiki>[4]</nowiki>], Houghton Mifflin Harcourt; 6th ed. p. 440. {{ISBN|0-395-65237-5}}</ref> Големото [[Обединето Нискоземско Кралство]] било формирано за принцот Орањски, вклучувајќи ги и старите [[Холандска Република|Обединети провинции]] и поранешните територии во југоисточна Холандија. Други помалку важни територијални прилагодувања вклучуваат значителни територијални придобивки за германските кралства на Хановер (кои се стекнале со Источна Фризија од Прусија и разни други територии во северозападна Германија) и Баварија (која го добила Рајнес Пфалц и територии во Франконија). [[Саксо-Лауенбург|Војводството Лауенбург]] било префрлено од Хановер во Данска, а Прусија ја анектирала [[Шведска Померанија|шведската Померанија]]. [[Швајцарија]] била проширена и била воспоставена швајцарска неутралност. Швајцарските платеници играле значајна улога во европските војни за неколку стотини години: Конгресот имал за цел постојано да ги прекинува овие активности. За време на војните, [[Португалија]] го загубила својот град [[Оливенса]] во полза на Шпанија и се обидела да го врати. Португалија е историски најстариот сојузник на Велика Британија, а со британската поддршка успеала да ја реинкорпорорира Оливенса во членот 105 од Завршниот акт, во кој се вели дека Конгресот "ја сфатил окупацијата на Оливенса за нелегални и признати права на Португалија". Португалија го ратификувала Завршниот акт во 1815 година, но Шпанија не сакала да потпише, и ова станало најважното одложување на Виенскиот конгрес. На крајот Шпанија одлучила дека е подобро да стане дел од Европа отколку да остане сама, и конечно го прифатила Договорот на 7 мај 1817 година; сепак, Оливенса и неговата околина никогаш не биле вратени под португалска контрола, а ова прашање останало нерешено.<ref>Hammond, Richard James (1966). [https://books.google.com/books?id=NZeaAAAAIAAJ&pg=PA2&dq=Oliven%C3%A7a+never+returned+to+portugal+congress+of+vienna&hl=cs&ei=k_CZTMaeApbKjAfq180Z&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CDYQ6AEwBA#v=onepage&q&f=false ''Portugal and Africa, 1815–1910: a study in uneconomic imperialism (Study in Tropical Development)''], Stanford Univ Press. p. 2. {{ISBN|0-8047-0296-9}}</ref> Велика Британија добила делови од Западна Индија на сметка на Холандија и Шпанија, и ги зачувала поранешните холандски колонии на [[Шри Ланка|Цејлон]] и [[Колонија ’Рт на Добрата Надеж|Колонијата ’Рт на Добрата Надеж]], како и [[Малта]] и [[Хелголанд]]. Според Договорот од Париз, Британија добила протекторат врз [[Соединети Држави на Јонските Острови|Соединетите Држави на Јонските Острови]] и [[Сејшели]]те. == Подоцнежна критики == Виенскиот конгрес честопати бил критикуван во 19 век, како и од поновите историчари поради игнорирање на националните и либералните импулси, како и за наметнување на задушувачка реакција на континентот.<ref name="Olson-Shadle">Olson, James Stuart – Shadle, Robert (1991). [https://books.google.com/books?id=uyqepNdgUWkC&pg=PA149&dq=congress+of+vienna+criticised+by+historians&hl=cs&ei=U-qZTLzpCJG7jAf5joHwDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CEIQ6AEwBQ#v=onepage&q&f=false ''Historical dictionary of European imperialism''][https://books.google.com/books?id=uyqepNdgUWkC&pg=PA149&dq=congress+of+vienna+criticised+by+historians&hl=cs&ei=U-qZTLzpCJG7jAf5joHwDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CEIQ6AEwBQ#v=onepage&q&f=false <nowiki>[1]</nowiki>], Greenwood Press, p. 149.</ref> Тоа беше составен дел во она што стана познато како Конзервативниот поредок, во кој слободите и граѓанските права поврзани со [[Американска револуција|американските]] и [[Француска револуција|француските револуции]] биле загушени, за да може да се постигне фер баланс на моќта, мирот и стабилноста.<ref name="Olson-Shadle" /> Меѓутоа, во 20 век, многумина историчари се восхитувале на државниците на Конгресот, чија работа спречила уште една раширена европска војна од речиси 100 години (1815-1914). Меѓу нив е [[Хенри Кисинџер]], кој во 1954 година ја напишал својата докторска дисертација, ''Воздржан свет''. Историчарот Марк Џарет тврдел дека Конгресот во Виена и конгресниот систем го означиле "вистинскиот почеток на нашата модерна ера". Тој изјавил дека конгресниот систем бил намерно поставен за управување со конфликти и бил првиот вистински обид да се создаде меѓународен поредок врз основа на консензус, а не конфликт. "Европа беше подготвена", рекол Џарет, "да прифати невиден степен на меѓународна соработка како одговор на француската револуција".<ref name="Jarrett">Mark Jarrett, ''The Congress of Vienna and Its Legacy: War and Great Power Diplomacy after Napoleon'' (2013) pp. 353, xiv, 187.</ref> Историчарот Пол Шредер тврдел дека старите формули за „рамнотежа на моќта“ всушност биле високо дестабилизирачки и грабливи. Тој изјавил дека Виенскиот конгрес ги избегнал, и наместо тоа поставил правила кои создале стабилна и доброќудна рамнотежа.<ref name="Schroeder">Paul W. Schroeder, "Did the Vienna settlement rest on a balance of power?" ''American Historical Review'' (1992) 97#3 pp 683-706. [https://www.jstor.org/stable/2164774 in JSTOR]</ref> Виенскиот конгрес бил прв од серијата меѓународни состаноци кои станале познати како [[Европски концерт]], кој бил обид да се создаде мирољубив баланс на моќта во Европа. Тој служел како модел за подоцнежните организации, како што е [[Друштво на народите|Лигата на народите]] во 1919 и [[Обединети нации|Обединетите нации]] во 1945 година. Пред отворањето на [[Париска мировна конференција (1919)|Париската мировна конференција]] од 1918 година, британското Министерство за надворешни работи нарачало историјата на Виенскиот конгрес да служи како пример за своите делегати за тоа како да се постигне подеднакво успешен мир.<ref>Ragsdale, Hugh – Ponomarev, V. N. (1993). [https://books.google.com/books?id=bwvllKkPQtYC&pg=PA413&dq=Paris+peace+1918+British+Foreign+Office+history+of+the+Congress+of+Vienna&hl=cs&ei=qfiZTLLMIY2OjAez3vgU&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDYQ6AEwAw#v=onepage&q=Paris%20peace%201918%20British%20Foreign%20Office%20history%20of%20the%20Congress%20of%20Vienna&f=false ''Imperial Russian foreign policy''], Cambridge University Press; 1st ed. {{ISBN|0-521-44229-X}}</ref> Освен тоа, главните одлуки на Конгресот биле направени од четирите големи сили, а не сите земји од Европа можеле да имаат исти права на Конгресот. Италијанскиот полуостров станал обичен "географски израз" поделен на седум дела: Ломбардија-Венеција, Модена, Неапол-Сицилија, Парма, Пиемонт-Сардинија, Тоскана и [[Папска Држава|Папската Држава]] под контрола на различни сили.<ref>Benedict, Bertram (2008). [https://books.google.com/books?id=BtU6LWt60rQC&pg=PA7&dq=italy+under+control+congress+of+vienna&hl=cs&ei=nwCaTO6oGNG6jAfmq704&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CEQQ6AEwBA#v=onepage&q=italy%20under%20control%20congress%20of%20vienna&f=false ''A History of the Great War''], BiblioLife. Vol. I, p. 7, {{ISBN|0-554-41246-2}}</ref> [[Полска]] останала поделена помеѓу Русија, Прусија и Австрија, со најголем дел, новоформираното Кралство Полска, кое останало под руска контрола. Аранжманите направени од четирите големи сили биле обид да обезбедат идните спорови да се решаваат на начин што ќе ги избегне страшните војни од претходните 20 години.<ref>Willner, Mark – Hero, George – Weiner, Jerry Global (2006). [https://books.google.com/books?id=P98aXmGsFxcC&pg=PA520&dq=congress+of+Vienna+led+to+future+disputes&hl=cs&ei=hwOaTJ6lIZi8jAfj8uQN&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCsQ6AEwAQ#v=onepage&q=congress%20of%20Vienna%20led%20to%20future%20disputes&f=false ''History Volume I: The Ancient World to the Age of Revolution''], Barron's Educational Series, p. 520. {{ISBN|0-7641-5811-2}}</ref> Иако Виенскиот конгрес го зачувал балансот на моќта во Европа, не можел да го провери ширењето на револуционерните движења низ континентот околу 30 години подоцна. == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рв|Congress of Vienna}} * [http://www.the-map-as-history.com/maps/1_history-europe-XIX-congress-vienna.php Анимирана карта на Европа, 1815–1914] [[Категорија:Договори на Руската Империја]] [[Категорија:Мировни договори]] [[Категорија:Меѓународни договори за територијални промени]] azc7xqraarpivukl34ksvhhvi52316r 0 1231082 5536217 5494508 2026-04-08T12:16:23Z BosaFi 115936 5536217 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Tikve.jpg|мини]] [[Податотека:Culinary fruits front view.jpg|мини|Кулинарски плодови.]] [[Податотека:Fruit Stall in Barcelona Market.jpg|мини]] [[Податотека:Mixed fruit.jpg|мини|Разни плодови.]] [[Податотека:Fruitshop.JPG|мини]] [[Податотека:Vaccinium.jpg|мини]] '''Плод''' (лат. fructus) е репродуктивниот орган кај растенијата кој после оплодувањето се образува од плодникот. Се смета за преобразен плодник кој во внатрешноста го затвора семето (плодот е присутен само кај скриеносемениците)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mk.atomiyme.com/%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%88%D1%98%D0%B5-%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8-%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%BE%D0%B4/|title=Овошје скриеносеменици формирана од толчникот јајниците|work=mk.atomiyme.com|accessdate=2025-02-03}}</ref>. После оплодувањето доаѓа до промена во ѕидот на плодникот - тој израснува и го образува ѕидот на плодот, перикарп (оплодница). Тоа е засебна расплодна целина, која настанува од оплодувањето, односно плодните листови, (перикарпата). Во него се наоѓаат една или повеќе семенки. Настанува после оплодувањето на цветот, а покра плодниците, во составот на плодот се влучуваат и некои други делови од цветот, како чашката и цветиштето. Во оплодувањето на цветот настануваат онолку плодови колкушто имало плодници. Делови од перикарпот се<ref>{{Наведена книга|title=Mala flora Slovenije: ključ za določanje praprodnic in semenk|last=Martinčič|first=Andrej|last2=Wraber|first2=Tone|last3=Jogan|first3=Nejc|last4=Podobnik|first4=Andrej|last5=Türk|first5=Boris|last6=Vreš|first6=Branko|last7=Ravnik|first7=Vlado|date=2007|publisher=Techniška Založba Slovenije|isbn=978-961-251-026-8|edition=4., dopolnjena in spremenjena izd., 2. natis|location=Ljubljana}}</ref>: * Егзокарп (надворешна обвивка) * Ендокарп (внатрешна обвивка) * мезокарп (кој се наоѓа помеѓу нив) Пошто плодникот настанува од листовите, под микроскопот лесно се воочува дека егзокарпот потекнува од епидермисот, ендокарп од лицето на епидермисот, а мезокарп од мезофилните листови. Во вообичаената јазична употреба, „плод“<ref>{{Наведено списание|last=Riera|first=Constanza|last2=Riera|first2=Constanza|last3=Diaz|first3=Samuel Nelson|date=2023-09-09|title=Pureza y peligro en la agricultura irrigada de Coronel Suárez, Buenos Aires. Un análisis cultural de la percepción de contaminación|url=https://doi.org/10.19137/huellas-2023-2718|journal=Huellas|volume=27|issue=2|pages=101–123|doi=10.19137/huellas-2023-2718|issn=2362-5643}}</ref> често се поистоветува со овошјето и се однесува свежите семки на структурите на растенијата кои можат да бидат слатки или кисели, и кои можат да се јадат во првобитната состојба, како што се јаболката, бананите, грозјето, лимунот, портокали, и јагоди. Од другата стана, во ботаничката употреба, „плод“ обфаќа многу структури кои вообичаено не се нарекуваат овошје, како што се зрна грав, семенките пченка, домат, и зрна пченица. ==Ботанички и кулинарски плод== Многу термини во широката употреба за семенките и овошјето не се подудираат со ботаничките класификации. Во кулинарската терминологија, плодот е обично било кој растителен дел од слаткиот вкус, а посебно ботаничко овошје; орев е било кој тврд, масен, растителен производ со лушпа; а зеленчук е било кој растителен производ со пријатен вкус или вкус кој е малку сладок. Меѓутоа, во ботаниката, плодот е зрел јајник или крпел кој содржи семе, оревот е типот на плодот а не семенката, и семето е созреано неоплодено јајце. ==Употреба== Многу стотини плодови, вклучувајќи ги и овошјата (како што се јаболка, киви, манго, праска, круша, лубеница) се комерцијално достапни како човечка храна, која се јаде свежа или во обликот на џем, мармалад и други облици. Плодовите исто така се користат во преработната храна (на пример торти, колачи, сладолед, пецива или јогурт) или сокови, како што се овошни сокови (на пример сок од јаболко, грозје, или праска) или алкохолни пијалаци (на пример вино, овошно пиво, и сл). Плодовите исто така се користат и како поклони, во облик на овошни корпи и овошни аранжмани. Многу „зеленчуци“ во кулинарски говор се ботанички овошја, вклучувајќи ги и пиперката, краставиците, доматите, боранија, тиква, и тиквица. [[Зачин|Зачини]] како што се црн бибер, пиперка и ванила се изведени од овошја. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Растителна морфологија]] [[Категорија:Овошје]] khtu4vjn0g7fcqs255msgz5l3adtkt1 0 1240248 5536206 4006885 2026-04-08T12:00:50Z BosaFi 115936 5536206 wikitext text/x-wiki '''Музејот на ромската култура''' (''Muzeum romské kultury'': [[Чешки јазик|чешки]]) е институција посветена на историјата и културата на ромскиот народ. Музејот се наоѓа во [[Брно]], [[Чешка]]. == Историја == [[Податотека:Muzeum_romske_kultury_brno.jpg|мини|Музејот на ромската култура во [[Брно|Брне]]]] Музејот е основан во [[1991]] година од страна на членовите на чешката ромска интелигенција, предводена од Јана Хорватова, во периодот на слободата што следеше по Велшката револуција во [[Чехословачка]]. За време на раните години, нејзината локација се пресели од едно на друго место и институцијата се бореше со финансиски проблеми. Во декември 2000 година, таа се пресели во сегашната зграда на улицата ''Братиславска'' во [[Брно]], која е центар на локалната ромска заедница. Музејот сега се финансира од државниот буџет. На 1 декември 2005 година беше отворена првата постојана изложба.<ref name="rommuz.cz">https://www.rommuz.cz/</ref> == Изложби == Постојаната изложба опфаќа шест простории со површина од 326 m². Посветена е на животот, културата и важните настани на [[Роми]]те за време на нивното преселување од [[Индија]] до денес, со акцент на состојбата во [[Чешка]] во периодот 1945-1989 година. Одвреме навреме се создаваат привремени изложби, претежно во уметност и фотографија. Покрај изложбите, музејот е исто така место на ромски истражувања во [[Средна Европа]]. Со јавна библиотека, студенти и други заинтересирани имаат можност да изберат од над 3.000 публикации (книги, списанија, ЦД). Музејот организира предавања, концерти, трибини и курсеви по [[ромски јазик]] за целата јавност. Попладнето има и отворен клубот за деца Роми од соседството.<ref name="rommuz.cz"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Музеи во Чешка]] my85g8onnx8980catd10qxzv32yyrux 14 1243407 5536513 4023732 2026-04-09T09:26:23Z Bjankuloski06 332 [[У:КМ|КМ]]: [[Категорија:Универзитети во Вашингтон (град)]] → [[Категорија:Универзитети во Вашингтон]] 5536513 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Универзитети во Вашингтон]] [[Категорија:Универзитети во САД]] 1safy8la6xa51bkueqzi2h0kucczs6a 14 1243408 5536510 4023735 2026-04-09T09:25:41Z Bjankuloski06 332 отстранета [[Категорија:Образование во Вашингтон (град)]]; додадена [[Категорија:Образование во Вашингтон]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5536510 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Образование во Вашингтон]] [[Категорија:Универзитети во САД]] ntlmq2dg8zv5gzt7y3ait6vl32yqafc 5536511 5536510 2026-04-09T09:25:55Z Bjankuloski06 332 отстранета [[Категорија:Образование во Вашингтон]]; додадена [[Категорија:Образованието во Вашингтон]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5536511 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Образованието во Вашингтон]] [[Категорија:Универзитети во САД]] o0rezzc40zhhr8rcj0kjfgptfjot9tf 5536512 5536511 2026-04-09T09:26:22Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Категорија:Универзитети во Вашингтон (град)]] на [[Категорија:Универзитети во Вашингтон]] без да остави пренасочување: (преку [[:bg:У:КМ|Категориски мајстор]]) 5536511 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Образованието во Вашингтон]] [[Категорија:Универзитети во САД]] o0rezzc40zhhr8rcj0kjfgptfjot9tf 0 1251465 5536205 4926692 2026-04-08T11:59:14Z BosaFi 115936 5536205 wikitext text/x-wiki '''Министер за стари лица''' и '''Mинистер за волонтерство''' се позиции во Владата на Западна Австралија, кои во моментов ги има Мик Мареј од Лабуристичката партија. Позицијата „Министер за стари лица“ за прв пат била создадена во 1984 година, за владата на Брајан Бурк; во 2005 година комбиниран „Министер за стари лица и волонтерство“. Овој аранжман бил раскинат во 2017 година кога тие биле направени во одделни портфолија. Портфолиото на министрите спаѓа во Секторот за локална самоуправа и заедници на државната влада. == Наслови == * 20 декември 1984 година - 27 февруари 1991 година: министер за остарени лица * 27 февруари 1991 година - 25 ноември 2005 година: министер за стари лица * 25 ноември 2005 година - 17 март 2017 година: министер за стари лица и волонтирање * 17 март 2017 година - денес: министер за стари лица и стареење; Министер за волонтирање {| class="wikitable" !Почеток на мандатот ! Крај на мандатот ! Министер(и) ! Партија |- | align="center" | 20 декември 1984 | align="center" | 25 февруари 1986 | Кит Вилсон | [[Австралиска работничка партија (Западноавстралиски огранок)|Работничка партија]] |- | align="center" | 25 февруари 1986 | align="center" | 12 мај 1986 | Ијан Тејлор | [[Австралиска работничка партија (Западноавстралиски огранок)|Работничка партија]] |- | align="center" | 12 мај 1986 | align="center" | 19 февруари 1990 | Кеј Халахан | [[Австралиска работничка партија (Западноавстралиски огранок)|Работничка партија]] |- | align="center" | 19 февруари 1990 | align="center" | 27 февруари 1991 | Греам Едвардс | [[Австралиска работничка партија (Западноавстралиски огранок)|Работничка партија]] |- | align="center" | 27 февруари 1991 | align="center" | 16 февруари 1993 | Џудит Вотсон | [[Австралиска работничка партија (Западноавстралиски огранок)|Работничка партија]] |- | align="center" | 16 февруари 1993 | align="center" | 21 декември 1995 | Роџер Николс | [[Либерална партија на Австралија (Западноавстралиско одделение)|Либерална партија]] |- | align="center" | 21 декември 1995 | align="center" | 9 јануари 1997 | Шерил Едвардс | [[Либерална партија на Австралија (Западноавстралиско одделение)|Либерална партија]] |- | align="center" | 9 јануари 1997 | align="center" | 22 декември 1999 | Ронда Паркер | [[Либерална партија на Австралија (Западноавстралиско одделение)|Либерална партија]] |- | align="center" | 22 декември 1999 | align="center" | 16 февруари 2001 | Vanун ван де Класхорст | [[Либерална партија на Австралија (Западноавстралиско одделение)|Либерална партија]] |- | align="center" | 6 март 2001 | align="center" | 10 март 2005 | Шила Мекејл | [[Австралиска работничка партија (Западноавстралиски огранок)|Работничка партија]] |- | align="center" | 10 март 2005 | align="center" | 13 октомври 2005 | Боб Куцера | [[Австралиска работничка партија (Западноавстралиски огранок)|Работничка партија]] |- | align="center" | 13 октомври 2005 | align="center" | 25 ноември 2005 | Марк Мекгован | [[Австралиска работничка партија (Западноавстралиски огранок)|Работничка партија]] |- | align="center" | 25 ноември 2005 | align="center" | 3 февруари 2006 | Маргарет Квирк | [[Австралиска работничка партија (Западноавстралиски огранок)|Работничка партија]] |- | align="center" | 3 февруари 2006 | align="center" | 8 мај 2006 | Дејвид Темплан | [[Австралиска работничка партија (Западноавстралиски огранок)|Работничка партија]] |- | align="center" | 8 мај 2006 | align="center" | 9 мај 2006 | Џон Д'Оразио | [[Австралиска работничка партија (Западноавстралиски огранок)|Работничка партија]] |- | align="center" | 9 мај 2006 | align="center" | 2 март 2007 | Дејвид Темплмен {{Мали|(повторно)}} | [[Австралиска работничка партија (Западноавстралиски огранок)|Работничка партија]] |- | align="center" | 2 март 2007 | align="center" | 23 септември 2008 | Сју Елери | [[Австралиска работничка партија (Западноавстралиски огранок)|Работничка партија]] |- | align="center" | 23 септември 2008 | align="center" | 21 март 2013 | Робин Мексвини | [[Либерална партија на Австралија (Западноавстралиско одделение)|Либерална партија]] |- | align="center" | 21 март 2013 | align="center" | 20 септември 2016 | Тони Симпсон | [[Либерална партија на Австралија (Западноавстралиско одделение)|Либерална партија]] |- | align="center" | 22 септември 2016 | align="center" | 17 март 2017 | Пол Мајлс | [[Либерална партија на Австралија (Западноавстралиско одделение)|Либерална партија]] |- | align="center" | 17 март 2017 | align="center" | | Мик Мареј | [[Австралиска работничка партија (Западноавстралиски огранок)|Работничка партија]] |} * Министер за заштита на децата (Западна Австралија) * Министер за услуги во заедницата (Западна Австралија) * Министер за млади (Западна Австралија) == Користена литература == * Дејвид Блек (2014), [https://web.archive.org/web/20160303183010/http://www.parliament.wa.gov.au/ParliamentaryHandbook/23rd%20Edition%20of%20the%20Parliament%20Handbook%20-%20Final%20Version.pdf ''Парламентарен прирачник за Западна Австралија (дваесет и трето издание)''] . Перт [WA]: Парламент на Западна Австралија. [[Категорија:Министри на Австралија]] nfrize7u2az33vju81b32b0on1fxosc 0 1254423 5536212 4604091 2026-04-08T12:06:57Z BosaFi 115936 5536212 wikitext text/x-wiki [[File: Le Rémouleur Francisco de Goya.jpg |мини|350px]] {{Инфокутија Уметничко дело|title=Острачот на ножеви|image=|artist=[[Франциско Гоја]]|year=1808-1812|height_metric=68|width_metric=50.5|museum=[[Музеј на ликовна уметност (Будимпешта)|Музеј на ликовна уметност]]|city=Будумпешта}}'''''„Острачот на ножеви“''''' (шпански: ''El afilador'') - слика на триножник од 1808-1812 година, од [[Франсиско Гоја|Франциско Гоја]], која сега се наоѓа во [[Будимпешта]]. == Историја == Историчарот на уметност Џулиет Вилсон-Баро предложува дека ова дело и „<nowiki><i>Носачот</i></nowiki> ''на вода''“ се насликани за куќата на сликарот во Мадрид.<ref>{{es}} Goya Foundation in Aragon. [http://www.fundaciongoyaenaragon.es/goya/obra/catalogo/?ficha=460 The Water Bearer]</ref> Сликата сè уште била во сопственост на уметникот во 1812 година. По смртта на неговата сопруга Хозефа Бајеу, тој направи попис на неговите слики во Фуендетодос. „''Острачот на'' ''Ножеви''“ бил проценета на 300 реали и бил каталогизирана под бројот 13, ист број како ''„Носачот на вода“'' и „''Слугата со стомна''“''.''<ref name="Artehistoria">Artehistoria (ed.): " [http://www.artehistoria.com/genios/cuadros/2703.htm taille-crayon] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060825134748/http://www.artehistoria.com/genios/cuadros/2703.htm |date=2006-08-25 }} ".</ref> Според историчарот на уметност, Мануела Мена, сликата му била продадена на принцот Алоис Вензел Кауниц (амбасадор во Шпанија од Австриската Империја) од сликарот по Полуостровската војна. Наскоро потоа му била продадена на Миклош Естерхази - естерхазиевата збирка ја купила унгарската држава во 1870 година, создавајќи го јадрото на [[Музеј на ликовната уметност (Будимпешта)|Музејот на ликовни уметности]].<ref>{{es}} Mena Marqués (2009) {{P.|340}}</ref> == Наводи == <references /> [[Категорија:Дела од Гоја]] a97obn287sl5jwf0sq43vn7zoptklt7 5536213 5536212 2026-04-08T12:07:36Z BosaFi 115936 5536213 wikitext text/x-wiki [[File: Le Rémouleur Francisco de Goya.jpg |мини|350px]] {{Инфокутија Уметничко дело|title=Острачот на ножеви|image=|artist=[[Франциско Гоја]]|year=1808-1812|height_metric=68|width_metric=50.5|museum=[[Музеј на ликовна уметност (Будимпешта)|Музеј на ликовна уметност]]|city=Будумпешта}}'''''„Острачот на ножеви“''''' (шпански: ''El afilador'') - слика на триножник од 1808-1812 година, од [[Франсиско Гоја|Франциско Гоја]], која сега се наоѓа во [[Будимпешта]]. == Историја == Историчарот на уметност Џулиет Вилсон-Баро предложува дека ова дело и „<nowiki><i>Носачот</i></nowiki> ''на вода''“ се насликани за куќата на сликарот во Мадрид.<ref>{{es}} Goya Foundation in Aragon. [http://www.fundaciongoyaenaragon.es/goya/obra/catalogo/?ficha=460 The Water Bearer]</ref> Сликата сè уште била во сопственост на уметникот во 1812 година. По смртта на неговата сопруга Хозефа Бајеу, тој направи попис на неговите слики во Фуендетодос. „''Острачот на'' ''Ножеви''“ бил проценета на 300 реали и бил каталогизирана под бројот 13, ист број како ''„Носачот на вода“'' и „''Слугата со стомна''“''.''<ref name="Artehistoria">Artehistoria (ed.): " [http://www.artehistoria.com/genios/cuadros/2703.htm taille-crayon] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060825134748/http://www.artehistoria.com/genios/cuadros/2703.htm |date=2006-08-25 }} ".</ref> Според историчарот на уметност, Мануела Мена, сликата му била продадена на принцот Алоис Вензел Кауниц (амбасадор во Шпанија од Австриската Империја) од сликарот по Полуостровската војна. Наскоро потоа му била продадена на Миклош Естерхази - естерхазиевата збирка ја купила унгарската држава во 1870 година, создавајќи го јадрото на [[Музеј на ликовната уметност (Будимпешта)|Музејот на ликовни уметности]].<ref>{{es}} Mena Marqués (2009) {{P.|340}}</ref> == Наводи == <references /> [[Категорија:Слики од Франсиско Гоја]] o4j7pioijq3wqwndwbhboei4k4hq3ww 0 1257242 5536287 5511562 2026-04-08T18:06:03Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5536287 wikitext text/x-wiki {{превод}} {{Infobox musical artist |name =Емануела |background = solo_singer |image = Emanuela (Mar 2021) (cropped).png |caption =Емануела |birth_name =Емилија Иванова Цветкова |alias = |birth_date = {{роден на|8|ноември|1981}} |birth_place ={{роден во|Софија}} |origin = [[Бугарија]] |occupation = [[пејачка]] |genre = [[фолк музика|фолк]], [[популарна музика|поп-фолк]], |years_active = 2004 –сѐ уште |instrument = вокал |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |label = |associated_acts =[[Ариа]], [[Галин (пејач)]] |website = }} '''Емануела''' ({{роден во|Софија}}, {{роден на|8|ноември|1981}}) — бугарска поп-фолк пејачка. == Дискографија == === Албуми === * [[Запознай я с мен ]] (2008) * [[Буря от емоции]] (2010) * [[Емануела]] (2013) * [[Нотариално заверен]] (2018) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Само за мен'' || 2004 || — |- | ''Нищо мъжко'' || 2006 || — |- | ''Дълго, сладко'' || 2007 || Николај Скерлев |- | ''Аз'' || 2007 || — |- | ''Мили мой, ангел мой'' || 2007 || Дејан Миличевиќ |- | ''Да си плащал'' || 2008 || Николај Нанков |- | ''Запознай я с мен'' || 2008 || — |- | ''На повикване'' || 2008 || — |- | ''Празни думи'' || 2008 || — |- | ''Късам ти нервите'' || 2009 || Николај Нанков |- | ''Нищо не знаеш'' || 2009 || — |- | ''Отзад мини'' || 2009 || Дејан Миличевиќ |- | ''Всичко се връща'' || 2010 || — |- | ''Големите рога'' || 2010 || Николај Нанков |- | ''Данък любов'' || 2010 || — |- | ''Досещай се сам'' || 2010 || Николај Нанков |- | ''Преди употреба прочети листовката'' || 2010 || — |- | ''Питам те последно'' || 2011 || — |- | ''Крайна мярка'' || 2011 || Јордан Петков |- | ''От моята уста'' || 2011 || — |- | ''Попитай за мен'' || 2011 || — |- | ''Пак скандал'' || 2012 || — |- | ''Стой далече'' || 2012 || Јордан Петков |- | ''Ром-пом-пом'' || 2012 || Дејан Миличевиќ |- | ''Емануела'' || 2012 || Јордан Петков |- | ''Таралеж'' || 2013 || Дејан Миличевиќ |- | ''Тръпката'' || 2013 || Јордан Петков |- | ''Кой видял—видял'' || 2013 || Front Line Cinema |- | ''Нямам забележка'' || 2013 || Јордан Петков |- | ''Не безпокойте'' || 2014 || Radostin Sabev-Shosho |- | ''Трий ме'' || 2014 || Николај Скерлев |- | ''Гъзар бъди'' || 2014 || Јордан Петков |- | ''Сменяй ме'' || 2015 || Јордан Петков |- | ''Съкровище'' || 2016 || Bashmotion |- | ''Като теб'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''20 лева'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''Не ме заслужаваш'' || 2016 || Александар Молов |- | ''Почти перфектен'' || 2016 || Николај Скерлев |- | ''Незабравима'' || 2017 || Николај Скерлев |- | ''5,6,7,8'' || 2017 || Станислав Христов-Стенли |- | ''Виновна'' || 2017 || Александар Молов |- | ''Без чувства'' || 2017 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Още те обичам'' || 2017 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Нотариално заверен'' || 2018 || Bashmotion |- | ''Гледай ме на снимка'' || 2018 || Станислав Христов-Стенли |- | ''Купих ти сърце'' || 2018 || Николај Скерлев |- | ''Пожелавам ти'' || 2018 || Александар Молов |- | ''Направи така'' || 2018 || Николај Скерлев |- | ''Скъпото се плаща'' || 2019 || Људмил Иларионов-Љуси/Георги Марков |- | ''Я се успокой'' || 2019 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Предател'' || 2019 || Николај Скерлев |- | ''Аре, дърпай'' || 2019 || Николај Скерлев |- | ''Вечно свързани'' || 2019 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Бензин'' || 2020 || Виктор Антонов-Rikk |- | ''Мамино синче'' || 2020 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Граници'' || 2020 || Stavros Ntais |- | ''Направо в коша'' || 2021 || Добромир Николов |- | ''Чуждите легла'' || 2021 || Добромир Николов |- | '' Дърпай я '' || 2021 || Николај Скерлев |- | '' Подводница '' || 2021 || Станислав Христов-Стенли |- | '' Изгубих те '' || 2022 || Николај Скерлев |- | '' Ако тръгна '' || 2022 || Станислав Христов-Стенли |- | '' Частно парти '' || 2022 || Људмил Иларионов-Љуси |- | '' Крипто '' || 2022 || Добромир Николов |- | ''Устните ти мръсни'' || 2022 || Николај Скерлев |- | ''Към вратата'' || 2022 || Иван Димитров-Torex |- | ''Първа лига'' || 2023 || Иван Димитров-Torex |- | ''Мъже милиарди'' || 2023 || Иван Димитров-Torex |- | ''Втори дом'' || 2023 || Иван Димитров-Torex |- | ''Свекървище'' || 2023 || Александар Моллов |- | ''Казах ти'' || 2024 || Николај Скерлев |- | ''Без аналог'' || 2024 || Стефан Маринов |- | ''Окадар'' || 2024 ||Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Сиромах'' || 2024 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Мазаляк'' || 2024 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Сините ти очи '' || 2025 || Људмил Иларионов-Љуси |- | ''Дъното копай'' || 2025 || Константин Нутсов |- | ''Късай'' || 2025 || Константин Нутсов |- | ''Халката '' || 2026|| Константин Нутсов |- | ''Вдигни си телефона'' || 2026 || Стефан Маринов |- | ''Трохари'' || 2026 || Стефан Маринов |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски == * [[Категорија:Бугарски пејачи]] [[Категорија:Бугарски поп-фолк пејачи]] ri73h0g2tnbkv47361oxzsb0829v6og 0 1269337 5536356 4553310 2026-04-08T20:13:50Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - графикони наместо графици 5536356 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Minor planet count.svg|мини|десно|330п|Растечкиот број на откриени астероиди од 1995 наваму:<br /> {{обоен квадрат|#AE93CB|border=darkgray}} тела со бројна ознака и име<br /> {{обоен квадрат|#BDDE87|border=darkgray}} тела со бројна ознака, но без име<br /> {{обоен квадрат|#FC9B98|border=darkgray}} тела без бројна ознака ]] Ова е '''список''' на '''[[мала планета|мали планети]]''' со бројна ознака, во надолен редослед. Со исклучок на [[комета|кометите]], сите мали планети се [[Мало тело во Сончевиот Систем|мали тела од Сончевиот Систем]] се [[астероид]]и, далечни тела и [[џуџеста планета|џуџести планети]]. Каталогот опфаќа стотици страници, секоја од по 1000 мали планети. Секоја година [[Центар за мали планети|Центарот за мали планети]] во име на [[Меѓународен астрономски сојуз|Меѓународниот астрономски сојуз]] објавува илјадници мали планети со новодадени бројни ознаки во нивното гласило наречено „Распис за мали планети“ (''Minor Planet Circulars)''.<ref name="MPC-Discovery-Circumstances" /><ref name="MPC-Circulars-Archive" /> Во мај 2021 г. биле познати 552.450 мали планети со бројни ознаки од вкупно 1.074.491 забележани (остатокот се без бројни ознаки и комети).<ref name="MPC-Latest-Published-Data" /><ref name="MPC-Archive-Statistics" /> Првото тело во каталогот е [[1&nbsp;Церера]], откриено од [[Џузепе Пјаци]] во 1801 г. Најпознат е [[Плутон (џуџеста планета)|Плутон]] (со ознака [[134340 Плутон]], порано сметан за планета). Огромен дел (97&nbsp;%) од малите планети се '''[[астероид]]и''' од [[астероиден појас|астероидниот појас]]. Постојат преку илјада различни откривачи кои набљудуваат од сè поголем број на регистрирани опсерватории. Највеќе тела имаат откриено потфатите [[Истражување на околуземски астероиди на Линколнската опсерваторија|LINEAR]], [[Спејсвоч]], [[Маунтлемонски преглед|MLS]], [[Следење на околуземски астероиди|NEAT]] и [[Каталински небесен преглед|CSS]]. Околу 22.364 од малите планети имаат сопствени имиња, претежно наречени по личности, места и ликови од митологијата и книжевноста.<ref name="MPC-Archive-Statistics" /><ref name="WGSBN-Bulletin-Archive" /> Околу 96&nbsp;% од сите каталошки ставки со бројна ознака немаат имиња. Се очекува дека прегледот на опсерваторијата „Вера Рубин“ (LSST) ќе даде уште 5 милиони мали планети во рок од десет години, што би било десеткратно повеќе од сега.<ref name="Jones-2016" /> Иако сите астероиди од главниот појас со пречник над 10 километри веќе се откриени, може да постојат 10 билион (трилион) астероиди од еден метар и поглеми вон орбитата на Јупитер; воедно, веројатно постојат преку билион мали планети во [[Кајперов Појас|Кајперовиот Појас]] од кои стотици веројатно се џуџести планети.<ref name="Jones-2016" /><ref name="Bidstrup-2008" /> == Главен индекс == Ова е список на постоечките делумни списоци на мали планети. Секоја табела опфаќа 100.000 мали планети, а секоја ќелија има 1.000 последователно набројани тела. Податоците се преземени од [[Центар за мали планети|Центарот за мали планети]].<ref name="MPC-Discovery-Circumstances" /> === Броеви 1 – 100 000 === {|class="wikitable" style="text-align: center; width: 100%; max-width: 800px; font-size: 0.8em; margin-left: 1em; background-color: #CCFFCC;" |- | style="width: 10%;" | [[Список на астероиди 1–1000|{{големо|1–1000}}]] | [[Список на астероиди 1001–2000|{{крупни|1}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 2001–3000|{{крупни|2}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 3001–4000|{{крупни|3}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 4001–5000|{{крупни|4}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 5001–6000|{{крупни|5}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 6001–7000|{{крупни|6}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 7001–8000|{{крупни|7}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 8001–9000|{{крупни|8}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 9001–10000|{{крупни|9}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 10001–11000|{{крупни|10}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 11001–12000|{{крупни|11}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 12001–13000|{{крупни|12}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 13001–14000|{{крупни|13}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 14001–15000|{{крупни|14}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 15001–16000|{{крупни|15}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 16001–17000|{{крупни|16}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 17001–18000|{{крупни|17}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 18001–19000|{{крупни|18}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 19001–20000|{{крупни|19}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 20001–21000|{{крупни|20}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 21001–22000|{{крупни|21}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 22001–23000|{{крупни|22}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 23001–24000|{{крупни|23}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 24001–25000|{{крупни|24}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 25001–26000|{{крупни|25}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 26001–27000|{{крупни|26}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 27001–28000|{{крупни|27}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 28001–29000|{{крупни|28}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 29001–30000|{{крупни|29}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 30001–31000|{{крупни|30}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 31001–32000|{{крупни|31}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 32001–33000|{{крупни|32}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 33001–34000|{{крупни|33}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 34001–35000|{{крупни|34}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 35001–36000|{{крупни|35}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 36001–37000|{{крупни|36}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 37001–38000|{{крупни|37}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 38001–39000|{{крупни|38}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 39001–40000|{{крупни|39}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 40001–41000|{{крупни|40}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 41001–42000|{{крупни|41}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 42001–43000|{{крупни|42}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 43001–44000|{{крупни|43}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 44001–45000|{{крупни|44}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 45001–46000|{{крупни|45}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 46001–47000|{{крупни|46}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 47001–48000|{{крупни|47}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 48001–49000|{{крупни|48}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 49001–50000|{{крупни|49}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 50001–51000|{{крупни|50}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 51001–52000|{{крупни|51}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 52001–53000|{{крупни|52}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 53001–54000|{{крупни|53}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 54001–55000|{{крупни|54}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 55001–56000|{{крупни|55}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 56001–57000|{{крупни|56}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 57001–58000|{{крупни|57}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 58001–59000|{{крупни|58}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 59001–60000|{{крупни|59}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 60001–61000|{{крупни|60}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 61001–62000|{{крупни|61}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 62001–63000|{{крупни|62}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 63001–64000|{{крупни|63}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 64001–65000|{{крупни|64}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 65001–66000|{{крупни|65}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 66001–67000|{{крупни|66}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 67001–68000|{{крупни|67}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 68001–69000|{{крупни|68}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 69001–70000|{{крупни|69}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 70001–71000|{{крупни|70}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 71001–72000|{{крупни|71}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 72001–73000|{{крупни|72}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 73001–74000|{{крупни|73}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 74001–75000|{{крупни|74}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 75001–76000|{{крупни|75}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 76001–77000|{{крупни|76}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 77001–78000|{{крупни|77}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 78001–79000|{{крупни|78}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 79001–80000|{{крупни|79}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 80001–81000|{{крупни|80}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 81001–82000|{{крупни|81}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 82001–83000|{{крупни|82}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 83001–84000|{{крупни|83}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 84001–85000|{{крупни|84}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 85001–86000|{{крупни|85}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 86001–87000|{{крупни|86}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 87001–88000|{{крупни|87}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 88001–89000|{{крупни|88}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 89001–90000|{{крупни|89}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 90001–91000|{{крупни|90}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 91001–92000|{{крупни|91}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 92001–93000|{{крупни|92}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 93001–94000|{{крупни|93}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 94001–95000|{{крупни|94}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 95001–96000|{{крупни|95}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 96001–97000|{{крупни|96}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 97001–98000|{{крупни|97}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 98001–99000|{{крупни|98}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 99001–100000|{{крупни|99}}{{мали|&nbsp;001}}]] |} === Броеви 100 001 – 200 000 === {|class="wikitable" style="text-align: center; width: 100%; max-width: 800px; font-size: 0.8em; margin-left: 1em; background-color: #E6FFCC;" |- | [[Список на астероиди 100001–101000|{{крупни|100}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 101001–102000|{{крупни|101}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 102001–103000|{{крупни|102}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 103001–104000|{{крупни|103}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 104001–105000|{{крупни|104}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 105001–106000|{{крупни|105}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 106001–107000|{{крупни|106}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 107001–108000|{{крупни|107}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 108001–109000|{{крупни|108}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 109001–110000|{{крупни|109}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 110001–111000|{{крупни|110}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 111001–112000|{{крупни|111}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 112001–113000|{{крупни|112}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 113001–114000|{{крупни|113}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 114001–115000|{{крупни|114}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 115001–116000|{{крупни|115}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 116001–117000|{{крупни|116}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 117001–118000|{{крупни|117}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 118001–119000|{{крупни|118}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 119001–120000|{{крупни|119}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 120001–121000|{{крупни|120}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 121001–122000|{{крупни|121}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 122001–123000|{{крупни|122}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 123001–124000|{{крупни|123}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 124001–125000|{{крупни|124}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 125001–126000|{{крупни|125}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 126001–127000|{{крупни|126}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 127001–128000|{{крупни|127}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 128001–129000|{{крупни|128}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 129001–130000|{{крупни|129}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 130001–131000|{{крупни|130}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 131001–132000|{{крупни|131}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 132001–133000|{{крупни|132}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 133001–134000|{{крупни|133}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 134001–135000|{{крупни|134}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 135001–136000|{{крупни|135}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 136001–137000|{{крупни|136}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 137001–138000|{{крупни|137}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 138001–139000|{{крупни|138}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 139001–140000|{{крупни|139}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 140001–141000|{{крупни|140}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 141001–142000|{{крупни|141}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 142001–143000|{{крупни|142}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 143001–144000|{{крупни|143}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 144001–145000|{{крупни|144}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 145001–146000|{{крупни|145}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 146001–147000|{{крупни|146}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 147001–148000|{{крупни|147}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 148001–149000|{{крупни|148}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 149001–150000|{{крупни|149}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 150001–151000|{{крупни|150}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 151001–152000|{{крупни|151}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 152001–153000|{{крупни|152}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 153001–154000|{{крупни|153}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 154001–155000|{{крупни|154}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 155001–156000|{{крупни|155}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 156001–157000|{{крупни|156}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 157001–158000|{{крупни|157}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 158001–159000|{{крупни|158}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 159001–160000|{{крупни|159}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 160001–161000|{{крупни|160}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 161001–162000|{{крупни|161}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 162001–163000|{{крупни|162}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 163001–164000|{{крупни|163}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 164001–165000|{{крупни|164}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 165001–166000|{{крупни|165}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 166001–167000|{{крупни|166}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 167001–168000|{{крупни|167}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 168001–169000|{{крупни|168}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 169001–170000|{{крупни|169}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 170001–171000|{{крупни|170}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 171001–172000|{{крупни|171}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 172001–173000|{{крупни|172}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 173001–174000|{{крупни|173}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 174001–175000|{{крупни|174}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 175001–176000|{{крупни|175}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 176001–177000|{{крупни|176}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 177001–178000|{{крупни|177}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 178001–179000|{{крупни|178}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 179001–180000|{{крупни|179}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 180001–181000|{{крупни|180}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 181001–182000|{{крупни|181}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 182001–183000|{{крупни|182}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 183001–184000|{{крупни|183}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 184001–185000|{{крупни|184}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 185001–186000|{{крупни|185}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 186001–187000|{{крупни|186}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 187001–188000|{{крупни|187}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 188001–189000|{{крупни|188}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 189001–190000|{{крупни|189}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 190001–191000|{{крупни|190}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 191001–192000|{{крупни|191}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 192001–193000|{{крупни|192}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 193001–194000|{{крупни|193}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 194001–195000|{{крупни|194}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 195001–196000|{{крупни|195}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 196001–197000|{{крупни|196}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 197001–198000|{{крупни|197}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 198001–199000|{{крупни|198}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 199001–200000|{{крупни|199}}{{мали|&nbsp;001}}]] |} === Броеви 200 001 – 300 000 === {|class="wikitable" style="text-align: center; width: 100%; max-width: 800px; font-size: 0.8em; margin-left: 1em; background-color: #FFFFCC;" |- | [[Список на астероиди 200001–201000|{{крупни|200}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 201001–202000|{{крупни|201}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 202001–203000|{{крупни|202}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 203001–204000|{{крупни|203}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 204001–205000|{{крупни|204}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 205001–206000|{{крупни|205}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 206001–207000|{{крупни|206}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 207001–208000|{{крупни|207}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 208001–209000|{{крупни|208}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 209001–210000|{{крупни|209}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 210001–211000|{{крупни|210}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 211001–212000|{{крупни|211}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 212001–213000|{{крупни|212}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 213001–214000|{{крупни|213}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 214001–215000|{{крупни|214}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 215001–216000|{{крупни|215}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 216001–217000|{{крупни|216}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 217001–218000|{{крупни|217}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 218001–219000|{{крупни|218}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 219001–220000|{{крупни|219}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 220001–221000|{{крупни|220}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 221001–222000|{{крупни|221}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 222001–223000|{{крупни|222}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 223001–224000|{{крупни|223}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 224001–225000|{{крупни|224}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 225001–226000|{{крупни|225}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 226001–227000|{{крупни|226}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 227001–228000|{{крупни|227}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 228001–229000|{{крупни|228}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 229001–230000|{{крупни|229}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 230001–231000|{{крупни|230}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 231001–232000|{{крупни|231}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 232001–233000|{{крупни|232}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 233001–234000|{{крупни|233}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 234001–235000|{{крупни|234}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 235001–236000|{{крупни|235}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 236001–237000|{{крупни|236}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 237001–238000|{{крупни|237}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 238001–239000|{{крупни|238}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 239001–240000|{{крупни|239}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 240001–241000|{{крупни|240}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 241001–242000|{{крупни|241}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 242001–243000|{{крупни|242}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 243001–244000|{{крупни|243}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 244001–245000|{{крупни|244}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 245001–246000|{{крупни|245}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 246001–247000|{{крупни|246}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 247001–248000|{{крупни|247}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 248001–249000|{{крупни|248}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 249001–250000|{{крупни|249}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 250001–251000|{{крупни|250}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 251001–252000|{{крупни|251}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 252001–253000|{{крупни|252}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 253001–254000|{{крупни|253}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 254001–255000|{{крупни|254}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 255001–256000|{{крупни|255}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 256001–257000|{{крупни|256}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 257001–258000|{{крупни|257}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 258001–259000|{{крупни|258}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 259001–260000|{{крупни|259}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 260001–261000|{{крупни|260}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 261001–262000|{{крупни|261}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 262001–263000|{{крупни|262}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 263001–264000|{{крупни|263}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 264001–265000|{{крупни|264}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 265001–266000|{{крупни|265}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 266001–267000|{{крупни|266}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 267001–268000|{{крупни|267}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 268001–269000|{{крупни|268}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 269001–270000|{{крупни|269}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 270001–271000|{{крупни|270}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 271001–272000|{{крупни|271}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 272001–273000|{{крупни|272}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 273001–274000|{{крупни|273}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 274001–275000|{{крупни|274}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 275001–276000|{{крупни|275}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 276001–277000|{{крупни|276}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 277001–278000|{{крупни|277}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 278001–279000|{{крупни|278}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 279001–280000|{{крупни|279}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 280001–281000|{{крупни|280}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 281001–282000|{{крупни|281}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 282001–283000|{{крупни|282}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 283001–284000|{{крупни|283}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 284001–285000|{{крупни|284}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 285001–286000|{{крупни|285}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 286001–287000|{{крупни|286}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 287001–288000|{{крупни|287}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 288001–289000|{{крупни|288}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 289001–290000|{{крупни|289}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 290001–291000|{{крупни|290}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 291001–292000|{{крупни|291}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 292001–293000|{{крупни|292}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 293001–294000|{{крупни|293}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 294001–295000|{{крупни|294}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 295001–296000|{{крупни|295}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 296001–297000|{{крупни|296}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 297001–298000|{{крупни|297}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 298001–299000|{{крупни|298}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 299001–300000|{{крупни|299}}{{мали|&nbsp;001}}]] |} === Броеви 300 001 – 400 000 === {|class="wikitable" style="text-align: center; width: 100%; max-width: 800px; font-size: 0.8em; margin-left: 1em; background-color: #FFE6CC;" |- | [[Список на астероиди 300001–301000|{{крупни|300}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 301001–302000|{{крупни|301}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 302001–303000|{{крупни|302}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 303001–304000|{{крупни|303}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 304001–305000|{{крупни|304}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 305001–306000|{{крупни|305}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 306001–307000|{{крупни|306}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 307001–308000|{{крупни|307}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 308001–309000|{{крупни|308}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 309001–310000|{{крупни|309}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 310001–311000|{{крупни|310}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 311001–312000|{{крупни|311}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 312001–313000|{{крупни|312}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 313001–314000|{{крупни|313}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 314001–315000|{{крупни|314}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 315001–316000|{{крупни|315}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 316001–317000|{{крупни|316}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 317001–318000|{{крупни|317}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 318001–319000|{{крупни|318}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 319001–320000|{{крупни|319}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 320001–321000|{{крупни|320}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 321001–322000|{{крупни|321}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 322001–323000|{{крупни|322}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 323001–324000|{{крупни|323}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 324001–325000|{{крупни|324}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 325001–326000|{{крупни|325}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 326001–327000|{{крупни|326}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 327001–328000|{{крупни|327}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 328001–329000|{{крупни|328}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 329001–330000|{{крупни|329}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 330001–331000|{{крупни|330}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 331001–332000|{{крупни|331}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 332001–333000|{{крупни|332}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 333001–334000|{{крупни|333}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 334001–335000|{{крупни|334}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 335001–336000|{{крупни|335}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 336001–337000|{{крупни|336}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 337001–338000|{{крупни|337}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 338001–339000|{{крупни|338}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 339001–340000|{{крупни|339}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 340001–341000|{{крупни|340}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 341001–342000|{{крупни|341}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 342001–343000|{{крупни|342}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 343001–344000|{{крупни|343}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 344001–345000|{{крупни|344}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 345001–346000|{{крупни|345}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 346001–347000|{{крупни|346}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 347001–348000|{{крупни|347}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 348001–349000|{{крупни|348}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 349001–350000|{{крупни|349}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 350001–351000|{{крупни|350}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 351001–352000|{{крупни|351}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 352001–353000|{{крупни|352}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 353001–354000|{{крупни|353}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 354001–355000|{{крупни|354}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 355001–356000|{{крупни|355}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 356001–357000|{{крупни|356}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 357001–358000|{{крупни|357}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 358001–359000|{{крупни|358}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 359001–360000|{{крупни|359}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 360001–361000|{{крупни|360}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 361001–362000|{{крупни|361}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 362001–363000|{{крупни|362}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 363001–364000|{{крупни|363}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 364001–365000|{{крупни|364}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 365001–366000|{{крупни|365}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 366001–367000|{{крупни|366}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 367001–368000|{{крупни|367}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 368001–369000|{{крупни|368}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 369001–370000|{{крупни|369}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 370001–371000|{{крупни|370}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 371001–372000|{{крупни|371}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 372001–373000|{{крупни|372}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 373001–374000|{{крупни|373}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 374001–375000|{{крупни|374}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 375001–376000|{{крупни|375}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 376001–377000|{{крупни|376}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 377001–378000|{{крупни|377}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 378001–379000|{{крупни|378}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 379001–380000|{{крупни|379}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 380001–381000|{{крупни|380}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 381001–382000|{{крупни|381}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 382001–383000|{{крупни|382}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 383001–384000|{{крупни|383}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 384001–385000|{{крупни|384}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 385001–386000|{{крупни|385}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 386001–387000|{{крупни|386}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 387001–388000|{{крупни|387}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 388001–389000|{{крупни|388}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 389001–390000|{{крупни|389}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 390001–391000|{{крупни|390}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 391001–392000|{{крупни|391}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 392001–393000|{{крупни|392}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 393001–394000|{{крупни|393}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 394001–395000|{{крупни|394}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 395001–396000|{{крупни|395}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 396001–397000|{{крупни|396}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 397001–398000|{{крупни|397}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 398001–399000|{{крупни|398}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 399001–400000|{{крупни|399}}{{мали|&nbsp;001}}]] |} === Броеви 400 001 – 500 000 === {|class="wikitable" style="text-align: center; width: 100%; max-width: 800px; font-size: 0.8em; margin-left: 1em; background-color: #FFCCCC;" |- | [[Список на астероиди 400001–401000|{{крупни|400}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 401001–402000|{{крупни|401}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 402001–403000|{{крупни|402}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 403001–404000|{{крупни|403}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 404001–405000|{{крупни|404}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 405001–406000|{{крупни|405}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 406001–407000|{{крупни|406}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 407001–408000|{{крупни|407}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 408001–409000|{{крупни|408}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 409001–410000|{{крупни|409}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 410001–411000|{{крупни|410}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 411001–412000|{{крупни|411}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 412001–413000|{{крупни|412}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 413001–414000|{{крупни|413}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 414001–415000|{{крупни|414}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 415001–416000|{{крупни|415}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 416001–417000|{{крупни|416}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 417001–418000|{{крупни|417}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 418001–419000|{{крупни|418}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 419001–420000|{{крупни|419}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 420001–421000|{{крупни|420}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 421001–422000|{{крупни|421}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 422001–423000|{{крупни|422}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 423001–424000|{{крупни|423}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 424001–425000|{{крупни|424}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 425001–426000|{{крупни|425}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 426001–427000|{{крупни|426}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 427001–428000|{{крупни|427}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 428001–429000|{{крупни|428}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 429001–430000|{{крупни|429}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 430001–431000|{{крупни|430}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 431001–432000|{{крупни|431}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 432001–433000|{{крупни|432}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 433001–434000|{{крупни|433}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 434001–435000|{{крупни|434}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 435001–436000|{{крупни|435}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 436001–437000|{{крупни|436}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 437001–438000|{{крупни|437}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 438001–439000|{{крупни|438}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 439001–440000|{{крупни|439}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 440001–441000|{{крупни|440}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 441001–442000|{{крупни|441}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 442001–443000|{{крупни|442}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 443001–444000|{{крупни|443}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 444001–445000|{{крупни|444}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 445001–446000|{{крупни|445}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 446001–447000|{{крупни|446}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 447001–448000|{{крупни|447}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 448001–449000|{{крупни|448}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 449001–450000|{{крупни|449}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 450001–451000|{{крупни|450}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 451001–452000|{{крупни|451}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 452001–453000|{{крупни|452}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 453001–454000|{{крупни|453}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 454001–455000|{{крупни|454}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 455001–456000|{{крупни|455}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 456001–457000|{{крупни|456}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 457001–458000|{{крупни|457}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 458001–459000|{{крупни|458}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 459001–460000|{{крупни|459}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 460001–461000|{{крупни|460}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 461001–462000|{{крупни|461}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 462001–463000|{{крупни|462}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 463001–464000|{{крупни|463}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 464001–465000|{{крупни|464}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 465001–466000|{{крупни|465}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 466001–467000|{{крупни|466}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 467001–468000|{{крупни|467}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 468001–469000|{{крупни|468}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 469001–470000|{{крупни|469}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 470001–471000|{{крупни|470}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 471001–472000|{{крупни|471}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 472001–473000|{{крупни|472}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 473001–474000|{{крупни|473}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 474001–475000|{{крупни|474}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 475001–476000|{{крупни|475}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 476001–477000|{{крупни|476}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 477001–478000|{{крупни|477}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 478001–479000|{{крупни|478}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 479001–480000|{{крупни|479}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 480001–481000|{{крупни|480}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 481001–482000|{{крупни|481}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 482001–483000|{{крупни|482}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 483001–484000|{{крупни|483}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 484001–485000|{{крупни|484}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 485001–486000|{{крупни|485}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 486001–487000|{{крупни|486}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 487001–488000|{{крупни|487}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 488001–489000|{{крупни|488}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 489001–490000|{{крупни|489}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 490001–491000|{{крупни|490}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 491001–492000|{{крупни|491}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 492001–493000|{{крупни|492}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 493001–494000|{{крупни|493}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 494001–495000|{{крупни|494}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 495001–496000|{{крупни|495}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 496001–497000|{{крупни|496}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 497001–498000|{{крупни|497}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 498001–499000|{{крупни|498}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 499001–500000|{{крупни|499}}{{мали|&nbsp;001}}]] |} === Броеви 500 001 – 600 000 === {|class="wikitable" style="text-align: center; width: 100%; max-width: 800px; font-size: 0.8em; margin-left: 1em; background-color: #FFCCE6;" |- | [[Список на астероиди 500001–501000|{{крупни|500}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 501001–502000|{{крупни|501}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 502001–503000|{{крупни|502}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 503001–504000|{{крупни|503}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 504001–505000|{{крупни|504}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 505001–506000|{{крупни|505}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 506001–507000|{{крупни|506}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 507001–508000|{{крупни|507}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 508001–509000|{{крупни|508}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 509001–510000|{{крупни|509}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 510001–511000|{{крупни|510}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 511001–512000|{{крупни|511}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 512001–513000|{{крупни|512}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 513001–514000|{{крупни|513}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 514001–515000|{{крупни|514}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 515001–516000|{{крупни|515}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 516001–517000|{{крупни|516}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 517001–518000|{{крупни|517}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 518001–519000|{{крупни|518}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 519001–520000|{{крупни|519}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 520001–521000|{{крупни|520}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 521001–522000|{{крупни|521}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 522001–523000|{{крупни|522}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 523001–524000|{{крупни|523}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 524001–525000|{{крупни|524}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 525001–526000|{{крупни|525}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 526001–527000|{{крупни|526}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 527001–528000|{{крупни|527}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 528001–529000|{{крупни|528}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 529001–530000|{{крупни|529}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 530001–531000|{{крупни|530}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 531001–532000|{{крупни|531}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 532001–533000|{{крупни|532}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 533001–534000|{{крупни|533}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 534001–535000|{{крупни|534}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 535001–536000|{{крупни|535}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 536001–537000|{{крупни|536}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 537001–538000|{{крупни|537}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 538001–539000|{{крупни|538}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 539001–540000|{{крупни|539}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 540001–541000|{{крупни|540}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 541001–542000|{{крупни|541}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 542001–543000|{{крупни|542}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 543001–544000|{{крупни|543}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 544001–545000|{{крупни|544}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 545001–546000|{{крупни|545}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 546001–547000|{{крупни|546}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 547001–548000|{{крупни|547}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 548001–549000|{{крупни|548}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 549001–550000|{{крупни|549}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 550001–551000|{{крупни|550}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 551001–552000|{{крупни|551}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 552001–553000|{{крупни|552}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 553001–554000|{{крупни|553}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 554001–555000|{{крупни|554}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 555001–556000|{{крупни|555}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 556001–557000|{{крупни|556}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 557001–558000|{{крупни|557}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 558001–559000|{{крупни|558}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 559001–560000|{{крупни|559}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 560001–561000|{{крупни|560}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 561001–562000|{{крупни|561}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 562001–563000|{{крупни|562}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 563001–564000|{{крупни|563}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 564001–565000|{{крупни|564}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 565001–566000|{{крупни|565}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 566001–567000|{{крупни|566}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 567001–568000|{{крупни|567}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 568001–569000|{{крупни|568}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 569001–570000|{{крупни|569}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 570001–571000|{{крупни|570}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 571001–572000|{{крупни|571}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 572001–573000|{{крупни|572}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 573001–574000|{{крупни|573}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 574001–575000|{{крупни|574}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 575001–576000|{{крупни|575}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 576001–577000|{{крупни|576}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 577001–578000|{{крупни|577}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 578001–579000|{{крупни|578}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 579001–580000|{{крупни|579}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 580001–581000|{{крупни|580}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 581001–582000|{{крупни|581}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 582001–583000|{{крупни|582}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 583001–584000|{{крупни|583}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 584001–585000|{{крупни|584}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 585001–586000|{{крупни|585}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 586001–587000|{{крупни|586}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 587001–588000|{{крупни|587}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 588001–589000|{{крупни|588}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 589001–590000|{{крупни|589}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 590001–591000|{{крупни|590}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 591001–592000|{{крупни|591}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 592001–593000|{{крупни|592}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 593001–594000|{{крупни|593}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 594001–595000|{{крупни|594}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 595001–596000|{{крупни|595}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 596001–597000|{{крупни|596}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 597001–598000|{{крупни|597}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 598001–599000|{{крупни|598}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 599001–600000|{{крупни|599}}{{мали|&nbsp;001}}]] |} <!-- === {{anchor|600K}} Minor planets from 600 001 to 700 000 === {|class="wikitable" style="text-align: center; width: 100%; max-width: 800px; font-size: 0.8em; margin-left: 1em; background-color: #CCCCFF;" |- | [[Список на астероиди 600001–601000|{{крупни|600}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 601001–602000|{{крупни|601}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 602001–603000|{{крупни|602}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 603001–604000|{{крупни|603}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 604001–605000|{{крупни|604}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 605001–606000|{{крупни|605}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 606001–607000|{{крупни|606}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 607001–608000|{{крупни|607}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 608001–609000|{{крупни|608}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 609001–610000|{{крупни|609}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 610001–611000|{{крупни|610}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 611001–612000|{{крупни|611}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 612001–613000|{{крупни|612}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 613001–614000|{{крупни|613}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 614001–615000|{{крупни|614}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 615001–616000|{{крупни|615}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 616001–617000|{{крупни|616}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 617001–618000|{{крупни|617}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 618001–619000|{{крупни|618}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 619001–620000|{{крупни|619}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 620001–621000|{{крупни|620}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 621001–622000|{{крупни|621}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 622001–623000|{{крупни|622}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 623001–624000|{{крупни|623}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 624001–625000|{{крупни|624}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 625001–626000|{{крупни|625}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 626001–627000|{{крупни|626}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 627001–628000|{{крупни|627}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 628001–629000|{{крупни|628}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 629001–630000|{{крупни|629}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 630001–631000|{{крупни|630}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 631001–632000|{{крупни|631}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 632001–633000|{{крупни|632}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 633001–634000|{{крупни|633}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 634001–635000|{{крупни|634}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 635001–636000|{{крупни|635}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 636001–637000|{{крупни|636}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 637001–638000|{{крупни|637}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 638001–639000|{{крупни|638}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 639001–640000|{{крупни|639}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 640001–641000|{{крупни|640}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 641001–642000|{{крупни|641}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 642001–643000|{{крупни|642}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 643001–644000|{{крупни|643}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 644001–645000|{{крупни|644}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 645001–646000|{{крупни|645}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 646001–647000|{{крупни|646}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 647001–648000|{{крупни|647}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 648001–649000|{{крупни|648}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 649001–650000|{{крупни|649}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 650001–651000|{{крупни|650}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 651001–652000|{{крупни|651}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 652001–653000|{{крупни|652}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 653001–654000|{{крупни|653}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 654001–655000|{{крупни|654}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 655001–656000|{{крупни|655}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 656001–657000|{{крупни|656}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 657001–658000|{{крупни|657}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 658001–659000|{{крупни|658}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 659001–660000|{{крупни|659}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 660001–661000|{{крупни|660}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 661001–662000|{{крупни|661}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 662001–663000|{{крупни|662}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 663001–664000|{{крупни|663}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 664001–665000|{{крупни|664}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 665001–666000|{{крупни|665}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 666001–667000|{{крупни|666}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 667001–668000|{{крупни|667}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 668001–669000|{{крупни|668}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 669001–670000|{{крупни|669}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 670001–671000|{{крупни|670}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 671001–672000|{{крупни|671}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 672001–673000|{{крупни|672}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 673001–674000|{{крупни|673}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 674001–675000|{{крупни|674}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 675001–676000|{{крупни|675}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 676001–677000|{{крупни|676}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 677001–678000|{{крупни|677}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 678001–679000|{{крупни|678}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 679001–680000|{{крупни|679}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 680001–681000|{{крупни|680}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 681001–682000|{{крупни|681}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 682001–683000|{{крупни|682}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 683001–684000|{{крупни|683}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 684001–685000|{{крупни|684}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 685001–686000|{{крупни|685}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 686001–687000|{{крупни|686}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 687001–688000|{{крупни|687}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 688001–689000|{{крупни|688}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 689001–690000|{{крупни|689}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 690001–691000|{{крупни|690}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 691001–692000|{{крупни|691}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 692001–693000|{{крупни|692}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 693001–694000|{{крупни|693}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 694001–695000|{{крупни|694}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 695001–696000|{{крупни|695}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 696001–697000|{{крупни|696}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 697001–698000|{{крупни|697}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 698001–699000|{{крупни|698}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 699001–700000|{{крупни|699}}{{мали|&nbsp;001}}]] |} === {{anchor|700K}} Minor planets from 700 001 to 800 000 === {|class="wikitable" style="text-align: center; width: 100%; max-width: 800px; font-size: 0.8em; margin-left: 1em; background-color: #B3D9FF;" |- | [[Список на астероиди 700001–701000|{{крупни|700}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 701001–702000|{{крупни|701}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 702001–703000|{{крупни|702}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 703001–704000|{{крупни|703}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 704001–705000|{{крупни|704}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 705001–706000|{{крупни|705}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 706001–707000|{{крупни|706}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 707001–708000|{{крупни|707}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 708001–709000|{{крупни|708}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 709001–710000|{{крупни|709}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 710001–711000|{{крупни|710}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 711001–712000|{{крупни|711}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 712001–713000|{{крупни|712}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 713001–714000|{{крупни|713}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 714001–715000|{{крупни|714}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 715001–716000|{{крупни|715}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 716001–717000|{{крупни|716}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 717001–718000|{{крупни|717}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 718001–719000|{{крупни|718}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 719001–720000|{{крупни|719}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 720001–721000|{{крупни|720}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 721001–722000|{{крупни|721}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 722001–723000|{{крупни|722}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 723001–724000|{{крупни|723}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 724001–725000|{{крупни|724}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 725001–726000|{{крупни|725}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 726001–727000|{{крупни|726}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 727001–728000|{{крупни|727}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 728001–729000|{{крупни|728}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 729001–730000|{{крупни|729}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 730001–731000|{{крупни|730}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 731001–732000|{{крупни|731}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 732001–733000|{{крупни|732}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 733001–734000|{{крупни|733}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 734001–735000|{{крупни|734}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 735001–736000|{{крупни|735}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 736001–737000|{{крупни|736}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 737001–738000|{{крупни|737}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 738001–739000|{{крупни|738}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 739001–740000|{{крупни|739}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 740001–741000|{{крупни|740}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 741001–742000|{{крупни|741}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 742001–743000|{{крупни|742}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 743001–744000|{{крупни|743}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 744001–745000|{{крупни|744}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 745001–746000|{{крупни|745}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 746001–747000|{{крупни|746}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 747001–748000|{{крупни|747}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 748001–749000|{{крупни|748}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 749001–750000|{{крупни|749}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 750001–751000|{{крупни|750}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 751001–752000|{{крупни|751}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 752001–753000|{{крупни|752}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 753001–754000|{{крупни|753}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 754001–755000|{{крупни|754}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 755001–756000|{{крупни|755}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 756001–757000|{{крупни|756}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 757001–758000|{{крупни|757}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 758001–759000|{{крупни|758}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 759001–760000|{{крупни|759}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 760001–761000|{{крупни|760}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 761001–762000|{{крупни|761}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 762001–763000|{{крупни|762}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 763001–764000|{{крупни|763}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 764001–765000|{{крупни|764}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 765001–766000|{{крупни|765}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 766001–767000|{{крупни|766}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 767001–768000|{{крупни|767}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 768001–769000|{{крупни|768}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 769001–770000|{{крупни|769}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 770001–771000|{{крупни|770}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 771001–772000|{{крупни|771}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 772001–773000|{{крупни|772}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 773001–774000|{{крупни|773}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 774001–775000|{{крупни|774}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 775001–776000|{{крупни|775}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 776001–777000|{{крупни|776}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 777001–778000|{{крупни|777}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 778001–779000|{{крупни|778}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 779001–780000|{{крупни|779}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 780001–781000|{{крупни|780}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 781001–782000|{{крупни|781}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 782001–783000|{{крупни|782}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 783001–784000|{{крупни|783}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 784001–785000|{{крупни|784}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 785001–786000|{{крупни|785}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 786001–787000|{{крупни|786}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 787001–788000|{{крупни|787}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 788001–789000|{{крупни|788}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 789001–790000|{{крупни|789}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 790001–791000|{{крупни|790}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 791001–792000|{{крупни|791}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 792001–793000|{{крупни|792}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 793001–794000|{{крупни|793}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 794001–795000|{{крупни|794}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 795001–796000|{{крупни|795}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 796001–797000|{{крупни|796}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 797001–798000|{{крупни|797}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 798001–799000|{{крупни|798}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 799001–800000|{{крупни|799}}{{мали|&nbsp;001}}]] |} === {{anchor|800K}} Minor planets from 800 001 to 900 000 === {|class="wikitable" style="text-align: center; width: 100%; max-width: 800px; font-size: 0.8em; margin-left: 1em; background-color: #CCE6FF;" |- | [[Список на астероиди 800001–801000|{{крупни|800}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 801001–802000|{{крупни|801}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 802001–803000|{{крупни|802}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 803001–804000|{{крупни|803}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 804001–805000|{{крупни|804}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 805001–806000|{{крупни|805}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 806001–807000|{{крупни|806}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 807001–808000|{{крупни|807}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 808001–809000|{{крупни|808}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 809001–810000|{{крупни|809}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 810001–811000|{{крупни|810}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 811001–812000|{{крупни|811}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 812001–813000|{{крупни|812}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 813001–814000|{{крупни|813}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 814001–815000|{{крупни|814}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 815001–816000|{{крупни|815}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 816001–817000|{{крупни|816}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 817001–818000|{{крупни|817}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 818001–819000|{{крупни|818}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 819001–820000|{{крупни|819}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 820001–821000|{{крупни|820}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 821001–822000|{{крупни|821}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 822001–823000|{{крупни|822}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 823001–824000|{{крупни|823}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 824001–825000|{{крупни|824}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 825001–826000|{{крупни|825}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 826001–827000|{{крупни|826}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 827001–828000|{{крупни|827}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 828001–829000|{{крупни|828}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 829001–830000|{{крупни|829}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 830001–831000|{{крупни|830}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 831001–832000|{{крупни|831}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 832001–833000|{{крупни|832}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 833001–834000|{{крупни|833}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 834001–835000|{{крупни|834}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 835001–836000|{{крупни|835}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 836001–837000|{{крупни|836}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 837001–838000|{{крупни|837}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 838001–839000|{{крупни|838}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 839001–840000|{{крупни|839}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 840001–841000|{{крупни|840}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 841001–842000|{{крупни|841}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 842001–843000|{{крупни|842}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 843001–844000|{{крупни|843}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 844001–845000|{{крупни|844}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 845001–846000|{{крупни|845}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 846001–847000|{{крупни|846}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 847001–848000|{{крупни|847}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 848001–849000|{{крупни|848}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 849001–850000|{{крупни|849}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 850001–851000|{{крупни|850}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 851001–852000|{{крупни|851}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 852001–853000|{{крупни|852}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 853001–854000|{{крупни|853}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 854001–855000|{{крупни|854}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 855001–856000|{{крупни|855}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 856001–857000|{{крупни|856}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 857001–858000|{{крупни|857}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 858001–859000|{{крупни|858}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 859001–860000|{{крупни|859}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 860001–861000|{{крупни|860}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 861001–862000|{{крупни|861}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 862001–863000|{{крупни|862}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 863001–864000|{{крупни|863}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 864001–865000|{{крупни|864}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 865001–866000|{{крупни|865}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 866001–867000|{{крупни|866}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 867001–868000|{{крупни|867}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 868001–869000|{{крупни|868}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 869001–870000|{{крупни|869}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 870001–871000|{{крупни|870}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 871001–872000|{{крупни|871}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 872001–873000|{{крупни|872}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 873001–874000|{{крупни|873}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 874001–875000|{{крупни|874}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 875001–876000|{{крупни|875}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 876001–877000|{{крупни|876}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 877001–878000|{{крупни|877}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 878001–879000|{{крупни|878}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 879001–880000|{{крупни|879}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 880001–881000|{{крупни|880}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 881001–882000|{{крупни|881}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 882001–883000|{{крупни|882}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 883001–884000|{{крупни|883}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 884001–885000|{{крупни|884}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 885001–886000|{{крупни|885}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 886001–887000|{{крупни|886}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 887001–888000|{{крупни|887}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 888001–889000|{{крупни|888}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 889001–890000|{{крупни|889}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 890001–891000|{{крупни|890}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 891001–892000|{{крупни|891}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 892001–893000|{{крупни|892}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 893001–894000|{{крупни|893}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 894001–895000|{{крупни|894}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 895001–896000|{{крупни|895}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 896001–897000|{{крупни|896}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 897001–898000|{{крупни|897}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 898001–899000|{{крупни|898}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 899001–900000|{{крупни|899}}{{мали|&nbsp;001}}]] |} === {{anchor|900K}} Minor planets from 900 001 to 1 000 000 === {|class="wikitable" style="text-align: center; width: 100%; max-width: 800px; font-size: 0.8em; margin-left: 1em; background-color: #E5F3FF;" |- | [[Список на астероиди 900001–901000|{{крупни|900}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 901001–902000|{{крупни|901}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 902001–903000|{{крупни|902}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 903001–904000|{{крупни|903}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 904001–905000|{{крупни|904}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 905001–906000|{{крупни|905}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 906001–907000|{{крупни|906}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 907001–908000|{{крупни|907}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 908001–909000|{{крупни|908}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 909001–910000|{{крупни|909}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 910001–911000|{{крупни|910}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 911001–912000|{{крупни|911}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 912001–913000|{{крупни|912}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 913001–914000|{{крупни|913}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 914001–915000|{{крупни|914}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 915001–916000|{{крупни|915}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 916001–917000|{{крупни|916}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 917001–918000|{{крупни|917}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 918001–919000|{{крупни|918}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 919001–920000|{{крупни|919}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 920001–921000|{{крупни|920}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 921001–922000|{{крупни|921}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 922001–923000|{{крупни|922}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 923001–924000|{{крупни|923}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 924001–925000|{{крупни|924}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 925001–926000|{{крупни|925}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 926001–927000|{{крупни|926}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 927001–928000|{{крупни|927}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 928001–929000|{{крупни|928}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 929001–930000|{{крупни|929}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 930001–931000|{{крупни|930}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 931001–932000|{{крупни|931}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 932001–933000|{{крупни|932}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 933001–934000|{{крупни|933}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 934001–935000|{{крупни|934}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 935001–936000|{{крупни|935}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 936001–937000|{{крупни|936}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 937001–938000|{{крупни|937}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 938001–939000|{{крупни|938}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 939001–940000|{{крупни|939}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 940001–941000|{{крупни|940}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 941001–942000|{{крупни|941}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 942001–943000|{{крупни|942}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 943001–944000|{{крупни|943}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 944001–945000|{{крупни|944}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 945001–946000|{{крупни|945}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 946001–947000|{{крупни|946}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 947001–948000|{{крупни|947}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 948001–949000|{{крупни|948}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 949001–950000|{{крупни|949}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 950001–951000|{{крупни|950}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 951001–952000|{{крупни|951}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 952001–953000|{{крупни|952}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 953001–954000|{{крупни|953}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 954001–955000|{{крупни|954}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 955001–956000|{{крупни|955}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 956001–957000|{{крупни|956}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 957001–958000|{{крупни|957}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 958001–959000|{{крупни|958}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 959001–960000|{{крупни|959}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 960001–961000|{{крупни|960}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 961001–962000|{{крупни|961}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 962001–963000|{{крупни|962}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 963001–964000|{{крупни|963}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 964001–965000|{{крупни|964}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 965001–966000|{{крупни|965}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 966001–967000|{{крупни|966}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 967001–968000|{{крупни|967}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 968001–969000|{{крупни|968}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 969001–970000|{{крупни|969}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 970001–971000|{{крупни|970}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 971001–972000|{{крупни|971}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 972001–973000|{{крупни|972}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 973001–974000|{{крупни|973}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 974001–975000|{{крупни|974}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 975001–976000|{{крупни|975}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 976001–977000|{{крупни|976}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 977001–978000|{{крупни|977}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 978001–979000|{{крупни|978}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 979001–980000|{{крупни|979}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 980001–981000|{{крупни|980}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 981001–982000|{{крупни|981}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 982001–983000|{{крупни|982}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 983001–984000|{{крупни|983}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 984001–985000|{{крупни|984}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 985001–986000|{{крупни|985}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 986001–987000|{{крупни|986}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 987001–988000|{{крупни|987}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 988001–989000|{{крупни|988}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 989001–990000|{{крупни|989}}{{мали|&nbsp;001}}]] |- | [[Список на астероиди 990001–991000|{{крупни|990}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 991001–992000|{{крупни|991}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 992001–993000|{{крупни|992}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 993001–994000|{{крупни|993}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 994001–995000|{{крупни|994}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 995001–996000|{{крупни|995}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 996001–997000|{{крупни|996}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 997001–998000|{{крупни|997}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 998001–999000|{{крупни|998}}{{мали|&nbsp;001}}]] | [[Список на астероиди 999001–1000000|{{крупни|999}}{{мали|&nbsp;001}}]] |} --> == Поврзано == [[Податотека:Euler diagram of solar system bodies mk.svg|мини|десно|325п|[[Ојлеров дијаграм]] на разни видови тела во Сончевиот Систем.]] * [[Список на Јупитерови тројанци (тројански табор)]] * [[Список на Јупитерови тројанци (грчки табор)]] * [[Список на астероидни месечини]] * [[Список на заднептунци]] * [[Двоен астероид]] * [[Планетоид]] * [[Кајперов Појас]] == Наводи == {{reflist|refs= <ref name="MPC-Archive-Statistics">{{нмс |title = Minor Planet Statistics – Orbits And Names |publisher = Minor Planet Center |url = https://minorplanetcenter.net/iau/lists/ArchiveStatistics.html |access-date= 4 мај 2021}}</ref> <ref name="MPC-Latest-Published-Data">{{нмс |title = Latest Published Data |publisher = Minor Planet Center |date = 25 март 2021 |url = https://minorplanetcenter.net/mpc/summary |access-date= 4 May 2021}}</ref> <ref name="MPC-Discovery-Circumstances">{{нмс |title = Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets |publisher = Minor Planet Center |date = 23 април 2021 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs.html |access-date= 4 мај 2021}}</ref> <ref name="MPC-Circulars-Archive">{{нмс |title = MPC/MPO/MPS Archive |work = Minor Planet Center |url = https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/MPCArchive_TBL.html |access-date= 4 мај 2021}}</ref> <ref name="Jones-2016">{{наведено списание |first1 = R. Lynne |last1 = Jones |first2 = Mario |last2 = Juric |first3 = Zeljko |last3 = Ivezic |date = јануари 2016 |title = Asteroid Discovery and Characterization with the Large Synoptic Survey Telescope |journal = Asteroids: New Observations |volume = 318 |pages = 282–292 |bibcode = 2016IAUS..318..282J |doi = 10.1017/S1743921315008510 |arxiv = 1511.03199}}</ref> <ref name="Bidstrup-2008">{{наведено списание |first1 = P. R. |last1 = Bidstrup |first2 = A. C. |last2 = Andersen |first3 = H. |last3 = Haack |first4 = R. |last4 = Michelsen |date = август 2008 |title = How to detect another 10 trillion small Main Belt asteroids |url = https://www.researchgate.net/publication/231105188 |journal = Physica Scripta |volume = 130 |pages = 014027 |bibcode = 2008PhST..130a4027B |doi = 10.1088/0031-8949/2008/T130/014027}}</ref> <ref name="WGSBN-Bulletin-Archive">{{нмс |title = WGSBN Bulletin Archive |work = Working Group Small Body Nomenclature |date = 14 мај 2021 |url = https://www.wgsbn-iau.org/files/Bulletins/index.html |accessdate = 16 мај 2021}}</ref> }} <!-- end of reflist --> == Надворешни врски == * [https://ssd.jpl.nasa.gov/?body_count Колку тела во Сончевиот Систем] — [[База на мали небесни тела на JPL]] {{en}} * [https://minorplanetcenter.net/iau/lists/MPLists.html Списоци и графикони: Мали планети] — [[Центар за мали планети]] при [[Меѓународен астрономски сојуз|МАС]] {{en}} * [https://minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs.html Околности при откривањето на мали планети] — Центар за мали планети {{en}} * [http://www.psi.edu/pds/ Архив на астероидни податоци] — PDS {{en}} {{Астероиди}} {{Мали планети-редослед||1 Церера|state=autocollapse|2 Палада}} {{Мали тела во Сончевиот Систем}} {{Сончев Систем}} {{Современи судирни настани}} [[Категорија:Списоци на астероиди| ]] [[Категорија:Списоци на астрономски тела|Астероиди]] hjcxtsm8no5oxanxzrgwkyf34hcpalz 0 1276332 5536403 4940398 2026-04-08T21:37:29Z Dandarmkd 31127 5536403 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Спортист|name=Божидар Ѓурашковиќ|nationality=[[Југославија|Југословен]] / [[Црна Гора|Црногорец]]|birth_date={{Birth date|1924|12|27|df=yes}}|birth_place=[[Улцињ]], [[Кралство СХС]]|death_date=|death_place=|resting_place=|height=1.84 м|weight=60&nbsp;кг|sport=[[Атлетика]]|event={{unbulleted list|3000 м крос кантри}}|club=[[АК Партизан]]|pb={{ubl|3000 м кк. – 9:04.0 (1952)}}|coach=|medaltemplates={{MedalCountry|{{СФРЈ}}}} {{MedalCompetition|[[Средоземни игри]]}} {{MedalGold|[[Средоземни игри 1951|Александрија 1951]]|[[Атлетика на Средоземните игри 1951|3000 м кк.]]}}}} '''Божидар Ѓурашковиќ''' ([[црногорски]]: Божидар Ђурашковић; роден на 27 декември 1924 година) ― [[Југославија|југословенски]] тркач на средно растојание кој настапил на [[Летни олимписки игри 1952|Летните олимписки игри 1952]]. Тој е роден во [[Улцињ]].<ref name="sref">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/du/bozidar-duraskovic-1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418043124/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/du/bozidar-duraskovic-1.html|url-status=dead|archive-date=18 април 2020|accessdate=12 септември}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓурашковиќ, Божидар}} [[Категорија:Родени во 1924 година]] [[Категорија:Луѓе од Улцињ]] [[Категорија:Југословенски олимпијци]] [[Категорија:Југословенски атлетичари]] [[Категорија:Југословенски Црногорци]] [[Категорија:Црногорски олимпијци]] [[Категорија:Црногорски атлетичари]] 9qo2li84x6gq1jxrvslhqpl3h6vbdzf 0 1279929 5536433 5515544 2026-04-08T22:31:59Z Aprilija50.A.D 119801 /* Театарски претстави */ 5536433 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ленче Делова | image = | image_size = | birth_date = {{роден на|15|јуни|1948}} | birth_place = [[Скопје]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2026|2|15|1948|6|15}} | death_place = [[Скопје]], [[Македонија]] | nationality = [[Македонија|Македонка]] | ethnicity = [[Македонци|Македонци]] | known = по улогите во: <br>[[Чук, чук Стојанче]]<br>[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]<br>[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]]<br>[[Ајде да се дружиме]]<br>[[Пред дождот]] | occupation = [[глумица]] | years_active = 1964 - 2016 }} '''Ленче Делова''' ({{роден на|15|јуни|1948}} во [[Скопје]] - {{пн|15|февруари|2026}} во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонска]] [[театар]]ска, [[филм]]ска и [[Телевизија|телевизиска]] [[глумица]]. На сцената на [[Драмски театар - Скопје]], таа настапувала од [[1964]] година како глумец аматер. Во [[1970]] година, таа се вработила во [[Драмски театар - Скопје]] и работела сè до нејзиното пензионирање во [[2013]] година. == Филмографија == Делова ги остварила филмските улоги:<ref>{{нмс| title=Lence Delova| url=https://www.imdb.com/name/nm0217770/ | work= | publisher=IMDb | date= | accessdate=5 февруари 2023}}</ref> {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="3" | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1970 || [[Детективи]] ТВ-филм || |- | 1970 || [[Александра (филм)|Александра]] ТВ-филм || |- | 1971 || [[Веселиот Иван Гулабин]] ТВ-филм || |- | 1975 || [[Илинка (филм)|Илинка]] ТВ-филм || |- | 1977 || [[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија || |- | 1982 || [[Илинден (телевизиска серија)|Илинден]] ТВ-серија || |- | 1982 || [[Тумба, тумба, дивина (филм)|Тумба, тумба, дивина]] ТВ-филм || |- | 1984 || [[Диво месо (филм)|Диво месо]] ТВ-филм || Проститутката |- | 1985 || [[На наш начин]] ТВ-филм || |- | 1985 || [[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија || Зорка |- | 1986 || [[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија || |- | 1987-1990 || [[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија || |- | 1989 || [[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија || |- | 1990 || [[Еурека]] ТВ-серија || |- | 1991 || [[Тетовирање (филм)|Тетовирање]] ТВ-филм || |- | 1991 || [[Болва в' уво]] ТВ-филм || |- | 1991 || [[Опстанок (серија)|Опстанок]] ТВ-серија || |- | 1992 || [[Чернодрински се враќа дома]] ТВ-филм || |- | 1994 || [[Пред дождот (филм)|Пред дождот]] ТВ-филм || Службеник |- | 1995 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || |- | 1997 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- | 1998 || [[Салон Хармони]] ТВ-серија || Љуба |- | 1998 || [[Вујко Вања]] ТВ-филм || Марина |- | 2000 || [[Мајка Тереза]] ТВ-филм || |- | 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || |- | 2010 || [[Од денес за утре]] ТВ-серија || Ружица |- | 2011 || [[Турни ме да Кинисам (серија)|Турни ме да Кинисам]] ТВ-серија || |- | 2014 || [[До балчак]] ТВ-филм || |} == Награди == * 1978: [[Награда „13 Октомври“]] за учество во „''[[Хамлет]]''“ како ликот Офелија * 1996: Награда за најдобро глумечко остварување, доделена за време на МТФ „Војдан Чернодрински“, [[Прилеп]], за улогата на Трајанка во „''Ни ќар - ни зијан''“ * 2006: Награда за животно дело „Војдан Чернодрински“ == Театарски претстави == * Џон Пиплфокс од [[Душан Радовиќ]], р. Сава Конненовиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1965; * Сказна за царот и овчарот од Бошко Труфуновиќ, р. [[Кирил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1965; * Бабината нова оплека и лавот го боли заб од Макс Јаков, [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1965; * Фармерки од Џејмс Лео Херлих, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1965; * Тројанки од [[Еврипид]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1966; * Дупчо Марое од [[Марин Држиќ]], р. [[Крум Стојанов]], [[Драмски театар - Скопје]] 1966; * Принцот и просјакот од Марк Твен, р. Звездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1966; * Танцот на трендафилите од Валери Петров, р. Бојан Дановски, [[Драмски театар - Скопје]] 1967; * Балада на тил ојленшпигел од Гинтер, р. [[Душан Наумовски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Лисистрата од [[Аристофан]], р. Димитар Христов, [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Доживувањата на храбриот шивач од Егон Гинтер, р. [[Кирил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Пештера од [[Миле Неделкоски]], р. Душко Родиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1969; * Балада за лузитанското страшило од Петер Вејс, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1969; * Ветерот во гранките во Сасафра од Рене Де Обалдија, р. Жарко Петан, [[Драмски театар - Скопје]] 1969; * Макбет од [[Вилијам Шекспир]], р. Герег Морган, [[Драмски театар - Скопје]] 1969; * Пепелашка по име Луција од Антони Ходек, р. [[Душан Наумовски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Волшебникот од Оз од Франк Баум, р. Димитар Христов, [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Педаче од Љубиша Ѓокиќ, р. Љубиша Ѓокиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Жената — Ништо од Артур Копит, р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1972; * Елизабета — Хајди од Јохана Шпири, р. Димитар Христов, [[Драмски театар - Скопје]] 1973; * Вишновата градина од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1973; * Најголемиот подвиг на витезот сукало од Роберт Болт, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Легенда за Бошко Бува од Морослав Беровиќ, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Магда — Јане Задрпгаз од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Егор Буричов и другите од [[Максим Горки]], р. Димитар Ќостаров, [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Чук, чук Стојанче од [[Оливера Николова]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Ана — Брод со зелена брада од Маја Грујовиќ, р. Србољуб Станковиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Калуѓерка — Седмо, кради помалку од Дарио Фо, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Хамлет од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977; * Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * [[Диво месо]] од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Кека — Рибарски караници од Карло Голдони, р. [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Александра — Чехов подбивна среќо моја од Леонид Маљугин, р. Сава Маркус, [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Дона — Дон Жаун од Жан Батист, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Девојка — Крвави свадби од Федерико Гарсија Лорка, р. [[Крум Стојанов]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Естер — Виктор или деца на власт од Роже Витрак, р. Жарко Петан, [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Аница — Полнета птица од Фадил Хаџик, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Мара — Косанчиќев Венец бр.7 од Слободан Селениќ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Умна глава од [[Оливера Николова]], р. [[Кирил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1983; * Ивона — Ивона, Кнегиња, Бургундска од Витолд Гомбрович, р. [[Владо Цветановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Папи — Хаос зад кулиси од Мајкл Фрејн, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Марија — Ноќ спроти свети Василиј од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Жената на чевларот — Стапица од Тадеуш Ружевич, р. Богдан Хусаковски, [[Драмски театар - Скопје]] 1987; * Весела — Клаустрофобична комедија од Душан Ковачевиќ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Татко од Август Стримберг, р. [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Кирка — Медеја од Дане Зајц, р. Вито Тауфер, [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Госпожа Балабакова — Чернодрински се враќа дома од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Желката — Прости дарови од Карма Ибзен, р. Карма Ибзен, [[Драмски театар - Скопје]] 1993; * Херетка — Жени во народно собрание од [[Аристофан]], р. Димитар Христов, [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Роза — Игранк во времето на Лунаса од Брајан Фрип, р. Александра Ковачевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Бејб Бортел — Злостори на срцето од Бен Хенли, р. Карма Ебзен, [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Трајанка — Ни ќар ни зијан од [[Братислав Димитров]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1996; * Марина — Вујко Вања од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1997; * Бабата — Падот на невиноста, [[Драмски театар - Скопје]] 2002; * Мама — Мачка во вжештен лимен покрив, [[Драмски театар - Скопје]] 2003; * Баба — Хамлет од Долго Гаштани од Иво Брешан, р. [[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Госпоѓата - Жена ми се вика Борис од Рафи Шарт, р. [[Коле Ангеловски]], 2011; * Тетка Веска — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Љупчо Ѓоргиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Делова, Ленче}} [[Категорија:Глумици од Скопје]] [[Категорија:Починати во Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Добитници на наградата „13 Ноември“]] et35jcdsxf3rojzc002srurfld090t8 5536434 5536433 2026-04-08T22:35:20Z Aprilija50.A.D 119801 /* Театарски претстави */ 5536434 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ленче Делова | image = | image_size = | birth_date = {{роден на|15|јуни|1948}} | birth_place = [[Скопје]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2026|2|15|1948|6|15}} | death_place = [[Скопје]], [[Македонија]] | nationality = [[Македонија|Македонка]] | ethnicity = [[Македонци|Македонци]] | known = по улогите во: <br>[[Чук, чук Стојанче]]<br>[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]<br>[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]]<br>[[Ајде да се дружиме]]<br>[[Пред дождот]] | occupation = [[глумица]] | years_active = 1964 - 2016 }} '''Ленче Делова''' ({{роден на|15|јуни|1948}} во [[Скопје]] - {{пн|15|февруари|2026}} во [[Скопје]]) — [[Македонија|македонска]] [[театар]]ска, [[филм]]ска и [[Телевизија|телевизиска]] [[глумица]]. На сцената на [[Драмски театар - Скопје]], таа настапувала од [[1964]] година како глумец аматер. Во [[1970]] година, таа се вработила во [[Драмски театар - Скопје]] и работела сè до нејзиното пензионирање во [[2013]] година. == Филмографија == Делова ги остварила филмските улоги:<ref>{{нмс| title=Lence Delova| url=https://www.imdb.com/name/nm0217770/ | work= | publisher=IMDb | date= | accessdate=5 февруари 2023}}</ref> {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="3" | '''Година''' | '''Филм''' | '''Улога''' |- | 1970 || [[Детективи]] ТВ-филм || |- | 1970 || [[Александра (филм)|Александра]] ТВ-филм || |- | 1971 || [[Веселиот Иван Гулабин]] ТВ-филм || |- | 1975 || [[Илинка (филм)|Илинка]] ТВ-филм || |- | 1977 || [[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија || |- | 1982 || [[Илинден (телевизиска серија)|Илинден]] ТВ-серија || |- | 1982 || [[Тумба, тумба, дивина (филм)|Тумба, тумба, дивина]] ТВ-филм || |- | 1984 || [[Диво месо (филм)|Диво месо]] ТВ-филм || Проститутката |- | 1985 || [[На наш начин]] ТВ-филм || |- | 1985 || [[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија || Зорка |- | 1986 || [[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија || |- | 1987-1990 || [[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија || |- | 1989 || [[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија || |- | 1990 || [[Еурека]] ТВ-серија || |- | 1991 || [[Тетовирање (филм)|Тетовирање]] ТВ-филм || |- | 1991 || [[Болва в' уво]] ТВ-филм || |- | 1991 || [[Опстанок (серија)|Опстанок]] ТВ-серија || |- | 1992 || [[Чернодрински се враќа дома]] ТВ-филм || |- | 1994 || [[Пред дождот (филм)|Пред дождот]] ТВ-филм || Службеник |- | 1995 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || |- | 1997 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- | 1998 || [[Салон Хармони]] ТВ-серија || Љуба |- | 1998 || [[Вујко Вања]] ТВ-филм || Марина |- | 2000 || [[Мајка Тереза]] ТВ-филм || |- | 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || |- | 2010 || [[Од денес за утре]] ТВ-серија || Ружица |- | 2011 || [[Турни ме да Кинисам (серија)|Турни ме да Кинисам]] ТВ-серија || |- | 2014 || [[До балчак]] ТВ-филм || |} == Награди == * 1978: [[Награда „13 Октомври“]] за учество во „''[[Хамлет]]''“ како ликот Офелија * 1996: Награда за најдобро глумечко остварување, доделена за време на МТФ „Војдан Чернодрински“, [[Прилеп]], за улогата на Трајанка во „''Ни ќар - ни зијан''“ * 2006: Награда за животно дело „Војдан Чернодрински“ == Театарски претстави == * Џон Пиплфокс од [[Душан Радовиќ]], р. Сава Конненовиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1965; * Сказна за царот и овчарот од Бошко Труфуновиќ, р. [[Кирил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1965; * Бабината нова оплека и лавот го боли заб од Макс Јаков, [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1965; * Фармерки од Џејмс Лео Херлих, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1965; * Тројанки од [[Еврипид]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1966; * Дупчо Марое од [[Марин Држиќ]], р. [[Крум Стојанов]], [[Драмски театар - Скопје]] 1966; * Принцот и просјакот од Марк Твен, р. Звездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1966; * Танцот на трендафилите од Валери Петров, р. Бојан Дановски, [[Драмски театар - Скопје]] 1967; * Балада на тил ојленшпигел од Гинтер, р. [[Душан Наумовски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Лисистрата од [[Аристофан]], р. Димитар Христов, [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Доживувањата на храбриот шивач од Егон Гинтер, р. [[Кирил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Пештера од [[Миле Неделкоски]], р. Душко Родиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1969; * Балада за лузитанското страшило од Петер Вејс, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1969; * Ветерот во гранките во Сасафра од Рене Де Обалдија, р. Жарко Петан, [[Драмски театар - Скопје]] 1969; * Макбет од [[Вилијам Шекспир]], р. Герег Морган, [[Драмски театар - Скопје]] 1969; * Пепелашка по име Луција од Антони Ходек, р. [[Душан Наумовски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Волшебникот од Оз од Франк Баум, р. Димитар Христов, [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Педаче од Љубиша Ѓокиќ, р. Љубиша Ѓокиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Жената — Ништо од Артур Копит, р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1972; * Елизабета — Хајди од Јохана Шпири, р. Димитар Христов, [[Драмски театар - Скопје]] 1973; * Вишновата градина од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1973; * Најголемиот подвиг на витезот сукало од Роберт Болт, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Легенда за Бошко Бува од Морослав Беровиќ, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Магда — Јане Задрпгаз од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Егор Буричов и другите од [[Максим Горки]], р. Димитар Ќостаров, [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Чук, чук Стојанче од [[Оливера Николова]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Ана — Брод со зелена брада од Маја Грујовиќ, р. Србољуб Станковиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Калуѓерка — Седмо, кради помалку од Дарио Фо, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976; * Хамлет од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977; * Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * [[Диво месо]] од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Кека — Рибарски караници од Карло Голдони, р. [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Александра — Чехов подбивна среќо моја од Леонид Маљугин, р. Сава Маркус, [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Дона — Дон Жаун од Жан Батист, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Девојка — Крвави свадби од Федерико Гарсија Лорка, р. [[Крум Стојанов]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Естер — Виктор или деца на власт од Роже Витрак, р. Жарко Петан, [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Аница — Полнета птица од Фадил Хаџик, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Мара — Косанчиќев Венец бр.7 од Слободан Селениќ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Умна глава од [[Оливера Николова]], р. [[Кирил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1983; * Ивона — Ивона, Кнегиња, Бургундска од Витолд Гомбрович, р. [[Владо Цветановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Папи — Хаос зад кулиси од Мајкл Фрејн, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Марија — Ноќ спроти свети Василиј од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Жената на чевларот — Стапица од Тадеуш Ружевич, р. Богдан Хусаковски, [[Драмски театар - Скопје]] 1987; * Весела — Клаустрофобична комедија од Душан Ковачевиќ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Татко од Август Стримберг, р. [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Кирка — Медеја од Дане Зајц, р. Вито Тауфер, [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Госпожа Балабакова — Чернодрински се враќа дома од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Желката — Прости дарови од Карма Ибзен, р. Карма Ибзен, [[Драмски театар - Скопје]] 1993; * Херетка — Жени во народно собрание од [[Аристофан]], р. Димитар Христов, [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Роза — Игранк во времето на Лунаса од Брајан Фрип, р. Александра Ковачевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Бејб Бортел — Злостори на срцето од Бен Хенли, р. Карма Ебзен, [[Драмски театар - Скопје]] 1995; * Трајанка — Ни ќар ни зијан од [[Братислав Димитров]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1996; * Марина — Вујко Вања од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1997; * Бабата — Падот на невиноста, [[Драмски театар - Скопје]] 2002; * Мама — Мачка во вжештен лимен покрив, [[Драмски театар - Скопје]] 2003; * Баба — Хамлет од Долго Гаштани од Иво Брешан, р. [[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Госпоѓата - Жена ми се вика Борис од Рафи Шарт, р. [[Коле Ангеловски]], Дом на АРМ 2011; * Тетка Веска — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Љупчо Ѓоргиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Делова, Ленче}} [[Категорија:Глумици од Скопје]] [[Категорија:Починати во Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Добитници на наградата „13 Ноември“]] sgypzdnjsyhel78tspfujd199n304lo 0 1284863 5536216 4699507 2026-04-08T12:14:09Z BosaFi 115936 5536216 wikitext text/x-wiki [[Податотека:UK location in the EU 2016.svg|мини|Обединетото Кралство во портокалова боја и Европската унија (27-те земји-членки) во сина боја.]] На 31 јануари 2020 година [[Обединетото Кралство на Велика Британија и Северна Ирска]] го повлекло своето членство во [[Европската унија]] (ЕУ) и [[Европска заедница за атомска енергија|Европската заедница за атомска енергија]]. Обединетото Кралство е првата и единствена [[Земји членки на Европската Унија|земја членка]] која излегла од ЕУ. Обединетото Кралство било дел од ЕУ и нејзините претходнички ([[Европски заедници|Европските заедници]]) 47 години, од 1 јануари 1973 година. [[Категорија:Обединето Кралство]] [[Категорија:ЕУ]] dto0rsr6a4u409itmw78lu664efvicl 5536218 5536216 2026-04-08T12:16:45Z BosaFi 115936 5536218 wikitext text/x-wiki [[Податотека:UK location in the EU 2016.svg|мини|Обединетото Кралство во портокалова боја и Европската унија (27-те земји-членки) во сина боја.]] На 31 јануари 2020 година [[Обединетото Кралство на Велика Британија и Северна Ирска]] го повлекло своето членство во [[Европската унија]] (ЕУ) и [[Европска заедница за атомска енергија|Европската заедница за атомска енергија]]. Обединетото Кралство е првата и единствена [[Земји членки на Европската Унија|земја членка]] која излегла од ЕУ. Обединетото Кралство било дел од ЕУ и нејзините претходнички ([[Европски заедници|Европските заедници]]) 47 години, од 1 јануари 1973 година. [[Категорија:Обединето Кралство]] 5isxi4to4yns0twcpqbe835ff9hhdth 0 1289682 5536428 5367288 2026-04-08T22:04:53Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5536428 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Albert Nađ, 2007.jpg|thumb|Алберт Наѓ (2007)]] '''Алберт Наѓ ('''[[Земун]], [[29 октомври]] [[1974]]) бил поранешен [[Србија|српски]] [[фудбал]]ер. Настапувал како играч. Од 2017 година работи како фудбалски тренер, а моментално се наоѓа на клупата на Телеоптик. За белградски [[ФК Партизан|Партизан]] играл во два наврати, и тоа првиот пат 1992 до 1996 година, и по втор пат кога се вратил во својот матичен клуб во 2002 година. Веќе во 2003 година заедно со црно-белиот тим обезбедил пласман во [[УЕФА Лига на шампиони 2003/04|Лигата на шампионите.]] Тој одиграл вкупно 406 натпревари во „црно-белиот“ дрес и притоа постигнал 33 гола. Со екипата на Партизан освоил пет шампионски титули и еден трофеј во Купот на Југославија. Покрај за екипата на Партизан настапувал и за составот на Чукарички во Србија, а во странство играл за шпанските клубови [[Реал Бетис]] (1996-1998), Овиедо (1998-2002) и Елче (2001), како и за рускиот тим на Ростов (2007). Одиграл 45 натпревари за СРЈ (СР Југослвија) / [[Србија и Црна Гора|СЦГ(Србија и Црна Гора)]] во [[Фудбалска репрезентација на Србија|државна репрезентација]] и притоа постигнал три гола. Со репрезентацијата настапувал на [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство]] во 2000 година во Белгија и Холандија, како и на [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство во 2006 година]] во Германија. == Клупска кариера == === Партизан === Како роден во [[Земун]], Наѓ започнал да игра фудбал во составот на Телеоптик <ref>{{Наведени вести|url=https://mozzartsport.com/fudbal/vesti/intervju-nedeljom-albert-nad-pripremam-novi-projekat-za-partizan-biznismeni-ne-mogu-sami/98557|title=INTERVJU NEDELJOM - Albert Nađ: Pripremam novi projekat za Partizan, biznismeni ne mogu sami|date=1 март 2015.|access-date=2 ноември 2019.}}</ref> Во екипата на [[ФК Партизан|Партизан]] пристигнал како многу млад (категорија на петлиња) во 1988 година. Ги поминал сите селекции во младинското училиште на клубот, а од 1992 година започнал да настапува во првиот тим.<ref name="fkp">{{Наведени вести|url=http://www.sr.partizan.rs/64640-albert-nad-sportski-direktor-fk-partizan/|title=Albert Nađ – sportski direktor FK Partizan|date=28 јануари 2011.|access-date=2 ноември 2019.|archive-url=https://web.archive.org/web/20200701092740/http://www.sr.partizan.rs/64640-albert-nad-sportski-direktor-fk-partizan/|archive-date=1 јули 2020}}</ref> Во својот прв претстој во дресот на Партизан освоил три шампионски титули (1993, 1994 и 1996) и Купот (1994). На 19-годишна возраст, тој станал најмладиот капитен во историјата на екипата на Партизан (подоцна бил престигнат од [[Стеван Јоветиќ|Јоветиќ]] и од Нинковиќ).<ref>{{Наведени вести|url=https://mondo.rs/Sport/Fudbal/a266112/Ninkovic-najmladji-Partizanov-kapiten.html|title=Ninković najmlađi Partizanov kapiten|date=31 октомври 2012.|access-date=2 ноември 2019.}}</ref> Од 1992 до 1996 година, Наѓ одиграл вкупно 111 натпревари за црно-белиот дрес и постигнал 8 гола додека тренер бил Љубиша Тумбаковиќ. === Шпанија === Во месец јули 1996 година, Наѓ се преселил во Шпанија и потпишал за екипата на [[Реал Бетис|Бетис]] од првата шпанска лига.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://elpais.com/diario/1996/07/08/deportes/836776814_850215.html|title=El Betis ficha a Nadj y negocia con Ferreira|date=8 јули 1996.|publisher=elpais.com|language=es|accessdate=2 ноември 2019.}}</ref> Во неговата прва сезона во Бетис, тој одиграл 30 лигашки натпревари, а клубот завршил на четвртото место во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера дивизион]], зад [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] и [[ФК Барселона|Барселона]], и со ист број на бодови како и третопласираниот клуб на Депортиво. Во Шпанскиот Купекипата на Бетис стигнала до финалето каде биле поразени од составот на Барселона, со голот на [[Луис Фиго]] во продолжението од натпреварот.<ref name="mondo">{{Наведени вести|url=https://mondo.rs/Sport/Fudbal/a1180081/Albert-Nadj-Top-11-intervju-Mondo-Nesa-Petrovic.html|title=Top 11, Albert Nađ: Zamalo da UBIJEM Jarnija!|last=Petrović|first=Nebojša|date=16 април 2019.|access-date=2 ноември 2019.}}</ref> Тој одиграл уште една сезона за Бетис, по што во летото 1998 година бил позајмен на клубот на Овиедо, кој исто така бил член на Примера дивизијата. Во месец јули 1999 година, клубот на Овиедо го откупил договорот на Наѓ од екипата на Бетис.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/1999/07/22/srpski/S99072105.shtm|title=Ovijedo otkupio Nađa|date=21 јули 1999.|publisher=glas-javnosti.rs|accessdate=2 ноември 2019.|archive-date=2022-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202120511/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/1999/07/22/srpski/S99072105.shtm|url-status=dead}}</ref> Откако го загубил местото во тимот на Овиедо, Наѓ заминал на како позајмен играч во второлигашот Елче, со кого се борел на последниот натпревар за опстанок во Сегунда дивизион.<ref name="mondo"/> По истекот на времето како позајмен играч, тој се вратил во составот на Овиедо, кој во меѓувреме испаднал од Примера дивизијата, па Наѓ во овој клуб во сезоната 2001/02 играл во Сегунда дивизијата.<ref name="mondo" /> Во месец август 2002 година, Наѓ го напуштил тимот на Овиедо откако клубот потпаднал во финансиски тешкотии.<ref name="mondo" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://as.com/masdeporte/2002/08/23/polideportivo/1030076076_850215.html|title=Nadj: "Me mintieron durante tres años"|date=23 август 2002.|publisher=as.com|language=es|accessdate=2 ноември 2019.}}</ref> === Враќање во Партизан === Во месец септември 2002 година, Наѓ се вратил во екипата на Партизан.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2002&mm=09&dd=24&nav_id=70943|title=Albert Nadj potpisao za Partizan|date=24 септември 2002.|access-date=2 ноември 2019.}}</ref> Тој останал во црно-белиот дрес во следните пет години и освоиl уште две титули (2003, 2005). Бил дел од тимот кој се пласирал во групната фаза од [[УЕФА Лига на шампиони 2003/04|Лигата на шампионите во 2003]] година. Тој исто така бил член на генерацијата која во сезоната 2004/05 го играла осминафиналето на тогашната УЕФА лига, а денес позната како Лига Европа.<ref name="fkp"/> Тој ги напуштил популарните црно-бели во јули 2007 година, откако спогодбено го раскинал договорот со клубот.<ref>{{Наведени вести|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=442&akcija=show&prikaz1=2007&prikaz2=7&sec=2|title=Nađ sporazumno napustio Partizan!|date=23 јули 2007.|access-date=2 ноември 2019.}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска}}</ref> Наѓ за двата престоја во Партизан, сметајќи ги официјалните и пријателските натпревари, одиграл вкупно 406 натпревари во „црно-белиот“ дрес и постигнал 33 гола.<ref>[http://www.sr.partizan.rs/istorija-kluba/igraci-od-1945-do-danas/ Сви регистровани играчи Партизана од 1945 – 2015] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200701163854/http://www.sr.partizan.rs/istorija-kluba/igraci-od-1945-do-danas/ |date=2020-07-01 }}, sr.partizan.rs</ref> === Ростов и Чукарички === Во месец август 2007 година, Наѓ заедно со голманот Ивица Краљ потпишале договор со рускиот прволигаш Ростов.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2007&mm=08&dd=08&nav_id=258531|title=Nađ uz Kralja u Rostovu|date=8 август 2007.|access-date=2 ноември 2019.}}</ref> Во тоа време, [[Руска премиер лига|руската Премиер лига]] се играла од месец март до месец ноември. Наѓ за новиот клуб одиграл само седум првенствени натпревари. Екипата на Ростов испаднала од Премиер лигата, а Алберт Наѓ и Ивица Краљ по завршувањето на сезоната во ноември 2007 година го напуштиле клубот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2007&mm=11&dd=28&nav_id=274196|title=Nađ i Kralj slobodni igrači|date=28 ноември 2007.|access-date=2 ноември 2019.}}</ref> Во месец јануари 2008 година, Алберт Наѓ се вратил во српскиот фудбал и потпишал договор со суперлигашот екипата на Чукарички.<ref>{{Наведени вести|url=https://mondo.rs/Sport/Fudbal/a86003/Nadj-potpisao-za-Cukaricki.html|title=Nadj potpisao za Čukarički|date=18 јануари 2008.|access-date=2 ноември 2019.}}</ref> За сезоната и половина која ја минал во Чукарички, Наѓ одиграл 33 натпревари во Супер лигата. Последниот натпревар во кариерата го одиграл на 30 мај 2009 година, во последното коло од првенството 2008/09, кога екипата на Партизан гостувала кај Чукарички на [[Баново Брдо]].<ref>{{Наведени вести|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=375&akcija=show&prikaz1=2009&prikaz2=5&sec=2|title=To bi bilo to...|date=30 мај 2009.|access-date=2 ноември 2019.}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2009&mm=05&dd=30&nav_id=363319|title=Nađ i Pantelić završili karijeru|date=30 мај 2009.|access-date=2 ноември 2019.}}</ref> Тогашните соиграчи од Чукарички му подготвиле оригинален подарок за да се прости од активниот фудбал. Имено, тие донеле пензионерско столче до центарот на игралиштето, и го турнале Наѓ во него, а потоа го покриле со ќебе кое го симболизирало негово пензионирање.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.fkcukaricki.com/post/na-danasnji-dan-pre-deset-godina-albert-nad-zavrsio-igracku-karijeru-u-dresu-cukarickog|title=Na današnji dan, pre deset godina: Albert Nađ završio igračku karijeru u dresu Čukaričkog|access-date=2 ноември 2019.}}{{Мртва_врска|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Репрезентација == Својот прв натпревар за [[Фудбалска репрезентација на Србија и Црна Гора|сениорската репрезентација на СР Југославија]] го имал на 23 декември 1994 година, на пријателскиот натпревар против репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил,]] кој се одиграл на стадионот Олимпико Монументал во градот Порто Алегре.<ref name="rp">{{Наведени вести|url=http://www.reprezentacija.rs/nadj-albert/|title=Albert Nađ|access-date=2 ноември 2019.}}</ref> На неговиот втор натпревар, кој се одиграл на 31 јануари 1995 година, против селекцијата на Хонгконг, тој го постигнал својот прв гол во националниот дрес.<ref name="rp" /> Наѓ со одлука на селекторот Слободан Сантрач не отпатувал на [[Светско првенство во фудбал 1998|Светското првенство 1998]] година во Франција, иако ги одиграл речиси сите натпревари во квалификациите, на позицијата лев бек.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.kurir.rs/sport/fudbal/1504757/albert-nad-santrac-me-je-sklonio|title=Albert Nađ: Santrač me je sklonio|date=12 август 2014.|access-date=2 ноември 2019.}}</ref> Две години подоцна, со новиот селектор [[Вујадин Бошков]], Наѓ се нашол на списокот на играчи за [[Европско првенство во фудбал 2000|ЕП 2000]] година во Белгија и Холандија. На тоа првенство тој настапил на два натпревари од групната фаза, првиот во нерешениот натпревар против составот на [[Фудбалска репрезентација на Словенија|Словенија]] (3:3) и вториот натпревар во победата над репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] (1:0).<ref name="rp"/> По четиригодишна пауза, Наѓ повторно настапил за државната репрезентација дури во април 2004 година кога тренер на репрезентацијата бил [[Илија Петковиќ]]. Тој ги одиграл сите 90 минути од пријателскиот натпревар со составот на Северна Ирска (1:1).<ref name="rp"/> Настапил и на два натпревари во успешните квалификации за [[Светско првенство во фудбал 2006|Светското првенство во 2006]] година во Германија. Тоа биле во победите против репрезентациите на [[Фудбалска репрезентација на Литванија|Литванија]] (0:2) на гостински терен и против [[Фудбалска репрезентација на Босна и Херцеговина|Босна и Херцеговина]] (1:0) на домашен терен во Белград.<ref name="rp" /> Тренерот Илија Петковиќ го вклучил Алберт Наѓ на дефинитивниот список на играчи кои ќе патуваат на Светското првенство во Германија,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2006&mm=05&dd=16&nav_id=197725|title=Petković saopštio spisak|date=16 мај 2006.|access-date=2 ноември 2019.}}</ref> па така Наѓ добил можност да игра на Светското првенство во неговите поодминати години. На Светското првенство во Германија, [[Фудбалска репрезентација на Србија и Црна Гора|репрезентативците на СЦГ]] ги загубиле сите три натпревари, а Алберт Наѓ бил дел од тимот. Тој го одиграл целиот натпревар против селекцијата на [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]], едно полувреме против репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] и половина час против составот на [[Фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]] кога морал да го напушти натпреварот поради два жолти картони.<ref name="mondo"/> Натпреварот против Брегот на Слоновата Коска бил и негов последен во националниот дрес.<ref name="rp"/> == По крајот на играчката кариера == Алберт Наѓ станал член на Управниот одбор на ФК Партизан во 2009 година, каде што ја добил улогата на координатор на спортските селекции на клубот. Како координатор ја извршувал и должноста спортски директор во сезоната 2010/11 кога Партизан по втор пат се квалификувал во групната фаза од Лигата на шампионите на УЕФА.<ref name="fkp"/> За спортски директор на ФК Партизан Наѓ бил именуван со одлука на УО од 29.05.2013 година.<ref name="fkp"/> На таа функција бил точно една година кога ја напуштил по истекот на неговиот договор.<ref>{{Наведени вести|url=https://mozzartsport.com/fudbal/vesti/razlaz-nada-i-partizana-ovo-mi-je-bio-poslednji-dan-na-poslu/156735|title=Razlaz Nađa i Partizana: Ovo mi je bio poslednji dan na poslu!|date=30 мај 2014.|access-date=2 ноември 2019.}}</ref> Во месец јануари 2017 година станал спортски директор на клубот од српската лига, екипата на Раковица,<ref>{{Наведени вести|url=https://mozzartsport.com/fudbal/vesti/a-sad-nesto-sasvim-drugacije-albert-nad-sportski-direktor-u-srpskoj-ligi/182410|title=A sad nešto sasvim drugačije: Albert Nađ sportski direktor u Srpskoj ligi|date=21 јануари 2017.|access-date=2 ноември 2019.}}</ref> а истата година бил назначен за тренер на овој клуб, што е негов прв тренерски ангажман во кариерата.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:660700-Nadj-Svestan-sam-da-sam-jos-u-trenerskim-pelenama|title=Nađ: Svestan sam da sam još u trenerskim pelenama|date=17 април 2017.|access-date=2 ноември 2019.}}</ref> Во месец август 2019 година започнал да работи како помошник на тренерот [[Саво Милошевиќ]] во првиот тим на Партизан,<ref>{{Наведени вести|url=https://mozzartsport.com/fudbal/vesti/albert-nad-u-partizanovom-strucnom-stabu/334616|title=Albert Nađ u Partizanovom stručnom štabu|date=9 август 2019.|access-date=2 ноември 2019.}}</ref> а на 31 октомври 2019 година ја презел филијалата на екипата на Партизан, тимот на Телеоптик.<ref>{{Наведени вести|url=https://mozzartsport.com/fudbal/vesti/zvanicno-albert-nad-trener-teleoptika/341250|title=Zvanično: Albert Nađ trener Teleoptika štabu|date=31 октомври 2019.|access-date=2 ноември 2019.}}</ref> == Трофеи == === Партизан === * Освоено е [[Прва фудбалска лига на СР Југославија|Првенството на СРЈ / СЦГ]] (5): 1992/93, 1993/94, 1995/96, 2002/03, 2004/05. * Освоен е Купот на СР Југославија (1): 1993/94. == Статистика == === Клупска статистика === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |Клуб ! rowspan="2" |Сезона ! colspan="2" |Лигашки натпревари ! colspan="2" |Куп натпревари ! colspan="2" |Континентални или Европски натпревари ! colspan="2" |Вкупно |- !Натпревари !Голови !Натпревари !Голови !Натпревари !Голови !Натпревари !Голови |- | rowspan="5" |[[ФК Партизан|Партизан]] |1992/93 |25 |1 | | | colspan="2" |— |25 |1 |- |1993/94 |30 |2 | | | colspan="2" |— |30 |2 |- |1994/95 |30 |3 | | | colspan="2" |— |30 |3 |- |1995/96 |26 |2 | | | colspan="2" |— |26 |2 |- !Вкупно !111 !8 ! ! ! colspan="2" |— !111 !8 |- | rowspan="3" |[[Реал Бетис|Бетис]] |1996/97 |30 |0 |6 |0 | colspan="2" |— |36 |0 |- |1997/98 |25 |1 |3 |0 |3 |0 |31 |1 |- !Вкупно !55 !1 !9 !0 !3 !0 !67 !1 |- |Овиедо (како позајмен играч) |1998/99 |27 |1 |2 |0 | colspan="2" |— |29 |1 |- | rowspan="2" |Овиедо |1999/00 |16 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |16 |0 |- |2000/01 |3 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |3 |0 |- |Елче (како позајмен играч) |2000/01 |16 |1 |0 |0 | colspan="2" |— |16 |1 |- | rowspan="2" |Овиедо |2001/02 |24 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |24 |0 |- !Вкупно !70 !1 !2 !0 ! colspan="2" |— !72 !1 |- | rowspan="6" |[[ФК Партизан|Партизан]] |2002/03 |10 |0 |1 |0 |0 |0 |11 |0 |- |2003/04 |24 |0 |3 |0 |8 |0 |35 |0 |- |2004/05 |20 |2 |2 |0 |8 |0 |30 |2 |- |2005/06 |28 |2 |0 |0 |6 |0 |34 |2 |- |2006/07 |9 |1 |3 |0 |1 |0 |13 |1 |- !Вкупно !91 !5 !9 !0 !23 !0 !123 !5 |- |Ростов |2007 |7 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |7 |0 |- | rowspan="3" |Чукарички |2007/08 |9 |0 |1 |0 | colspan="2" |— |10 |0 |- |2008/09 |24 |1 |0 |0 | colspan="2" |— |24 |1 |- !Вкупно !33 !1 !1 !0 ! colspan="2" |— !34 !1 |- ! colspan="2" |Вкупно во кариерата !383 !17 !21 !0 !26 !0 !430 !17 |} === Репрезентативна статистика === {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација ! Година ! Натпревари ! Голови |- | rowspan="9" style="vertical-align:center" | [[Фудбалска репрезентација на Србија и Црна Гора|СР Југославија]] | 1994 година | 1 | 0 |- | 1995 година | 7 | 1 |- | 1996 година | 7 | 0 |- | 1997 година | 6 | 0 |- | 1998 година | 4 | 0 |- | 1999 година | 5 | 2 |- | 2000 година | 5 | 0 |- | 2001 година | 0 | 0 |- | 2002 година | 0 | 0 |- | rowspan="4" style="vertical-align:center" | [[Фудбалска репрезентација на Србија и Црна Гора|Србија и Црна Гора]] | 2003 година | 0 | 0 |- | 2004 година | 1 | 0 |- | 2005 година | 4 | 0 |- | 2006 година | 5 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 45 ! 3 |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{FIFA player|158775}} * {{Nfteams|11083}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Н}} [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2006]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Партизан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Бетис]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Овиедо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Елче]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ростов]] [[Категорија:Српски фудбалски тренери]] [[Категорија:Српски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 1974 година]] e1poqzws8a18z27a2q7br22lz9dcihx 0 1289749 5536458 5421267 2026-04-09T00:15:28Z Buli 2648 5536458 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Велика Лавра | native_name = {{lang|el|Μεγίστη Λαύρα}} | image = Megistis Lavras 3.jpg | alt = | caption = | full = Свет манастир Велика Лавра | order = [[Вселенска патријаршија]] | established = | disestablished = | dedication = [[Благовештение]] | diocese = | churches = | founder = [[Атанасиј Атонски]] | abbot = | prior = | archbishop = | bishop = | archdeacon = | people = | status = | functional_status = | heritage_designation = | designated_date = | completed_date = | location = [[Света Гора]], [[Грција]] | map_type = Света Гора | coord = {{coord|40.171111|24.382778|display=inline,title}} | iso_region = | public_access = Само за мажи | other_info = }} '''Манастирот Велика Лавра''' ({{langx|el|Μονή Μεγίστης Λαύρας}}) е првиот манастир изграден на [[Света Гора]]. Се наоѓа на југоисточното подножје на планината Атос на надморска височина од 160 m. Основањето на манастирот во 963 година од [[Атанасиј Атонски]] го означува почетокот на организираниот монашки живот на Света Гора. Атанасиј ја започнал изградбата на Великата Лавра по одобрение на византискиот цар Роман II, а неговиот наследник Никифор II Фока бил голем пријател на Атанасиј, и му помагал на разни начини. Конечно во 963 година била изградена главната манастирска црква посветена на Благовештението Богородично, и наскоро започнале да пристигнуваат луѓе од разни народности со желба да живеат монашки живот под управување на Атанасиј. Политиката на поддршка ја продолжиле и наследниците на Фока, Јован I Цимискиј и Василиј II, и покрај извесните несогласувања со Атанасиј. {{Манастири на Света Гора}} [[Категорија:Манастири на Света Гора]] nlsncy4cctvyk1lfaxz1jixpnwqa0nu 0 1289846 5536465 5421271 2026-04-09T00:20:47Z Buli 2648 /* Наводи */ 5536465 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Симонопетра | native_name = Σιμωνόπετρα | native_name_lang = el | image = Simonopetra Aug2006.jpg | alt = | caption = Јужен изглед на манастирот. | full = Свет манастир Симонопетра | other_names = | order = [[Цариградска патријаршија]] | established = 13ти век | disestablished = | dedication = [[Рождество Христово]] | diocese = [[Света Гора]] | churches = | founder = [[Симон Атонски]] | prior = | people = | status = | functional_status = | heritage_designation = | designated_date = | completed_date = | location = [[Света Гора]], [[Грција]] | map_type = Mount Athos | coord = {{coord|40.189722|24.245556|type:landmark|format=dms|display=inline,title}} | public_access = Само за мажи | other_info = }} '''Симонопетра''' ({{langx|el|Σιμωνόπετρα}}, во буквален превод: "Симонова карпа") е [[православие|православен]] [[манастир]] на [[Света Гора]] во [[Грција]]. Симонопетра се наоѓа на 13-то место во хиерархијата на светогорските манастири. Манастирот се наоѓа на јужниот дел од Светогорскиот Полуостров, помеѓу пристаништето [[Дафни]] и [[манастирот Григоријат]]. Изграден е на врвот на една огромна карпа, кој практично виси на 330 метри над морето.<ref name="athosgrweb">[http://www.mountathos.gr/active~mode~en%7Be2df7881-1e72-47d8-9ff6-05698b61f327%7DView.html mountathos.gr] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108012919/http://www.mountathos.gr/active~mode~en%7Be2df7881-1e72-47d8-9ff6-05698b61f327%7DView.html |date=2007-01-08 }}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Манастири на Света Гора}} [[Категорија:Манастири на Света Гора]] 01rng0rr1d7rdbtp6mhctivj3nyghrw 0 1291651 5536522 5335607 2026-04-09T11:06:58Z Dandarmkd 31127 5536522 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Напад Врз Цивили|title=Масакр во Шаховиќи|date={{start date|1924|11|09}}-<br />{{end date|1924|11|10}}|numparts=<!-- or | numpart = -->|weapons=|susperps=<!-- or | susperp = -->|perpetrators=православни христијани од [[Бијело Поље]] и [[Колашин]]|injuries=|fatalities=|type=|timezone=|time=|coordinates={{coord|43.0578|N|19.6364|E|source:wikidata|display=inline}}|partof=|target=|location=|map_caption=|map_alt=|map_size=|map=|caption=Тела на жртвите|alt=|image_size=|image=Sahovici crime photo by Montenegro state archive.jpg|dfens=<!-- or | dfen = -->}} '''Масакрот во Шаховиќи''' бил масакр на муслиманското население во [[Кралство Југославија|југословенското]] село Шаховиќи (денешно Томашево во [[Црна Гора]]) и соседните села во регионот на Долниот Колашин. Тој бил извршено на 9 и 10 ноември 1924 година од страна на толпа од 2.000 православни христијани од Колашин и [[Бијело Поље]], кои барале одмазда за претходното убиство на Бошко Бошковиќ, гувернер на областа. Масакрот бил поттикнат од гласините дека извршител бил антијугословенскиот водач Јусуф Мехоњиќ.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=b6ktAQAAIAAJ|title=Nga Kosova për Kosovën: profile biografike personalitetesh dhe luftëtarësh të shquar : studime, skica, publicistikë, dokumente, ilustrime|last=Verli|first=Marenglen|date=2006|publisher=Botimpex|isbn=9994380117}}</ref> Со текот на времето, се дознало дека Бошковиќ бил убиен од членови на ривалскиот клан, Ровчани. По масакрот многу муслимани избегале од регионот. == Заднина == [[Податотека:Bosko_Boskovic,_died_in_1924.jpg|лево|мини|174x174пкс| Бошко Бошковиќ, началник на округот Колашин]] Мотивот за масакрот е убиството на Бошко Бошковиќ, началникот на Колашинската жупанија. Бошковиќ бил убиен во заседа од непознати напаѓачи на 7 ноември 1924 година, додека патувал од Мојковац до Шаховиќи. Во овој период, во поголемиот дел од Долно Колашин дејствувала група антијугословенски бунтовници. Нивниот водач бил Јусуф Мехоњиќ (познат и како Исуф Механи), [[Качаци|качак]] и член на Комитетот за национална одбрана на Косово <ref>{{Наведена книга|title=Lahutarët e Sanxhakut të Pazarit të R|last=Neziri|first=Zymer Ujkan|date=2020|publisher=Instituti Albanologjik, Prishtinë|page=69}}</ref> од Шаховиќи.<ref name="Komnenić-DžakovićĐurović1994">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PnvlAAAAMAAJ|title=U spomen Vukomanu Džakoviću|last=Komnenić-Džaković|first=Jelisavka|last2=Đurović|first2=Žarko|publisher=Stručna knjiga|year=1994|page=21}}</ref> Локалните црногорски власти го издвоија Јусуф Мејоњиќ, и покрај тоа што тој бил во Албанија за време на убиството,<ref>{{Наведена книга|title=Lahutarët e Sanxhakut të Pazarit të R|last=Neziri|first=Zymer Ujkan|date=2020|publisher=Instituti Albanologjik, Prishtinë|page=71}}</ref> и населението на Шаховиќи како активно во убиството на Бошковиќ и истиот ден беше издадена наредба да се конфискува целото оружје во поседување на населението на Шаховиќи и Павино Поље. Бошковиќ бил погребан на 9 ноември 1924 година. Во говорите одржани за време на неговиот погреб, православното население на Шаховиќ го обвини муслиманското население на Шаховиќ за неговата смрт. Адил Зулфикарпашиќ нагласува дека Шаховиќи и Павино Поље биле разоружани два дена пред масакрот. Локалните власти уапсија 31 маж од Шаховиќи на 7 ноември 1924 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=pz9pAAAAMAAJ|title=Историјски записи|publisher=с.н.|year=1986|page=150}}</ref> По настаните од масакрот, се покажа дека убијците на Бошковиќ биле членови на кланот од Ровча, ривалско племе на неговото. == Масакр == [[Податотека:Jusuf_Mehoniqi.jpg|мини|311x311пкс| Јусуф Мехоњиќ/Исуф Механи, локален бунтовник]] Зулфикарпашиќ заклучил дека масакрот го извршиле вооружени лица од Колашин и Бијело Поље кои го координирале нивниот напад на Шаховиќи и Павино Поље на фронтот широк 19 километри.<ref name="Zulfikarpašić1984">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=J3RpAAAAMAAJ|title=Bosanski pogledi: nezavisni list muslimana Bosne i Hercegovine u iseljeništvu, 1960-1967|last=Zulfikarpašić|first=Adil|publisher=Bosanski Inst.|year=1984}}</ref> Постојат различни проценки за бројот на жртвите. Некои извори проценуваат 600,<ref name="Vulliamy1994">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BI9pAAAAMAAJ|title=Seasons in Hell: Understanding Bosnia's War|last=Vulliamy|first=Ed|publisher=Simon & Schuster, Limited|year=1994|isbn=978-0-671-71345-4|page=35|quote=A wave of violence was unleashed against Muslims in the early 1920s. Three thousand extrajudicial murders were chronicled in 1924 in eastern Herzegovina alone, 600 of them during the massacre of two villages, Sahovici and Pavino Polje.}}</ref> додека некои извори до 900, сите тие нагласуваат дека меѓу жртвите има многу жени и деца.<ref name="Hajdaparšić1996">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=OcIwAAAAMAAJ|title=Kolašinska kapetanija i bošnjački narod|last=Hajdaparšić|first=Raif|publisher=Udruženje Bošnjaka Porijeklom iz Sandžaka|year=1996|page=112}}</ref> Некои извори проценуваат дека бројот на жртвите е 3.000.<ref name="Omrčanin1957">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=p7cMAAAAIAAJ|title=Istina o Draži Mihailoviću|last=Omrčanin|first=Ivo|publisher=Logos|year=1957|page=67}}</ref> Според официјалниот извештај, масакрот го извршиле селани од Колашинското село Поља, членови на братството на убиениот Бошковиќ, кои убиле 120 муслимани, а запалиле и ограбиле 45 куќи.<ref name="Rastoder2000">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=I6gVAQAAIAAJ|title=Političke stranke i Crnoj Gori 1918-1929|last=Rastoder|first=Šerbo|publisher=Conteco-Bar|year=2000|page=554}}</ref> Масакрот го опишал [[Милован Ѓилас]] во книгата ''Земја без правда'', врз основа на сведочењето на неговиот татко Никола, кој учествувал во масакрот.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=vRlXAAAAYAAJ|title=The South Slav Journal|publisher=Dositey Obradovich Circle|year=1983|page=8}}</ref> == Последици == Муслиманските славни и водачи од Шаховиќи кои го преживеале масакрот напишале меморандум до кралот [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар I.]] Во отсуство на соодветна реакција од југословенската влада, сите муслимани од Шаховиќи емигрирале од нивното село, повеќето од нив во Босна и Херцеговина. Многу муслимани од областа Бијело Поље побегнале од регионот и емигрирале во [[Турција]]. == Наводи == {{Наводи|30em}} [[Категорија:Масакри во Југославија]] [[Категорија:Општина Бијело Поље]] dcczgfnx5ld7kmm4my1hxg016swczmg 0 1293938 5536321 4742072 2026-04-08T19:19:31Z Andrew012p 85224 5536321 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|official_name=Дол|population_density_km2=auto|population_as_of=2020|area_total_km2=0,43|pushpin_map_caption=Местоположба во Словенија.|subdivision_name3=[[Општина Кршко|Кршко]]|subdivision_name2=[[Посавски статистички регион|Посавски]]|timezone=[[Средноевропско време|UTC+1]]|subdivision_type2=[[Статистички региони во Словенија|Статистички регион]]|subdivision_type1=Традиционален регион|subdivision_name={{SLO}}|subdivision_type=Држава|coordinates_region=SI|elevation_m=231,2|subdivision_name1=[[Долењска]]|postal_code=8312|longd=15|subdivision_type3=[[Општини во Словенија|Општина]]|pushpin_label_position=left|coordinates_type=region:SI_type:adm1st|longEW=E|longs=56|longm=28|lats=10.6|pushpin_map=Словенија|latNS=N|latm=51|latd=45|postal_code_type=Пошт. бр.|native_name=Dol|population_total=27}}'''Дол''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Dol'') — населба во [[Општина Кршко]] во Источна [[Словенија]]. Областа е дел од историскиот регион [[Долењска]]. Населбата сега е вклучена во [[Посавски статистички регион|Посавскиот статистички регион]].{{Кршко}} [[Категорија:Општина Кршко]] oo99nrt3njyamexmp6cpik1mw8fg24m 0 1294169 5536209 4742511 2026-04-08T12:04:19Z BosaFi 115936 5536209 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Нотрањска|seal_alt=|settlement_type=[[Историско-географска област]]|image_skyline=Poljé de Cerknica (2731986287).jpg|image_alt=|image_caption=<small>[[Церкинчко Езеро]]</small>|image_flag=Flag of Krain.svg|flag_alt=|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=|image_shield=Carniola Arms.svg|nickname=|motto=|image_map=AvI Innerkrain oder der Adelsberger Kreis.jpg|map_alt=|map_caption=Мапа на Нотрањска од 18 век|pushpin_label_position=|area_note=|shield_alt=|subdivision_type2=|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Држава|subdivision_name=[[Словенија]]|subdivision_type1=|subdivision_name1=|coordinates=|subdivision_type3=|subdivision_name2=|subdivision_name3=|area_footnotes=|area_urban_footnotes=|area_rural_footnotes=|area_metro_footnotes=|area_magnitude=|pushpin_map=|native_name=<i>Notranjska</i>|area_blank1_km2=|area_blank1_ha=|area_blank2_title=<!-- square kilometers -->|area_total_km2=|area_land_km2=|area_water_km2=|area_urban_km2=|area_rural_km2=|area_metro_km2=|area_blank2_ha=|area_blank2_km2=<!-- hectares -->|area_total_ha=|area_land_ha=|area_water_ha=|area_urban_ha=|area_rural_ha=|area_metro_ha=|area_rank=|area_water_percent=|population_as_of=|area_blank1_title=|width_km=|dimensions_footnotes=|elevation_footnotes=|population_footnotes=|population_total=|length_km=|population_demonym=|population_density_km2=auto|population_note=|timezone1=|utc_offset1=|timezone1_DST=|utc_offset1_DST=|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|footnotes=}} [[Податотека:Borders_of_the_Historical_Habsburgian_Lands_in_the_Republic_of_Slovenia.png|врска=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Borders_of_the_Historical_Habsburgian_Lands_in_the_Republic_of_Slovenia.png|десно|мини|300x300пкс|Tрадиционални региони во Словенија.{{ordered list|[[Приморска]]|[[Крањска]]: 2a [[Горењска]], 2b Нотрањска, 2c [[Долењска]]|[[Корушка (Словенија)|Корушка]]|[[Штаерска (Словенија)|Штаерска ]]|[[Прекмурје]]}}]] '''Нотрањска''' ([[Словенечки јазик|словенечки]]: ''Notranjska''; [[Германски јазик|германски]]: ''Innerkrain'') — еден од 8-те [[Статистички региони во Словенија|традиционалните региони]] на кои е поделена [[Словенија]]. [[Категорија:Историски области во Словенија]] fviz1flizj17k9q9sk8wd8skxrvjn4k 0 1297987 5536554 5241331 2026-04-09T11:47:56Z Dandarmkd 31127 5536554 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Брежине |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = Село |motto = |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = Montenegro |pushpin_label_position = left<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption = Location within Montenegro |pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] |subdivision_name = {{MNE}} |subdivision_type1 = [[Општини во Црна Гора|Општина]] |subdivision_name1 = [[File:Podgorica Coat of Arms.png|15px]] [[Главен град Подгорица|Подгорица]] |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 100 |population_density_km2 = |timezone = [[Средноевропско време|СЕВ]] |utc_offset = +1 |timezone_DST = [[Средноевропско летно време|СЕЛВ]] |utc_offset_DST = +2 |coordinates = {{coord|42.394740|N|19.126343|E|source:wikidata|display=title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''Брежине''' - [[село]] во [[Општини во Црна Гора|административната единица]] [[Главен град Подгорица]], [[Црна Гора]]. == Демографија == Според пописот од 2011 година, неговото население било 100.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.monstat.org/cg/page.php?id=536&pageid=322|title=Tabela N1. Stanovništvo prema nacinalnoj odnosno etničkoj pripadnosti po naseljima, Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Crnoj Gori 2011. godine|publisher=[[Управа за статистика на Црна Гора]]|language=cnr|accessdate=9 април 2022}}</ref> {| class="wikitable" |+Етничката припадност во 2011 г ! width="100px" | Етничка припадност ! width="80px" | Број ! width="80px" | Процент |- | [[Црногорци]] | 67 | 67,0% |- | [[Црногорски Срби|Срби]] | 22 | 22,0% |- | други/непријавени | 11 | 11,0% |- | '''Вкупно''' | '''100''' | '''100%''' |} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Општина Подгорица]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Населени места во Црна Гора]] [[Категорија:Географски никулци за Црна Гора]] tfoy4v6d61n3y7qxkw8cmxkkd2zsqpu 2 1300155 5536456 5503512 2026-04-08T23:55:36Z ListeriaBot 65467 Wikidata list updated [V2] 5536456 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . ?item wdt:P27 wd:Q221 . FILTER NOT EXISTS { ?wfr schema:about ?item . ?wfr schema:isPartOf <https://mk.wikipedia.org/>.} OPTIONAL {?item wikibase:sitelinks ?linkcount .} # count of sitelinks } limit 1000 |sort=label |columns=number:#,label:Article,description,p569,p570,p18,item,?linkcount:site links |thumb=100 |links=red }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Article ! description ! датум на раѓање ! датум на смрт ! слика ! item ! site links |- | style='text-align:right'| 1 | [[Ajna Isejni]] | | 2004-11-11 | | | [[:d:Q98091703|Q98091703]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2 | [[Albina Pljakaj]] | | 2001-01-01 | | | [[:d:Q135366226|Q135366226]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3 | [[Aleksandra Ivanova]] | | 1993-04-30 | | | [[:d:Q135376754|Q135376754]] | 0 |- | style='text-align:right'| 4 | [[Aleksandra Kolovska]] | | 2004-02-23 | | | [[:d:Q116690280|Q116690280]] | 1 |- | style='text-align:right'| 5 | [[Aleksandra Krstevska]] | | 1999-08-12 | | | [[:d:Q135367856|Q135367856]] | 0 |- | style='text-align:right'| 6 | [[Aleksandra Murgoska]] | | 1988-01-27 | | | [[:d:Q135381141|Q135381141]] | 0 |- | style='text-align:right'| 7 | [[Aleksandra Pavlovska]] | | 1990-12-29 | | | [[:d:Q135381138|Q135381138]] | 0 |- | style='text-align:right'| 8 | [[Aleksandra Pesevska]] | | 1977-12-01 | | | [[:d:Q135388431|Q135388431]] | 0 |- | style='text-align:right'| 9 | [[Aleksandra Ristovska]] | | 1983-04-12 | | | [[:d:Q135386535|Q135386535]] | 0 |- | style='text-align:right'| 10 | [[Aleksandra Stojanovska]] | | 1994-07-25 | | | [[:d:Q135375506|Q135375506]] | 0 |- | style='text-align:right'| 11 | [[Aleksandra Stojanovska]] | | 1978-08-28 | | | [[:d:Q135388430|Q135388430]] | 0 |- | style='text-align:right'| 12 | [[Aleksandra Trpkovska]] | | 1985-04-10 | | | [[:d:Q135386543|Q135386543]] | 0 |- | style='text-align:right'| 13 | [[Aleksandra Veleva]] | | 1985-09-01 | | | [[:d:Q135385531|Q135385531]] | 0 |- | style='text-align:right'| 14 | [[Amina Lichina]] | | 2002-03-05 | | | [[:d:Q135358744|Q135358744]] | 0 |- | style='text-align:right'| 15 | [[Ana Angelovska]] | | 2006-02-11 | | | [[:d:Q135358414|Q135358414]] | 0 |- | style='text-align:right'| 16 | [[Ana Cvetkovska]] | | 2003-06-04 | | | [[:d:Q135362451|Q135362451]] | 0 |- | style='text-align:right'| 17 | [[Ana Dogazanska]] | | 1990-09-07 | | | [[:d:Q135381131|Q135381131]] | 0 |- | style='text-align:right'| 18 | [[Ana Ivetikj]] | | 2007-09-28 | | | [[:d:Q135355870|Q135355870]] | 0 |- | style='text-align:right'| 19 | [[Ana Kafedziska]] | | 1978-01-19 | | | [[:d:Q136615006|Q136615006]] | 0 |- | style='text-align:right'| 20 | [[Ana Kirkovska]] | | 1994-06-14 | | | [[:d:Q135375149|Q135375149]] | 0 |- | style='text-align:right'| 21 | [[Ana Mickoska]] | | 1996-12-26 | | | [[:d:Q97738332|Q97738332]] | 0 |- | style='text-align:right'| 22 | [[Ana Milovanova]] | | 2005-03-27 | | | [[:d:Q135358757|Q135358757]] | 0 |- | style='text-align:right'| 23 | [[Ana Petrovska]] | | 1992-09-03 | | | [[:d:Q135370736|Q135370736]] | 0 |- | style='text-align:right'| 24 | [[Ana Sarafiloska]] | | 2009-10-06 | | | [[:d:Q135351835|Q135351835]] | 0 |- | style='text-align:right'| 25 | [[Ana Stajik]] | | 1987-08-29 | | | [[:d:Q135384708|Q135384708]] | 0 |- | style='text-align:right'| 26 | [[Ana Tanturovska]] | | 1990-08-19 | | | [[:d:Q135381132|Q135381132]] | 0 |- | style='text-align:right'| 27 | [[Ana Zhivkovikj]] | | 1987-08-24 | | | [[:d:Q135384689|Q135384689]] | 0 |- | style='text-align:right'| 28 | [[Anamarija Shekjeroska]] | | 2000-09-22 | | | [[:d:Q135367842|Q135367842]] | 0 |- | style='text-align:right'| 29 | [[Anastasija Todorova]] | | 2005-02-16 | | | [[:d:Q135358425|Q135358425]] | 0 |- | style='text-align:right'| 30 | [[Andrea Sedloska]] | | | | | [[:d:Q115003412|Q115003412]] | 1 |- | style='text-align:right'| 31 | [[Andrijana Boškoska]] | | 1979-09-07 | | | [[:d:Q130760296|Q130760296]] | 1 |- | style='text-align:right'| 32 | [[Andrijana Leskaroska]] | | 1989-11-06 | | | [[:d:Q135381140|Q135381140]] | 0 |- | style='text-align:right'| 33 | [[Aneta Filceva]] | | 1980-03-09 | | | [[:d:Q136617285|Q136617285]] | 0 |- | style='text-align:right'| 34 | [[Aneta Gligorova]] | | 1967-07-12 | | | [[:d:Q136615348|Q136615348]] | 0 |- | style='text-align:right'| 35 | [[Aneta Jovanoskakrusharovski]] | | 1976-08-06 | | | [[:d:Q135388128|Q135388128]] | 0 |- | style='text-align:right'| 36 | [[Angela Kalanoska]] | | 1988-08-30 | | | [[:d:Q135383864|Q135383864]] | 0 |- | style='text-align:right'| 37 | [[Angela Melnic]] | | 1976-03-30 | | | [[:d:Q97673150|Q97673150]] | 0 |- | style='text-align:right'| 38 | [[Angela Tasovski]] | | 2007-11-20 | | | [[:d:Q136381182|Q136381182]] | 0 |- | style='text-align:right'| 39 | [[Angjela Davitkova]] | | 1994-07-15 | | | [[:d:Q135375144|Q135375144]] | 0 |- | style='text-align:right'| 40 | [[Angjela Petkovska]] | | 2001-12-18 | | | [[:d:Q98088319|Q98088319]] | 0 |- | style='text-align:right'| 41 | [[Anica Mitic]] | | 1968-06-11 | | | [[:d:Q136615004|Q136615004]] | 0 |- | style='text-align:right'| 42 | [[Anica Trajkova]] | | 1983-03-12 | | | [[:d:Q135386534|Q135386534]] | 0 |- | style='text-align:right'| 43 | [[Anida Jahji]] | | 2003-11-01 | | | [[:d:Q98090249|Q98090249]] | 0 |- | style='text-align:right'| 44 | [[Anja Danilovska]] | | 2005-09-18 | | | [[:d:Q135358424|Q135358424]] | 0 |- | style='text-align:right'| 45 | [[Anja Dizdarevikj]] | | 2000-08-04 | | | [[:d:Q135367857|Q135367857]] | 0 |- | style='text-align:right'| 46 | [[Anja Nachevska]] | | 2007-05-24 | | | [[:d:Q135355869|Q135355869]] | 0 |- | style='text-align:right'| 47 | [[Antonija Petrusevska]] | | 1987-04-30 | | | [[:d:Q135385527|Q135385527]] | 0 |- | style='text-align:right'| 48 | [[Arbe Ademi]] | | 1988-03-06 | | | [[:d:Q111240944|Q111240944]] | 0 |- | style='text-align:right'| 49 | [[Arin Agic]] | | 1993-06-21 | | | [[:d:Q135376940|Q135376940]] | 0 |- | style='text-align:right'| 50 | [[Arnela Hodja]] | | 1991-03-27 | | | [[:d:Q135381134|Q135381134]] | 0 |- | style='text-align:right'| 51 | [[Ashley Paris]] | | 1987-09-21 | | [[Податотека:Ashley Paris 55.jpg|center|100px]] | [[:d:Q4805546|Q4805546]] | 7 |- | style='text-align:right'| 52 | [[Astera Tuhina]] | | 2004-10-21 | | | [[:d:Q119548961|Q119548961]] | 0 |- | style='text-align:right'| 53 | [[Baba Branka]] | | | | | [[:d:Q136437910|Q136437910]] | 0 |- | style='text-align:right'| 54 | [[Belma Dechkovikj]] | | 2007-01-20 | | | [[:d:Q135355868|Q135355868]] | 0 |- | style='text-align:right'| 55 | [[Biljana Dimitrievska]] | | 1984-02-29 | | | [[:d:Q135382827|Q135382827]] | 0 |- | style='text-align:right'| 56 | [[Biljana Koljovska]] | | 1983-05-26 | | | [[:d:Q135386539|Q135386539]] | 0 |- | style='text-align:right'| 57 | [[Biljana Latkoska]] | | 1981-06-17 | | | [[:d:Q136618552|Q136618552]] | 0 |- | style='text-align:right'| 58 | [[Bisera Bozhinovska]] | | 1990-07-13 | | | [[:d:Q135378338|Q135378338]] | 0 |- | style='text-align:right'| 59 | [[Bisera Paskal]] | | | | | [[:d:Q130172645|Q130172645]] | 1 |- | style='text-align:right'| 60 | [[Bisera Rajcinoska]] | | 1990-09-22 | | | [[:d:Q135378331|Q135378331]] | 0 |- | style='text-align:right'| 61 | [[Bisera Stojanovska]] | | 1988-09-14 | | | [[:d:Q135384705|Q135384705]] | 0 |- | style='text-align:right'| 62 | [[Blaga Nikolova]] | | 1966-02-08 | | | [[:d:Q136615347|Q136615347]] | 0 |- | style='text-align:right'| 63 | [[Blagoj Kushovska]] | | | | | [[:d:Q64624713|Q64624713]] | 0 |- | style='text-align:right'| 64 | [[Bojana Doneska]] | | 1998-07-04 | | | [[:d:Q135366517|Q135366517]] | 0 |- | style='text-align:right'| 65 | [[Bojana Nikolikj]] | | 2007-07-09 | | | [[:d:Q135355867|Q135355867]] | 0 |- | style='text-align:right'| 66 | [[Bojana Popova]] | | 2002-09-19 | | | [[:d:Q135362444|Q135362444]] | 0 |- | style='text-align:right'| 67 | [[Bojana Samardjiska]] | | 1983-04-12 | | | [[:d:Q135387199|Q135387199]] | 0 |- | style='text-align:right'| 68 | [[Bozhica Stoevska]] | | 2005-08-18 | | | [[:d:Q135358426|Q135358426]] | 0 |- | style='text-align:right'| 69 | [[Brankica Meglenova]] | | 2008-03-17 | | | [[:d:Q136381181|Q136381181]] | 0 |- | style='text-align:right'| 70 | [[Cvetanka Dimova]] | | 1998-06-27 | | | [[:d:Q135366515|Q135366515]] | 0 |- | style='text-align:right'| 71 | [[Cvetanka Krstevska]] | | 1998-10-13 | | | [[:d:Q135366509|Q135366509]] | 0 |- | style='text-align:right'| 72 | [[Cvetanka Lazovska]] | | 1975-05-31 | | | [[:d:Q136616009|Q136616009]] | 0 |- | style='text-align:right'| 73 | [[Daniela Hristova]] | | 1987-09-23 | | | [[:d:Q135384465|Q135384465]] | 0 |- | style='text-align:right'| 74 | [[Daniela Mijalova]] | | 1978-08-02 | | | [[:d:Q136617468|Q136617468]] | 0 |- | style='text-align:right'| 75 | [[Daniela Minova]] | | 1980-09-16 | | | [[:d:Q136617470|Q136617470]] | 0 |- | style='text-align:right'| 76 | [[Danijela Mitić-Kopanja]] | | 1972-11-07 | | | [[:d:Q137940549|Q137940549]] | 0 |- | style='text-align:right'| 77 | [[Dea Hodja]] | | 2005-08-01 | | | [[:d:Q135358423|Q135358423]] | 0 |- | style='text-align:right'| 78 | [[Diana Chattahu]] | | 1987-07-02 | | | [[:d:Q135382053|Q135382053]] | 0 |- | style='text-align:right'| 79 | [[Dora Aleksova]] | | 2008-04-01 | | | [[:d:Q135351816|Q135351816]] | 0 |- | style='text-align:right'| 80 | [[Dragana Jolovik]] | | 1994-05-31 | | | [[:d:Q135375153|Q135375153]] | 0 |- | style='text-align:right'| 81 | [[Dragana Petkovska]] | | 1997-12-24 | | | [[:d:Q135372097|Q135372097]] | 0 |- | style='text-align:right'| 82 | [[Dunja Ivanova]] | | | | | [[:d:Q120061730|Q120061730]] | 0 |- | style='text-align:right'| 83 | [[Dushica Miceva]] | | 2009-06-07 | | | [[:d:Q135351814|Q135351814]] | 0 |- | style='text-align:right'| 84 | [[Dušica Zaova]] | | 1993-04-04 | | | [[:d:Q137945948|Q137945948]] | 0 |- | style='text-align:right'| 85 | [[Dzeneta Sabani]] | | 1995-07-14 | | | [[:d:Q97735592|Q97735592]] | 0 |- | style='text-align:right'| 86 | [[Dzina Stevkovska]] | | 1998-04-06 | | | [[:d:Q126871949|Q126871949]] | 0 |- | style='text-align:right'| 87 | [[Edina Musa]] | | 1991-08-07 | | | [[:d:Q135381133|Q135381133]] | 0 |- | style='text-align:right'| 88 | [[Edina Sulejmani]] | | 2004-11-30 | | | [[:d:Q98090309|Q98090309]] | 0 |- | style='text-align:right'| 89 | [[Egzona Jashara]] | | 1994-04-18 | | | [[:d:Q98069002|Q98069002]] | 0 |- | style='text-align:right'| 90 | [[Elena Grueva]] | | 1985-05-31 | | | [[:d:Q135386545|Q135386545]] | 0 |- | style='text-align:right'| 91 | [[Elena Mickovska]] | | 1982-04-17 | | | [[:d:Q136617555|Q136617555]] | 0 |- | style='text-align:right'| 92 | [[Elena Pavlova]] | | 1985-05-25 | | | [[:d:Q135385528|Q135385528]] | 0 |- | style='text-align:right'| 93 | [[Elena Peshinoska]] | | 2003-06-11 | | | [[:d:Q135364078|Q135364078]] | 0 |- | style='text-align:right'| 94 | [[Elena Petkovik]] | | 1986-03-10 | | | [[:d:Q135384582|Q135384582]] | 0 |- | style='text-align:right'| 95 | [[Elena Petrova]] | | 1993-10-15 | | | [[:d:Q120061570|Q120061570]] | 0 |- | style='text-align:right'| 96 | [[Elena Radenkovikj]] | | 1984-12-18 | | | [[:d:Q135386538|Q135386538]] | 0 |- | style='text-align:right'| 97 | [[Elena Tasevska]] | | 2002-04-23 | | | [[:d:Q135364076|Q135364076]] | 0 |- | style='text-align:right'| 98 | [[Elena Velickovska]] | | 1987-08-03 | | | [[:d:Q135384707|Q135384707]] | 0 |- | style='text-align:right'| 99 | [[Eleonora Veninova]] | | | | | [[:d:Q122975366|Q122975366]] | 0 |- | style='text-align:right'| 100 | [[Eli Isely]] | | 1957-01-14 | | | [[:d:Q118323918|Q118323918]] | 0 |- | style='text-align:right'| 101 | [[Eliana Gramatikova]] | | 2005-01-04 | | | [[:d:Q135359918|Q135359918]] | 0 |- | style='text-align:right'| 102 | [[Elisa Hani]] | | 2003-10-04 | | | [[:d:Q98090248|Q98090248]] | 0 |- | style='text-align:right'| 103 | [[Elizabeta Kirpovska]] | | 1983-05-13 | | | [[:d:Q135386537|Q135386537]] | 0 |- | style='text-align:right'| 104 | [[Ema Nikochevikj]] | | 1994-03-20 | | [[Податотека:Ema Nikochevikj 20250822 (6) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q135977663|Q135977663]] | 1 |- | style='text-align:right'| 105 | [[Ema Reskoska]] | | 1990-04-18 | | | [[:d:Q119553669|Q119553669]] | 0 |- | style='text-align:right'| 106 | [[Emilija Krstanoska]] | | 1992-05-25 | | | [[:d:Q135376939|Q135376939]] | 0 |- | style='text-align:right'| 107 | [[Emilija Lazarova]] | | 1995-09-07 | | | [[:d:Q135375141|Q135375141]] | 0 |- | style='text-align:right'| 108 | [[Emilijana Rizoska]] | | 2005-05-21 | | | [[:d:Q116690278|Q116690278]] | 1 |- | style='text-align:right'| 109 | [[Ena Medina]] | | | | | [[:d:Q64625016|Q64625016]] | 0 |- | style='text-align:right'| 110 | [[Enisa Amiti]] | | 2001-01-24 | | | [[:d:Q98088299|Q98088299]] | 0 |- | style='text-align:right'| 111 | [[Era Emurli]] | | 2004-03-14 | | | [[:d:Q98090243|Q98090243]] | 0 |- | style='text-align:right'| 112 | [[Era Stableva]] | | 2004-01-07 | | | [[:d:Q98090307|Q98090307]] | 0 |- | style='text-align:right'| 113 | [[Evgenija Raftoska]] | | 1999-08-02 | | | [[:d:Q135367841|Q135367841]] | 0 |- | style='text-align:right'| 114 | [[Evgenija Tanaskoska]] | | 2005-04-20 | | | [[:d:Q135356545|Q135356545]] | 0 |- | style='text-align:right'| 115 | [[Evgenija Teodosievska]] | | | | | [[:d:Q122189876|Q122189876]] | 0 |- | style='text-align:right'| 116 | [[Fimka Tozija]] | | | | | [[:d:Q89477584|Q89477584]] | 0 |- | style='text-align:right'| 117 | [[Forka Gjorgjieva]] | | 1995-10-23 | | | [[:d:Q135372753|Q135372753]] | 0 |- | style='text-align:right'| 118 | [[Frosina Remenska]] | | 1987-03-24 | | | [[:d:Q135385529|Q135385529]] | 0 |- | style='text-align:right'| 119 | [[Gabriela Galevska]] | | 2002-02-03 | | | [[:d:Q98088307|Q98088307]] | 0 |- | style='text-align:right'| 120 | [[Gabriela Modeva]] | | 2003-04-03 | | | [[:d:Q135364079|Q135364079]] | 0 |- | style='text-align:right'| 121 | [[Glorija Gruevska]] | | 2009-01-21 | | | [[:d:Q136381180|Q136381180]] | 0 |- | style='text-align:right'| 122 | [[Glorija Karovski]] | | 1997-09-15 | | | [[:d:Q97727281|Q97727281]] | 0 |- | style='text-align:right'| 123 | [[Gordana Mitanovska]] | | 1970-10-08 | | | [[:d:Q136615008|Q136615008]] | 0 |- | style='text-align:right'| 124 | [[Gordana Stojkovska]] | | 1996-06-05 | | | [[:d:Q97727462|Q97727462]] | 0 |- | style='text-align:right'| 125 | [[Hanka Musa]] | | 1989-12-13 | | | [[:d:Q119565680|Q119565680]] | 0 |- | style='text-align:right'| 126 | [[Hristina Adjuleska]] | | 1995-04-23 | | | [[:d:Q97735588|Q97735588]] | 0 |- | style='text-align:right'| 127 | [[Hristina Dzambazovska]] | | 1983-11-12 | | | [[:d:Q135386540|Q135386540]] | 0 |- | style='text-align:right'| 128 | [[Hristina Stavrevska]] | | 2004-04-05 | | | [[:d:Q135360423|Q135360423]] | 0 |- | style='text-align:right'| 129 | [[Ikmete Limani]] | | 2003-10-28 | | | [[:d:Q98090267|Q98090267]] | 0 |- | style='text-align:right'| 130 | [[Ilina Selcova]] | | 2002-11-06 | | | [[:d:Q135366228|Q135366228]] | 0 |- | style='text-align:right'| 131 | [[Ilinka Iljoska]] | | | | | [[:d:Q124325151|Q124325151]] | 0 |- | style='text-align:right'| 132 | [[Ilinka Janeva]] | | | | | [[:d:Q113836856|Q113836856]] | 0 |- | style='text-align:right'| 133 | [[Ines Kolarikj]] | | 1981-12-04 | | | [[:d:Q135385867|Q135385867]] | 0 |- | style='text-align:right'| 134 | [[Inoslava Stamenkovska]] | | 2006-11-22 | | | [[:d:Q135355647|Q135355647]] | 0 |- | style='text-align:right'| 135 | [[Irena Stankovska]] | | 1990-08-02 | | | [[:d:Q135381136|Q135381136]] | 0 |- | style='text-align:right'| 136 | [[Iskra Andonova]] | | 1999-08-16 | | | [[:d:Q135367854|Q135367854]] | 0 |- | style='text-align:right'| 137 | [[Iskra Ivanovska]] | | 1977-12-18 | | | [[:d:Q136615005|Q136615005]] | 0 |- | style='text-align:right'| 138 | [[Iva Cholakoska]] | | 2003-08-05 | | | [[:d:Q135360422|Q135360422]] | 0 |- | style='text-align:right'| 139 | [[Iva Dimitrijevikj]] | | 2009-08-01 | | | [[:d:Q136380431|Q136380431]] | 0 |- | style='text-align:right'| 140 | [[Iva Dojchinova]] | | 2006-07-31 | | | [[:d:Q135355866|Q135355866]] | 0 |- | style='text-align:right'| 141 | [[Iva Koleva]] | | 2009-01-27 | | | [[:d:Q135351837|Q135351837]] | 0 |- | style='text-align:right'| 142 | [[Iva Krstevska]] | | 1996-07-01 | | | [[:d:Q135375143|Q135375143]] | 0 |- | style='text-align:right'| 143 | [[Ivana Avramoska]] | | 1993-12-06 | | | [[:d:Q97694341|Q97694341]] | 0 |- | style='text-align:right'| 144 | [[Ivana Harbov]] | | 1998-08-05 | | | [[:d:Q135366510|Q135366510]] | 0 |- | style='text-align:right'| 145 | [[Ivana Janeska]] | | 1981-05-08 | | | [[:d:Q136617287|Q136617287]] | 0 |- | style='text-align:right'| 146 | [[Ivana Kmetovska]] | | 1995-02-05 | | | [[:d:Q119563956|Q119563956]] | 0 |- | style='text-align:right'| 147 | [[Ivana Nikolova]] | | 2001-06-19 | | | [[:d:Q98085939|Q98085939]] | 0 |- | style='text-align:right'| 148 | [[Ivana Stojanoska]] | | 1987-09-23 | | | [[:d:Q136620001|Q136620001]] | 0 |- | style='text-align:right'| 149 | [[Ivana Udovalieva]] | | 1984-11-03 | | | [[:d:Q135385532|Q135385532]] | 0 |- | style='text-align:right'| 150 | [[Ivana Zdravkova]] | | | | | [[:d:Q124171054|Q124171054]] | 0 |- | style='text-align:right'| 151 | [[Ivona Kozhobashiovska]] | | 2001-10-21 | | | [[:d:Q135367845|Q135367845]] | 0 |- | style='text-align:right'| 152 | [[Ivona Pejkovska]] | | 1995-11-16 | | | [[:d:Q135375145|Q135375145]] | 0 |- | style='text-align:right'| 153 | [[Jana Ackovska]] | | 2000-03-17 | | | [[:d:Q97750999|Q97750999]] | 0 |- | style='text-align:right'| 154 | [[Jana Nikolovska]] | | 2000-02-08 | | | [[:d:Q135366230|Q135366230]] | 0 |- | style='text-align:right'| 155 | [[Jana Pislevska]] | | 2009-04-22 | | | [[:d:Q135351818|Q135351818]] | 0 |- | style='text-align:right'| 156 | [[Jasmina Gerasimovska Nikolik]] | | 1978-02-17 | | | [[:d:Q135388432|Q135388432]] | 0 |- | style='text-align:right'| 157 | [[Jasmina Grujoska]] | | 1979-05-13 | | | [[:d:Q136616405|Q136616405]] | 0 |- | style='text-align:right'| 158 | [[Jasmina Jovanovska]] | | 2001-01-25 | | | [[:d:Q98088310|Q98088310]] | 0 |- | style='text-align:right'| 159 | [[Joan Harmosin-Ohridski]] | | 1829 | 1890 | | [[:d:Q113717238|Q113717238]] | 0 |- | style='text-align:right'| 160 | [[Jovana Dimkovska]] | | 2006-07-22 | | | [[:d:Q135351820|Q135351820]] | 0 |- | style='text-align:right'| 161 | [[Jovana Djugovska]] | | 1999-08-13 | | | [[:d:Q135364494|Q135364494]] | 0 |- | style='text-align:right'| 162 | [[Jovana Jovanovska]] | | 1998-04-29 | | | [[:d:Q135366512|Q135366512]] | 0 |- | style='text-align:right'| 163 | [[Jovana Petkoska]] | | 1994-08-30 | | | [[:d:Q135375146|Q135375146]] | 0 |- | style='text-align:right'| 164 | [[Jovana Petrushevska]] | | 2000-01-04 | | | [[:d:Q135367858|Q135367858]] | 0 |- | style='text-align:right'| 165 | [[Jovana Stojanova]] | | 1999-01-19 | | | [[:d:Q135367840|Q135367840]] | 0 |- | style='text-align:right'| 166 | [[Julija Tričkovska]] | | | | | [[:d:Q125209557|Q125209557]] | 0 |- | style='text-align:right'| 167 | [[Kalina Trpeska]] | | 1993-10-13 | | | [[:d:Q97727493|Q97727493]] | 0 |- | style='text-align:right'| 168 | [[Kamelija Ignatova]] | | 2002-04-30 | | | [[:d:Q135366224|Q135366224]] | 0 |- | style='text-align:right'| 169 | [[Kate Petkoska]] | | 1994-02-03 | | | [[:d:Q135375147|Q135375147]] | 0 |- | style='text-align:right'| 170 | [[Katerina Balov]] | | 1972-02-10 | | | [[:d:Q135389138|Q135389138]] | 0 |- | style='text-align:right'| 171 | [[Katerina Milevska]] | | 2003-02-02 | | | [[:d:Q98069003|Q98069003]] | 0 |- | style='text-align:right'| 172 | [[Katerina Nikolovska]] | | 1999-04-08 | | | [[:d:Q64624691|Q64624691]] | 0 |- | style='text-align:right'| 173 | [[Katerina Pop Dimitrovska]] | | 2001-08-07 | | | [[:d:Q135366225|Q135366225]] | 0 |- | style='text-align:right'| 174 | [[Katerina Stojanovska]] | | 1996-08-16 | | | [[:d:Q97719365|Q97719365]] | 0 |- | style='text-align:right'| 175 | [[Kiki Modeva]] | | 2005-08-09 | | | [[:d:Q135358415|Q135358415]] | 0 |- | style='text-align:right'| 176 | [[Kjara Anastasova]] | | 2010-12-16 | | | [[:d:Q136380438|Q136380438]] | 0 |- | style='text-align:right'| 177 | [[Kristina Janevska]] | | 1997-07-04 | | | [[:d:Q135363717|Q135363717]] | 0 |- | style='text-align:right'| 178 | [[Kristina Josifovska]] | | 1989-09-27 | | | [[:d:Q135381142|Q135381142]] | 0 |- | style='text-align:right'| 179 | [[Kristina Kirazieva]] | | 1981-04-11 | | | [[:d:Q136616831|Q136616831]] | 0 |- | style='text-align:right'| 180 | [[Kristina Naumoska]] | | 1994-07-08 | | | [[:d:Q97748648|Q97748648]] | 0 |- | style='text-align:right'| 181 | [[Kristina Todevska]] | | 1999-08-19 | | | [[:d:Q135367839|Q135367839]] | 0 |- | style='text-align:right'| 182 | [[Ksenija Petrevska]] | | 2005-10-22 | | | [[:d:Q135358416|Q135358416]] | 0 |- | style='text-align:right'| 183 | [[Ksenija Stojchevska]] | | 1999-06-29 | | | [[:d:Q135367848|Q135367848]] | 0 |- | style='text-align:right'| 184 | [[Laura Zdravevska]] | | 1997-09-03 | | | [[:d:Q135373206|Q135373206]] | 0 |- | style='text-align:right'| 185 | [[Lefterija Temelkova]] | | 1993-03-13 | | | [[:d:Q135375784|Q135375784]] | 0 |- | style='text-align:right'| 186 | [[Lence Aleksovska]] | | 1971-06-10 | | | [[:d:Q136615002|Q136615002]] | 0 |- | style='text-align:right'| 187 | [[Leonita Lenjani]] | | 2001-05-07 | | | [[:d:Q97750332|Q97750332]] | 0 |- | style='text-align:right'| 188 | [[Lidija Cvetkovska]] | | 1995-02-24 | | | [[:d:Q135374603|Q135374603]] | 0 |- | style='text-align:right'| 189 | [[Lidija Georgievska]] | | 1995-01-25 | | | [[:d:Q97693419|Q97693419]] | 0 |- | style='text-align:right'| 190 | [[Lidija Knjazeva]] | | 1972-06-21 | | | [[:d:Q136615003|Q136615003]] | 0 |- | style='text-align:right'| 191 | [[Lidija Milkova]] | | 1970-12-26 | | | [[:d:Q3832051|Q3832051]] | 3 |- | style='text-align:right'| 192 | [[Lidiǰa Kapuševska-Drakulevska]] | | 1962 | | | [[:d:Q112541749|Q112541749]] | 0 |- | style='text-align:right'| 193 | [[Lile Mitkova]] | | 2004-06-03 | | | [[:d:Q135362450|Q135362450]] | 0 |- | style='text-align:right'| 194 | [[Liljana Hadji Lega]] | | 1995-06-08 | | | [[:d:Q135375150|Q135375150]] | 0 |- | style='text-align:right'| 195 | [[Liljana Nedelkovska Dimitrovska]] | | | | | [[:d:Q125303261|Q125303261]] | 0 |- | style='text-align:right'| 196 | [[Ljubica Boshkova]] | | 2005-03-29 | | | [[:d:Q135358417|Q135358417]] | 0 |- | style='text-align:right'| 197 | [[Lujza Velkovska]] | | 1962-11-19 | | | [[:d:Q136616832|Q136616832]] | 0 |- | style='text-align:right'| 198 | [[Madgalena Stojanoska]] | | 1985-09-25 | | | [[:d:Q135385533|Q135385533]] | 0 |- | style='text-align:right'| 199 | [[Maja Angelovska-Panova]] | | | | | [[:d:Q113842377|Q113842377]] | 0 |- | style='text-align:right'| 200 | [[Maja Angelskova]] | | 1994-02-12 | | | [[:d:Q97751166|Q97751166]] | 0 |- | style='text-align:right'| 201 | [[Maja Jakimovska-Tošiḱ]] | | 1964 | | | [[:d:Q113823223|Q113823223]] | 0 |- | style='text-align:right'| 202 | [[Maja Nikolovska]] | | 1983-04-27<br/>1981-04-27 | | | [[:d:Q135386541|Q135386541]] | 0 |- | style='text-align:right'| 203 | [[Maja Papuckoska]] | | 1979-10-16 | | | [[:d:Q136616853|Q136616853]] | 0 |- | style='text-align:right'| 204 | [[Maja Pavlovska]] | | 1994-05-20 | | | [[:d:Q135375152|Q135375152]] | 0 |- | style='text-align:right'| 205 | [[Maja Pop Trajkova]] | | 1981 | | | [[:d:Q124539416|Q124539416]] | 0 |- | style='text-align:right'| 206 | [[Maja Taceva]] | | 1979-10-16 | | | [[:d:Q136616402|Q136616402]] | 0 |- | style='text-align:right'| 207 | [[Marija Belistojanoska]] | | 2000-01-17 | | | [[:d:Q97738197|Q97738197]] | 0 |- | style='text-align:right'| 208 | [[Marija Dimitrijevic]] | | 2003-02-17 | | | [[:d:Q135364073|Q135364073]] | 0 |- | style='text-align:right'| 209 | [[Marija Dimitrovska]] | | 2010-02-17 | | | [[:d:Q136380464|Q136380464]] | 0 |- | style='text-align:right'| 210 | [[Marija Guguljanova]] | | 1999-11-11 | | | [[:d:Q116690276|Q116690276]] | 1 |- | style='text-align:right'| 211 | [[Marija Kovaceva]] | | 1985-10-20 | | | [[:d:Q135385530|Q135385530]] | 0 |- | style='text-align:right'| 212 | [[Marija Nichevska]] | | 2002-08-29 | | | [[:d:Q98088316|Q98088316]] | 0 |- | style='text-align:right'| 213 | [[Marija Nikolov]] | | 2005-07-12 | | | [[:d:Q135358418|Q135358418]] | 0 |- | style='text-align:right'| 214 | [[Marija Tanasoska]] | | 1982-03-29 | | | [[:d:Q136618551|Q136618551]] | 0 |- | style='text-align:right'| 215 | [[Marija Ustijanoska]] | | 2002-04-03 | | | [[:d:Q135364072|Q135364072]] | 0 |- | style='text-align:right'| 216 | [[Marija Vidikova Nikolikj]] | | 1972-12-17 | | | [[:d:Q135388345|Q135388345]] | 0 |- | style='text-align:right'| 217 | [[Marijana Avramovska]] | | 1997-11-10 | | | [[:d:Q97727221|Q97727221]] | 0 |- | style='text-align:right'| 218 | [[Marika Bočvarova Plavevska]] | | | | | [[:d:Q125300501|Q125300501]] | 0 |- | style='text-align:right'| 219 | [[Marina Colesnicova]] | | 1986-12-12 | | | [[:d:Q97673124|Q97673124]] | 0 |- | style='text-align:right'| 220 | [[Marina Nedelcheva]] | | 1996-10-16 | | | [[:d:Q135372098|Q135372098]] | 0 |- | style='text-align:right'| 221 | [[Marina Neskoska]] | | 1991-03-11 | | | [[:d:Q97723293|Q97723293]] | 0 |- | style='text-align:right'| 222 | [[Marina Tosic]] | | 1974-04-30 | | | [[:d:Q136616078|Q136616078]] | 0 |- | style='text-align:right'| 223 | [[Marinela Angelovska]] | | 2002-05-22 | | | [[:d:Q105719052|Q105719052]] | 0 |- | style='text-align:right'| 224 | [[Marinela Josifoska]] | | 1994-06-23 | | | [[:d:Q97748631|Q97748631]] | 0 |- | style='text-align:right'| 225 | [[Marta Tolevska]] | | 1999-04-05 | | | [[:d:Q135367852|Q135367852]] | 0 |- | style='text-align:right'| 226 | [[Martina Angjelkovska]] | | 2000-01-11 | | | [[:d:Q97751001|Q97751001]] | 0 |- | style='text-align:right'| 227 | [[Martina Blazhevska]] | | 2004-05-22 | | | [[:d:Q135360650|Q135360650]] | 0 |- | style='text-align:right'| 228 | [[Martina Dimkoska]] | | 1992-09-18 | | | [[:d:Q97713896|Q97713896]] | 0 |- | style='text-align:right'| 229 | [[Martina Djangarovska]] | | 2007-03-24 | | | [[:d:Q135355865|Q135355865]] | 0 |- | style='text-align:right'| 230 | [[Martina Markoska]] | | 2004-06-09 | | | [[:d:Q135360296|Q135360296]] | 0 |- | style='text-align:right'| 231 | [[Martina Micevska]] | | 1990 | | | [[:d:Q64624679|Q64624679]] | 0 |- | style='text-align:right'| 232 | [[Martina Petkoska]] | | 1992-12-30 | | | [[:d:Q135374604|Q135374604]] | 0 |- | style='text-align:right'| 233 | [[Matea Atanasovska]] | | 2002-02-26 | | | [[:d:Q135366229|Q135366229]] | 0 |- | style='text-align:right'| 234 | [[Matea Nikolic]] | | 2002-08-01 | | | [[:d:Q119555659|Q119555659]] | 1 |- | style='text-align:right'| 235 | [[Mateja Dodevska]] | | 2005-02-08 | | | [[:d:Q135358419|Q135358419]] | 0 |- | style='text-align:right'| 236 | [[Melani Vitanova]] | | 2001-02-13 | | | [[:d:Q97738466|Q97738466]] | 0 |- | style='text-align:right'| 237 | [[Merritt Hempe]] | | 1994-07-27 | | | [[:d:Q119542228|Q119542228]] | 0 |- | style='text-align:right'| 238 | [[Michaela Velitskovska]] | | | | | [[:d:Q64624730|Q64624730]] | 0 |- | style='text-align:right'| 239 | [[Mihaela Aleksovska]] | | 2005-03-25 | | | [[:d:Q135358422|Q135358422]] | 0 |- | style='text-align:right'| 240 | [[Mihaela Popeska]] | | 2001-04-24 | | | [[:d:Q98088323|Q98088323]] | 0 |- | style='text-align:right'| 241 | [[Mila Gjukovikj]] | | 2006-08-07 | | | [[:d:Q135358420|Q135358420]] | 0 |- | style='text-align:right'| 242 | [[Mila Nachevska]] | | 2009-01-27 | | | [[:d:Q136381979|Q136381979]] | 0 |- | style='text-align:right'| 243 | [[Mila Talevska]] | | 1994-02-08 | | | [[:d:Q105719069|Q105719069]] | 0 |- | style='text-align:right'| 244 | [[Mila Veljanoska]] | | 2004-04-22 | | | [[:d:Q135360651|Q135360651]] | 0 |- | style='text-align:right'| 245 | [[Milena Miloseska]] | | 1972-04-16 | | | [[:d:Q136615350|Q136615350]] | 0 |- | style='text-align:right'| 246 | [[Milena Milosevic]] | | 1976-04-01 | | | [[:d:Q136615352|Q136615352]] | 0 |- | style='text-align:right'| 247 | [[Milena Stefanovska]] | | 1998-04-18 | | | [[:d:Q97727435|Q97727435]] | 0 |- | style='text-align:right'| 248 | [[Milica Nikolikj]] | | 2006-07-11 | | | [[:d:Q135358383|Q135358383]] | 0 |- | style='text-align:right'| 249 | [[Milka Golubovikj]] | | 1994-07-22 | | | [[:d:Q97748622|Q97748622]] | 0 |- | style='text-align:right'| 250 | [[Mirjana Mitrovska]] | | 1974-05-10 | | | [[:d:Q135386325|Q135386325]] | 0 |- | style='text-align:right'| 251 | [[Mirjeta Fejzulahi]] | | 1988-01-05 | | | [[:d:Q135384464|Q135384464]] | 0 |- | style='text-align:right'| 252 | [[Monika Gavriloska]] | | 1976-11-29 | | | [[:d:Q135388477|Q135388477]] | 0 |- | style='text-align:right'| 253 | [[Monika Zafirovska]] | | 2002-07-29 | | | [[:d:Q135362447|Q135362447]] | 0 |- | style='text-align:right'| 254 | [[Nada Vasileva]] | | 1983-05-06 | | | [[:d:Q135386536|Q135386536]] | 0 |- | style='text-align:right'| 255 | [[Nadica Kosteska]] | | 2000-06-29 | | | [[:d:Q97738296|Q97738296]] | 0 |- | style='text-align:right'| 256 | [[Natali Georgievska]] | | 1987-02-25 | | | [[:d:Q135384706|Q135384706]] | 0 |- | style='text-align:right'| 257 | [[Natalija Beleska]] | | 2000-07-04 | | | [[:d:Q135367843|Q135367843]] | 0 |- | style='text-align:right'| 258 | [[Natalija Sekulovska]] | | 2002-11-17 | | | [[:d:Q119570228|Q119570228]] | 0 |- | style='text-align:right'| 259 | [[Natasha Nedelkova]] | | 1993 | | | [[:d:Q131145217|Q131145217]] | 0 |- | style='text-align:right'| 260 | [[Nataša Levkova]] | | 1997-08-23 | | | [[:d:Q97761751|Q97761751]] | 0 |- | style='text-align:right'| 261 | [[Nena Sekuloska]] | | 1987-04-05 | | | [[:d:Q135384466|Q135384466]] | 0 |- | style='text-align:right'| 262 | [[Nena Trajchevska]] | | 1994-11-26 | | | [[:d:Q135375142|Q135375142]] | 0 |- | style='text-align:right'| 263 | [[Nikolija Stojanovska]] | | 2003-12-16 | | | [[:d:Q105719054|Q105719054]] | 0 |- | style='text-align:right'| 264 | [[Nikolina Trajkovska]] | | 1998-02-11 | | | [[:d:Q97732547|Q97732547]] | 0 |- | style='text-align:right'| 265 | [[Nilaj Lamche]] | | 1998-07-09 | | | [[:d:Q135366516|Q135366516]] | 0 |- | style='text-align:right'| 266 | [[Nina Karajovanova]] | | 2009-07-15 | | | [[:d:Q136380437|Q136380437]] | 0 |- | style='text-align:right'| 267 | [[Nina Zafirova]] | | 2004-09-13 | | | [[:d:Q135362449|Q135362449]] | 0 |- | style='text-align:right'| 268 | [[Olga Ravnjak]] | | 1969-04-01 | | | [[:d:Q136617467|Q136617467]] | 0 |- | style='text-align:right'| 269 | [[Olivera Cokleska]] | | 2003-07-31 | | | [[:d:Q98090241|Q98090241]] | 0 |- | style='text-align:right'| 270 | [[Olsa Tahiri]] | | 2006-07-11 | | | [[:d:Q135353446|Q135353446]] | 0 |- | style='text-align:right'| 271 | [[Pandora Hadzi]] | | | | | [[:d:Q110846512|Q110846512]] | 0 |- | style='text-align:right'| 272 | [[Petrula Kostovska]] | | | | | [[:d:Q113807173|Q113807173]] | 0 |- | style='text-align:right'| 273 | [[Radica Kuzeva]] | | 1988-09-10 | | | [[:d:Q97735590|Q97735590]] | 0 |- | style='text-align:right'| 274 | [[Radmila Nerkova]] | | 1993-03-14 | | | [[:d:Q97669311|Q97669311]] | 0 |- | style='text-align:right'| 275 | [[Radmila Solakoska]] | | 1988-01-05 | | | [[:d:Q97748670|Q97748670]] | 0 |- | style='text-align:right'| 276 | [[Rafaela Rafajlovska]] | | 1998-11-20 | | | [[:d:Q135366514|Q135366514]] | 0 |- | style='text-align:right'| 277 | [[Rina Saliu]] | | 2003-06-24 | | | [[:d:Q135362442|Q135362442]] | 0 |- | style='text-align:right'| 278 | [[Roze Ukoska]] | | 2003-07-08 | | | [[:d:Q135362437|Q135362437]] | 0 |- | style='text-align:right'| 279 | [[Rozetka Dimova]] | | 1973-04-27 | | | [[:d:Q136617466|Q136617466]] | 0 |- | style='text-align:right'| 280 | [[Sandra Lalkova]] | | 2000-04-20 | | | [[:d:Q135366227|Q135366227]] | 0 |- | style='text-align:right'| 281 | [[Sanja Adamovska]] | | 1998-07-04 | | | [[:d:Q135366513|Q135366513]] | 0 |- | style='text-align:right'| 282 | [[Sanja Ivanovska Velkoska]] | | | | | [[:d:Q113824671|Q113824671]] | 0 |- | style='text-align:right'| 283 | [[Sanja Radenkovik]] | | 1991-03-20 | | | [[:d:Q135381135|Q135381135]] | 0 |- | style='text-align:right'| 284 | [[Sanja Stojanovska]] | | 1985-02-15 | | | [[:d:Q135386544|Q135386544]] | 0 |- | style='text-align:right'| 285 | [[Sara Anastasieska]] | | 1997-01-11 | | | [[:d:Q135371346|Q135371346]] | 0 |- | style='text-align:right'| 286 | [[Sara Belkoska]] | | 2007-07-19 | | | [[:d:Q135355861|Q135355861]] | 0 |- | style='text-align:right'| 287 | [[Sara Duchkova]] | | 1994-04-14 | | | [[:d:Q97669307|Q97669307]] | 0 |- | style='text-align:right'| 288 | [[Sara Evtinxhioska]] | | 2004-05-22 | | | [[:d:Q98090395|Q98090395]] | 0 |- | style='text-align:right'| 289 | [[Sara Gjorgjieska]] | | 2007-06-27 | | | [[:d:Q135355475|Q135355475]] | 0 |- | style='text-align:right'| 290 | [[Sara Maksimovska]] | | 2002-01-22 | | | [[:d:Q135362448|Q135362448]] | 0 |- | style='text-align:right'| 291 | [[Sara Spirovska]] | | 1999-07-18 | | | [[:d:Q135367844|Q135367844]] | 0 |- | style='text-align:right'| 292 | [[Savica Nedelkovska]] | | 1980-07-25 | | | [[:d:Q135387198|Q135387198]] | 0 |- | style='text-align:right'| 293 | [[Saška Bogevska-Capuano]] | | 1979 | | | [[:d:Q113829756|Q113829756]] | 0 |- | style='text-align:right'| 294 | [[Siandra Ziba]] | | 2010-12-17 | | | [[:d:Q136380216|Q136380216]] | 0 |- | style='text-align:right'| 295 | [[Silvana Bogoslovova]] | | 1980-07-02 | | | [[:d:Q136619913|Q136619913]] | 0 |- | style='text-align:right'| 296 | [[Simona Janevska]] | | 1990-09-17 | | | [[:d:Q135381130|Q135381130]] | 0 |- | style='text-align:right'| 297 | [[Slavica Tofilovska]] | | 1990-11-02 | | | [[:d:Q100394254|Q100394254]] | 0 |- | style='text-align:right'| 298 | [[Slobodanka Parlić Barišić]] | | | | | [[:d:Q125209542|Q125209542]] | 0 |- | style='text-align:right'| 299 | [[Snezana Balova]] | | 1969-03-20 | | | [[:d:Q136615349|Q136615349]] | 0 |- | style='text-align:right'| 300 | [[Snezana Mrnzevska]] | | 1973-08-16 | | | [[:d:Q135388478|Q135388478]] | 0 |- | style='text-align:right'| 301 | [[Snezhana Serafimoska]] | | 2000-06-21 | | | [[:d:Q119560370|Q119560370]] | 0 |- | style='text-align:right'| 302 | [[Sofija Lazareska]] | | 1995-05-22 | | | [[:d:Q135375151|Q135375151]] | 0 |- | style='text-align:right'| 303 | [[Sofija Stoeva]] | | 1999-02-10 | | | [[:d:Q135367849|Q135367849]] | 0 |- | style='text-align:right'| 304 | [[Stefani Cvetanovska]] | | 2003-05-07 | | | [[:d:Q135360649|Q135360649]] | 0 |- | style='text-align:right'| 305 | [[Stefani Koleva]] | | 2002-10-03 | | | [[:d:Q135364074|Q135364074]] | 0 |- | style='text-align:right'| 306 | [[Stefani Kostova]] | | 2002-11-11 | | | [[:d:Q135364075|Q135364075]] | 0 |- | style='text-align:right'| 307 | [[Stefanija Cvetanoska]] | | 2003-10-09 | | | [[:d:Q135360654|Q135360654]] | 0 |- | style='text-align:right'| 308 | [[Stela Stojanovska]] | | 2007-08-29 | | | [[:d:Q135355860|Q135355860]] | 0 |- | style='text-align:right'| 309 | [[Stojka Dzamova]] | | 1979-10-19 | | | [[:d:Q136616406|Q136616406]] | 0 |- | style='text-align:right'| 310 | [[Suzana Vrencovska]] | | 1975-01-03 | | | [[:d:Q136618547|Q136618547]] | 0 |- | style='text-align:right'| 311 | [[Svetlana Zivcevska]] | | 1973-08-24 | | | [[:d:Q136615354|Q136615354]] | 0 |- | style='text-align:right'| 312 | [[Tamara Gileva]] | | 2004-01-11 | | | [[:d:Q135362443|Q135362443]] | 0 |- | style='text-align:right'| 313 | [[Tamara Vasiljevik]] | | 1985-05-03 | | | [[:d:Q135386542|Q135386542]] | 0 |- | style='text-align:right'| 314 | [[Tanja Novakova]] | | 1980-08-01 | | | [[:d:Q136616830|Q136616830]] | 0 |- | style='text-align:right'| 315 | [[Tanja Stojanovska]] | | 1996-09-02 | | | [[:d:Q135375148|Q135375148]] | 0 |- | style='text-align:right'| 316 | [[Tea Bozhinoska]] | | 2003-09-25 | | | [[:d:Q98090239|Q98090239]] | 0 |- | style='text-align:right'| 317 | [[Tea Mitreva]] | | 1999-11-20 | | | [[:d:Q135367851|Q135367851]] | 0 |- | style='text-align:right'| 318 | [[Tea Trajkovska]] | | 2010-02-26 | | | [[:d:Q135351833|Q135351833]] | 0 |- | style='text-align:right'| 319 | [[Teodora Gulicoska]] | | | | | [[:d:Q130172852|Q130172852]] | 1 |- | style='text-align:right'| 320 | [[Teodora Kuzmanovska]] | | 2000-01-24 | | | [[:d:Q135367847|Q135367847]] | 0 |- | style='text-align:right'| 321 | [[Teodora Marinovska]] | | 2008-04-10 | | | [[:d:Q136381980|Q136381980]] | 0 |- | style='text-align:right'| 322 | [[Teodora Sinikoska]] | | 2007-07-26 | | | [[:d:Q135355858|Q135355858]] | 0 |- | style='text-align:right'| 323 | [[Teona Pop Stojanova]] | | 2002-07-15 | | | [[:d:Q135364077|Q135364077]] | 0 |- | style='text-align:right'| 324 | [[Tijana Kosteska]] | | 2000-03-31 | | | [[:d:Q135367850|Q135367850]] | 0 |- | style='text-align:right'| 325 | [[Tijana Mitreva]] | | 2001-01-20 | | | [[:d:Q135367853|Q135367853]] | 0 |- | style='text-align:right'| 326 | [[Valbona Ismaili]] | | 2003-02-24 | | [[Податотека:2019-11-13 Volleyball, 1. Bundesliga Frauen, Schwarz-Weiss Erfurt - Nawaro Straubing 1DX 5028 by Stepro.jpg|center|100px]] | [[:d:Q68313478|Q68313478]] | 2 |- | style='text-align:right'| 327 | [[Vanesa Vasilevska]] | | 1992-01-15 | | | [[:d:Q135378339|Q135378339]] | 0 |- | style='text-align:right'| 328 | [[Vanja Milosavljevikj]] | | 2009-05-07 | | | [[:d:Q135351834|Q135351834]] | 0 |- | style='text-align:right'| 329 | [[Vaska Altiparmak]] | | | | | [[:d:Q110837730|Q110837730]] | 0 |- | style='text-align:right'| 330 | [[Vera Arsova]] | | 1981-04-03 | | | [[:d:Q119546640|Q119546640]] | 0 |- | style='text-align:right'| 331 | [[Veselinka Labroska]] | | 1966<br/>1966-09-08 | | | [[:d:Q113376444|Q113376444]] | 0 |- | style='text-align:right'| 332 | [[Vesna Balazoska]] | | 1981-04-04 | | | [[:d:Q136618395|Q136618395]] | 0 |- | style='text-align:right'| 333 | [[Vesna Domlevska]] | | 1980-02-09 | | | [[:d:Q136615353|Q136615353]] | 0 |- | style='text-align:right'| 334 | [[Vidanka Stajic]] | | 1991-05-01 | | | [[:d:Q97669331|Q97669331]] | 0 |- | style='text-align:right'| 335 | [[Viktorija Ribaroska]] | | 1972-01-24 | | | [[:d:Q135386326|Q135386326]] | 0 |- | style='text-align:right'| 336 | [[Viktorija Vaseva Dimeska]] | | | | | [[:d:Q125304841|Q125304841]] | 0 |- | style='text-align:right'| 337 | [[Zaharinka Aleksoska Bačeva]] | | 1954 | | | [[:d:Q125299755|Q125299755]] | 0 |- | style='text-align:right'| 338 | [[Zaneta Angjelovska]] | | 1979-02-05 | | | [[:d:Q136618548|Q136618548]] | 0 |- | style='text-align:right'| 339 | [[Zaneta Vangeli]] | | 1963 | | | [[:d:Q115796116|Q115796116]] | 0 |- | style='text-align:right'| 340 | [[Zara Stojkovska]] | | 2006-05-03 | | | [[:d:Q135355856|Q135355856]] | 0 |- | style='text-align:right'| 341 | [[Zhaklina Stojanovska]] | | 1978-03-24 | | | [[:d:Q135388476|Q135388476]] | 0 |- | style='text-align:right'| 342 | [[Zorica Ackovska]] | | 1988-10-28 | | | [[:d:Q135381139|Q135381139]] | 0 |- | style='text-align:right'| 343 | [[Zorica Karagjozova]] | | 2005-04-13 | | | [[:d:Q135358421|Q135358421]] | 0 |- | style='text-align:right'| 344 | [[Јана Манева-Чупоска]] | | 1970 | | | [[:d:Q116142427|Q116142427]] | 0 |- | style='text-align:right'| 345 | [[Јована Мицевска]] | македонска ракометарка | 2000-07-26 | | | [[:d:Q115104246|Q115104246]] | 1 |- | style='text-align:right'| 346 | [[Љиљана Меѓеши]] | македонска глумица | 1956-04-20 | | | [[:d:Q31185200|Q31185200]] | 2 |- | style='text-align:right'| 347 | [[Џансевер]] | турско-македонска пејачка | 1967-07-08 | | | [[:d:Q101064387|Q101064387]] | 3 |- | style='text-align:right'| 348 | [[Адриана Анастасоска]] | македонска велосипедистка | 1991-08-19 | | | [[:d:Q98083925|Q98083925]] | 0 |- | style='text-align:right'| 349 | [[Александра Јовановска]] | македонска фудбалерка | 2003-10-12 | | | [[:d:Q98090254|Q98090254]] | 0 |- | style='text-align:right'| 350 | [[Александра Боканча]] | македонско-молдавска фудбалерка | 1989-10-22 | | | [[:d:Q93769838|Q93769838]] | 3 |- | style='text-align:right'| 351 | [[Александра Рубаноска]] | македонска фудбалерка | 2001-05-12 | | | [[:d:Q98088336|Q98088336]] | 0 |- | style='text-align:right'| 352 | [[Амелија Уце-Николов]] | македонска пингпонгарка | | | [[Податотека:20220814 ECM22 Table Tennis 9053.jpg|center|100px]] | [[:d:Q113638918|Q113638918]] | 1 |- | style='text-align:right'| 353 | [[Ана Јавашева]] | македонска фудбалерка | 2002-04-15 | | | [[:d:Q98088334|Q98088334]] | 0 |- | style='text-align:right'| 354 | [[Ана Апостолова]] | македонска фудбалерка | 2002-05-23 | | | [[:d:Q98088302|Q98088302]] | 0 |- | style='text-align:right'| 355 | [[Ана Димитровска]] | македонска фудбалерка | 1994-06-29 | | | [[:d:Q105719066|Q105719066]] | 0 |- | style='text-align:right'| 356 | [[Ана Марија Зафировска]] | македонска спортистка | 2002-05-11 | | [[Податотека:2020-01-12 Biathlon Single Mixed Relay (2020 Winter Youth Olympics) by Sandro Halank–033.jpg|center|100px]] | [[:d:Q81908280|Q81908280]] | 1 |- | style='text-align:right'| 357 | [[Ана Ристовска]] | македонска фудбалерка | 2003-05-15 | | | [[:d:Q105719060|Q105719060]] | 0 |- | style='text-align:right'| 358 | [[Ана Цветановска]] | македонска скијачка | 2000<br/>2000-12-06 | | [[Податотека:46 Ana Cvetanovska 7723.jpg|center|100px]] | [[:d:Q28870411|Q28870411]] | 3 |- | style='text-align:right'| 359 | [[Анастасија Маринковска]] | македонска фудбалерка | 2002-06-19 | | | [[:d:Q105719058|Q105719058]] | 0 |- | style='text-align:right'| 360 | [[Анастасија Овнарска]] | македонска одбојкарка | 2005-06-24 | | | [[:d:Q125416835|Q125416835]] | 1 |- | style='text-align:right'| 361 | [[Анастасија Спасевска]] | музичар | 2005-07-21 | | | [[:d:Q130259088|Q130259088]] | 1 |- | style='text-align:right'| 362 | [[Ангела Зафировска]] | македонска фудбалерка | 2004-10-24 | | | [[:d:Q98090313|Q98090313]] | 0 |- | style='text-align:right'| 363 | [[Ангела Стојанова]] | македонска фудбалерка | 1994-01-02 | | | [[:d:Q97669335|Q97669335]] | 0 |- | style='text-align:right'| 364 | [[Ангела Стојковска]] | македонска фудбалерка | 1997-09-03 | | | [[:d:Q97732545|Q97732545]] | 0 |- | style='text-align:right'| 365 | [[Андреа Будимировска]] | македонска велосипедистка | | | | [[:d:Q64624708|Q64624708]] | 0 |- | style='text-align:right'| 366 | [[Андријана Цветковиќ]] | македонска режисерка, амбасадор | 1981-04-05 | | [[Податотека:Ambassador Cvetkovik.jpg|center|100px]] | [[:d:Q55085022|Q55085022]] | 2 |- | style='text-align:right'| 367 | [[Анета Антовска]] | македонска велосипедистка | 1979-03-05 | | | [[:d:Q64624682|Q64624682]] | 0 |- | style='text-align:right'| 368 | [[Анита Величковска]] | македонска велосипедистка | 1988-12-28 | | | [[:d:Q64624697|Q64624697]] | 0 |- | style='text-align:right'| 369 | [[Антониела Стоименовска]] | македонска фудбалерка | 2002-01-30 | | | [[:d:Q105719056|Q105719056]] | 0 |- | style='text-align:right'| 370 | [[Анџелика Митрашиновиќ (Q109453977)|Анџелика Митрашиновиќ]] | македонска кошаркарка | 1993-08-14<br/>1993-08-25 | | | [[:d:Q109453977|Q109453977]] | 1 |- | style='text-align:right'| 371 | [[Арзана Шабани]] | македонска велосипедистка | | | | [[:d:Q64624680|Q64624680]] | 0 |- | style='text-align:right'| 372 | [[Арта Биљали-Зендели]] | македонска политичарка | 1981-04-11 | | | [[:d:Q106645258|Q106645258]] | 3 |- | style='text-align:right'| 373 | [[Артина Ќазими]] | политичарка | 1997-04-13 | | | [[:d:Q106645209|Q106645209]] | 3 |- | style='text-align:right'| 374 | [[Афродита Салихи (Q97706819)|Афродита Салихи]] | македонска фудбалерка | 1989-04-11 | | | [[:d:Q97706819|Q97706819]] | 0 |- | style='text-align:right'| 375 | [[Белма Бејтовиќ]] | македонска фудбалерка | 2002-05-29 | | | [[:d:Q97752766|Q97752766]] | 0 |- | style='text-align:right'| 376 | [[Биг Мама]] | албанско-македонска пејачка | 1986-02-28 | | | [[:d:Q539335|Q539335]] | 3 |- | style='text-align:right'| 377 | [[Билјана Ангеловска]] | македонски поет | 1962 | 2007 | | [[:d:Q113669532|Q113669532]] | 0 |- | style='text-align:right'| 378 | [[Билјана Петковска]] | | 1968 | | | [[:d:Q113846452|Q113846452]] | 0 |- | style='text-align:right'| 379 | [[Блага Тодоров]] | | | | | [[:d:Q110850267|Q110850267]] | 0 |- | style='text-align:right'| 380 | [[Бојана Бејатовиќ]] | македонска шахистка | 1994 | | | [[:d:Q104844067|Q104844067]] | 0 |- | style='text-align:right'| 381 | [[Бојана Петкова]] | македонска фудбалерка | 2003-12-23 | | | [[:d:Q98090302|Q98090302]] | 0 |- | style='text-align:right'| 382 | [[Брикена Шакири]] | македонска фудбалерка | 2004-02-29 | | | [[:d:Q98090305|Q98090305]] | 0 |- | style='text-align:right'| 383 | [[Валентина Далчевска]] | македонска фудбалерка | 2001-06-23 | | | [[:d:Q98088333|Q98088333]] | 0 |- | style='text-align:right'| 384 | [[Вангелина Маркудова]] | македонска судијка | 1956 | | | [[:d:Q64005921|Q64005921]] | 1 |- | style='text-align:right'| 385 | [[Вера Маркова (Q64007076)|Вера Маркова]] | македонска судијка | 1947-11-21 | | | [[:d:Q64007076|Q64007076]] | 1 |- | style='text-align:right'| 386 | [[Верица Ѓеорѓиева]] | македонска фудбалерка | 1994-03-04 | | | [[:d:Q97713945|Q97713945]] | 0 |- | style='text-align:right'| 387 | [[Верица Јосимовска]] | историчар | 1969 | | | [[:d:Q131177207|Q131177207]] | 0 |- | style='text-align:right'| 388 | [[Верица Колевска]] | македонска фудбалерка | 2003-07-09 | | | [[:d:Q98090261|Q98090261]] | 0 |- | style='text-align:right'| 389 | [[Вероника Николовска]] | македонска фудбалерка | 2004-12-15 | | | [[:d:Q98090300|Q98090300]] | 0 |- | style='text-align:right'| 390 | [[Весна Стојаноска]] | македонска математичарка | | | | [[:d:Q102382710|Q102382710]] | 1 |- | style='text-align:right'| 391 | [[Викторија Јовановска (Q28867693)|Викторија Јовановска]] | македонска скијачка | 2000-07-11 | | | [[:d:Q28867693|Q28867693]] | 1 |- | style='text-align:right'| 392 | [[Викторија Игнатовска]] | македонска фудбалерка | 1999-10-21 | | | [[:d:Q97751005|Q97751005]] | 0 |- | style='text-align:right'| 393 | [[Викторија Недева]] | македонска фудбалерка | 2003-06-20 | | | [[:d:Q98090292|Q98090292]] | 1 |- | style='text-align:right'| 394 | [[Габриела Коскоска]] | македонска шахистка | 1969-02-14 | | | [[:d:Q9265219|Q9265219]] | 1 |- | style='text-align:right'| 395 | [[Габриела Петрушевска (Q79460966)|Габриела Петрушевска]] | македонска глумица | 1975-09-11 | | | [[:d:Q79460966|Q79460966]] | 0 |- | style='text-align:right'| 396 | [[Даниела Ристевска]] | македонска фудбалерка | 1994-09-12 | | | [[:d:Q97694519|Q97694519]] | 0 |- | style='text-align:right'| 397 | [[Даница Георгиевска (Q79461531)|Даница Георгиевска]] | македонска глумица | 1967-04-13 | | | [[:d:Q79461531|Q79461531]] | 0 |- | style='text-align:right'| 398 | [[Дарија Андовска (Q102035976)|Дарија Андовска]] | македонски композитор | 1979 | | | [[:d:Q102035976|Q102035976]] | 0 |- | style='text-align:right'| 399 | [[Дарја Ризова (Q79461539)|Дарја Ризова]] | македонска глумица | 1987-02-13 | | | [[:d:Q79461539|Q79461539]] | 0 |- | style='text-align:right'| 400 | [[Дајана Ристовска]] | македонска фудбалерка | 2004-07-23 | | | [[:d:Q105719063|Q105719063]] | 0 |- | style='text-align:right'| 401 | [[Девона Бонер]] | американско-македонска кошаркарка | 1987-08-21 | | [[Податотека:Bonner9-20180601.jpg|center|100px]] | [[:d:Q866093|Q866093]] | 14 |- | style='text-align:right'| 402 | [[Деспина Пауновиќ]] | македонска фудбалерка | 2002-06-24 | | | [[:d:Q98088317|Q98088317]] | 0 |- | style='text-align:right'| 403 | [[Дијана Христовска]] | македонска фудбалерка | 1997-09-18 | | | [[:d:Q97731158|Q97731158]] | 0 |- | style='text-align:right'| 404 | [[Драгана Волкановска]] | македонска спортистка | 1993-06-06 | | | [[:d:Q1254659|Q1254659]] | 1 |- | style='text-align:right'| 405 | [[Драгана Зафировска]] | македонска велосипедистка | 1983-10-25 | | | [[:d:Q64624676|Q64624676]] | 0 |- | style='text-align:right'| 406 | [[Драгана Колевска]] | македонска фудбалерка | 1995-06-09 | | | [[:d:Q97727305|Q97727305]] | 0 |- | style='text-align:right'| 407 | [[Драгана Костадиновска (Q79466747)|Драгана Костадиновска]] | македонска глумица | 1983-12-10 | | | [[:d:Q79466747|Q79466747]] | 0 |- | style='text-align:right'| 408 | [[Драгана Салтирова]] | македонска фудбалерка | 1995-01-26 | | | [[:d:Q97694526|Q97694526]] | 0 |- | style='text-align:right'| 409 | [[Драгица Рибарев]] | | | | | [[:d:Q110848828|Q110848828]] | 0 |- | style='text-align:right'| 410 | [[Душанка Пејкова]] | македонска фудбалерка | 1993-10-11 | | | [[:d:Q97731180|Q97731180]] | 0 |- | style='text-align:right'| 411 | [[Евгенија Крстевска]] | македонска фудбалерка | 1999-03-22 | | | [[:d:Q97738307|Q97738307]] | 0 |- | style='text-align:right'| 412 | [[Елена Бошковска (Q98088305)|Елена Бошковска]] | македонска фудбалерка | 2002-06-01 | | | [[:d:Q98088305|Q98088305]] | 0 |- | style='text-align:right'| 413 | [[Елена Гошева]] | македонска судијка | 1948-03-02 | | | [[:d:Q64005776|Q64005776]] | 1 |- | style='text-align:right'| 414 | [[Елена Димитријевиќ]] | македонска велосипедистка | | | | [[:d:Q64624728|Q64624728]] | 0 |- | style='text-align:right'| 415 | [[Елена Панеска]] | македонска фудбалерка | 2002-07-10 | | | [[:d:Q98069004|Q98069004]] | 1 |- | style='text-align:right'| 416 | [[Елеонора Петрова Митевска]] | | 1952-08-12 | | | [[:d:Q65498050|Q65498050]] | 0 |- | style='text-align:right'| 417 | [[Елизабета Шелева (Q16633882)|Елизабета Шелева]] | македонска писателка | | | | [[:d:Q16633882|Q16633882]] | 1 |- | style='text-align:right'| 418 | [[Елита Речи]] | македонска пејачка | 1981-02-04 | | | [[:d:Q13038573|Q13038573]] | 1 |- | style='text-align:right'| 419 | [[Елица Радевска]] | македонска фудбалерка | 1992-02-07 | | | [[:d:Q97669320|Q97669320]] | 0 |- | style='text-align:right'| 420 | [[Еми Симоновска]] | македонска фудбалерка | 1994-06-07 | | | [[:d:Q97732543|Q97732543]] | 0 |- | style='text-align:right'| 421 | [[Емилија Андреева (Q79467026)|Емилија Андреева]] | македонска глумица | 1955-07-18 | | | [[:d:Q79467026|Q79467026]] | 0 |- | style='text-align:right'| 422 | [[Емилија Миленкова]] | македонска фудбалерка | 1995-08-09 | | | [[:d:Q97719350|Q97719350]] | 0 |- | style='text-align:right'| 423 | [[Ермира Мехмети]] | политичарка | 1979-10-06 | | [[Податотека:Ermira Mehmeti (born 1979) in the video 'ARGUMENT - 08.03.2016'.png|center|100px]] | [[:d:Q13038677|Q13038677]] | 3 |- | style='text-align:right'| 424 | [[Жанина Мирчевска]] | македонска писателка | 1967-10-20 | | | [[:d:Q18643152|Q18643152]] | 2 |- | style='text-align:right'| 425 | [[Ивана Арсениевска]] | македонска ракометарка | 2003-12-08 | | | [[:d:Q116690274|Q116690274]] | 1 |- | style='text-align:right'| 426 | [[Ивана Гакидова]] | македонска ракометарка | 1995-02-27 | | | [[:d:Q85981516|Q85981516]] | 2 |- | style='text-align:right'| 427 | [[Иванка Апостолова (Q106515242)|Иванка Апостолова]] | македонска универзитетска професорка | | | [[Податотека:Ivanka Apostolova.jpg|center|100px]] | [[:d:Q106515242|Q106515242]] | 0 |- | style='text-align:right'| 428 | [[Илза Бафтиари]] | македонска виолончелистка | | | | [[:d:Q44509407|Q44509407]] | 1 |- | style='text-align:right'| 429 | [[Илина Попова]] | македонска велосипедистка | 1990-09-23 | | | [[:d:Q64624712|Q64624712]] | 0 |- | style='text-align:right'| 430 | [[Ирена Паскали]] | македонска уметница | 1969 | | | [[:d:Q1672469|Q1672469]] | 0 |- | style='text-align:right'| 431 | [[Катерина Кузмановска]] | македонска политичарка | 1968-06-15 | | | [[:d:Q31155330|Q31155330]] | 2 |- | style='text-align:right'| 432 | [[Кети Смилеска]] | македонска политичарка | 1974-12-13 | | | [[:d:Q31207147|Q31207147]] | 2 |- | style='text-align:right'| 433 | [[Криси Гивенс]] | американско-македонска кошаркарка | 1985-07-26 | | | [[:d:Q40451177|Q40451177]] | 2 |- | style='text-align:right'| 434 | [[Кристина Мојсоска]] | македонска фудбалерка | 2004-06-06 | | | [[:d:Q98090279|Q98090279]] | 0 |- | style='text-align:right'| 435 | [[Лариса Кисељова]] | руско-македонска ракометарка | 1970-03-11 | | | [[:d:Q2679524|Q2679524]] | 7 |- | style='text-align:right'| 436 | [[Лилјана Ѓузелова-Хаџи Бошкова]] | македонска уметница | 1935 | 2018-07-17 | | [[:d:Q111715706|Q111715706]] | 1 |- | style='text-align:right'| 437 | [[Лилјана Кузмановска]] | македонска политичарка | 1962-07-15 | | | [[:d:Q31030756|Q31030756]] | 2 |- | style='text-align:right'| 438 | [[Линдита Алиу - Тахири]] | македонска новинарка | 1962 | | | [[:d:Q13041633|Q13041633]] | 2 |- | style='text-align:right'| 439 | [[Магдалена Манаскова]] | македонска политичарка | 1981-06-22 | | | [[:d:Q31030803|Q31030803]] | 2 |- | style='text-align:right'| 440 | [[Марина Арсовска]] | македонска фудбалерка | 1986-07-16 | | | [[:d:Q97694331|Q97694331]] | 0 |- | style='text-align:right'| 441 | [[Марија Јовановска (Q115104251)|Марија Јовановска]] | македонска фудбалерка | 2004-08-30 | | | [[:d:Q115104251|Q115104251]] | 1 |- | style='text-align:right'| 442 | [[Марија Петровиќ]] | македонска одбојкарка | 1987-04-15 | | | [[:d:Q15262810|Q15262810]] | 2 |- | style='text-align:right'| 443 | [[Маја Бојаџиевска]] | македонска писателка | 1962 | | | [[:d:Q12286337|Q12286337]] | 1 |- | style='text-align:right'| 444 | [[Мери Лазарова]] | македонска политичарка | 1984-09-17 | | | [[:d:Q31207150|Q31207150]] | 2 |- | style='text-align:right'| 445 | [[Милева Горгиева]] | македонска политичарка | 1963-03-17 | | | [[:d:Q31207158|Q31207158]] | 2 |- | style='text-align:right'| 446 | [[Мимоза Несторова-Томиќ]] | македонска архитектка | 1929-06-21 | 2024-05-22 | | [[:d:Q19594838|Q19594838]] | 4 |- | style='text-align:right'| 447 | [[Мира Крајачиќ]] | македонски дипломат | | | | [[:d:Q63239419|Q63239419]] | 0 |- | style='text-align:right'| 448 | [[Мира Стојчевска]] | македонска политичарка | 1966-07-19 | | | [[:d:Q31207162|Q31207162]] | 2 |- | style='text-align:right'| 449 | [[Михаела Даноска]] | македонска скијачка | 2004-04-22 | | | [[:d:Q81902504|Q81902504]] | 0 |- | style='text-align:right'| 450 | [[Моника Јанеска]] | македонска ракометарка | 1993-05-17 | | [[Податотека:Beach handball Euro 2019 Consolation Round Women SUI-MKD 067- Monika Janeska.jpg|center|100px]] | [[:d:Q115104244|Q115104244]] | 3 |- | style='text-align:right'| 451 | [[Моника Ангелова]] | македонска фудбалерка | 1993-10-08 | | | [[:d:Q97669304|Q97669304]] | 0 |- | style='text-align:right'| 452 | [[Моника Георгиева]] | македонска фудбалерка | 1994-11-06 | | | [[:d:Q105719057|Q105719057]] | 0 |- | style='text-align:right'| 453 | [[Мојца Седеу]] | македонски перкусионист | 1970 | | | [[:d:Q1943115|Q1943115]] | 1 |- | style='text-align:right'| 454 | [[Нада Ципушева]] | македонска политичарка | 1958-01-22 | | | [[:d:Q31030839|Q31030839]] | 2 |- | style='text-align:right'| 455 | [[Наталија Марковиќ Димова]] | | 1966-12-08 | | | [[:d:Q65497739|Q65497739]] | 0 |- | style='text-align:right'| 456 | [[Наташа Илиевска]] | македонска каратистка | 1983-04-04 | | | [[:d:Q24237389|Q24237389]] | 1 |- | style='text-align:right'| 457 | [[Наташа Коцевска]] | македонска ракометарка | 1984-04-07 | | | [[:d:Q1966367|Q1966367]] | 1 |- | style='text-align:right'| 458 | [[Нетка Спасова]] | македонска фудбалерка | 1984-08-09 | | | [[:d:Q97706825|Q97706825]] | 0 |- | style='text-align:right'| 459 | [[Никица Корубин]] | македонска политичарка | 1976-05-22 | | | [[:d:Q31207202|Q31207202]] | 2 |- | style='text-align:right'| 460 | [[Николина Радевска]] | македонска фудбалерка | 1988-01-11 | | | [[:d:Q97694515|Q97694515]] | 0 |- | style='text-align:right'| 461 | [[Нора Бектеши]] | македонска пејачка | 1992 | | | [[:d:Q51856376|Q51856376]] | 1 |- | style='text-align:right'| 462 | [[Павлинче Честојнова]] | македонска политичарка | 1974-03-15 | | | [[:d:Q31030855|Q31030855]] | 2 |- | style='text-align:right'| 463 | [[Радица Велкова]] | македонска фудбалерка | 2004-12-17 | | | [[:d:Q98090311|Q98090311]] | 0 |- | style='text-align:right'| 464 | [[Радица Чонева]] | македонска фудбалерка | 2001-11-08 | | | [[:d:Q97738214|Q97738214]] | 1 |- | style='text-align:right'| 465 | [[Редина Бектеши]] | албанска флејтистка од Македонија | | | | [[:d:Q54861044|Q54861044]] | 0 |- | style='text-align:right'| 466 | [[Росица Костова]] | македонска велосипедистка | 1981-01-14 | | | [[:d:Q64624686|Q64624686]] | 0 |- | style='text-align:right'| 467 | [[Рудина Бектеши]] | албанска пијанистка од Македонија | | | | [[:d:Q54861130|Q54861130]] | 0 |- | style='text-align:right'| 468 | [[Сара Петковска]] | македонска фудбалерка | 2003-07-21 | | | [[:d:Q98069005|Q98069005]] | 0 |- | style='text-align:right'| 469 | [[Сара Стојчевска]] | македонска фудбалерка | 1997-06-16 | | | [[:d:Q97738451|Q97738451]] | 0 |- | style='text-align:right'| 470 | [[Сашка Димитровска (Q79472098)|Сашка Димитровска]] | македонска глумица | 1978-07-09 | | | [[:d:Q79472098|Q79472098]] | 0 |- | style='text-align:right'| 471 | [[Светлана Карапетрова]] | македонска политичарка | 1965-03-31 | | | [[:d:Q30306429|Q30306429]] | 2 |- | style='text-align:right'| 472 | [[Селвие Салиу]] | македонска политичарка | 1970-08-20 | | | [[:d:Q39250871|Q39250871]] | 3 |- | style='text-align:right'| 473 | [[Симона Јанкуловска]] | македонска фудбалерка | 1998-03-27 | | | [[:d:Q97727269|Q97727269]] | 0 |- | style='text-align:right'| 474 | [[Симона Маџовска]] | македонска ракометарка | 1993-11-02 | | | [[:d:Q116202543|Q116202543]] | 2 |- | style='text-align:right'| 475 | [[Симона Николовска]] | македонска ракометарка | 1991-02-23 | | | [[:d:Q96315060|Q96315060]] | 0 |- | style='text-align:right'| 476 | [[Симона Николовска]] | македонска фудбалерка | 1993-12-14 | | | [[:d:Q97694492|Q97694492]] | 0 |- | style='text-align:right'| 477 | [[Славица Бабамова]] | | 1971 | | [[Податотека:Slavica Babamova 2024 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q113813072|Q113813072]] | 1 |- | style='text-align:right'| 478 | [[Славица Грковска-Лошкова]] | македонска политичарка | 1970-07-27 | | [[Податотека:Slavica Grkovska official portrait 2022.jpg|center|100px]] | [[:d:Q110628915|Q110628915]] | 1 |- | style='text-align:right'| 479 | [[Славица Шуманска-Mитева]] | македонска политичарка | 1980-10-20 | | | [[:d:Q31207167|Q31207167]] | 2 |- | style='text-align:right'| 480 | [[Слаѓана Вујошевиќ]] | | 1988 | | | [[:d:Q116994436|Q116994436]] | 0 |- | style='text-align:right'| 481 | [[Софија Насевска-Трифуновска]] | македонска глумица | 1985-04-25 | | | [[:d:Q79474406|Q79474406]] | 0 |- | style='text-align:right'| 482 | [[Стефани Петревска]] | македонска фудбалерка | | | | [[:d:Q98069006|Q98069006]] | 0 |- | style='text-align:right'| 483 | [[Тања Вујисиќ-Тодоровска]] | македонска актерка | 1961-08-28 | | | [[:d:Q44059834|Q44059834]] | 2 |- | style='text-align:right'| 484 | [[Теодора Ѓорѓевска]] | македонска фудбалерка | 2000-03-19 | | | [[:d:Q109993253|Q109993253]] | 1 |- | style='text-align:right'| 485 | [[Теодора Јанковска]] | македонска фудбалерка | 2002-01-16 | | | [[:d:Q98088309|Q98088309]] | 1 |- | style='text-align:right'| 486 | [[Теодора Керамичиева (Q47500045)|Теодора Керамичиева]] | македонска ракометарка | 1996-01-14 | | | [[:d:Q47500045|Q47500045]] | 1 |- | style='text-align:right'| 487 | [[Теодора Николовска]] | македонска фудбалерка | 2003-08-15 | | | [[:d:Q98090298|Q98090298]] | 0 |- | style='text-align:right'| 488 | [[Теодора Петровска]] | македонска фудбалерка | 2001-09-09 | | | [[:d:Q98088320|Q98088320]] | 0 |- | style='text-align:right'| 489 | [[Теута Биљали]] | Политичар од Македонија | 1980-05-25 | | | [[:d:Q30557491|Q30557491]] | 3 |- | style='text-align:right'| 490 | [[Тина Трпкоска]] | македонска глумица | 1988-05-20 | | | [[:d:Q79475836|Q79475836]] | 0 |- | style='text-align:right'| 491 | [[Фитнете Туда]] | македонска новинарка | | | | [[:d:Q13038964|Q13038964]] | 1 |- | style='text-align:right'| 492 | [[Флора Кадриу]] | | 1966-06-30 | | [[Податотека:Flora Kadriu (born 1966) in the video 'ARGUMENT - 08.03.2016'.png|center|100px]] | [[:d:Q65499117|Q65499117]] | 0 |- | style='text-align:right'| 493 | [[Фроса Пејоска-Бушро]] | филолог кој предава македонски јазик во Франција | 1960 | | | [[:d:Q55629678|Q55629678]] | 0 |- | style='text-align:right'| 494 | [[Фросина Стојковска]] | македонска писателка | 1986 | | | [[:d:Q106258742|Q106258742]] | 1 |- | style='text-align:right'| 495 | [[Христина Ивановска]] | македонска уметница | 1974 | | | [[:d:Q107421816|Q107421816]] | 0 |- | style='text-align:right'| 496 | [[Цвета Дафева]] | македонска велосипедистка | | | | [[:d:Q98083972|Q98083972]] | 0 |- | style='text-align:right'| 497 | [[Цветанка Костадинова]] | македонска фудбалерка | 2001-03-16 | | | [[:d:Q97751008|Q97751008]] | 0 |- | style='text-align:right'| 498 | [[Ширет Елези]] | македонска политичарка | 1981-03-20 | | | [[:d:Q24470416|Q24470416]] | 3 |- | style='text-align:right'| 499 | [[Шпреса Хадри]] | Политичар од Македонија | 1964-03-06 | | | [[:d:Q30528658|Q30528658]] | 3 |} {{Wikidata list end}} 4f36bovxtbroinkigglbcyykbvyf0iv 0 1302497 5536399 5298022 2026-04-08T21:34:47Z Dandarmkd 31127 /* Надворешни врски */ 5536399 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Дритан Абазовиќ | image =Dritan_Abazovic_(cropped).jpg | caption = Официјален портрет, 2022 | image_size = | birth_date = {{Датум на раѓање и возраст|1985|12|25|df=y}} | birth_place = [[Улцињ]], [[Социјалистичка Република Црна Гора|СР Црна Гора]], [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] | office = [[Премиер на Црна Гора]] | term_start = 28 Април 2022 | term_end = 31 Октомври 2023 | alma_mater = {{ubl|[[Универзитет во Сараево]]|[[Универзитет на Црна Гора]]}} | party = {{ubl|[[Позитивна Црна Гора|ПЦГ]] (2012–2014)|[[Обидинета реформска акција|УРА]] (2015–денес)}} | profession = Политичар | website = {{URL|https://dritan.me|Official website}} }} '''Дритан Абазовиќ''' (роден на 25 декември 1985 година) е црногорски политичар кој ja вршел функцијата премиер на на [[Црна Гора]] од април 2022 година до октомври 2023 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vijesti.me/vijesti/politika/601875/izabrana-43-vlada-crne-gore|title=Izabrana 43. Vlada Crne Gore|work=vijesti.me|language=sr|accessdate=28 April 2022}}</ref> Како етнички Албанец, тој ја предводи партијата Обединета реформска акција. Претходно бил вицепремиер во кабинетот на Здравко Кривокапиќ од 2020 до 2022 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://balkaninsight.com/2020/12/04/montenegro-elects-first-government-without-djukanovic-party/|title=Montenegro Elects First Government Without Djukanovic Party|date=4 December 2020|work=Balkan Insight|language=en-US}}</ref> == Ран живот, образование и рана кариера == Абазовиќ е роден на 25 декември 1985 година во [[Улцињ]], [[Социјалистичка Република Црна Гора|СР Црна Гора]], [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]] (денес [[Црна Гора]] ). <ref group="‡">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gov.me/en/article/dritan-abazovic-2|title=Dritan Abazović|work=Government of Montenegro|language=en|accessdate=28 April 2022}}</ref> Абазовиќ е етнички Албанец.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ocnal.com/2022/04/dritan-abazovic-third-albanian-prime.html|title=Dritan Abazovic, the third Albanian Prime Minister in the Balkans}}</ref> По завршувањето на основното и средното училиште во Улцињ, дипломирал на Факултетот за политички науки на [[Сараевски универзитет|Универзитетот во Сараево]].Магистрирал меѓународни односи на Факултетот за политички науки на Универзитетот во Црна Гора во 2008 година <ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=https://ura.org.me/predsjednistvo/dritan-abazovic/|title=Predsjednik|work=URA|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327101225/https://ura.org.me/ura/predsjednik|archive-date=27 March 2019|accessdate=29 April 2022}}</ref> Во 2019 година, докторирал на Факултетот за политички науки на Универзитетот во Сараево, откако ја одбранил докторската дисертација со наслов „Глобална политика - етички аспекти на глобализацијата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdm.me/drustvo/dritan-abazovic-doktorirao-u-sarajevu/|title=Dritan Abazović doktorirao u Sarajevu|work=www.cdm.me}}</ref> Работел како професор во гимназијата во Улцињ, предавал социологија на културата, комуникација и историја на религијата.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.biografija.org/politika/dritan-abazovic/|title=Dritan Abazović Biografija|date=10 September 2020|work=Biografija.org|language=sr-RS|accessdate=29 April 2022}}</ref> Од 2005 до 2007 година бил асистент на Факултетот за политички науки на Универзитетот во Сараево. Во 2009 година го завршил курсот за проучување на мирот на Универзитетот во Осло . На истиот универзитет завршил семинар за стручно усовршување.<ref name=":0"/> Во 2011 година, тој престојувал во Соединетите Американски Држави додека учествувал во програмата на Стејт департментот во Вашингтон.Од 2010 до 2012 година, тој бил извршен директор на локалната радиодифузна компанија Теута, како и на невладината организација „Могул“, двете со центар во Улцињ.<ref name=":0" /> Во 2010 година, ја објавил својата прва книга со наслов ''Космополитска култура и глобална правда'' .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.visit-ulcinj.com/blog/2010/03/03/promocija-knjige-mr-dritan-abazi-kosmopolitska-kultura-i-globalna-pravda/|title=Promocija knjige mr. Dritan Abazi "Kosmopolitska kultura i globalna pravda"|date=3 March 2010|work=Lajme nga Ulqini|language=sq|accessdate=29 April 2022}}</ref> == Политичка кариера == === Опозиција === Абазовиќ бил еден од основачите на социјал-либералната политичка партија Позитивна Црна Гора во 2012 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vijesti.me/vijesti/politika/317805/osnivacki-kongres-pozitivne-cg-26-maja-vrijeme-politickih-promjena|title=Osnivački kongres Pozitivne CG 26. maja: Vrijeme političkih promjena|work=vijesti.me|language=sr|accessdate=29 April 2022}}</ref> На црногорските парламентарни избори во 2012 година, партијата освоила 7 од 81 место во парламентот, што довело до тоа Абазовиќ да стане најмладиот пратеник во парламентот на Црна Гора.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espreso.co.rs/lifestyle/zivot/1036161/dritan-abazovic-godine|title=DA LI ZNATE KOLIKO GODINA IMA DRITAN ABAZOVIĆ? Patosiraćete se|work=espreso.co.rs|language=sr|accessdate=29 April 2022}}</ref> Во 2014 година, по расколот во партијата, Абазовиќ ја напуштил Позитивна Црна Гора, работејќи како независен пратеник пред да се приклучи на новооснованата Обединета реформска акција (УРА) во 2015 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/frakcija-iskljucena-iz-pozitvne-partiju-napustio-i-abazovic/26638732.html|title=Frakcija isključena iz Pozitivne, partiju napustio i Abazović|work=Radio Slobodna Evropa|language=sh|accessdate=29 April 2022}}</ref> Тој во моментов е претседател на УРА и бил пратеник од истата партија од 2015 до 2020 година <ref name="auto"/> На 11 јули 2020 година, Граѓанското движење УРА одлучило да настапи на изборите самостојно, претставувајќи ја својата изборна платформа на левиот центар под името Црно и бело. Листата била предводена од [[Независен политичар|независни кандидати]], меѓу кои и познатата новинарка и активистка Милка Тадиќ, неколку универзитетски професори, новинари, граѓански и невладини активисти. Носител на изборната листа бил Абазовиќ како лидер на УРА.<ref>[https://www.vijesti.me/vijesti/politika/450321/sta-pise-u-platformi-crno-na-bijelo-smjena-vlasti-ce-izroditi-drugaciju-crnu-goru Šta piše i ko je potpisao platformu "Crno na bijelo": Smjena vlasti će izroditi drugačiju Crnu Goru], [[Vijesti]]</ref> Изборната листа на УРА вклучувала и еден претставник на партијата СПП, партија на бошњачките малцинства, како и неколку помали локални иницијативи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vijesti.me/vijesti/politika/456621/spp-hazbije-kalaca-podzala-jplatformu-crno-na-bijelo|title=SPP Hazbije Kalača podžala Platformu Crno na bijelo|work=vijesti.me}}</ref> Со парламентарните избори во Црна Гора во 2020 година се случила првата демократска промена на власта во историјата на земјата. Изборната листа на Абазовиќ освоила четири мандати, што било доволно, но и клучно за соборувањето на Демократската партија на социјалистите (ДПС) предводена од [[Мило Ѓукановиќ]] по 30 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://rs.n1info.com/Region/a639526/Konacni-rezultati-izbora-u-Crnoj-Gori.html|title=Objavljeni konačni rezultati parlamentarnih izbora u Crnoj Gori|work=N1 Srbija|language=sr-Latn|accessdate=24 September 2020|archive-date=2020-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916053003/http://rs.n1info.com/Region/a639526/Konacni-rezultati-izbora-u-Crnoj-Gori.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nedeljnik.rs/dritan-abazovic-nosilac-liste-crno-na-bijelo-pobedili-smo-mafiju-svima-neka-je-srecno-crnu-goru-treba-da-vodi-ekspertska-vlada/|title=Dritan Abazović, nosilac liste "Crno na bijelo": Pobedili smo mafiju, svima neka je srećno. Crnu Goru treba da vodi ekspertska vlada...|last=Nedeljnik.rs|date=30 August 2020|work=Nedeljnik|language=en-US|accessdate=24 September 2020}}</ref> Абазовиќ, во име на УРА, заедно со лидерите на листите За иднината на Црна Гора и мирот е наша нација, Здравко Кривокапиќ и Алекса Бечиќ, на средбата договориле неколку принципи на кои би почивала идната влада, вклучително и формирање на [[Технократија|експертска влада]], продолжување на [[Пристапување на Црна Гора кон Европската Унија|процесот на пристапување во Европската унија]], борба против корупцијата и надминување на поларизацијата на црногорското општество.<ref name="N12">{{Наведена мрежна страница|url=http://rs.n1info.com/English/NEWS/a635113/Montenegrin-opposition-agrees-on-expert-government-revision-of-disputed-laws.html|title=Montenegrin opposition agrees on expert government, revision of disputed laws|date=31 August 2020|publisher=[[N1 (TV channel)|N1]]|accessdate=2022-06-07|archive-date=2020-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200908164416/http://rs.n1info.com/English/NEWS/a635113/Montenegrin-opposition-agrees-on-expert-government-revision-of-disputed-laws.html|url-status=dead}}</ref> Тие ги поканиле малцинските партии на Бошњаците и Албанците, сакајќи да формираат голема коалициска влада, но овие партии ја одбиваат ваквата понуда <ref name="N12" /> === Вицепремиер на Црна Гора === [[Податотека:Dritan Abazović & Wendy Sherman.jpg|мини|Абазовиќ заедно со американскиот заменик државен секретар Венди Шерман, 19 октомври 2021 година]] На 4 декември 2020 година, новиот повеќе партиски кабинет на Црна Гора бил изгласан од 41 пратеник од вкупно 81 пратеник во Парламентот на Црна Гора, а независниот политичар Здравко Кривокапиќ станал нов премиер на Црна Гора, а Абазовиќ бил избран за вицепремиер задолжен за безбедносниот сектор. координација и национална безбедност, со што формално завршило тридецениското владеење на ДПС во земјата. Новиот кабинет ветил дека ќе ја искорени корупцијата и организираниот криминал.<ref>[http://rtcg.me/vijesti/politika/301645/krizu-prevazici-reformama-i-znanjem.html "Krizu prevazići reformama i znanjem"], Radio Televizija Crne Gore (RTCG), 2 December 2020</ref> На 5 јануари 2021 година, Абазовиќ изјавил пред јавноста дека компанијата „Глобал Монтенегро“, делумно во сопственост на претседателот Мило Ѓукановиќ, имала долг од 12,45 милиони евра кон државата и дека повеќе нема да има „недопирливи“ функционери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kurir.rs/region/crna-gora/3599021/abazovic-odgovorio-milu-providno-je-tvitnuo-ali-nije-demantovao-dug-od-124-miliona-evra|title=ABAZOVIĆ ODGOVORIO MILU: Providno je tvitnuo, ali nije demantovao dug od 12,4 miliona evra|work=kurir.rs|language=sr|accessdate=5 January 2021}}</ref> Следниот ден, градежниот и казино магнат за кој се верува дека е поврзан со организираниот криминал во Црна Гора, Брано Миќуновиќ бил уапсен во [[Будва]] . Абазовиќ им честитал на полицијата и Агенцијата за национална безбедност за акцијата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/31036616.html|title=Mićunović određeno zadržavanje do 72 sata, Abazović: Svi jednaki pred zakonom|date=6 January 2021|work=Radio Slobodna Evropa|access-date=4 May 2022|language=sh}}</ref> Миќуновиќ бил ослободен на 8 јануари и му било дозволено да се брани од слобода.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.danas.rs/svet/micunovic-pusten-da-se-brani-sa-slobode/|title=Brano Mićunović pušten da se brani sa slobode|date=8 January 2021|work=Danas|access-date=4 May 2022|agency=Beta|language=sr}}</ref> По жестоките судири што избувнале во [[Цетиње]] за време на прогласувањето на новиот митрополит црногорски и приморски Јоаникије Миќовиќ на 5 септември 2021 година, избувнале и тензии во владејачкото мнозинство. Следниот ден, вицепремиерот Абазовиќ, министерот за внатрешни работи Сергеј Секуловиќ и началникот на полицијата Зоран Брѓанин биле обвинети дека се против настанот што се одржува во Цетиње од страна на неколку медиуми,<ref>{{Наведени вести|url=https://balkaninsight.com/2021/09/06/montenegro-opposition-accused-of-coup-attempt-over-cetinje-riots/|title=Montenegro Opposition Accused of 'Coup Attempt' Over Cetinje Riots|last=Kajošević|first=Samir|date=6 September 2021|work=Balkan Insight|access-date=3 May 2022|agency=BIRN|location=Podgorica}}</ref> Премиерот Здравко Кривокапиќ најавил внатрешна истрага за настаните, одбивајќи да го коментира потенцијалното разрешување на Секуловиќ и Брѓанин. На 7 септември, водачот на ДФ Небојша Медојевиќ ги повикал двајцата да поднесат оставка, тврдејќи дека тие се дел од заговор дизајниран да ја врати ДПС на власт со насилни средства.<ref>{{Наведени вести|url=https://balkaninsight.com/2021/09/07/montenegro-to-probe-police-role-in-orthodox-church-unrest/|title=Montenegro to Probe Police Role in Orthodox Church Unrest|last=Kajošević|first=Samir|date=7 September 2021|work=Balkan Insight|access-date=3 May 2022|agency=BIRN|location=Podgorica}}</ref> Следниот ден, Абазовиќ изјавил дека владата ја преминува „црвената линија“, предупредувајќи дека разрешувањето на Секуловиќ ќе доведе до тоа тој да ја повлече поддршката од владата и да работи на нејзино соборување.<ref>{{Наведени вести|url=https://balkaninsight.com/2021/09/10/deputy-pms-threats-shake-montenegros-fragile-coalition-govt/|title=Deputy PM's Threats Shake Montenegro's Fragile Coalition Govt|last=Kajošević|first=Samir|date=10 September 2021|work=Balkan Insight|access-date=3 May 2022|agency=BIRN|location=Podgorica}}</ref> На 1 ноември, се одржал состанок на Комитетот за безбедност и одбрана, а Абазовиќ ја повторил својата поддршка за безбедносниот сектор, велејќи дека тие го „зачувале мирот, во област со најголем ризик“. Министерот Секуловиќ, исто така, ги бранел своите постапки на првиот состанок на Комитетот на 27 септември.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/crna-gora-cetinje-ustolicenje-spc/31539837.html|title=Bez novih detalja nakon rasprave u 'gluvoj sobi' o događajima na Cetinju|date=1 November 2021|work=Radio Slobodna Evropa|access-date=3 May 2022|language=sh}}</ref> Овие настани биле „почетокот на крајот“ на владата на Кривокапиќ, што на крајот довело до нејзино соборување со гласање недоверба неколку месеци подоцна.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/istraga-obezbjedjenje-joanikije-porfirije-cetinje/31831967.html|title=Pod istragom policajac koji je obezbjeđivao Joanikija i Porfirija na Cetinju|last=Janković|first=Srđan|date=3 May 2022|work=Radio Slobodna Evropa|access-date=3 May 2022|language=sh}}</ref> === Премиер на Црна Гора === [[Податотека:Sanna Marin & Dritan Abazović.jpg|мини|Абазовиќ на прес-конференција со финската премиерка [[Сана Марин]]]] На 3 март 2022 година, [[Мило Ѓукановиќ|претседателот Ѓукановиќ]] му го врачил мандатот за формирање на нова влада на Абазовиќ по гласањето за недоверба на владата на Кривокапиќ на почетокот на февруари.<ref>{{Наведени вести|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/montenegro-pm-designate-named-form-pro-western-government-83228405|title=Montenegro PM-designate named to form pro-Western government|last=Milic|first=Pedrag|date=3 March 2022|work=ABC News|access-date=4 March 2022|location=}}</ref> На 28 април, црногорскиот парламент ја изгласал новата влада составена од широка коалиција на проевропски и просрпски партии, со Абазовиќ како премиер.<ref name="auto1">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/montenegro-approves-new-minority-government-focused-joining-eu-2022-04-28/|title=Montenegro approves new minority government focused on joining EU|last=Vasiljevic|first=Stevo|date=28 April 2022|work=Reuters|access-date=28 April 2022|language=en}}</ref> Абазовиќ изјавил пред пратениците дека главниот фокус на новата влада ќе бидат реформите што ги бара ЕУ од Црна Гора за да се забрза процесот на пристапување во светло на новата ситуација создадена од [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]] . Тој додал дека приоритети на Владата ќе бидат борбата против корупцијата, поодржливи инвестиции и развој, заштита на животната средина и подобра грижа за децата и младите.<ref name="auto1" /> На 22 август 2022 година парламентот на Црна Гора му изгласал недоверба на владата.<ref>{{Cite web |last=Stevanović |first=Vojislav |date=2022-08-19 |title=Skupština Crne Gore izglasala nepoverenje vladi Dritana Abazovića |url=https://rs.n1info.com/region/vlada-crna-gora-nepoverenje-glasanje-dritan-abazovic/ |access-date=2022-08-20 |website=N1 |language=sr-RS}}</ref> Тој останал да ја извршува функцијата премиер до изборот на новата влада.<ref>{{cite news | last=Borger | first=Julian | title=Montenegro's PM says organised crime used influence to oust him over raids | work=[[The Guardian]] | date=2022-09-25 | url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/25/montenegro-prime-minister-dritan-abazovic | access-date=2022-10-18}}</ref> == Личен живот == Абазовиќ е етнички Албанец <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraf.rs/vesti/jugosfera/3231358-ko-je-albanac-dritan-abazovic-i-kako-od-njega-zavisi-buducnost-u-crnoj-gori|title=Ko je Albanac Dritan Abazović i kako od njega zavisi budućnost u Crnoj Gori|date=31 August 2020|work=Telegraf|language=sr|accessdate=28 April 2022}}</ref> и [[Исламот во Црна Гора|муслиман]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vijesti.me/vijesti/drustvo/423597/amfilohije-abazovic-nas-ugledni-musliman-bi-povukao-zakon-zbog-naroda-na-ulici|title=Amfilohije: Abazović, naš ugledni musliman bi povukao zakon zbog naroda na ulici|date=29 February 2020|work=[[Vijesti]]|language=Montenegrin|accessdate=28 April 2022}}</ref> Течно зборува [[Српскохрватски јазик|српско-хрватски]], [[Албански јазик|албански]] и [[Англиски јазик|англиски]] јазик.<ref name="auto"/> Во 2017 година ја потпишал Декларацијата за заеднички јазик на [[Црногорци]]те, [[Хрвати]]те, [[Срби]]те и [[Бошњаци]]те .<ref>[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1XVGV5Z306SeDFzpdpUHhfeK-voAFdaakS48LqXfGozA/pubhtml Signatories of the Declaration on the Common Language], official website, retrieved on 16 August 2018.</ref> ==Наводи== {{Наводи}} == Белешки== <references group="‡"/> ==Надворешни врски== *[https://m.facebook.com/abazovicdritan/ Официјалната фејсбук страна на Абазовиќ] *[https://mobile.twitter.com/DritanAbazovic Официјалниот профил на Твитер на Абазовиќ] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Абазовиќ, Дритан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1985 година]] [[Категорија:Луѓе од Улцињ]] [[Категорија:Црногорски политичари]] [[Категорија:Црногорски Албанци]] [[Категорија:Југословенски Албанци]] [[Категорија:Премиери на Црна Гора]] 64ckw1ryapj02b9d4g1tiy024hokpd5 0 1307572 5536466 5427102 2026-04-09T00:21:15Z Buli 2648 5536466 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Stavronikita Aug2006.jpg|мини|десно|Манастирот Ставроникита]] '''Манастирот Ставроникита''' ({{langx|el|Μονή Σταυρονικήτα}}, ''Moní Stavronikíta'') е [[православие|православен]] [[манастир]] на [[Света Гора]] во [[Грција]], посветен на [[Свети Никола]]. Изграден е на врвот на една карпа во близина на морето на источниот брег на Светогорскиот Полуостров, сместен помеѓу манастирите [[Ивирон]] и [[Пантократор]]. Местото каде што манастирот бил изграден било користено од атонските монаси уште од 10ти век. Ставроникита е последниот осветен светогорски манастир во 1536 година и се наоѓа на петнаесетто место во хиерархијата на светогорските манастири. Моментално во манастирот живеат 30 до 40 монаси. {{Манастири на Света Гора}} [[Категорија:Манастири на Света Гора]] j517bkok3dbdvrwscavp7zaqvvfxnz7 0 1319284 5536519 5174296 2026-04-09T10:56:18Z Dandarmkd 31127 5536519 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Јаков Милатовиќ<br>Јаков Милатовић<br>Jaković Milatović | image = Jakov Milatović 2023.jpg | caption = Милатовиќ во јануари 2021 година | office = Претседател на Црна Гора | term_start = 20 мај 2023 | term_end = | primeminister = [[Дритан Абазовиќ]] | <!--predecessor-->succeeding = [[Мило Ѓукановиќ]] | successor = | birth_place = [[Титоград]], [[СР Црна Гора]], [[СФРЈ]] | birth_date = {{Birth date and age|1986|12|07|df=yes}} | otherparty = | party = Независен (2020–2022)<br>[[Eвропа сега]] (2022–до денес) | nationality = [[Црна Гора|Црногорец]] | ethnicity = [[Црногорци|Црногорец]] | alma_mater = [[Универзитетот во Црна Гора]]<br />[[Оксфордски универзитет]] | office1 =  Министер за економија и економски развој | termstart1 = 4 декември 2020 | termend1 = 28 април 2022 | primeminister1 = [[Здравко Кривокапиќ]] | predecessor1 = Драгица Секулиќ | successor1 = Горан Ѓуровиќ | profession = економист }} '''Јаков Милатовиќ''' ([[Црногорски јазик|црногорски]]: Јаков Милатовић; роден на [[7 декември]] [[1986]]) ― [[Црна Гора|црногорски]] [[економист]] и [[политичар]]. Тој бил избран за [[претседател на Црна Гора]] на изборите во 2023 година, откако во вториот круг го победил [[Мило Ѓукановиќ]]. Тој бил министер за економија и економски развој во владата на [[Здравко Кривокапиќ]] од 2020 до 2022 година. Тој е и заменик претседател на движењето [[Европа сега]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vesti.mk/article/642ae6dbf8057090fb40f989|title=Човекот што го победи Мило Ѓукановиќ: Кој е Јаков Милатовиќ?|work=Vesti.mk - Сите вести на едно место|accessdate=2023-04-03|archive-date=2023-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230403162857/https://www.vesti.mk/article/642ae6dbf8057090fb40f989|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vocentar.com/%d1%81%d0%b5%d0%b4%d1%83%d0%bc-%d1%84%d0%b0%d0%ba%d1%82%d0%b8-%d0%b7%d0%b0-%d1%98%d0%b0%d0%ba%d0%be%d0%b2-%d0%bc%d0%b8%d0%bb%d0%b0%d1%82%d0%be%d0%b2%d0%b8%d1%9c-%d0%bd%d0%be%d0%b2%d0%be%d0%b8%d0%b7/|title=Седум факти за Јаков Милатовиќ, новоизбраниот црногорски претседател|work=Во Центар|language=mk-MK|accessdate=2023-04-03}}</ref> == Наводи == <references /> {{DEFAULTSORT:Милатовиќ, Јаков}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1986 година]] [[Категорија:Луѓе од Подгорица]] [[Категорија:Претседатели на Црна Гора]] [[Категорија:Црногорски политичари]] 5w8iqx01m9155mqyju54wqe514zoq6s 0 1320337 5536252 4965304 2026-04-08T15:31:13Z Andrew012p 85224 5536252 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Trådbuss Landskrona.JPG|мини|281x281пкс|Тролејбус во [[Шведска]]]] '''Тролејбус''' (од тролеј и бус; или само '''тролеј''') — вид [[автобус]], [[Моторно возило|моторно превозно средство]] наменето за масовен превоз на патници во [[Град|градовите]]. Самиот збор „тролеј“ е позајмен од [[Англиски јазик|англискиот]], каде што зборот ''trolley'' значи „количка, кочија“. Контактниот дел на сегашната штанга на првите тролејбуси, за разлика од денешните, наликувала на кочија со неколку тркала. Во [[Македонија]] сè уште нема тролејбуси.<ref name="joyce-king-newman">Joyce, J.; King, J. S.; and Newman, A. G. (1986). ''British Trolleybus Systems'', pp. 9, 12. London: [[Ian Allan Publishing]]. {{ISBN|0-7110-1647-X}}.</ref> Предноста на тролејбусот во споредба со автобусот е што се движи со [[Електрична енергија|електроенергија]] (има [[електромотор]]), така што нема штетни [[Гас|гасови]] како возилата што работат на [[нафта]] или [[бензин]], а неговиот мотор е потивок од бензинските или дизел-моторите.<ref>{{ДРМЈ|тролејбус}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons|Trolleybus}} [[Категорија:Видови автобуси]] [[Категорија:Превоз]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Тролејбуси]] [[Категорија:Сообраќај]] mghpz9o2262r360isizv4pzkd3qaovn 0 1322036 5536411 5183116 2026-04-08T21:53:06Z Dandarmkd 31127 5536411 wikitext text/x-wiki '''Сања Дамјановиќ''' ( [[Црногорска азбука|црногорска кирилица]] : <span lang="mk-Cyrl">Сања Дамјановиќ</span> ; родена на 5 јуни 1972 година) во Никшиќ, каде завршила основно и средно училиште.Таа е [[физичар]] од [[Црна Гора]] и била министер за наука во владата на Црна Гора од 2016 до 2020 година. == Биографија == Сања Дамјановиќ го завршила продолженото училиште во 1991 година и студирала физика на [[Белградски универзитет|Универзитетот во Белград]] до 1995 година. Нејзинината магистерска била поврзан со [[Честична физика|теоретска физика на честички]] и [[гравитација]] . Работела како доцент на Универзитетот во Црна Гора (УЦГ) од 1997 до 1998 година. Почнувајќи од 1999 година, таа ја работела својата докторска теза под надзор на признатиот [[физичар]] Ханс Јоаким Спехт (поранешен [[Наука|научен]] извршен директор на германскиот центар за истражување на тешки јони GSI Хелмхолц (GSI)) на [[Хајделбершки универзитет|Универзитетот Рупрехт-Карлс]] (RKU) во [[Хајделберг]] со пребарување на ''„Електрон - Производство на парови во судири Pb-Au на 40 AGEV"'' во рамките на [[Опит|експериментот]] Черенков прстен електронски спектрометар (CERES/NA45-2) на [[Забрзувач на честички|забрзувачот]] Супер протонски синхротрон (SPS) во [[ЦЕРН]], [[Женева]] . Докторирала во 2002 година со Magna cum laude . До 2003 година, таа продолжила како постдокторка во ЦЕРН во рамките на договорот за соработка помеѓу RKU и GSI на експериментот NA60, барајќи „ ''брзо производство на димуон и шарм со протонски и тешки јонски зраци'' “. Во 2006 година таа продолжи со ''стипендијата во ЦЕРН'', по 2009 година како ''научен соработник'' во различни истражувачки програми како [[основно истражување]], во [[експериментална физика]] на судири на [[Честична физика|високоенергетски]] [[Атомско јадро|атомски јадра]] и во применети истражувања за полиња со висока радијација создадени од високо забрзани зраци на честички . Во 2007 година Дамјановиќ одиграла клучна улога во иницирањето договор за меѓународна соработка помеѓу [[Црна Гора]] и ЦЕРН.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gsi.de/en/start/news/details/2017/02/06/gsi_researcher_becomes_minister_of_science_of_montenegro.htm|title=GSI researcher becomes Minister of Science of Montenegro|last=GSI press news|publisher=GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research|accessdate=7 February 2017|archive-date=2017-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225052041/https://www.gsi.de/en/start/news/details/2017/02/06/gsi_researcher_becomes_minister_of_science_of_montenegro.htm|url-status=dead}}</ref> Почнувајќи од 2014 година, таа се вратила во градот [[Дармштат|Дармштад]] на позиција во група која работи за откривање и дијагностицирање на зрачење во акцелераторскиот оддел на Центарот за истражување на тешки јони GSI Хелмхолц и била делегирана назад во ЦЕРН во 2015 година. Дамјановиќ има повеќе од 100 публикации во судски списанија и зборници од конференции.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mna.gov.me/en/ministry/minister|title=Biography on the official portal of the Government of Montenegro|last=Dr Sanja Damjanović - Minister of Science|publisher=Government of Montenegro|accessdate=7 February 2017|archive-date=2017-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170207123601/http://www.mna.gov.me/en/ministry/minister|url-status=dead}}</ref> Од јануари 2021 година е постојано вработена во Институтот ГСИ во Дармштад, Германија. Дамјановиќ била назначен за министер за наука во Владата на Црна Гора како член на Демократската партија на социјалистите на Црна Гора во есента 2016 година. По иницијатива на Црна Гора во март 2017 година, таа политички го поттикна создавањето на „Меѓународен институт за одржливи технологии на Југоисточна Европа“ ( [http://www.seeiist.eu SEEIIST] ) од почетокот на 2017 година наваму за да го достигне сегашниот статус на официјален заеднички проект на 8 држави од регионот. Јадрото на проектот SEEIIST е најсовремен „Објект за терапија на тумори и биомедицински истражувања со протони и потешки јони“. Проектот штотуку влегол во фазата на проучување на дизајнот. Од 2018 до 2021 година Дамјановиќ била претседател на Меѓувладиниот управен комитет на проектот SEEIIST, таа сега работи како член на одборот на Здружението SEEIIST. Сања Дамјановиќ е потпретседател на Демократската партија на социјалистите на Црна Гора (ДПС) од јануари 2021 година. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.gsi.de/en/start/news/details/2017/02/06/gsi_researcher_becomes_minister_of_science_of_montenegro.htm ''Истражувач на GSI станува министер за наука на Црна Гора''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170225052041/https://www.gsi.de/en/start/news/details/2017/02/06/gsi_researcher_becomes_minister_of_science_of_montenegro.htm |date=2017-02-25 }}, веб-страница на германскиот ''центар за истражување на тешки јони GSI Хелмхолц'', 6 февруари 2017 година * [http://www.mna.gov.me/en/ministry/minister ''Д-р Сања Дамјановиќ - Министер за наука''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170207123601/http://www.mna.gov.me/en/ministry/minister |date=2017-02-07 }}, Влада на Црна Гора * [http://daninauke.me/2063-2/ ''Сања Дамјановиќ o CERN-u: Današnje mlade generacije su ključ budućnosti''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190425171437/http://daninauke.me/2063-2/ |date=2019-04-25 }} Интервју со Сања Дамјановиќ (на [[црногорски јазик]] ) * [http://seeiist.eu/ ''Меѓународен институт за одржливи технологии на Југоисточна Европа''] SEEIIST https://dps.me/dr-sanja-damjanovic/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230508074821/https://dps.me/dr-sanja-damjanovic/ |date=2023-05-08 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дамјановиќ, Сања}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1972 година]] [[Категорија:Црногорски министри]] [[Категорија:Југословенски Црногорци]] rnizwyr67gxjp5zb3g4eh0gwbhop2h5 5536414 5536411 2026-04-08T21:54:31Z Dandarmkd 31127 5536414 wikitext text/x-wiki '''Сања Дамјановиќ''' ([[Црногорска азбука|црногорска кирилица]]: Сања Дамјановић; родена на 5 јуни 1972 година) во Никшиќ, каде завршила основно и средно училиште. Таа е [[физичар]] од [[Црна Гора]] и била министер за наука во владата на Црна Гора од 2016 до 2020 година. == Биографија == Сања Дамјановиќ го завршила продолженото училиште во 1991 година и студирала физика на [[Белградски универзитет|Универзитетот во Белград]] до 1995 година. Нејзинината магистерска била поврзан со [[Честична физика|теоретска физика на честички]] и [[гравитација]] . Работела како доцент на Универзитетот во Црна Гора (УЦГ) од 1997 до 1998 година. Почнувајќи од 1999 година, таа ја работела својата докторска теза под надзор на признатиот [[физичар]] Ханс Јоаким Спехт (поранешен [[Наука|научен]] извршен директор на германскиот центар за истражување на тешки јони GSI Хелмхолц (GSI)) на [[Хајделбершки универзитет|Универзитетот Рупрехт-Карлс]] (RKU) во [[Хајделберг]] со пребарување на ''„Електрон - Производство на парови во судири Pb-Au на 40 AGEV"'' во рамките на [[Опит|експериментот]] Черенков прстен електронски спектрометар (CERES/NA45-2) на [[Забрзувач на честички|забрзувачот]] Супер протонски синхротрон (SPS) во [[ЦЕРН]], [[Женева]] . Докторирала во 2002 година со Magna cum laude . До 2003 година, таа продолжила како постдокторка во ЦЕРН во рамките на договорот за соработка помеѓу RKU и GSI на експериментот NA60, барајќи „ ''брзо производство на димуон и шарм со протонски и тешки јонски зраци'' “. Во 2006 година таа продолжи со ''стипендијата во ЦЕРН'', по 2009 година како ''научен соработник'' во различни истражувачки програми како [[основно истражување]], во [[експериментална физика]] на судири на [[Честична физика|високоенергетски]] [[Атомско јадро|атомски јадра]] и во применети истражувања за полиња со висока радијација создадени од високо забрзани зраци на честички . Во 2007 година Дамјановиќ одиграла клучна улога во иницирањето договор за меѓународна соработка помеѓу [[Црна Гора]] и ЦЕРН.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gsi.de/en/start/news/details/2017/02/06/gsi_researcher_becomes_minister_of_science_of_montenegro.htm|title=GSI researcher becomes Minister of Science of Montenegro|last=GSI press news|publisher=GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research|accessdate=7 February 2017|archive-date=2017-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225052041/https://www.gsi.de/en/start/news/details/2017/02/06/gsi_researcher_becomes_minister_of_science_of_montenegro.htm|url-status=dead}}</ref> Почнувајќи од 2014 година, таа се вратила во градот [[Дармштат|Дармштад]] на позиција во група која работи за откривање и дијагностицирање на зрачење во акцелераторскиот оддел на Центарот за истражување на тешки јони GSI Хелмхолц и била делегирана назад во ЦЕРН во 2015 година. Дамјановиќ има повеќе од 100 публикации во судски списанија и зборници од конференции.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mna.gov.me/en/ministry/minister|title=Biography on the official portal of the Government of Montenegro|last=Dr Sanja Damjanović - Minister of Science|publisher=Government of Montenegro|accessdate=7 February 2017|archive-date=2017-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170207123601/http://www.mna.gov.me/en/ministry/minister|url-status=dead}}</ref> Од јануари 2021 година е постојано вработена во Институтот ГСИ во Дармштад, Германија. Дамјановиќ била назначен за министер за наука во Владата на Црна Гора како член на Демократската партија на социјалистите на Црна Гора во есента 2016 година. По иницијатива на Црна Гора во март 2017 година, таа политички го поттикна создавањето на „Меѓународен институт за одржливи технологии на Југоисточна Европа“ ( [http://www.seeiist.eu SEEIIST] ) од почетокот на 2017 година наваму за да го достигне сегашниот статус на официјален заеднички проект на 8 држави од регионот. Јадрото на проектот SEEIIST е најсовремен „Објект за терапија на тумори и биомедицински истражувања со протони и потешки јони“. Проектот штотуку влегол во фазата на проучување на дизајнот. Од 2018 до 2021 година Дамјановиќ била претседател на Меѓувладиниот управен комитет на проектот SEEIIST, таа сега работи како член на одборот на Здружението SEEIIST. Сања Дамјановиќ е потпретседател на Демократската партија на социјалистите на Црна Гора (ДПС) од јануари 2021 година. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.gsi.de/en/start/news/details/2017/02/06/gsi_researcher_becomes_minister_of_science_of_montenegro.htm ''Истражувач на GSI станува министер за наука на Црна Гора''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170225052041/https://www.gsi.de/en/start/news/details/2017/02/06/gsi_researcher_becomes_minister_of_science_of_montenegro.htm |date=2017-02-25 }}, веб-страница на германскиот ''центар за истражување на тешки јони GSI Хелмхолц'', 6 февруари 2017 година * [http://www.mna.gov.me/en/ministry/minister ''Д-р Сања Дамјановиќ - Министер за наука''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170207123601/http://www.mna.gov.me/en/ministry/minister |date=2017-02-07 }}, Влада на Црна Гора * [http://daninauke.me/2063-2/ ''Сања Дамјановиќ o CERN-u: Današnje mlade generacije su ključ budućnosti''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190425171437/http://daninauke.me/2063-2/ |date=2019-04-25 }} Интервју со Сања Дамјановиќ (на [[црногорски јазик]] ) * [http://seeiist.eu/ ''Меѓународен институт за одржливи технологии на Југоисточна Европа''] SEEIIST https://dps.me/dr-sanja-damjanovic/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230508074821/https://dps.me/dr-sanja-damjanovic/ |date=2023-05-08 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дамјановиќ, Сања}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1972 година]] [[Категорија:Црногорски министри]] [[Категорија:Црногорски физичари]] [[Категорија:Југословенски Црногорци]] 1a34mzcunl0mk6r4nhs47si48yeexv5 5536415 5536414 2026-04-08T21:55:05Z Dandarmkd 31127 /* Надворешни врски */ 5536415 wikitext text/x-wiki '''Сања Дамјановиќ''' ([[Црногорска азбука|црногорска кирилица]]: Сања Дамјановић; родена на 5 јуни 1972 година) во Никшиќ, каде завршила основно и средно училиште. Таа е [[физичар]] од [[Црна Гора]] и била министер за наука во владата на Црна Гора од 2016 до 2020 година. == Биографија == Сања Дамјановиќ го завршила продолженото училиште во 1991 година и студирала физика на [[Белградски универзитет|Универзитетот во Белград]] до 1995 година. Нејзинината магистерска била поврзан со [[Честична физика|теоретска физика на честички]] и [[гравитација]] . Работела како доцент на Универзитетот во Црна Гора (УЦГ) од 1997 до 1998 година. Почнувајќи од 1999 година, таа ја работела својата докторска теза под надзор на признатиот [[физичар]] Ханс Јоаким Спехт (поранешен [[Наука|научен]] извршен директор на германскиот центар за истражување на тешки јони GSI Хелмхолц (GSI)) на [[Хајделбершки универзитет|Универзитетот Рупрехт-Карлс]] (RKU) во [[Хајделберг]] со пребарување на ''„Електрон - Производство на парови во судири Pb-Au на 40 AGEV"'' во рамките на [[Опит|експериментот]] Черенков прстен електронски спектрометар (CERES/NA45-2) на [[Забрзувач на честички|забрзувачот]] Супер протонски синхротрон (SPS) во [[ЦЕРН]], [[Женева]] . Докторирала во 2002 година со Magna cum laude . До 2003 година, таа продолжила како постдокторка во ЦЕРН во рамките на договорот за соработка помеѓу RKU и GSI на експериментот NA60, барајќи „ ''брзо производство на димуон и шарм со протонски и тешки јонски зраци'' “. Во 2006 година таа продолжи со ''стипендијата во ЦЕРН'', по 2009 година како ''научен соработник'' во различни истражувачки програми како [[основно истражување]], во [[експериментална физика]] на судири на [[Честична физика|високоенергетски]] [[Атомско јадро|атомски јадра]] и во применети истражувања за полиња со висока радијација создадени од високо забрзани зраци на честички . Во 2007 година Дамјановиќ одиграла клучна улога во иницирањето договор за меѓународна соработка помеѓу [[Црна Гора]] и ЦЕРН.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gsi.de/en/start/news/details/2017/02/06/gsi_researcher_becomes_minister_of_science_of_montenegro.htm|title=GSI researcher becomes Minister of Science of Montenegro|last=GSI press news|publisher=GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research|accessdate=7 February 2017|archive-date=2017-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225052041/https://www.gsi.de/en/start/news/details/2017/02/06/gsi_researcher_becomes_minister_of_science_of_montenegro.htm|url-status=dead}}</ref> Почнувајќи од 2014 година, таа се вратила во градот [[Дармштат|Дармштад]] на позиција во група која работи за откривање и дијагностицирање на зрачење во акцелераторскиот оддел на Центарот за истражување на тешки јони GSI Хелмхолц и била делегирана назад во ЦЕРН во 2015 година. Дамјановиќ има повеќе од 100 публикации во судски списанија и зборници од конференции.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mna.gov.me/en/ministry/minister|title=Biography on the official portal of the Government of Montenegro|last=Dr Sanja Damjanović - Minister of Science|publisher=Government of Montenegro|accessdate=7 February 2017|archive-date=2017-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170207123601/http://www.mna.gov.me/en/ministry/minister|url-status=dead}}</ref> Од јануари 2021 година е постојано вработена во Институтот ГСИ во Дармштад, Германија. Дамјановиќ била назначен за министер за наука во Владата на Црна Гора како член на Демократската партија на социјалистите на Црна Гора во есента 2016 година. По иницијатива на Црна Гора во март 2017 година, таа политички го поттикна создавањето на „Меѓународен институт за одржливи технологии на Југоисточна Европа“ ( [http://www.seeiist.eu SEEIIST] ) од почетокот на 2017 година наваму за да го достигне сегашниот статус на официјален заеднички проект на 8 држави од регионот. Јадрото на проектот SEEIIST е најсовремен „Објект за терапија на тумори и биомедицински истражувања со протони и потешки јони“. Проектот штотуку влегол во фазата на проучување на дизајнот. Од 2018 до 2021 година Дамјановиќ била претседател на Меѓувладиниот управен комитет на проектот SEEIIST, таа сега работи како член на одборот на Здружението SEEIIST. Сања Дамјановиќ е потпретседател на Демократската партија на социјалистите на Црна Гора (ДПС) од јануари 2021 година. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.gsi.de/en/start/news/details/2017/02/06/gsi_researcher_becomes_minister_of_science_of_montenegro.htm ''Истражувач на GSI станува министер за наука на Црна Гора''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170225052041/https://www.gsi.de/en/start/news/details/2017/02/06/gsi_researcher_becomes_minister_of_science_of_montenegro.htm |date=2017-02-25 }}, веб-страница на германскиот ''центар за истражување на тешки јони GSI Хелмхолц'', 6 февруари 2017 година * [http://www.mna.gov.me/en/ministry/minister ''Д-р Сања Дамјановиќ - Министер за наука''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170207123601/http://www.mna.gov.me/en/ministry/minister |date=2017-02-07 }}, Влада на Црна Гора * [http://daninauke.me/2063-2/ ''Сања Дамјановиќ o CERN-u: Današnje mlade generacije su ključ budućnosti''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190425171437/http://daninauke.me/2063-2/ |date=2019-04-25 }} Интервју со Сања Дамјановиќ (на [[црногорски јазик]] ) * [http://seeiist.eu/ ''Меѓународен институт за одржливи технологии на Југоисточна Европа''] SEEIIST https://dps.me/dr-sanja-damjanovic/ {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230508074821/https://dps.me/dr-sanja-damjanovic/ |date=2023-05-08 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дамјановиќ, Сања}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1972 година]] [[Категорија:Луѓе од Никшиќ]] [[Категорија:Црногорски министри]] [[Категорија:Црногорски физичари]] [[Категорија:Југословенски Црногорци]] j9jspyvxzyol23jrzxm8xvj8nco1nll 0 1330116 5536460 5430438 2026-04-09T00:17:25Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5536460 wikitext text/x-wiki {{Short description|Eastern Orthodox monastery, Mount Athos}} {{stack| {{Infobox monastery | name = Манастир Ватопед | native_name = Ι.Μ. Βατοπεδίου | native_name_lang = el | image = Vatopedi monastery.jpg | alt = | caption = Надворешен изглед на манастирот. | full = Свет и Велик манастир Ватопед | order = [[Вселенска патријаршија]] | established = средина на 10ти век | disestablished = | dedication = [[Благовештение]] | diocese = [[Света Гора]] | churches = Скит на Св. Андреј; Скит на Св. Димитриј | founder = Атанасиј, Никола и Антониј | prior = | people = | status = | functional_status = | heritage_designation = | designated_date = | completed_date = | location = [[Света Гора]], [[Грција]] | map_type = Mount Athos | coord = {{coord|40.316667|24.216667|type:landmark|display=inline,title}} | public_access = Само за мажи | other_info = | remains = }} }} '''Светиот и Велик манастир Ватопед''' ({{langx|el|Βατοπέδι}}) е [[Православие|православен]] манастир на [[Света Гора]], Грција. Манастирот бил обновуван повеќе пати за време на неговата историја, особено во византискиот период и во 18ти и 19ти век. Повеќе од 120 монаси живеат во манастирот. == Историја == Ватопед бил изграден на местото на ранохристијанска населба од доцната антика. Во 2000 година биле откриени темелите на ранохристијанска базилика северно од ''католиконот''.<ref name="Renewal">{{cite book | last=Speake | first=Graham | author-link=Graham Speake | title=Mount Athos: renewal in paradise | publisher=Denise Harvey | publication-place=Limni, Evia, Greece | date=2014 | isbn=978-960-7120-34-2 | oclc=903320491 | pages=30-31}}</ref> Ватопед бил основан во втората половина на 10ти век од тројца монаси, Атанасиј, Никола, и Антониј, од [[Одрин|Адријанопол]], кои биле ученици на [[Атанасиј Атонски]]. == Наводи == {{reflist|2}} == Извори == * {{Cite web |last=Fotić|first=Aleksandar|title=Dispute Between Chilandar and Vatopedi over the Boundaries in Komitissa (1500)|website=Academia |url=https://www.academia.edu/1772848}} == Надворешни врски == {{commons category|Vatopedi monastery}} * [https://www.vatopedi.gr/ Манастир Ватопед] {{Манастири на Света Гора}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Манастири на Света Гора]] h1as60hf53raofu3b26u59dgoihk3kb 0 1339513 5536429 5535981 2026-04-08T22:05:11Z Andrew012p 85224 5536429 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|image=Flowers-of-the-killer-moon-poster.jpg|caption=Македонскиот плакат|director=[[Мартин Скорсезе]]|screenplay=|based_on=|producer={{Plainlist| * [[Ден Фридкин]] * [[Бредли Томас]] * Мартин Скорсезе * [[Даниел Лупи]] }}|starring={{Plainlist|<!-- СПОРЕД ПЛАКАТОТ НА АНГЛИСКИ --> * [[Леонардо ди Каприо]] * [[Роберт де Ниро]] * [[Лили Гледстоун]] }}|cinematography=[[Родриго Прието]]|editing=[[Телма Шунмејкер]]|music=[[Роби Робертсон]]|studio={{Plainlist| * [[Apple Studios]] * Imperative Entertainment * [[Sikelia Productions]] * [[Appian Way Productions]] }}|distributor={{Plainlist| * [[Paramount Pictures]] * [[List of Apple TV+ original films|Apple Original Films]]<br>(преку [[Apple TV+]]) }}|released=20 мај 2023 г. (Кански кинофестивал)<br>20 октомври 2023 г. (САД)<br>19 октомври 2023 г. (Македонија)|runtime=206 минути<ref>{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/killers-of-the-flower-moon-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmde0mdiw|title=''Killers of the Flower Moon'' (15)|publisher=[[British Board of Film Classification]]|date=August 31, 2023|access-date=August 31, 2023|archive-date=August 31, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230831142257/https://www.bbfc.co.uk/release/killers-of-the-flower-moon-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmde0mdiw |url-status=live}}</ref>|country={{САД}}|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|budget=200 милиони долари|gross=156,2 милиони долари<ref name="NUM">{{cite The Numbers |title= Killers of the Flower Moon — Financial Information |id=Killers-of-the-Flower-Moon-(2023)|access-date=December 20, 2023}}</ref><ref name="BOM">{{cite Box Office Mojo |title= Killers of the Flower Moon |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl629703425/?ref_=bo_we_table_2 |access-date=December 20, 2023}}</ref>}}{{Закосен наслов}}'''''Убијци на цветната месечина''''' ({{langx|en|Killers of the Flower Moon}}) — американски епски криминалистички драмски филм во режија на [[Мартин Скорсезе]] во вестерн-жанр, заснован на популарната научна книга „Убијци на цветната месечина“ од Дејвид Гран за убиствата во округот Осејџ. Главните улоги ги толкуваат [[Леонардо ди Каприо]], [[Роберт де Ниро]] и Лили Гледстоун.<ref name="Robertson">{{Cite web|url=https://decider.com/2023/10/20/robbie-robertson-killers-of-the-flower-moon-dedication-martin-scorsese/|title='Killers of the Flower Moon' Ends With a Touching Dedication to Longtime Scorsese Collaborator Robbie Robertson|last=Menta|first=Anna|date=October 20, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231021020030/https://decider.com/2023/10/20/robbie-robertson-killers-of-the-flower-moon-dedication-martin-scorsese/|archive-date=October 21, 2023|access-date=October 21, 2023|website=Decider|url-status=live}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://movieweb.com/leonardo-dicaprio-martin-scorsese-movie-collaborations/|title=Every Leonardo DiCaprio and Martin Scorsese Movie Collaboration, Ranked|last=Hayes|first=Patrick|date=2022-02-01|work=MovieWeb|language=en|accessdate=2023-12-25}}</ref> Развојот започнал во март 2016 г. кога Imperative Entertainment ги добил правата за адаптација на книгата. Скорсезе и Ди Каприо се придружиле на филмот во 2017 г., а производството се очекувало да започне на почетокот на 2018 г. По неколку одложувања и задоцнувања поради пандемијата [[КОВИД-19]], производството на филмот требало да започне во февруари 2021 г., со потврдено финансирање и распределување на [[Apple TV+]] заедно со [[Paramount Pictures]]. Филмот бил снимен помеѓу април и октомври 2021 г., во окрузите Осејџ и Вашингтон, [[Оклахома]]. Произведен бил од Sikelia Productions на Скорсезе и Appian Way Productions на Ди Каприо, со неговиот буџет од 200 милиони долари, наводно, најголемата сума потрошена некогаш за снимање филм во Оклахома.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://subscribe.oklahoman.com/restricted|title=The Oklahoman Subscription Offers, Specials, and Discounts|work=subscribe.oklahoman.com|accessdate=2023-12-25}}</ref> == Содржина == Членовите на индијанското племе Осејџ во [[Соединети Американски Држави|САД]] се убиени под таинствени околности во 1920-тите, што предизвикува голема истрага на [[Федерално истражно биро|ФИБ]] во која е вклучен [[Џон Едгар Хувер|Џ. Едгар Хувер]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|}}{{IMDb title|5537002}} * {{Official website|https://www.killersoftheflowermoonmovie.com/}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2023 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Вестерн]] [[Категорија:Американски вестерни]] n20980whruoovfwnvnywfzl4c8st380 4 1343784 5536530 5524912 2026-04-09T11:18:54Z BosaFi 115936 /* Список */ 5536530 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" | <center><big>'''ВикиПроект'''<br>'''„Вики Клуб“'''</big></center> |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wiki_Club_Senior.svg|200п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|200п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikipedia-logo.svg|150п]] |} {{Архиви|авто=долга]]| [[Википедија:Вики Сениор/2024|2024]]<br /> [[Википедија:Вики Сениор/2025|2025]]<br /> [[Википедија:Вики Сениор/2026|2026]] }} '''Вики Сениор''' — тековен проект на здружението на граѓани [[Meta:Wikimedia MKD/mk|Викимедија МКД]] (од 2024), и поранешен проект на [[Википедија:Вики Сениор (ГЛАМ Македонија)|ГЛАМ Македонија]] (2021-2023). Проектот е образовен дел од активностите на здружението, а идејата и целта на овој проект е да се привлечат нови уредувачи, да се создадат нови статии, како и да се подобрат постоечките на Википедија на македонски јазик, преку едукација на возрасните лица низ Македонија. За сите информации околу тоа како да се вклучите, оставете порака или на електронската пошта kontakt(аt)wikimedia.mk * Термин и место: според договор * Лица за контакт: :[[Корисник:BosaFi|BosaFi]] :[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] * Членувањето е бесплатно == Список == # - [[Корисник:Верица.Н]] # - [[Корисник:Pestaloci.biblioteka]] # - [[Корисник:Marija Brndevska]] # - [[Корисник:ZORADAMCE]] # - [[Корисник:Trajkovav]] # - [[Корисник:Iki123]] # - [[Корисник:Eva Kovacheva]] # - [[Корисник:Iskraaaaa]] # - [[Корисник:Pusoski]] # - [[Корисник:Miaumiau.mp3]] # - [[Корисник:Ivana.panovska]] # - [[Корисник:Frosina Grozdanovska]] # - [[Корисник:Damjanadzambazovska]] # - [[Корисник:DarioRadio55]] # - [[Корисник:Antonio09000]] [[Категорија:Википедија:Проекти на Викимедија МКД]] [[Категорија:Образовна програма на Википедија]] 6r1ok2ak8rr02opa8q0jfim6pgaakfb 0 1344524 5536211 5216175 2026-04-08T12:06:14Z BosaFi 115936 /* Белешки */ 5536211 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pinto_30_Tari_131246.jpg|мини| Сребрена малтешка ''онција'' од 1741–73 година]] Во јужна Италија, '''''ончија''''' (множина ''oncie'' или ''еднаш'') или '''''онча''''' (мн.''onze'') била пресметковна единица во [[Среден век|средниот век]], а подоцна и [[Златник|златна монета]] кована помеѓу 1732 и 1860 година. Била искована и на јужните италијански територии на [[Шпанско Царство|Шпанската империја]], а сребрена монета со иста вредност била искована од [[Малтешки ред|Малтешкиот ред]]. Името потекнува од античкиот римски ''uncia''. Понекогаш може да се преведе '''унца'''. Во средновековните кралства [[Неаполско Кралство|Неапол]] и [[Кралство Сицилија|Сицилија]], една ''онција'' била еквивалентна на 30 ''тари'', 600 ''грани'' и 3600 ''денари'' (пени). Конвенционално, сумата на пари се означува со броеви на ''онси'', ''тар'', ''грани'' и ''денари'' одделени со точки, така што 2.2.15.1 означува 2 ''онси'', два ''тари'', 15 ''грани'' и 1 ''денаро''. Иако ''ончија'' никогаш не била кована во средниот век, таа била основната пресметковна единица. Биле ковани помалите деноминации, како и [[дукат]] (од кои шест се еднакви на ''онција'' ) и ''карлино'' (60 до ''онција'' ).<ref name="ES">Eleni Sakellariou, ''Southern Italy in the Late Middle Ages: Demographic, Institutional and Economic Change in the Kingdom of Naples, c.1440–c.1530'' (Brill, 2012), p. 492.</ref><ref>Stephan R. Epstein, ''An Island for Itself: Economic Development and Social Change in Late Medieval Sicily'' (Cambridge University Press, 1992), p. xii.</ref> Фридрих II го вовел ''augustalis'', кој бил четвртина ''онција''.<ref>Donald Matthew, ''The Norman Kingdom of Sicily'' (Cambridge University Press, 1992), p. xi.</ref> == Поврзано == * [[Историја на монетите во Италија]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Златници]] tjxrbqzgfbopo8ghruti3d5aov57e0r 0 1349323 5536326 5527233 2026-04-08T19:22:26Z Andrew012p 85224 5536326 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game|title=Dead Space 3|image=[[Податотека:Dead Space 3 PC game cover.jpg|200px]]|developer=[[Visceral Games]]|publisher=[[Electronic Arts]]|director=|producer=|designer=|programmer=|artist=|writer=|composer=|series=''[[Dead Space (франшиза)|Dead Space]]''|platforms={{Unbulleted list|[[PlayStation 3]]|[[Windows]]|[[Xbox 360]]}}|released=5 февруари 2013 (САД)<br>8 февруари 2013 (ЕУ)|genre=[[ужас за преживување]], акција|modes=[[едноиграчка игра|едноиграчки]], [[повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]]}}{{Закосен наслов}}'''''Dead Space 3''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Мртва вселена 3'') — научнофантастична [[пукачка игра од трето лице]] со елементи на [[Survival horror|ужаси за преживување]], развиена од американското студио Visceral Games. Таа е третата и последна игра во серијалот ''Dead Space''. На 15 јануари 2013 г., се појавила затворена демоверзија, достапна само за корисниците на [[Xbox 360]]. На 22 јануари, демоверзијата станала достапна за сите сопственици на Xbox 360 и [[PlayStation 3|PS3]]. Целосната верзија на играта била објавена на 5 февруари 2013 г. во [[Америка]]. Приказната на играта го следи ликот на играчот Ајзак Кларк и неговите сојузници додека истражуваат замрзната планета, Тау Волантис, за да го откријат потеклото на растечката закана од нивните непријатели, некроморфите. Играчите го управуваат Ајзак и ја истражуваат околината, решаваат загатки и наоѓаат ресурси, додека се борат со некроморфите и непријателските луѓе наречени јунитолози. Играта поддржува онлајн групни повеќеиграчки сесии во кои втор играч ја презема улогата на новиот лик Џон Карвер. == Оценки == ''Dead Space 3'' добила „во целост поволни“ одзиви од критичарите, според веб-страницата за собирање на податоци [[Metacritic]]. За време на Наградите за рецензенти на Националната академија на видеоигри во 2013 г., ''Dead Space 3'' била предложена во категориите „Анимација, интерактивност“; „Режија во играчко кино“; "Звучни ефекти"; и „Употреба на звук, франшиза“. По објавувањето, ''Dead Space 3'' добила во целост потврдни одзиви од критичарите, од кои многумина го пофалиле нејзиниот [[играчки процес]], системот за изработка и графика. Вообичаена критика било преминувањето од ужаси за преживување кон акција, што многумина сметале дека го ослабува доживувањето. Реакцијата на обожавателите исто така била измешана за промената кон исклучиво акциона игра, и пред и по објавувањето.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.rockpapershotgun.com/10-years-on-heres-how-dead-space-went-from-horror-to-action-horror-in-three-games|title=10 years on, here's how Dead Space went from horror to action horror in three games|last=Contributor|first=Samuel Horti|date=2018-11-07|work=Rock, Paper, Shotgun|access-date=2024-06-04|last2=Horti|first2=Samuel|language=en}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://web.archive.org/web/20131227130330/http://www.ea.com/dead-space-3}} * [https://www.mobygames.com/game/dead-space-3 ''Dead Space 3''] на [[:en:MobyGames|MobyGames]] {{IMDb title|2189256}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Xbox 360]] [[Категорија:Ужаси за преживување]] [[Категорија:Научнофантастични видеоигри]] j2oic4tb1nmauhvmxuy5z84pcxo4fti 0 1356408 5536400 5332742 2026-04-08T21:34:59Z Andrew012p 85224 5536400 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија за филм | name = Убиј ги прво децата | image = Убиј ги прво децата.jpg | image_size = 240px | writer = [[Александар Русјаков]] | director = [[Димитар Оровчанец]] | producer = [[Атанас Георгиев]] | genre = [[комедија]] | starring = [[Миа Жиро]]<br>[[Стефан Спасов]]<br>[[Мартин Ѓоргоски]]<br>[[Анастас Тановски]]<br>[[Александар Ѓорѓиески]]<br>[[Стефан Вујисиќ]]<br>[[Адриан Азири]]<br>[[Марина Поп Панкова]]<br>[[Марко Трајковиќ]]<br>[[Марија Јанчевска]]<br>[[Лео Поповиќ]] | language = [[македонски]] | country = {{МКД}} | runtime = 106 минути | distributor = [[Вардар филм|Агенција за филм на Македонија]] | released = [[19 август]] [[2024]] г. |caption=Плакатот на филмот}} '''''Убиј ги прво децата''''' — [[Македонија|македонска]] комедија од [[2024]] година, во [[режија]] на [[Димитар Оровчанец]], кој е автор и на [[сценарио]]то заедно со [[Александар Русјаков]]. == Содржина == Дејството во ''Убиј ги прво децата'' ја следи младата [[Балет|балерина]] и нејзините двајца пријатели, кои, вооружени со украден полициски пиштол, влегуваат во опасниот свет на скопското подземје. Нивната потрага по изгубен мобилен телефон со компромитирачка снимка ги води низ непредвидливите лавиринти на подземјето во [[Скопје]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/ubij-gi-prvo-decata/|title=Убиј ги прво децата {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2026-04-08}}</ref> == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Мартин Ѓоргоски]] || Ѓорги |- | Миа Жиро || Матеа |- | [[Стефан Спасов]] || Мартин |- | [[Александар Ѓорѓиески]] || Љут |- | [[Марко Трајковиќ]] || Мачки |- | [[Стефан Вујисиќ]] || Мрсул |- | [[Анастас Тановски]] || Инспектор |- | [[Андриан Азири]] || Алтан |- | [[Марија Јанчевска]] || Бонбон |- | [[Марина Поп Панкова]] || Светлана |- | [[Лео Поповиќ]] || Олја |- | [[Никола Кумев]] || Брски |- | [[Ненад Нацев]] || Борис |- | [[Благица Трпковска]] || Марија |- | [[Ана Левајковиќ]] || Професор |- | [[Предраг Павловски]] || Перо |- | [[Тања Кочовска]] || Милена |- | [[Филип Трајковиќ]] || Благоја |- | [[Александар Микиќ]] || Јани |- | [[Емилија Мицевска]] || Ѓесика |- | [[Миа Кантарџиева]] || Лиза |- | [[Ангела Стојановска]] || Барбара |- | [[Нино Леви]] || Мите |- | [[Фаик Мефаилоски]] || Таксист |- | [[Береда Решит]] || Али |- | [[Едмонд Сотир]] || Куитим |- | Наталија Ристеска || Девојка |- | [[Хакан Даци]] || Ибро |- | Филип Миленковски || Цоп |} == Надворешни врски == {{IMDb title|30420508}} [[Категорија:Македонски филмови од 2020-тите]] [[Категорија:Појавено во 2024 година во Македонија]] 7dg62imuhpsjvckeovofmwuiqc4ord8 5536401 5536400 2026-04-08T21:36:00Z Andrew012p 85224 5536401 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија за филм | name = Убиј ги прво децата | image = Убиј ги прво децата.jpg | image_size = 240px | writer = [[Александар Русјаков]] | director = [[Димитар Оровчанец]] | producer = [[Атанас Георгиев]] | genre = [[комедија]] | starring = [[Миа Жиро]]<br>[[Стефан Спасов]]<br>[[Мартин Ѓоргоски]]<br>[[Анастас Тановски]]<br>[[Александар Ѓорѓиески]]<br>[[Стефан Вујисиќ]]<br>[[Адриан Азири]]<br>[[Марина Поп Панкова]]<br>[[Марко Трајковиќ]]<br>[[Марија Јанчевска]]<br>[[Лео Поповиќ]] | language = [[македонски]] | country = {{МКД}} | runtime = 106 минути | distributor = [[Вардар филм|Агенција за филм на Македонија]] | released = [[19 август]] [[2024]] г. |caption=Плакатот на филмот}} '''''Убиј ги прво децата''''' — [[Македонија|македонска]] комедија од [[2024]] година, во [[режија]] на [[Димитар Оровчанец]], кој е автор и на [[сценарио]]то заедно со [[Александар Русјаков]]. == Содржина == Дејството во ''Убиј ги прво децата'' ја следи младата [[Балет|балерина]] и нејзините двајца пријатели, кои, вооружени со украден полициски пиштол, влегуваат во опасниот свет на скопското подземје. Нивната потрага по изгубен мобилен телефон со компромитирачка снимка ги води низ непредвидливите лавиринти на подземјето во [[Скопје]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/ubij-gi-prvo-decata/|title=Убиј ги прво децата {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2026-04-08}}</ref> == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Мартин Ѓоргоски]] || Ѓорги |- | Миа Жиро || Матеа |- | [[Стефан Спасов]] || Мартин |- | [[Александар Ѓорѓиески]] || Љут |- | [[Марко Трајковиќ]] || Мачки |- | [[Стефан Вујисиќ]] || Мрсул |- | [[Анастас Тановски]] || Инспектор |- | [[Андриан Азири]] || Алтан |- | [[Марија Јанчевска]] || Бонбон |- | [[Марина Поп Панкова]] || Светлана |- | [[Лео Поповиќ]] || Олја |- | [[Никола Кумев]] || Брски |- | [[Ненад Нацев]] || Борис |- | [[Благица Трпковска]] || Марија |- | [[Ана Левајковиќ]] || Професор |- | [[Предраг Павловски]] || Перо |- | [[Тања Кочовска]] || Милена |- | [[Филип Трајковиќ]] || Благоја |- | [[Александар Микиќ]] || Јани |- | [[Емилија Мицевска]] || Ѓесика |- | [[Миа Кантарџиева]] || Лиза |- | [[Ангела Стојановска]] || Барбара |- | [[Нино Леви]] || Мите |- | [[Фаик Мефаилоски]] || Таксист |- | [[Береда Решит]] || Али |- | [[Едмонд Сотир]] || Куитим |- | Наталија Ристеска || Девојка |- | [[Хакан Даци]] || Ибро |- | Филип Миленковски || Цоп |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|30420508}} [[Категорија:Македонски филмови од 2020-тите]] [[Категорија:Појавено во 2024 година во Македонија]] [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2024 година]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] d27sopkz2wzuvx3cxjr0lswc02t6x7o 5536402 5536401 2026-04-08T21:37:16Z Andrew012p 85224 /* Улоги */ 5536402 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија за филм | name = Убиј ги прво децата | image = Убиј ги прво децата.jpg | image_size = 240px | writer = [[Александар Русјаков]] | director = [[Димитар Оровчанец]] | producer = [[Атанас Георгиев]] | genre = [[комедија]] | starring = [[Миа Жиро]]<br>[[Стефан Спасов]]<br>[[Мартин Ѓоргоски]]<br>[[Анастас Тановски]]<br>[[Александар Ѓорѓиески]]<br>[[Стефан Вујисиќ]]<br>[[Адриан Азири]]<br>[[Марина Поп Панкова]]<br>[[Марко Трајковиќ]]<br>[[Марија Јанчевска]]<br>[[Лео Поповиќ]] | language = [[македонски]] | country = {{МКД}} | runtime = 106 минути | distributor = [[Вардар филм|Агенција за филм на Македонија]] | released = [[19 август]] [[2024]] г. |caption=Плакатот на филмот}} '''''Убиј ги прво децата''''' — [[Македонија|македонска]] комедија од [[2024]] година, во [[режија]] на [[Димитар Оровчанец]], кој е автор и на [[сценарио]]то заедно со [[Александар Русјаков]]. == Содржина == Дејството во ''Убиј ги прво децата'' ја следи младата [[Балет|балерина]] и нејзините двајца пријатели, кои, вооружени со украден полициски пиштол, влегуваат во опасниот свет на скопското подземје. Нивната потрага по изгубен мобилен телефон со компромитирачка снимка ги води низ непредвидливите лавиринти на подземјето во [[Скопје]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/ubij-gi-prvo-decata/|title=Убиј ги прво децата {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2026-04-08}}</ref> == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Мартин Ѓоргоски]] || Ѓорги |- | Миа Жиро || Матеа |- | [[Стефан Спасов]] || Мартин |- | [[Александар Ѓорѓиески]] || Љут |- | [[Марко Трајковиќ]] || Мачки |- | [[Стефан Вујисиќ]] || Мрсул |- | [[Анастас Тановски]] || инспекторот |- | [[Андриан Азири]] || Алтан |- | [[Марија Јанчевска]] || Бонбон |- | [[Марина Поп Панкова]] || Светлана |- | [[Лео Поповиќ]] || Олја |- | [[Никола Кумев]] || Брски |- | [[Ненад Нацев]] || Борис |- | [[Благица Трпковска]] || Марија |- | [[Ана Левајковиќ]] || професорот |- | [[Предраг Павловски]] || Перо |- | [[Тања Кочовска]] || Милена |- | [[Филип Трајковиќ]] || Благоја |- | [[Александар Микиќ]] || Јани |- | [[Емилија Мицевска]] || Ѓесика |- | [[Миа Кантарџиева]] || Лиза |- | [[Ангела Стојановска]] || Барбара |- | [[Нино Леви]] || Мите |- | [[Фаик Мефаилоски]] || таксистот |- | [[Береда Решит]] || Али |- | [[Едмонд Сотир]] || Куитим |- | Наталија Ристеска || девојката |- | [[Хакан Даци]] || Ибро |- | Филип Миленковски || Цоп |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|30420508}} [[Категорија:Македонски филмови од 2020-тите]] [[Категорија:Појавено во 2024 година во Македонија]] [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2024 година]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] r5aujl0r8rieu183pe2jaagd4tfd9y5 5536404 5536402 2026-04-08T21:39:16Z Andrew012p 85224 5536404 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија за филм | name = Убиј ги прво децата | image = Убиј ги прво децата.jpg | image_size = 240px | writer = [[Александар Русјаков]] | director = [[Димитар Оровчанец]] | producer = [[Атанас Георгиев]] | genre = [[комедија]] | starring = [[Миа Жиро]]<br>[[Стефан Спасов]]<br>[[Мартин Ѓоргоски]]<br>[[Анастас Тановски]]<br>[[Александар Ѓорѓиески]]<br>[[Стефан Вујисиќ]]<br>[[Адриан Азири]]<br>[[Марина Поп Панкова]]<br>[[Марко Трајковиќ]]<br>[[Марија Јанчевска]]<br>[[Лео Поповиќ]] | language = [[македонски]] | country = {{МКД}} | runtime = 106 минути | distributor = [[Вардар филм|Агенција за филм на Македонија]] | released = [[19 август]] [[2024]] г. |caption=Плакатот на филмот}} '''''Убиј ги прво децата''''' — [[Македонија|македонска]] комедија од [[2024]] година, во [[режија]] на [[Димитар Оровчанец]], кој е автор и на [[сценарио]]то заедно со [[Александар Русјаков]]. == Содржина == Дејството во ''Убиј ги прво децата'' ја следи младата [[Балет|балерина]] и нејзините двајца пријатели, кои, вооружени со украден полициски пиштол, влегуваат во опасниот свет на скопското подземје. Нивната потрага по изгубен мобилен телефон со компромитирачка снимка ги води низ непредвидливите лавиринти на подземјето во [[Скопје]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/ubij-gi-prvo-decata/|title=Убиј ги прво децата {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2026-04-08}}</ref> == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Мартин Ѓоргоски]] || Ѓорги |- | Миа Жиро || Матеа |- | [[Стефан Спасов]] || Мартин |- | [[Александар Ѓорѓиески]] || Љут |- | [[Марко Трајковиќ]] || Мачки |- | [[Стефан Вујисиќ]] || Мрсул |- | [[Анастас Тановски]] || инспекторот |- | [[Андриан Азири]] || Алтан |- | [[Марија Јанчевска]] || Бонбон |- | [[Марина Поп Панкова]] || Светлана |- | [[Лео Поповиќ]] || Олја |- | [[Никола Кумев]] || Брски |- | [[Ненад Нацев]] || Борис |- | [[Благица Трпковска]] || Марија |- | [[Ана Левајковиќ]] || професорот |- | [[Предраг Павловски]] || Перо |- | [[Тања Кочовска]] || Милена |- | [[Филип Трајковиќ]] || Благоја |- | [[Александар Микиќ]] || Јани |- | [[Емилија Мицевска]] || Ѓесика |- | [[Миа Кантарџиева]] || Лиза |- | [[Ангела Стојановска]] || Барбара |- | [[Нино Леви]] || Мите |- | [[Фаик Мефаилоски]] || таксистот |- | [[Береда Решит]] || Али |- | [[Едмонд Сотир]] || Куитим |- | Наталија Ристеска || девојката |- | [[Хакан Даци]] || Ибро |- | Филип Миленковски || Цоп |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|30420508}} [[Категорија:Македонски филмови од 2020-тите]] [[Категорија:Појавено во 2024 година во Македонија]] [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2024 година]] [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] [[Категорија:Филмови снимени во Македонија]] 1z55yrpl4joxtxztp3q14cm3knagjf3 0 1373803 5536259 5527956 2026-04-08T15:57:14Z Rakoon 58543 5536259 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet|знаме=Flag of the United States.svg|кабинет_назив=Втор кабинет на Доналд Трамп|држава=[[САД]]|кабинет_број=47|знаме_граница=true|владеење=[[2025]]–сегашен|слика=President Donald Trump holds a cabinet meeting (54352151297).jpg|слика_големина=200px|конституирана=[[20 јануари]] [[2025]]|шеф_на_држава=[[Доналд Трамп]]|заменик_премиер_назив=Потпретседател|заменик_премиер=[[Џејмс Венс]]|партија={{Color box|{{party color|Republican Party (United States)}}|border=darkgray}} [[Републиканска партија (САД)|Републиканска партија]]|статус=[[Влада|Мнозинска влада]] (2025–сега) {{Composition bar|220|435|{{party color|Republican Party (United States)}}|background-color=|border border-color=darkgray|width=|per=1}}{{Composition bar|53|100|{{party color|Republican Party (United States)}}|background-color=|border border-color=darkgray|width=|per=1}}(2025–сега)|опозиција={{Color box|{{party color|Democratic Party (United States)}}|border=darkgray}} [[Демократска партија (САД)|Демократска партија]]|мандат=4 години|последни_избори=[[Претседателски избори во САД (2024)|2024]]|опис=состанок на кабинетот, 2025 г.|претходен_кабинет=[[Кабинет на Џо Бајден|Кабинет на Бајден]]|вкупно_членови=25 (со сè претседателот)}} [[Доналд Трамп]] ја презеде функцијата 47-ми [[претседател на Соединетите Американски Држави]] на 20 јануари 2025 година. Претседателот има законско овластување да номинира членови на својот кабинет до [[Сенат на Соединетите Американски Држави|сенатот на Соединетите Американски Држави]] за потврда според Клаузулата за назначувања од [[Устав на Соединетите Американски Држави|уставот на Соединетите Американски Држави]]. == Кабинет == Сите постојани членови на кабинетот на [[Соединетите Американски Држави]] како раководители на извршни оддели бараат совет и согласност од [[Сенат на Соединетите Американски Држави|сенатот на Соединетите Американски Држави]] по назначувањето од страна на [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот]] пред преземањето на функцијата. [[Потпретседател на Соединетите Американски Држави|Потпретседателството]] е исклучок по тоа што позицијата бара избор за функцијата согласно [[Устав на Соединетите Американски Држави|уставот на Соединетите Американски Држави]]. Претседателот може да назначи и раководители на други агенции и членови на извршната канцеларија на претседателот кои не се потврдени од сенатот како членови на кабинетот на ниво на кабинет. Кабинетот се состанува со претседателот во кабинетската соба, соба веднаш до [[Белата куќа|овалната соба]]. Бидејќи [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија]] го контролира [[Сенат на Соединетите Американски Држави|сенатот,]] се очекува сите номинирани од Трамп да бидат потврдени со мала конкуренција. Сепак, некои номинирани беа критикувани од неколку републиканци во Сенатот.<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/us/republicans-brink-clinching-us-house-control-2024-11-09/|title=Republicans on brink of clinching US House control after taking Senate|last1=Lange|first1=Jason|last2=Shepardson|first2=David|date=November 11, 2024|website=[[Reuters]]}}</ref><ref name="dhm-nyt-242">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/11/14/us/trumps-nominees-test-republicans.html|title=Trump's Cabinet Picks Test Senate G.O.P.'s Deference|last1=Demirjian|first1=Karoun|date=November 14, 2024|work=[[The New York Times]]|last2=Hulse|first2=Carl|last3=Miller|first3=Maya C.}}</ref> Изборите на кабинетот на Трамп беа опишани од „Бизнис инсајдер“ и „Ројтерс“ како вреднување на личната [[лојалност]] над релевантното искуство и поради тоа што има низа спротивставени [[Идеологија|идеологии]] и „еклектични личности“. Исто така, беше опишана како најбогатата администрација во модерната историја, со над 13 милијардери избрани да заземат владини позиции. Функционерите на [[Доналд Трамп|Трамп]] и [[Илон Маск]] се заканија дека ќе финансираат противкандидати на претстојните избори против републиканските сенатори кои не гласале за номинираните на Трамп.<ref>{{Cite news|url=https://www.businessinsider.com/trump-cabinet-picks-so-far-loyalty-resumes-11|title=Trump's early Cabinet picks show how much he values loyalty in his second term|last=Griffiths|first=Brent D.|date=November 13, 2024|work=[[Business Insider]]|access-date=December 22, 2024|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/default/donald-trump-staffs-up-second-term-only-maga-loyalists-need-apply-2024-11-11/|title=As Trump staffs up for second term, only MAGA loyalists need apply|last1=Slattery|first1=Gram|date=November 11, 2024|work=[[Reuters]]|access-date=December 22, 2024|last2=Ulmer|first2=Alexander|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/politics/policy/donald-trump-cabinet-picks-policy-agenda-809f1d46|title=What Trump's Cabinet Picks Tell Us About His Agenda|last=Molly|first=Ball|date=December 17, 2024|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=December 24, 2024|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/trump-cabinet-budget-immigration-loyalty-986154f35c82452e0e2e642a3e1752a8|title=Trump 2.0 has a Cabinet and executive branch of different ideas and eclectic personalities|last=Barrow|first=Bill|date=November 25, 2024|work=[[Associated Press]]|access-date=December 24, 2024}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://abcnews.go.com/US/trump-tapped-unprecedented-13-billionaires-top-administration-roles/story?id=116872968|title=Trump has tapped an unprecedented 13 billionaires for his administration. Here's who they are|last1=Charalambous|first1=Peter|date=December 17, 2024|work=[[ABC News (United States)|ABC News]]|access-date=December 24, 2024|last2=Romero|first2=Laura|last3=Kim|first3=Soo Rin}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/11/21/trump-administration-cabinet-picks-wealthy/76433245007/|title=A billionaire presidential administration? Who Trump plans to nominate so far|last=Barber|first=Rachel|date=November 21, 2024|work=[[USA Today]]|access-date=December 24, 2024}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/elon-musk-politics-trump-7e26c829af224a1f9d67c27cea085e68|title=Elon Musk warns Republicans against standing in Trump's way — or his|last1=Thomas|first1=Beaumont|date=December 10, 2024|work=[[Associated Press]]|access-date=January 20, 2025|last2=Linderman|first2=Juliet|last3=Mendoza|first3=Martha}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://abcnews.go.com/Politics/trump-team-warns-republicans-support-cabinet-picks-face/story?id=116094924|title=Trump team warns Republicans to support Cabinet picks or face primary funded by Musk|last=Hutzler|first=Amanda|date=November 21, 2024|work=[[ABC News (United States)|ABC News]]|access-date=January 20, 2025}}</ref> На 12 ноември 2024 година, новоизбраниот претседател Трамп објави дека неговата администрација ќе формира Оддел за владина ефикасност (ОВЕ) или (DOGE). И покрај името, DOGE не е федерален извршен оддел, бидејќи официјалните оддели бараат одобрение од [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]], туку е дел од извршната канцеларија на претседателот. [[Илон Маск]], еден од високите советници на претседателот, игра клучна улога во работењето на DOGE.<ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/elon-musk-politics-trump-7e26c829af224a1f9d67c27cea085e68|title=Elon Musk warns Republicans against standing in Trump's way — or his|last1=Thomas|first1=Beaumont|date=December 10, 2024|work=[[Associated Press]]|access-date=January 20, 2025|last2=Linderman|first2=Juliet|last3=Mendoza|first3=Martha}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://abcnews.go.com/Politics/trump-team-warns-republicans-support-cabinet-picks-face/story?id=116094924|title=Trump team warns Republicans to support Cabinet picks or face primary funded by Musk|last=Hutzler|first=Amanda|date=November 21, 2024|work=[[ABC News (United States)|ABC News]]|access-date=January 20, 2025}}</ref><ref name="DOGE-executive-order2">{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/01/establishing-and-implementing-the-presidents-department-of-government-efficiency/|title=Establishing And Implementing The President's "Department Of Government Efficiency"|date=2025-01-21|language=en-US|access-date=2025-02-22|website=The White House}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/nov/12/trump-appoints-elon-musk-government-efficiency-department|title=Trump selects Elon Musk to lead government efficiency department|last=Wen|first=Philip|date=November 13, 2024|work=[[The Guardian]]|access-date=November 13, 2024|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>[https://spacenews.com/nasa-faces-disruptive-presidential-transition/ NASA faces disruptive presidential transition], Jeff Foust, [[SpaceNews]], November 13, 2024.</ref> Следните лица се именувани за членови на кабинетот од страна на претседателот на Соединетите Американски Држави. {|class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=4 style="text-align:center; font-size:100%; color:white; background:#AE1C23;" |Втор кабинет на претседателот Доналд Трамп |- |colspan=4 style="text-align:left" | {{legend|#90EE90<!--old lace-->|Избрани на функција и сите други членови на кабинетот служат по желба на претседателот}} {{legend|lightblue|Сè уште не се потврдени од Сенатот}} {{legend|lightyellow|Служење во вршител на должноста}} {{legend|#C0C0C0<!--light gray-->|Не е потребна согласност од Сенатот}} |- !scope="col" style="width: 30%;" |Канцеларија<br>{{small|Датум на објавување/потврдување}} !scope="col" style="width: 20%;" |Функционер !scope="col" style="width: 30%;" |Канцеларија<br>{{small|Датум на објавување/потврдување}} !scope="col" style="width: 20%;" |Функционер |- | style="background: #90EE90;" | [[File:Seal of the Vice President of the United States.svg|75x75px]]<br>[[Потпретседател на Соединетите Американски Држави|Потпретседател]]<br>{{small|предложен на 15 јули 2024 година<br>[[Претседателски избори во САД (2024)|избран]] на 5 ноември 2024 година<br>Ја презеде функцијата на 20 јануари 2025 година}} |style="background: #90EE90;"|[[File:JD Vance official portrait (cropped headshot).jpg|frameless|141x141px]] {{Small|[[Сенат на Соединетите Американски Држави|Сенатор]]}}<br>[[Џеј Ди Венс|'''Џејмс Венс''']]<br>{{small|од [[Охајо]]}} |[[File:Seal of the United States Secretary of State.svg|75x75px]]<br>[[Државен секретар на Соединетите Американски Држави|Државен секретар]]<br>{{small|предложен на 12 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја Презеде функција на 12 ноември 2024 година}} |[[File: Official portrait of the United States Secretary of State Marco Rubio, January 2025 (cropped).jpg|145x145px]] {{Small|[[Сенат на Соединетите Американски Држави|Сенатор]]}}<br>[[Марко Рубио|'''Марко Рубио''']]<br>{{small|од [[Флорида]]}} |- | [[File:US-DeptOfTheTreasury-Seal.svg|75x75px]]<br>[[Секретар за финансии на Соединетите Американски Држави|Секретар за финансии]]<br>{{small|предложен на 22 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 28 јануари 2025 година}} | [[File:Official portrait of Treasury Secretary Scott Bessent (cropped).jpg|145x145px]] {{Small|Извршен директор на групацијата „Ки Сквер“}}<br>[[Скот Бесент|'''Скот Бесент''']]<br>{{small|од [[Јужна Каролина]]}} | [[File:US Department of Defense seal.svg|75x75px]]<br />[[Секретар за одбрана на Соединетите Американски Држави|Секретар за одбрана]]<br />{{small|предложен на 12 ноември 2024 година<br>Ја презеде функцијата на 25 јануари 2025 година}} | [[File:Secretary of Defense Pete Hegseth official portrait (cropped).jpg|134x134px]] {{Small|ТВ водител и ветеран од [[Армија на САД|Армијата]]}}<br>[[Пит Хегсет|'''Пит Хегсет''']]<br>{{small|од [[Тенеси]]}} |- | [[File:US-DeptOfJustice-Seal.svg|75x75px]]<br>[[Генерален обвинител на Соединетите Американски Држави|Генерален обвинител]]<br>{{small|предложена на 21 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 5 февруари 2025 година}} | [[Податотека:Pam Bondi official portrait (cropped).jpg|132x132пкс]] {{Small|Поранешна државна обвинителка }}<br>[[Пам Бонди|'''Пам Бонди''']]<br>{{small|од [[Флорида]]}} | [[File:US-DeptOfTheInterior-Seal.svg|75x75px]]<br>[[Секретар за внатрешни работи на Соединетите Американски Држави|Секретар за внатрешни работи]]<br>{{small|предложен на 14 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 1 февруари 2025 година}} | [[Податотека:Doug Burgum 2025 DOI cropped portrait.jpg|133x133пкс]] {{Small|Поранешен [[Гувернер]]}}<br>'''[[Даг Бургум]]'''<br>{{small|од [[Северна Дакота]]}} |- |[[File:Seal of the U.S. Department of Agriculture.svg|75x75px]]<br>[[Секретар за земјоделство на Соединетите Американски Држави|Секретар за земјоделство]]<br>{{small|предложена на 23 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 13 февруари 2025 година}} |[[Податотека:Second Portrait of Secretary Rollins (cropped).jpg|140x140пкс]] {{Small|Претседател на Институтот за политика „Америка на прво место“}}<br>'''[[Брук Ролинс]]'''<br>{{small|од [[Тексас]]}} |[[File:US-DeptOfCommerce-Seal.svg|75x75px]]<br>[[Секретар за трговија на Соединетите Американски Држави|Секретар за трговија]]<br>{{small|предложен на 19 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 21 февруари 2025 година}} |[[File:Howard Lutnick 2025 (cropped1).jpg|141x141px]] {{Small|Извршен директор на „Kантор Фицџералд“}}<br>'''[[Хауард Лутник]]'''<br>{{small|од [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]]}} |- |[[File:US-DeptOfLabor-Seal.svg|75x75px]]<br>[[Секретар за труд на Соединетите Американски Држави|Секретар за труд]]<br>{{small|предложена на 22 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 11 март 2025 година}} |[[File:Secretary Lori Chavez-DeRemer official portrait 2025 (cropped).jpg|135x135px]] {{Small|Поранешна [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставничка]]}}<br>'''[[Лори Чавез-ДеРемер]]'''<br>{{small|од [[Орегон]]}} |[[File:Seal of the United States Department of Health and Human Services.svg|75x75px]]<br>[[Секретар за здравство и социјални услуги на Соединетите Американски Држави|Секретар за здравство и социјални услуги]]<br>{{small|предложен на 14 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 13 февруари 2025 година}} |[[File:Robert F. Kennedy Jr., official portrait (2025) (cropped 3-4).jpg|Robert F. Kennedy Jr., official portrait (2025) (cropped 3–4)|132x132px]] {{Small|[[Адвокат]] и активист}}<br>'''[[Роберт Ф. Кенеди Помладиот]]'''<br>{{small|од [[Калифорнија]]}} |- |[[File:US-DeptOfHUD-Seal.svg|75x75px]]<br>[[Секретар за домување и урбан развој на Соединетите Американски Држави|Секретар за домување и урбан развој]]<br>{{small|предложен на 22 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 5 февруари 2025 година}} |[[File:Scott Turner, official portrait (2025).jpg|132x132px]] {{Small|Поранешен државен претставник}}<br>'''[[Скот Турнер]]'''<br>{{small|од [[Тексас]]}} |[[File:Seal of the United States Department of Transportation - Alternate Version.svg|75x75px]]<br>[[Секретар за транспорт на Соединетите Американски Држави|Секретар за транспорт]]<br>{{small|предложен на 18 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 28 јануари 2025 година}} |[[File:Secretary of Transportation Sean Duffy Official Portrait (cropped).jpg|132x132px]] {{Small|Поранешен [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставник]]}}<br>'''[[Шан Дафи]]'''<br>{{small|од [[Висконсин]]}} |- ||[[File:Seal of the United States Department of Energy.svg|75x75px]]<br>[[Секретар за енергетика на Соединетите Американски Држави|Секретар за енергетика]]<br>{{small|предложен на 16 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 3 февруари 2025 година}} ||[[File:Secretary Chris Wright Official Portrait (cropped).jpg|132x132px]] {{Small|Извршен директор на „Либерти Енерџи“}}<br>'''[[Крис Рајт]]'''<br>{{small|од [[Колорадо]]}} |[[File:US-DeptOfEducation-Seal.svg|75x75px]]<br>[[Секретар за образование на Соединетите Американски Држави|Секретар за образование]]<br>{{small|предложена на 19 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 3 март 2025 година}} |[[File:ED Sec Linda McMahon (cropped).jpg|121x121px]] {{Small|Поранешен администратор на администрацијата за мали бизниси}}<br>'''[[Линда Мекмахон]]'''<br>{{small|од [[Конектикат]]}} |- ||[[File:Seal of the U.S. Department of Veterans Affairs.svg|75x75px]]<br>[[Секретар за ветерани на Соединетите Американски Држави|Секретар за ветерани]]<br>{{small|предложен на 14 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 5 февруари 2025 година}} |[[File:Official portrait of Douglas Collins, U.S. Secretary of Veterans Affairs (cropped) 3.jpeg|132x132px]] {{Small|Поранешен [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставник]]}}<br>'''[[Даг Колинс]]'''<br>{{small|од [[Џорџија]]}} |[[File:Seal of the United States Department of Homeland Security.svg|75x75px]]<br>[[Секретар за внатрешна безбедност на Соединетите Американски Држави|Секретар за внатрешна безбедност]]<br>{{small|предложена на 12 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 25 јануари 2025 година}} |[[File:Official Portrait of Secretary Kristi Noem (cropped).jpg|frameless|128x128px]] {{Small|Поранешна [[Гувернер]]ка}}<br>'''[[Кристи Ноем]]'''<br>{{small|од [[Јужна Дакота]]}} |- |colspan="4" style="text-align:left" | === Службеници на ниво на кабинет === |- !Канцеларија<br>{{small|Датум на објавување/потврдување}} !Функционер !Канцеларија<br>{{small|Датум на објавување/потврдување}} !Функционер |- |style="background:#C0C0C0;" |[[File:The White House logo under Trump 2.0.jpg|75x75px]]<br>[[Шеф на кабинетот на Белата куќа]]<br>{{small|предложена на 7 ноември 2024 година<br>Ја презеде функцијата на 20 јануари 2025 година}} |style="background:#C0C0C0;" |[[File:Susie Wiles 2025 (edited crop).jpg|alt=Susie Wiles 2020|136x136px]] {{Small|Политички консултант}}<br>'''[[Сузи Вајлс]]'''<br>{{small|од [[Флорида]]}} |[[File:Environmental Protection Agency logo.svg|75x75px]]<br>[[Администратор на Агенцијата за заштита на животната средина]]<br>{{small|предложен на 11 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 29 јануари 2025 година}} |[[File:Lee Zeldin EPA Official Portrait (cropped).jpg|132x132px]] {{Small|Поранешен [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставник]]}}<br>'''[[Ли Зелдин]]'''<br>{{small|од [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]]}} |- | |[[File:US-OfficeOfManagementAndBudget-Seal.svg|75x75px]]<br>[[Канцеларија за управување и буџет на Соединетите Американски Држави|Директор на канцеларијата за управување и буџет]]<br> {{small|предложен на 22 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 7 февруари 2025 година}} |[[File:Russell Vought (cropped).jpg|132x132px]] {{Small|Поранешен директор на Канцеларијата за управување и буџет}}<br>'''[[Расел Воут]]'''<br>{{small|од [[Вирџинија]]}} |[[File:The Office of the Director of National Intelligence.svg|75x75px]]<br>[[Директор на националното разузнавање на Соединетите Американски Држави|Директор на националното разузнавање]]<br>{{small|предложена на 13 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 12 февруари 2025 година}} |[[File:Director Tulsi Gabbard Official Portrait (cropped).jpg|140x140px]] {{Small|Поранешна [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставничка]]}}<br>'''[[Тулси Габард]]'''<br>{{small|од [[Хаваи]]}} |- |[[File:Seal of the Central Intelligence Agency.svg|75x75px]]<br>[[Директор на Централната разузнавачка агенцијана на Соединетите Американски Држави|Директор на ЦИА]]<br />{{small|предложен на 12 ноември 2024 година<br>Ја презеде функцијата на 23 јануари 2025 година}} |[[File:Official Portrait of CIA Director John Ratcliffe (cropped).webp|132x132px]] {{Small|Поранешен директор на разузнавање}}<br>'''[[Џон Ратклиф]]'''<br>{{small|од [[Тексас]]}} |[[File:US-TradeRepresentative-Seal.svg|75x75px]]<br>[[Трговски претставник на Соединетите Американски Држави|Трговски претставник]]<br>{{small|предложен на 26 ноември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 27 февруари 2025 година}} |[[File:Official portrait of U.S. Trade Representative Jamieson Greer (cropped 1).jpg|138x138px]] {{Small|Поранешен шеф на кабинетот на трговскиот претставник }}<br>'''[[Џејмисон Грир]]'''<br>{{small|од [[Мериленд]]}} |- |style="background: lightblue;" |[[File:Seal of United States Mission to the United Nations.svg|75x75px]]<br>[[OОН Амбасадор на Соединетите Американски Држави|OОН Амбасадор]]<br>{{small|предложен на 1 мај 2025 година}} |style="background: lightblue;" |[[File:Michael Waltz (54351608590) (cropped).jpg|138x138px]] {{small|Поранешен советник за национална безбедност}}<br>'''[[Мајк Валц]]'''<br>{{small|од [[Флорида]]}} |[[File:US-SmallBusinessAdmin-Seal.svg|75x75px]]<br>[[Администратор на Администрацијата за мали бизниси на Соединетите Американски Држави|Администратор на Администрацијата за мали бизниси]]<br>{{small|предложена на 4 декември 2024 година}}<br>{{small|Ја презеде функцијата на 20 февруари 2025 година}} |[[File:Kelly Loeffler, official portrait (2025) (cropped).jpg|frameless|138x138px]] {{Small|Поранешна [[Сенат на Соединетите Американски Држави|Сенаторка]]}}<br>'''[[Кели Лофлер]]'''<br>{{small|од [[Џорџија]]}} |} = Наводи = <references /> 7zabks3o54q263cryaofi5ogdijkvv2 0 1375164 5536273 5397174 2026-04-08T16:21:25Z Виолетова 1975 5536273 wikitext text/x-wiki {{без извори}} {{Infobox monastery | name = Манастир Дионисијат | native_name = Ιερά Μονή Διονυσίου | native_name_lang = | image = Athos -- Dionysiou Monastery 03.jpg | alt = | caption = Надворешен изглед на манастирот | full = | order = | established = средина на 14 век | disestablished = | dedication = [[Јован Крстител]] | diocese = [[Атос]] | churches = | founder = | prior = | people = | status = | functional_status = | heritage_designation = | designated_date = | style = византиски стил | completed_date = | location = [[Атос]], [[Грција]] | map_type = | coord = {{coord|40|10|04.88|N|24|16|25.91|E|region:GR_source:itwiki|display=inline,title}} | iso_region = | public_access = Само мажи | other_info = }} '''Манастирот Дионисијат''', познат и како '''манастир Свети Дионисиј''' — еден од дваесетте светогорски манастири на [[Света Гора]] во Грција. Се наоѓа на југозападната страна на Атонскиот Полуостров, сместен на стрмна карпа околу 80 метри над морето, меѓу манастирите Свети Павле и Григоријат. Во хиерархијата на светогорските манастири, тој е на петтото место по хиерархија. == Историја == Манастирот го основал преподобниот Дионисиј Светогорски во втората половина на XIV век (околу 1375 година), по кого и го добил името. Дионисиј, со посредство на неговиот брат Теодосиј, тогашен трапезундски митрополит, добил средства за изградба од царот Алексиј III Комнин. Хрисовулата (царската повелба) од Алексиј III од 1374 година, долга 2,98 метри и украсена со минијатура на царот со неговата сопруга Теодора и Свети Јован Крстител, се чува во манастирската ризница и претставува една од најголемите драгоцености. Манастирот низ историјата претрпел пљачкања и пожар, но бил обновен, а од 1805 година функционира како општожителен манастир. {{Манастири на Света Гора}} [[Категорија:Света Гора]] oc8vlnew6ptbcnpxclmk0jm8te1k0gs 5536463 5536273 2026-04-09T00:19:38Z Buli 2648 /* Историја */ 5536463 wikitext text/x-wiki {{без извори}} {{Infobox monastery | name = Манастир Дионисијат | native_name = Ιερά Μονή Διονυσίου | native_name_lang = | image = Athos -- Dionysiou Monastery 03.jpg | alt = | caption = Надворешен изглед на манастирот | full = | order = | established = средина на 14 век | disestablished = | dedication = [[Јован Крстител]] | diocese = [[Атос]] | churches = | founder = | prior = | people = | status = | functional_status = | heritage_designation = | designated_date = | style = византиски стил | completed_date = | location = [[Атос]], [[Грција]] | map_type = | coord = {{coord|40|10|04.88|N|24|16|25.91|E|region:GR_source:itwiki|display=inline,title}} | iso_region = | public_access = Само мажи | other_info = }} '''Манастирот Дионисијат''', познат и како '''манастир Свети Дионисиј''' — еден од дваесетте светогорски манастири на [[Света Гора]] во Грција. Се наоѓа на југозападната страна на Атонскиот Полуостров, сместен на стрмна карпа околу 80 метри над морето, меѓу манастирите Свети Павле и Григоријат. Во хиерархијата на светогорските манастири, тој е на петтото место по хиерархија. == Историја == Манастирот го основал преподобниот Дионисиј Светогорски во втората половина на XIV век (околу 1375 година), по кого и го добил името. Дионисиј, со посредство на неговиот брат Теодосиј, тогашен трапезундски митрополит, добил средства за изградба од царот Алексиј III Комнин. Хрисовулата (царската повелба) од Алексиј III од 1374 година, долга 2,98 метри и украсена со минијатура на царот со неговата сопруга Теодора и Свети Јован Крстител, се чува во манастирската ризница и претставува една од најголемите драгоцености. Манастирот низ историјата претрпел пљачкања и пожар, но бил обновен, а од 1805 година функционира како општожителен манастир. {{Манастири на Света Гора}} [[Категорија:Манастири на Света Гора]] qd7sa6p0wz2y253wguo1qzcv8mj7uad 0 1375227 5536550 5522963 2026-04-09T11:38:41Z Dandarmkd 31127 5536550 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Тузи | native_name = Tuzi | settlement_type = Град и Општина | image_skyline = Podgorica-Tuzi Vulaj village IMG 1321 Dečić mountain.JPG | image_alt = | image_caption = Тузи и планина Дечиќ | image_flag = Flag of Tuzi.svg | image_shield = Coat of arms of Tuzi.svg | nickname = | pushpin_map = Montenegro | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 21 |lats = 47 |latNS = N | longd = 19 |longm = 19 |longs = 45 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Црна Гора]] | subdivision_type1 = Општина | subdivision_name1 = Тузи | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 43 | population_footnotes = | population_as_of = 2023 | population_blank1_title = Град | population_blank1 = 5.865 | population_blank2_title = Општина | population_blank2 = 12.979 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 81206 | area_code_type = | area_code = 020 | registration_plate = TZ }} '''Тузи''' ({{langx|cnr|Tuzi}}) e град и општината во [[Црна Гора]]. Според пописот од 2023 година имало 5.865 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/montenegro-ethnic-loc2023.htm Ethnic composition, all places: 2023 census] pop-stat.mashke.org</ref> Град е релативно мнозински [[Албанци|албански]]. ;Етнички состав во град {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2023 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Албанци]]|black|42.7}} {{Столбен постоток|[[Бошњаци]]|green|25.6}} {{Столбен постоток|[[Црногорци]]|olive|21.5}} }} ;Етнички состав во општината {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2023 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Албанци]]|black|62.5}} {{Столбен постоток|[[Црногорци]]|olive|15.1}} {{Столбен постоток|[[Бошњаци]]|green|13.6}} }} Во Тузи е роден [[Југославија|југословенски]] репрезентативац и поранешниот фудбалер на [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]], Рефик Шабанаџовиќ и по потекло е црногорски репрезентативец и поранешниот фудбалер на шкотски [[ФК Селтик|Селтик]] Сеад Хакшабановиќ. [[Податотека:Sead Hakšabanović 2021.jpg|мини|центар|250п|Хакшабановиќ во дресот на руски Рубин]] == Населени места == Населби во општината: [[Арза (Црна Гора)|Арза]], [[Барлај]], [[Бенкај]], [[Будза]], [[Владни]], [[Врањ]], [[Вуксанлекиќи]], [[Горни Миљеш]], [[Горна Селишта]], [[Гурец]], [[Делај]], [[Диноша]], [[Долни Миљеш]], [[Долна Селишта]], [[Дрешај]], [[Друме]], [[Душиќи]], [[Затријебач]], [[Котрабудан]], [[Коќи]], [[Кршево]], [[Куќе Ракиќа]], [[Ловка]], [[Љекај]], [[Мужешка]], [[Набон]], [[Никмараш]], [[Омербожовиќи]], [[Пашкала]], [[Пикаљ]], [[Планица (Црна Гора)|Планица]], [[Потхум]], [[Попрат]], [[Прифта]], [[Рогами]], [[Рудине (Тузи)|Рудине]], [[Скораќ]], [[Спиња]], [[Стјепово]], [[Сукуруќ]], [[Трабојин]], '''Тузи''', [[Хаџај]], [[Хелмица]], [[Цијевна (село)|Цијевна]]. [[Податотека:Tuzi in Montenegro (2022).svg|мини|центар|250п|Општина Тузи во Црна Гора]] == Поврзано == * [[Градови во Црна Гора]] == Наводи == {{наводи}} {{Општини во Црна Гора}} [[Категорија:Тузи| ]] ry7fsoxs8w5u6jhes53g8qsa6estha0 14 1375245 5536551 5398397 2026-04-09T11:39:11Z Dandarmkd 31127 5536551 wikitext text/x-wiki {{рв|Tuzi}} {{катпов|Тузи}} [[Категорија:Градови во Црна Гора]] [[Категорија:Албански населби во Црна Гора]] 6bxqouhsh5mpfrj3dvfoz164dk8z410 0 1376521 5536318 5417982 2026-04-08T19:18:10Z Andrew012p 85224 5536318 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Богараш | native_name = Богараш | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = Католичка црква во Оборњача | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Војводина | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 56 |lats = 02 |latNS = N | longd = 19 |longm = 55 |longs = 23 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Покрајина | subdivision_name1 = [[Војводина]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Севернобанатски Управен Округ|Севернобанатски]] | subdivision_type3 = Општина | subdivision_name3 = [[Сента]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 110 | population_footnotes = | population_as_of = 2022 | population_total = 436 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 24408 | area_code_type = | area_code = 024 | registration_plate = SA }} '''Богараш''' ({{langx|hu|Bogaras}}) — населено место во Општина [[Сента]], [[Војводина]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 436 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm Сите места: Пописи 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е претежно [[Унгарци|унгарско]]. {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 2022 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Унгарци]]|green|71.3}} {{Столбен постоток|[[Роми]]|brown|20.6}} }} == Поврзано == * [[Сента]] * [[Војводина]] * [[Унгарци]] == Наводи == {{наводи}} {{Општина Сента}} [[Категорија:Сента]] [[Категорија:Населени места во Војводина]] [[Категорија:Унгарски населби во Србија]] 3hpfllfrau5am3tg1gws1bj8bf7uwfc 0 1377390 5536319 5448148 2026-04-08T19:18:35Z Andrew012p 85224 5536319 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Бајмок | native_name = Бајмок | settlement_type = Населба | image_skyline = Bajmok1.jpg | image_alt = | image_caption = Католичка црква во Бајмок | image_shield = COA Bajmok.svg | nickname = | pushpin_map = Војводина | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 58 |lats = 05 |latNS = N | longd = 19 |longm = 25 |longs = 23 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Покрајина | subdivision_name1 = [[Војводина]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Севернобачки Управен Округ|Севернобачки]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Суботица]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 134 | population_footnotes = | population_total = 6.093 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 24210 | area_code_type = | area_code = 024 | registration_plate = SU }} '''Бајмок''' — населено место во градот [[Суботица]], [[Војводина]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 6.093 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm Сите места: Пописи 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е релативно мнозински [[Срби|српско]]. Во XVIII век првите кои населувале Бајмок се Буњевци од околните салаши. Покасно се доселувало [[Унгарци|унгарско]] и [[Германци|германско]] население. После Првата светска војна Бајмок потпаѓал под Србија и тогаш е колониѕиран со српското население од [[Лика]], [[Црна Гора]] и Србија, а германско се иселувало.<ref>[https://www.bajmok.co.rs/?action=istorija Istorija] bajmok.co.rs</ref> Буњевачко население во Србија е поделено на ние кои се сметав за Хрвати и ние кои се сметав само за Буњевци. Освен Србија другите државите признаваат Буњевци како делот на хрватски народ.<ref>{{cite web |title=Identitetski spor u Vojvodini: Jesu li Bunjevci Hrvati ili su samo Bunjevci |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/identitetski-spor-u-vojvodini-jesu-li-bunjevci-hrvati-ili-su-samo-bunjevci/ |website=danas.rs}}</ref> {{bar box |float=center |title=Етнички групи во 2022 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|34.9}} {{Столбен постоток|[[Унгарци]]|green|24.4}} {{Столбен постоток|Буњевци|cyan|12.9}} {{Столбен постоток|[[Хрвати]]|blue|5.3}} }} == Поврзано == * [[Суботица]] * [[Војводина]] == Наводи == {{наводи}} {{Град Суботица}} [[Категорија:Суботица]] [[Категорија:Населени места во Војводина]] dmxfycpyv3ixoae7sz9e2sim8j7r2zd 0 1377520 5536271 5448682 2026-04-08T16:19:38Z Виолетова 1975 5536271 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery|name=Манастирот Свети Пантелејмон|native_name=Άγιος Παντελεήμων|native_name_lang=el|image=Rossikon – the St Panteleimon Monastery on Mount Athos · 2016 · Image 3.jpg|alt=|caption=|full=Holy Monastery of Agiou Panteleimonos|other_names=Rossikon (Russian)|order=[[Ecumenical Patriarchate of Constantinople]]|established=|disestablished=|dedication=[[Saint Pantaleon|St. Panteleimon]]|diocese=Ecumenical Patriarchate of Constantinople|churches=|founder=|prior=Eulogius (Ivanov)|people=|status=|functional_status=|heritage_designation=|designated_date=|completed_date=|location=[[Mount Athos]], [[Greece]]|map_type=Mount Athos|coord={{coord|40|14|13|N|24|12|07|E|region:GR_type:landmark_source:dewiki|display=inline,title}}|public_access=Men only|other_info=}} '''Манастирот Свети Пантелејмон''' ({{langx|el|Μονή Αγίου Παντελεήμονος|Moní Agíou Panteleímonos}}, {{langx|ru|Монастырь Святого Пантелеймона}}), познат и како '''Росикон''' ({{langx|el|Ρωσσικόν|Rossikón}} {{langx|ru|Россикон}}) или '''Нови Русик''' ({{langx|el|Νέο Ρωσικό|Neo Rosiko}}, {{langx|ru|Новый Руссик|Novyy Russik}}), е еден од дваесетте православни манастири на [[Света Гора]], лоциран на југозападната страна на полуостровот. Во манастирот се богослужи на [[руски јазик]]. {{Манастири на Света Гора}} [[Категорија:Света Гора]] 00zsxw1w9es2vbdyg7zuqc3cje64zun 5536272 5536271 2026-04-08T16:19:57Z Виолетова 1975 5536272 wikitext text/x-wiki {{без извори}} {{Infobox monastery|name=Манастирот Свети Пантелејмон|native_name=Άγιος Παντελεήμων|native_name_lang=el|image=Rossikon – the St Panteleimon Monastery on Mount Athos · 2016 · Image 3.jpg|alt=|caption=|full=Holy Monastery of Agiou Panteleimonos|other_names=Rossikon (Russian)|order=[[Ecumenical Patriarchate of Constantinople]]|established=|disestablished=|dedication=[[Saint Pantaleon|St. Panteleimon]]|diocese=Ecumenical Patriarchate of Constantinople|churches=|founder=|prior=Eulogius (Ivanov)|people=|status=|functional_status=|heritage_designation=|designated_date=|completed_date=|location=[[Mount Athos]], [[Greece]]|map_type=Mount Athos|coord={{coord|40|14|13|N|24|12|07|E|region:GR_type:landmark_source:dewiki|display=inline,title}}|public_access=Men only|other_info=}} '''Манастирот Свети Пантелејмон''' ({{langx|el|Μονή Αγίου Παντελεήμονος|Moní Agíou Panteleímonos}}, {{langx|ru|Монастырь Святого Пантелеймона}}), познат и како '''Росикон''' ({{langx|el|Ρωσσικόν|Rossikón}} {{langx|ru|Россикон}}) или '''Нови Русик''' ({{langx|el|Νέο Ρωσικό|Neo Rosiko}}, {{langx|ru|Новый Руссик|Novyy Russik}}), е еден од дваесетте православни манастири на [[Света Гора]], лоциран на југозападната страна на полуостровот. Во манастирот се богослужи на [[руски јазик]]. {{Манастири на Света Гора}} [[Категорија:Света Гора]] 206ijluf3xm3xgvnu2c3zqmqocm7sjk 5536277 5536272 2026-04-08T16:29:26Z Виолетова 1975 5536277 wikitext text/x-wiki {{без извори}} {{Infobox monastery|name=Манастирот Свети Пантелејмон|native_name=Άγιος Παντελεήμων|native_name_lang=el|image=Rossikon – the St Panteleimon Monastery on Mount Athos · 2016 · Image 3.jpg|alt=|caption=|full=Поглед кон манастирот|other_names=|order=|established=|disestablished=|dedication=|diocese=|churches=|founder=|prior= |people=|status=|functional_status=|heritage_designation=|designated_date=|completed_date=|location=[[Атос]], [[Грција]]|map_type=Mount Athos|coord={{coord|40|14|13|N|24|12|07|E|region:GR_type:landmark_source:dewiki|display=inline,title}}|public_access=само мажи|other_info=}} '''Манастирот Свети Пантелејмон''' ({{langx|el|Μονή Αγίου Παντελεήμονος|Moní Agíou Panteleímonos}}, {{langx|ru|Монастырь Святого Пантелеймона}}), познат и како '''Росикон''' ({{langx|el|Ρωσσικόν|Rossikón}} {{langx|ru|Россикон}}) или '''Нови Русик''' ({{langx|el|Νέο Ρωσικό|Neo Rosiko}}, {{langx|ru|Новый Руссик|Novyy Russik}}), е еден од дваесетте православни манастири на [[Света Гора]], лоциран на југозападната страна на полуостровот. Во манастирот се богослужи на [[руски јазик]]. {{Манастири на Света Гора}} [[Категорија:Света Гора]] mkbyucr6u7o0onynk2ua20owtnsyxg3 5536467 5536277 2026-04-09T00:22:49Z Buli 2648 5536467 wikitext text/x-wiki {{без извори}} {{Infobox monastery|name=Манастирот Свети Пантелејмон|native_name=Άγιος Παντελεήμων|native_name_lang=el|image=Rossikon – the St Panteleimon Monastery on Mount Athos · 2016 · Image 3.jpg|alt=|caption=|full=Поглед кон манастирот|other_names=|order=|established=|disestablished=|dedication=|diocese=|churches=|founder=|prior= |people=|status=|functional_status=|heritage_designation=|designated_date=|completed_date=|location=[[Атос]], [[Грција]]|map_type=Mount Athos|coord={{coord|40|14|13|N|24|12|07|E|region:GR_type:landmark_source:dewiki|display=inline,title}}|public_access=само мажи|other_info=}} '''Манастирот Свети Пантелејмон''' ({{langx|el|Μονή Αγίου Παντελεήμονος|Moní Agíou Panteleímonos}}, {{langx|ru|Монастырь Святого Пантелеймона}}), познат и како '''Росикон''' ({{langx|el|Ρωσσικόν|Rossikón}} {{langx|ru|Россикон}}) или '''Нови Русик''' ({{langx|el|Νέο Ρωσικό|Neo Rosiko}}, {{langx|ru|Новый Руссик|Novyy Russik}}), е еден од дваесетте православни манастири на [[Света Гора]], лоциран на југозападната страна на полуостровот. Во манастирот се богослужи на [[руски јазик]]. {{Манастири на Света Гора}} [[Категорија:Манастири на Света Гора]] fxkys89v859x73q47sacixx6x0z239d 0 1377938 5536329 5453084 2026-04-08T19:23:21Z Andrew012p 85224 5536329 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Dying Light | image = [[Податотека:Dying Light Cover.jpg|200px]] | developer = [[Techland]] | publisher = [[Warner Bros. Interactive Entertainment]] | director = {{Unbulleted list|Павел Марчевка|Адријан Чишевски}} | programmer = Михал Новак | artist = Павел Селингер | composer = Павел Блашчак | series = ''Dying Light'' | engine = [[Chrome Engine 6]] | platforms = {{Unbulleted list|[[Linux]]|[[PlayStation 4]]|[[Windows]]|[[Xbox One]]|[[macOS]]|[[Nintendo Switch]]|[[PlayStation 5]]|[[Xbox Series X/S]]}} | released = {{Collapsible list|title={{Nobold|27 јануари 2015}}|'''Linux''', '''PS4''', '''Windows''', '''Xbox One'''|27 јануари 2015|'''macOS'''|15 декември 2016|'''Nintendo Switch'''|19 октомври 2021|'''PlayStation 5'''|8 март 2022|'''Xbox Series X/S'''|22 март 2022}} | genre = [[ужас за преживување]] | modes = [[едноиграчка игра|едноиграчки]], [[повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] }} {{Закосен наслов}}'''Dying Light''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Згаснувачка светлина'') — [[Видеоигра|компјутерска игра]] во жанрот [[ужас за преживување]] со [[отворен свет]], развиена од полското студио Techland и издадена од Warner Bros. Interactive Entertainment во 2015 г. за [[PlayStation 4]], [[Xbox One]], [[Microsoft Windows]] и [[Linux]]. По објавувањето на дополнението ''The Following'', играта станала дополнително достапна во составот на ''Enhanced Edition''. Дејството на играта се одвива во измислениот блискоисточен [[мегалополис]] Харан ([[Англиски јазик|англ]]. ''Harran''), зафатен од [[зомби-апокалипса]]. Главниот лик е таен агент по име Кајл Крејн, кому му е доверено да навлезе во градот за да најде и прибере важни податоци за вирусот. По пристигнувањето, тој е претепан од луѓето на Раис, веднаш по што Крејн се заразува. Затоа тој е принуден да се придружи на заедницата преживеани Харанци, кои се бранат од бандити и толпи зомбија, со цел да преживее со нивна помош и да ја заврши својата задача. Одликите на играта вклучуваат отворен свет, активно користење на [[паркур]] во густата градска градба и смена на денот и ноќта — во текот на ноќта на улиците на градот се појавуваат поопасни противници. По објавувањето, играта добила претежно потврдни одзиви од критичарите — ја пофалиле графиката и околниот разработен свет и се согласиле дека некои елементи од [[Играчки процес|играчкиот процес]] (на пример, паркурот) се добро реализирани, но бараат доработка. Играта била критикувана за заплетот и техничките проблеми на почетокот. Второто големо дополнение за играта ''Dying Light: The Following'' (во составот на ''Enhanced Edition'') добило потврдни одзиви, кои го пофалиле големиот отворен свет (во споредба со изворната игра), доброто раскажување на приказната и подобрувањата во однос на играчкиот процес. Во првите 45 дена по објавувањето, биле продадени 3,2 милиони примероци од ''Dying Light'', што ја направило трговски најуспешна игра на Techland. Во август 2015 г., била објавена продажба од над 5 милиони примероци. Играта имала трговски успех, а до крајот на 2019 г. имала над 17 милиони уникатни играчи. Во февруари 2022 г., Techland издал продолжение на играта под името ''[[Dying Light 2|Dying Light 2 Stay Human]]''. Седум години по објавувањето, компанијата Techland на 8 јуни 2022 г. објавила дека ја прекинува поддршката за играта, издавајќи го ''Dying Light: Definitive Edition'', кое ги вклучува играта и сите главни [[Преземлива содржина|DLC]]-и. == Играчки процес == ''Dying Light'' е компјутерска игра во жанрот [[ужас за преживување]], која се игра од гледиште на прво лице. Дејството на играта е сместено во [[отворен свет]] наречен Харан; првично, може слободно да се истражува областа наречена Гета (''The Slums''), а подоцна се додава и втора област, достапна преку канализација, наречена Стар Град (''Old Town'').<ref>{{cite web|url=https://www.shacknews.com/article/87947/dying-light-how-to-fast-travel|title=Dying Light: How to Fast Travel|date=3 февруари 2015|work=Shacknews|archive-url=https://web.archive.org/web/20181024083935/https://www.shacknews.com/article/87947/dying-light-how-to-fast-travel|archive-date=24 октомври 2018|access-date=24 август 2020|url-status=live}}</ref> Играчите се движат низ оваа градска средина, која е преплавена со зомбија. Нагласокот е ставен на механиката на [[паркур]], која им овозможува на играчите да изведуваат дејства како што се качување по испакнатини, скокање од рабови, лизгање, прескокнување меѓу покриви и користење на жична спушталка. Кука за качување им овозможува на играчите да се качуваат на згради и брзо да патуваат меѓу местата. Додека играчите го истражуваат светот на играта, тие можат да собираат залихи и плен, кои можат да се користат за изработка на ново оружје или да се продадат на трговци. Ликот на играчот може да го користи своето „преживувачко сетило“ за да го утврди целиот плен во близина и да користи алати за отворање заклучени сандаци и заклучени возила. Играчите исто така можат да завршат разни споредни мисии прифаќајќи задачи издадени од [[Неиграчки ликови|неиграчките ликови]] во безбедните зони на играта. Додека играчите го истражуваат Харан, можат да собираат и разни колекционерски предмети како белешки и дневници, како и да слушаат гласовни пораки.<ref>{{cite web|url=https://www.gamesradar.com/dying-light-collectibles-location-guide-notes-battle-journals-voice-mails/|title=Dying Light collectibles location guide|last=Concepcion|first=Miguel|date=29 јануари 2015|work=GamesRadar+|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202183916/http://www.gamesradar.com/dying-light-collectibles-location-guide-notes-battle-journals-voice-mails/|archive-date=2 февруари 2018|access-date=24 август 2020|url-status=live}}</ref> == Приказна == Во измислениот блискоисточен град Харан, таинствена вирусна епидемија го претворила поголемиот дел од населението во хиперагресивни суштества слични на зомбија, принудувајќи го Министерството за јавна одбрана на Харан да ги стави делови од градот во [[карантин]]. Глобалната иницијатива за помош (''GRE'') им помага на преживеаниците сѐ уште заробени во градот со редовно фрлање залихи од воздух. Играчите ја преземаат улогата на Кајл Крејн, таен оперативец на ''GRE'', испратен да навлезе во карантинската зона за да го пронајде Кадир „Раис“ Сулејман, политичка фигура што се одметнала, а која поседува датотека што содржи важни податоци за вирусот, што потенцијално може да доведе до лек. Кога Крејн пристигнува, тој мора да одлучи дали ќе ја заврши својата задача или ќе им помогне на преживеаниците. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://dyinglightgame.com/dying-light/}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Mac OS X]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Линукс]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] [[Категорија:Ужаси за преживување]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ ilyb1yg0np84uq4mv1vebgawqd2gl3c 0 1384223 5536430 5512166 2026-04-08T22:16:27Z Carshalton 30527 /* Четврто коло */ 5536430 wikitext text/x-wiki {{Infobox football tournament season | title = ФА куп 2025-2026 | other_titles = 2025-26 Emirates FA Cup | image = | imagesize = | caption = | sport = Фудбал | competition = ФА куп | organization = [[Фудбалски сојуз на Англија|ФА]] | country = {{ENG}}<br />{{WAL}} | edition = 145-то | date_start = 31 октомври 2025 | date_end = 16 мај 2026 | num_teams = 124 | квалификувани учесници = 747 | website = [http://www.thefa.com/competitions/thefacup Матична страна] | champions = | count = | finalist = | continentalcup1 = | continentalcup1 qualifiers = | matches played = | goals = | attendance = | top scorer = | player = | prevseason = [[ФА куп 2024-2025|2024–25]] | nextseason = [[ФА куп 2026–2027|2026–27]] | extra information = | updated = }} '''ФА куп 2025-2026''' - 145-тото издание на [[ФА куп]]от, најважниот куп во англискиот фудбал и најстарото елиминационо натпреварување во светот. Турнирот е спонзориран од [[Емирејтс]]. Бранител на титулата од претходната сезона била екипата на [[ФК Кристал Палас|Кристал Палас]]. Победникот ќе се квалификува за првенствената фаза во [[УЕФА Лига Европа 2026-2027|Лигата на Европа 2026-2027]]. Финалето се одиграло на 16 мај 2025 година на стадионот [[Вембли (стадион)|Вембли]]. ==Календар== Натпреварувањето се состои од 92 екипи од системот на фудбалската лига (20 екипи од [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] и вкупно 72 од [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]], [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]] и [[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]]) плус 32 квалификувани екипи од 655-те екипи од системот на Националната лига (од 5-то до 10-то ниво на [[Првенство во фудбал на Англија|англискиот фудбалски систем]]) кои го започнале натпреварувањето во квалификациските рунди. Паровите за сите рунди биле извлечени со ждрепка, обично на крајот од претходната рунда или во живо вечерта за време на последниот телевизиски натпревар од тековната рунда, во зависност од ТВ правата. {| class=wikitable style="font-size:90%; width:80%; text-align:center" !Фаза !Рунда !Жреб !Дата !Натпревари !Екипи !Екипи кои се приклучиле !Првенства кои се приклучиле |- | rowspan=6 |Квалификациски&nbsp;кола | Екстра&nbsp;преелиминарно&nbsp;коло | rowspan=2 |4 јули 2025|| 2 август 2025 ||221 |{{Безпрелом|446 → 223}}||446 |[[Northern Premier League|N]]&[[Southern Football League|S]]&[[Isthmian League|I]] Дивизија Еден (95 клуба најслабо пласирани и 32 новопромовирани екипи), [[Combined Counties Football League|CC]]&[[Hellenic Football League|HFL]]&[[Southern Counties East Football League|SCEF]]&[[Spartan South Midlands Football League|SSMFL]] |- | Преелиминарно&nbsp;коло || 16&nbsp;август&nbsp;2025 ||136 |{{Безпрелом|272&nbsp;→&nbsp;136}} |49 |[[Northern Premier League|N]]&[[Southern Football League|S]]&[[Isthmian League|I]] Дивизија Еден |- | Прво коло квалификации || 18&nbsp;август&nbsp;2025 || 30&nbsp;август&nbsp;2025 || 112 |{{Безпрелом|224&nbsp;→&nbsp;112}} |88 | [[Northern Premier League|N]]&[[Southern Football League|S]]&[[Isthmian League|I]] Премиер Дивизија |- | {{Безпрелом|Второ коло квалификации}} || 1&nbsp;септември&nbsp;2025 | 13&nbsp;септември&nbsp;2025 ||80 |{{Безпрелом|160&nbsp;→&nbsp;80}} |48 | [[Национална лига на Англија - Север|Национална лига - Север]] & [[Национална лига на Англија - Југ|Југ]] |- | Трето коло квалификации || 15&nbsp;септември&nbsp;2025 | 27&nbsp;септември&nbsp;2025 ||40 |{{Безпрелом|80&nbsp;→&nbsp;40}} | || |- | Четврто коло квалификации || 29 септември 2025 | 11&nbsp;октомври&nbsp;2025 ||32 |{{Безпрелом|64 → 32}} |24 | [[Национална лига на Англија|Национална лига]] |- | rowspan=8 |Главен турнир | Прво коло | 13&nbsp;октомври 2025|| 1&nbsp;ноември&nbsp;2025 ||48 |{{Безпрелом|124 → 84}} |48 | [[Фудбалска лига на Англија Еден|Лига Еден]]<br/>[[Фудбалска лига на Англија Два|Лига Два]] |- | Второ коло | 3 ноември 2025|| 6 декември 2025 ||20 |{{Безпрелом|84 → 64}} | || |- | Трето коло | 8 декември 2025|| 10 јануари 2026 ||32 |{{Безпрелом|64 → 32}} |44 | [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]]<br/>[[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] |- | Четврто коло | 12 јануари 2026|| 14 февруари 2026 ||16 |{{Безпрелом|32 → 16}} | || |- | Петто коло | || 7 март 2026 ||8 |{{Безпрелом|16 → 8}} | || |- | Четвртфинале | || 4 април 2026 ||4 |{{Безпрелом|8 → 4}} | || |- | Полуфинале | || 25 април 2026 ||2 |{{Безпрелом|4 → 2}} | || |- | Финале | || 16 мај 2026 ||1 |{{Безпрелом|2 → 1}} | || |} ==Квалификации== {{main|ФА Куп 2024-2025 (квалификациски рунди)}} == Главен турнир == === Прво коло === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''31 октомври 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Luton Town}} (3)||4 – 3|{{Fb team Forest Green Rovers }} (5)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''1 ноември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chelmsford City}} (6)||4 – 1|{{Fb team Braintree Town}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team AFC Wimbledon}} (3)||0 – 2|{{Fb team Gateshead}} (5)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Barnsley}} (3)||3 – 2|{{Fb team York City}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Blackpool}} (3)||1 – 0|{{Fb team Scunthorpe United}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Bolton Wanderers}} (3)||2 – 1|{{Fb team Huddersfield Town }} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Boreham Wood}} (5)||3 – 0|{{Fb team Crawley Town}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Bromley}} (4)||1 – 2|{{Fb team Bristol Rovers}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Burton Albion}} (3)||6 – 0|{{Fb team St. Albans City}} (7)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Buxton}} (6)||2 – 1|{{Fb team Chatham Town}} (7)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cambridge United}} (4)||3 – 0|{{Fb team Chester}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cheltenham Town}} (4)||1 – 0|{{Fb team Bradford City}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Colchester United}} (4)||2 – 3|{{Fb team Milton Keynes Dons}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Crewe Alexandra}} (4)||1 – 2|{{Fb team Doncaster Rovers}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Halifax Town}} (5)||0 – 2|{{Fb team Exeter City}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Fleetwood Town}} (4)||2 – 1|{{Fb team Barnet}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Grimsby Town}} (4)||3 – 1|{{Fb team Ebbsfleet United}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Macclesfield}} (6)||6 – 3|{{Fb team AFC Totton}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Mansfield Town}} (3)||3 – 2|{{Fb team Harrogate Town}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Newport County}} (4)||2 - 2 {{dcr|4|3}}|{{Fb team Gillingham}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Oldham Athletic}} (4)||3 – 1|{{Fb team Northampton Town}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Peterborough United}} (3)||1 – 0|{{Fb team Cardiff City}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Reading}} (3)||2 – 3|{{Fb team Carlisle United}} (5)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Rotherham United}} (3)||1 – 2|{{Fb team Swindon Town}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Salford City}} (4)||1 - 1 {{dcr|4|2}}|{{Fb team Lincoln City}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Slough Town}} (6)||2 – 1|{{Fb team Altrincham}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Spennymoor Town}} (6)||0 – 2|{{Fb team Barrow}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Stevenage}} (3)||0 – 1|{{Fb team Chesterfield}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Sutton United}} (5)||2 – 1|{{Fb team Telford United}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Tranmere Rovers}} (4)||1 – 3|{{Fb team Stockport County}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wealdstone}} (5)||1 – 0|{{Fb team Southend United}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Weston-super-Mare}} (6)||2 – 1|{{Fb team Aldershot Town}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wigan}} (3)||1 - 1 {{dcr|5|3}}|{{Fb team Hemel Hempstead Town}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wycombe Wanderers}} (3)||2 – 0|{{Fb team Plymouth Argyle}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Brackley Town}} (5)||2 - 2 {{dcr|4|3}}|{{Fb team Notts County}} (4)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''2 ноември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team South Shields}} (6)||1 – 3|{{Fb team Shrewsbury Town}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Eastleigh}} (5)||0 – 3|{{Fb team Walsall}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||5 – 1|{{симбол2|Flag of None.svg}} Малдон & Типтри (8)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Gainsborough Trinity}} (7)||1 – 2 {{aet}}|{{Fb team Accrington Stanley}} (4)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''3 ноември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Tamworth}} (5)||0 – 1|{{Fb team Leyton Orient}} (3)||winner=2}} {{OneLegEnd}} === Второ коло === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''5 декември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Salford City}} (4)||4 – 0|{{Fb team Leyton Orient}} (3)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''6 декември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Accrington Stanley}} (4)||2 - 2 {{dcr|1|3}}|{{Fb team Mansfield Town}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chelmsford City}} (6)||0 – 2|{{Fb team Weston-super-Mare}} (6)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cheltenham Town}} (4)||6 – 2|{{Fb team Buxton}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Chesterfield}} (4)||1 – 2|{{Fb team Doncaster Rovers}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Exeter City}} (3)||4 – 0|{{Fb team Wycombe}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Fleetwood Town}} (4)||2 - 2 {{dcr|4|2}}|{{Fb team Luton Town}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Grimsby Town}} (4)||4 – 0|{{Fb team Wealdstone}} (5)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Milton Keynes Dons}} (4)||3 – 1|{{Fb team Oldham Athletic}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Peterborough United}} (3)||0 – 1|{{Fb team Barnsley}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||1 – 0|{{Fb team Bristol Rovers}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Stockport County}} (3)||0 - 0 {{dcr|4|5}}|{{Fb team Cambridge United}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Sutton United}} (5)||1 – 2 {{aet}}|{{Fb team Shrewsbury Town}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Swindon Town}} (4)||4 – 0|{{Fb team Bolton Wanderers}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wigan}} (3)||2 - 2 {{dcr|4|3}}|{{Fb team Barrow}} (4)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''7 декември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Slough Town}} (6)||1 – 3|{{Fb team Macclesfield}} (6)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Boreham Wood}} (5)||3 – 0|{{Fb team Newport County}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Gateshead}} (5)||0 – 2|{{Fb team Walsall}} (4)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Blackpool}} (3)||4 – 1|{{Fb team Carlisle United}} (5)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''8 декември 2025''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Brackley Town|}} (5)||1 – 3|{{Fb team Burton Albion}} (3)||winner=2}} {{OneLegEnd}} ===Трето коло=== {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''9 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Milton Keynes Dons}} (4)||1 - 1 {{dcr|3|4}}|{{Fb team Oxford United}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||1 – 0|{{Fb team Fleetwood Town}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Preston North End}} (2)||0 – 1|{{Fb team Wigan}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wrexham}} (2)||3 - 3 {{dcr|7|6}}|{{Fb team Nottingham Forest}} (1)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''10 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Boreham Wood}} (5)||0 – 5|{{Fb team Burton Albion}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Bristol City}} (2)||5 – 1|{{Fb team Watford}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Burnley}} (1)||5 – 1|{{Fb team Millwall}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cambridge United}} (4)||2 – 3|{{Fb team Birmingham City}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Charlton}} (2)||1 – 5|{{Fb team Chelsea}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Cheltenham Town}} (4)||0 – 2|{{Fb team Leicester City}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Doncaster Rovers}} (3)||2 – 3|{{Fb team Southampton}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Everton}} (1)||1 - 1 {{dcr|0|3}}|{{Fb team Sunderland}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Fulham}} (1)||3 – 1|{{Fb team Middlesbrough}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Grimsby Town}} (4)||3 – 2|{{Fb team Weston-super-Mare}} (6)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Ipswich Town}} (2)||2 – 1|{{Fb team Blackpool}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Macclesfield}} (6)||2 – 1|{{Fb team Crystal Palace}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester City}} (1)||10 – 1|{{Fb team Exeter City}} (3)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Newcastle United}} (1)||3 - 3 {{dcr|7|6}}|{{Fb team AFC Bournemouth}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Sheffield Wednesday}} (2)||0 – 2|{{Fb team Brentford}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Stoke City}} (2)||1 – 0|{{Fb team Coventry City}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Tottenham}} (1)||1 – 2|{{Fb team Aston Villa}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wolverhampton}} (1)||6 – 1|{{Fb team Shrewsbury Town}} (4)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''11 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Derby County}} (2)||1 – 3|{{Fb team Leeds United}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Portsmouth}} (2)||1 – 4|{{Fb team Arsenal}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Hull City}} (2)||0 - 0 {{dcr|4|3}}|{{Fb team Blackburn}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Norwich City}} (2)||5 – 1|{{Fb team Walsall}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Sheffield United}} (2)||3 – 4|{{Fb team Mansfield Town}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Swansea City}} (2)||2 - 2 {{dcr|5|6}}|{{Fb team West Bromwich}} (2)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team West Ham United}} (1)||2 – 1|{{Fb team Queens Park Rangers }} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester United}} (1)||1 – 2|{{Fb team Brighton}} (1)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''12 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Liverpool}} (1)||4 – 1|{{Fb team Barnsley}} (3)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''20 јануари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Salford City}} (4)||3 – 2|{{Fb team Swindon Town }} (4)||winner=1}} {{OneLegEnd}} === Четврто коло === {{OneLegStart}} |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''13 февруари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Hull City}} (2)||0 – 4|{{Fb team Chelsea}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Wrexham}} (2)||1 – 0|{{Fb team Ipswich Town}} (2)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''14 февруари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Aston Villa}} (1)||1 – 3|{{Fb team Newcastle United}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Burnley}} (1)||1 – 2|{{Fb team Mansfield Town}} (3)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Burton Albion}} (3)||0 – 1|{{Fb team West Ham United}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Liverpool}} (1)||3 – 0|{{Fb team Brighton}} (1)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Manchester City}} (1)||2 – 0|{{Fb team Salford City}} (4)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Norwich City}} (2)||3 – 1|{{Fb team West Bromwich}} (2)||winner=1}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Southampton}} (2)||2 – 1|{{Fb team Leicester City}} (2)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''15 февруари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Birmingham City}} (2)||1 – 1 {{dcr|2|4}}|{{Fb team Leeds United }} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Grimsby Town}} (4)||0 – 1|{{Fb team Wolverhampton}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Oxford United}} (2)||0 – 1|{{Fb team Sunderland }} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Stoke City}} (2)||1 – 2|{{Fb team Fulham}} (1)||winner=2}} {{OneLegResult|{{Fb-rt team Arsenal}} (1)||4 – 0|{{Fb team Wigan}} (3)||winner=1}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''16 февруари 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Macclesfield}} (6)||0 – 1|{{Fb team Brentford}} (1)||winner=2}} |- |colspan="3" style="background-color:#D0D0D0" align=center|'''3 март 2026''' {{OneLegResult|{{Fb-rt team Port Vale}} (3)||1 – 0 {{aet}}|{{Fb team Bristol City}} (2)||winner=1}} {{OneLegEnd}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Фудбал |image1=Soccer ball.svg |name2=Англија |image2=Flag of England.svg }} *[http://www.thefa.com/competitions/thefacup Официјално мрежно место] {{ФА куп}} [[Категорија:ФА Куп сезони|2024-2025]] gytlzhaifv1mvo8slt226e9bcthv57d 4 1385586 5536276 5536161 2026-04-08T16:28:18Z Инокентиј 47954 5536276 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|Тиверополник}} {{:ВП:УНС|Пирит|7|5|6|нова статија}} {{:ВП:УНС|Берил|6|4|5|нова статија}} {{:ВП:УНС|Турмалин|6|5|6|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фелдспат|5|3|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Оливин|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Корунд|4|3|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Алабастер|5|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Анхидрит|3|2|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Талк|5|4|5|нова статија}} {{:ВП:УНС|Апатит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Доломит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Хромит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Калтемит|6|5|5|нова статија}} {{:ВП:УНС|Плагиоклас|5|5|5|нова статија}} {{:ВП:УНС|Воластонит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Дијамант|10|9|10|подобрена статија}} {{:ВП:УНС|Поташа|6|6|6|нова статија}} {{:ВП:УНС|Азурит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Волфрамит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Сфалерит|5|5|5|нова статија}} {{:ВП:УНС|Халкопирит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Селенит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Вулфенит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Ахат|5|4|5|нова статија}} {{:ВП:УНС|Халит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Криолит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Барарит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Жадеит|5|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Галенит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Пиротит|5|5|5|нова статија}} {{:ВП:УНС|Гланц|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Чвилеваит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фробергит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Ковелит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Алакранит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Минерален развој|7|6|7|нова статија}} {{:ВП:УНС|Халцедон|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Монтбреит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Пентландит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Троилит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Кијанит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Пироксен|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Биотит|4|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Амфибол|4|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Илменит|5|5|5|нова статија}} {{:ВП:УНС|Паласит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Глинест минерал|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Кристален полиморфизам|6|5|6|нова статија}} {{:ВП:УНС|Кристализација|6|5|6|нова статија}} {{:ВП:УНС|Хантит|3|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Етрингит|4|3|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Сподумен|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Хрондрит|7|6|6|нова статија}} {{:ВП:УНС|Монацит|5|3|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Камасит|5|5|5|нова статија}} {{:ВП:УНС|Леонит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Волинскит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Земанит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Вариканит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Цумкорит|3|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Тарбутит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Сабелит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Рајгранитит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Парадамит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Офирит|3|2|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Мавбит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Ијанбрусит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Гордаит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Клеусонит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Котигит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Ланштајнит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Колимаит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Паскоит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Хумулит|3|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Гиролит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Торбернит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Вивијанит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Вермикулит|5|5|5|нова статија}} {{:ВП:УНС|Ванадинит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Мотрамит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Рингвудит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Купрошпинел|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Парамонтрозеит|4|3|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Вадслеит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Мусковит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Лабрадорит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Лавендулан|3|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Натрон|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Омфацит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Смектит|3|2|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Содалит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Маричит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Таранакит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Тодорокит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Кристенлит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Пенросит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Кордиерит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Кофинит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Флуорелестадит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Форстерит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Хатонит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Јадарит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Минасжераисит-(Y)|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Зусманит|3|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Хубеит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Лавсонит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Ерионит|3|2|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фожасит|3|2|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Колумбит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Колтан|6|5|6|нова статија}} {{:ВП:УНС|Минерал|9|9|9|подобрена статија}} {{:ВП:УНС|Хризолит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Метакаолин|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Купростибит|3|2|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Рутил|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Монокристал|5|4|5|нова статија}} {{:ВП:УНС|Сраснување (минералогија)|7|6|7|нова статија}} {{:ВП:УНС|Кристален раст|5|4|5|нова статија}} {{:ВП:УНС|Теорема на кристалографско ограничување|4|3|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Хризотил|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Историја на минералогијата|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Роберт Хејзен|5|5|5|нова статија}} {{:ВП:УНС|Кристален хабитус|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Закон за конфликтни минерали|7|7|7|нова статија}} {{:ВП:УНС|Гипс|6|5|6|подобрена статија}} {{:ВП:УНС|Кварц|7|6|6|подобрена статија}} {{:ВП:УНС|Сафир|8|8|8|подобрена статија}} {{:ВП:УНС|Азбест|9|10|10|подобрена статија}} {{:ВП:УНС|Перовскит|5|4|5|нова статија}} {{:ВП:УНС|Кристален систем|5|4|5|нова статија}} {{:ВП:УНС|Килибар|7|6|6|подобрена статија}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Минералогија|Тиверополник]] 2se7jzr9zlri0wqgu52l8ci3gc5e3z1 4 1385615 5536280 5534110 2026-04-08T16:31:46Z Инокентиј 47954 5536280 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|19user99}} {{:ВП:УНС|Дресерит|2|1|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Каназит|2|1|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Халконатронит|3|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Флајшерит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Хиолит|2|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Дојлеит|3|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Казаковит|2|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Хумболтин|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Сарколит|3|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Велерит|3|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Југаваралит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Метараухит|3|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Манганофилит|3|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Циркон|6|5|6|нова статија}} {{:ВП:УНС|Вавелит|2|1|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Велоганит|2|1|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Варисцит|3|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Вилемит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Витерит|3|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Таумазит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Тремолит|2|1|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Прехнит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Натролит|3|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Шпинел|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Скаполит|4|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Маријалит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Миметит|2|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Микроклин|2|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Магнезит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Монтморилонит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Сепиолит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Лаумонтит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Ледхилит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Евенкит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Хидромагнезит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Стронцијанит|5|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Хеуландит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Гибсит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Халојзит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Датолит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Данбурит|1|2|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Диопсид|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Грејит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Целестин (минерал)|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Колеманит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Крокоит|4|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Церусит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Боракс (минерал)|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Суесит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Треворит|2|1|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Отенит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Грејгит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Магемит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Радерфордин|1|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Торит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Торијанит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Метаторбернит|2|1|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Еканит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Евдијалит|3|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Ганофилит|3|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Гаутиерит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Евксенит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Зелерит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Минералогија|19user99]] e2t8vxmejoe8izshpo0rswyow9tzyu5 4 1385750 5536282 5536177 2026-04-08T16:38:55Z Инокентиј 47954 5536282 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|Bojan9Spasovski}} {{:ВП:УНС|Бистрит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бустамит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бузерит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бунсенит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Буковскит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бултфонтеинит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Византиевит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Битизит|2|1|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бистромит|2|1|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Буковит|2|1|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Будингтонит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Браунмилерит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Браунлит|2|1|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бруцит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Брукит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Брокит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бромелит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бромирит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Брохантит|4|3|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бриџманит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бријанјонгит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бријартит|3|2|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бритолит-(Ce)|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бријанит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Брезинаит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Брејит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Брустерит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бреитауптит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Браунерит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бразит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бразилит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Браунит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Брамалит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бранерит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Брагит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бовиит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бусинголтит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бурнонит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Ботриоген|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Боталакит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Хлоритна група|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Борнит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Борацит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бутит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Боракс|6|6|6|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бонакордит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Болтвудит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Болеит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Боемит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бофергусонит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Блубелит|2|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Блосит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бледит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Тахихидрит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Тајканит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Талнахит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Тамаругит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Танкаит-(Ce)|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Тангеит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Танталкарбид|2|1|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Биксбијт|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Битит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бизмутит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бизмит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бишофит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бирнесит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Билвисејт|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Билиетит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Билинит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Билибинскит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бијвоетит-(Y)|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бикулит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Биелит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Биберит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Безсмертновит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Беудандит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бетертонит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бетафит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Берзелианит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Берилонит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бертрандит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бертиерит|2|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Серпентинска подгрупа|5|5|5|нова статија}} {{:ВП:УНС|Калај(IV) сулфид|1|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бергенит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Белоит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Берит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Берборит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бераунит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бенторит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бенстонит|5|5|5|нова статија}} {{:ВП:УНС|Белаковскит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бенитоит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бехиерит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бекерелит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Берлинит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Базит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бајлејт|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бајлдонит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бавенит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Баумхауерит|3|2|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бастнезит|4|4|4|нова статија}} {{:ВП:УНС|Гибсајт|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Басанит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бартелкеит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Барстовит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Баритокалцит|7|6|7|нова статија}} {{:ВП:УНС|Барерит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Баратовит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Баотит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Банистерит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Баналзит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Балираноит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Балангероит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бабинтонит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Бабефит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Баделејит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Магнезиум карбонат|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фабијанит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фајзиевит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фалкондоит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фалстерит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фаустит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фангит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фарнесејт|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фајалит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фехрит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фекличевит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фелсобањаит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фенгченгит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Феодосијт|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фергусонит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фермиит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фероксихит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фераиолоит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Ферикоронадит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фериерит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Ферихидрит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Каерсутит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Феримолибдит|1|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Фери-обертиит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Феро-актинолит|1|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Карфолит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Феро-фери-хорнблендот|2|1|1|нова статија}} {{:ВП:УНС|Гедрит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНС|Еденит|3|3|3|нова статија}} {{:ВП:УНС|Антофилит|2|2|2|нова статија}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Минералогија|Bojan9Spasovski]] 3x57ojs72zm5w9yutsck5ny13kw1wp7 4 1385831 5536354 5535200 2026-04-08T20:02:38Z P.Nedelkovski 47736 /* Резултати */ 5536354 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026</center>'''</span> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">[[Корисник:P.Nedelkovski|'''P.Nedelkovski''']]</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема. == Резултати == ''' {| class="wikitable" |+ Создадени статии |- ! реден број !! новосоздадена статија |- | 1. || [[Rochelia disperma]] |- | 2. || [[Myosotis]] |- | 3. || [[Myosotis cadmea]] |- | 4. || [[Myosotis arvensis]] |- | 5. || [[Myosotis ramosissima]] |- | 6. || [[Myosotis stricta]] |- | 7. || [[Myosotis minutiflora]] |- | 8. || [[Вистинска шумска незаборавка]] |- | 9. || [[Алпска незаборавка]] |- | 10. || [[Теснолисна незаборавка]] |- | 11. || [[Блатен даб (Кривогаштани)]] |- | 12. || [[Шумска незаборавка]] |- | 13. || [[Кратовски борови]] |- | 14. || [[Здебелена незаборавка]] |- | 15. || [[Превиткана незаборавка]] |- | 16. || [[Myosotis sicula]] |- | 17. || [[Myosotis laxa]] |- | 18. || [[Валандовски чинар]] |- | 19. || [[Смоларски чинар]] |- | 20. || [[Горска незаборавка]] |- | 21. || [[Моклишна незаборавка]] |- | 22. || [[Реткоцветна незаборавка]] |- | 23. || [[Lappula]] |- | 24. || [[Lappula squarrosa]] |- | 25. || [[Lappula barbata]] |- |} == Поврзано == * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] 7nhvgyj1y83q919n4l3ryql4cjrauec 0 1388489 5536540 5528296 2026-04-09T11:33:28Z Dandarmkd 31127 /* Наводи */ 5536540 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Гусиње | native_name = Gusinje | settlement_type = Гратче и Општина | image_skyline = Gucia.jpg | image_alt = | image_caption = Гусиње и планина Проклетије | image_flag = Flag of Gusinje.gif | image_shield = Coat of arms of Gusinje.svg | nickname = | pushpin_map = Montenegro | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 33 |lats = 49 |latNS = N | longd = 19 |longm = 49 |longs = 59 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Црна Гора]] | subdivision_type1 = Општина | subdivision_name1 = Гусиње | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1.014 | population_footnotes = | population_as_of = 2023 | population_blank1_title = Град | population_blank1 = 1.877 | population_blank2_title = Општина | population_blank2 = 3.933 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 84326 | area_code_type = | area_code = 051 | registration_plate = GS }} '''Гусиње''' ({{langx|cnr|Gusinje}}) e гратче и општината во [[Црна Гора]]. Според пописот од 2023 година имало 1.877 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/montenegro-ethnic-loc2023.htm Ethnic composition, all places: 2023 census] pop-stat.mashke.org</ref> Гратче е претежно [[Бошњаци|бошњачко]]. ;Етнички состав во гратче {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2023 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Бошњаци]]|green|84}} {{Столбен постоток|[[Албанци]]|black|9.2}} {{Столбен постоток|Муслимани|olive|2.9}} }} ;Етнички состав во општината {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2023 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Бошњаци]]|green|57.1}} {{Столбен постоток|[[Албанци]]|black|34.4}} {{Столбен постоток|Муслимани|olive|3.2}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|2.8}} }} Во Гусиње е роден Али-паша Гусињски, османски паша и еден од водачи на [[Призренска лига|Призренската лига]], Алија Гушинац, водач на крџалиите и османски паша и Беки Бекиќ, српски пејач со албанско потекло. == Населени места == Населби во општината: [[Вишњево (Црна Гора)|Вишњево]], [[Вусање]], [[Грнчар (Црна Гора)|Грнчар]], '''Гусиње''', [[Доља]], [[Досуѓе]], [[Коленовиќи]], [[Крушево (Црна Гора)|Крушево]], [[Мартиновиќи (Црна Гора)|Мартиновиќи]]. [[Податотека:Gusinje in Montenegro (2022).svg|мини|центар|250п|Општина Гусиње во Црна Гора]] == Поврзано == * [[Градови во Црна Гора]] == Наводи == {{наводи}} {{Општини во Црна Гора}} [[Категорија:Гусиње| ]] sh8p2uctpftt83uqk7uxds90zfxf0hb 0 1388539 5536528 5522331 2026-04-09T11:17:16Z Dandarmkd 31127 5536528 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Вишњево | native_name = Višnjevo | settlement_type = Населено место | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Montenegro | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 33 |lats = 32 |latNS = N | longd = 19 |longm = 53 |longs = 05 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Црна Гора]] | subdivision_type1 = [[Општини во Црна Гора|Општина]] | subdivision_name1 = [[Општина Гусиње|Гусиње]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 940 | population_footnotes = | population_as_of = 2023 | population_total = 62 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 84326 | area_code_type = | area_code = 051 | registration_plate = GS }} '''Вишњево''' ({{langx|cnr|Višnjevo}}) ― [[населено место]] во [[Општина Гусиње]], [[Црна Гора]]. Според пописот од 2023 година имало 62 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/montenegro-ethnic-loc2023.htm Ethnic composition, all places: 2023 census] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е мнозински [[Албанци|албанско]]. == Поврзано == * [[Гусиње]] * [[Албанци]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Општина Гусиње]] [[Категорија:Населени места во Црна Гора]] [[Категорија:Албански населби во Црна Гора]] k4mvzkj1qtzfsek5su9tl9fndt9zkff 0 1388542 5536529 5522329 2026-04-09T11:18:51Z Dandarmkd 31127 5536529 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Вусање | native_name = Vusanje | settlement_type = Населба | image_skyline = Vuthaj, Montenegro.jpg | image_alt = | image_caption = Вусање | nickname = | pushpin_map = Montenegro | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 31 |lats = 28 |latNS = N | longd = 19 |longm = 50 |longs = 15 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Црна Гора]] | subdivision_type1 = [[Општини во Црна Гора|Општина]] | subdivision_name1 = [[Општина Гусиње|Гусиње]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1.309 | population_footnotes = | population_as_of = 2023 | population_total = 594 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 84326 | area_code_type = | area_code = 051 | registration_plate = GS }} '''Вусање''' ({{langx|cnr|Vusanje}}) ― [[населено место]] во [[Општина Гусиње]], [[Црна Гора]]. Според пописот од 2023 година имало 594 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/montenegro-ethnic-loc2023.htm Ethnic composition, all places: 2023 census] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е [[Албанци|албанско]]. == Поврзано == * [[Гусиње]] * [[Албанци]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Општина Гусиње]] [[Категорија:Населени места во Црна Гора]] [[Категорија:Албански населби во Црна Гора]] neana3ycn6twyqtxrxstqlk4anno6hs 0 1388544 5536531 5522345 2026-04-09T11:21:01Z Dandarmkd 31127 5536531 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Грнчар | native_name = Grnčar | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Montenegro | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 34 |lats = 36 |latNS = N | longd = 19 |longm = 47 |longs = 49 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Црна Гора]] | subdivision_type1 = [[Општини во Црна Гора|Општина]] | subdivision_name1 = [[Општина Гусиње|Гусиње]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 936 | population_footnotes = | population_as_of = 2023 | population_total = 159 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 84326 | area_code_type = | area_code = 051 | registration_plate = GS }} '''Грнчар''' ({{langx|cnr|Grnčar}}) ― [[населено место]] во [[Општина Гусиње]], [[Црна Гора]]. Според пописот од 2023 година имало 159 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/montenegro-ethnic-loc2023.htm Ethnic composition, all places: 2023 census] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е мнозински [[Бошњаци|бошњачко]]. {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2023 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Бошњаци]]|green|61.6}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|27}} {{Столбен постоток|[[Албанци]]|black|6.3}} }} == Поврзано == * [[Гусиње]] * [[Бошњаци]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Општина Гусиње]] [[Категорија:Населени места во Црна Гора]] [[Категорија:Бошњачки населби во Црна Гора]] cub9pw00p3el2goi6ljzy5138q1sbwt 0 1388545 5536532 5522358 2026-04-09T11:22:30Z Dandarmkd 31127 5536532 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Доља | native_name = Dolja | settlement_type = Населено место | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Montenegro | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 32 |lats = 09 |latNS = N | longd = 19 |longm = 47 |longs = 25 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Црна Гора]] | subdivision_type1 = [[Општини во Црна Гора|Општина]] | subdivision_name1 = [[Општина Гусиње|Гусиње]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1.068 | population_footnotes = | population_as_of = 2023 | population_total = 123 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 84326 | area_code_type = | area_code = 051 | registration_plate = GS }} '''Доља''' ({{langx|cnr|Dolja}}) ― [[населено место]] во [[Општина Гусиње]], [[Црна Гора]]. Според пописот од 2023 година имало 123 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/montenegro-ethnic-loc2023.htm Ethnic composition, all places: 2023 census] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е мнозински [[Бошњаци|бошњачко]]. {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2023 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Бошњаци]]|green|51.2}} {{Столбен постоток|[[Албанци]]|black|37.4}} }} == Поврзано == * [[Гусиње]] * [[Бошњаци]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Општина Гусиње]] [[Категорија:Населени места во Црна Гора]] [[Категорија:Бошњачки населби во Црна Гора]] jwrhaegid92oql49fegywviamul5itr 0 1388547 5536533 5522386 2026-04-09T11:24:29Z Dandarmkd 31127 5536533 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Досуѓе | native_name = Dosuđe | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Montenegro | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 34 |lats = 20 |latNS = N | longd = 19 |longm = 50 |longs = 19 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Црна Гора]] | subdivision_type1 = [[Општини во Црна Гора|Општина]] | subdivision_name1 = [[Општина Гусиње|Гусиње]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1.026 | population_footnotes = | population_as_of = 2023 | population_total = 333 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 84326 | area_code_type = | area_code = 051 | registration_plate = GS }} '''Досуѓе''' ({{langx|cnr|Dosuđe}}) ― [[населено место]] во [[Општина Гусиње]], [[Црна Гора]]. Според пописот од 2023 година имало 333 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/montenegro-ethnic-loc2023.htm Ethnic composition, all places: 2023 census] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е мнозински [[Бошњаци|бошњачко]]. {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2023 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Бошњаци]]|green|53.4}} {{Столбен постоток|[[Албанци]]|black|17.4}} {{Столбен постоток|Муслимани|olive|16.8}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|10.8}} }} == Поврзано == * [[Гусиње]] * [[Бошњаци]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Општина Гусиње]] [[Категорија:Населени места во Црна Гора]] [[Категорија:Бошњачки населби во Црна Гора]] bcgn0u0kei7s7t41du1sqalv3g6t9hl 0 1388549 5536537 5522396 2026-04-09T11:26:19Z Dandarmkd 31127 5536537 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Коленовиќи | native_name = Kolenovići | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Montenegro | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 32 |lats = 09 |latNS = N | longd = 19 |longm = 47 |longs = 25 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Црна Гора]] | subdivision_type1 = [[Општини во Црна Гора|Општина]] | subdivision_name1 = [[Општина Гусиње|Гусиње]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 968 | population_footnotes = | population_as_of = 2023 | population_total = 136 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 84326 | area_code_type = | area_code = 051 | registration_plate = GS }} '''Коленовиќи''' ({{langx|cnr|Kolenovići}}) ― [[населено место]] во [[Општина Гусиње]], [[Црна Гора]]. Според пописот од 2023 година имало 136 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/montenegro-ethnic-loc2023.htm Ethnic composition, all places: 2023 census] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е претежно [[Бошњаци|бошњачко]]. {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2023 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Бошњаци]]|green|78}} {{Столбен постоток|[[Албанци]]|black|9.6}} }} == Поврзано == * [[Гусиње]] * [[Бошњаци]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Општина Гусиње]] [[Категорија:Населени места во Црна Гора]] [[Категорија:Бошњачки населби во Црна Гора]] r7ynnr6dhculzr8w4pgtvorz045wi5m 0 1388617 5536538 5522837 2026-04-09T11:27:30Z Dandarmkd 31127 5536538 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Крушево | native_name = Kruševo | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Montenegro | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 33 |lats = 22 |latNS = N | longd = 19 |longm = 51 |longs = 29 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Црна Гора]] | subdivision_type1 = [[Општина Црна Гора|Општина]] | subdivision_name1 = [[Општина Гусиње|Гусиње]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 929 | population_footnotes = | population_as_of = 2023 | population_total = 298 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 84326 | area_code_type = | area_code = 051 | registration_plate = GS }} '''Крушево''' ({{langx|cnr|Kruševo}}) ― [[населено место]] во [[Општина Гусиње]], [[Црна Гора]]. Според пописот од 2023 година имало 298 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/montenegro-ethnic-loc2023.htm Ethnic composition, all places: 2023 census] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е мнозински [[Бошњаци|бошњачко]]. {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2023 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Бошњаци]]|green|62.7}} {{Столбен постоток|[[Албанци]]|black|36.2}} }} == Поврзано == * [[Гусиње]] * [[Бошњаци]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Општина Гусиње]] [[Категорија:Населени места во Црна Гора]] [[Категорија:Бошњачки населби во Црна Гора]] dyxa5k74tt47rkwpef40pl6p7ovcv4q 0 1388618 5536539 5522839 2026-04-09T11:29:03Z Dandarmkd 31127 5536539 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Мартиновиќи | native_name = Martinovići | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Montenegro | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 34 |lats = 23 |latNS = N | longd = 19 |longm = 52 |longs = 31 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Црна Гора]] | subdivision_type1 = [[Општини во Црна Гора|Општина]] | subdivision_name1 = [[Општина Гусиње|Гусиње]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 918 | population_footnotes = | population_as_of = 2023 | population_total = 351 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 84326 | area_code_type = | area_code = 051 | registration_plate = GS }} '''Мартиновиќи''' ({{langx|cnr|Martinovići}}) ― [[населено место]] во [[Општина Гусиње]], [[Црна Гора]]. Според пописот од 2023 година имало 351 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/montenegro-ethnic-loc2023.htm Ethnic composition, all places: 2023 census] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е [[Албанци|албанско]]. == Поврзано == * [[Гусиње]] * [[Албанци]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Општина Гусиње]] [[Категорија:Населени места во Црна Гора]] [[Категорија:Албански населби во Црна Гора]] 6xz789bjvymba42gk8cjcwun84s0jly 14 1388633 5536524 5522968 2026-04-09T11:08:14Z Dandarmkd 31127 5536524 wikitext text/x-wiki {{рв|Gusinje}} [[Категорија:Градови во Црна Гора]] [[Категорија:Општина Гусиње]] [[Категорија:Бошњачки населби во Црна Гора]] q6j50nrwave7fubkbocutjzocmwo6ir 5536527 5536524 2026-04-09T11:12:58Z Dandarmkd 31127 5536527 wikitext text/x-wiki {{катпов|Гусиње}} {{рв|Gusinje}} [[Категорија:Градови во Црна Гора]] [[Категорија:Општина Гусиње]] [[Категорија:Бошњачки населби во Црна Гора]] bq193qy7rpg5ui7jn1d4xwbm29tc210 0 1389592 5536349 5527887 2026-04-08T19:50:18Z SpectralWiz 106165 5536349 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name_local=Δεξαμενή |image_skyline= |caption_skyline= |image_map={{ПолКарта|Грција Скеча | ширина = | опис = <center>Местоположба на Каловаџик во општината [[Скеча (општина)|Скеча]] и областа [[Источна Македонија и Тракија]]</center> | релјефна = | натпис = Каловаџик | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 17 | ГШ_сек = 29 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 24 | ГД_мин = 37 | ГД_сек = 23 | ГД_прав = E }} |periph=[[Источна Македонија и Тракија]] |periphunit=[[Скеча (округ)|Скечански]] |municipality=[[Скеча (општина)|Скеча]] |municunit=Крстополе |lat_deg=41 |lat_min=17 |lon_deg=24 |lon_min=37 |elevation=800 |population_as_of= |population= }} '''Каловаџик''' или '''Горно Калово<ref name=":2">{{Генштаб}}</ref>'''<ref>{{Австриска карта}}</ref> ({{Langx|el|Δεξαμενή}}, ''Дексамени''; до 1926 г. ''Καλοβατζίκ'', ''Каловаѕик<ref name=":0">{{нмс|url=https://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/172180|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|publisher=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|access-date=20 март 2026}}</ref>'') — поранешно село во [[Скеча (округ)|Скечанско]], [[Западна Тракија]],{{efn|Каловаџик, како и целата поранешна општина Козлуџа, до 1923 г. спаѓало во Драмскиот округ, но со наредба од 24.11.1923, Вл. в/к бр. 349/3.12.1923, е одвоено од Драма и приклучено кон Скечанскиот округ.|name="Драма"}} на територијата на денешната општина [[Скеча (општина)|Скеча]] во областа [[Источна Македонија и Тракија]], [[Грција]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Драмски Чеч]], северозападно од [[Крстополе]], под врвовите Китик (1.263,8 м) и Кавалаџик (1.297,5 м) во [[Западни Родопи|Западните Родопи]], на надморска височина од 800 м.<ref name=":2" /><ref name=":1">{{НМЕМ|дел=I|страници=168}}</ref> Во близина се наоѓало поголемото село [[Калово (Драмско)|Калово]].<ref name=":1" /> == Историја == Во XIX век Каловаџик било турско село во Драмската Каза на [[Драмски Санџак|Драмскиот Санџак]]. Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 г. селото е окупирано од бугарска војска. По [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. истото е припоено кон Грција. Таа година селото броело 128 жители, кои во 1920 г. се намалиле на 99 лица.<ref name=":1" /> Во 1923 г. сите жители се иселени во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]], а на нивно место се населиле неколку бегалски семејства. Во 1926 г. селото е преименувано во ''Дексамени'' (Δεξαμενή).''<ref name=":0" />'' Поради немање поволни услови за живеење, новодојденците непосредно пред [[Втората светска војна]] го напуштиле селото и се иселиле во други места, поради што Каловаџик бил избришан од евиденција.<ref name=":1" /> == Наводи == {{Наводи}} ;Забелешки {{notelist}} {{Скеча}} [[Категорија:Скеча (општина)]] [[Категорија:Чеч]] jqk5et5onm6wj003ba1vu9hzfw3a1kg 5536367 5536349 2026-04-08T20:35:44Z SpectralWiz 106165 5536367 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name_local=Δεξαμενή |image_skyline= |caption_skyline= |image_map={{ПолКарта|Грција Скеча | ширина = | опис = <center>Местоположба на Каловаџик во општината [[Скеча (општина)|Скеча]] и областа [[Источна Македонија и Тракија]]</center> | релјефна = | натпис = Каловаџик | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 17 | ГШ_сек = 29 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 24 | ГД_мин = 37 | ГД_сек = 23 | ГД_прав = E }} |periph=[[Источна Македонија и Тракија]] |periphunit=[[Скеча (округ)|Скечански]] |municipality=[[Скеча (општина)|Скеча]] |municunit=Крстополе |lat_deg=41 |lat_min=17 |lon_deg=24 |lon_min=37 |elevation=800 |population_as_of= |population= }} '''Каловаџик''' или '''Горно Калово<ref name=":2">{{Генштаб}}</ref>'''<ref>{{Австриска карта}}</ref> ({{Langx|el|Δεξαμενή}}, ''Дексамени''; до 1926 г. ''Καλοβατζίκ'', ''Каловаѕик<ref name=":0">{{нмс|url=https://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/172180|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|publisher=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|access-date=20 март 2026}}</ref>'') — поранешно село во [[Скеча (округ)|Скечанско]], [[Западна Тракија]],{{efn|Каловаџик, како и целата поранешна општина Козлуџа, до 1923 г. спаѓало во Драмскиот округ, но со наредба од 24.11.1923, Вл. в/к бр. 349/3.12.1923, е одвоено од Драма и приклучено кон Скечанскиот округ.|name="Драма"}} на територијата на денешната општина [[Скеча (општина)|Скеча]] во областа [[Источна Македонија и Тракија]], [[Грција]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Драмски Чеч]], северозападно од [[Крстополе]], под врвовите Китик (1.263,8 м) и Кавалаџик (1.297,5 м) во [[Западни Родопи|Западните Родопи]], на надморска височина од 800 м.<ref name=":2" /><ref name=":1">{{НМЕМ|дел=I|страници=168}}</ref> Во близина се наоѓало поголемото село [[Калово (Драмско)|Калово]].<ref name=":1" /> == Историја == Во XIX век Каловаџик било турско село во Драмската Каза на [[Драмски Санџак|Драмскиот Санџак]]. Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 г. селото е окупирано од бугарска војска. По [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. истото е припоено кон Грција. Таа година селото броело 128 жители, кои во 1920 г. се намалиле на 99 лица.<ref name=":1" /> Во 1923 г. сите жители се иселени во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]], а на нивно место се населиле неколку бегалски семејства. Во 1926 г. селото е преименувано во ''Дексамени'' (Δεξαμενή).''<ref name=":0" />'' Поради немање поволни услови за живеење, новодојденците непосредно пред [[Втората светска војна]] го напуштиле селото и се иселиле во други места, поради што Каловаџик бил избришан од евиденција.<ref name=":1" /> == Наводи == {{Наводи}} ;Забелешки {{notelist}} {{Скеча}} [[Категорија:Историски села во Скеча]] [[Категорија:Чеч]] a4oh7d5n32t2yyf40pcgfg5ksyamxhg 0 1389676 5536541 5528209 2026-04-09T11:34:01Z Dandarmkd 31127 /* Наводи */ 5536541 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Плав | native_name = Plav | settlement_type = Гратче и Општина | image_skyline = Plav.jpg | image_alt = | image_caption = Плав и Плавско Езеро | image_flag = Flag of Plav.gif | image_shield = Coat of arms of Plav.png | nickname = | pushpin_map = Montenegro | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 42 |latm = 35 |lats = 51 |latNS = N | longd = 19 |longm = 56 |longs = 28 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Црна Гора]] | subdivision_type1 = Општина | subdivision_name1 = Плав | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 945 | population_footnotes = | population_as_of = 2023 | population_blank1_title = Град | population_blank1 = 4.121 | population_blank2_title = Општина | population_blank2 = 9.050 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 84325 | area_code_type = | area_code = 051 | registration_plate = PL }} '''Плав''' ({{langx|cnr|Plav}}) e гратче и општината во [[Црна Гора]]. Според пописот од 2023 година имало 4.121 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/montenegro-ethnic-loc2023.htm Ethnic composition, all places: 2023 census] pop-stat.mashke.org</ref> Гратче е претежно [[Бошњаци|бошњачко]]. ;Етнички состав во гратче {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2023 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Бошњаци]]|green|81.2}} {{Столбен постоток|[[Албанци]]|black|8.3}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|3.9}} {{Столбен постоток|[[Црногорци]]|orange|3.3}} {{Столбен постоток|Муслимани|olive|2.7}} }} ;Етнички состав во општината {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2023 |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Бошњаци]]|green|65,6}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|17.1}} {{Столбен постоток|[[Албанци]]|black|9.4}} {{Столбен постоток|[[Црногорци]]|orange|4.1}} {{Столбен постоток|Муслимани|olive|2.6}} }} Во Плав е роден југословенски поет Радован Зоговиќ и црногорски пејач Екрем Јевриќ. == Населени места == Населби во општината: [[Бабино Поље (Црна Гора)|Бабино Поље]], [[Богајиќи]], [[Брезојевица]], [[Будевице]], [[Велика (Црна Гора)|Велика]], [[Војно Село]], [[Горна Рженица]], [[Ѓуричка Ријека]], [[Јара (Црна Гора)|Јара]], [[Јасееница (Црна Гора)|Јасеница]], [[Комарача]], [[Корита (Плав)|Корита]], [[Машница]], [[Метех]], [[Мурино (Црна Гора)|Мурино]], [[Новшиќи]], [[Пепиќе (Црна Гора)|Пепиќе]], '''Плав''', [[Прњавор (Црна Гора)|Прњавор]], [[Скиќ]], [[Хакање]], [[Хоти (село)|Хоти]]. [[Податотека:Plav in Montenegro (2022).svg|мини|центар|250п|Општина Плав во Црна Гора]] == Поврзано == * [[Плавско Езеро]] * [[Градови во Црна Гора]] == Наводи == {{наводи}} {{Општини во Црна Гора}} [[Категорија:Плав| ]] etjdlu77zd9bbwpv9yab4bcxr0a7t7s 4 1390251 5536493 5536191 2026-04-09T09:03:36Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5536493 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец април 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Именувани сафири === [[Податотека:Logan Sapphire SI.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Именувани сафири“]] На 2 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Именувани сафири“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за именуваните сафири може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Именувани сафири|Именувани сафири]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Бомбајска ѕвезда]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | {{подреден список|[[Индиска ѕвезда (скапоцен камен)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Baek147|Baek147]] | {{подреден список|[[Светиедвардов сафир]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Милениумски сафир]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Кралица на Азија (скапоцен камен)]] (Н)|[[Азиска ѕвезда]] (Н)|[[Џејмс Џ. Хилски сафир]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]] | {{подреден список|[[Артабанова ѕвезда]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Адамова ѕвезда]] (Н)|[[Холски сафир и дијамантски ѓердан]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Сафир на кралица Марија од Романија]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] | {{подреден список|[[Русполиев сафир]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Роми === [[Податотека:Flag_of_the_Romani_people.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Роми“]] На 7 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Роми“. Потфатот е дел од иницијативата за одбележување на Меѓународниот ден на Ромите во 2026 година во повеќе земји во светот, поттикната од страна на Викимедија Србија, којашто има за цел создавање содржини за поголема покриеност на темите поврзани со Ромите и ромската култура на Википедија. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за и во врска со Ромите е препорачано да се користи [[meta:International Roma Day Edit-a-thon 2026/Article lists#People|потсписокот на предложени личности]] во рамки на глобалната иницијатива „Меѓународен ден на Ромите 2026“. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Фреди Иствуд]] (Н)|[[Ромски образовен фонд]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Бојаш]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:DarijanLKliment|DarijanLKliment]] | {{подреден список|[[Мелани Спита]] (Н)|[[Серви]] (Н)|[[Светски фестивал на Ромите]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:MarkoKliment|MarkoKliment]] | {{подреден список|[[Шукар Колектив]] (Н)|[[Музеј на кошничарство на Ромите]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:DeanaKliment|DeanaKliment]] | {{подреден список|[[Золи]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Мајкл Костело]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Љатифе Шиковска]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:DarioRadio55|DarioRadio55]] | {{подреден список|[[Бела Сакчи Лакатош]] (Н)|[[Анели Саули]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Damjanadzambazovska|Damjanadzambazovska]] | {{подреден список|[[Ференц Санта Помладиот]] (Н)|[[Мерцедес Бенцо]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:Frosina Grozdanovska|Frosina Grozdanovska]] | {{подреден список|[[Карамел (пејач)]] (Н)|[[Елена Гороловa]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Ivana.panovska|Ivana.panovska]] | {{подреден список|[[Маргит Банго]] (н)|[[Перет]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Miaumiau.mp3|Miaumiau.mp3]] | {{подреден список|[[Ференц Снетбергер]] (Н)|[[Монтсе Кортес]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Pusoski|Pusoski]] | {{подреден список|[[Аги Салоки]] (Н)|[[Лита Кабелут]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:Iskraaaaa|Iskraaaaa]] | {{подреден список|[[Ајо]] (Н)|[[Рита Ижак-Ндијае]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Eva Kovacheva|Eva Kovacheva]] | {{подреден список|[[ Аладар Рац]] (Н)|[[Каталин Барсоњи]] (Н)}} |- | 16 | [[Корисник:Iki123|Iki123]] | {{подреден список|[[Џо Завинул]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Слики на Алфред Сисли === [[Податотека:Alfred Sisley photo.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики на Алфред Сисли“]] На 9 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики на Алфред Сисли“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите на Алфред Сисли може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Алфред Сисли|Слики на Алфред Сисли]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Неделковски|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Каналот Лоан (слика)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Одморање покрај поток на работ на шумата]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1940 и 1950-тите === [[Податотека:P literature.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1940 и 1950-тите]] На 14 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1940 и 1950-тите“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1940 и 1950-тите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста во 1940-тите|autocollapse}}{{Книжевноста во 1950-тите|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американското ботаничко друштво === [[Податотека:Heraldic_Acer_pseudoplatanus.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Претседатели на Американското ботаничко друштво“]] На 16 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Претседатели на Американското ботаничко друштво“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американското ботаничко друштво може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Претседатели на Американското ботаничко друштво|Претседатели на Американското ботаничко друштво]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела од Џорџ Орвел === [[Податотека:George Orwell press photo.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Дела од Џорџ Орвел“]] На 21 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела од Џорџ Орвел“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата од Џорџ Орвел може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Џорџ Орвел|Дела од Џорџ Орвел]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Букеровата награда === [[Податотека:Booker Prize Logo.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Букеровата награда“]] На 23 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Букеровата награда“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Букеровата награда може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Букерова награда|Добитници на Букеровата награда]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1740 и 1750-тите === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Уметноста во 1740 и 1750-тите“]] На 28 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1740 и 1750-тите“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1740 и 1750-тите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1740-тите|autocollapse}}{{Уметноста_во_1750-тите|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Џез === [[Податотека:P jazz red.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Џез“]] По повод одбележување на [[Меѓународен ден на џезот|Меѓународниот ден на џезот]] на 30 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Џез“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со џезот може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Jazz]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|4]] r86ij6eunemljidne1djhcwcrl65mrq 5536494 5536493 2026-04-09T09:03:53Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5536494 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец април 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Именувани сафири === [[Податотека:Logan Sapphire SI.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Именувани сафири“]] На 2 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Именувани сафири“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за именуваните сафири може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Именувани сафири|Именувани сафири]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Бомбајска ѕвезда]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | {{подреден список|[[Индиска ѕвезда (скапоцен камен)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Baek147|Baek147]] | {{подреден список|[[Светиедвардов сафир]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Милениумски сафир]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Кралица на Азија (скапоцен камен)]] (Н)|[[Азиска ѕвезда]] (Н)|[[Џејмс Џ. Хилски сафир]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]] | {{подреден список|[[Артабанова ѕвезда]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Адамова ѕвезда]] (Н)|[[Холски сафир и дијамантски ѓердан]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Сафир на кралица Марија од Романија]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] | {{подреден список|[[Русполиев сафир]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Роми === [[Податотека:Flag_of_the_Romani_people.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Роми“]] На 7 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Роми“. Потфатот е дел од иницијативата за одбележување на Меѓународниот ден на Ромите во 2026 година во повеќе земји во светот, поттикната од страна на Викимедија Србија, којашто има за цел создавање содржини за поголема покриеност на темите поврзани со Ромите и ромската култура на Википедија. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за и во врска со Ромите е препорачано да се користи [[meta:International Roma Day Edit-a-thon 2026/Article lists#People|потсписокот на предложени личности]] во рамки на глобалната иницијатива „Меѓународен ден на Ромите 2026“. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Фреди Иствуд]] (Н)|[[Ромски образовен фонд]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Бојаш]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:DarijanLKliment|DarijanLKliment]] | {{подреден список|[[Мелани Спита]] (Н)|[[Серви]] (Н)|[[Светски фестивал на Ромите]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:MarkoKliment|MarkoKliment]] | {{подреден список|[[Шукар Колектив]] (Н)|[[Музеј на кошничарство на Ромите]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:DeanaKliment|DeanaKliment]] | {{подреден список|[[Золи]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Мајкл Костело]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Љатифе Шиковска]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:DarioRadio55|DarioRadio55]] | {{подреден список|[[Бела Сакчи Лакатош]] (Н)|[[Анели Саули]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Damjanadzambazovska|Damjanadzambazovska]] | {{подреден список|[[Ференц Санта Помладиот]] (Н)|[[Мерцедес Бенцо]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:Frosina Grozdanovska|Frosina Grozdanovska]] | {{подреден список|[[Карамел (пејач)]] (Н)|[[Елена Гороловa]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Ivana.panovska|Ivana.panovska]] | {{подреден список|[[Маргит Банго]] (н)|[[Перет]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Miaumiau.mp3|Miaumiau.mp3]] | {{подреден список|[[Ференц Снетбергер]] (Н)|[[Монтсе Кортес]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Pusoski|Pusoski]] | {{подреден список|[[Аги Салоки]] (Н)|[[Лита Кабелут]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:Iskraaaaa|Iskraaaaa]] | {{подреден список|[[Ајо]] (Н)|[[Рита Ижак-Ндијае]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Eva Kovacheva|Eva Kovacheva]] | {{подреден список|[[ Аладар Рац]] (Н)|[[Каталин Барсоњи]] (Н)}} |- | 16 | [[Корисник:Iki123|Iki123]] | {{подреден список|[[Џо Завинул]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Слики на Алфред Сисли === [[Податотека:Alfred Sisley photo.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики на Алфред Сисли“]] На 9 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики на Алфред Сисли“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите на Алфред Сисли може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Алфред Сисли|Слики на Алфред Сисли]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Каналот Лоан (слика)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Одморање покрај поток на работ на шумата]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1940 и 1950-тите === [[Податотека:P literature.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1940 и 1950-тите]] На 14 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1940 и 1950-тите“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1940 и 1950-тите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста во 1940-тите|autocollapse}}{{Книжевноста во 1950-тите|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американското ботаничко друштво === [[Податотека:Heraldic_Acer_pseudoplatanus.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Претседатели на Американското ботаничко друштво“]] На 16 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Претседатели на Американското ботаничко друштво“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американското ботаничко друштво може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Претседатели на Американското ботаничко друштво|Претседатели на Американското ботаничко друштво]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела од Џорџ Орвел === [[Податотека:George Orwell press photo.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Дела од Џорџ Орвел“]] На 21 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела од Џорџ Орвел“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата од Џорџ Орвел може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Џорџ Орвел|Дела од Џорџ Орвел]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Букеровата награда === [[Податотека:Booker Prize Logo.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Букеровата награда“]] На 23 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Букеровата награда“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Букеровата награда може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Букерова награда|Добитници на Букеровата награда]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1740 и 1750-тите === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Уметноста во 1740 и 1750-тите“]] На 28 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1740 и 1750-тите“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1740 и 1750-тите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1740-тите|autocollapse}}{{Уметноста_во_1750-тите|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Џез === [[Податотека:P jazz red.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Џез“]] По повод одбележување на [[Меѓународен ден на џезот|Меѓународниот ден на џезот]] на 30 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Џез“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со џезот може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Jazz]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|4]] afyxakmurw5hgjgeujucw62a9aiq3rs 5536503 5536494 2026-04-09T09:13:44Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5536503 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец април 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Именувани сафири === [[Податотека:Logan Sapphire SI.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Именувани сафири“]] На 2 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Именувани сафири“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за именуваните сафири може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Именувани сафири|Именувани сафири]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Бомбајска ѕвезда]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | {{подреден список|[[Индиска ѕвезда (скапоцен камен)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Baek147|Baek147]] | {{подреден список|[[Светиедвардов сафир]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Милениумски сафир]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Кралица на Азија (скапоцен камен)]] (Н)|[[Азиска ѕвезда]] (Н)|[[Џејмс Џ. Хилски сафир]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]] | {{подреден список|[[Артабанова ѕвезда]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Адамова ѕвезда]] (Н)|[[Холски сафир и дијамантски ѓердан]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Сафир на кралица Марија од Романија]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] | {{подреден список|[[Русполиев сафир]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Роми === [[Податотека:Flag_of_the_Romani_people.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Роми“]] На 7 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Роми“. Потфатот е дел од иницијативата за одбележување на Меѓународниот ден на Ромите во 2026 година во повеќе земји во светот, поттикната од страна на Викимедија Србија, којашто има за цел создавање содржини за поголема покриеност на темите поврзани со Ромите и ромската култура на Википедија. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за и во врска со Ромите е препорачано да се користи [[meta:International Roma Day Edit-a-thon 2026/Article lists#People|потсписокот на предложени личности]] во рамки на глобалната иницијатива „Меѓународен ден на Ромите 2026“. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Фреди Иствуд]] (Н)|[[Ромски образовен фонд]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Бојаш]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:DarijanLKliment|DarijanLKliment]] | {{подреден список|[[Мелани Спита]] (Н)|[[Серви]] (Н)|[[Светски фестивал на Ромите]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:MarkoKliment|MarkoKliment]] | {{подреден список|[[Шукар Колектив]] (Н)|[[Музеј на кошничарство на Ромите]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:DeanaKliment|DeanaKliment]] | {{подреден список|[[Золи]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Мајкл Костело]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Љатифе Шиковска]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:DarioRadio55|DarioRadio55]] | {{подреден список|[[Бела Сакчи Лакатош]] (Н)|[[Анели Саули]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Damjanadzambazovska|Damjanadzambazovska]] | {{подреден список|[[Ференц Санта Помладиот]] (Н)|[[Мерцедес Бенцо]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:Frosina Grozdanovska|Frosina Grozdanovska]] | {{подреден список|[[Карамел (пејач)]] (Н)|[[Елена Гороловa]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Ivana.panovska|Ivana.panovska]] | {{подреден список|[[Маргит Банго]] (н)|[[Перет]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Miaumiau.mp3|Miaumiau.mp3]] | {{подреден список|[[Ференц Снетбергер]] (Н)|[[Монтсе Кортес]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Pusoski|Pusoski]] | {{подреден список|[[Аги Салоки]] (Н)|[[Лита Кабелут]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:Iskraaaaa|Iskraaaaa]] | {{подреден список|[[Ајо]] (Н)|[[Рита Ижак-Ндијае]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Eva Kovacheva|Eva Kovacheva]] | {{подреден список|[[ Аладар Рац]] (Н)|[[Каталин Барсоњи]] (Н)}} |- | 16 | [[Корисник:Iki123|Iki123]] | {{подреден список|[[Џо Завинул]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Слики на Алфред Сисли === [[Податотека:Alfred Sisley photo.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики на Алфред Сисли“]] На 9 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики на Алфред Сисли“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите на Алфред Сисли може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Алфред Сисли|Слики на Алфред Сисли]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Каналот Лоан (слика)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Одморање покрај поток на работ на шумата]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Авенија на тополи во близина на Море-сир-Лоан]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1940 и 1950-тите === [[Податотека:P literature.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1940 и 1950-тите]] На 14 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1940 и 1950-тите“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1940 и 1950-тите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста во 1940-тите|autocollapse}}{{Книжевноста во 1950-тите|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американското ботаничко друштво === [[Податотека:Heraldic_Acer_pseudoplatanus.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Претседатели на Американското ботаничко друштво“]] На 16 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Претседатели на Американското ботаничко друштво“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американското ботаничко друштво може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Претседатели на Американското ботаничко друштво|Претседатели на Американското ботаничко друштво]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Дела од Џорџ Орвел === [[Податотека:George Orwell press photo.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Дела од Џорџ Орвел“]] На 21 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела од Џорџ Орвел“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата од Џорџ Орвел може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Џорџ Орвел|Дела од Џорџ Орвел]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Букеровата награда === [[Податотека:Booker Prize Logo.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Букеровата награда“]] На 23 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Букеровата награда“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Букеровата награда може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Букерова награда|Добитници на Букеровата награда]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1740 и 1750-тите === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Уметноста во 1740 и 1750-тите“]] На 28 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1740 и 1750-тите“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1740 и 1750-тите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1740-тите|autocollapse}}{{Уметноста_во_1750-тите|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Џез === [[Податотека:P jazz red.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Џез“]] По повод одбележување на [[Меѓународен ден на џезот|Меѓународниот ден на џезот]] на 30 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Џез“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со џезот може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Jazz]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|4]] ohe8ye2yfjk7h5fl90mu81g5ebxaavk 4 1390275 5536289 5535223 2026-04-08T18:08:19Z IvanKonev123 98191 5536289 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|IvanKonev123}} {{:ВП:УНС|Опсадата на касарната Бјеловар |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Бјеловарска Синагога|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Иван Губијан|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Милан Тепиќ|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Драгутин Волф|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јурај IV Зрински |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Стефан II Лакфи |0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Семејство Ернушт|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Лујо Безереди|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Петар Кеглевиќ|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Зринска Библиотека|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Чак I Хахот|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Чаковска тврдина|0|0|0|{{ХРВ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|Јосип Хорват Меѓимурец|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Музеј на Меѓумурје Чаковец|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Фрањо Пунчец|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Зринското Кнежество|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Николај VII Зрински|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Никола IV Зрински|0|0|0|{{ХРВ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|Земјотресот во Дубровник од 1667 година|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Карака|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|,,За трговијата и совршениот трговец"|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Конвојот Либертас|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровничка авиокомпанија |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровнички архив|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Опсадата на Дубровник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Југословенскиот разорувач Дубровник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровнички анали|0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|IvanKonev123]] oam0mozxh9nm3el541spj26q5o2e8pr 5536307 5536289 2026-04-08T18:54:55Z IvanKonev123 98191 5536307 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|IvanKonev123}} {{:ВП:УНС|Опсадата на касарната Бјеловар |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Бјеловарска Синагога|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Иван Губијан|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Милан Тепиќ|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Драгутин Волф|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јурај IV Зрински |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Стефан II Лакфи |0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Семејство Ернушт|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Лујо Безереди|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Петар Кеглевиќ|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Зринска Библиотека|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Чак I Хахот|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Чаковска тврдина|0|0|0|{{ХРВ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|Јосип Хорват Меѓимурец|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Музеј на Меѓумурје Чаковец|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Фрањо Пунчец|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Зринското Кнежество|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Николај VII Зрински|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Никола IV Зрински|0|0|0|{{ХРВ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|Земјотресот во Дубровник од 1667 година|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Карака|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|,,За трговијата и совршениот трговец"|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Конвојот Либертас|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровничка авиокомпанија |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровнички архив|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Опсадата на Дубровник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Југословенскиот разорувач Дубровник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровнички анали|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровничка повелба|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровничкиот мисал|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровнички кириличен молитвеник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровничка република (1991-92)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|IvanKonev123]] ob0xx7ncpxnd44r855wgktoac62p0e1 5536346 5536307 2026-04-08T19:47:26Z IvanKonev123 98191 5536346 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|IvanKonev123}} {{:ВП:УНС|Опсадата на касарната Бјеловар |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Бјеловарска Синагога|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Иван Губијан|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Милан Тепиќ|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Драгутин Волф|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јурај IV Зрински |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Стефан II Лакфи |0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Семејство Ернушт|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Лујо Безереди|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Петар Кеглевиќ|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Зринска Библиотека|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Чак I Хахот|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Чаковска тврдина|0|0|0|{{ХРВ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|Јосип Хорват Меѓимурец|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Музеј на Меѓумурје Чаковец|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Фрањо Пунчец|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Зринското Кнежество|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Николај VII Зрински|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Никола IV Зрински|0|0|0|{{ХРВ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|Земјотресот во Дубровник од 1667 година|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Карака|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|,,За трговијата и совршениот трговец"|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Конвојот Либертас|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровничка авиокомпанија |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровнички архив|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Опсадата на Дубровник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Југословенскиот разорувач Дубровник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровнички анали|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровничка повелба|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровничкиот мисал|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровнички кириличен молитвеник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровничка република (1991-92)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Историја на Евреите во Дубровник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Список на луѓе поврзани со Република Рагуза|0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|IvanKonev123]] dmj8w1fykpxur0eccygvz4slfbatd8s 5536362 5536346 2026-04-08T20:25:13Z IvanKonev123 98191 5536362 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|IvanKonev123}} {{:ВП:УНС|Опсадата на касарната Бјеловар |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Бјеловарска Синагога|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Иван Губијан|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Милан Тепиќ|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Драгутин Волф|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јурај IV Зрински |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Стефан II Лакфи |0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Семејство Ернушт|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Лујо Безереди|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Петар Кеглевиќ|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Зринска Библиотека|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Чак I Хахот|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Чаковска тврдина|0|0|0|{{ХРВ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|Јосип Хорват Меѓимурец|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Музеј на Меѓумурје Чаковец|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Фрањо Пунчец|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Зринското Кнежество|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Николај VII Зрински|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Никола IV Зрински|0|0|0|{{ХРВ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|Земјотресот во Дубровник од 1667 година|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Карака|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|,,За трговијата и совршениот трговец"|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Конвојот Либертас|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровничка авиокомпанија |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровнички архив|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Опсадата на Дубровник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Југословенскиот разорувач Дубровник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровнички анали|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровничка повелба|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровничкиот мисал|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровнички кириличен молитвеник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровничка република (1991-92)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Историја на Евреите во Дубровник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Список на луѓе поврзани со Република Рагуза|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Опсадата на Рагуза (1814)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|IvanKonev123]] j0pmg8qpyhifel3dzivircv3qgwzmpg 5536536 5536362 2026-04-09T11:26:06Z IvanKonev123 98191 5536536 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|IvanKonev123}} {{:ВП:УНС|Опсадата на касарната Бјеловар |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Бјеловарска Синагога|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Иван Губијан|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Милан Тепиќ|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Драгутин Волф|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јурај IV Зрински |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Стефан II Лакфи |0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Семејство Ернушт|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Лујо Безереди|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Петар Кеглевиќ|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Зринска Библиотека|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Чак I Хахот|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Чаковска тврдина|0|0|0|{{ХРВ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|Јосип Хорват Меѓимурец|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Музеј на Меѓумурје Чаковец|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Фрањо Пунчец|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Зринското Кнежество|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Николај VII Зрински|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Никола IV Зрински|0|0|0|{{ХРВ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|Земјотресот во Дубровник од 1667 година|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Карака|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|,,За трговијата и совршениот трговец"|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Конвојот Либертас|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровничка авиокомпанија |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровнички архив|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Опсадата на Дубровник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Југословенскиот разорувач Дубровник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровнички анали|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровничка повелба|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровничкиот мисал|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровнички кириличен молитвеник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Дубровничка република (1991-92)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Историја на Евреите во Дубровник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Список на луѓе поврзани со Република Рагуза|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Опсадата на Рагуза (1814)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Опсадата на Рагуза (866–868)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|IvanKonev123]] 0uq9xjdha6le72ko98kare8ccqthzgt 0 1390629 5536237 5535215 2026-04-08T13:42:42Z Jtasevski123 69538 5536237 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Dubrovnik_-_Sponza_palace.jpg|мини|Палатата Спонца, каде што се наоѓаат архивите]]'''Дубровничкиот архив или''' '''Дубровничкиот државен архив''' — национален архив во [[Дубровник]], [[Хрватска]].<ref name="portal.ehri-project.eu">{{Наведена мрежна страница|url=https://portal.ehri-project.eu/institutions/hr-004538|title=Državni arhiv u Dubrovniku|work=portal.ehri-project.eu|publisher=EHRI|language=en|accessdate=26 October 2022}}</ref><ref name="science4heritage.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.science4heritage.org/survenir/roadshow/state-archives-in-dubrovnik-croatia|title=State Archives in Dubrovnik, Croatia|work=science4heritage.org|publisher=SurveNIR|language=en|accessdate=26 October 2022}}</ref><ref name="HE">{{Наведување|contribution-url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/dubrovnik|chapter=Dubrovnik|title=[[Croatian Encyclopedia]]|year=1999–2009|access-date=January 4, 2014|publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]]|language=Croatian}}</ref> Денес архивата се наоѓа во палатата Спонза и содржи материјали создадени од државната служба во [[Дубровничка Република|Дубровничката Република]], односно нотарските и секретарските служби од 13 век, а по падот на Републиката во 1808 година документи создадени од канцелариите и институциите во градот Дубровник за време на француското, хабсбуршкото, југословенското и хрватското владеење. Архивот е важен бидејќи Дубровничката Република имала трговски и политички врски со сите земји на [[Средоземно Море|Средоземното Море]] како и во внатрешноста на југоисточниот дел од [[Европа|европскиот континент]], а згора на тоа документите и пишаните записи од тој период претставувале многу вреден историски материјал за проучување на хрватската и рагузанската историја, како и историјата на соседните земји.<ref name="HE">{{Наведување|contribution-url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/dubrovnik|chapter=Dubrovnik|title=[[Croatian Encyclopedia]]|year=1999–2009|access-date=January 4, 2014|publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]]|language=Croatian}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.enciklopedija.hr/clanak/dubrovnik "Dubrovnik"], ''[[Хрватска енциклопедија|Croatian Encyclopedia]]'' (in Croatian), [[Лексикографски завод „Мирослав Крлежа“|Leksikografski zavod Miroslav Krleža]], 1999–2009<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">January 4,</span> 2014</span></cite> </ref> == Историја == Архивата на Дубровник била создадена како резултат на нотарските и секретарските услуги во 13 век, со архивирани материјали лоцирани на различни локации, како што се канцелариите на државните служби, магистратите и канцелариите надвор од градските ѕидини. Од средината на петнаесеттиот век материјалите се чувале во украсните кабинети во Ректорската палата, кои сè уште служат за истата намена. Друг дел од архивираните материјали се состоел од најважните привилегии и договори склучени меѓу Републиката и соседните владетели, религиозни достоинственици и градови со кои Дубровник имал политички и трговски односи, а била складирана во ризницата на катедралата Света Марија. Покрај овие две архивски локации, Дубровничката Република имала уште неколку, но за жал тие биле уништени, а добар пример била архивата во Архиепископската палата која била уништена за време на пожар во 1667 година.<ref name="HE">{{Наведување|contribution-url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/dubrovnik|chapter=Dubrovnik|title=[[Croatian Encyclopedia]]|year=1999–2009|access-date=January 4, 2014|publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]]|language=Croatian}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.enciklopedija.hr/clanak/dubrovnik "Dubrovnik"], ''[[Хрватска енциклопедија|Croatian Encyclopedia]]'' (in Croatian), [[Лексикографски завод „Мирослав Крлежа“|Leksikografski zavod Miroslav Krleža]], 1999–2009<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">January 4,</span> 2014</span></cite> </ref> Најголемиот дел од архивираните документи произлегуваат од работењето на канцелариите на градската власт, чија организација била завршена во текот на 15 век. Постоечките државни архиви на крајот се формирале во посебна институција, со разни извршни одлуки на највисоките органи на Дубровничката Република. Терминот ''архив'' првпат бил потврден во 1599 година, а до 1760 година архивираните документи од сите локации биле собрани во Ректорската палата, а потврдата за терминот ''државен архивар'' (''publico archivista'') датира од 1783 година, бидејќи во таа година, структурата на архивата била евидентирана како поделена на 14 серии (861 том), додека неврзаните документи биле распоредени во 10 табели, според нивните почетни букви од А до К. Во текот на деветнаесеттиот и дваесеттиот век, поголемиот дел од архивираниот материјал бил одземен. Во 1920 година, Архивот започнал да работи како независна институција, а во 1952 година се преселил во палатата Спонца, каде што се наоѓа до ден-денес. За време на [[Хрватска војна за независност|Татковинската војна,]] архивската зграда била тешко оштетена во два напади во 1991 година.<ref name="HE">{{Наведување|contribution-url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/dubrovnik|chapter=Dubrovnik|title=[[Croatian Encyclopedia]]|year=1999–2009|access-date=January 4, 2014|publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]]|language=Croatian}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.enciklopedija.hr/clanak/dubrovnik "Dubrovnik"], ''[[Хрватска енциклопедија|Croatian Encyclopedia]]'' (in Croatian), [[Лексикографски завод „Мирослав Крлежа“|Leksikografski zavod Miroslav Krleža]], 1999–2009<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">January 4,</span> 2014</span></cite> </ref> Архивите моментално се поделени на следниве организациски единици: # Оддел за заштита и обработка на архивски материјали од национално значење — Архивски фондови на Дубровничката Република, Француската администрација и постари архивски материјали на Корчула до 1797 година; # Оддел за заштита и обработка на архивски материјали на Управата до 1814 до 1945 година; # Оддел за заштита и обработка на архивски материјали на Управата од 1945 година; # Оддел за заштита и обработка на архивски материјали на судството, нотарите и обвинителствата; # Оддел за заштита и обработка на архивски материјали на приватни и семејни фондови и збирки, културни, образовни, социјални и здравствени институции, општествени и политички организации, друштва и здруженија; # Оддел за заштита и обработка на архивски материјали на економски, монетарни и поморски фондови; # Оддел за заштита и обработка на архивски и регистрациски материјали надвор од архивата; # Оддел за фотографија, микрографија, репрографија и дигитализација на архивски материјали, документација и информативни работи со Библиотеката; # Лабораторија за конзервација и реставрација на архивски материјали и # Оддел за правни, административни, сметководствени и општи работи на Архивот. == Архивирај денес == Денешната збирка се состои од 300 тематски единици (''фондови'') и збирки, со повеќе од 2,7 милиони страници пишани документи, дела и договори. Најстарите документи се Булата на [[Папа Бенедикт VIII|папата Бенедикт VIII]] од 1022 година и документите за основањето на бенедиктинскиот манастир на островот [[Локрум]] во 1023 година - и двата, сепак, зачувани во многу подоцнежни копии. Главни тематски единици се оние што датираат од ерата на Републиката и француската администрација. Архивата, исто така, содржи записи за канцеларии и институции кои работеле во текот на деветнаесеттиот и дваесеттиот век во градот и неговата административна област. Покрај тоа, архивата содржи книги од Дубровник и островот [[Корчула]] до 1860 година, Збирката на географски карти, како и приватни семејни архиви. Денес, Архивот складира материјал од [[Дубровничко-неретванска Жупанија|Дубровничко-Неретванската жупанија]], функционирајќи како надворешна архивска служба.<ref name="HE">{{Наведување|contribution-url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/dubrovnik|chapter=Dubrovnik|title=[[Croatian Encyclopedia]]|year=1999–2009|access-date=January 4, 2014|publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]]|language=Croatian}}<cite class="citation cs2 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.enciklopedija.hr/clanak/dubrovnik "Dubrovnik"], ''[[Хрватска енциклопедија|Croatian Encyclopedia]]'' (in Croatian), [[Лексикографски завод „Мирослав Крлежа“|Leksikografski zavod Miroslav Krleža]], 1999–2009<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">January 4,</span> 2014</span></cite> </ref> == Поврзано == * [[Список на архиви во Хрватска]] * [[Отомански архиви]] * [[Хрватски државен архив]] == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:CS1 Croatian-language sources (hr)]] [[Категорија:Архиви во Хрватска]] [[Категорија:Историја на Хрватска]] [[Категорија:Државни архиви]] 9u6iuq89zjh9ikok3c2mcqsnagd402i 5536238 5536237 2026-04-08T13:43:20Z Jtasevski123 69538 5536238 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Dubrovnik_-_Sponza_palace.jpg|мини|Палатата Спонца, каде што се наоѓаат архивите]]'''Дубровничкиот архив или''' '''Дубровничкиот државен архив''' — национален архив во [[Дубровник]], [[Хрватска]].<ref name="portal.ehri-project.eu">{{Наведена мрежна страница|url=https://portal.ehri-project.eu/institutions/hr-004538|title=Državni arhiv u Dubrovniku|work=portal.ehri-project.eu|publisher=EHRI|language=en|accessdate=26 October 2022}}</ref><ref name="science4heritage.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.science4heritage.org/survenir/roadshow/state-archives-in-dubrovnik-croatia|title=State Archives in Dubrovnik, Croatia|work=science4heritage.org|publisher=SurveNIR|language=en|accessdate=26 October 2022}}</ref><ref name="HE">{{Наведување|contribution-url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/dubrovnik|chapter=Dubrovnik|title=[[Croatian Encyclopedia]]|year=1999–2009|access-date=January 4, 2014|publisher=[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]]|language=Croatian}}</ref> Денес архивата се наоѓа во палатата Спонза и содржи материјали создадени од државната служба во [[Дубровничка Република|Дубровничката Република]], односно нотарските и секретарските служби од 13 век, а по падот на Републиката во 1808 година документи создадени од канцелариите и институциите во градот Дубровник за време на француското, хабсбуршкото, југословенското и хрватското владеење. Архивот е важен бидејќи Дубровничката Република имала трговски и политички врски со сите земји на [[Средоземно Море|Средоземното Море]] како и во внатрешноста на југоисточниот дел од [[Европа|европскиот континент]], а згора на тоа документите и пишаните записи од тој период претставувале многу вреден историски материјал за проучување на хрватската и рагузанската историја, како и историјата на соседните земји.<ref name="HE"/> == Историја == Архивата на Дубровник била создадена како резултат на нотарските и секретарските услуги во 13 век, со архивирани материјали лоцирани на различни локации, како што се канцелариите на државните служби, магистратите и канцелариите надвор од градските ѕидини. Од средината на петнаесеттиот век материјалите се чувале во украсните кабинети во Ректорската палата, кои сè уште служат за истата намена. Друг дел од архивираните материјали се состоел од најважните привилегии и договори склучени меѓу Републиката и соседните владетели, религиозни достоинственици и градови со кои Дубровник имал политички и трговски односи, а била складирана во ризницата на катедралата Света Марија. Покрај овие две архивски локации, Дубровничката Република имала уште неколку, но за жал тие биле уништени, а добар пример била архивата во Архиепископската палата која била уништена за време на пожар во 1667 година.<ref name="HE"/> Најголемиот дел од архивираните документи произлегуваат од работењето на канцелариите на градската власт, чија организација била завршена во текот на 15 век. Постоечките државни архиви на крајот се формирале во посебна институција, со разни извршни одлуки на највисоките органи на Дубровничката Република. Терминот ''архив'' првпат бил потврден во 1599 година, а до 1760 година архивираните документи од сите локации биле собрани во Ректорската палата, а потврдата за терминот ''државен архивар'' (''publico archivista'') датира од 1783 година, бидејќи во таа година, структурата на архивата била евидентирана како поделена на 14 серии (861 том), додека неврзаните документи биле распоредени во 10 табели, според нивните почетни букви од А до К. Во текот на деветнаесеттиот и дваесеттиот век, поголемиот дел од архивираниот материјал бил одземен. Во 1920 година, Архивот започнал да работи како независна институција, а во 1952 година се преселил во палатата Спонца, каде што се наоѓа до ден-денес. За време на [[Хрватска војна за независност|Татковинската војна,]] архивската зграда била тешко оштетена во два напади во 1991 година.<ref name="HE"/> Архивите моментално се поделени на следниве организациски единици: # Оддел за заштита и обработка на архивски материјали од национално значење — Архивски фондови на Дубровничката Република, Француската администрација и постари архивски материјали на Корчула до 1797 година; # Оддел за заштита и обработка на архивски материјали на Управата до 1814 до 1945 година; # Оддел за заштита и обработка на архивски материјали на Управата од 1945 година; # Оддел за заштита и обработка на архивски материјали на судството, нотарите и обвинителствата; # Оддел за заштита и обработка на архивски материјали на приватни и семејни фондови и збирки, културни, образовни, социјални и здравствени институции, општествени и политички организации, друштва и здруженија; # Оддел за заштита и обработка на архивски материјали на економски, монетарни и поморски фондови; # Оддел за заштита и обработка на архивски и регистрациски материјали надвор од архивата; # Оддел за фотографија, микрографија, репрографија и дигитализација на архивски материјали, документација и информативни работи со Библиотеката; # Лабораторија за конзервација и реставрација на архивски материјали и # Оддел за правни, административни, сметководствени и општи работи на Архивот. == Архивирај денес == Денешната збирка се состои од 300 тематски единици (''фондови'') и збирки, со повеќе од 2,7 милиони страници пишани документи, дела и договори. Најстарите документи се Булата на [[Папа Бенедикт VIII|папата Бенедикт VIII]] од 1022 година и документите за основањето на бенедиктинскиот манастир на островот [[Локрум]] во 1023 година - и двата, сепак, зачувани во многу подоцнежни копии. Главни тематски единици се оние што датираат од ерата на Републиката и француската администрација. Архивата, исто така, содржи записи за канцеларии и институции кои работеле во текот на деветнаесеттиот и дваесеттиот век во градот и неговата административна област. Покрај тоа, архивата содржи книги од Дубровник и островот [[Корчула]] до 1860 година, Збирката на географски карти, како и приватни семејни архиви. Денес, Архивот складира материјал од [[Дубровничко-неретванска Жупанија|Дубровничко-Неретванската жупанија]], функционирајќи како надворешна архивска служба.<ref name="HE"/> == Поврзано == * [[Список на архиви во Хрватска]] * [[Отомански архиви]] * [[Хрватски државен архив]] == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:CS1 Croatian-language sources (hr)]] [[Категорија:Архиви во Хрватска]] [[Категорија:Историја на Хрватска]] [[Категорија:Државни архиви]] enu9n2sy8egqsam57l5vvoii2x4qp1c 0 1390709 5536379 5535992 2026-04-08T20:57:06Z Carshalton 30527 5536379 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Фернандо Мориентес | image = [[File:Fernando Morientes 2019.jpg|150px]] | fullname = Фернандо Мориентес Санчес | birth_date = {{birth date and age|1976|4|5|df=y}} | birth_place = [[Сиљерос]], [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | height = {{height|m=1.84}} | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | retired = 2010 <small>(34 г.)</small> | currentclub = | youthyears1 = 1992–1993 | youthclubs1 = {{Fb team Albacete}} | years1 = 1993–1995 | caps1 = 27 | goals1 = 5 | clubs1 = {{Fb team Albacete}} | years2 = 1995–1997 | caps2 = 36 | goals2 = 14 | clubs2 = {{Fb team Real Zaragoza}} | years3 = 1997–2005 | caps3 = 183 | goals3 = 72 | clubs3 = {{Fb team Real Madrid}} | years4 = 1996–2004 | caps4 = 28 | goals4 = 10 | clubs4 = →{{Fb team Monaco}} | years5 = 2005–2006 | caps5 = 41 | goals5 = 8 | clubs5 = {{Fb team Liverpool}} | years6 = 2006–2009 | caps6 = 66 | goals6 = 19 | clubs6 = {{Fb team Valencia}} | years7 = 2009–2010 | caps7 = 12 | goals7 = 1 | clubs7 = {{Fb team Olympique Marseille}} | nationalyears1 = 1993–1994 | nationalcaps1 = 12 | nationalgoals1 = 10 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 1995 | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears3 = 1995-1998 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears4 = 1996 | nationalcaps4 = 2 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears5 = 1998–2007 | nationalcaps5 = 47 | nationalgoals5 = 27 | nationalteam5 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2012–2014 | managerclubs1 = {{Fb team Real Madrid}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 2015–2016 | managerclubs2 = {{Fb team Fuenlabrada}} }} '''Фернандо Мориентес Санчес''' (роден на [[5 април]] [[1976]], во [[Сиљерос]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Напад (фудбал)|напаѓач]]. ==Биографија== Роден е во [[Сиљерос]], [[Касерес (Шпанија)|Касерес]], [[Екстремадура]]. Тој се преселил во [[Сонсека]] во провинцијата [[Толедо (покраина)|Толедо]] на четиригодишна возраст.<ref>{{cite news|url=https://www.abc.es/espana/castilla-la-mancha/toledo/deportes/abci-entrevista-morientes-morientes-peores-recuerdos-siempre-tienen-lesiones-201512182157_noticia.html|title=Morientes: "Los peores recuerdos siempre tienen que ver con las lesiones"|trans-title=Morientes: "The worst memories are always related to injuries"|newspaper=[[ABC (newspaper)|ABC]]|first=Juan Antonio|last=Pérez|language=es|date=19 December 2015|access-date=8 August 2019}}</ref> Неговиот прекар бил ''„Ел Моро“''.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/il-moro-morientes-dal-bernabeu-a-capri-senza-battere-rigori/13vs1cpek52clz28bq2pafd2d|title=Il 'Moro' Morientes: dal Bernabeu a Capri, senza battere rigori}}</ref> Тој се појавува на насловната страница на видео играта ''„[[FIFA Football 2005]]“'' облечен во дресот на неговиот национален тим, заедно со [[Патрик Виера]] и [[Андриј Шевченко]]. ==Технички карактеристики== Тој бил напаѓач кој имал одлична визија за играта, но исто така бил вешт и во играта во воздухот како и во ослободувањето.<ref name=ritratto>{{Cite news|author=Giuseppe Calabrese|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2006/07/13/tecnico-forte-di-testa-bomber-nato-ritratto.html|title=Tecnico, forte di testa, bomber nato Ritratto di Huntelaar, il dopo-Toni|publisher=la Repubblica|date=13 јули 2006|page=8|access-date=24 јуни 2021}}</ref> Повеќе се потпирал на техниката отколку на силата.<ref name=ritratto/> ==Клупска кариера== ===Албасете и Реал Сарагоса=== Откако со семејството се преселил во Толедо, Мориентес ја започнал својата фудбалска кариера на 16-годишна возраст во екипата на [[ФК Албасете|Албасете]]. Своето деби со клубот во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]] го имал на 7 ноември 1993 година, влегувајќи како замена во 75-тата минута од натпреварот на домашен терен против [[ФК Тенерифе|Тенерифе]] загубен со резултат 2-3.<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD01/HEM/1993/11/08/MD19931108-020.pdf|title=El Tenerife europeo le hace un roto al Albacete|trans-title=European Tenerife tear Albacete a new one|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Pedro|last=Líbero|language=es|date=8 November 1993|access-date=15 January 2018}}</ref> Откако во првата сезона одиграл само 4 натпревари во следната добил можност да игра поредовно. На 23 октомври 1994 година, набргу откако влегол во игра како замена во првото полувреме за [[Алберто Монтеагудо]], Мориентес го постигнал својот прв гол, отворајќи го резултатот во домашната победа од 2–0 над [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1994/10/24/pagina-23/1296175/pdf.html|title=Óscar marca otro gol de sombrero|trans-title=Óscar scores another chip|newspaper=Mundo Deportivo|first=Pedro|last=Líbero|language=es|date=24 October 1994|access-date=6 April 2016}}</ref> Тој го имал својот прв старт една недела подоцна во поразот од 5–1 од [[ФК Еспањол|Еспањол]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1994/10/31/pagina-2/1305185/pdf.html|title=El Español entusiasma|trans-title=Exciting Español|newspaper=Mundo Deportivo|first=Andrés|last=Astruells|language=es|date=31 October 1994|access-date=15 January 2018}}</ref> Својата [[Примера Дивисио (Шпанија) 1994–1995|втора сезона]] ја завршил со вкупно пет гола во 20 првенствени натпревари; дополнително, тој постигнал голови и во двата натпревари од успехот со вкупен резултат 3–2 во двомечот против бранителот на титулата [[Реал Сарагоса]] во осминафиналето на [[Фудбалски куп на Шпанија 1994–1995|Купот на Шпанија]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1995/02/16/pagina-19/1294555/pdf.html|title=Cae el campeón|trans-title=The champions fall|newspaper=Mundo Deportivo|first=Mariano|last=Andrés|language=es|date=16 February 1995|access-date=6 April 2016}}</ref> Мориентес потпишал со Сарагоса во 1995 година, каде што поминал уште две сезони, честопати како партнер во нападот на [[Дани Гарсија (фудбалер 1974)|Дани]], производ на младинскиот тим на [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]].<ref name=VAVEL>{{cite web|url=https://www.vavel.com/es/futbol/2017/11/14/real-zaragoza/847733-yo-jugue-en-el-real-zaragoza-fernando-morientes.html|title=Yo jugué en el Real Zaragoza: Fernando Morientes|trans-title=I played for Real Zaragoza: Fernando Morientes|publisher=[[Vavel]]|first=Jorge|last=Urriza Arpal|language=es|date=14 November 2017|access-date=23 March 2021}}</ref> Тој го имал своето деби на 9 септември на гостински терен против [[Реал Бетис]], постигнувајќи гол по 48 минути, но бил [[Црвен картон|исклучен]] седум минути подоцна поради удирање на противничкиот играч [[Хаиме Кесада|Хаиме]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1995/09/10/pagina-18/1310215/pdf.html|title=El Betis aplasta al Zaragoza|trans-title=Betis crush Zaragoza|newspaper=Mundo Deportivo|first=Jesús|last=Gómez|language=es|date=10 September 1995|access-date=6 April 2016}}</ref> На 10 јануари следната година, тој го постигнал својот прв [[хет-трик]] во победата од 3–2 над [[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]] во [[Фудбалски куп на Шпанија 1995-1996|купот]];<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1996/01/11/pagina-23/1334263/pdf.html|title=Morientes, pesadilla del Athletic|trans-title=Morientes, Athletic's nightmare|newspaper=Mundo Deportivo|first=Eduardo|last=Castañeda|language=es|date=11 January 1995|access-date=6 April 2016}}</ref> истиот подвиг тој го повторил и во лигата на 3 февруари во победата од 4–1 над [[ФК Валенсија|Валенсија]] на [[Ла Ромареда]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1996/02/04/pagina-21/1338077/pdf.html|title=La alegría vuelve a La Romareda|trans-title=Joy returns to La Romareda|newspaper=Mundo Deportivo|first=Mariano|last=Andrés|language=es|date=4 February 1996|access-date=6 April 2016}}</ref> Во дресот на Сарагоса, Мориентес поминал две сезони постигнувајќи двоцифрен број на голови во првенството и во двете (13 во првата и 15 во втората). ===Реал Мадрид=== Настапите на Мориентес за Сарагоса го привлекле вниманието на шпанскиот гигант [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]], кој го купил играчот во летото 1997 година за околу 6,6 милиони евра. Првично, како замена за веќе етаблираните [[Предраг Мијатовиќ]] и [[Давор Шукер]], тој завршил како стартер и постигнал 12 гола во 33 натпревари во својата прва сезона, најмногу во тимот (два повеќе од веќе споменатите двајца напаѓачи како и од чудото од младинскиот систем [[Раул Гонсалес|Раул]]); тимот завршил четврти во лигата, но ја освоил [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во [[УЕФА Лига на шампиони 1997-1998|сезоната 1997–1998]]. Мориентес имал многу добра сезона 1998–1999, постигнувајќи 19 голови во лигата и постигнувајќи вкупно 25 на 38 натпревари. Тој продолжил да прикажува врвен фудбал во [[ФК Реал Мадрид сезона 1999–2000|сезоната 1999–2000]], постигнувајќи 19 гола и завршувајќи како најдобар стрелец на Реал во годината во која исто така помогнал тимот од [[Мадрид|главниот град]] да ја освои [[УЕФА Лигата на шампиони 1999-2000|втората титула во Лигата на шампионите во три години]], постигнувајќи гол во победата од 3–0 над [[ФК Валенсија|Валенсија]] во целосно [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 2000 година|шпанското финале]].<ref name=CL1>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2000/may/24/championsleague.sport1|title=Real Madrid 3–0 Valencia|newspaper=[[The Guardian]]|date=24 May 2000|access-date=7 April 2016}}</ref> Во [[ФК Реал Мадрид сезона 2000–2001|следната сезона]], тој ја освоил првата од двете титули во првенството со клубот и постигнал вкупно десет гола, вклучувајќи четири во осум настапи во Лигата на шампионите каде испаднале во полуфиналето од подоцнежниот шампион [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]]; тој, исто така, ги пропуштил последните недели поради повреда. Во [[ФК Реал Мадрид сезона 2001–2002|сезоната 2001–2002]], Реал не успеал да ја одбрани титулата во првенството откако загубиле од Валенсија. Мориентес ја продолжи својата голгетерска форма, постигнувајќи 18 првенствени гола во само 25 настапи како стартер, со шест настапи како замена. Тој, исто така, постигнал пет гола во победата од 7–0 над {{Fb team (N) Las Palmas}}, пропуштајќи двоен [[хет-трик]] откако промашил [[Пенал (фудбал)|пенал]] кон крајот на натпреварот.<ref>{{cite news|url=http://www.abc.es/hemeroteca/historico-10-02-2002/abc/Deportes/7-0-cinco-goles-de-morientes-al-las-palmas_77345.html|title=7–0: Cinco goles de Morientes al Las Palmas|trans-title=7–0: Five goals from Morientes to Las Palmas|newspaper=ABC|language=es|date=10 February 2002|access-date=7 April 2016}}</ref> Тој завршил втор на листата на стрелците, изедначен со [[Патрик Клајверт]] и единствено зад [[Диего Тристан]] од [[ФК Депортиво Ла Коруња|Депортиво Ла Коруња]].<ref>{{cite news|url=https://www.lavozdegalicia.es/noticia/deportes/2002/05/12/tristan-coge-testigo-dejo-bebeto-depor/0003_1083831.htm|title=Tristán coge el testigo que dejó Bebeto en el Dépor|trans-title=Tristán picks up where Bebeto left off at Dépor|newspaper=[[La Voz de Galicia]]|first=A.|last=Andrade|language=es|date=12 May 2002|access-date=24 March 2021}}</ref> ''„Кралевите“'' биле успешни во [[УЕФА Лига на шампионите 2001-2002|Лигата на шампионите]], откако го победиле [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]] – тој играл во [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 2002 година|финалето]] и го освои својот трет личен победнички медал во натпреварувањето.<ref name=CL2>{{cite web|url=http://www.uefa.com/competitions/UCL/News/Kind=128/newsId=23850.html|title=Madrid win ninth European crown|publisher=UEFA|date=15 May 2002|access-date=7 April 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20020606223553/http://www.uefa.com/competitions/UCL/News/Kind%3D128/newsId%3D23850.html|archive-date=6 June 2002}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Реал Мадрид *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : 2000-2001, 2002-2003 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 2001 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 3 : 1997-1998, 1999-2000, 2001-2002 *'''[[Интерконтинентален куп]]''' : 2 : 1998, 2002 ; Ливерпул *'''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА Куп]]''' : 1 : 2005-2006 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА|Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 2005 ; Валенсија *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2007-2008 ; Олимпик Марсеј *'''{{Трофеј-Франција (Лига 1)}} [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]]''' : 1 : 2009-2010 *'''{{Трофеј-Куп на Франција}} [[Фудбалски куп на Франција|Куп на Франција]]''' : 1 : 2009-2010 ===Репрезентативни=== ; Шпанија под 21 година *'''{{Трофеј-Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година}} [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година|Европско првенство за играчи под 21 година]]''' : 1 : 1998 ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.whoscored.com/players/494/show/fernando-morientes Фернандо Мориентес на fbref] *[https://www.transfermarkt.com/fernando-morientes/profil/spieler/7531 Фернандо Мориентес на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/79744/fernando-morientes Фернандо Мориентес на espn] *[https://www.whoscored.com/players/494/show/fernando-morientes Фернандо Мориентес на whoscored] {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1998}} {{Најдобри стрелци на УЕФА Лигата на шампионите}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мориентес, Фернандо}} [[Категорија:Родени во 1976 година]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Сарагоса]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монако]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Валенсија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Марсеј]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1998]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2002]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] [[Категорија:Живи луѓе]] t2qifi892z0pd53jbmmozq06qn0zxrd 5536381 5536379 2026-04-08T20:57:36Z Carshalton 30527 /* Реал Мадрид */ 5536381 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Фернандо Мориентес | image = [[File:Fernando Morientes 2019.jpg|150px]] | fullname = Фернандо Мориентес Санчес | birth_date = {{birth date and age|1976|4|5|df=y}} | birth_place = [[Сиљерос]], [[Шпанија]] | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | height = {{height|m=1.84}} | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | retired = 2010 <small>(34 г.)</small> | currentclub = | youthyears1 = 1992–1993 | youthclubs1 = {{Fb team Albacete}} | years1 = 1993–1995 | caps1 = 27 | goals1 = 5 | clubs1 = {{Fb team Albacete}} | years2 = 1995–1997 | caps2 = 36 | goals2 = 14 | clubs2 = {{Fb team Real Zaragoza}} | years3 = 1997–2005 | caps3 = 183 | goals3 = 72 | clubs3 = {{Fb team Real Madrid}} | years4 = 1996–2004 | caps4 = 28 | goals4 = 10 | clubs4 = →{{Fb team Monaco}} | years5 = 2005–2006 | caps5 = 41 | goals5 = 8 | clubs5 = {{Fb team Liverpool}} | years6 = 2006–2009 | caps6 = 66 | goals6 = 19 | clubs6 = {{Fb team Valencia}} | years7 = 2009–2010 | caps7 = 12 | goals7 = 1 | clubs7 = {{Fb team Olympique Marseille}} | nationalyears1 = 1993–1994 | nationalcaps1 = 12 | nationalgoals1 = 10 | nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 18 години|Шпанија 18]] | nationalyears2 = 1995 | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears3 = 1995-1998 | nationalcaps3 = 16 | nationalgoals3 = 4 | nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears4 = 1996 | nationalcaps4 = 2 | nationalgoals4 = 0 | nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears5 = 1998–2007 | nationalcaps5 = 47 | nationalgoals5 = 27 | nationalteam5 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2012–2014 | managerclubs1 = {{Fb team Real Madrid}}&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Млади)</small> | manageryears2 = 2015–2016 | managerclubs2 = {{Fb team Fuenlabrada}} }} '''Фернандо Мориентес Санчес''' (роден на [[5 април]] [[1976]], во [[Сиљерос]]) — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбал]]ер, [[Напад (фудбал)|напаѓач]]. ==Биографија== Роден е во [[Сиљерос]], [[Касерес (Шпанија)|Касерес]], [[Екстремадура]]. Тој се преселил во [[Сонсека]] во провинцијата [[Толедо (покраина)|Толедо]] на четиригодишна возраст.<ref>{{cite news|url=https://www.abc.es/espana/castilla-la-mancha/toledo/deportes/abci-entrevista-morientes-morientes-peores-recuerdos-siempre-tienen-lesiones-201512182157_noticia.html|title=Morientes: "Los peores recuerdos siempre tienen que ver con las lesiones"|trans-title=Morientes: "The worst memories are always related to injuries"|newspaper=[[ABC (newspaper)|ABC]]|first=Juan Antonio|last=Pérez|language=es|date=19 December 2015|access-date=8 August 2019}}</ref> Неговиот прекар бил ''„Ел Моро“''.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/il-moro-morientes-dal-bernabeu-a-capri-senza-battere-rigori/13vs1cpek52clz28bq2pafd2d|title=Il 'Moro' Morientes: dal Bernabeu a Capri, senza battere rigori}}</ref> Тој се појавува на насловната страница на видео играта ''„[[FIFA Football 2005]]“'' облечен во дресот на неговиот национален тим, заедно со [[Патрик Виера]] и [[Андриј Шевченко]]. ==Технички карактеристики== Тој бил напаѓач кој имал одлична визија за играта, но исто така бил вешт и во играта во воздухот како и во ослободувањето.<ref name=ritratto>{{Cite news|author=Giuseppe Calabrese|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2006/07/13/tecnico-forte-di-testa-bomber-nato-ritratto.html|title=Tecnico, forte di testa, bomber nato Ritratto di Huntelaar, il dopo-Toni|publisher=la Repubblica|date=13 јули 2006|page=8|access-date=24 јуни 2021}}</ref> Повеќе се потпирал на техниката отколку на силата.<ref name=ritratto/> ==Клупска кариера== ===Албасете и Реал Сарагоса=== Откако со семејството се преселил во Толедо, Мориентес ја започнал својата фудбалска кариера на 16-годишна возраст во екипата на [[ФК Албасете|Албасете]]. Своето деби со клубот во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]] го имал на 7 ноември 1993 година, влегувајќи како замена во 75-тата минута од натпреварот на домашен терен против [[ФК Тенерифе|Тенерифе]] загубен со резултат 2-3.<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD01/HEM/1993/11/08/MD19931108-020.pdf|title=El Tenerife europeo le hace un roto al Albacete|trans-title=European Tenerife tear Albacete a new one|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Pedro|last=Líbero|language=es|date=8 November 1993|access-date=15 January 2018}}</ref> Откако во првата сезона одиграл само 4 натпревари во следната добил можност да игра поредовно. На 23 октомври 1994 година, набргу откако влегол во игра како замена во првото полувреме за [[Алберто Монтеагудо]], Мориентес го постигнал својот прв гол, отворајќи го резултатот во домашната победа од 2–0 над [[ФК Расинг Сантандер|Расинг Сантандер]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1994/10/24/pagina-23/1296175/pdf.html|title=Óscar marca otro gol de sombrero|trans-title=Óscar scores another chip|newspaper=Mundo Deportivo|first=Pedro|last=Líbero|language=es|date=24 October 1994|access-date=6 April 2016}}</ref> Тој го имал својот прв старт една недела подоцна во поразот од 5–1 од [[ФК Еспањол|Еспањол]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1994/10/31/pagina-2/1305185/pdf.html|title=El Español entusiasma|trans-title=Exciting Español|newspaper=Mundo Deportivo|first=Andrés|last=Astruells|language=es|date=31 October 1994|access-date=15 January 2018}}</ref> Својата [[Примера Дивисио (Шпанија) 1994–1995|втора сезона]] ја завршил со вкупно пет гола во 20 првенствени натпревари; дополнително, тој постигнал голови и во двата натпревари од успехот со вкупен резултат 3–2 во двомечот против бранителот на титулата [[Реал Сарагоса]] во осминафиналето на [[Фудбалски куп на Шпанија 1994–1995|Купот на Шпанија]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1995/02/16/pagina-19/1294555/pdf.html|title=Cae el campeón|trans-title=The champions fall|newspaper=Mundo Deportivo|first=Mariano|last=Andrés|language=es|date=16 February 1995|access-date=6 April 2016}}</ref> Мориентес потпишал со Сарагоса во 1995 година, каде што поминал уште две сезони, честопати како партнер во нападот на [[Дани Гарсија (фудбалер 1974)|Дани]], производ на младинскиот тим на [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]].<ref name=VAVEL>{{cite web|url=https://www.vavel.com/es/futbol/2017/11/14/real-zaragoza/847733-yo-jugue-en-el-real-zaragoza-fernando-morientes.html|title=Yo jugué en el Real Zaragoza: Fernando Morientes|trans-title=I played for Real Zaragoza: Fernando Morientes|publisher=[[Vavel]]|first=Jorge|last=Urriza Arpal|language=es|date=14 November 2017|access-date=23 March 2021}}</ref> Тој го имал своето деби на 9 септември на гостински терен против [[Реал Бетис]], постигнувајќи гол по 48 минути, но бил [[Црвен картон|исклучен]] седум минути подоцна поради удирање на противничкиот играч [[Хаиме Кесада|Хаиме]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1995/09/10/pagina-18/1310215/pdf.html|title=El Betis aplasta al Zaragoza|trans-title=Betis crush Zaragoza|newspaper=Mundo Deportivo|first=Jesús|last=Gómez|language=es|date=10 September 1995|access-date=6 April 2016}}</ref> На 10 јануари следната година, тој го постигнал својот прв [[хет-трик]] во победата од 3–2 над [[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]] во [[Фудбалски куп на Шпанија 1995-1996|купот]];<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1996/01/11/pagina-23/1334263/pdf.html|title=Morientes, pesadilla del Athletic|trans-title=Morientes, Athletic's nightmare|newspaper=Mundo Deportivo|first=Eduardo|last=Castañeda|language=es|date=11 January 1995|access-date=6 April 2016}}</ref> истиот подвиг тој го повторил и во лигата на 3 февруари во победата од 4–1 над [[ФК Валенсија|Валенсија]] на [[Ла Ромареда]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1996/02/04/pagina-21/1338077/pdf.html|title=La alegría vuelve a La Romareda|trans-title=Joy returns to La Romareda|newspaper=Mundo Deportivo|first=Mariano|last=Andrés|language=es|date=4 February 1996|access-date=6 April 2016}}</ref> Во дресот на Сарагоса, Мориентес поминал две сезони постигнувајќи двоцифрен број на голови во првенството и во двете (13 во првата и 15 во втората). ===Реал Мадрид=== Настапите на Мориентес за Сарагоса го привлекле вниманието на шпанскиот гигант [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]], кој го купил играчот во летото 1997 година за околу 6,6 милиони евра. Првично, како замена за веќе етаблираните [[Предраг Мијатовиќ]] и [[Давор Шукер]], тој завршил како стартер и постигнал 12 гола во 33 натпревари во својата прва сезона, најмногу во тимот (два повеќе од веќе споменатите двајца напаѓачи како и од чудото од младинскиот систем [[Раул Гонсалес|Раул]]); тимот завршил четврти во лигата, но ја освоил [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во [[УЕФА Лига на шампиони 1997-1998|сезоната 1997–1998]]. Мориентес имал многу добра сезона 1998–1999, постигнувајќи 19 голови во лигата и постигнувајќи вкупно 25 на 38 натпревари. Тој продолжил да прикажува врвен фудбал во [[ФК Реал Мадрид сезона 1999–2000|сезоната 1999–2000]], постигнувајќи 19 гола и завршувајќи како најдобар стрелец на Реал во годината во која исто така помогнал тимот од [[Мадрид|главниот град]] да ја освои [[УЕФА Лигата на шампиони 1999-2000|втората титула во Лигата на шампионите во три години]], постигнувајќи гол во победата од 3–0 над [[ФК Валенсија|Валенсија]] во целосно [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 2000 година|шпанското финале]].<ref name=CL1>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2000/may/24/championsleague.sport1|title=Real Madrid 3–0 Valencia|newspaper=[[The Guardian]]|date=24 May 2000|access-date=7 April 2016}}</ref> Во [[ФК Реал Мадрид сезона 2000–2001|следната сезона]], тој ја освоил првата од двете титули во првенството со клубот и постигнал вкупно десет гола, вклучувајќи четири во осум настапи во Лигата на шампионите каде испаднале во полуфиналето од подоцнежниот шампион [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]]; тој, исто така, ги пропуштил последните недели поради повреда. Во [[ФК Реал Мадрид сезона 2001–2002|сезоната 2001–2002]], Реал не успеал да ја одбрани титулата во првенството откако загубиле од Валенсија. Мориентес ја продолжи својата голгетерска форма, постигнувајќи 18 првенствени гола во само 25 настапи како стартер, со шест настапи како замена. Тој, исто така, постигнал пет гола во победата од 7–0 над {{Fb team (N) Las Palmas}}, пропуштајќи двоен [[хет-трик]] откако промашил [[Пенал (фудбал)|пенал]] кон крајот на натпреварот.<ref>{{cite news|url=http://www.abc.es/hemeroteca/historico-10-02-2002/abc/Deportes/7-0-cinco-goles-de-morientes-al-las-palmas_77345.html|title=7–0: Cinco goles de Morientes al Las Palmas|trans-title=7–0: Five goals from Morientes to Las Palmas|newspaper=ABC|language=es|date=10 February 2002|access-date=7 April 2016}}</ref> Тој завршил втор на листата на стрелците, изедначен со [[Патрик Клајверт]] и единствено зад [[Диего Тристан]] од [[ФК Депортиво Ла Коруња|Депортиво Ла Коруња]].<ref>{{cite news|url=https://www.lavozdegalicia.es/noticia/deportes/2002/05/12/tristan-coge-testigo-dejo-bebeto-depor/0003_1083831.htm|title=Tristán coge el testigo que dejó Bebeto en el Dépor|trans-title=Tristán picks up where Bebeto left off at Dépor|newspaper=[[La Voz de Galicia]]|first=A.|last=Andrade|language=es|date=12 May 2002|access-date=24 March 2021}}</ref> ''„Кралевите“'' биле успешни во [[УЕФА Лига на шампиони 2001-2002|Лигата на шампионите]], откако го победиле [[ФК Бајер Леверкузен|Бајер Леверкузен]] – тој играл во [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 2002 година|финалето]] и го освои својот трет личен победнички медал во натпреварувањето.<ref name=CL2>{{cite web|url=http://www.uefa.com/competitions/UCL/News/Kind=128/newsId=23850.html|title=Madrid win ninth European crown|publisher=UEFA|date=15 May 2002|access-date=7 April 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20020606223553/http://www.uefa.com/competitions/UCL/News/Kind%3D128/newsId%3D23850.html|archive-date=6 June 2002}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Реал Мадрид *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : 2000-2001, 2002-2003 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 1 : 2001 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 3 : 1997-1998, 1999-2000, 2001-2002 *'''[[Интерконтинентален куп]]''' : 2 : 1998, 2002 ; Ливерпул *'''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА Куп]]''' : 1 : 2005-2006 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА|Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 2005 ; Валенсија *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 1 : 2007-2008 ; Олимпик Марсеј *'''{{Трофеј-Франција (Лига 1)}} [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]]''' : 1 : 2009-2010 *'''{{Трофеј-Куп на Франција}} [[Фудбалски куп на Франција|Куп на Франција]]''' : 1 : 2009-2010 ===Репрезентативни=== ; Шпанија под 21 година *'''{{Трофеј-Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година}} [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година|Европско првенство за играчи под 21 година]]''' : 1 : 1998 ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.whoscored.com/players/494/show/fernando-morientes Фернандо Мориентес на fbref] *[https://www.transfermarkt.com/fernando-morientes/profil/spieler/7531 Фернандо Мориентес на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/79744/fernando-morientes Фернандо Мориентес на espn] *[https://www.whoscored.com/players/494/show/fernando-morientes Фернандо Мориентес на whoscored] {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1998}} {{Најдобри стрелци на УЕФА Лигата на шампионите}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мориентес, Фернандо}} [[Категорија:Родени во 1976 година]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Сарагоса]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монако]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Валенсија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Марсеј]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 1998]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2002]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] [[Категорија:Живи луѓе]] q38o6qqwxef5j6unh20zjuzsg2n5x1v 0 1390978 5536313 5535991 2026-04-08T19:12:36Z 19user99 72391 5536313 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Арта Доброши | image =Arta Dobroshi (Cropped).jpg | imagesize = | caption = Арта Доброши во 2013 година | birth_name = Арта Доброши | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1980|10|2}} | birth_place = [[Приштина]], [[САП Косово]], [[СФР Југославија]] | death_date = | death_place = | other_names = | occupation = {{flatlist| * Актерка * продуцентка }} | years_active = 2005–денес | spouse = | children = | website = }} '''Арта Доброши''' (родена на 2 октомври 1980 година) — [[Косовски Албанци|косовско-албанска]] актерка и продуцентка. Доброши е првата косовска актерка која била на црвениот тепих на [[Кански филмски фестивал|Канскиот филмски фестивал]],<ref name="Time">{{Наведени вести|url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1881652,00.html|title=Kosovo to Cannes: Arta Dobroshi's Journey to ''The Silence of Lorna''|last=Kirchner|first=Stephanie|date=2 March 2009|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=2012-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090321082926/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1881652,00.html|archive-date=21 March 2009}}</ref> на [[Берлински меѓународен филмски фестивал|Берлинскиот меѓународен филмски фестивал]] и на [[Кинофестивал Санденс|Кинофестивалот Санденс]]<ref name="NKR">{{Наведени вести|url=http://www.newkosovareport.com/201101192253/Culture-and-Sports/arta-dobroshi-competes-at-sundance-film-festival.html|title=Arta Dobroshi Competes at Sundance Film Festival|last=Koha|date=19 January 2011|access-date=2012-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401151554/http://www.newkosovareport.com/201101192253/Culture-and-Sports/arta-dobroshi-competes-at-sundance-film-festival.html|archive-date=1 April 2012|publisher=New Kosova Report}}</ref> и била номинирана за [[Европски филмски награди|Европската филмска награда]]. Доброши е поранешен [[бегалец]], а денес е шампион на ООН и амбасадор на добра волја. ==Ран живот== Арта Доброши била родена во Приштина, се нејзините родители биле косовски Албанци. Таа студирала сценски уметности уште од основно училиште<ref>{{Cite news|url=http://www.japantimes.co.jp/text/ff20090123i1.html|title=Arta Dobroshi: A role model|last=Shoji|first=Kaori|date=23 January 2009|work=Japan Times|accessdate=2012-04-21|archive-date=10 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010150419/http://www.japantimes.co.jp/text/ff20090123i1.html|url-status=dead}}</ref> и четири години посетувала курс по глума и драма на Академијата за уметности во Приштина.<ref name="philonfilm">{{Cite news|url= http://www.philonfilm.net/2008/11/interview-arta-dobroshi.html|title=Interview - Arta Dobroshi |last=Concannon|first=Phil|date=30 November 2008|publisher=philonfilm|accessdate=2016-11-04}}</ref> Додека била студентка, глумела во многу кратки филмови и театарски претстави. Кога Арта имала петнаесет години, таа отишла на програма за размена на студенти во [[Северна Каролина]], каде што глумела во драмски претстави. По првата година на академијата, Косовската војна ескалирала и бабата и дедото на Доброши биле затворени од српските власти поради обид за отворање универзитет на албански јазик. Кога српскиот претседател [[Слободан Милошевиќ]] поднел оставка во октомври 2000 година, Доброши ја напуштила работата во бегалскиот камп и станала преведувач за [[НАТО]].<ref name="huffington post">{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/karin-badt/promising-new-actress-art_b_219936.html|title=Promising New Actress Arta Dobroshi : "Lorna" in "Silence of Lorna"|last=Badt|first=Karin|date=24 June 2009|publisher=HuffPost|accessdate=2012-04-21}}</ref> ==Кариера== По воениот период, таа играла улоги во локалните театри и албански филмови, како и водечка улога во германско-албанската продукција „Магично око“ (2005).<ref name="berlinale.de">[http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/2009/04_jury_2009/04_Jury_2009.html Berlin International Film Festival (Berlinale) jury members announced ] Retrieved September, 2010.</ref> Додека изведувала претстава во [[Сараево]], Доброши се запознала со Лук и Жан-Пјер Дарден, кои ѝ понудиле отворен кастинг во Косово за „Тишината на Лорна“ - ѝ била понудена главната улога и покрај тоа што не зборувала француски. Таа добила номинација во категоријата за најдобра актерка на Европските филмски награди<ref>[http://www.europeanfilmacademy.org/2008/11/08/nominations-for-the-european-film-awards-2008/ Nominations for the European Film Awards 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311025053/http://www.europeanfilmacademy.org/2008/11/08/nominations-for-the-european-film-awards-2008/ |date=11 March 2012 }} Retrieved October 2010.</ref> и на наградите на Здружението на филмски критичари во Торонто во 2009 година.<ref>[http://torontofilmcritics.com/blog/2009/12/16/toronto-film-critics-association-awards-2009/ Toronto Film Critics Awards 2009 Nominations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323084722/http://torontofilmcritics.com/blog/2009/12/16/toronto-film-critics-association-awards-2009 |date=23 March 2010 }} Retrieved September 2010.</ref> Доброши глумела во краткиот филм „Бебе“ од режисерот, добитник на [[БАФТА]], [[Даниел Малој]]. Филмот „Бебе“ ја освоил наградата за најдобар краток филм кога премиерно бил прикажан на Меѓународниот филмски фестивал во Единбург во 2010 година<ref>[http://www.edfilmfest.org.uk/news/2010/06/and-the-winner-is-3 Edinburgh Award Winners 2010] Retrieved September, 2010.</ref> и ја освоил наградата за најдобар меѓународен краток филм на Филмскиот фестивал во Корк.<ref>[https://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2010/1115/1224283324035.html ''Irish Times''] Retrieved November, 2010.</ref> Доброши била наградена за најдобра актерка за нејзината улога во „Бебе“ на Меѓународниот фестивал на краток филм 24fps.<ref>[https://www.imdb.com/event/ev0001632/ IMDB] Retrieved April, 2012]</ref> ==Други дела== Доброши била член на жирито на 59-тиот [[Берлински меѓународен филмски фестивал]].[7] На 22 декември 2008 година, Доброши била назначена од Програмата за развој на Обединетите нации (УНДП) за шампион на Милениумските развојни цели/амбасадор на добра волја за Косово. УНДП бил импресиониран од нејзината претходна добротворна работа и верувал дека нејзиниот висок профил ќе помогне да се подигне свеста за проблемите. Доброши ја освоила филмската награда БАФТА за 2017 година за продукција на филмот за бегалци „Дома“. Во 2016 година, Доброши била главна ѕвезда во признатиот видео запис на [[Масив Атак]] именуван „Дојди близу мене“. По добивањето на Златниот лав во 2017 година на Меѓународниот фестивал на креативност во Кан, Доброши го прекршила протоколот за да му даде моќна порака на светот „Јас сум Арта Доброши, мојата националност е среќа и живеам во градот наречен земја“.<ref name="youtube.com">Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/KY0TZQTwwbk Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20160729131859/https://www.youtube.com/watch?v=KY0TZQTwwbk&gl=US&hl=en Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite AV media| url = https://www.youtube.com/watch?v=KY0TZQTwwbk| title = Massive Attack, Ghostpoet - Come Near Me | website=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> ==Филмографија== {| class="wikitable sortable" |- ! Година ! Наслов ! Улога ! class="unsortable" | Белешки |- | 2022 || ''[[Нема да бидеш сам]]'' || Стамена || |- | 2020 || ''[[Банди на Лондон (серија)|Банди на Лондон]]'' || Флориана || Телевизиска серија; 8 епизоди |- | 2019 || ''Дрита'' || Дрита || (Исто така е извршен продуцент) |- | 2018 || ''Заскитан'' || Грејс || Награда за најдобра актерка – Антиподен филмски фестивал |- | 2016 || ''[[Дом (британско-косовски филм)|Дом]]'' || || Извршен продуцент |- | 2015 || ''Атис'' || Мајка || (Исто така е продуцент) |- | 2014 || ''Полека, полека'' || Ана || |- |rowspan=2| 2013 || ''Митровица''<ref>[http://www.sundance.org/press-center/release/12-feature-film-projects-selected-for-sundance-institute-january-scree/ Sundance Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120109081722/http://www.sundance.org/press-center/release/12-feature-film-projects-selected-for-sundance-institute-january-scree/ |date=9 January 2012 }} Retrieved January 2012.</ref> || || |- | ''Ладен ден''<ref>[http://www.screendaily.com/news/production/focus-developing-uk-director-daniel-mulloys-debut-featurea-cold-day/5029609.article Screen Daily] Retrieved January 2012.</ref> || || |- |rowspan=2| 2012 || ''[[Три света (филм)|Три света]]'' (''Trois mondes'') || Вера || Награда за најдобра актерка – Меѓународни визионерски награди на фондацијата WIFTS |- | ''Нена'' || Фатмире || |- |rowspan=2| 2011 || ''[[Доцно цутење (филм)|Доцно цутење]]'' (''Trois fois 20 ans'') || Маја || |- | ''Бебе'' || Сара || Награда за најдобра актерка – Меѓународен фестивал на краток филм ''24FPS'' |- | 2008 || ''[[Молкот на Лорна]]'' (''Le silence de Lorna'') || Лорна || Номинација за најдобра актерка – Европска филмска награда <br /> Номинација за најдобра актерка – Награди на Здружението на филмски критичари во Торонто <br /> Номинација за најдобра актерка - Кански филмски фестивал |- | 2007 || ''Вера'' || Вера || |- | 2006 || ''[[Тагата на Г-ѓа Снајдрова]]'' (''Smutek paní Snajdrové'') || Ema || |- | 2005 || ''Магично око'' (''Syri magjik'') || Виола || Награда за најдобра женска улога – Меѓународен филмски фестивал Скопје |- | 2002 || ''Netët e Zullumadhit'' || Девојка || |- |} == Личен живот == Доброши може да зборува [[Албански јазик|албански]], [[Англиски јазик|англиски]] и [[Француски јазик|француски]], а разбира и [[Македонски јазик|македонски]].<ref name="philonfilm">{{Наведени вести|url=http://www.philonfilm.net/2008/11/interview-arta-dobroshi.html|title=Interview - Arta Dobroshi|last=Concannon|first=Phil|date=30 November 2008|access-date=2016-11-04|publisher=philonfilm}}</ref> == Награди == * ''Награда „Шутинг Старс“'' (2013) на [[Берлински меѓународен филмски фестивал|Меѓународниот филмски фестивал во Берлин]] од European Film Promotion;<ref name="Shooting Star 2013">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.shooting-stars.eu/en/shooting/22245/arta-dobroshi.htm|title=Arta Dobroshi - Shooting Star 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121215113543/http://www.shooting-stars.eu/en/shooting/22245/arta-dobroshi.htm|archive-date=15 December 2012|accessdate=2012-12-14}}</ref> * Женски меѓународен филмски и телевизиски натпревар во Лос Анџелес 2012, награда за најдобра актерка; * [[Европски филмски награди|Европска филмска награда]] 2008, номинација за најдобра актерка; * Награди на Здружението на филмски критичари во Торонто 2009, номинација за најдобра актерка. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|1671184}} * Kirchner, Stephanie (2 март 2009) [https://web.archive.org/web/20090321082926/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1881652,00.html "Kosovo to Cannes: Arta Dobroshi's Journey to ''The Silence of Lorna''"]. ''[[Time (magazine)|Time]]'' * [[Kevin Maher (writer)|Maher, Kevin]] (20 ноември 2008). [https://web.archive.org/web/20110615153816/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article5190292.ece "Arta Dobroshi: from Kosovo with grim determination"]. ''[[The Times]]''. * Shoji, Kaori (23 јануари 2009). [https://web.archive.org/web/20090131164019/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/ff20090123i1.html "Arta Dobroshi: A role model"]. ''[[The Japan Times]]'' * [https://web.archive.org/web/20110724021140/http://www.ks.undp.org/?cid=2,26,625 "Kosovo-born actress Arta Dobroshi nominated MDG Champion"]. [[United Nations Development Programme]] Kosovo. (22 декември 2008). * Bramble, James [https://web.archive.org/web/20100726055124/http://www.littlewhitelies.co.uk/interviews/arta-dobroshi/ "Arta Dobroshi"]. ''[[Little White Lies (magazine)|Little White Lies]]''. * Reynaert, Matthieu (14 јули 2008). [http://cineuropa.org/ffocusinterview.aspx?lang=en&treeID=1587&documentID=85558 "interview with Arta Dobroshi • Actress"]. ''Cineuropa''. [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1980 година]] m86u48lli9r24iyeu4ffao0smv4o3xq 5536314 5536313 2026-04-08T19:13:16Z 19user99 72391 /* Кариера */ 5536314 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Арта Доброши | image =Arta Dobroshi (Cropped).jpg | imagesize = | caption = Арта Доброши во 2013 година | birth_name = Арта Доброши | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1980|10|2}} | birth_place = [[Приштина]], [[САП Косово]], [[СФР Југославија]] | death_date = | death_place = | other_names = | occupation = {{flatlist| * Актерка * продуцентка }} | years_active = 2005–денес | spouse = | children = | website = }} '''Арта Доброши''' (родена на 2 октомври 1980 година) — [[Косовски Албанци|косовско-албанска]] актерка и продуцентка. Доброши е првата косовска актерка која била на црвениот тепих на [[Кански филмски фестивал|Канскиот филмски фестивал]],<ref name="Time">{{Наведени вести|url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1881652,00.html|title=Kosovo to Cannes: Arta Dobroshi's Journey to ''The Silence of Lorna''|last=Kirchner|first=Stephanie|date=2 March 2009|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=2012-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090321082926/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1881652,00.html|archive-date=21 March 2009}}</ref> на [[Берлински меѓународен филмски фестивал|Берлинскиот меѓународен филмски фестивал]] и на [[Кинофестивал Санденс|Кинофестивалот Санденс]]<ref name="NKR">{{Наведени вести|url=http://www.newkosovareport.com/201101192253/Culture-and-Sports/arta-dobroshi-competes-at-sundance-film-festival.html|title=Arta Dobroshi Competes at Sundance Film Festival|last=Koha|date=19 January 2011|access-date=2012-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401151554/http://www.newkosovareport.com/201101192253/Culture-and-Sports/arta-dobroshi-competes-at-sundance-film-festival.html|archive-date=1 April 2012|publisher=New Kosova Report}}</ref> и била номинирана за [[Европски филмски награди|Европската филмска награда]]. Доброши е поранешен [[бегалец]], а денес е шампион на ООН и амбасадор на добра волја. ==Ран живот== Арта Доброши била родена во Приштина, се нејзините родители биле косовски Албанци. Таа студирала сценски уметности уште од основно училиште<ref>{{Cite news|url=http://www.japantimes.co.jp/text/ff20090123i1.html|title=Arta Dobroshi: A role model|last=Shoji|first=Kaori|date=23 January 2009|work=Japan Times|accessdate=2012-04-21|archive-date=10 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010150419/http://www.japantimes.co.jp/text/ff20090123i1.html|url-status=dead}}</ref> и четири години посетувала курс по глума и драма на Академијата за уметности во Приштина.<ref name="philonfilm">{{Cite news|url= http://www.philonfilm.net/2008/11/interview-arta-dobroshi.html|title=Interview - Arta Dobroshi |last=Concannon|first=Phil|date=30 November 2008|publisher=philonfilm|accessdate=2016-11-04}}</ref> Додека била студентка, глумела во многу кратки филмови и театарски претстави. Кога Арта имала петнаесет години, таа отишла на програма за размена на студенти во [[Северна Каролина]], каде што глумела во драмски претстави. По првата година на академијата, Косовската војна ескалирала и бабата и дедото на Доброши биле затворени од српските власти поради обид за отворање универзитет на албански јазик. Кога српскиот претседател [[Слободан Милошевиќ]] поднел оставка во октомври 2000 година, Доброши ја напуштила работата во бегалскиот камп и станала преведувач за [[НАТО]].<ref name="huffington post">{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/karin-badt/promising-new-actress-art_b_219936.html|title=Promising New Actress Arta Dobroshi : "Lorna" in "Silence of Lorna"|last=Badt|first=Karin|date=24 June 2009|publisher=HuffPost|accessdate=2012-04-21}}</ref> ==Кариера== По воениот период, таа играла улоги во локалните театри и албански филмови, како и водечка улога во германско-албанската продукција „Магично око“ (2005).<ref name="berlinale.de">[http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/2009/04_jury_2009/04_Jury_2009.html Berlin International Film Festival (Berlinale) jury members announced ] Retrieved September, 2010.</ref> Додека изведувала претстава во [[Сараево]], Доброши се запознала со Лук и Жан-Пјер Дарден, кои ѝ понудиле отворен кастинг во Косово за „Молкот на Лорна“ - ѝ била понудена главната улога и покрај тоа што не зборувала француски. Таа добила номинација во категоријата за најдобра актерка на Европските филмски награди<ref>[http://www.europeanfilmacademy.org/2008/11/08/nominations-for-the-european-film-awards-2008/ Nominations for the European Film Awards 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311025053/http://www.europeanfilmacademy.org/2008/11/08/nominations-for-the-european-film-awards-2008/ |date=11 March 2012 }} Retrieved October 2010.</ref> и на наградите на Здружението на филмски критичари во Торонто во 2009 година.<ref>[http://torontofilmcritics.com/blog/2009/12/16/toronto-film-critics-association-awards-2009/ Toronto Film Critics Awards 2009 Nominations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323084722/http://torontofilmcritics.com/blog/2009/12/16/toronto-film-critics-association-awards-2009 |date=23 March 2010 }} Retrieved September 2010.</ref> Доброши глумела во краткиот филм „Бебе“ од режисерот, добитник на [[БАФТА]], [[Даниел Малој]]. Филмот „Бебе“ ја освоил наградата за најдобар краток филм кога премиерно бил прикажан на Меѓународниот филмски фестивал во Единбург во 2010 година<ref>[http://www.edfilmfest.org.uk/news/2010/06/and-the-winner-is-3 Edinburgh Award Winners 2010] Retrieved September, 2010.</ref> и ја освоил наградата за најдобар меѓународен краток филм на Филмскиот фестивал во Корк.<ref>[https://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2010/1115/1224283324035.html ''Irish Times''] Retrieved November, 2010.</ref> Доброши била наградена за најдобра актерка за нејзината улога во „Бебе“ на Меѓународниот фестивал на краток филм 24fps.<ref>[https://www.imdb.com/event/ev0001632/ IMDB] Retrieved April, 2012]</ref> ==Други дела== Доброши била член на жирито на 59-тиот [[Берлински меѓународен филмски фестивал]].[7] На 22 декември 2008 година, Доброши била назначена од Програмата за развој на Обединетите нации (УНДП) за шампион на Милениумските развојни цели/амбасадор на добра волја за Косово. УНДП бил импресиониран од нејзината претходна добротворна работа и верувал дека нејзиниот висок профил ќе помогне да се подигне свеста за проблемите. Доброши ја освоила филмската награда БАФТА за 2017 година за продукција на филмот за бегалци „Дома“. Во 2016 година, Доброши била главна ѕвезда во признатиот видео запис на [[Масив Атак]] именуван „Дојди близу мене“. По добивањето на Златниот лав во 2017 година на Меѓународниот фестивал на креативност во Кан, Доброши го прекршила протоколот за да му даде моќна порака на светот „Јас сум Арта Доброши, мојата националност е среќа и живеам во градот наречен земја“.<ref name="youtube.com">Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/KY0TZQTwwbk Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20160729131859/https://www.youtube.com/watch?v=KY0TZQTwwbk&gl=US&hl=en Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite AV media| url = https://www.youtube.com/watch?v=KY0TZQTwwbk| title = Massive Attack, Ghostpoet - Come Near Me | website=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> ==Филмографија== {| class="wikitable sortable" |- ! Година ! Наслов ! Улога ! class="unsortable" | Белешки |- | 2022 || ''[[Нема да бидеш сам]]'' || Стамена || |- | 2020 || ''[[Банди на Лондон (серија)|Банди на Лондон]]'' || Флориана || Телевизиска серија; 8 епизоди |- | 2019 || ''Дрита'' || Дрита || (Исто така е извршен продуцент) |- | 2018 || ''Заскитан'' || Грејс || Награда за најдобра актерка – Антиподен филмски фестивал |- | 2016 || ''[[Дом (британско-косовски филм)|Дом]]'' || || Извршен продуцент |- | 2015 || ''Атис'' || Мајка || (Исто така е продуцент) |- | 2014 || ''Полека, полека'' || Ана || |- |rowspan=2| 2013 || ''Митровица''<ref>[http://www.sundance.org/press-center/release/12-feature-film-projects-selected-for-sundance-institute-january-scree/ Sundance Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120109081722/http://www.sundance.org/press-center/release/12-feature-film-projects-selected-for-sundance-institute-january-scree/ |date=9 January 2012 }} Retrieved January 2012.</ref> || || |- | ''Ладен ден''<ref>[http://www.screendaily.com/news/production/focus-developing-uk-director-daniel-mulloys-debut-featurea-cold-day/5029609.article Screen Daily] Retrieved January 2012.</ref> || || |- |rowspan=2| 2012 || ''[[Три света (филм)|Три света]]'' (''Trois mondes'') || Вера || Награда за најдобра актерка – Меѓународни визионерски награди на фондацијата WIFTS |- | ''Нена'' || Фатмире || |- |rowspan=2| 2011 || ''[[Доцно цутење (филм)|Доцно цутење]]'' (''Trois fois 20 ans'') || Маја || |- | ''Бебе'' || Сара || Награда за најдобра актерка – Меѓународен фестивал на краток филм ''24FPS'' |- | 2008 || ''[[Молкот на Лорна]]'' (''Le silence de Lorna'') || Лорна || Номинација за најдобра актерка – Европска филмска награда <br /> Номинација за најдобра актерка – Награди на Здружението на филмски критичари во Торонто <br /> Номинација за најдобра актерка - Кански филмски фестивал |- | 2007 || ''Вера'' || Вера || |- | 2006 || ''[[Тагата на Г-ѓа Снајдрова]]'' (''Smutek paní Snajdrové'') || Ema || |- | 2005 || ''Магично око'' (''Syri magjik'') || Виола || Награда за најдобра женска улога – Меѓународен филмски фестивал Скопје |- | 2002 || ''Netët e Zullumadhit'' || Девојка || |- |} == Личен живот == Доброши може да зборува [[Албански јазик|албански]], [[Англиски јазик|англиски]] и [[Француски јазик|француски]], а разбира и [[Македонски јазик|македонски]].<ref name="philonfilm">{{Наведени вести|url=http://www.philonfilm.net/2008/11/interview-arta-dobroshi.html|title=Interview - Arta Dobroshi|last=Concannon|first=Phil|date=30 November 2008|access-date=2016-11-04|publisher=philonfilm}}</ref> == Награди == * ''Награда „Шутинг Старс“'' (2013) на [[Берлински меѓународен филмски фестивал|Меѓународниот филмски фестивал во Берлин]] од European Film Promotion;<ref name="Shooting Star 2013">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.shooting-stars.eu/en/shooting/22245/arta-dobroshi.htm|title=Arta Dobroshi - Shooting Star 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121215113543/http://www.shooting-stars.eu/en/shooting/22245/arta-dobroshi.htm|archive-date=15 December 2012|accessdate=2012-12-14}}</ref> * Женски меѓународен филмски и телевизиски натпревар во Лос Анџелес 2012, награда за најдобра актерка; * [[Европски филмски награди|Европска филмска награда]] 2008, номинација за најдобра актерка; * Награди на Здружението на филмски критичари во Торонто 2009, номинација за најдобра актерка. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|1671184}} * Kirchner, Stephanie (2 март 2009) [https://web.archive.org/web/20090321082926/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1881652,00.html "Kosovo to Cannes: Arta Dobroshi's Journey to ''The Silence of Lorna''"]. ''[[Time (magazine)|Time]]'' * [[Kevin Maher (writer)|Maher, Kevin]] (20 ноември 2008). [https://web.archive.org/web/20110615153816/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article5190292.ece "Arta Dobroshi: from Kosovo with grim determination"]. ''[[The Times]]''. * Shoji, Kaori (23 јануари 2009). [https://web.archive.org/web/20090131164019/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/ff20090123i1.html "Arta Dobroshi: A role model"]. ''[[The Japan Times]]'' * [https://web.archive.org/web/20110724021140/http://www.ks.undp.org/?cid=2,26,625 "Kosovo-born actress Arta Dobroshi nominated MDG Champion"]. [[United Nations Development Programme]] Kosovo. (22 декември 2008). * Bramble, James [https://web.archive.org/web/20100726055124/http://www.littlewhitelies.co.uk/interviews/arta-dobroshi/ "Arta Dobroshi"]. ''[[Little White Lies (magazine)|Little White Lies]]''. * Reynaert, Matthieu (14 јули 2008). [http://cineuropa.org/ffocusinterview.aspx?lang=en&treeID=1587&documentID=85558 "interview with Arta Dobroshi • Actress"]. ''Cineuropa''. [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1980 година]] sn3awlxqelmctd1t12htcezghea7m2h 5536315 5536314 2026-04-08T19:14:03Z 19user99 72391 /* Други дела */ 5536315 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Арта Доброши | image =Arta Dobroshi (Cropped).jpg | imagesize = | caption = Арта Доброши во 2013 година | birth_name = Арта Доброши | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1980|10|2}} | birth_place = [[Приштина]], [[САП Косово]], [[СФР Југославија]] | death_date = | death_place = | other_names = | occupation = {{flatlist| * Актерка * продуцентка }} | years_active = 2005–денес | spouse = | children = | website = }} '''Арта Доброши''' (родена на 2 октомври 1980 година) — [[Косовски Албанци|косовско-албанска]] актерка и продуцентка. Доброши е првата косовска актерка која била на црвениот тепих на [[Кански филмски фестивал|Канскиот филмски фестивал]],<ref name="Time">{{Наведени вести|url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1881652,00.html|title=Kosovo to Cannes: Arta Dobroshi's Journey to ''The Silence of Lorna''|last=Kirchner|first=Stephanie|date=2 March 2009|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=2012-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090321082926/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1881652,00.html|archive-date=21 March 2009}}</ref> на [[Берлински меѓународен филмски фестивал|Берлинскиот меѓународен филмски фестивал]] и на [[Кинофестивал Санденс|Кинофестивалот Санденс]]<ref name="NKR">{{Наведени вести|url=http://www.newkosovareport.com/201101192253/Culture-and-Sports/arta-dobroshi-competes-at-sundance-film-festival.html|title=Arta Dobroshi Competes at Sundance Film Festival|last=Koha|date=19 January 2011|access-date=2012-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401151554/http://www.newkosovareport.com/201101192253/Culture-and-Sports/arta-dobroshi-competes-at-sundance-film-festival.html|archive-date=1 April 2012|publisher=New Kosova Report}}</ref> и била номинирана за [[Европски филмски награди|Европската филмска награда]]. Доброши е поранешен [[бегалец]], а денес е шампион на ООН и амбасадор на добра волја. ==Ран живот== Арта Доброши била родена во Приштина, се нејзините родители биле косовски Албанци. Таа студирала сценски уметности уште од основно училиште<ref>{{Cite news|url=http://www.japantimes.co.jp/text/ff20090123i1.html|title=Arta Dobroshi: A role model|last=Shoji|first=Kaori|date=23 January 2009|work=Japan Times|accessdate=2012-04-21|archive-date=10 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010150419/http://www.japantimes.co.jp/text/ff20090123i1.html|url-status=dead}}</ref> и четири години посетувала курс по глума и драма на Академијата за уметности во Приштина.<ref name="philonfilm">{{Cite news|url= http://www.philonfilm.net/2008/11/interview-arta-dobroshi.html|title=Interview - Arta Dobroshi |last=Concannon|first=Phil|date=30 November 2008|publisher=philonfilm|accessdate=2016-11-04}}</ref> Додека била студентка, глумела во многу кратки филмови и театарски претстави. Кога Арта имала петнаесет години, таа отишла на програма за размена на студенти во [[Северна Каролина]], каде што глумела во драмски претстави. По првата година на академијата, Косовската војна ескалирала и бабата и дедото на Доброши биле затворени од српските власти поради обид за отворање универзитет на албански јазик. Кога српскиот претседател [[Слободан Милошевиќ]] поднел оставка во октомври 2000 година, Доброши ја напуштила работата во бегалскиот камп и станала преведувач за [[НАТО]].<ref name="huffington post">{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/karin-badt/promising-new-actress-art_b_219936.html|title=Promising New Actress Arta Dobroshi : "Lorna" in "Silence of Lorna"|last=Badt|first=Karin|date=24 June 2009|publisher=HuffPost|accessdate=2012-04-21}}</ref> ==Кариера== По воениот период, таа играла улоги во локалните театри и албански филмови, како и водечка улога во германско-албанската продукција „Магично око“ (2005).<ref name="berlinale.de">[http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/2009/04_jury_2009/04_Jury_2009.html Berlin International Film Festival (Berlinale) jury members announced ] Retrieved September, 2010.</ref> Додека изведувала претстава во [[Сараево]], Доброши се запознала со Лук и Жан-Пјер Дарден, кои ѝ понудиле отворен кастинг во Косово за „Молкот на Лорна“ - ѝ била понудена главната улога и покрај тоа што не зборувала француски. Таа добила номинација во категоријата за најдобра актерка на Европските филмски награди<ref>[http://www.europeanfilmacademy.org/2008/11/08/nominations-for-the-european-film-awards-2008/ Nominations for the European Film Awards 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311025053/http://www.europeanfilmacademy.org/2008/11/08/nominations-for-the-european-film-awards-2008/ |date=11 March 2012 }} Retrieved October 2010.</ref> и на наградите на Здружението на филмски критичари во Торонто во 2009 година.<ref>[http://torontofilmcritics.com/blog/2009/12/16/toronto-film-critics-association-awards-2009/ Toronto Film Critics Awards 2009 Nominations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323084722/http://torontofilmcritics.com/blog/2009/12/16/toronto-film-critics-association-awards-2009 |date=23 March 2010 }} Retrieved September 2010.</ref> Доброши глумела во краткиот филм „Бебе“ од режисерот, добитник на [[БАФТА]], [[Даниел Малој]]. Филмот „Бебе“ ја освоил наградата за најдобар краток филм кога премиерно бил прикажан на Меѓународниот филмски фестивал во Единбург во 2010 година<ref>[http://www.edfilmfest.org.uk/news/2010/06/and-the-winner-is-3 Edinburgh Award Winners 2010] Retrieved September, 2010.</ref> и ја освоил наградата за најдобар меѓународен краток филм на Филмскиот фестивал во Корк.<ref>[https://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2010/1115/1224283324035.html ''Irish Times''] Retrieved November, 2010.</ref> Доброши била наградена за најдобра актерка за нејзината улога во „Бебе“ на Меѓународниот фестивал на краток филм 24fps.<ref>[https://www.imdb.com/event/ev0001632/ IMDB] Retrieved April, 2012]</ref> ==Други дела== Доброши била член на жирито на 59-тиот [[Берлински меѓународен филмски фестивал]]. На 22 декември 2008 година, Доброши била назначена од Програмата за развој на Обединетите нации (УНДП) за шампион на Милениумските развојни цели/амбасадор на добра волја за Косово. УНДП бил импресиониран од нејзината претходна добротворна работа и верувал дека нејзиниот висок профил ќе помогне да се подигне свеста за проблемите. Доброши ја освоила филмската награда БАФТА за 2017 година за продукција на филмот за бегалци „Дом“. Во 2016 година, Доброши била главна ѕвезда во признатиот видео запис на [[Масив Атак]] именуван „Дојди близу мене“. По добивањето на Златниот лав во 2017 година на Меѓународниот фестивал на креативност во Кан, Доброши го прекршила протоколот за да му даде моќна порака на светот „Јас сум Арта Доброши, мојата националност е среќа и живеам во градот наречен земја“.<ref name="youtube.com">Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/KY0TZQTwwbk Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20160729131859/https://www.youtube.com/watch?v=KY0TZQTwwbk&gl=US&hl=en Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite AV media| url = https://www.youtube.com/watch?v=KY0TZQTwwbk| title = Massive Attack, Ghostpoet - Come Near Me | website=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> ==Филмографија== {| class="wikitable sortable" |- ! Година ! Наслов ! Улога ! class="unsortable" | Белешки |- | 2022 || ''[[Нема да бидеш сам]]'' || Стамена || |- | 2020 || ''[[Банди на Лондон (серија)|Банди на Лондон]]'' || Флориана || Телевизиска серија; 8 епизоди |- | 2019 || ''Дрита'' || Дрита || (Исто така е извршен продуцент) |- | 2018 || ''Заскитан'' || Грејс || Награда за најдобра актерка – Антиподен филмски фестивал |- | 2016 || ''[[Дом (британско-косовски филм)|Дом]]'' || || Извршен продуцент |- | 2015 || ''Атис'' || Мајка || (Исто така е продуцент) |- | 2014 || ''Полека, полека'' || Ана || |- |rowspan=2| 2013 || ''Митровица''<ref>[http://www.sundance.org/press-center/release/12-feature-film-projects-selected-for-sundance-institute-january-scree/ Sundance Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120109081722/http://www.sundance.org/press-center/release/12-feature-film-projects-selected-for-sundance-institute-january-scree/ |date=9 January 2012 }} Retrieved January 2012.</ref> || || |- | ''Ладен ден''<ref>[http://www.screendaily.com/news/production/focus-developing-uk-director-daniel-mulloys-debut-featurea-cold-day/5029609.article Screen Daily] Retrieved January 2012.</ref> || || |- |rowspan=2| 2012 || ''[[Три света (филм)|Три света]]'' (''Trois mondes'') || Вера || Награда за најдобра актерка – Меѓународни визионерски награди на фондацијата WIFTS |- | ''Нена'' || Фатмире || |- |rowspan=2| 2011 || ''[[Доцно цутење (филм)|Доцно цутење]]'' (''Trois fois 20 ans'') || Маја || |- | ''Бебе'' || Сара || Награда за најдобра актерка – Меѓународен фестивал на краток филм ''24FPS'' |- | 2008 || ''[[Молкот на Лорна]]'' (''Le silence de Lorna'') || Лорна || Номинација за најдобра актерка – Европска филмска награда <br /> Номинација за најдобра актерка – Награди на Здружението на филмски критичари во Торонто <br /> Номинација за најдобра актерка - Кански филмски фестивал |- | 2007 || ''Вера'' || Вера || |- | 2006 || ''[[Тагата на Г-ѓа Снајдрова]]'' (''Smutek paní Snajdrové'') || Ema || |- | 2005 || ''Магично око'' (''Syri magjik'') || Виола || Награда за најдобра женска улога – Меѓународен филмски фестивал Скопје |- | 2002 || ''Netët e Zullumadhit'' || Девојка || |- |} == Личен живот == Доброши може да зборува [[Албански јазик|албански]], [[Англиски јазик|англиски]] и [[Француски јазик|француски]], а разбира и [[Македонски јазик|македонски]].<ref name="philonfilm">{{Наведени вести|url=http://www.philonfilm.net/2008/11/interview-arta-dobroshi.html|title=Interview - Arta Dobroshi|last=Concannon|first=Phil|date=30 November 2008|access-date=2016-11-04|publisher=philonfilm}}</ref> == Награди == * ''Награда „Шутинг Старс“'' (2013) на [[Берлински меѓународен филмски фестивал|Меѓународниот филмски фестивал во Берлин]] од European Film Promotion;<ref name="Shooting Star 2013">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.shooting-stars.eu/en/shooting/22245/arta-dobroshi.htm|title=Arta Dobroshi - Shooting Star 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121215113543/http://www.shooting-stars.eu/en/shooting/22245/arta-dobroshi.htm|archive-date=15 December 2012|accessdate=2012-12-14}}</ref> * Женски меѓународен филмски и телевизиски натпревар во Лос Анџелес 2012, награда за најдобра актерка; * [[Европски филмски награди|Европска филмска награда]] 2008, номинација за најдобра актерка; * Награди на Здружението на филмски критичари во Торонто 2009, номинација за најдобра актерка. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|1671184}} * Kirchner, Stephanie (2 март 2009) [https://web.archive.org/web/20090321082926/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1881652,00.html "Kosovo to Cannes: Arta Dobroshi's Journey to ''The Silence of Lorna''"]. ''[[Time (magazine)|Time]]'' * [[Kevin Maher (writer)|Maher, Kevin]] (20 ноември 2008). [https://web.archive.org/web/20110615153816/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article5190292.ece "Arta Dobroshi: from Kosovo with grim determination"]. ''[[The Times]]''. * Shoji, Kaori (23 јануари 2009). [https://web.archive.org/web/20090131164019/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/ff20090123i1.html "Arta Dobroshi: A role model"]. ''[[The Japan Times]]'' * [https://web.archive.org/web/20110724021140/http://www.ks.undp.org/?cid=2,26,625 "Kosovo-born actress Arta Dobroshi nominated MDG Champion"]. [[United Nations Development Programme]] Kosovo. (22 декември 2008). * Bramble, James [https://web.archive.org/web/20100726055124/http://www.littlewhitelies.co.uk/interviews/arta-dobroshi/ "Arta Dobroshi"]. ''[[Little White Lies (magazine)|Little White Lies]]''. * Reynaert, Matthieu (14 јули 2008). [http://cineuropa.org/ffocusinterview.aspx?lang=en&treeID=1587&documentID=85558 "interview with Arta Dobroshi • Actress"]. ''Cineuropa''. [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1980 година]] au4s50ru7qoqdaj918ewh1k2mbn21dw 5536344 5536315 2026-04-08T19:45:33Z 19user99 72391 5536344 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Арта Доброши | image =Arta Dobroshi (Cropped).jpg | imagesize = | caption = Арта Доброши во 2013 година | birth_name = Арта Доброши | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1980|10|2}} | birth_place = [[Приштина]], [[САП Косово]], [[СФР Југославија]] | death_date = | death_place = | other_names = | occupation = {{flatlist| * Актерка * продуцентка }} | years_active = 2005–денес | spouse = | children = | website = }} '''Арта Доброши''' (родена на 2 октомври 1980 година) — [[Косовски Албанци|косовско-албанска]] актерка и продуцентка. Доброши е првата косовска актерка која била на црвениот тепих на [[Кански филмски фестивал|Канскиот филмски фестивал]],<ref name="Time">{{Наведени вести|url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1881652,00.html|title=Kosovo to Cannes: Arta Dobroshi's Journey to ''The Silence of Lorna''|last=Kirchner|first=Stephanie|date=2 March 2009|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=2012-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090321082926/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1881652,00.html|archive-date=21 March 2009}}</ref> на [[Берлински меѓународен филмски фестивал|Берлинскиот меѓународен филмски фестивал]] и на [[Кинофестивал Санденс|Кинофестивалот Санденс]]<ref name="NKR">{{Наведени вести|url=http://www.newkosovareport.com/201101192253/Culture-and-Sports/arta-dobroshi-competes-at-sundance-film-festival.html|title=Arta Dobroshi Competes at Sundance Film Festival|last=Koha|date=19 January 2011|access-date=2012-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401151554/http://www.newkosovareport.com/201101192253/Culture-and-Sports/arta-dobroshi-competes-at-sundance-film-festival.html|archive-date=1 April 2012|publisher=New Kosova Report}}</ref> и била номинирана за [[Европски филмски награди|Европската филмска награда]]. Доброши е поранешен [[бегалец]], а денес е шампион на ООН и амбасадор на добра волја. ==Ран живот== Арта Доброши била родена во Приштина, се нејзините родители биле косовски Албанци. Таа студирала сценски уметности уште од основно училиште<ref>{{Cite news|url=http://www.japantimes.co.jp/text/ff20090123i1.html|title=Arta Dobroshi: A role model|last=Shoji|first=Kaori|date=23 January 2009|work=Japan Times|accessdate=2012-04-21|archive-date=10 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010150419/http://www.japantimes.co.jp/text/ff20090123i1.html|url-status=dead}}</ref> и четири години посетувала курс по глума и драма на Академијата за уметности во Приштина.<ref name="philonfilm"/> Додека била студентка, глумела во многу кратки филмови и театарски претстави. Кога Арта имала петнаесет години, таа отишла на програма за размена на студенти во [[Северна Каролина]], каде што глумела во драмски претстави. По првата година на академијата, Косовската војна ескалирала и бабата и дедото на Доброши биле затворени од српските власти поради обид за отворање универзитет на албански јазик. Кога српскиот претседател [[Слободан Милошевиќ]] поднел оставка во октомври 2000 година, Доброши ја напуштила работата во бегалскиот камп и станала преведувач за [[НАТО]].<ref name="huffington post">{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/karin-badt/promising-new-actress-art_b_219936.html|title=Promising New Actress Arta Dobroshi : "Lorna" in "Silence of Lorna"|last=Badt|first=Karin|date=24 June 2009|publisher=HuffPost|accessdate=2012-04-21}}</ref> ==Кариера== По воениот период, таа играла улоги во локалните театри и албански филмови, како и водечка улога во германско-албанската продукција „Магично око“ (2005).<ref name="berlinale.de">[http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/2009/04_jury_2009/04_Jury_2009.html Berlin International Film Festival (Berlinale) jury members announced ] Retrieved September, 2010.</ref> Додека изведувала претстава во [[Сараево]], Доброши се запознала со Лук и Жан-Пјер Дарден, кои ѝ понудиле отворен кастинг во Косово за „Молкот на Лорна“ - ѝ била понудена главната улога и покрај тоа што не зборувала француски. Таа добила номинација во категоријата за најдобра актерка на Европските филмски награди<ref>[http://www.europeanfilmacademy.org/2008/11/08/nominations-for-the-european-film-awards-2008/ Nominations for the European Film Awards 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311025053/http://www.europeanfilmacademy.org/2008/11/08/nominations-for-the-european-film-awards-2008/ |date=11 March 2012 }} Retrieved October 2010.</ref> и на наградите на Здружението на филмски критичари во Торонто во 2009 година.<ref>[http://torontofilmcritics.com/blog/2009/12/16/toronto-film-critics-association-awards-2009/ Toronto Film Critics Awards 2009 Nominations] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323084722/http://torontofilmcritics.com/blog/2009/12/16/toronto-film-critics-association-awards-2009 |date=23 March 2010 }} Retrieved September 2010.</ref> Доброши глумела во краткиот филм „Бебе“ од режисерот, добитник на [[БАФТА]], [[Даниел Малој]]. Филмот „Бебе“ ја освоил наградата за најдобар краток филм кога премиерно бил прикажан на Меѓународниот филмски фестивал во Единбург во 2010 година<ref>[http://www.edfilmfest.org.uk/news/2010/06/and-the-winner-is-3 Edinburgh Award Winners 2010] Retrieved September, 2010.</ref> и ја освоил наградата за најдобар меѓународен краток филм на Филмскиот фестивал во Корк.<ref>[https://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2010/1115/1224283324035.html ''Irish Times''] Retrieved November, 2010.</ref> Доброши била наградена за најдобра актерка за нејзината улога во „Бебе“ на Меѓународниот фестивал на краток филм 24fps.<ref>[https://www.imdb.com/event/ev0001632/ IMDB] Retrieved April, 2012]</ref> ==Други дела== Доброши била член на жирито на 59-тиот [[Берлински меѓународен филмски фестивал]]. На 22 декември 2008 година, Доброши била назначена од Програмата за развој на Обединетите нации (УНДП) за шампион на Милениумските развојни цели/амбасадор на добра волја за Косово. УНДП бил импресиониран од нејзината претходна добротворна работа и верувал дека нејзиниот висок профил ќе помогне да се подигне свеста за проблемите. Доброши ја освоила филмската награда БАФТА за 2017 година за продукција на филмот за бегалци „Дом“. Во 2016 година, Доброши била главна ѕвезда во признатиот видео запис на [[Масив Атак]] именуван „Дојди близу мене“. По добивањето на Златниот лав во 2017 година на Меѓународниот фестивал на креативност во Кан, Доброши го прекршила протоколот за да му даде моќна порака на светот „Јас сум Арта Доброши, мојата националност е среќа и живеам во градот наречен земја“.<ref name="youtube.com">Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/KY0TZQTwwbk Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20160729131859/https://www.youtube.com/watch?v=KY0TZQTwwbk&gl=US&hl=en Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite AV media| url = https://www.youtube.com/watch?v=KY0TZQTwwbk| title = Massive Attack, Ghostpoet - Come Near Me | website=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> ==Филмографија== {| class="wikitable sortable" |- ! Година ! Наслов ! Улога ! class="unsortable" | Белешки |- | 2022 || ''[[Нема да бидеш сам]]'' || Стамена || |- | 2020 || ''[[Банди на Лондон (серија)|Банди на Лондон]]'' || Флориана || Телевизиска серија; 8 епизоди |- | 2019 || ''Дрита'' || Дрита || (Исто така е извршен продуцент) |- | 2018 || ''Заскитан'' || Грејс || Награда за најдобра актерка – Антиподен филмски фестивал |- | 2016 || ''[[Дом (британско-косовски филм)|Дом]]'' || || Извршен продуцент |- | 2015 || ''Атис'' || Мајка || (Исто така е продуцент) |- | 2014 || ''Полека, полека'' || Ана || |- |rowspan=2| 2013 || ''Митровица''<ref>[http://www.sundance.org/press-center/release/12-feature-film-projects-selected-for-sundance-institute-january-scree/ Sundance Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120109081722/http://www.sundance.org/press-center/release/12-feature-film-projects-selected-for-sundance-institute-january-scree/ |date=9 January 2012 }} Retrieved January 2012.</ref> || || |- | ''Ладен ден''<ref>[http://www.screendaily.com/news/production/focus-developing-uk-director-daniel-mulloys-debut-featurea-cold-day/5029609.article Screen Daily] Retrieved January 2012.</ref> || || |- |rowspan=2| 2012 || ''[[Три света (филм)|Три света]]'' (''Trois mondes'') || Вера || Награда за најдобра актерка – Меѓународни визионерски награди на фондацијата WIFTS |- | ''Нена'' || Фатмире || |- |rowspan=2| 2011 || ''[[Доцно цутење (филм)|Доцно цутење]]'' (''Trois fois 20 ans'') || Маја || |- | ''Бебе'' || Сара || Награда за најдобра актерка – Меѓународен фестивал на краток филм ''24FPS'' |- | 2008 || ''[[Молкот на Лорна]]'' (''Le silence de Lorna'') || Лорна || Номинација за најдобра актерка – Европска филмска награда <br /> Номинација за најдобра актерка – Награди на Здружението на филмски критичари во Торонто <br /> Номинација за најдобра актерка - Кански филмски фестивал |- | 2007 || ''Вера'' || Вера || |- | 2006 || ''[[Тагата на Г-ѓа Снајдрова]]'' (''Smutek paní Snajdrové'') || Ema || |- | 2005 || ''Магично око'' (''Syri magjik'') || Виола || Награда за најдобра женска улога – Меѓународен филмски фестивал Скопје |- | 2002 || ''Netët e Zullumadhit'' || Девојка || |- |} == Личен живот == Доброши може да зборува [[Албански јазик|албански]], [[Англиски јазик|англиски]] и [[Француски јазик|француски]], а разбира и [[Македонски јазик|македонски]].<ref name="philonfilm">{{Наведени вести|url=http://www.philonfilm.net/2008/11/interview-arta-dobroshi.html|title=Interview - Arta Dobroshi|last=Concannon|first=Phil|date=30 November 2008|access-date=2016-11-04|publisher=philonfilm}}</ref> == Награди == * ''Награда „Шутинг Старс“'' (2013) на [[Берлински меѓународен филмски фестивал|Меѓународниот филмски фестивал во Берлин]] од European Film Promotion;<ref name="Shooting Star 2013">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.shooting-stars.eu/en/shooting/22245/arta-dobroshi.htm|title=Arta Dobroshi - Shooting Star 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121215113543/http://www.shooting-stars.eu/en/shooting/22245/arta-dobroshi.htm|archive-date=15 December 2012|accessdate=2012-12-14}}</ref> * Женски меѓународен филмски и телевизиски натпревар во Лос Анџелес 2012, награда за најдобра актерка; * [[Европски филмски награди|Европска филмска награда]] 2008, номинација за најдобра актерка; * Награди на Здружението на филмски критичари во Торонто 2009, номинација за најдобра актерка. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|1671184}} * Kirchner, Stephanie (2 март 2009) [https://web.archive.org/web/20090321082926/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1881652,00.html "Kosovo to Cannes: Arta Dobroshi's Journey to ''The Silence of Lorna''"]. ''[[Time (magazine)|Time]]'' * [[Kevin Maher (writer)|Maher, Kevin]] (20 ноември 2008). [https://web.archive.org/web/20110615153816/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article5190292.ece "Arta Dobroshi: from Kosovo with grim determination"]. ''[[The Times]]''. * Shoji, Kaori (23 јануари 2009). [https://web.archive.org/web/20090131164019/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/ff20090123i1.html "Arta Dobroshi: A role model"]. ''[[The Japan Times]]'' * [https://web.archive.org/web/20110724021140/http://www.ks.undp.org/?cid=2,26,625 "Kosovo-born actress Arta Dobroshi nominated MDG Champion"]. [[United Nations Development Programme]] Kosovo. (22 декември 2008). * Bramble, James [https://web.archive.org/web/20100726055124/http://www.littlewhitelies.co.uk/interviews/arta-dobroshi/ "Arta Dobroshi"]. ''[[Little White Lies (magazine)|Little White Lies]]''. * Reynaert, Matthieu (14 јули 2008). [http://cineuropa.org/ffocusinterview.aspx?lang=en&treeID=1587&documentID=85558 "interview with Arta Dobroshi • Actress"]. ''Cineuropa''. [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1980 година]] cc7w6dacb74zdbckn8wglhukbxiv5bo 0 1390981 5536240 5536201 2026-04-08T13:53:18Z Пакко 4588 без [[Категорија:Луѓе од Добрич]] 5536240 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Јанка Рупкина |Background = khaki |Img = |Img_capt = |Alias = |Born = {{роден на|15|август|1938}}<br />Богданово, [[Царство Бугарија]] ||Died = {{починат на|7|април|2026}}<br />[[Софија]], [[Бугарија]] |Occupation = [[пејач]]ка |Genre = [[народна музика]] |Years_active = 1960 — 2026 |Instrument = [[Пејач|алт]] |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = Калиманку, Денку |Label = Балкантон |Associated_acts = Трио Бугарка |URL = }} '''Јанка Анастасова Рупкина''' ({{langx|bg|Янка Анастасова Рупкина}}) е [[Бугарија|бугарска]] [[Народна музика|народна]] [[пејачка]], изведувачка на фолклор од [[Странџа|Странџанскиот]] крај. Својата светска слава ја должи на нејзиниот исклучителен глас и работата со вокалното [[Трио Бугарка]]. == Биографија == Јанка Рупкина е родена на [[15 август]] [[1938]] година, но поради тешкото закрепнување на нејзината мајка по породувањето, во регистрите е запишана со датум на раѓање [[25 август]].<ref>[http://www.blitz.bg/article/13873 Јанка Рупкина: Сè уште нема виновни за авионската несреќа во која загина и Паша Христова] (интервју со Александрина Роканова), Блиц, 16 септември 2009</ref> Во [[1954]] година завршила средно образование во техничко училиште за медицински сестри во [[Бургас]]. Во нејзиното семејство отсекогаш се пеело. Таа почнала да пее народни песни уште од мала, а на 22-годишна возраст ја освоила првата награда на соборот во селото [[Граматиково]]. Меѓу гостите на соборот биле и истакнати [[фолклористика|фолклористи]], кои ја поканиле во Софија на конкурс за Ансамбалот за народни песни на [[Бугарско национално радио|Бугарското национално радио]], каде Рупкина победила. Од [[1960]] година, во текот на 30 години, таа била негова солистка. Направила многу снимки за фондот на БНР, издала неколку плочи за „[[Балкантон]]“ и снимила бројни филмови за [[Бугарска национална телевизија|Бугарската национална телевизија]]. Во многу нејзини записи се откриваат варијанти за современа интерпретација на фолклорното наследство. Остварила модерни фолклорни проекти со триото „Спешен случај“, со композиторот [[Димитар Пенев (композитор)|Димитар Пенев]] и со кавалджијата [[Теодосиј Спасов]]. Нејзината песна „Калиманку, Денку“, во обработка на [[Красимир Ќуркчиски]], оставила силен впечаток кај швајцарскиот продуцент [[Марсел Селие]], кој ја вброил меѓу неговите омилени во серијата албуми „[[Мистеријата на бугарските гласови]]“. За нејзиното исклучително вокално мајсторство е одликувана со многу награди: *1961 – прва награда на радиотелевизискиот конкурс во [[Нови Сад]], *1967 – прва награда на меѓународниот фолклорен фестивал во [[Картагина]], [[Тунис]], *1973 – награда на меѓународниот фестивал на грамофонски плочи во [[Братислава]], *2007 – награда „Нестинарка“ на [[Меѓународен фолклорен фестивал во Бургас|Меѓународниот фолклорен фестивал во Бургас]].<ref>[https://www.burgas.bg/bg/mezhdunaroden-folkloren-festival/ www.burgas.bg]</ref> Преломен момент во нејзиниот живот е [[21 декември]] [[1971]] година. На тој ден група изведувачи, меѓу кои Јанка Рупкина, [[Паша Христова]], [[Марија Нејкова]], [[Борис Гуџунов]] и ансамбалот „Аура“, требало да заминат за [[Алжир]]. Поради неправилно одржување на авионот, се случила тешка авионска катастрофа, во која загинала Паша Христова. Рупкина преживеала, но со изгореници на рацете, за кои подоцна тврдеше дека ѝ дале моќ да лекува.<ref name="standard">{{cite web |url=http://www.standartnews.com/bg/article.php?d=2007-07-24&article=197045 |title=Исповед – Куршум не ме лови |author=Лусиена Крумова |publisher=в-к Стандарт |date=24 јули 2007 |access-date=30 мај 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930224626/http://www.standartnews.com/bg/article.php?d=2007-07-24&article=197045 |archive-date=2007-09-30 }}</ref> Кон крајот на 1970-тите години, заедно со [[Ева Георгиева]] и [[Стојанка Бонева]], го основала [[Трио Бугарка]]. Токму со ова трио Јанка Рупкина стекнала светска популарност и го претставила бугарското народно пеење низ целиот свет. Самостојно и со триото остварила заеднички проекти со светски познати музичари како [[Кејт Буш]], [[Крис де Бург]], [[Џорџ Харисон]], [[Линда Ронстад]] и „[[Трансглобал Андерграунд]]“. Јанка Рупкина истражила и снимила стотици оригинални песни од Странджанскиот крај за [[БНР]] и [[Балкантон]]. Во [[2005]] година излезе нејзиниот албум „Керанка“, посветен на нејзината мајка, како резултат на соработката со холандскиот композитор [[Роберт Елмар]]. Снимила успешни дуети со народните пејачи [[Калинка В’лчева]], [[Јовчо Караиванов]] и [[Добрин Коев]]. Во [[2012]] година Јанка Рупкина е одликувана со високиот државен орден „Кирил и Методиј“. Таа е почесен граѓанин на [[Бургас]] од [[2017]] година. Починала во Софија на [[7 април]] [[2026]] година.<ref>{{cite web |url=https://bntnews.bg/news/pochina-slaveyat-na-stranja-yanka-rupkina-1387346news.html |title=Почина славејот на Странџа Јанка Рупкина |date=7 април 2026 |издавач=Бугарска национална телевизија |пристапено=7 април 2026 }}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Рупкина, Јанка}} [[Категорија:Бугарски пејачи]] [[Категорија:Бугарски уметници]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] 1dj3fxitxehexcpreax78p0jejpgb8l 5536444 5536240 2026-04-08T22:56:24Z Andrew012p 85224 Тргнати се бугаризми! 5536444 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Јанка Рупкина |Background = khaki |Img = |Img_capt = |Alias = |Born = {{роден на|15|август|1938}}<br />Богданово, [[Царство Бугарија]] ||Died = {{починат на|7|април|2026}}<br />[[Софија]], [[Бугарија]] |Occupation = [[пејач]]ка |Genre = [[народна музика]] |Years_active = 1960 — 2026 |Instrument = [[Пејач|алт]] |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = Калиманку, Денку |Label = Балкантон |Associated_acts = Трио Бугарка |URL = }} '''Јанка Анастасова Рупкина''' ({{langx|bg|Янка Анастасова Рупкина}}) — [[Бугарија|бугарска]] [[Народна музика|народна]] [[пејачка]], изведувачка на фолклор од [[Странџа|Странџанскиот]] Крај. Својата светска слава ја должи на нејзиниот исклучителен глас и работата со вокалното [[Трио Бугарка]]. == Животопис == Јанка Рупкина е родена на [[15 август]] [[1938]] година, но поради тешкото закрепнување на нејзината мајка по породувањето, во регистрите е запишана со датум на раѓање [[25 август]].<ref>[http://www.blitz.bg/article/13873 Јанка Рупкина: Сè уште нема виновни за авионската несреќа во која загина и Паша Христова] (интервју со Александрина Роканова), Блиц, 16 септември 2009</ref> Во [[1954]] година завршила средно образование во техничко училиште за медицински сестри во [[Бургас]]. Во нејзиното семејство отсекогаш се пеело. Таа почнала да пее народни песни уште од мала, а на 22-годишна возраст ја освоила првата награда на соборот во селото [[Граматиково]]. Меѓу гостите на соборот биле и истакнати [[фолклористика|фолклористи]], кои ја поканиле во Софија на конкурс за Ансамбалот за народни песни на [[Бугарско национално радио|Бугарското национално радио]], каде Рупкина победила. Од [[1960]] година, во текот на 30 години, таа била негова солистка. Направила многу снимки за фондот на БНР, издала неколку плочи за „[[Балкантон]]“ и снимила бројни филмови за [[Бугарска национална телевизија|Бугарската национална телевизија]]. Во многу нејзини записи се откриваат варијанти за современа интерпретација на фолклорното наследство. Остварила современи фолклорни проекти со триото „Спешен случај“, со композиторот [[Димитар Пенев (композитор)|Димитар Пенев]] и со кавалџијата [[Теодосиј Спасов]]. Нејзината песна „Калиманку, Денку“, во обработка на [[Красимир Ќуркчиски]], оставила силен впечаток кај швајцарскиот продуцент [[Марсел Селие]], кој ја вброил меѓу неговите омилени во серијата албуми „[[Мистеријата на бугарските гласови]]“. За нејзиното исклучително вокално мајсторство е одликувана со многу награди: *1961 — прва награда на радиотелевизискиот конкурс во [[Нови Сад]], *1967 — прва награда на меѓународниот фолклорен фестивал во [[Картагина]], [[Тунис]], *1973 — награда на меѓународниот фестивал на грамофонски плочи во [[Братислава]], *2007 — награда „Нестинарка“ на [[Меѓународен фолклорен фестивал во Бургас|Меѓународниот фолклорен фестивал во Бургас]].<ref>[https://www.burgas.bg/bg/mezhdunaroden-folkloren-festival/ www.burgas.bg]</ref> Пресвртна точка во нејзиниот живот е [[21 декември]] [[1971]] година. На тој ден група изведувачи, меѓу кои Јанка Рупкина, [[Паша Христова]], [[Марија Нејкова]], [[Борис Гуџунов]] и ансамбалот „Аура“, требало да заминат за [[Алжир]]. Поради неправилно одржување на авионот, се случила тешка авионска несреќа, во која загинала Паша Христова. Рупкина преживеала, но со изгореници на рацете, за кои подоцна тврдела дека ѝ дале моќ да лекува.<ref name="standard">{{cite web |url=http://www.standartnews.com/bg/article.php?d=2007-07-24&article=197045 |title=Исповед – Куршум не ме лови |author=Лусиена Крумова |publisher=в-к Стандарт |date=24 јули 2007 |access-date=30 мај 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930224626/http://www.standartnews.com/bg/article.php?d=2007-07-24&article=197045 |archive-date=2007-09-30 }}</ref> Кон крајот на 1970-тите години, заедно со [[Ева Георгиева]] и [[Стојанка Бонева]], го основала [[Трио Бугарка]]. Токму со ова трио Јанка Рупкина стекнала светска популарност и го претставила бугарското народно пеење низ целиот свет. Самостојно и со триото остварила заеднички проекти со светски познати музичари како [[Кејт Буш]], [[Крис де Бург]], [[Џорџ Харисон]], [[Линда Ронстад]] и „[[Трансглобал андерграунд]]“. Јанка Рупкина истражила и снимила стотици оригинални песни од Странџанскиот Крај за [[БНР]] и [[Балкантон]]. Во [[2005]] година излегол нејзиниот албум „Керанка“, посветен на нејзината мајка, како последица на соработката со холандскиот композитор [[Роберт Елмар]]. Снимила успешни дуети со народните пејачи [[Калинка В’лчева]], [[Јовчо Караиванов]] и [[Добрин Коев]]. Во [[2012]] година Јанка Рупкина е одликувана со високиот државен орден „Кирил и Методиј“. Таа е почесен граѓанин на [[Бургас]] од [[2017]] година. Починала во Софија на [[7 април]] [[2026]] година.<ref>{{cite web |url=https://bntnews.bg/news/pochina-slaveyat-na-stranja-yanka-rupkina-1387346news.html |title=Почина славејот на Странџа Јанка Рупкина |date=7 април 2026 |издавач=Бугарска национална телевизија |пристапено=7 април 2026 }}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Рупкина, Јанка}} [[Категорија:Бугарски пејачи]] [[Категорија:Бугарски уметници]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] cxryzz5254b0ccw9odxlc7t7a4jaqx1 0 1391005 5536243 5536121 2026-04-08T14:48:40Z Пакко 4588 Го средив првиот пасус 5536243 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | neme = Трио Бугарка | origin = [[Софија]], {{БУГ}} | genre = [[народна музика]], [[поп музика]] | years_active = [[1975]]–[[1999]] | label = Балкантон<br>Hannibal Records | current_members = [[Ева Георгиева]]<br>[[Јанка Рупкина]]<br>[[Стојанка Бонева]] | associated_acts = [[Кејт Буш]] }} '''Трио Бугарка''' ({{langx|bg|Трио „Българка“}}) била камерна музичка група за [[бугарски народни песни]]. Била формирана во [[1975]] година по идеја на [[Ева Георгиева]].<ref>[http://folklor-tv.bg/legends/eva_georgieva/eva_georgieva.html Биографија на Ева Георгиева на Фолклор-тв.бг]</ref> Заедно со неа во триото пееле [[Јанка Рупкина]] и [[Стојанка Бонева]]. Вокалните карактеристики на трите пејачки потекнувале од различни региони на Бугарија: Ева Георгиева била од [[Добруџа]], Јанка Рупкина од [[Странџа]], а Стојанка Бонева од [[Пирин]].<ref name="LarkinGE">{{cite book |title=Encyclopedia of Popular Music|The Guinness Encyclopedia of Popular Music |editor=Colin Larkin |publisher=Guinness Publishing |date=1992 |edition=First |isbn=0-85112-939-0 |page=2533 }}</ref> Нивното пеење се одликувало со оригинално музицирање и специфично слевање на гласовите. Како дел од [[Бугарски државен телевизиски женски вокален хор|Женскиот вокален хор на Бугарската државна телевизија]], тие се појавиле на албумот „''{{lang|fr|Le Mystère des Voix Bulgares|italic=unset}}, Volume Two''“<ref name="LarkinGE"/>, кој ја освоил наградата [[Греми]] во [[1989]] година.<ref>{{cite book |last1=Buchanan |first1=Donna A. |title=Performing democracy&thinsp;: Bulgarian music and musicians in transition |date=2006 |publisher=Univ. of Chicago Press |location=Chicago, Ill. [u.a.] |isbn=9780226078267 |page=489 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/performingdemocr0083buch/page/489 }}</ref><ref>{{cite web |title=Past Winners |url=http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=mystere&year=All&genre=All |website=Grammy.com |publisher=National Academy of Recording Arts and Sciences|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140728020928/http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=mystere&year=All&genre=All |url-status=dead |archivedate=28 July 2014 }}</ref> == Кариера == Пред да се оформат како самостојна формација, трите пејачки биле дел од [[Ансамбл за народни песни на Бугарското радио|Ансамблот за народни песни на Бугарското радио]] (подоцна познат како „[[Мистеријата на бугарските гласови]]“), каде што биле избрани за хористки и солистки. Повод за нивното официјално именување бил еден настап на [[Бугарска национална телевизија|Бугарската национална телевизија]], за време на кој тие сè уште немале име за својата камерна група. По предлог на тогашниот спикер Даниел Илиев, тие го прифатиле името Трио „Бугарка“. Народните пејачки оставиле над 40 тригласно аранжирани народни песни во фондот на [[Бугарско национално радио|БНР]]. Тие издале три албуми за издавачките куќи [[Балкантон]] и [[Hannibal Records]]. Нивната музика била вклучена во многу музички компилации. Во [[1988]] година излегол нивниот албум ''The Forest Is Crying'' (''Заплакала е гората''), продуциран од [[Џо Бојд]], кој им станал личен импресарио.<ref name="LarkinGE"/> Триото стекнало светска слава и поканите за концертни турнеи низ светот не стивнувале. Заедно со групата [[Балкана]] имале концертни турнеи во [[Европа]], [[САД]], [[Австралија]], [[Израел]] и [[Јапонија]]. Во [[1989]] година, пејачките од Трио Бугарка учествувале на албумот „''The Sensual World''“ на [[Кејт Буш]],<ref name="LarkinGE"/> во песните „Deeper Understanding“, „Never Be Mine“ и „Rocket's Tail“.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CWHBEw5zm34|title=Kate Bush and Trio Bulgarka interview|access-date=8 April 2026|publisher=[[YouTube]]}}</ref> Во [[1993]] година се појавиле на уште еден албум на Кејт Буш, ''[[The Red Shoes (album)|The Red Shoes]]'', во песните „You're the One“, „The Song of Solomon“ и „Why Should I Love You?“, каде што учествувал и [[Принс]]. „Никогаш не сум работела со жени на толку интензивно креативно ниво“, изјавила Буш за „''[[Los Angeles Times]]''“ во јануари [[1990]] година, „и беше нешто чудно да се почувствува таа многу силна женска енергија во студиото. Беше интересно да се види како реагираат мажите во студиото... Наместо само една жена, имаше многу силно женско присуство“.<ref>{{cite news |last1=Atkinson |first1=Terry |title=The Baffling, Alluring World of Kate Bush |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-01-28-ca-1407-story.html |access-date=28 November 2021 |work=Los Angeles Times |date=28 January 1990}}</ref> Триото се разделило на крајот од 1990-тите години. Ева Георгиева починала во [[2004]] година.<ref>{{cite web |last1=Dimitrova |first1=Ilka |last2=Stanchev |first2=Zhivko |title=Trio Bulgarka — first chamber folk formation to conquer the world |url=https://bnr.bg/en/post/100599082/trio-bulgarka-first-chamber-folk-formation-to-conquer-the-world |website=Bulgarian National Radio |access-date=28 November 2021 |language=en |date=9 July 2015}}</ref>, а Јанка Рупкина починала на [[7 април]] [[2026]] година.<ref>{{cite web |url=https://bntnews.bg/news/pochina-slaveyat-na-stranja-yanka-rupkina-1387346news.html |title=Почина славејот на Странџа Јанка Рупкина |date=7 април 2026 |издавач=Бугарска национална телевизија |пристапено=7 април 2026 }}</ref> == Дискографија == '''Албуми''' * „''Трио Българка / Bulgarka Folk Trio''“ ‎(1985) * „''Заплакала е гората / The Forest Is Crying''“ (1988) * „''Вокално трио Българка / Bulgarka Vocal Trio''“ (1989) '''Колаборации''' * „''The Sensual World''“ (1989) – [[Кејт Буш]] * „''The Red Shoes''“ (1993) – [[Кејт Буш]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.allmusic.com/artist/trio-bulgarka-mn0000749972/biography Биографија] на [[AllMusic]] *[http://www.allmusic.com/album/the-forest-is-crying-mw0000202998 Рецензија за албумот] ''The Forest Is Crying'' на AllMusic {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бугарка, Трио}} [[Категорија:Бугарски музички групи]] akf7f6b52iaov46sexi5fd6ccfe5bx6 0 1391026 5536219 2026-04-08T12:51:07Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Другизначења4|за хорот кој го користи ова име|музичкиот албум|Мистеријата на бугарските гласови}} {{Infobox musical artist | name = Мистеријата на бугарските гласови | image = Misteriata-na-balgarskite-glasove.jpg | caption = | image_size = | alias = Женски вокален хор на Бу... 5536219 wikitext text/x-wiki {{Другизначења4|за хорот кој го користи ова име|музичкиот албум|Мистеријата на бугарските гласови}} {{Infobox musical artist | name = Мистеријата на бугарските гласови | image = Misteriata-na-balgarskite-glasove.jpg | caption = | image_size = | alias = Женски вокален хор на Бугарската државна телевизија, Le Mystère des Voix Bulgares. The Mystery Of The Bulgarian Voices | origin = | instrument = | genre = [[Фолкорна музика|Бугарски фолклор]], [[световна музика]] | occupation = | years_active = 1952 – денес | label = Disques Cellier, Nonesuch Records, 4AD, Polygram Records, Rhino Records, Schubert Music Publishing (current) | associated_acts = [[Трио Българка]], Бугарските гласови – Ангелите | website = | current_members = | past_members = }} '''„Мистеријата на бугарските гласови“''' ({{langx|bg|Мистерията на българските гласове}}) е [[Бугарија|бугарска]] женски хор кој изведува автентична и обработена фолклорна музика. Тој води потекло од [[Ансамбл за народни песни на Бугарското радио|Ансамблот за народни песни на Бугарското радио]], основан во [[1952]] година, кој се состоел од народен хор и народен оркестар. Снимките на народниот хор се дел од серијата компилации на швајцарскиот продуцент [[Марсел Селие]], објавени меѓу [[1975]] и [[1989]] година под насловот „[[Мистеријата на бугарските гласови|Le Mystère des Voix Bulgares]]“. По нивниот комерцијален успех во доцните 1980-тите години, покрај името Женски вокален хор на Бугарската државна телевизија, составот почнува да го користи и насловот на албумите „Мистеријата на бугарските гласови“. == Историја == Хорот бил основан во [[1952]] година по идеја на долгогодишниот главен уредник на редакцијата „Народна музика“ во [[Бугарско национално радио|БНР]], [[Георги Бојаџиев (музички уредник)|Георги Бојаџиев]]. Меѓу солистите на хорот се едни од најистакнатите изведувачки на бугарски народни песни: [[Ева Георгиева]], [[Севдалина Славова]], [[Димка Владимирова]], [[Руска Недјалкова]], [[Марија Кокарешкова]], [[Анастасија Костова]], [[Надежда Хвојнева]], [[Јанка Рупкина]], [[Калинка В’лчева]], [[Стојанка Бонева]], [[Олга Борисова]], [[Павлина Горчева]], [[Кремена Станчева]], [[Василка Андонова]], [[Стефка С’ботинова]], [[Калинка Згурова]]<ref>[http://bnr.bg/radiobulgaria/post/100224724/misteriyata-na-bylgarskite-glasove Мистеријата на бугарските гласови]</ref>. Студиски снимки со хорот имаат и народните пејачи [[Јовчо Караиванов]] и [[Борис Машалов]]. Солисти на хорот од [[1996]] година се пејачите [[Даниел Спасов]] и [[Милен Иванов]]. Со текот на годините, заедно со пејачките концертирала и камерна група под раководство на [[Атанас В’лчев]], Од [[1952]] до [[1990]] година, женскиот хор бил дел од Ансамблот за народни песни на Бугарското радио. Во [[1990]] година, хоровиот состав се поделил на два дела. Дел од пејачките и Дора Христова преминале во редовен работен однос во [[Бугарска национална телевизија|Бугарската национална телевизија]]. Во [[1997]] година, БНТ го скратила хоровиот состав, па пејачките продолжиле да работат како слободни уметници и одржувале концерти главно во странство. Останатите пејачки од хорот ја продолжиле својата работа во БНР како дел од Ансамблот за народни песни. Подоцна, и овој хор бил распуштен. Веднаш по тоа, настанале состави слични на радиохорот – хоровите „Ангелите“ и „Космички гласови од Бугарија“. Еден дел од пејачките се приклучиле кон хорот „Бугарските гласови – Ангелите“, друг дел се насочиле кон хорот „Космички гласови од Бугарија“, а трет дел работеле со хорот „Големите бугарски гласови“, основан во 1980-тите години од Здравко Михајлов. Прв диригент на хорот бил Борис Петров. Вистинскиот развој на хоровиот состав се случува под раководство на композиторот и диригент [[Димитар Динев (композитор)|Димитар Динев]]. Со доаѓањето на [[Красимир Ќуркчиски]], хорот започнува со концертни настапи на светските сцени. Музика за овој состав пишувале едни од најдобрите бугарски композитори: [[Красимир Ќуркчиски]], [[Николај Кауфман]], [[Христо Тодоров (композитор)|Христо Тодоров]], [[Филип Кутев]], [[Петар Љондев]], [[Стефан Мутафчиев]], [[Георги Андреев (композитор)|Георги Андреев]]. Албумите со нивно учество, како и со учество на други хорови состави од Бугарија, неколку пати биле номинирани за наградата „[[Греми]]“. Во [[1990]] година, за „[[Мистеријата на бугарските гласови|Le Mystère des voix bulgares. Volume Two]]“ (''Мистеријата на бугарските гласови. Дел 2'')<ref>Buchanan, Donna A. (2006). Performing democracy: Bulgarian music and musicians in transition. Chicago, Ill. [u.a.]: Univ. of Chicago Press. p. 489. ISBN 978-0-226-07826-7. </ref><ref>"[https://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=mystere&year=All&genre=All Past Winners]". Grammy.com. ''National Academy of Recording Arts and Sciences''. Архивирано од [https://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=mystere&year=All&genre=All оригинала] на 21 јули 2014.</ref> ја добива наградата „[[Греми]]“ за продуцентство. Во [[1994]] година, албумот „Ритуал“ на хорот, кој вклучува божиќни и лазарски песни, повторно бил номиниран за „Греми“. Диригенти на хорот низ годините биле [[Димитар Динев (композитор)|Димитар Динев]], Љубен Ботушаров, [[Красимир Ќуркчиски]], Здравко Михајлов, Стефан Мутафчиев и Георги Генов. Моменталниот диригент на хорот е [[Дора Христова]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://themysteryofthebulgarianvoices.com/ The Mystery of Bulgarian Voices] [[Категорија:Бугарска култура]] [[Категорија:Музички групи основани во 1952 година]] j548w99z5nc43n1a5isdh6e1petngjf 5536223 5536219 2026-04-08T12:58:26Z Пакко 4588 + Дискографија 5536223 wikitext text/x-wiki {{Другизначења4|за хорот кој го користи ова име|музичкиот албум|Мистеријата на бугарските гласови}} {{Infobox musical artist | name = Мистеријата на бугарските гласови | image = Misteriata-na-balgarskite-glasove.jpg | caption = | image_size = | alias = Женски вокален хор на Бугарската државна телевизија, Le Mystère des Voix Bulgares. The Mystery Of The Bulgarian Voices | origin = | instrument = | genre = [[Фолкорна музика|Бугарски фолклор]], [[световна музика]] | occupation = | years_active = 1952 – денес | label = Disques Cellier, Nonesuch Records, 4AD, Polygram Records, Rhino Records, Schubert Music Publishing (current) | associated_acts = [[Трио Българка]], Бугарските гласови – Ангелите | website = | current_members = | past_members = }} '''„Мистеријата на бугарските гласови“''' ({{langx|bg|Мистерията на българските гласове}}) е [[Бугарија|бугарска]] женски хор кој изведува автентична и обработена фолклорна музика. Тој води потекло од [[Ансамбл за народни песни на Бугарското радио|Ансамблот за народни песни на Бугарското радио]], основан во [[1952]] година, кој се состоел од народен хор и народен оркестар. Снимките на народниот хор се дел од серијата компилации на швајцарскиот продуцент [[Марсел Селие]], објавени меѓу [[1975]] и [[1989]] година под насловот „[[Мистеријата на бугарските гласови|Le Mystère des Voix Bulgares]]“. По нивниот комерцијален успех во доцните 1980-тите години, покрај името Женски вокален хор на Бугарската државна телевизија, составот почнува да го користи и насловот на албумите „Мистеријата на бугарските гласови“. == Историја == Хорот бил основан во [[1952]] година по идеја на долгогодишниот главен уредник на редакцијата „Народна музика“ во [[Бугарско национално радио|БНР]], [[Георги Бојаџиев (музички уредник)|Георги Бојаџиев]]. Меѓу солистите на хорот се едни од најистакнатите изведувачки на бугарски народни песни: [[Ева Георгиева]], [[Севдалина Славова]], [[Димка Владимирова]], [[Руска Недјалкова]], [[Марија Кокарешкова]], [[Анастасија Костова]], [[Надежда Хвојнева]], [[Јанка Рупкина]], [[Калинка В’лчева]], [[Стојанка Бонева]], [[Олга Борисова]], [[Павлина Горчева]], [[Кремена Станчева]], [[Василка Андонова]], [[Стефка С’ботинова]], [[Калинка Згурова]]<ref>[http://bnr.bg/radiobulgaria/post/100224724/misteriyata-na-bylgarskite-glasove Мистеријата на бугарските гласови]</ref>. Студиски снимки со хорот имаат и народните пејачи [[Јовчо Караиванов]] и [[Борис Машалов]]. Солисти на хорот од [[1996]] година се пејачите [[Даниел Спасов]] и [[Милен Иванов]]. Со текот на годините, заедно со пејачките концертирала и камерна група под раководство на [[Атанас В’лчев]], Од [[1952]] до [[1990]] година, женскиот хор бил дел од Ансамблот за народни песни на Бугарското радио. Во [[1990]] година, хоровиот состав се поделил на два дела. Дел од пејачките и Дора Христова преминале во редовен работен однос во [[Бугарска национална телевизија|Бугарската национална телевизија]]. Во [[1997]] година, БНТ го скратила хоровиот состав, па пејачките продолжиле да работат како слободни уметници и одржувале концерти главно во странство. Останатите пејачки од хорот ја продолжиле својата работа во БНР како дел од Ансамблот за народни песни. Подоцна, и овој хор бил распуштен. Веднаш по тоа, настанале состави слични на радиохорот – хоровите „Ангелите“ и „Космички гласови од Бугарија“. Еден дел од пејачките се приклучиле кон хорот „Бугарските гласови – Ангелите“, друг дел се насочиле кон хорот „Космички гласови од Бугарија“, а трет дел работеле со хорот „Големите бугарски гласови“, основан во 1980-тите години од Здравко Михајлов. Прв диригент на хорот бил Борис Петров. Вистинскиот развој на хоровиот состав се случува под раководство на композиторот и диригент [[Димитар Динев (композитор)|Димитар Динев]]. Со доаѓањето на [[Красимир Ќуркчиски]], хорот започнува со концертни настапи на светските сцени. Музика за овој состав пишувале едни од најдобрите бугарски композитори: [[Красимир Ќуркчиски]], [[Николај Кауфман]], [[Христо Тодоров (композитор)|Христо Тодоров]], [[Филип Кутев]], [[Петар Љондев]], [[Стефан Мутафчиев]], [[Георги Андреев (композитор)|Георги Андреев]]. Албумите со нивно учество, како и со учество на други хорови состави од Бугарија, неколку пати биле номинирани за наградата „[[Греми]]“. Во [[1990]] година, за „[[Мистеријата на бугарските гласови|Le Mystère des voix bulgares. Volume Two]]“ (''Мистеријата на бугарските гласови. Дел 2'')<ref>Buchanan, Donna A. (2006). Performing democracy: Bulgarian music and musicians in transition. Chicago, Ill. [u.a.]: Univ. of Chicago Press. p. 489. ISBN 978-0-226-07826-7. </ref><ref>"[https://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=mystere&year=All&genre=All Past Winners]". Grammy.com. ''National Academy of Recording Arts and Sciences''. Архивирано од [https://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=mystere&year=All&genre=All оригинала] на 21 јули 2014.</ref> ја добива наградата „[[Греми]]“ за продуцентство. Во [[1994]] година, албумот „Ритуал“ на хорот, кој вклучува божиќни и лазарски песни, повторно бил номиниран за „Греми“. Диригенти на хорот низ годините биле [[Димитар Динев (композитор)|Димитар Динев]], Љубен Ботушаров, [[Красимир Ќуркчиски]], Здравко Михајлов, Стефан Мутафчиев и Георги Генов. Моменталниот диригент на хорот е [[Дора Христова]]. == Дискографија == * 1975 [[Мистеријата на бугарските гласови|''Le Mystère des Voix Bulgares'']], компилација, Disques Cellier * 1987 ''Cathedral Concert'' (во живо), PolyGram (преобјавен во 1992) * 1988 ''Le Mystère des Voix Bulgares, volume II'', Disques Cellier * 1989 ''Le Mystère des Voix Bulgares, volume III'', Disques Cellier * 1993 ''From Bulgaria with Love: the Pop Album'', Rhino/Atlantic * 1993 ''Melody Rhythm & Harmony'', Rhino/Atlantic * 1994 ''Ritual'', Nonesuch/Elektra * 1995 ''Box Set: Le Mystère des Voix Bulgares, volumes I–II and Ritual'', Nonesuch/Elektra * 1998 ''Le Mystère des Voix Bulgares, volume IV'', Philips * 2001 ''Bulgarian Custom Songs'', Gega * 2003 ''A Portrait of Nikolai Kaufmann'', Riva Sound / KVZ Music Ltd. * 2008 ''Music From Alone in the Dark'', композитор Оливие Деривиер, Milan Records * 2017 ''Le Mystère des Voix Bulgares ft. [[Лиза Џерард|Lisa Gerrard]] - Pora Sotunda'' (сингл на винил и во дигитален формат) * 2018 ''Le Mystère des Voix Bulgares ft. Lisa Gerrard - BooCheeMish'' (нов албум) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://themysteryofthebulgarianvoices.com/ The Mystery of Bulgarian Voices] [[Категорија:Бугарска култура]] [[Категорија:Музички групи основани во 1952 година]] 3ut86a1rm487yk1rj6363axswm4ua9j 0 1391027 5536220 2026-04-08T12:54:30Z Пакко 4588 Создадена страница со: <nowiki>#пренасочување [[Мистеријата на бугарските гласови (хор)]]</nowiki> 5536220 wikitext text/x-wiki <nowiki>#пренасочување [[Мистеријата на бугарските гласови (хор)]]</nowiki> 4yn3i8dty910eotc1e4jfxg6239npzj 5536221 5536220 2026-04-08T12:55:02Z Пакко 4588 Пренасочување кон [[Мистеријата на бугарските гласови (хор)]] 5536221 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Мистеријата на бугарските гласови (хор)]] 0bn7yxnxc0wgp76glvd0bseeddxxid6 0 1391028 5536227 2026-04-08T13:23:02Z Пакко 4588 Создадена страница со: '''Красимир Цветанов Ќуркчиски''' ({{langx|bg|Красимир Цветанов Кюркчийски}}) бил истакнат [[Бугарија|бугарска]] [[композитор]] и [[диригент]]. == Биографија == Роден е на [[22 јуни]] [[1936]] година во [[Тројан]]. Тој е дипломец на Бугарската државна конзерваторија, кад... 5536227 wikitext text/x-wiki '''Красимир Цветанов Ќуркчиски''' ({{langx|bg|Красимир Цветанов Кюркчийски}}) бил истакнат [[Бугарија|бугарска]] [[композитор]] и [[диригент]]. == Биографија == Роден е на [[22 јуни]] [[1936]] година во [[Тројан]]. Тој е дипломец на Бугарската државна конзерваторија, каде што завршил композиција кај професорот [[Панчо Владигеров]]. Подоцна специјализирал на Московскиот конзерваториум кај [[Дмитриј Шостакович]]. Извесно време работел како диригент на оркестарот на [[Државен фолклорен ансамбл „Филип Кутев“|ДАНПТ „Филип Кутев“]], а потоа бил диригент на хорот при Ансамблот за народни песни на [[Бугарско национално радио|Бугарското радио]], подоцна познат како „[[Мистеријата на бугарските гласове (хор)|Мистеријата на бугарските гласови]]“. Неговите обработки „Калиманку, Денку“, „Пиленце пее“, „Исповед“, „Заблејало ми аг’нце“, „Месечинко, љо“ се вклучени во серијата на Марсел Селие „[[Мистеријата на бугарските гласови]]“, која ја добила наградата „[[Греми]]“.<ref>Omda.bg. [http://www.omda.bg/page.php?tittle=Krasimir%20Kyurkchiyski&IDMenu=368&IDArticle=2061 Красимир Ќуркчиски.] Посетен на 18 јануари 2022</ref> Красимир Ќуркчиски е меѓу најчесто изведуваните бугарски композитори во странство. Добитник е на многу државни признанија, грамоти и награди. Во [[1966]] година ја добил големата награда на конкурсот за композиција „Париски музички недели“.<ref name=":0">{{cite book|last=Сагаев|first=Љубомир|title=Книга за операта|url=https://chitanka.info/text/8501/94|year=1983|publisher=Државно издателство „Музика“|location=Софија|isbn=954-8004-21-6|pages=}}</ref>, а во [[1980]] година бил награден со Димитровска награда.<ref>[http://www.omda.bg/page.php?tittle=Krasimir_Kyurkchiyski&IDMenu=368&IDArticle=2061 „Красимир Ќуркчиски“], OMDA, 8 април.</ref> Долго време Красимир Ќуркчиски живеел и работел во селото [[Боженци]]. Починал на [[15 декември]] [[2011]] година.<ref>[http://bnr.bg/sites/radiobulgaria/Music/Pop/Pages/151211-12.aspx „Почина композиторот Красимир Ќуркчиски“], Радио Бугарија, 15 декември 2011.</ref><ref>[https://www.vesti.bg/razvlechenia/kultura/otide-si-krasimir-kiurkchijski-4394011 „Почина композиторот Красимир Ќуркчиски“], vesti.bg, 15 декември 2011.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.imdb.com/name/nm0477545/ Красимир Ќуркчиски] на [[Internet Movie Database]] [[Категорија:Бугарски композитори]] 3ofpctyolwdqklilp3x3dcx9nlyq9up 5536230 5536227 2026-04-08T13:35:30Z Пакко 4588 /* Биографија */ Мистеријата на бугарските гласови (хор) 5536230 wikitext text/x-wiki '''Красимир Цветанов Ќуркчиски''' ({{langx|bg|Красимир Цветанов Кюркчийски}}) бил истакнат [[Бугарија|бугарска]] [[композитор]] и [[диригент]]. == Биографија == Роден е на [[22 јуни]] [[1936]] година во [[Тројан]]. Тој е дипломец на Бугарската државна конзерваторија, каде што завршил композиција кај професорот [[Панчо Владигеров]]. Подоцна специјализирал на Московскиот конзерваториум кај [[Дмитриј Шостакович]]. Извесно време работел како диригент на оркестарот на [[Државен фолклорен ансамбл „Филип Кутев“|ДАНПТ „Филип Кутев“]], а потоа бил диригент на хорот при Ансамблот за народни песни на [[Бугарско национално радио|Бугарското радио]], подоцна познат како „[[Мистеријата на бугарските гласови (хор)|Мистеријата на бугарските гласови]]“. Неговите обработки „Калиманку, Денку“, „Пиленце пее“, „Исповед“, „Заблејало ми аг’нце“, „Месечинко, љо“ се вклучени во серијата на Марсел Селие „[[Мистеријата на бугарските гласови|Le Mystère des Voix Bulgares]]“, која ја добила наградата „[[Греми]]“.<ref>Omda.bg. [http://www.omda.bg/page.php?tittle=Krasimir%20Kyurkchiyski&IDMenu=368&IDArticle=2061 Красимир Ќуркчиски.] Посетен на 18 јануари 2022</ref> Красимир Ќуркчиски е меѓу најчесто изведуваните бугарски композитори во странство. Добитник е на многу државни признанија, грамоти и награди. Во [[1966]] година ја добил големата награда на конкурсот за композиција „Париски музички недели“.<ref name=":0">{{cite book|last=Сагаев|first=Љубомир|title=Книга за операта|url=https://chitanka.info/text/8501/94|year=1983|publisher=Државно издателство „Музика“|location=Софија|isbn=954-8004-21-6|pages=}}</ref>, а во [[1980]] година бил награден со Димитровска награда.<ref>[http://www.omda.bg/page.php?tittle=Krasimir_Kyurkchiyski&IDMenu=368&IDArticle=2061 „Красимир Ќуркчиски“], OMDA, 8 април.</ref> Долго време Красимир Ќуркчиски живеел и работел во селото [[Боженци]]. Починал на [[15 декември]] [[2011]] година.<ref>[http://bnr.bg/sites/radiobulgaria/Music/Pop/Pages/151211-12.aspx „Почина композиторот Красимир Ќуркчиски“], Радио Бугарија, 15 декември 2011.</ref><ref>[https://www.vesti.bg/razvlechenia/kultura/otide-si-krasimir-kiurkchijski-4394011 „Почина композиторот Красимир Ќуркчиски“], vesti.bg, 15 декември 2011.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.imdb.com/name/nm0477545/ Красимир Ќуркчиски] на [[Internet Movie Database]] [[Категорија:Бугарски композитори]] f2nunlcayfc18e6zxlox6g6l3n0prjv 5536234 5536230 2026-04-08T13:41:36Z Пакко 4588 [[Категорија:Бугарски диригенти]], {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ќуркчиски, Красимир}} 5536234 wikitext text/x-wiki '''Красимир Цветанов Ќуркчиски''' ({{langx|bg|Красимир Цветанов Кюркчийски}}) бил истакнат [[Бугарија|бугарска]] [[композитор]] и [[диригент]]. == Биографија == Роден е на [[22 јуни]] [[1936]] година во [[Тројан]]. Тој е дипломец на Бугарската државна конзерваторија, каде што завршил композиција кај професорот [[Панчо Владигеров]]. Подоцна специјализирал на Московскиот конзерваториум кај [[Дмитриј Шостакович]]. Извесно време работел како диригент на оркестарот на [[Државен фолклорен ансамбл „Филип Кутев“|ДАНПТ „Филип Кутев“]], а потоа бил диригент на хорот при Ансамблот за народни песни на [[Бугарско национално радио|Бугарското радио]], подоцна познат како „[[Мистеријата на бугарските гласови (хор)|Мистеријата на бугарските гласови]]“. Неговите обработки „Калиманку, Денку“, „Пиленце пее“, „Исповед“, „Заблејало ми аг’нце“, „Месечинко, љо“ се вклучени во серијата на Марсел Селие „[[Мистеријата на бугарските гласови|Le Mystère des Voix Bulgares]]“, која ја добила наградата „[[Греми]]“.<ref>Omda.bg. [http://www.omda.bg/page.php?tittle=Krasimir%20Kyurkchiyski&IDMenu=368&IDArticle=2061 Красимир Ќуркчиски.] Посетен на 18 јануари 2022</ref> Красимир Ќуркчиски е меѓу најчесто изведуваните бугарски композитори во странство. Добитник е на многу државни признанија, грамоти и награди. Во [[1966]] година ја добил големата награда на конкурсот за композиција „Париски музички недели“.<ref name=":0">{{cite book|last=Сагаев|first=Љубомир|title=Книга за операта|url=https://chitanka.info/text/8501/94|year=1983|publisher=Државно издателство „Музика“|location=Софија|isbn=954-8004-21-6|pages=}}</ref>, а во [[1980]] година бил награден со Димитровска награда.<ref>[http://www.omda.bg/page.php?tittle=Krasimir_Kyurkchiyski&IDMenu=368&IDArticle=2061 „Красимир Ќуркчиски“], OMDA, 8 април.</ref> Долго време Красимир Ќуркчиски живеел и работел во селото [[Боженци]]. Починал на [[15 декември]] [[2011]] година.<ref>[http://bnr.bg/sites/radiobulgaria/Music/Pop/Pages/151211-12.aspx „Почина композиторот Красимир Ќуркчиски“], Радио Бугарија, 15 декември 2011.</ref><ref>[https://www.vesti.bg/razvlechenia/kultura/otide-si-krasimir-kiurkchijski-4394011 „Почина композиторот Красимир Ќуркчиски“], vesti.bg, 15 декември 2011.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.imdb.com/name/nm0477545/ Красимир Ќуркчиски] на [[Internet Movie Database]] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ќуркчиски, Красимир}} [[Категорија:Бугарски композитори]] [[Категорија:Бугарски диригенти]] lh5rl7gkt9xo59g3q1wdujil8hoyj4p 5536239 5536234 2026-04-08T13:52:03Z Пакко 4588 + Infobox musical artist 5536239 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Красимир Ќуркчиски |Img = |Img_capt = |Img_size = |Background = non_performing_personnel |Birth_name = |Alias = |Born = {{роден на|22|јуни|1936}}<br />{{роден во|Тројан}}, [[Царство Бугарија]] |Origin = |Died = {{death date and age|df=yes|2011|12|15|1936|6|22}}<br />{{починат во|Софија}}, [[Бугарија]] |Instrument = |Genre = |Occupation = [[Композитор]], [[Диригент]] |Years_active = 1960-2000 |Label = |Associated_acts = |URL = |Notable_instruments = }} '''Красимир Цветанов Ќуркчиски''' ({{langx|bg|Красимир Цветанов Кюркчийски}}) бил истакнат [[Бугарија|бугарска]] [[композитор]] и [[диригент]]. == Биографија == Роден е на [[22 јуни]] [[1936]] година во [[Тројан]]. Тој е дипломец на Бугарската државна конзерваторија, каде што завршил композиција кај професорот [[Панчо Владигеров]]. Подоцна специјализирал на Московскиот конзерваториум кај [[Дмитриј Шостакович]]. Извесно време работел како диригент на оркестарот на [[Државен фолклорен ансамбл „Филип Кутев“|ДАНПТ „Филип Кутев“]], а потоа бил диригент на хорот при Ансамблот за народни песни на [[Бугарско национално радио|Бугарското радио]], подоцна познат како „[[Мистеријата на бугарските гласови (хор)|Мистеријата на бугарските гласови]]“. Неговите обработки „Калиманку, Денку“, „Пиленце пее“, „Исповед“, „Заблејало ми аг’нце“, „Месечинко, љо“ се вклучени во серијата на Марсел Селие „[[Мистеријата на бугарските гласови|Le Mystère des Voix Bulgares]]“, која ја добила наградата „[[Греми]]“.<ref>Omda.bg. [http://www.omda.bg/page.php?tittle=Krasimir%20Kyurkchiyski&IDMenu=368&IDArticle=2061 Красимир Ќуркчиски.] Посетен на 18 јануари 2022</ref> Красимир Ќуркчиски е меѓу најчесто изведуваните бугарски композитори во странство. Добитник е на многу државни признанија, грамоти и награди. Во [[1966]] година ја добил големата награда на конкурсот за композиција „Париски музички недели“.<ref name=":0">{{cite book|last=Сагаев|first=Љубомир|title=Книга за операта|url=https://chitanka.info/text/8501/94|year=1983|publisher=Државно издателство „Музика“|location=Софија|isbn=954-8004-21-6|pages=}}</ref>, а во [[1980]] година бил награден со Димитровска награда.<ref>[http://www.omda.bg/page.php?tittle=Krasimir_Kyurkchiyski&IDMenu=368&IDArticle=2061 „Красимир Ќуркчиски“], OMDA, 8 април.</ref> Долго време Красимир Ќуркчиски живеел и работел во селото [[Боженци]]. Починал на [[15 декември]] [[2011]] година.<ref>[http://bnr.bg/sites/radiobulgaria/Music/Pop/Pages/151211-12.aspx „Почина композиторот Красимир Ќуркчиски“], Радио Бугарија, 15 декември 2011.</ref><ref>[https://www.vesti.bg/razvlechenia/kultura/otide-si-krasimir-kiurkchijski-4394011 „Почина композиторот Красимир Ќуркчиски“], vesti.bg, 15 декември 2011.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.imdb.com/name/nm0477545/ Красимир Ќуркчиски] на [[Internet Movie Database]] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ќуркчиски, Красимир}} [[Категорија:Бугарски композитори]] [[Категорија:Бугарски диригенти]] 8443o5f6lqk92bcx4sc3aty5ask4urp 14 1391029 5536228 2026-04-08T13:23:37Z Пакко 4588 Создадена страница со: [[Категорија:Композитори по националност]] 5536228 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Композитори по националност]] fukig6pj1ivfmebkkxbdwt6hart0tll 14 1391030 5536232 2026-04-08T13:38:02Z Пакко 4588 Создадена страница со: [[Категорија:Фолклористи по националност]] 5536232 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Фолклористи по националност]] tvv0wa4c53vg7jkhf36w82njs56j0sg 14 1391031 5536236 2026-04-08T13:42:12Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Ризница-врска|Conductors from Bulgaria}} [[Категорија:Диригенти по националност]] 5536236 wikitext text/x-wiki {{Ризница-врска|Conductors from Bulgaria}} [[Категорија:Диригенти по националност]] 0iv05lqyk5uf9sjsedmzk19qumetl6l 0 1391032 5536242 2026-04-08T14:23:32Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Infobox musical artist |Name = Петар Љондев |Img = |Img_capt = |Img_size = |Background = non_performing_personnel |Birth_name = |Alias = |Born = {{роден на|12|јули|1936}}<br />{{роден во|Харманли}}, [[Царство Бугарија]] |Origin = |Died = {{death date and age|df=yes|2018|6|11|1936|7|12}}<br />{{почин... 5536242 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Петар Љондев |Img = |Img_capt = |Img_size = |Background = non_performing_personnel |Birth_name = |Alias = |Born = {{роден на|12|јули|1936}}<br />{{роден во|Харманли}}, [[Царство Бугарија]] |Origin = |Died = {{death date and age|df=yes|2018|6|11|1936|7|12}}<br />{{починат во|Софија}}, [[Бугарија]] |Instrument = |Genre = |Occupation = [[Композитор]] |Years_active = 1975-2000 |Label = |Associated_acts = |URL = |Notable_instruments = }} '''Петар Стефанов Љондев''' ({{langx|bg|Янка Анастасова Рупкина}}) — бил истакнат [[Бугарија|бугарска]] [[композитор]], музички педагог и фолклорист. Тој бил еден од најзначајните автори на современа хорска музика, заснована на традиционалниот фолклорен мелос во Бугарија. == Биографија == Роден е во [[1936]] година во [[Харманли]]. Дипломирал на Државната музичка академија во [[Софија]] во [[1959]] година. Работел како истражувач во Институтот за музикознание при Бугарската академија на науките, каде што се посветил на собирање и проучување на народното творештво. Во [[1986]] година бил одликуван со државната награда Орден „Кирил и Методиј“ од I степен. Бил предавач на [[Софиски универзитет|Софискиот универзитет]], [[Шуменски универзитет|Шуменскиот универзитет]], [[Великотрновски универзитет|Великотрновскиот универзитет]], [[Југозападен универзитет „Неофит Рилски“|Благоевградскиот универзитет]] и [[Пловдивски универзитет|Пловдивскиот универзитет]]. Проф. Љондев бил гостин-предавач на Белорускиот државен педагошки универзитет „Максим Танк“ и на Лавовскиот национален универзитет „Иван Франко“ (Украина). Починал на [[11 јуни]] [[2018]] година.<ref>[https://bnr.bg/post/100981856/pochina-golemia-kompozitor-i-folklorist-petar-lyondev Поклон пред големиот композитор и фолклорист Петар Љондев]</ref> == Творештво == Љондев е светски познат по неговите композиции и обработки на народни песни за женски хорови. Неговите дела се карактеризираат со сложена ритмика, специфична хармонија и користење на традиционални бугарски дијалекти. Неговите најпознати композиции се ''„[[Ерген деда]]“'' и ''„[[Кавал свири]]“'', кои станаа меѓународен хит преку изведбите на хорот „[[Мистеријата на бугарските гласови (хор)|Мистеријата на бугарските гласови]]“. Овие песни, како и многу други негови дела, се вклучени во албумите наградени со наградата „[[Греми]]“.<ref>{{cite web|title=Past Winners |url=http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=mystere&year=All&genre=All |website=Grammy.com |publisher=National Academy of Recording Arts and Sciences |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140728020928/http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=mystere&year=All&genre=All |archivedate=28 July 2014 |url-status=dead }}</ref> == Поврзано == * [[Мистеријата на бугарските гласови (хор)|Мистеријата на бугарските гласови ]] == Наводи == <references /> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Љондев, Петар}} [[Категорија:Бугарски композитори]] [[Категорија:Родени во 1936 година]] k1exaqved6k33uxcnnaqr46wi90cg9t 0 1391033 5536246 2026-04-08T15:23:00Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{taxobox |image = Sideritis syriaca (Ironwort scan).jpg |image_caption = ''Sideritis syriaca'' |taxon = Sideritis |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = |subdivision = |synonyms = }} '''Железници''' ([[науч.]] ''Sideritis'') ― род == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] 5536246 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Sideritis syriaca (Ironwort scan).jpg |image_caption = ''Sideritis syriaca'' |taxon = Sideritis |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = |subdivision = |synonyms = }} '''Железници''' ([[науч.]] ''Sideritis'') ― род == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] euzdi1i3ify75to8tio5ign2z38jdtr 5536249 5536246 2026-04-08T15:26:13Z Виолетова 1975 5536249 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Sideritis syriaca (Ironwort scan).jpg |image_caption = ''Sideritis syriaca'' |taxon = Sideritis |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = |subdivision = |synonyms = }} '''Железници''' ([[науч.]] ''Sideritis'') ― род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] познати по нивната употреба како хербален лек, најчесто во форма на [[билен чај]]. Тие се изобилни во медитеранските региони, на [[Балкански Полуостров|Балканот]], на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и [[Макаронезија]], но може да се најдат и во Централна Европа и умерена Азија.<ref name="zip">{{Наведена мрежна страница|url=http://zipcodezoo.com/Key/Plantae/Sideritis_Genus.asp|title=Sideritis (Genus)|publisher=Zipcodezoo.com|date=2013-10-04|accessdate=2013-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102104446/http://zipcodezoo.com/Key/Plantae/Sideritis_Genus.asp|archive-date=2013-11-02}}</ref><ref name="iama">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iama.gr/ethno/sideritis/tsai_tou_vounou_files/Tsai_tou_vounou_Lora%20Prokou%20_%20Eleni_Skaltsa.pdf|title=Τσάϊτουβουνού: ανασκόπησητηςδιεθνούςβιβλιογραφίαςτουγένουςSideritis|work=www.iama.gr|accessdate=2021-04-03}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Barber|first=Janet C.|date=2000|title=Evolution of Endemic Sideritis (Lamiaceae) in Macaronesia: Insights from a Chloroplast DNA Restriction Site Analysis|journal=Systematic Botany|volume=25|issue=4|pages=633–647|doi=10.2307/2666725|jstor=2666725}}</ref> == Историја и етимологија == На грчки, „сидеритис“ ([[Грчки јазик|грчки]]: σιδηρίτης) може буквално да се преведе како „оној што е направен од железо“, па пттаму името на многу јазици. Растението им било познато на античките Грци, поточно на [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] и [[Теофраст]]. Иако Диоскорид опишува три [[Вид (биологија)|вида]], се смета дека само еден (веројатно ''S. scordioides'') припаѓа на ''Sideritis''. Во античко време, ''Sideritis'' бил генерички назив за растенија способни за лекување на рани предизвикани од железно оружје за време на битките. Сепак, други сметаат дека името произлегува од обликот на [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]], кое наликува на врвот на копје.<ref name="iama2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iama.gr/ethno/sideritis/tsai_tou_vounou_files/Tsai_tou_vounou_Lora%20Prokou%20_%20Eleni_Skaltsa.pdf|title=Τσάϊτουβουνού: ανασκόπησητηςδιεθνούςβιβλιογραφίαςτουγένουςSideritis|work=www.iama.gr|accessdate=2021-04-03}}</ref> == Таксономија == [[Податотека:Sideritis_scardica_IMG_4653.jpg|мини|''[[Sideritis scardica]]'']] == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] 8tsgu4tb65n9myc277sxb8s4eshhe40 5536250 5536249 2026-04-08T15:26:38Z Виолетова 1975 /* Таксономија */ 5536250 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Sideritis syriaca (Ironwort scan).jpg |image_caption = ''Sideritis syriaca'' |taxon = Sideritis |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = |subdivision = |synonyms = }} '''Железници''' ([[науч.]] ''Sideritis'') ― род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] познати по нивната употреба како хербален лек, најчесто во форма на [[билен чај]]. Тие се изобилни во медитеранските региони, на [[Балкански Полуостров|Балканот]], на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и [[Макаронезија]], но може да се најдат и во Централна Европа и умерена Азија.<ref name="zip">{{Наведена мрежна страница|url=http://zipcodezoo.com/Key/Plantae/Sideritis_Genus.asp|title=Sideritis (Genus)|publisher=Zipcodezoo.com|date=2013-10-04|accessdate=2013-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102104446/http://zipcodezoo.com/Key/Plantae/Sideritis_Genus.asp|archive-date=2013-11-02}}</ref><ref name="iama">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iama.gr/ethno/sideritis/tsai_tou_vounou_files/Tsai_tou_vounou_Lora%20Prokou%20_%20Eleni_Skaltsa.pdf|title=Τσάϊτουβουνού: ανασκόπησητηςδιεθνούςβιβλιογραφίαςτουγένουςSideritis|work=www.iama.gr|accessdate=2021-04-03}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Barber|first=Janet C.|date=2000|title=Evolution of Endemic Sideritis (Lamiaceae) in Macaronesia: Insights from a Chloroplast DNA Restriction Site Analysis|journal=Systematic Botany|volume=25|issue=4|pages=633–647|doi=10.2307/2666725|jstor=2666725}}</ref> == Историја и етимологија == На грчки, „сидеритис“ ([[Грчки јазик|грчки]]: σιδηρίτης) може буквално да се преведе како „оној што е направен од железо“, па пттаму името на многу јазици. Растението им било познато на античките Грци, поточно на [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] и [[Теофраст]]. Иако Диоскорид опишува три [[Вид (биологија)|вида]], се смета дека само еден (веројатно ''S. scordioides'') припаѓа на ''Sideritis''. Во античко време, ''Sideritis'' бил генерички назив за растенија способни за лекување на рани предизвикани од железно оружје за време на битките. Сепак, други сметаат дека името произлегува од обликот на [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]], кое наликува на врвот на копје.<ref name="iama2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iama.gr/ethno/sideritis/tsai_tou_vounou_files/Tsai_tou_vounou_Lora%20Prokou%20_%20Eleni_Skaltsa.pdf|title=Τσάϊτουβουνού: ανασκόπησητηςδιεθνούςβιβλιογραφίαςτουγένουςSideritis|work=www.iama.gr|accessdate=2021-04-03}}</ref> == Таксономија == [[Податотека:Sideritis_scardica_IMG_4653.jpg|мини|''[[Sideritis scardica]]'']] Во 2002 година, молекуларно филогенетски истражувања откриле дека == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] nhnhdp4m0qderdpj9vm4qxxkog899q0 5536253 5536250 2026-04-08T15:41:01Z Виолетова 1975 /* Таксономија */ 5536253 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Sideritis syriaca (Ironwort scan).jpg |image_caption = ''Sideritis syriaca'' |taxon = Sideritis |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = |subdivision = |synonyms = }} '''Железници''' ([[науч.]] ''Sideritis'') ― род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] познати по нивната употреба како хербален лек, најчесто во форма на [[билен чај]]. Тие се изобилни во медитеранските региони, на [[Балкански Полуостров|Балканот]], на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и [[Макаронезија]], но може да се најдат и во Централна Европа и умерена Азија. == Историја и етимологија == На грчки, „сидеритис“ ([[Грчки јазик|грчки]]: σιδηρίτης) може буквално да се преведе како „оној што е направен од железо“, па пттаму името на многу јазици. Растението им било познато на античките Грци, поточно на [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] и [[Теофраст]]. Иако Диоскорид опишува три [[Вид (биологија)|вида]], се смета дека само еден (веројатно ''S. scordioides'') припаѓа на ''Sideritis''. Во античко време, ''Sideritis'' бил генерички назив за растенија способни за лекување на рани предизвикани од железно оружје за време на битките. Сепак, други сметаат дека името произлегува од обликот на [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]], кое наликува на врвот на копје. == Таксономија == [[Податотека:Sideritis_scardica_IMG_4653.jpg|мини|''[[Sideritis scardica]]'']] Во 2002 година, молекуларно филогенетски истражувања откриле дека ''Sideritis'' и пет други рода се вградени во ''[[Stachys]]''. Ќе бидат потребни дополнителни студии пред да можат да се ревидираат овие два рода, и нивните најблиски роднини. Според некои извори, се препознаваат и се категоризираат до 319 различни видови, [[Подвид|подвидови]], екотипови, форми или сорти, вклучувајќи: * ''[[Sideritis barbellata]]'' Mend.-Heu. - ендемски вид за Канарските Острови, Ла Палма Шпанија[[Spain]] * ''[[Sideritis candicans]]'' Aiton - ендемски вид за Мадеира, [[Bugio Island]] and [[Porto Santo Island]] * ''[[Sideritis cypria]]'' Post - ендемски вид за Кипар * ''[[Sideritis elica]]'' - ендемски вид за Родопите, Бугарија * ''[[Sideritis euboea]]'' Heldr - најден на островот [[Евбеја]] * ''[[Sideritis hyssopifolia]]'' L. - mountains of the [[Iberian Peninsula]] * ''[[Sideritis lanata]]'' L. - native to the [[Balkans]] - Bulgaria, Greece and parts of former Yugoslavia - and Turkey * ''[[Sideritis leucantha]]'' Cav. - endemic to Spain * ''[[Sideritis macrostachyos]]'' Poir. - endemic to the Canary Island of [[Tenerife]], Spain * ''[[Sideritis montana]]'' L. - native to [[Eurasia]] from Spain to China, as well as the [[Maghreb]] * ''[[Sideritis purpurea]]'' Talb. - found in western Greece, the [[Ionian Islands]] and [[Crete]] * ''[[Sideritis pusilla]]'' * ''[[Sideritis raiseri]]'' Boiss & Heldr - found in [[Mount Tomorr|Mount Tomori]], [[Albania]] * ''[[Sideritis romana]]'' L. - found in the [[Mediterranean]] * ''[[Sideritis scardica]]'' Gris. - ендемски за Шар Планина, го има од Косово, Македонија и Албанија. * ''[[Sideritis syriaca]]'' L., ''S. cretica'' Boiss, ''S. boissieri'' Magn. - found in Syria, Turkey and Crete and collectively known as Malotira ({{lang|el|Μαλοτήρα}}) * ''[[Sideritis theezans]]'' Boiss & Heldr - found in the [[Peloponnese]] Ботанистите наидуваат на тешкотии при именувањето и класификацијата на сортите ''Sideritis'' поради нивните суптилни разлики. Еден особено збунувачки случај е оној на ''S. angustifolia'' Lagasca и ''S. tragoriganum'' Lagasca. == Опис == Родот е составен од кратки (8–50&nbsp;см) ксерофитски подгрмушки или [[Зелјесто растение|билки]], едногодишни или повеќегодишни, кои растат на голема надморска височина (обично над 1000 мetri) со малку или без почва, често на површината на карпите. [[Соцветие|Цветот]] им е вертициластер. == Галерија == <gallery> Податотека:Sideritis_montana_Sturm23.jpg|[[Sideritis montana|''Sideritis montana'']] </gallery> == Употреба == [[Податотека:Greekmountaintea.jpg|лево|мини|Чај]] Во [[Албанија]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Македонија]] и [[Турција]], ''[[Sideritis scardica]]'', ''[[Sideritis clandestina]]'', ''[[Sideritis syriaca]]'', ''[[Sideritis perfoliata]]'' и разни други видови се користат како билки или за подготовка на билни чаеви или поради нивните ароматични својства во локалните кујни. Билниот чај најчесто се подготвува со [[декокт]], со варење на стебленцата, листовите и цветовите во тенџере со вода, а потоа често се служи со мед и лимон. Некои растенија од родот имаат историја на употреба во традиционалната билна медицина. Истражувања за потенцијалните ефекти се спроведени на универзитети во Холандија и на јужен Балкан каде што растението е автохтоно. Хемиските состојки вклучуваат дитерпеноиди и [[Флавоноид|флавоноиди]]. == Одгледување == ''Sideritis raeseri'' е најчесто одгледуваниот вид од овој род на растенија во Албанија, Бугарија, Грција и Македонија. Садењето се препорачува во текот на два периода (октомври-ноември или февруари-март на северната хемисфера), а собирањето во јули, кога е во полн цвет. Растението обично се суши пред употреба. == Наводи == == Надворешни врски == {{Commons category}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Железници (род)]] [[Категорија:Билни чаеви]] [[Категорија:Флора на Европа]] p0r4sqhbqrcpdjxg6nn8gxwi125oev6 5536254 5536253 2026-04-08T15:41:18Z Виолетова 1975 Виолетова ја премести страницата [[Железници (род на растенија)]] на [[Железници (род)]] 5536253 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Sideritis syriaca (Ironwort scan).jpg |image_caption = ''Sideritis syriaca'' |taxon = Sideritis |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = |subdivision = |synonyms = }} '''Железници''' ([[науч.]] ''Sideritis'') ― род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] познати по нивната употреба како хербален лек, најчесто во форма на [[билен чај]]. Тие се изобилни во медитеранските региони, на [[Балкански Полуостров|Балканот]], на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и [[Макаронезија]], но може да се најдат и во Централна Европа и умерена Азија. == Историја и етимологија == На грчки, „сидеритис“ ([[Грчки јазик|грчки]]: σιδηρίτης) може буквално да се преведе како „оној што е направен од железо“, па пттаму името на многу јазици. Растението им било познато на античките Грци, поточно на [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] и [[Теофраст]]. Иако Диоскорид опишува три [[Вид (биологија)|вида]], се смета дека само еден (веројатно ''S. scordioides'') припаѓа на ''Sideritis''. Во античко време, ''Sideritis'' бил генерички назив за растенија способни за лекување на рани предизвикани од железно оружје за време на битките. Сепак, други сметаат дека името произлегува од обликот на [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]], кое наликува на врвот на копје. == Таксономија == [[Податотека:Sideritis_scardica_IMG_4653.jpg|мини|''[[Sideritis scardica]]'']] Во 2002 година, молекуларно филогенетски истражувања откриле дека ''Sideritis'' и пет други рода се вградени во ''[[Stachys]]''. Ќе бидат потребни дополнителни студии пред да можат да се ревидираат овие два рода, и нивните најблиски роднини. Според некои извори, се препознаваат и се категоризираат до 319 различни видови, [[Подвид|подвидови]], екотипови, форми или сорти, вклучувајќи: * ''[[Sideritis barbellata]]'' Mend.-Heu. - ендемски вид за Канарските Острови, Ла Палма Шпанија[[Spain]] * ''[[Sideritis candicans]]'' Aiton - ендемски вид за Мадеира, [[Bugio Island]] and [[Porto Santo Island]] * ''[[Sideritis cypria]]'' Post - ендемски вид за Кипар * ''[[Sideritis elica]]'' - ендемски вид за Родопите, Бугарија * ''[[Sideritis euboea]]'' Heldr - најден на островот [[Евбеја]] * ''[[Sideritis hyssopifolia]]'' L. - mountains of the [[Iberian Peninsula]] * ''[[Sideritis lanata]]'' L. - native to the [[Balkans]] - Bulgaria, Greece and parts of former Yugoslavia - and Turkey * ''[[Sideritis leucantha]]'' Cav. - endemic to Spain * ''[[Sideritis macrostachyos]]'' Poir. - endemic to the Canary Island of [[Tenerife]], Spain * ''[[Sideritis montana]]'' L. - native to [[Eurasia]] from Spain to China, as well as the [[Maghreb]] * ''[[Sideritis purpurea]]'' Talb. - found in western Greece, the [[Ionian Islands]] and [[Crete]] * ''[[Sideritis pusilla]]'' * ''[[Sideritis raiseri]]'' Boiss & Heldr - found in [[Mount Tomorr|Mount Tomori]], [[Albania]] * ''[[Sideritis romana]]'' L. - found in the [[Mediterranean]] * ''[[Sideritis scardica]]'' Gris. - ендемски за Шар Планина, го има од Косово, Македонија и Албанија. * ''[[Sideritis syriaca]]'' L., ''S. cretica'' Boiss, ''S. boissieri'' Magn. - found in Syria, Turkey and Crete and collectively known as Malotira ({{lang|el|Μαλοτήρα}}) * ''[[Sideritis theezans]]'' Boiss & Heldr - found in the [[Peloponnese]] Ботанистите наидуваат на тешкотии при именувањето и класификацијата на сортите ''Sideritis'' поради нивните суптилни разлики. Еден особено збунувачки случај е оној на ''S. angustifolia'' Lagasca и ''S. tragoriganum'' Lagasca. == Опис == Родот е составен од кратки (8–50&nbsp;см) ксерофитски подгрмушки или [[Зелјесто растение|билки]], едногодишни или повеќегодишни, кои растат на голема надморска височина (обично над 1000 мetri) со малку или без почва, често на површината на карпите. [[Соцветие|Цветот]] им е вертициластер. == Галерија == <gallery> Податотека:Sideritis_montana_Sturm23.jpg|[[Sideritis montana|''Sideritis montana'']] </gallery> == Употреба == [[Податотека:Greekmountaintea.jpg|лево|мини|Чај]] Во [[Албанија]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Македонија]] и [[Турција]], ''[[Sideritis scardica]]'', ''[[Sideritis clandestina]]'', ''[[Sideritis syriaca]]'', ''[[Sideritis perfoliata]]'' и разни други видови се користат како билки или за подготовка на билни чаеви или поради нивните ароматични својства во локалните кујни. Билниот чај најчесто се подготвува со [[декокт]], со варење на стебленцата, листовите и цветовите во тенџере со вода, а потоа често се служи со мед и лимон. Некои растенија од родот имаат историја на употреба во традиционалната билна медицина. Истражувања за потенцијалните ефекти се спроведени на универзитети во Холандија и на јужен Балкан каде што растението е автохтоно. Хемиските состојки вклучуваат дитерпеноиди и [[Флавоноид|флавоноиди]]. == Одгледување == ''Sideritis raeseri'' е најчесто одгледуваниот вид од овој род на растенија во Албанија, Бугарија, Грција и Македонија. Садењето се препорачува во текот на два периода (октомври-ноември или февруари-март на северната хемисфера), а собирањето во јули, кога е во полн цвет. Растението обично се суши пред употреба. == Наводи == == Надворешни врски == {{Commons category}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Железници (род)]] [[Категорија:Билни чаеви]] [[Категорија:Флора на Европа]] p0r4sqhbqrcpdjxg6nn8gxwi125oev6 5536256 5536254 2026-04-08T15:45:09Z Виолетова 1975 5536256 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Sideritis syriaca (Ironwort scan).jpg |image_caption = ''Sideritis syriaca'' |taxon = Sideritis |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = |subdivision = |synonyms = }} '''Железници''' ([[науч.]] ''Sideritis'') ― род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] познати по нивната употреба како хербален лек, најчесто во форма на [[билен чај]]. Тие се изобилни во медитеранските региони, на [[Балкански Полуостров|Балканот]], на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и [[Макаронезија]], но може да се најдат и во Централна Европа и умерена Азија. == Историја и етимологија == На грчки, „сидеритис“ ([[Грчки јазик|грчки]]: σιδηρίτης) може буквално да се преведе како „оној што е направен од железо“, па пттаму името на многу јазици. Растението им било познато на античките Грци, поточно на [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] и [[Теофраст]]. Иако Диоскорид опишува три [[Вид (биологија)|вида]], се смета дека само еден (веројатно ''S. scordioides'') припаѓа на ''Sideritis''. Во античко време, ''Sideritis'' бил генерички назив за растенија способни за лекување на рани предизвикани од железно оружје за време на битките. Сепак, други сметаат дека името произлегува од обликот на [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]], кое наликува на врвот на копје. == Таксономија == [[Податотека:Sideritis_scardica_IMG_4653.jpg|мини|''[[Sideritis scardica]]'']] Во 2002 година, молекуларно филогенетски истражувања откриле дека ''Sideritis'' и пет други рода се вградени во ''[[Stachys]]''. Ќе бидат потребни дополнителни студии пред да можат да се ревидираат овие два рода, и нивните најблиски роднини. Според некои извори, се препознаваат и се категоризираат до 319 различни видови, [[Подвид|подвидови]], екотипови, форми или сорти, вклучувајќи: * ''[[Sideritis barbellata]]'' Mend.-Heu. - ендемски вид за Канарските Острови, Ла Палма Шпанија[[Spain]] * ''[[Sideritis candicans]]'' Aiton - ендемски вид за Мадеира, [[Bugio Island]] and [[Porto Santo Island]] * ''[[Sideritis cypria]]'' Post - ендемски вид за Кипар * ''[[Sideritis elica]]'' - ендемски вид за Родопите, Бугарија * ''[[Sideritis euboea]]'' Heldr - најден на островот [[Евбеја]] * ''[[Sideritis hyssopifolia]]'' L. - mountains of the [[Iberian Peninsula]] * ''[[Sideritis lanata]]'' L. - native to the [[Balkans]] - Bulgaria, Greece and parts of former Yugoslavia - and Turkey * ''[[Sideritis leucantha]]'' Cav. - endemic to Spain * ''[[Sideritis macrostachyos]]'' Poir. - endemic to the Canary Island of [[Tenerife]], Spain * ''[[Sideritis montana]]'' L. - native to [[Eurasia]] from Spain to China, as well as the [[Maghreb]] * ''[[Sideritis purpurea]]'' Talb. - found in western Greece, the [[Ionian Islands]] and [[Crete]] * ''[[Sideritis pusilla]]'' * ''[[Sideritis raiseri]]'' Boiss & Heldr - found in [[Mount Tomorr|Mount Tomori]], [[Albania]] * ''[[Sideritis romana]]'' L. - found in the [[Mediterranean]] * ''[[Sideritis scardica]]'' Gris. - ендемски за Шар Планина, го има од Косово, Македонија и Албанија. * ''[[Sideritis syriaca]]'' L., ''S. cretica'' Boiss, ''S. boissieri'' Magn. - found in Syria, Turkey and Crete and collectively known as Malotira ({{lang|el|Μαλοτήρα}}) * ''[[Sideritis theezans]]'' Boiss & Heldr - found in the [[Peloponnese]] Ботанистите наидуваат на тешкотии при именувањето и класификацијата на сортите ''Sideritis'' поради нивните суптилни разлики. Еден особено збунувачки случај е оној на ''S. angustifolia'' Lagasca и ''S. tragoriganum'' Lagasca. == Опис == Родот е составен од кратки (8–50&nbsp;см) ксерофитски подгрмушки или [[Зелјесто растение|билки]], едногодишни или повеќегодишни, кои растат на голема надморска височина (обично над 1000 метри) со малку или без почва, често на површината на карпите. [[Соцветие|Цветовите]] се собрани во двоцветни до повеќецветни, густо збиени до раздалечени прешлени. Брактеоли отсуствуваат. Чашката е ѕвончевидна, со 10 ребра и со 5 запци, запците се еднакви помеѓу себе, или најгорниот забец е подолг во однос на останатите четири. Венчето е обично жолто, == Галерија == <gallery> Податотека:Sideritis_montana_Sturm23.jpg|[[Sideritis montana|''Sideritis montana'']] </gallery> == Употреба == [[Податотека:Greekmountaintea.jpg|лево|мини|Чај]] Во [[Албанија]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Македонија]] и [[Турција]], ''[[Sideritis scardica]]'', ''[[Sideritis clandestina]]'', ''[[Sideritis syriaca]]'', ''[[Sideritis perfoliata]]'' и разни други видови се користат како билки или за подготовка на билни чаеви или поради нивните ароматични својства во локалните кујни. Билниот чај најчесто се подготвува со [[декокт]], со варење на стебленцата, листовите и цветовите во тенџере со вода, а потоа често се служи со мед и лимон. Некои растенија од родот имаат историја на употреба во традиционалната билна медицина. Истражувања за потенцијалните ефекти се спроведени на универзитети во Холандија и на јужен Балкан каде што растението е автохтоно. Хемиските состојки вклучуваат дитерпеноиди и [[Флавоноид|флавоноиди]]. == Одгледување == ''Sideritis raeseri'' е најчесто одгледуваниот вид од овој род на растенија во Албанија, Бугарија, Грција и Македонија. Садењето се препорачува во текот на два периода (октомври-ноември или февруари-март на северната хемисфера), а собирањето во јули, кога е во полн цвет. Растението обично се суши пред употреба. == Наводи == == Надворешни врски == {{Commons category}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Железници (род)]] [[Категорија:Билни чаеви]] [[Категорија:Флора на Европа]] pnr36mzrrfcfhg6rf8eproztwn4u6me 5536258 5536256 2026-04-08T15:51:57Z Виолетова 1975 /* Опис */ 5536258 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Sideritis syriaca (Ironwort scan).jpg |image_caption = ''Sideritis syriaca'' |taxon = Sideritis |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = |subdivision = |synonyms = }} '''Железници''' ([[науч.]] ''Sideritis'') ― род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] познати по нивната употреба како хербален лек, најчесто во форма на [[билен чај]]. Тие се изобилни во медитеранските региони, на [[Балкански Полуостров|Балканот]], на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и [[Макаронезија]], но може да се најдат и во Централна Европа и умерена Азија. == Историја и етимологија == На грчки, „сидеритис“ ([[Грчки јазик|грчки]]: σιδηρίτης) може буквално да се преведе како „оној што е направен од железо“, па пттаму името на многу јазици. Растението им било познато на античките Грци, поточно на [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] и [[Теофраст]]. Иако Диоскорид опишува три [[Вид (биологија)|вида]], се смета дека само еден (веројатно ''S. scordioides'') припаѓа на ''Sideritis''. Во античко време, ''Sideritis'' бил генерички назив за растенија способни за лекување на рани предизвикани од железно оружје за време на битките. Сепак, други сметаат дека името произлегува од обликот на [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]], кое наликува на врвот на копје. == Таксономија == [[Податотека:Sideritis_scardica_IMG_4653.jpg|мини|''[[Sideritis scardica]]'']] Во 2002 година, молекуларно филогенетски истражувања откриле дека ''Sideritis'' и пет други рода се вградени во ''[[Stachys]]''. Ќе бидат потребни дополнителни студии пред да можат да се ревидираат овие два рода, и нивните најблиски роднини. Според некои извори, се препознаваат и се категоризираат до 319 различни видови, [[Подвид|подвидови]], екотипови, форми или сорти, вклучувајќи: * ''[[Sideritis barbellata]]'' Mend.-Heu. - ендемски вид за Канарските Острови, Ла Палма Шпанија[[Spain]] * ''[[Sideritis candicans]]'' Aiton - ендемски вид за Мадеира, [[Bugio Island]] and [[Porto Santo Island]] * ''[[Sideritis cypria]]'' Post - ендемски вид за Кипар * ''[[Sideritis elica]]'' - ендемски вид за Родопите, Бугарија * ''[[Sideritis euboea]]'' Heldr - најден на островот [[Евбеја]] * ''[[Sideritis hyssopifolia]]'' L. - mountains of the [[Iberian Peninsula]] * ''[[Sideritis lanata]]'' L. - native to the [[Balkans]] - Bulgaria, Greece and parts of former Yugoslavia - and Turkey * ''[[Sideritis leucantha]]'' Cav. - endemic to Spain * ''[[Sideritis macrostachyos]]'' Poir. - endemic to the Canary Island of [[Tenerife]], Spain * ''[[Sideritis montana]]'' L. - native to [[Eurasia]] from Spain to China, as well as the [[Maghreb]] * ''[[Sideritis purpurea]]'' Talb. - found in western Greece, the [[Ionian Islands]] and [[Crete]] * ''[[Sideritis pusilla]]'' * ''[[Sideritis raiseri]]'' Boiss & Heldr - found in [[Mount Tomorr|Mount Tomori]], [[Albania]] * ''[[Sideritis romana]]'' L. - found in the [[Mediterranean]] * ''[[Sideritis scardica]]'' Gris. - ендемски за Шар Планина, го има од Косово, Македонија и Албанија. * ''[[Sideritis syriaca]]'' L., ''S. cretica'' Boiss, ''S. boissieri'' Magn. - found in Syria, Turkey and Crete and collectively known as Malotira ({{lang|el|Μαλοτήρα}}) * ''[[Sideritis theezans]]'' Boiss & Heldr - found in the [[Peloponnese]] Ботанистите наидуваат на тешкотии при именувањето и класификацијата на сортите ''Sideritis'' поради нивните суптилни разлики. Еден особено збунувачки случај е оној на ''S. angustifolia'' Lagasca и ''S. tragoriganum'' Lagasca. == Опис == Родот е составен од кратки (8–50&nbsp;см) ксерофитски подгрмушки или [[Зелјесто растение|билки]], едногодишни или повеќегодишни, кои растат на голема надморска височина (обично над 1000 метри) со малку или без почва, често на површината на карпите. [[Соцветие|Цветовите]] се собрани во двоцветни до повеќецветни, густо збиени до раздалечени прешлени. Брактеоли отсуствуваат. Чашката е ѕвончевидна, со 10 ребра и со 5 запци, запците се еднакви помеѓу себе, или најгорниот забец е подолг во однос на останатите четири. Венчето е обично жолто, прашниците се четири, скриени во венечната трубичка.<ref name=":0">Владо Матевски: ФЛора на РС Македонија, том 2, свеска 2, стр. 231-232 МАНУ, Скопје, 2021</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Sideritis_montana_Sturm23.jpg|[[Sideritis montana|''Sideritis montana'']] </gallery> == Употреба == [[Податотека:Greekmountaintea.jpg|лево|мини|Чај]] Во [[Албанија]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Македонија]] и [[Турција]], ''[[Sideritis scardica]]'', ''[[Sideritis clandestina]]'', ''[[Sideritis syriaca]]'', ''[[Sideritis perfoliata]]'' и разни други видови се користат како билки или за подготовка на билни чаеви или поради нивните ароматични својства во локалните кујни. Билниот чај најчесто се подготвува со [[декокт]], со варење на стебленцата, листовите и цветовите во тенџере со вода, а потоа често се служи со мед и лимон. Некои растенија од родот имаат историја на употреба во традиционалната билна медицина. Истражувања за потенцијалните ефекти се спроведени на универзитети во Холандија и на јужен Балкан каде што растението е автохтоно. Хемиските состојки вклучуваат дитерпеноиди и [[Флавоноид|флавоноиди]]. == Одгледување == ''Sideritis raeseri'' е најчесто одгледуваниот вид од овој род на растенија во Албанија, Бугарија, Грција и Македонија. Садењето се препорачува во текот на два периода (октомври-ноември или февруари-март на северната хемисфера), а собирањето во јули, кога е во полн цвет. Растението обично се суши пред употреба. == Наводи == == Надворешни врски == {{Commons category}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Железници (род)]] [[Категорија:Билни чаеви]] [[Категорија:Флора на Европа]] 094mc53u8ab6zc6g4mc0xjnie229rcu 5536260 5536258 2026-04-08T15:58:53Z Виолетова 1975 /* Одгледување */ 5536260 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Sideritis syriaca (Ironwort scan).jpg |image_caption = ''Sideritis syriaca'' |taxon = Sideritis |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = |subdivision = |synonyms = }} '''Железници''' ([[науч.]] ''Sideritis'') ― род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] познати по нивната употреба како хербален лек, најчесто во форма на [[билен чај]]. Тие се изобилни во медитеранските региони, на [[Балкански Полуостров|Балканот]], на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и [[Макаронезија]], но може да се најдат и во Централна Европа и умерена Азија. == Историја и етимологија == На грчки, „сидеритис“ ([[Грчки јазик|грчки]]: σιδηρίτης) може буквално да се преведе како „оној што е направен од железо“, па пттаму името на многу јазици. Растението им било познато на античките Грци, поточно на [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] и [[Теофраст]]. Иако Диоскорид опишува три [[Вид (биологија)|вида]], се смета дека само еден (веројатно ''S. scordioides'') припаѓа на ''Sideritis''. Во античко време, ''Sideritis'' бил генерички назив за растенија способни за лекување на рани предизвикани од железно оружје за време на битките. Сепак, други сметаат дека името произлегува од обликот на [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]], кое наликува на врвот на копје. == Таксономија == [[Податотека:Sideritis_scardica_IMG_4653.jpg|мини|''[[Sideritis scardica]]'']] Во 2002 година, молекуларно филогенетски истражувања откриле дека ''Sideritis'' и пет други рода се вградени во ''[[Stachys]]''. Ќе бидат потребни дополнителни студии пред да можат да се ревидираат овие два рода, и нивните најблиски роднини. Според некои извори, се препознаваат и се категоризираат до 319 различни видови, [[Подвид|подвидови]], екотипови, форми или сорти, вклучувајќи: * ''[[Sideritis barbellata]]'' Mend.-Heu. - ендемски вид за Канарските Острови, Ла Палма Шпанија * ''[[Sideritis candicans]]'' Aiton - ендемски вид за Мадеира, Бужиу и Порто Санто. * ''[[Sideritis cypria]]'' Post - ендемски вид за Кипар * ''[[Sideritis elica]]'' - ендемски вид за Родопите, Бугарија * ''[[Sideritis euboea]]'' Heldr - најден на островот [[Евбеја]] * ''[[Sideritis hyssopifolia]]'' L. - го има на [[Пиринејски Полуостров]] * ''[[Sideritis lanata]]'' L. - потекнува од [[Балкански Полуостров|Балкан]] * ''[[Sideritis leucantha]]'' Cav. - ендемски вид за [[Шпанија]] * ''[[Sideritis macrostachyos]]'' Poir. - ендемски вид за [[Тенерифе]] * ''[[Sideritis montana]]'' L. - потекнува од [[Евроазија]], од [[Шпанија]] до [[Кина]] * ''[[Sideritis purpurea]]'' Talb. - го има во [[Грција]] и [[Крит]] * ''[[Sideritis pusilla]]'' * ''[[Sideritis raiseri]]'' Boiss & Heldr - најден на планината Томор во Албанија * ''[[Sideritis romana]]'' L. - го има околу Медитеранот * ''[[Sideritis scardica]]'' Gris. - ендемски за [[Шар Планина]], го има од Косово, Македонија и Албанија. * ''[[Sideritis syriaca]]'' L., ''S. cretica'' Boiss, ''S. boissieri'' Magn. - најден во Сирија, Турција, Крит * ''[[Sideritis theezans]]'' Boiss & Heldr - најден на Пелопонез Ботанистите наидуваат на тешкотии при именувањето и класификацијата на сортите ''Sideritis'' поради нивните суптилни разлики. Еден особено збунувачки случај е оној на ''S. angustifolia'' Lagasca и ''S. tragoriganum'' Lagasca. == Опис == Родот е составен од кратки (8–50&nbsp;см) ксерофитски подгрмушки или [[Зелјесто растение|билки]], едногодишни или повеќегодишни, кои растат на голема надморска височина (обично над 1000 метри) со малку или без почва, често на површината на карпите. [[Соцветие|Цветовите]] се собрани во двоцветни до повеќецветни, густо збиени до раздалечени прешлени. Брактеоли отсуствуваат. Чашката е ѕвончевидна, со 10 ребра и со 5 запци, запците се еднакви помеѓу себе, или најгорниот забец е подолг во однос на останатите четири. Венчето е обично жолто, прашниците се четири, скриени во венечната трубичка.<ref name=":0">Владо Матевски: ФЛора на РС Македонија, том 2, свеска 2, стр. 235 МАНУ, Скопје, 2021</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Sideritis_montana_Sturm23.jpg|[[Sideritis montana|''Sideritis montana'']] </gallery> == Употреба == [[Податотека:Greekmountaintea.jpg|лево|мини|Чај]] Во [[Албанија]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Македонија]] и [[Турција]], ''[[Sideritis scardica]]'', ''[[Sideritis clandestina]]'', ''[[Sideritis syriaca]]'', ''[[Sideritis perfoliata]]'' и разни други видови се користат како билки или за подготовка на билни чаеви или поради нивните ароматични својства во локалните кујни. Билниот чај најчесто се подготвува со [[декокт]], со варење на стебленцата, листовите и цветовите во тенџере со вода, а потоа често се служи со мед и лимон. Некои растенија од родот имаат историја на употреба во традиционалната билна медицина. Истражувања за потенцијалните ефекти се спроведени на универзитети во Холандија и на јужен Балкан каде што растението е автохтоно. Хемиските состојки вклучуваат дитерпеноиди и [[Флавоноид|флавоноиди]]. == Одгледување == ''Sideritis raeseri'' е најчесто одгледуваниот вид од овој род на растенија во Албанија, Бугарија, Грција и Македонија. Садењето се препорачува во текот на два периода (октомври-ноември или февруари-март на северната хемисфера), а собирањето во јули, кога е во полн цвет. Растението обично се суши пред употреба. == Наводи == == Надворешни врски == {{Commons category}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Железници (род)]] [[Категорија:Билни чаеви]] [[Категорија:Флора на Европа]] 1q0zwf3tesnwajffxiv689x1mmng5f6 5536261 5536260 2026-04-08T16:05:12Z Виолетова 1975 /* Таксономија */ 5536261 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Sideritis syriaca (Ironwort scan).jpg |image_caption = ''Sideritis syriaca'' |taxon = Sideritis |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = |subdivision = |synonyms = }} '''Железници''' ([[науч.]] ''Sideritis'') ― род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] познати по нивната употреба како хербален лек, најчесто во форма на [[билен чај]], и често се нарекуваат само „планински чај“. Тие се изобилни во медитеранските региони, на [[Балкански Полуостров|Балканот]], на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и [[Макаронезија]], но може да се најдат и во Централна Европа и умерена Азија. == Историја и етимологија == На грчки, „сидеритис“ ([[Грчки јазик|грчки]]: σιδηρίτης) може буквално да се преведе како „оној што е направен од железо“, па пттаму името на многу јазици. Растението им било познато на античките Грци, поточно на [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] и [[Теофраст]]. Иако Диоскорид опишува три [[Вид (биологија)|вида]], се смета дека само еден (веројатно ''S. scordioides'') припаѓа на ''Sideritis''. Во античко време, ''Sideritis'' бил генерички назив за растенија способни за лекување на рани предизвикани од железно оружје за време на битките. Сепак, други сметаат дека името произлегува од обликот на [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]], кое наликува на врвот на копје. == Таксономија == [[Податотека:Sideritis_scardica_IMG_4653.jpg|мини|''[[Sideritis scardica]]'']] Во 2002 година, молекуларно филогенетски истражувања откриле дека ''Sideritis'' и пет други рода се вградени во ''[[Stachys]]''. Ќе бидат потребни дополнителни студии пред да можат да се ревидираат овие два рода, и нивните најблиски роднини. Според некои извори, се препознаваат и се категоризираат до 319 различни видови, [[Подвид|подвидови]], екотипови, форми или сорти, вклучувајќи: * ''[[Sideritis barbellata]]'' Mend.-Heu. - ендемски вид за Канарските Острови, Ла Палма Шпанија * ''[[Sideritis candicans]]'' Aiton - ендемски вид за Мадеира, Бужиу и Порто Санто. * ''[[Sideritis curvidens]]'' - го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis cypria]]'' Post - ендемски вид за Кипар * ''[[Sideritis elica]]'' - ендемски вид за Родопите, Бугарија * ''[[Sideritis euboea]]'' Heldr - најден на островот [[Евбеја]] * ''[[Sideritis hyssopifolia]]'' L. - го има на [[Пиринејски Полуостров]] * ''[[Sideritis lanata]]'' L. - потекнува од [[Балкански Полуостров|Балкан]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis leucantha]]'' Cav. - ендемски вид за [[Шпанија]] * ''[[Sideritis macrostachyos]]'' Poir. - ендемски вид за [[Тенерифе]] * ''[[Sideritis montana]]'' L. - потекнува од [[Евроазија]], од [[Шпанија]] до [[Кина]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideris perfoliata]]'' - го има во [[Македонија]] подвидот subsp. ''athoa'' * ''[[Sideritis purpurea]]'' Talb. - го има во [[Грција]] и [[Крит]] * ''[[Sideritis pusilla]]'' * ''[[Sideritis raiseri]]'' Boiss & Heldr - најден на планината Томор во [[Албанија]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis romana]]'' L. - го има околу [[Медитеран|Медитеранот]] * ''[[Sideritis scardica]]'' Gris. - ендемски за [[Шар Планина]], го има од [[Косово]], [[Македонија]] и [[Албанија]]. * ''[[Sideritis syriaca]]'' L., ''S. cretica'' Boiss, ''S. boissieri'' Magn. - најден во [[Сирија]], [[Турција]], [[Крит]] * ''[[Sideritis theezans]]'' Boiss & Heldr - најден на [[Пелопонез]] Ботанистите наидуваат на тешкотии при именувањето и класификацијата на сортите ''Sideritis'' поради нивните суптилни разлики. Еден особено збунувачки случај е оној на ''S. angustifolia'' Lagasca и ''S. tragoriganum'' Lagasca. == Опис == Родот е составен од кратки (8–50&nbsp;см) ксерофитски подгрмушки или [[Зелјесто растение|билки]], едногодишни или повеќегодишни, кои растат на голема надморска височина (обично над 1000 метри) со малку или без почва, често на површината на карпите. [[Соцветие|Цветовите]] се собрани во двоцветни до повеќецветни, густо збиени до раздалечени прешлени. Брактеоли отсуствуваат. Чашката е ѕвончевидна, со 10 ребра и со 5 запци, запците се еднакви помеѓу себе, или најгорниот забец е подолг во однос на останатите четири. Венчето е обично жолто, прашниците се четири, скриени во венечната трубичка.<ref name=":0">Владо Матевски: ФЛора на РС Македонија, том 2, свеска 2, стр. 235 МАНУ, Скопје, 2021</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Sideritis_montana_Sturm23.jpg|[[Sideritis montana|''Sideritis montana'']] </gallery> == Употреба == [[Податотека:Greekmountaintea.jpg|лево|мини|Чај]] Во [[Албанија]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Македонија]] и [[Турција]], ''[[Sideritis scardica]]'', ''[[Sideritis clandestina]]'', ''[[Sideritis syriaca]]'', ''[[Sideritis perfoliata]]'' и разни други видови се користат како билки или за подготовка на билни чаеви или поради нивните ароматични својства во локалните кујни. Билниот чај најчесто се подготвува со [[декокт]], со варење на стебленцата, листовите и цветовите во тенџере со вода, а потоа често се служи со мед и лимон. Некои растенија од родот имаат историја на употреба во традиционалната билна медицина. Истражувања за потенцијалните ефекти се спроведени на универзитети во Холандија и на јужен Балкан каде што растението е автохтоно. Хемиските состојки вклучуваат дитерпеноиди и [[Флавоноид|флавоноиди]]. == Одгледување == ''Sideritis raeseri'' е најчесто одгледуваниот вид од овој род на растенија во Албанија, Бугарија, Грција и Македонија. Садењето се препорачува во текот на два периода (октомври-ноември или февруари-март на северната хемисфера), а собирањето во јули, кога е во полн цвет. Растението обично се суши пред употреба. == Наводи == == Надворешни врски == {{Commons category}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Железници (род)]] [[Категорија:Билни чаеви]] [[Категорија:Флора на Европа]] gz4tmpq1suaaqfki255lvr1rh8zm0xl 5536262 5536261 2026-04-08T16:06:11Z Виолетова 1975 /* Историја и етимологија */ 5536262 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Sideritis syriaca (Ironwort scan).jpg |image_caption = ''Sideritis syriaca'' |taxon = Sideritis |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = |subdivision = |synonyms = }} '''Железници''' ([[науч.]] ''Sideritis'') ― род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] познати по нивната употреба како хербален лек, најчесто во форма на [[билен чај]], и често се нарекуваат само „планински чај“. Тие се изобилни во медитеранските региони, на [[Балкански Полуостров|Балканот]], на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и [[Макаронезија]], но може да се најдат и во Централна Европа и умерена Азија. == Историја и етимологија == На грчки, „сидеритис“ ([[Грчки јазик|грчки]]: σιδηρίτης) може буквално да се преведе како „оној што е направен од железо“, па пттаму името на многу јазици. Растението им било познато на античките Грци, поточно на [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] и [[Теофраст]].<ref>{{cite web|url=http://www.aspropotamos.org/ecology.htm|title=οικολογια ασπροποταμος|publisher=Aspropotamos.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630185145/http://www.aspropotamos.org/ecology.htm|archive-date=2012-06-30|access-date=2013-11-30|url-status=dead}}</ref> Иако Диоскорид опишува три [[Вид (биологија)|вида]], се смета дека само еден (веројатно ''S. scordioides'') припаѓа на ''Sideritis''. Во античко време, ''Sideritis'' бил генерички назив за растенија способни за лекување на рани предизвикани од железно оружје за време на битките. Сепак, други сметаат дека името произлегува од обликот на [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]], кое наликува на врвот на копје. == Таксономија == [[Податотека:Sideritis_scardica_IMG_4653.jpg|мини|''[[Sideritis scardica]]'']] Во 2002 година, молекуларно филогенетски истражувања откриле дека ''Sideritis'' и пет други рода се вградени во ''[[Stachys]]''. Ќе бидат потребни дополнителни студии пред да можат да се ревидираат овие два рода, и нивните најблиски роднини. Според некои извори, се препознаваат и се категоризираат до 319 различни видови, [[Подвид|подвидови]], екотипови, форми или сорти, вклучувајќи: * ''[[Sideritis barbellata]]'' Mend.-Heu. - ендемски вид за Канарските Острови, Ла Палма Шпанија * ''[[Sideritis candicans]]'' Aiton - ендемски вид за Мадеира, Бужиу и Порто Санто. * ''[[Sideritis curvidens]]'' - го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis cypria]]'' Post - ендемски вид за Кипар * ''[[Sideritis elica]]'' - ендемски вид за Родопите, Бугарија * ''[[Sideritis euboea]]'' Heldr - најден на островот [[Евбеја]] * ''[[Sideritis hyssopifolia]]'' L. - го има на [[Пиринејски Полуостров]] * ''[[Sideritis lanata]]'' L. - потекнува од [[Балкански Полуостров|Балкан]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis leucantha]]'' Cav. - ендемски вид за [[Шпанија]] * ''[[Sideritis macrostachyos]]'' Poir. - ендемски вид за [[Тенерифе]] * ''[[Sideritis montana]]'' L. - потекнува од [[Евроазија]], од [[Шпанија]] до [[Кина]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideris perfoliata]]'' - го има во [[Македонија]] подвидот subsp. ''athoa'' * ''[[Sideritis purpurea]]'' Talb. - го има во [[Грција]] и [[Крит]] * ''[[Sideritis pusilla]]'' * ''[[Sideritis raiseri]]'' Boiss & Heldr - најден на планината Томор во [[Албанија]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis romana]]'' L. - го има околу [[Медитеран|Медитеранот]] * ''[[Sideritis scardica]]'' Gris. - ендемски за [[Шар Планина]], го има од [[Косово]], [[Македонија]] и [[Албанија]]. * ''[[Sideritis syriaca]]'' L., ''S. cretica'' Boiss, ''S. boissieri'' Magn. - најден во [[Сирија]], [[Турција]], [[Крит]] * ''[[Sideritis theezans]]'' Boiss & Heldr - најден на [[Пелопонез]] Ботанистите наидуваат на тешкотии при именувањето и класификацијата на сортите ''Sideritis'' поради нивните суптилни разлики. Еден особено збунувачки случај е оној на ''S. angustifolia'' Lagasca и ''S. tragoriganum'' Lagasca. == Опис == Родот е составен од кратки (8–50&nbsp;см) ксерофитски подгрмушки или [[Зелјесто растение|билки]], едногодишни или повеќегодишни, кои растат на голема надморска височина (обично над 1000 метри) со малку или без почва, често на површината на карпите. [[Соцветие|Цветовите]] се собрани во двоцветни до повеќецветни, густо збиени до раздалечени прешлени. Брактеоли отсуствуваат. Чашката е ѕвончевидна, со 10 ребра и со 5 запци, запците се еднакви помеѓу себе, или најгорниот забец е подолг во однос на останатите четири. Венчето е обично жолто, прашниците се четири, скриени во венечната трубичка.<ref name=":0">Владо Матевски: ФЛора на РС Македонија, том 2, свеска 2, стр. 235 МАНУ, Скопје, 2021</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Sideritis_montana_Sturm23.jpg|[[Sideritis montana|''Sideritis montana'']] </gallery> == Употреба == [[Податотека:Greekmountaintea.jpg|лево|мини|Чај]] Во [[Албанија]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Македонија]] и [[Турција]], ''[[Sideritis scardica]]'', ''[[Sideritis clandestina]]'', ''[[Sideritis syriaca]]'', ''[[Sideritis perfoliata]]'' и разни други видови се користат како билки или за подготовка на билни чаеви или поради нивните ароматични својства во локалните кујни. Билниот чај најчесто се подготвува со [[декокт]], со варење на стебленцата, листовите и цветовите во тенџере со вода, а потоа често се служи со мед и лимон. Некои растенија од родот имаат историја на употреба во традиционалната билна медицина. Истражувања за потенцијалните ефекти се спроведени на универзитети во Холандија и на јужен Балкан каде што растението е автохтоно. Хемиските состојки вклучуваат дитерпеноиди и [[Флавоноид|флавоноиди]]. == Одгледување == ''Sideritis raeseri'' е најчесто одгледуваниот вид од овој род на растенија во Албанија, Бугарија, Грција и Македонија. Садењето се препорачува во текот на два периода (октомври-ноември или февруари-март на северната хемисфера), а собирањето во јули, кога е во полн цвет. Растението обично се суши пред употреба. == Наводи == == Надворешни врски == {{Commons category}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Железници (род)]] [[Категорија:Билни чаеви]] [[Категорија:Флора на Европа]] f1zq95pr2olizd0h12tsv3mvyvqzzo4 5536263 5536262 2026-04-08T16:06:33Z Виолетова 1975 /* Наводи */ 5536263 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Sideritis syriaca (Ironwort scan).jpg |image_caption = ''Sideritis syriaca'' |taxon = Sideritis |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = |subdivision = |synonyms = }} '''Железници''' ([[науч.]] ''Sideritis'') ― род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] познати по нивната употреба како хербален лек, најчесто во форма на [[билен чај]], и често се нарекуваат само „планински чај“. Тие се изобилни во медитеранските региони, на [[Балкански Полуостров|Балканот]], на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и [[Макаронезија]], но може да се најдат и во Централна Европа и умерена Азија. == Историја и етимологија == На грчки, „сидеритис“ ([[Грчки јазик|грчки]]: σιδηρίτης) може буквално да се преведе како „оној што е направен од железо“, па пттаму името на многу јазици. Растението им било познато на античките Грци, поточно на [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] и [[Теофраст]].<ref>{{cite web|url=http://www.aspropotamos.org/ecology.htm|title=οικολογια ασπροποταμος|publisher=Aspropotamos.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630185145/http://www.aspropotamos.org/ecology.htm|archive-date=2012-06-30|access-date=2013-11-30|url-status=dead}}</ref> Иако Диоскорид опишува три [[Вид (биологија)|вида]], се смета дека само еден (веројатно ''S. scordioides'') припаѓа на ''Sideritis''. Во античко време, ''Sideritis'' бил генерички назив за растенија способни за лекување на рани предизвикани од железно оружје за време на битките. Сепак, други сметаат дека името произлегува од обликот на [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]], кое наликува на врвот на копје. == Таксономија == [[Податотека:Sideritis_scardica_IMG_4653.jpg|мини|''[[Sideritis scardica]]'']] Во 2002 година, молекуларно филогенетски истражувања откриле дека ''Sideritis'' и пет други рода се вградени во ''[[Stachys]]''. Ќе бидат потребни дополнителни студии пред да можат да се ревидираат овие два рода, и нивните најблиски роднини. Според некои извори, се препознаваат и се категоризираат до 319 различни видови, [[Подвид|подвидови]], екотипови, форми или сорти, вклучувајќи: * ''[[Sideritis barbellata]]'' Mend.-Heu. - ендемски вид за Канарските Острови, Ла Палма Шпанија * ''[[Sideritis candicans]]'' Aiton - ендемски вид за Мадеира, Бужиу и Порто Санто. * ''[[Sideritis curvidens]]'' - го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis cypria]]'' Post - ендемски вид за Кипар * ''[[Sideritis elica]]'' - ендемски вид за Родопите, Бугарија * ''[[Sideritis euboea]]'' Heldr - најден на островот [[Евбеја]] * ''[[Sideritis hyssopifolia]]'' L. - го има на [[Пиринејски Полуостров]] * ''[[Sideritis lanata]]'' L. - потекнува од [[Балкански Полуостров|Балкан]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis leucantha]]'' Cav. - ендемски вид за [[Шпанија]] * ''[[Sideritis macrostachyos]]'' Poir. - ендемски вид за [[Тенерифе]] * ''[[Sideritis montana]]'' L. - потекнува од [[Евроазија]], од [[Шпанија]] до [[Кина]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideris perfoliata]]'' - го има во [[Македонија]] подвидот subsp. ''athoa'' * ''[[Sideritis purpurea]]'' Talb. - го има во [[Грција]] и [[Крит]] * ''[[Sideritis pusilla]]'' * ''[[Sideritis raiseri]]'' Boiss & Heldr - најден на планината Томор во [[Албанија]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis romana]]'' L. - го има околу [[Медитеран|Медитеранот]] * ''[[Sideritis scardica]]'' Gris. - ендемски за [[Шар Планина]], го има од [[Косово]], [[Македонија]] и [[Албанија]]. * ''[[Sideritis syriaca]]'' L., ''S. cretica'' Boiss, ''S. boissieri'' Magn. - најден во [[Сирија]], [[Турција]], [[Крит]] * ''[[Sideritis theezans]]'' Boiss & Heldr - најден на [[Пелопонез]] Ботанистите наидуваат на тешкотии при именувањето и класификацијата на сортите ''Sideritis'' поради нивните суптилни разлики. Еден особено збунувачки случај е оној на ''S. angustifolia'' Lagasca и ''S. tragoriganum'' Lagasca. == Опис == Родот е составен од кратки (8–50&nbsp;см) ксерофитски подгрмушки или [[Зелјесто растение|билки]], едногодишни или повеќегодишни, кои растат на голема надморска височина (обично над 1000 метри) со малку или без почва, често на површината на карпите. [[Соцветие|Цветовите]] се собрани во двоцветни до повеќецветни, густо збиени до раздалечени прешлени. Брактеоли отсуствуваат. Чашката е ѕвончевидна, со 10 ребра и со 5 запци, запците се еднакви помеѓу себе, или најгорниот забец е подолг во однос на останатите четири. Венчето е обично жолто, прашниците се четири, скриени во венечната трубичка.<ref name=":0">Владо Матевски: ФЛора на РС Македонија, том 2, свеска 2, стр. 235 МАНУ, Скопје, 2021</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Sideritis_montana_Sturm23.jpg|[[Sideritis montana|''Sideritis montana'']] </gallery> == Употреба == [[Податотека:Greekmountaintea.jpg|лево|мини|Чај]] Во [[Албанија]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Македонија]] и [[Турција]], ''[[Sideritis scardica]]'', ''[[Sideritis clandestina]]'', ''[[Sideritis syriaca]]'', ''[[Sideritis perfoliata]]'' и разни други видови се користат како билки или за подготовка на билни чаеви или поради нивните ароматични својства во локалните кујни. Билниот чај најчесто се подготвува со [[декокт]], со варење на стебленцата, листовите и цветовите во тенџере со вода, а потоа често се служи со мед и лимон. Некои растенија од родот имаат историја на употреба во традиционалната билна медицина. Истражувања за потенцијалните ефекти се спроведени на универзитети во Холандија и на јужен Балкан каде што растението е автохтоно. Хемиските состојки вклучуваат дитерпеноиди и [[Флавоноид|флавоноиди]]. == Одгледување == ''Sideritis raeseri'' е најчесто одгледуваниот вид од овој род на растенија во Албанија, Бугарија, Грција и Македонија. Садењето се препорачува во текот на два периода (октомври-ноември или февруари-март на северната хемисфера), а собирањето во јули, кога е во полн цвет. Растението обично се суши пред употреба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Железници (род)]] [[Категорија:Билни чаеви]] [[Категорија:Флора на Европа]] k18emc9x0qw21ggo60nbrazhwopdk4c 5536264 5536263 2026-04-08T16:06:51Z Виолетова 1975 /* Надворешни врски */ 5536264 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Sideritis syriaca (Ironwort scan).jpg |image_caption = ''Sideritis syriaca'' |taxon = Sideritis |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = |subdivision = |synonyms = }} '''Железници''' ([[науч.]] ''Sideritis'') ― род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] познати по нивната употреба како хербален лек, најчесто во форма на [[билен чај]], и често се нарекуваат само „планински чај“. Тие се изобилни во медитеранските региони, на [[Балкански Полуостров|Балканот]], на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и [[Макаронезија]], но може да се најдат и во Централна Европа и умерена Азија. == Историја и етимологија == На грчки, „сидеритис“ ([[Грчки јазик|грчки]]: σιδηρίτης) може буквално да се преведе како „оној што е направен од железо“, па пттаму името на многу јазици. Растението им било познато на античките Грци, поточно на [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] и [[Теофраст]].<ref>{{cite web|url=http://www.aspropotamos.org/ecology.htm|title=οικολογια ασπροποταμος|publisher=Aspropotamos.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630185145/http://www.aspropotamos.org/ecology.htm|archive-date=2012-06-30|access-date=2013-11-30|url-status=dead}}</ref> Иако Диоскорид опишува три [[Вид (биологија)|вида]], се смета дека само еден (веројатно ''S. scordioides'') припаѓа на ''Sideritis''. Во античко време, ''Sideritis'' бил генерички назив за растенија способни за лекување на рани предизвикани од железно оружје за време на битките. Сепак, други сметаат дека името произлегува од обликот на [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]], кое наликува на врвот на копје. == Таксономија == [[Податотека:Sideritis_scardica_IMG_4653.jpg|мини|''[[Sideritis scardica]]'']] Во 2002 година, молекуларно филогенетски истражувања откриле дека ''Sideritis'' и пет други рода се вградени во ''[[Stachys]]''. Ќе бидат потребни дополнителни студии пред да можат да се ревидираат овие два рода, и нивните најблиски роднини. Според некои извори, се препознаваат и се категоризираат до 319 различни видови, [[Подвид|подвидови]], екотипови, форми или сорти, вклучувајќи: * ''[[Sideritis barbellata]]'' Mend.-Heu. - ендемски вид за Канарските Острови, Ла Палма Шпанија * ''[[Sideritis candicans]]'' Aiton - ендемски вид за Мадеира, Бужиу и Порто Санто. * ''[[Sideritis curvidens]]'' - го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis cypria]]'' Post - ендемски вид за Кипар * ''[[Sideritis elica]]'' - ендемски вид за Родопите, Бугарија * ''[[Sideritis euboea]]'' Heldr - најден на островот [[Евбеја]] * ''[[Sideritis hyssopifolia]]'' L. - го има на [[Пиринејски Полуостров]] * ''[[Sideritis lanata]]'' L. - потекнува од [[Балкански Полуостров|Балкан]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis leucantha]]'' Cav. - ендемски вид за [[Шпанија]] * ''[[Sideritis macrostachyos]]'' Poir. - ендемски вид за [[Тенерифе]] * ''[[Sideritis montana]]'' L. - потекнува од [[Евроазија]], од [[Шпанија]] до [[Кина]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideris perfoliata]]'' - го има во [[Македонија]] подвидот subsp. ''athoa'' * ''[[Sideritis purpurea]]'' Talb. - го има во [[Грција]] и [[Крит]] * ''[[Sideritis pusilla]]'' * ''[[Sideritis raiseri]]'' Boiss & Heldr - најден на планината Томор во [[Албанија]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis romana]]'' L. - го има околу [[Медитеран|Медитеранот]] * ''[[Sideritis scardica]]'' Gris. - ендемски за [[Шар Планина]], го има од [[Косово]], [[Македонија]] и [[Албанија]]. * ''[[Sideritis syriaca]]'' L., ''S. cretica'' Boiss, ''S. boissieri'' Magn. - најден во [[Сирија]], [[Турција]], [[Крит]] * ''[[Sideritis theezans]]'' Boiss & Heldr - најден на [[Пелопонез]] Ботанистите наидуваат на тешкотии при именувањето и класификацијата на сортите ''Sideritis'' поради нивните суптилни разлики. Еден особено збунувачки случај е оној на ''S. angustifolia'' Lagasca и ''S. tragoriganum'' Lagasca. == Опис == Родот е составен од кратки (8–50&nbsp;см) ксерофитски подгрмушки или [[Зелјесто растение|билки]], едногодишни или повеќегодишни, кои растат на голема надморска височина (обично над 1000 метри) со малку или без почва, често на површината на карпите. [[Соцветие|Цветовите]] се собрани во двоцветни до повеќецветни, густо збиени до раздалечени прешлени. Брактеоли отсуствуваат. Чашката е ѕвончевидна, со 10 ребра и со 5 запци, запците се еднакви помеѓу себе, или најгорниот забец е подолг во однос на останатите четири. Венчето е обично жолто, прашниците се четири, скриени во венечната трубичка.<ref name=":0">Владо Матевски: ФЛора на РС Македонија, том 2, свеска 2, стр. 235 МАНУ, Скопје, 2021</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Sideritis_montana_Sturm23.jpg|[[Sideritis montana|''Sideritis montana'']] </gallery> == Употреба == [[Податотека:Greekmountaintea.jpg|лево|мини|Чај]] Во [[Албанија]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Македонија]] и [[Турција]], ''[[Sideritis scardica]]'', ''[[Sideritis clandestina]]'', ''[[Sideritis syriaca]]'', ''[[Sideritis perfoliata]]'' и разни други видови се користат како билки или за подготовка на билни чаеви или поради нивните ароматични својства во локалните кујни. Билниот чај најчесто се подготвува со [[декокт]], со варење на стебленцата, листовите и цветовите во тенџере со вода, а потоа често се служи со мед и лимон. Некои растенија од родот имаат историја на употреба во традиционалната билна медицина. Истражувања за потенцијалните ефекти се спроведени на универзитети во Холандија и на јужен Балкан каде што растението е автохтоно. Хемиските состојки вклучуваат дитерпеноиди и [[Флавоноид|флавоноиди]]. == Одгледување == ''Sideritis raeseri'' е најчесто одгледуваниот вид од овој род на растенија во Албанија, Бугарија, Грција и Македонија. Садењето се препорачува во текот на два периода (октомври-ноември или февруари-март на северната хемисфера), а собирањето во јули, кога е во полн цвет. Растението обично се суши пред употреба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Железници (род)]] [[Категорија:Билни чаеви]] [[Категорија:Флора на Европа]] 1pur2zfrctj6oi6l0cw09fmdlnoo1jy 5536265 5536264 2026-04-08T16:07:27Z Виолетова 1975 /* Надворешни врски */ 5536265 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Sideritis syriaca (Ironwort scan).jpg |image_caption = ''Sideritis syriaca'' |taxon = Sideritis |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = |subdivision = |synonyms = }} '''Железници''' ([[науч.]] ''Sideritis'') ― род на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] познати по нивната употреба како хербален лек, најчесто во форма на [[билен чај]], и често се нарекуваат само „планински чај“. Тие се изобилни во медитеранските региони, на [[Балкански Полуостров|Балканот]], на [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]] и [[Макаронезија]], но може да се најдат и во Централна Европа и умерена Азија. == Историја и етимологија == На грчки, „сидеритис“ ([[Грчки јазик|грчки]]: σιδηρίτης) може буквално да се преведе како „оној што е направен од железо“, па пттаму името на многу јазици. Растението им било познато на античките Грци, поточно на [[Диоскорид|Педаниј Диоскорид]] и [[Теофраст]].<ref>{{cite web|url=http://www.aspropotamos.org/ecology.htm|title=οικολογια ασπροποταμος|publisher=Aspropotamos.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630185145/http://www.aspropotamos.org/ecology.htm|archive-date=2012-06-30|access-date=2013-11-30|url-status=dead}}</ref> Иако Диоскорид опишува три [[Вид (биологија)|вида]], се смета дека само еден (веројатно ''S. scordioides'') припаѓа на ''Sideritis''. Во античко време, ''Sideritis'' бил генерички назив за растенија способни за лекување на рани предизвикани од железно оружје за време на битките. Сепак, други сметаат дека името произлегува од обликот на [[Чашкино ливче|чашкиното ливче]], кое наликува на врвот на копје. == Таксономија == [[Податотека:Sideritis_scardica_IMG_4653.jpg|мини|''[[Sideritis scardica]]'']] Во 2002 година, молекуларно филогенетски истражувања откриле дека ''Sideritis'' и пет други рода се вградени во ''[[Stachys]]''. Ќе бидат потребни дополнителни студии пред да можат да се ревидираат овие два рода, и нивните најблиски роднини. Според некои извори, се препознаваат и се категоризираат до 319 различни видови, [[Подвид|подвидови]], екотипови, форми или сорти, вклучувајќи: * ''[[Sideritis barbellata]]'' Mend.-Heu. - ендемски вид за Канарските Острови, Ла Палма Шпанија * ''[[Sideritis candicans]]'' Aiton - ендемски вид за Мадеира, Бужиу и Порто Санто. * ''[[Sideritis curvidens]]'' - го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis cypria]]'' Post - ендемски вид за Кипар * ''[[Sideritis elica]]'' - ендемски вид за Родопите, Бугарија * ''[[Sideritis euboea]]'' Heldr - најден на островот [[Евбеја]] * ''[[Sideritis hyssopifolia]]'' L. - го има на [[Пиринејски Полуостров]] * ''[[Sideritis lanata]]'' L. - потекнува од [[Балкански Полуостров|Балкан]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis leucantha]]'' Cav. - ендемски вид за [[Шпанија]] * ''[[Sideritis macrostachyos]]'' Poir. - ендемски вид за [[Тенерифе]] * ''[[Sideritis montana]]'' L. - потекнува од [[Евроазија]], од [[Шпанија]] до [[Кина]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideris perfoliata]]'' - го има во [[Македонија]] подвидот subsp. ''athoa'' * ''[[Sideritis purpurea]]'' Talb. - го има во [[Грција]] и [[Крит]] * ''[[Sideritis pusilla]]'' * ''[[Sideritis raiseri]]'' Boiss & Heldr - најден на планината Томор во [[Албанија]], го има во [[Македонија]] * ''[[Sideritis romana]]'' L. - го има околу [[Медитеран|Медитеранот]] * ''[[Sideritis scardica]]'' Gris. - ендемски за [[Шар Планина]], го има од [[Косово]], [[Македонија]] и [[Албанија]]. * ''[[Sideritis syriaca]]'' L., ''S. cretica'' Boiss, ''S. boissieri'' Magn. - најден во [[Сирија]], [[Турција]], [[Крит]] * ''[[Sideritis theezans]]'' Boiss & Heldr - најден на [[Пелопонез]] Ботанистите наидуваат на тешкотии при именувањето и класификацијата на сортите ''Sideritis'' поради нивните суптилни разлики. Еден особено збунувачки случај е оној на ''S. angustifolia'' Lagasca и ''S. tragoriganum'' Lagasca. == Опис == Родот е составен од кратки (8–50&nbsp;см) ксерофитски подгрмушки или [[Зелјесто растение|билки]], едногодишни или повеќегодишни, кои растат на голема надморска височина (обично над 1000 метри) со малку или без почва, често на површината на карпите. [[Соцветие|Цветовите]] се собрани во двоцветни до повеќецветни, густо збиени до раздалечени прешлени. Брактеоли отсуствуваат. Чашката е ѕвончевидна, со 10 ребра и со 5 запци, запците се еднакви помеѓу себе, или најгорниот забец е подолг во однос на останатите четири. Венчето е обично жолто, прашниците се четири, скриени во венечната трубичка.<ref name=":0">Владо Матевски: ФЛора на РС Македонија, том 2, свеска 2, стр. 235 МАНУ, Скопје, 2021</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Sideritis_montana_Sturm23.jpg|[[Sideritis montana|''Sideritis montana'']] </gallery> == Употреба == [[Податотека:Greekmountaintea.jpg|лево|мини|Чај]] Во [[Албанија]], [[Бугарија]], [[Грција]], [[Македонија]] и [[Турција]], ''[[Sideritis scardica]]'', ''[[Sideritis clandestina]]'', ''[[Sideritis syriaca]]'', ''[[Sideritis perfoliata]]'' и разни други видови се користат како билки или за подготовка на билни чаеви или поради нивните ароматични својства во локалните кујни. Билниот чај најчесто се подготвува со [[декокт]], со варење на стебленцата, листовите и цветовите во тенџере со вода, а потоа често се служи со мед и лимон. Некои растенија од родот имаат историја на употреба во традиционалната билна медицина. Истражувања за потенцијалните ефекти се спроведени на универзитети во Холандија и на јужен Балкан каде што растението е автохтоно. Хемиските состојки вклучуваат дитерпеноиди и [[Флавоноид|флавоноиди]]. == Одгледување == ''Sideritis raeseri'' е најчесто одгледуваниот вид од овој род на растенија во Албанија, Бугарија, Грција и Македонија. Садењето се препорачува во текот на два периода (октомври-ноември или февруари-март на северната хемисфера), а собирањето во јули, кога е во полн цвет. Растението обично се суши пред употреба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} {{Taxonbar|from=Q431310}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Железници (род)]] [[Категорија:Билни чаеви]] [[Категорија:Флора на Европа]] 1jix6a0bv5rra9kg11u20a8qzggghvz 0 1391034 5536247 2026-04-08T15:25:00Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Податотека:Gasoline in mason jar.jpg|мини|314x314пкс|Бензин во стаклена тегла]] '''Бензин''' — запалива смеса од лесни [[јаглеводороди]] со [[температура на вриење]] од +33 до +205 °C (во зависност од примесите). [[Густина|Густината]] му изнесува околу 0,71–0,76 г/см³. Топлотн... 5536247 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gasoline in mason jar.jpg|мини|314x314пкс|Бензин во стаклена тегла]] '''Бензин''' — запалива смеса од лесни [[јаглеводороди]] со [[температура на вриење]] од +33 до +205 °C (во зависност од примесите). [[Густина|Густината]] му изнесува околу 0,71–0,76 г/см³. [[Топлотна моќност|Топлотната вредност]] е околу 10.600 ккал/кг (44,4 МДж/кг, 32,7 МДж/литар). Температурата на замрзнување е околу −60 °C доколку се користат специјални [[адитиви]].<ref>{{Cite book|title=Petroleum refining: technology and economics|last1=Gary|first1=James H.|last2=Handwerk|first2=Glenn E.|date=2001|publisher=Dekker|isbn=978-0-8247-0482-7|edition=4.|location=New York Basel|page=1}}</ref> Бензините се користат како моторно гориво и како суровина во индустриската органска синтеза. == Историја == Првите автомобилски мотори со внатрешно согорување, таканаречените Отови мотори, биле развиени во последната четвртина на XIX век во [[Германија]]. Горивото било релативно летлив јаглеводород добиен од коксен гас. Со температура на вриење од околу 85 °C (октаните испаруваат на околу 40 °C повисока температура), тоа било погодно за раните испарувачи. Развојот на испарувачот со „распрскувач“ овозможил користење на помалку летливи горива. Понатамошните подобрувања на ефикасноста на моторот биле испитувани со повисок степен на компресија, но раните обиди биле спречени од предвремена детонација на горивото. Во 1910 г., светската продажба на бензин за првпат ја надминала продажбата на керозинот. Во 1920-тите години, додека работел во [[General Motors]], [[Томас Миџли]] открил дека бензинот со додаток на олово (тетраетилолово) ја намалува [[Детонација|детонацијата]] кај [[Мотор со внатрешно согорување|моторите со внатрешно согорување]]. Меѓутоа, испуштањето олово во атмосферата е опасно поради неговата токсичност. Оваа иновација започнала циклус на подобрување на ефикасноста на горивото, што се совпаднало со масовниот развој на преработката на [[нафта]] за да се обезбедат повеќе продукти во опсегот на вриење на бензинот. Во 1950-тите години, рафинериите почнале да се фокусираат на високооктански горива, а подоцна во бензинот биле додавани детергенти за чистење на дизните на испарувачите. 1970-тите години биле сведоци на поголемо внимание кон еколошките последици од согорувањето на бензинот. Овие размислувања довеле до постепено исфрлање на тетраетилоловото и негова замена со други антидетонаторски соединенија. Подоцна бил воведен бензин со ниска содржина на сулфур, делумно за да се зачуваат катализаторите во современите издувни системи. == Општи одлики == Бензинот е подвижна, запалива и главно безбојна течност со карактеристичен мирис; специфичната тежина му е 0,700–0,780 кг/л; лесно испарува и во одредени концентрации со [[воздух]]от создава избувливи смеси, со точка на палење под 0 °C. Повеќето бензини замрзнуваат под -60 °C. Содржи од 4 до 12 јаглеродни атоми. Околу 90 % се добива од нафта. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons}} * [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0299.html CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards] * [https://money.cnn.com/pf/features/lists/global_gasprices/ CNN/Money: Global gas prices] * [https://www.buildpriceoption.com/comparison-of-regular-midgrade-and-premium-fuel/ Comparison of Regular, Midgrade, and Premium Fuel] * [https://www.energy.eu/#Prices EEP: European gas prices] * [http://www.energysupplylogistics.com/terminals Energy Supply Logistics Searchable Directory of US Terminals] * [http://robotpig.net/__automotive/fuel.php High octane fuel, leaded and LRP gasoline—article from robotpig.net] * [https://www.chevron.com/-/media/chevron/operations/documents/motor-gas-tech-review.pdf Motor Gasolines Technical Review] * [http://cta.ornl.gov/data/index.shtml Transportation Energy Data Book] [[Категорија:Нафтени деривати]] [[Категорија:Горива]] [[Категорија:Растворувачи]] [[Категорија:Халуциногени]] 9bfa9lyjd8qwh8qwv85jhiyztf8ev1s 5536251 5536247 2026-04-08T15:30:15Z Andrew012p 85224 5536251 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gasoline in mason jar.jpg|мини|314x314пкс|Бензин во стаклена тегла]] '''Бензин''' — запалива смеса од лесни [[Јаглеводород|јаглеводороди]] со [[точка на вриење]] од +33 до +205 °C (во зависност од примесите). [[Густина|Густината]] му изнесува околу 0,71–0,76 г/см³. Топлотната вредност е околу 10.600 ккал/кг (44,4 [[Мегаџул|МЏ]]/кг, 32,7 МЏ/литар). Температурата на замрзнување е околу −60 °C доколку се користат посебни адитиви.<ref>{{Cite book|title=Petroleum refining: technology and economics|last1=Gary|first1=James H.|last2=Handwerk|first2=Glenn E.|date=2001|publisher=Dekker|isbn=978-0-8247-0482-7|edition=4.|location=New York Basel|page=1}}</ref> Бензините се користат како моторно гориво и како суровина во индустриската органска синтеза. == Историја == Првите автомобилски мотори со внатрешно согорување, таканаречените Отови мотори, биле развиени во последната четвртина на XIX век во [[Германија]]. Горивото било релативно летлив јаглеводород добиен од коксен гас. Со температура на вриење од околу 85 °C (октаните испаруваат на околу 40 °C повисока температура), тоа било погодно за раните испарувачи. Развојот на испарувачот со „распрскувач“ овозможил користење на помалку летливи горива. Понатамошните подобрувања на ефикасноста на моторот биле испитувани со повисок степен на компресија, но раните обиди биле спречени од предвремена детонација на горивото. Во 1910 г., светската продажба на бензин за првпат ја надминала продажбата на керозинот. Во 1920-тите години, додека работел во [[General Motors]], [[Томас Миџли]] открил дека бензинот со додаток на олово (тетраетилолово) ја намалува [[Детонација|детонацијата]] кај [[Мотор со внатрешно согорување|моторите со внатрешно согорување]]. Меѓутоа, испуштањето олово во атмосферата е опасно поради неговата токсичност. Оваа иновација започнала циклус на подобрување на ефикасноста на горивото, што се совпаднало со масовниот развој на преработката на [[нафта]] за да се обезбедат повеќе продукти во опсегот на вриење на бензинот. Во 1950-тите години, рафинериите почнале да се фокусираат на високооктански горива, а подоцна во бензинот биле додавани детергенти за чистење на дизните на испарувачите. 1970-тите години биле сведоци на поголемо внимание кон еколошките последици од согорувањето на бензинот. Овие размислувања довеле до постепено исфрлање на тетраетилоловото и негова замена со други антидетонаторски соединенија. Подоцна бил воведен бензин со ниска содржина на сулфур, делумно за да се зачуваат катализаторите во современите издувни системи. == Општи одлики == Бензинот е подвижна, запалива и главно безбојна течност со карактеристичен мирис; специфичната тежина му е 0,700–0,780 кг/л; лесно испарува и во одредени концентрации со [[воздух]]от создава избувливи смеси, со точка на палење под 0 °C. Повеќето бензини замрзнуваат под -60 °C. Содржи од 4 до 12 јаглеродни атоми. Околу 90 % се добива од нафта. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons}} * [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0299.html CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards] * [https://money.cnn.com/pf/features/lists/global_gasprices/ CNN/Money: Global gas prices] * [https://www.buildpriceoption.com/comparison-of-regular-midgrade-and-premium-fuel/ Comparison of Regular, Midgrade, and Premium Fuel] * [https://www.energy.eu/#Prices EEP: European gas prices] * [http://www.energysupplylogistics.com/terminals Energy Supply Logistics Searchable Directory of US Terminals] * [http://robotpig.net/__automotive/fuel.php High octane fuel, leaded and LRP gasoline—article from robotpig.net] * [https://www.chevron.com/-/media/chevron/operations/documents/motor-gas-tech-review.pdf Motor Gasolines Technical Review] * [http://cta.ornl.gov/data/index.shtml Transportation Energy Data Book] [[Категорија:Нафтени деривати]] [[Категорија:Горива]] [[Категорија:Растворувачи]] [[Категорија:Халуциногени]] 2lmwi1e5aht97ygjay5mf6ckooylu6x 1 1391035 5536248 2026-04-08T15:25:12Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5536248 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1391037 5536266 2026-04-08T16:08:52Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5536266 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1391038 5536281 2026-04-08T16:36:43Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Железници (род)]] 5536281 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Железници (род)]] mp3cxeqo81qijd2psfwpuv5bgw57elu 0 1391039 5536283 2026-04-08T17:08:23Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1332187732|Siege of Dubrovnik]]“ 5536283 wikitext text/x-wiki {{Напомена|earlier sieges|Siege of Ragusa (disambiguation){{!}}Siege of Ragusa}} {{Инфокутија Вооружен судир|date=1 октомври 1991&nbsp;– 31 мај 1992<br>({{Age in years, months, weeks and days|month1=10|day1=01|year1=1991|month2=05|day2=31|year2=1992}})|conflict=Опсадата на Дубровник|image=[[File:Muzej DR-crop.JPG|thumb|Гранатирање на Стариот град на Дубровник]] [[Податотека:Collage Dubrovnik.jpg|350px]]|caption=Одбрана на Дубровник|partof=[[Хрватската војна за независност]]|place=[[Dubrovnik]] area, [[Croatia]]|result=[[Хрватска]] победа *Опсадата е прекината *Југословенските трупи се повлекуваат|combatant1={{flagicon|Yugoslavia}} [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|SFR Yugoslavia]]<br><small>(before April 1992)</small><br>{{flagicon|Serbia and Montenegro}} [[Serbia and Montenegro|FR Yugoslavia]]<br><small>(after April 1992)</small><br>{{flagicon image|Dubrovnik Republic (1991-1992).svg}} [[Dubrovnik Republic (1991)|Dubrovnik Republic]]<br><small>(before May 1992)</small>Х|combatant2={{flag|Croatia}}|commander1={{flagicon|Yugoslavia}} [[Veljko Kadijević]]<br>{{flagicon|Yugoslavia}} [[Pavle Strugar]]<br>{{flagicon|Yugoslavia}} [[Miodrag Jokić]]<br>{{flagicon|Yugoslavia}} [[Vladimir Kovačević (military officer)|Vladimir Kovačević]]<br>{{flagicon|Republic of Serbia (1992-2006)}} [[Slobodan Milošević]]<br>{{flagicon image|Dubrovnik Republic (1991-1992).svg}} [[Aco Apolonio|Aleksandar Aco Apolonio]]<br>{{flagicon|SR Montenegro}} [[Momir Bulatović]]<br>{{flagicon|SR Montenegro}} [[Milo Đukanović]]<br>{{flagicon|SR Montenegro}} [[Pavle Bulatović]]|commander2={{flagicon|Croatia}} [[Aljoša Nikolić]]<br>{{flagicon|Croatia}} [[Nojko Marinović]]<br>{{flagicon|Croatia}} [[Janko Bobetko]]<br>{{flagicon|Croatia}} [[Anton Tus]]<br><small>(from May 1992)</small>|units1={{flagicon image|border=|Emblem of the Yugoslav People's Army (1991-1992).svg|size=23px}} [[Yugoslav People's Army]] * {{flagicon image|Flag of the Yugoslav Ground Forces.svg}} [[Yugoslav Ground Forces]] **{{flagicon|SR Montenegro}} [[Territorial Defense (Yugoslavia)|Montenegro Territorial Defense]] *{{flagicon image|Naval Ensign of Yugoslavia (1949-1993).svg}} [[Yugoslav Navy]]|units2={{flagicon image|Logo of Croatian National Guard.svg|size=23px}} [[Croatian National Guard]] <small>(October 1991)</small><br>{{flagicon image|HOS flag.svg}} [[Croatian Defence Forces]] <small>(October 1991)</small><br>{{flagicon image|Flag of Croatian Army.svg}} [[Croatian Army]]<br><small>(from November 1991)</small>|strength1=7,000|strength2=480&ndash;1,000 <small>(1991)</small>|casualties1=165 убиени|casualties2=194 убиени|casualties3=82&ndash;88 Убиени хрватски цивили<br>16,000 Хрватски бегалци<br>Значителна штета на историските делови од Стар Дубровник од гранатирањето на ЈНА|campaignbox=}}'''Опсадата на Дубровник или Одбрана на Дубровник''' (хрв.'''Opsada Dubrovnika''' ili '''Obrana Dubrovnika''') била воен судир помеѓу [[Југословенска народна армија|Југословенската народна армија]] (ЈНА) и [[Хрватска|хрватските]] сили кои го бранеле градот [[Дубровник]] и неговата околина за време на [[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]] (хрв.[[:hr:Domovinski_rat|Domovinski rat]]), од 1 септември 1991 година па се до крајот на војната во Хрватска. Целата операција се одвивала на подрачјето на поранешна општина Дубровник , од граничните премини Дебели Бријег и Превлака на исток до Неум и градот Замаслина во Пељешац на запад , Чепикуќа на северозапад, Осојник во внатрешноста на Дубровник и граничниот премин во Горњи Бргат на север од општината, а овие операции вклучувале одбрана од српско-црногорската агресија на крајниот југ од Хрватска, одбрана на Дубровник за време на опсадата на самиот град, расчистување на внатрешноста на Дубровник и отстранување на непријателските трупи и артилерија од домет за гаѓање врз цивилни цели во Дубровник и неговата околина. Нападот врз овој дел од Хрватска бил извршен од комбинирани сили на ЈНА , ЈРМ и ЈРЗ , потпомогнати од припадници на Територијалната одбрана на Црна Гора , Источна Херцеговина и четничките доброволни единици. Напредокот на ЈНА започнал на 1 октомври 1991 година, а до крајот на октомври ја освоила практично целата земја помеѓу полуострововите Пељешац и Превлака на брегот на [[Јадранско Море|Јадранското Море]], со исклучок на самиот Дубровник, а опсадата била придружена со блокада од страна на Југословенската морнарица. Бомбардирањето на Дубровник од страна на ЈНА, вклучително и на Стариот град - [[Светско наследство на УНЕСКО|место на светското наследство]] [[УНЕСКО|на УНЕСКО]] - кулминирало на 6 декември 1991 година и предизвикало остра меѓународна осуда и претставувала огромна катастрофа во односите со јавноста за [[Република Србија (1992—2006)|Србија]] и [[Социјалистичка Република Црна Гора|Црна Гора]], придонесувајќи за нивната дипломатска и економска изолација, како и за меѓународното признавање на [[Независност на Хрватска|независноста на Хрватска]]. Во мај 1992 година, ЈНА се повлекла во [[Босна и Херцеговина]], на помалку од 1км од брегот на некои места, и ја предала својата опрема на новоформираната Армија на Република Српска (ВРС), а во овој период, Хрватската армија (ХА) нападнала од запад и ги потисна ЈНА/ВРС од областите источно од Дубровник, како во Хрватска, така и во Босна и Херцеговина, а до крајот на мај се поврзала со единицата на ХА што го бранела градот, додека борбите меѓу ХА и југословенските трупи источно од Дубровник постепено стивнале. Опсадата резултирала со смрт на 194 хрватски воени лица, како и 82-88 хрватски цивили, додека ЈНА претрпела 165 жртви. Целиот регион бил повторно освоен од страна на ХВ во операцијата „Тигар“ и Битката кај Конавле до крајот на 1992 година, а офанзивата резултирала со раселување на 15.000 луѓе, главно од Конавле, кои избегале во Дубровник. Приближно 16.000 бегалци биле евакуирани од Дубровник по море, а градот бил снабден со воени бродови што избегнувале блокада и конвој од цивилни бродови. Граѓаните на Дубровник херојски издржале три месеци без електрична енергија и вода. Повеќе од 11.000 згради биле оштетени, а бројни домови, бизниси и јавни згради биле ограбени или запалени. Операцијата била дел од веќе изготвен план на ЈНА, чија цел главно била обезбедување на областа Дубровник, а потоа продолжување кон северозапад за да се поврзе со трупите на ЈНА во северна [[Далмација]] преку западна [[Херцеговина]], а офанзивата била придружена со значителна количина воена пропаганда. Во 2000 година, [[Претседател на Црна Гора|црногорскиот претседател]] [[Мило Ѓукановиќ]] се јавно се извинил за опсадата, предизвикувајќи лут одговор од неговите политички противници и од Република Србија, а [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија]] (МКТЈ) осудил двајца југословенски офицери за нивно учество во опсадата, а трет ѝ го предале на Србија за гонење. Во обвинението на МКТЈ се наведува дека офанзивата била дизајнирана да го одвои регионот Дубровник од Хрватска и да го интегрира во држава доминирана од [[Срби]] преку неуспешно прогласување на [[Дубровничка република (1991-92)|Дубровничка Република]] на 24 ноември 1991 година. Покрај тоа, Црна Гора осудила четворица поранешни војници на ЈНА за злоупотреба на затвореници во логорот Морињ . Хрватска, исто така, обвинила неколку поранешни офицери на ЈНА или Југословенската морнарица и поранешен водач на [[Срби во Босна и Херцеговина|босанските Срби]] за воени злосторства, но сè уште нема судења од овие обвиненија. == Позадина == {{Локациска мапа+|Croatia|float=right|caption=Дубровник на картата на Хрватска. Областите под контрола на РСК и Југословенската армија во близина на Дубровник на почетокот на 1992 година се обележани со црвена боја.|label=|overlay_image=Cro-occup-lines-Jan92.svg}}{{Главна|Хрватската војна за независност}} Во август 1990 година, во Хрватска се случило востание, чиј центар бил во областите претежно населени со Срби, односно во далматинската заднина околу градот [[Книн]]<ref>{{Harvnb|The New York Times|19 August 1990}}</ref> и делови од регионите [[Лика]], Кордун и Бановина како и населби во [[Славонија|источна Хрватска]] со значително српско население.<ref name="MarticICTY">{{Harvnb|ICTY|12 June 2007}}</ref> Овие области последователно биле наречени [[Република Српска Краина]] (РСК) и откако ја искажале својата намера да се интегрираат со [[Република Србија (1992—2006)|Србија]],Владата на Хрватска ја прогласила РСК за бунтовничка.<ref>{{Harvnb|The New York Times|2 April 1991}}</ref> До март 1991 година, конфликтот ескалирал и избувнала [[Хрватска војна за независност|Хрватската војна за независност]],<ref>{{Harvnb|The New York Times|3 March 1991}}</ref> а веќе во јуни 1991 година, Хрватска [[Независност на Хрватска|ја прогласла својата независност]] со [[Распад на СФРЈ|распаѓањето на Југославија]]<ref>{{Harvnb|The New York Times|26 June 1991}}</ref>, по што следел тримесечен мораториум<ref>{{Harvnb|The New York Times|29 June 1991}}</ref> со конечна одлука на 8 октомври која стапила на сила истиот ден.<ref>{{Harvnb|Narodne novine|8 October 1991}}</ref> Потоа, РСК започна кампања за етничко чистење (геноцит) против хрватските цивили, протерувајќи ги повеќето несрпски граѓани до почетокот на 1993 година. До ноември 1993 година, помалку од 400 етнички Хрвати останале во заштитената зона на [[Обединети нации|Обединетите нации]] (ОН) позната како Сектор Југ, <ref>{{Harvnb|Department of State|31 January 1994}}</ref> а уште 1500 &#x2013; 2000 останале во Сектор Север. <ref name="UNCHR">{{Harvnb|ECOSOC|17 November 1993}}</ref> Бидејќи [[Југословенска народна армија|Југословенската народна армија]] (ЈНА) сè повеќе ја поддржувала РСК, а хрватската полиција не била во можност да се справи со ситуацијата, во мај 1991 година била формирана Хрватската национална гарда (ЗНГ), а веќе во ноември, ЗНГ била преименувана во Хрватска армија (ХВ).<ref>{{Harvnb|Hawkesworth|Kogan|1999}}</ref> Развојот на војската на Хрватска била попречен од ембаргото за оружје на ОН воведено во септември,<ref>{{Harvnb|The Independent|10 October 1992}}</ref> додека воениот конфликт во Хрватска продолжил да ескалира со Битката кај Вуковар, која започнала на 26 август.<ref>{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> [[Дубровник]] е голем град кој се наоѓа во најјужниот дел од Хрватска, на брегот [[Јадранско Море|на Јадранското Море]]. Центарот на градот со ѕидини, познат како Стар Град, е место на историски споменици и згради од наследство кои во голема мера датирале од времето на [[Дубровничка Република|Република Рагуза]] (Дубровничка Република), а градот е ставен на листата на [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] [[УНЕСКО|на УНЕСКО]]. Во 1991 година, областа на Дубровник имала население од приближно 40.000 жители, од кои 82,4% биле [[Хрвати]] и 6,8% биле [[Срби]]. Хрватската територија што го опкружува градот се протега од полуостровот Пељешац на запад и полуостровот Превлака на исток, на влезот во [[Бока Которска|Которскиот Залив]] на границата со [[Црна Гора]].<ref>{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> Оваа територија е многу тесна, особено во близина на самиот Дубровник, <ref>{{Harvnb|Lupis|Koncul|Sjekavica|2012}}</ref> и се состои од крајбрежен појас широк од 0.5км до 15км . <ref>{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> == Вовед == [[Податотека:1_dubrovnik_pano_-_edit1.jpg|десно|мини|250x250пкс|Панорамски поглед на Дубровник]] {{Повеќе|Propaganda in the Yugoslav Wars}} Во средината на 1991 година, врвните команданти на ЈНА {{--}} вклучувајќи го и југословенскиот сојузен министер за одбрана, генерал Вељко Кадијевиќ, началникот на Генералштабот на ЈНА, генерал Благоје Аџиќ, и заменик-министерот за одбрана, вицеадмиралот [[Stane Brovet|Стане Бровет]] {{--}} планирале воена офанзива што подразбирала напад врз подрачјето на Дубровник, проследено со напредување на ЈНА кон запад во западна [[Херцеговина]] за да се поврзе со 9-тиот кнински корпус на ЈНА во северна Далмација, откако подрачјето ќе биде обезбедено, а генералот Јеврем Чокиќ му го доставил планот за офанзивата на Дубровник на Аџиќ за негово одобрување.<ref name="Monitor070510">{{Harvnb|Monitor|7 May 2010}}</ref> Во септември 1991 година, ЈНА и лидерите на [[Социјалистичка Република Црна Гора|Црна Гора]] се согласиле дека Дубровник треба да биде нападнат и неутрализиран за да се обезбедел територијалниот интегритет на Црна Гора, да се спречат етнички судири и да се зачува [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]], а самиот црногорскиот премиер [[Мило Ѓукановиќ]] изјавил дека хрватските граници требало да се ревидираат, припишувајќи ја постојната гранична линија на „слабо образованите болшевички картографи“.<ref>{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> Пропагандата, надополнета со тврдењата на генерал-полковник на ЈНА Павле Стругар дека 30.000 хрватски војници и 7.000 терористи и [[Курди|курдски]] платеници се спремаат да ја нападнат Црна Гора и да го освојат Которскиот Залив, ги навел многумина во Црна Гора да веруваат дека Хрватска всушност започнала инвазија,<ref name="Pavlovic6667">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> а весникот ''„Побједа“'' бил најзначајниот медиумски извор што придонел за ширењето на пропагандата.<ref name="Pavlovic60">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> Во јули 1991 година, високиот српски функционер Михаљ Кертес на политички митинг во [[Никшиќ]] изјавил дека западно од Црна Гора ќе се воспостави српска држава што ќе се протега до реката [[Неретва]], со главен град Дубровник {{--}} преименуван во Никшиќ на море.<ref>{{Harvnb|Ramet|2006}}</ref> На 16 септември 1991 година, ЈНА се мобилизирала во Црна Гора, повикувајќи се на влошувањето на ситуацијата во Хрватска, но и покрај радио-емитуваниот апел од Вториот [[Подгорица|Титоградски]] корпус на ЈНА на 17 септември, значителен број резервисти одбиле да одговорат на повикот<ref>{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref>и така на 18 септември, Ѓукановиќ се заканил со сурово казнување на дезертерите и оние што одбивале да одговорат на мобилизацијата,<ref name="Pavlovic60">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> а се тоа додека повикувал на „повлекување на линиите на разграничување во однос на Хрватите еднаш засекогаш“.<ref>{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> Мобилизација на армијата и пропагандата на црногорската влада биле во спротивност со уверенијата од југословенските федерални власти во [[Белград]] дека нема да има напад врз Дубровник.<ref name="Pavlović 2005 67">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> Стратешкиот план на ЈНА за пораз на Хрватска вклучувал офанзива за отсекување на најјужните делови на Хрватска, вклучувајќи го и Дубровник, од остатокот од земјата.<ref name="BB103">{{Harvnb|CIA|2002}}</ref> На 23 септември, одекнала артилеријата на ЈНА која го нападнала селото Витаљина во источниот дел на Конавле, како и Бргат источно од Дубровник,<ref name="Pavlovic60">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> а веќе два дена подоцна, Југословенската морнарица ги блокирала поморските патишта до градот.<ref name="Pavlovic60" /> На 26 септември, ЈНА ја преименувала својата Оперативна група Источна Херцеговина во Втора Оперативна група и ја потчинила директно на Сојузното министерство за одбрана и Генералштабот на ЈНА.<ref>{{Harvnb|Marijan|2012}}</ref> Иако Цокиќ бил назначен за прв командант на Втората Оперативна група, сепак бил заменет од генералот Миле Ружиновски на 5 октомври по падот на хеликоптерот на Цокиќ на 30 септември. Стругар го замени Ружиновски на 12 октомври.<ref name="Monitor070510">{{Harvnb|Monitor|7 May 2010}}</ref><ref>{{Harvnb|Dubrovački list|30 November 2011}}</ref> На 1 октомври, денот на почетокот на операциите во Дубровник, црногорското Министерство за внатрешни работи Павле Булатовиќ издал тајна наредба до Специјалната полициска единица на Републиката да се мобилизира и да ѝ помогне на ЈНА во „спроведување борбени операции во воениот конфликт на границата меѓу Република Црна Гора и Република Хрватска“.<ref>{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> == Ред на битка == [[Податотека:Balkans_War_1991,_Serb_rockets_-_Flickr_-_Peter_Denton_丕特_._天登.jpg|лево|мини|Позиции на ЈНА над Дубровник, 9 декември 1991 година. Видливи се три противтенковски водени ракети 9K11 „Маљутка“ во позиција за гаѓање.]] ЈНА им задала задача на 2 Титоградски корпус и 9 Бока Которски Воено-поморски сектор (ВПС) кои биле елементи на 2 Оперативна група за да го отсечат и освојат подрачјето на Дубровник. Така 2 Титоградски корпус требало да ја распореди 1 Никшиќова бригада, додека 9 Бока Которска ВПС да ги ангажира 5 и 472 моторизирана бригада и така границата на корпусот што се протегал од север кон југ во близина на Дубровник била поставена.<ref>{{Harvnb|CIA|2002}}</ref> Исто така 2 Оперативна група командувала со 16 граничен патролен одред и 107 крајбрежна артилериска група, а воедно и мобилизирала единици за територијална одбрана од [[Херцег Нови|Херцег-Нови]], [[Котор]], [[Тиват]], [[Будва]], [[Бар (град)|Бар]], Мојковац, [[Бијело Поље]] и [[Требиње]]. Стругар бил во целосна команда на 2 Оперативна група, додека 9 Бока Которска ВПС ја командувал вицеадмиралот Миодраг Јокиќ,<ref>{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> а пак него го заменил адмиралот [[Krsto Đurović|Крсто Ѓуровиќ]], кој починал во неизвесни околности неколку часа пред почетокот на офанзивата.<ref name="Pavlovic63">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> Генерал-мајор [[Nojko Marinović|Нојко Мариновиќ]], кој бил некогашен командант на 472 моторизирана бригада и подреден на Ѓуровиќ, рекол дека ЈНА го убила адмиралот затоа што се спротивставувал на офанзивата. На 17 септември Мариновиќ поднел оставка од функцијата и се приклучи на Хрватската национална гарда (ХНГ).<ref>{{Harvnb|Armatta|2010}}</ref> Втората оперативна група на ЈНА првично распоредиlла 7.000 војници и одржувала слично ниво на војници во текот на целата офанзива.<ref name="Armatta182">{{Harvnb|Armatta|2010}}</ref><ref>{{Harvnb|IWPR|30 January 2003}}</ref> Одбраната на Дубровник речиси и да не постоела, бидејќи на почетокот на непријателствата имало само 480 војници во градската област,<ref>{{Harvnb|Dubrovački list|20 November 2011}}</ref> од кои само 50 имале одредена обука,<ref name="Armatta182">{{Harvnb|Armatta|2010}}</ref> а единствената регуларна воена единица била вод вооружен со лесно пешадиско оружје стациониран во [[Fort Imperial|тврдината Империјал]] од времето на Наполеон на врвот на ридот Срѓ со поглед на Дубровник, а останатите војници во областа биле слабо вооружени бидејќи Хрватската територијална одбрана била разоружана од ЈНА во 1989 година.<ref>{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> За разлика од другите места во Хрватска, во Дубровник немало гарнизони или складишта на ЈНА од 1972 година и затоа многу малку оружје и муниција запленети за време на септемвриската битка кај касарните биле достапни за одбрана на Дубровник.<ref name="Pavlović 2005 67">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> За среќа на 26 септември, 200 пушки и четири артилериски парчиња запленети од ЈНА на островот [[Корчула]] биле испратени за зајакнување на градот,<ref name="Armatta182" /> а Топчињата биле мешавина од советски дивизиски топови од 76мм и 85мм од времето на Втората светска војна,<ref name="DL231111">{{Harvnb|Dubrovački list|23 November 2011}}</ref>но покрај тоа, во градот било испорачано и импровизирано оклопно возило,<ref>{{Harvnb|Slobodna Dalmacija|29 May 2009}}</ref> а воедно градот Дубровник добил дополнителни војници од високо-воздухопловните возила, хрватската полиција и [[Хрватски одбранбени сили|хрватските одбранбени сили]] од други делови на Хрватска.<ref>{{Harvnb|Dubrovački vjesnik|15 January 2010}}</ref><ref>{{Harvnb|Dubrovački list|21 December 2011}}</ref>Ова го зголемил бројот на хрватски војници во Дубровник на 600, а веќе до ноември на околу 1.000 хрватски војници кои го бранеле градот.<ref>{{Harvnb|The New York Times|9 November 1991}}</ref> На 19 септември, Мариновиќ бил назначен за командант на одбраната во Дубровник, <ref name="DL231111" /> која ја оценил како несоодветна,<ref>{{Harvnb|Ramet|2006}}</ref> а војниците, првично организирани како Територијална одбрана на Дубровник,<ref name="DL231111" /> биле реорганизирани во 75 независен баталјон на ВВ на 28 декември 1991 година, а подоцна биле засилени со елементи од 116 пешадиска бригада за да се формира 163 пешадиска бригада на 13 февруари 1992 година.<ref>{{Harvnb|Dubrovački list|8 February 2012}}</ref> Ескадрилата на вооружени чамци Дубровник, доброволна воена единица на Хрватската морнарица составена од 23 бродови со различна големина и 117 доброволци, била формирана на 23 септември за да се спротивстави на блокадата на Југословенската морнарица.<ref>{{Harvnb|Hrvatski vojnik|26 September 1996}}</ref><ref>{{Harvnb|HRT|23 September 2011}}</ref> == Временска линија == === Напредокот на ЈНА === [[Податотека:Map_7_-_Croatia_Dubrovnik_-_October_1991_-_January_1992.jpg|десно|мини|319x319пкс|Карта на напредувањето на ЈНА кон Дубровник од октомври до декември 1991 година]] На 1 октомври, ЈНА ја започнала својата офанзива кон Дубровник, поместувајќи го 2 Титоградски корпус на запад преку [[Попово Поле|Поповото поле]] северно од градот,<ref name="BB103">{{Harvnb|CIA|2002}}</ref> а вториот корпус на ЈНА го уништил и разорил селото [[Равно (Босна и Херцеговина)|Равно]]<ref>{{Harvnb|Ramet|2006}}</ref> пред да сврти на југ кон областа [[Дубровачко Приморје]] се со цел да го опколи Дубровник од запад.<ref name="BB103" /> Втората оска на напредување на ЈНА била доделена на 9 Бока Которска ВПС, која потекнувала од Которскиот Залив, околу 35км југоисточно од Дубровник и била насочена низ Конавле.<ref>{{Harvnb|CIA|2002}}</ref> Напредувањето започнало во 5 часот претпладне по подготвителниот артилериски оган врз Витаљина и други цели во Конавле. При самиот напредокот користеле неколку патишта во регионот, а истиот бил поддржан од Југословенската морнарица и воздухопловни сили.<ref name="Pavlovic63">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> Хрватската одбрана била непостоечка во Конавле, а мала во Дубровачко Приморје со што единствените жртви на ЈНА тој ден се случиле за време на успешната заседа на ЗНГ во селото Чепикуќе.<ref name="Marijan270">{{Harvnb|Marijan|2012}}</ref> На првиот ден од офанзивата, артилеријата на ЈНА го нападнала ридот Срѓ и 'ртот Жарковица кои се наоѓаат северно и источно од Дубровник,<ref name="Pavlovic68">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> додека Југословенските воздухопловни сили МиГ-21 го нападнале Комолац во Риека Дубровачка на запад,<ref>{{Harvnb|Dubrovački vjesnik|30 September 2012}}</ref> уништувајќи ги снабдувањата со електрична енергија и вода за Дубровник.<ref name="Pavlovic70">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> До крајот на декември, Дубровник се потпирала само на свежа вода обезбедена од чамци и електрична енергија од неколку електрични генератори.<ref name="UNSC 28 December 1994 Section VI/B">{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> Во текот на следните три дена, ЈНА напредувала бавно, а нејзината артилерија на 2 октомври ги нападнала Срѓ Хил, тврдината Империјал и Жарковица, додека веќе следниот ден, ЈНА го гранатирала хотелот Белведере во Дубровник, каде што се наоѓал одбранбен пункт на ЗНГ, а југословенските воздухопловни сили го бомбардирле хотелот Аргентина во градот.<ref name="Pavlovic68">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> На 4 октомври, Вториот корпус на ЈНА го освоил Слана во Дубровачко Приморје со што успешно го блокирал Јадранскиот автопат и го изолирал Дубровник од остатокот на Хрватска,<ref name="Marijan270">{{Harvnb|Marijan|2012}}</ref>а веќе на 5 октомври, населбата Плоче во Дубровник била гранатирана, по што следел напад од страна на југословенските воздухопловни сили врз тврдината Империјал веќе следниот ден.<ref name="UNSC6c">{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> На 15 октомври, Хрватска ѝ понудила мировни преговори на Црна Гора, но [[Претседател на Србија|претседателот на Србија]] [[Слободан Милошевиќ]] ја отфрлил понудата.<ref>{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> Понудата им била упатена на црногорските власти бидејќи офанзивата првично официјално била одобрена од црногорската влада на 1 октомври,<ref name="Pavlović 2005 67">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> а три дена подоцна, Србија јавно се дистанцирала од потегот, обвинувајќи ја Хрватска за провоцирање на ЈНА.<ref>{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> На седмиот ден од офанзивата, црногорскиот парламент одржал заедничка вонредна седница за да разговара за идниот статус на полуостровот Превлака, а во исто време изјавил дека ЈНА „беше единствената инстанца одговорна“ за распоредувањето на црногорските резервисти.<ref>{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> На 16 октомври, на само еден ден откако Милошевиќ ја одбил хрватската понуда, силите на 9 Бока Которска на ЈНА го освоила [[Цавтат]],<ref name="Pavlovic71">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> кое било поддржано од [[Поморски десант|амфибиска]] [[Десант|десантна операција]] приближно 5км источно од Дубровник и воздушен напад врз округот Плоче во Дубровник на 18 октомври,<ref name="UNSC6c">{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> а веќе следниот ден, било договорено примирје, но тоа брзо било прекршено штом стапило на сила.<ref name="Ramet409">{{Harvnb|Ramet|2006}}</ref> На 20 октомври, југословенските воздухопловни сили го нападнале Дубровник, а веќе 2 дена подоцна на 22 октомври, југословенската морнарица ги бомбардирала хотелите во кои воедно биле сместени бегалци во областа [[Дубровник|Лапад]] во градот.<ref name="UNSC6c" /> На 23 октомври, ЈНА започнала континуирано артилериско бомбардирање на Дубровник која го вклучувала и Стариот град во рамките на градските ѕидини,<ref>{{Harvnb|Ramet|2006}}</ref> што предизвика протест од [[Стејт департмент|Државниот департмент на Соединетите Американски Држави]] следниот ден.<ref name="Ramet409">{{Harvnb|Ramet|2006}}</ref> На 24 октомври 9 ВПС на ЈНА ги освоила Жупа Дубровачка и Бргат,<ref>{{Harvnb|Dubrovački list|26 October 2011}}</ref> додека Југословенската морнарица го бомбардирала островот [[Локрум]].<ref name="UNSC6c">{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> Веќе следниот ден, ЈНА издала ултиматум до градот, барајќи негово предавање и отстранување на избраните функционери од Дубровник, <ref name="Pavlovic69">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref>а на 26 октомври, ЈНА го освоила 'ртот Жарковица, 2.3км југоисточно од центарот на градот, и го зазела поголемиот дел од високиот терен со поглед на Дубровник до 27 октомври,<ref name="Pavlovic68">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref><ref name="UNSC6c" /><ref name="BB104">{{Harvnb|CIA|2002}}</ref> а југозападниот напад на Вториот корпус на ЈНА кон Дубровник бил побавен и уништи голем дел од [[Арборетум Трстено|Арборетумот Трстено]].{{Sfn|Grmek|2018}} Напредокот на ЈНА расели околу 15.000 бегалци од областите што ги освоил. Околу 7.000 луѓе биле евакуирани од Дубровник по море во октомври, додека останатите се засолниле во хотели и на други места во градот.<ref name="Pavlovic70">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> === Одбрана на Дубровник === [[Податотека:Dubrovnik_Wartime_Stradun.jpg|лево|мини|Цивили шетаат по улицата Страдун за време на опсадата]] На 30 октомври, ЈНА ги продолжиla своите артилериски напади врз Дубровник, а бомбардирањето продолжило се до 4 ноември, насочувајќи се кон западните области на Дубровник, Груж и Лапад, како и хотелите Бабин Кук и Аргентина, во кои биле сместени бегалци.<ref name="UNSC6c">{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref><ref name="Pavlovic69">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> На 3 и 4 ноември, трупите на ЈНА го нападнале Стариот град и хотелот Аргентина користејќи [[Огнено оружје|лесно оружје]] и снајперски оган од позициите што ги држел 3 баталјон на 472 моторизирана бригада на ЈНА, која ги заземала позициите најблиску до центарот на градот,<ref name="Pavlovic63">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref><ref name="UNSC6c" /><ref name="Pavlovic69" /> а веќе следниот ден, тврдината Империјал била повторно бомбардирана.<ref name="UNSC6c" /> На 7 ноември, ЈНА издала нов ултиматум со кој барала предавање на Дубровник до пладне. Барањето било одбиено и Јокиќ објавил дека ЈНА ќе го поштедел само Стариот град од уништување<ref name="Pavlovic69" /> и истиот ден, борбите продолжија во близина на Слана.<ref>{{Harvnb|Slobodna Dalmacija|6 July 1999}}</ref> Помеѓу 9 и 12 ноември артилеријата на ЈНА и Југословенската морнарица го продолжија бомбардирањето на Дубровник, таргетирајќи ги Стариот град, Груж, Лапад и Плоче, а воедно и хотелите Белведере, Екселсиор, Бабин Кук, Тирена, Империјал и Аргентина. Ракети со жично водење биле користени за напад на бродови во пристаништето во Стариот град,<ref name="UNSC6c">{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> додека некои поголеми бродови во пристаништето Груж, вклучувајќи го фериботот ''Адријатик''<ref>{{Harvnb|Hooker|1997}}</ref> и едрилицата ''Пелагиќ'' во американска сопственост<ref>{{Harvnb|American Maritime Cases|1994}}</ref> биле запалени и уништени од огнено оружје. На 9, 10 и 13 ноември Форт Империјал бил нападнат од ЈНА,<ref name="UNSC6c" />а веќе по овие напади следело затишје кое траело се до крајот на ноември кога Мониторинг мисијата на Европската заедница (ECMM) посредувала во преговорите меѓу ЈНА и хрватските власти во Дубровник. ECMM била повлечена кон средината на ноември откако нејзиниот персонал бил нападнат од ЈНА, а медијацијата ја презеле францускиот државен секретар за хуманитарни прашања Бернар Кушнер и шефот на мисијата [[УНИЦЕФ|на УНИЦЕФ]] Стефан ди Мистура. Преговорите довеле до договори за прекин на огнот на 19 ноември и 5 декември, но ниту еден од нив не дал никакви конкретни резултати на терен<ref name="UNSC6d">{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> и наместо тоа, единиците на Вториот корпус на ЈНА лоцирани во Дубровачко Приморје, северозападно од Дубровник, се приближиле кон градот, достигнувајќи ја најоддалечената точка на нивниот напредок на 24 ноември,<ref name="Pavlovic68">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> додека градската одбрана била потисната назад кон линијата Сустјепан &#x2013; Срѓ &#x2013; хотел Белведере.<ref>{{Harvnb|Novi list|6 December 2011}}</ref> Тој ден, ЈНА се обидела да ја воспостави [[Дубровничка република (1991-92)|Дубровничка Република]] на подрачјето што го окупирала,<ref>{{Harvnb|Dubrovački list|4 January 2012}}</ref> но обидот на крајот не успеал.<ref>{{Harvnb|Zabkar|1995}}</ref> [[Податотека:Balkans_War_1991,_Dubrovnik_-_Flickr_-_Peter_Denton_丕特_._天登_(5).jpg|мини|Луѓе чекаат во ред покрај водовод за време на опсадата]] Во ноември, Дубровник почнал да ги прима најголемите испораки на хуманитарна помош од почетокот на опсадата, а првиот успешен обид да се одржи градот бил [[конвојот Либертас]] кој претставувал флота од цивилни бродови, од кои најголемата била „''Славија“'' на Јадролинија - која пристигнал во Дубровник на 31 октомври. Конвојот испловил од [[Риека]] и направил неколку пристаништа, растејќи на 29 бродови додека се приближувал до Дубровник. Конвојот кој исто така ги носел набљудувачите на ECMM и најмалку 1.000 демонстранти, претседателот на Претседателството на Југославија [[Стјепан Месиќ]] и поранешниот премиер на Хрватска Фрањо Грегуриќ првично бел запрен од југословенската фрегата JRM <nowiki><i id="mwApI">Split</i></nowiki> помеѓу островите [[Брач]] и [[Шолта]], а следниот ден од југословенски патролни бродови кај Корчула пред Ескадрилата на вооружени бродови да се поврзе со флотата и да ја придружува до пристаништето Дубровник во Груж.<ref>{{Harvnb|Mesić|2004}}</ref><ref>{{Harvnb|Dubrovački vjesnik|25 October 2009}}</ref><ref>{{Harvnb|Los Angeles Times|31 October 1991}}</ref> По враќањето, бродот ''„Славија“'' со капацитет од 700 патници успешно евакуирал 2.000 бегалци од Дубровник, иако прво морач да отплови до Которскиот Залив за инспекција од страна на Југословенската морнарица.<ref>{{Harvnb|The New York Times|15 November 1991}}</ref> [[Податотека:Hotel_Grand_-_destroyed_hotel_in_Kupari,_Croatia.JPG|десно|мини|Хотелот Гранд во Купари беше уништен за време на опсадата]] На 2 и 3 декември, ЈНА продолжила со пешадиски оган врз Стариот град, по што следел минофрлачки оган врз тврдината Империјал на 4 декември,<ref name="UNSC6d">{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref>а најсилното бомбардирање на Стариот град започнало во 5:48 часот наутро на 6 декември. Стариот град бИЛ погоден од 48 82мм проектили, 232 82мм и 364 120мм минофрлачки гранати, а воедно и 22 проектили со жично наведување. Два ударни кратери укажуваат на употреба на потешко оружје. Бомбардирањето било концентрирано на Страдун, централното шеталиште на Стариот град и областите североисточно од Страдун, додека другите делови од Стариот град претрпеле релативно малку удари. Нападот стивнал во 11:30 часот претпладне, а убиени се 13 цивили која претставува најголемата загуба на цивилни животи за време на опсадата.<ref name="UNSC6e">{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref><ref name="UNSC7c">{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> За голема жалост Библиотеката на Дубровничкиот меѓууниверзитетски центар, која содржела 20.000 тома, исто така беше уништена во нападот, а хотелот Либертас бил бомбардиран од артилерија на ЈНА со цел да се убијат пожарникари кои гаснеле пожари предизвикани од нападот претходно истиот ден.<ref name="Pavlovic69">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> Нападот на Стариот град од 6 декември беше пречекан со силни протести од меѓународните медиуми, генералниот директор на УНЕСКО, Федерико Мајор, Сарагоса, [[Дипломатски ранг|специјалниот претставник]] на [[Генерален секретар на Обединетите нации|генералниот секретар на Обединетите нации,]] Сајрус Венс како и ECMM на денот на бомбардирањето, а подоцна истиот ден, ЈНА издала соопштение за жалење и ветила истрага.Така на 7 декември, претставници на ЈНА го посетиле Стариот град за да ја проверат штетата, но не биле забележани понатамошни дејствија.<ref name="UNSC6e" /> Сите хрватски одбрани биле оддалечени 3км до 4км од Стариот град, освен тврдината Империал која била околу 1км северно.<ref name="UNSC6e">{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> Тврдината била нападната во 5:50 часот претпладне, неколку минути откако започнало бомбардирањето на Стариот град, а нападот бил извршен од 3 баталјон на 472 моторизирана бригада на ЈНА, напредувајќи истовремено од два правци. Примарниот напад се состоел од сила со големина на чета, а секундарниот од вод пешадијци и двата поддржани од тенкови Т-55 и артилерија, а до 8 наутро, пешадијата стигнала до тврдината Империал, принудувајќи ги одбранбените сили да се повлечат во утврдувањето и да побараат помош. Мариновиќ ѝ наредил на артилеријата на високата воена артилерија да пука директно врз тврдината и испратил специјална полициска единица за зајакнување на гарнизонот на тврдината Империал, а веќе до 2 часот попладне, ЈНА го откажала нападот.<ref>{{Harvnb|Dubrovački list|11 January 2012}}</ref> Тој ден, ''„Свети Влахо“'' , првиот брод нарачан од Ескадрилата на вооружени чамци во Дубровник и именуван по светецот-заштитник на градот [[Свети Власиј|, Свети Блез]] бел потонат од ракета со жично водење.<ref>{{Harvnb|Slobodna Dalmacija|6 December 2001}}</ref> === Хрватски контранапад === [[Податотека:Map_16_-_Herzegovina_Dubrovnik_April-June_1992.jpg|лево|мини|317x317пкс|Карта на напредувањето на високонапонските бродови кон Дубровник во мај 1992 година и последователната операција „Чакал“]] На 7 декември 1991 година, било договорено уште едно примирје со што силите на ЈНА што го опседнале Дубровник станале во голема мера неактивни,<ref name="BB104">{{Harvnb|CIA|2002}}</ref><ref name="UNSC6f">{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> а во јануари 1992 година, претставници на Хрватска, ЈНА и ОН го потпишале Сараевскиот договор и борбите биле прекинати.<ref name="NYT3Jan92">{{Harvnb|The New York Times|3 January 1992}}</ref> [[УНПРОФОР|Силите за заштита на Обединетите нации]] (УНПРОФОР) биле распоредени во Хрватска за да го надгледуваат и одржуваат договорот.<ref>{{Harvnb|Los Angeles Times|29 January 1992}}</ref> Србија продолжи да ја поддржува РСК. <ref>{{Harvnb|Thompson|2012}}</ref> Конфликтот во голема мера се проширил на утврдени позиции и ЈНА наскоро се повлекла од Хрватска во [[Босна и Херцеговина]], каде што се очекувал нов конфликт.<ref name="NYT3Jan92" /> Единствен исклучок бил областа на Дубровник,<ref>{{Harvnb|CIA|2002}}</ref> каде што ЈНА нападнала кон запад од Дубровачко Приморје, потиснувајќи ги елементите на 114 и 116 пешадиска бригада на ХВ и достигнувајќи до периферијата на Стоун до почетокот на 1992 година.<ref name="DL070312">{{Harvnb|Dubrovački list|7 March 2012}}</ref> Капацитетите на ВВ драматично се зголемиле во првите неколку месеци од 1992 година, бидејќи се здобиле со големи залихи оружје на ЈНА во [[Битката кај касарните]].<ref name="UNSC6f">{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref><ref>{{Harvnb|CIA|2002}}</ref> Откако ЈНА се повлекла од Хрватска, нејзиниот персонал се подготвил да формира нова армија [[Срби во Босна и Херцеговина|на босанските Срби]], подоцна преименувана во Армија на Република Српска (ВРС). Овој потег следел по прогласувањето на Српската Република Босна и Херцеговина од страна на босанските Срби на 9 јануари 1992 година, пред референдумот за независност на Босна и Херцеговина од 29 февруари &#x2013; 1 март 1992 година. Референдумот подоцна бил наведен како изговор за [[Босанска војна|Босанската војна]],<ref>{{Harvnb|Ramet|2006}}</ref> која започнала на почетокот на април 1992 година, кога артилеријата на ВРС почнала безмилосно да го гранатира Сараево.<ref>{{Harvnb|Ramet|2006}}</ref> ЈНА и ВРС во Босна и Херцеговина биле соочени со Армијата на Република Босна и Херцеговина и Хрватскиот совет за одбрана (ХВО), кои известувале пред централната влада доминирана [[Бошњаци|од Бошњаците]] и раководството на [[Хрвати во Босна и Херцеговина|босанските Хрвати,]] соодветно. ВВ понекогаш се распоредувал во Босна и Херцеговина за да го поддржи ХВО.<ref name="Ramet427">{{Harvnb|Ramet|2006}}</ref> Во април 1992 година, ЈНА започнала офанзивни операции против ВВ и ХВО во областите на западна и јужна Херцеговина во близина [[Купрес|на Купреш]] и [[Столац]], додека четвртиот воен округ на ЈНА, командуван од Стругар, имал за цел да го освои Столац и поголемиот дел од источниот брег на реката Неретва јужно од [[Мостар]].<ref name="BB154">{{Harvnb|CIA|2002}}</ref> Борбите околу Мостар и артилериските напади на ЈНА врз градот започнале на 6 април<ref>{{Harvnb|CIA|2002}}</ref> и веќе на 11 април ЈНА ги потиснала силите на ВВ/ХВО од Столац, а Чапљина бил под оган на ЈНА.<ref name="BB156">{{Harvnb|CIA|2002}}</ref> На 7 мај било договорено прекин на огнот, но ЈНА и силите на босанските Срби го продолжиле нападот веќе следниот ден<ref name="BB156" /> и успеале да освојат голем дел од Мостар и дел од територијата на западниот брег на реката Неретва.<ref name="BB154" /> На 12 мај, силите на ЈНА со седиште во Босна и Херцеговина станале дел од ВРС, а Втората оперативна група на ЈНА била преименувана во 4 корпус на Херцеговска ВРС.<ref>{{Harvnb|Delpla|Bougarel|Fournel|2012}}</ref><ref>{{Harvnb|Thomas|Mikulan|Pavlović|2006}}</ref> Хрватска ги сметала потезите на ЈНА како претходница на нападите врз јужна Хрватска, конкретно насочени кон пристаништето Плоче и евентуално [[Сплит]].<ref>{{Harvnb|CIA|2002}}</ref> За да се спротивстави на заканата, ВВ го назначи генералот Јанко Бобетко да командува со Јужниот фронт, опфаќајќи ги областите на Херцеговина и Дубровник, кој воедно и ја реорганизирал командната структура на ВВО и ја презел командата над ВВО во регионот и новораспоредените единици на ВВ, 1 гардиска и 4 гардиска бригада.<ref name="DL070312">{{Harvnb|Dubrovački list|7 March 2012}}</ref><ref name="BB155">{{Harvnb|CIA|2002}}</ref> [[Податотека:Croatian_War_1991_child_refugee.jpg|алт=A child wearing winter clothes and holding a large teddy bear looks at the camera, with other similarly dressed adults busy in the background|десно|мини|Дете кое чека да биде евакуирано од Дубровник во декември 1991 година]] ВРС и ЈНА нападнле северно од Стон на 11 април, потиснувајќи ги елементите на 115 пешадиска бригада на ВВ и елементите на пристигнатите гардиски бригади на ВВ само со скромна територијална добивка. Прводелската линија се стабилизирала до 23 април, а ВВ контранапад и вратил дел од територијата по 27 април. На 17 мај, Бобетко нареди голем напад на двете целосни гардиски бригади. Првата гардиска бригада била задолжена да напредува за да се поврзе со четата Стон што го чувала пристапот до полуостровот Пељешац и да напредува кон Слано, а на 4 гардиска бригада ѝ било наредено да ја обезбеди внатрешноста на Дубровачко Приморје со напредување по работ на Поповото поле. Во исто време, ЈНА била под притисок од меѓународната заедница да се повлече источно од Дубровник кон Конавле.<ref name="DL300312">{{Harvnb|Dubrovački list|30 March 2012}}</ref> Првата гардиска бригада, поддржана од елементи на 115 пешадиска бригада, го освоила Чепикуќе на 21 мај и Сланано на 22/23 мај. Ескадрилата на вооружени чамци Дубровник истоварича трупи во Слана претходната ноќ, но тие биле одбиени од ЈНА.<ref name="DL110412">{{Harvnb|Dubrovački list|11 April 2012}}</ref> Во ноќта помеѓу 23 и 24 мај, ЈНА го нападнала Сустјепан и северните предградија на Дубровник, а веќе на 26 мај, ЈНА почнала да се повлекува од Мокошица и Жарковица.<ref name="DL020512">{{Harvnb|Dubrovački list|2 May 2012}}</ref> 163 пешадиска бригада напредувала од Дубровник, а нејзиниот 1 баталјон зазел позиции во Бргат и Жупа Дубровачка, додека 2 баталјон се распоредил во Осојник.<ref name="DL300312">{{Harvnb|Dubrovački list|30 March 2012}}</ref> На 29 мај, 4 гардиска бригада го вратила Равно,<ref>{{Harvnb|Dubrovački list|1 April 2012}}</ref> а веќе на 31 мај, Вториот баталјон на 163 бригада ја потиснала ЈНА кон масивот Голубов Камен, кој се наоѓа над делницата на Јадранската магистрала што се протега околу заливот Риека Дубровачка, но не успеала да го освои масивот. Бригадата била заменета од 145 пешадиска бригада на 15 јуни. Дубровник бил повторно цел на артилеријата на ЈНА континуирано до 16 јуни, а потоа со прекини до 30 јуни.<ref name="DL020512" /> На 7 јуни, Првата гардиска и Четвртата гардиска бригада го прекинаа својот напредок во Дубровачко Приморје во близина на Орахов До, село северно од Слано.<ref name="DL110412" /> == Последици == [[Податотека:Balkans_War_1991,_Dubrovnik_-_Flickr_-_Peter_Denton_丕特_._天登_(1).jpg|десно|мини|Штети по гранатирањето на зграда во Дубровник]] Без оглед на воениот исход, опсадата на Дубровник првенствено се памети по големите грабежи од страна на трупите на ЈНА и артилериското бомбардирање на Дубровник, особено неговиот Стар Град. Реакцијата на меѓународните медиуми и медиумското покривање на опсадата го зајакнала мислењето, кое веќе се обликувало по падот на Вуковар, дека однесувањето на ЈНА и Србите било варварско и со намера да доминира во Хрватска, без оглед на уништувањето на непроценливото културно наследство што се случило во тој процес.<ref name="BB104">{{Harvnb|CIA|2002}}</ref> Покрај протестите на градоначалникот Сарагоса, Ванс и ECMM,<ref name="UNSC6e">{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> 104 добитници [[Нобелова награда|на Нобелова награда]] објавиле реклама на цела страница во ''[[The New York Times]]'' на 14 јануари 1992 година, по иницијатива на [[Лајнус Полинг|Линус Полинг]], во која ги повикувале владите низ целиот свет да го спречат неконтролирано уништување од страна на ЈНА.<ref>{{Harvnb|Blaskovich|1997}}</ref> За време на опсадата, [[УНЕСКО]] го ставила Дубровник на својата листа на светско наследство во опасност,{{Sfn|Forrest|2012}} а граѓаните на Дубровник храбро издржале три месеци без електрична енергија и вода{{Sfn|Babbitt|Feucht|Stabler|1993}} и бидејќи опсадата го обликувала меѓународното мислење за Хрватската војна за независност, таа станала голем фактор што придонел за промена во меѓународната дипломатска и економска изолација на Србија и [[Србија и Црна Гора|остатокот од Југославија]],<ref name="BB104" /> која на Западот почна да се смета за држава-агресор.<ref>{{Harvnb|CIA|2002}}</ref> На 17 декември 1991 година, [[Европска економска заедница|Европската економска заедница]] се согласила да ја признае независноста на Хрватска на 15 јануари 1992 година.<ref>{{Harvnb|Lucarelli|2000}}</ref> Помеѓу октомври и декември 1991 година, ЈНА зазела приближно 1200км територија околу Дубровник {{--}} сите од кои ХВ ги врати во контранападот во мај 1992 година, кога ЈНА се повлекла источно од Дубровник, и во последователните офанзиви на ХВ, со операцијата Тигар и Битката кај Конавле помеѓу јули и октомври 1992 година.<ref name="BB155">{{Harvnb|CIA|2002}}</ref><ref>{{Harvnb|Dubrovački list|3 October 2012}}</ref><ref>{{Harvnb|CIA|2002}}</ref> Помеѓу 82 и 88 хрватски цивили биле убиени во опсадата,<ref name="UNSC7c">{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> како и 194 хрватски воени лица,<ref>{{Harvnb|Al Jazeera|6 December 2011}}</ref>од кои деведесет и четири хрватски војници биле убиени помеѓу октомври и декември 1991 година,<ref>{{Harvnb|Jutarnji list|6 December 2011}}</ref> а вкупно 417 биле убиени во сите воени операции околу Дубровник до крајот на октомври 1992 година.<ref>{{Harvnb|Slobodna Dalmacija|1 October 2012}}</ref> ЈНА претрпела 165 смртни случаи,<ref>{{Harvnb|Helsinki Committee|2006}}</ref> а поради неа приближно 15.000 бегалци од Конавле и други области околу Дубровник избегале во градот и околу 16.000 бегалци биле евакуирани по море од Дубровник во други делови на Хрватска.<ref name="UNSC 28 December 1994 Section VI/B">{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> ЈНА формирала два логора за воени заробеници за да ги притвори оние што ги заробила, едниот во Билеќа, а другиот во Морињ . За време и по офанзивата, 432 лица, главно цивили од Конавле, биле затворени - 292 во Морињ и 140 во Билеќа - и биле подложени на физичко и психолошко малтретирање.<ref>{{Harvnb|Helsinki Committee|2006}}</ref> Малтретирањето било извршено од страна на персоналот на ЈНА и паравоените сили, како и од цивили, а вклучувало тепања и лажни егзекуции.<ref>{{Harvnb|Helsinki Committee|2006}}</ref> Многу од притворените биле разменети за воени заробеници што ги држела Хрватска на 12 декември 1991 година,<ref>{{Harvnb|Helsinki Committee|2006}}</ref> а двата логора останале во функција до август 1992 година.<ref>{{Harvnb|Jutarnji list|7 December 2010}}</ref> [[Податотека:Ship_Sveti_Vlaho.JPG|лево|мини|''„Свети Влахо“'', првиот брод на ескадрилата на вооружени чамци во Дубровник, е постојано изложен во Дубровник.]] Околу 11.425 згради во регионот претрпеле штета, од нив 886 биле целосно уништени, а 1.675 претрпеле мали штети.<ref>{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> Цената на штетата била проценета на 480&nbsp;милиони [[Германска марка|германски марки]].<ref>{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> Штетата на Стариот град Дубровник ја забележал тим на УНЕСКО кој престојувал во градот од 27 ноември до 20 декември 1991 година,<ref>{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> а се проценува дека 55,9 проценти од зградите биле оштетени, 11,1 процент биле тешко оштетени, а 1% изгорени. Од сите најголемите загуби се седумте изгорени [[Барок|барокни]] палати. <ref>{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> Дополнителна штета била предизвикана од ограбувањето на музеи, бизниси и приватни домови од страна на трупите на ЈНА. Сите експонати што ги чувал Меморијалниот музеј [[Влахо Буковац]] во Цавтат биле однесени од ЈНА<ref name="Pavlovic71">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref> како и содржината на хотелите во Купари. Францисканскиот манастир Свети Јероним во Слано исто така бил цел на напади,<ref name="Pavlovic70">{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref>а ЈНА признала дека се случиле грабежи, но Јокиќ рекол дека имотот ќе им биде дистрибуиран на српските бегалци од страна на специјална администрација на ЈНА формирана на 15 декември 1991 година. Сепак, веројатно е дека ограбениот имот завршил во приватни домови или бил продаден на црниот пазар.<ref>{{Harvnb|CIA|2002}}</ref> Аеродромот Чилипи во Дубровник исто така бил цел на напади, а неговата опрема била однесена на аеродромите [[Аеродром Подгорица|во Подгорица]] и Тиват.<ref>{{Harvnb|Slobodna Dalmacija|6 March 2004}}</ref> По обидите да ја оправдаат офанзивата на ЈНА, властите во Србија и Црна Гора се обиделе да негираат дека е направена штета на Стариот Град, а [[Радио-телевизија Србија|Радио-телевизија на Србија]] соопштила дека чадот што се издига од Стариот град наводно е резултат на запалени автомобилски гуми од страна на населението на Дубровник,<ref>{{Harvnb|The New York Times|10 August 1997}}</ref> повторувајќи го Кадијевиќ.<ref>{{Harvnb|Armatta|2010}}</ref> Функционерите и медиумите во Црна Гора ја нарекле офанзивата „војна за мир“,<ref>{{Harvnb|Helsinki Committee|2006}}</ref> или блокада применувајќи го терминот за копнени операции и поморска блокада.<ref>{{Harvnb|Helsinki Committee|2006}}</ref> Според анкетата на јавното мислење во Србија од 2010 година, 40 проценти од анкетираните не знаеле кој го бомбардирал Дубровник, додека 14 проценти верувале дека не се случило гранатирање.<ref>{{Harvnb|Novi list|28 May 2011}}</ref> На состанокот во јуни 2000 година со хрватскиот претседател Месиќ, [[Претседател на Црна Гора|претседателот на Црна Гора]] Мило Ѓукановиќ ѝ се извиниле на Хрватска за нападот.<ref>{{Harvnb|BBC News|25 June 2000}}</ref> Гестот бил добредојден во Хрватска,<ref>{{Harvnb|Helsinki Committee|2006}}</ref> но осуден од националистичките политички противници на Ѓукановиќ во Црна Гора и од властите во Србија.<ref>{{Harvnb|Helsinki Committee|2006}}</ref> Во 2004 година, во соработка со продуцентската куќа „Обала“ од Подгорица, црногорскиот режисер Коча Павловиќ објавил [[Војна за мир (документарен филм|документарец насловен како ''„Војна за'' ''мир“'']] (''[[:hr:Rat_za_mir_(dokumentarni_film)|Rat za mir]])'', во кој се опфатени улогата на пропагандата во опсадата, сведоштва на затвореници од логорот Морињ и интервјуа со војници на ЈНА. Поради контроверзиите во Црна Гора, филмот не бил објавен до 2007 година, а дури во 2022 година, три години по смртта на Павловиќ, филмот нема да биде прикажан во самата земја.<ref>{{Harvnb|Pavlović|2005}}</ref><ref>{{Harvnb|Index.hr|30 May 2007}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Montenegro: A Modern History|last=Morrison|first=Kenneth|date=November 30, 2008|publisher=[[I.B. Tauris]]|isbn=978-1845117108|pages=97|language=English}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.propeace.de/en/dubrovnik-vengeful-past|title=Dubrovnik, a vengeful past {{!}} Pro Peace|work=www.propeace.de|language=en|accessdate=2025-06-07}}</ref> Во 2011 година, [[Радиотелевизија Црна Гора|Радио Телевизија на Црна Гора]] емитувала документарна серија користејќи архивски снимки насловени како ''„Рат за Дубровник“'' ( ''Војна за Дубровник'' ), иако бил направен обид да се уништат записите за воено потпалувачки телевизиски извештаи и извештаи на весникот ''„Побједа“''.<ref>{{Harvnb|Slobodna Dalmacija|10 March 2011}}</ref><ref>{{Harvnb|Helsinki Committee|2006}}</ref> Во 2012 година, Александар Чрчек и Марин Марушиќ продуцирале долгометражен документарец насловен како „''Конвој Либертас''“ (''Конвој Либертас''), кој беl за испораката на хуманитарна помош во Дубровник преку поморската блокада.<ref>{{Harvnb|Novi list|19 January 2012}}</ref>{{Цитат во кутија|width=90%|align=center|quote=Сите армии во минатото дадоа сѐ од себе и одбија да водат војна или да го напаѓаат и бомбардираат градот Дубровник. Едноставно беше невозможно некој да го нападне и уништи Дубровник. Во 19 век, Дубровник беше освоен од Наполеон, но без борба. Руската флота на адмиралот Сењавин дојде да го нападне Дубровник, но тие ги спуштија своите топови и се откажаа од нападот. Немаше ниту една граната или куршум испукан врз Дубровник. Тоа е историјата на Дубровник, а тоа укажува на нивото на човечката цивилизација, на нивото на почит што му се укажува на Дубровник. Она што го направивме е најголемиот срам што беше направен во 1991 година.<ref>{{harvnb|ICTY|23 јануари 2004 година|p=1145}}</ref>|source=Никола Самарџиќ, поранешен црногорски министер за надворешни работи, за време на судењето на [[Павле Стругар|Стругар]] во МКТЈ.}} == Обвиненија за воени злосторства == [[Податотека:Front_view_of_the_ICTY.jpg|мини|[[Хаг|Хашкиот]] [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|трибунал]] покрена обвинение против пет лица за воени злосторства за време на опсадата на Дубровник.]] [[Податотека:Dubrovnik_shelling.jpg|десно|мини|304x304пкс|Карта на Стариот град што ја покажува штетата од бомбардирањето на ЈНА]] Во 1994 година, извештај на ОН заклучил дека Југословенската армија и нејзината паравоена група извршиле воени злосторства за време на битката за Дубровник, вклучувајќи намерно убивање, обемно уништување, присвојување на имот, незаконско затворање на цивил, безобѕирно уништување на градови, места или села или уништување што не е оправдано со воена неопходност, напад или бомбардирање на небранети градови, уништување на историски споменици како и грабеж.<ref>{{Harvnb|UNSC|28 December 1994}}</ref> Во 2001 година, обвинителите на [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија]] (МКТЈ), формиран во 1993 година и врз основа на Резолуцијата 827 на Советот за безбедност на ООН,<ref>{{Harvnb|Schabas|2006}}</ref> ги обвиниле Милошевиќ, Стругар, Јокиќ, началникот на штабот на 9 ВПС на ЈНА, капетан Милан Зец, и командантот на 3 баталјон на 472 моторизирана бригада на ЈНА, капетан прва класа Владимир Ковачевиќ, а обвиненијата вклучуваа тврдења дека офанзивата врз Дубровник имала за цел да ја одвои областа од Хрватска и незаконски и присилно да ја припои кон Србија или Црна Гора.<ref>{{Harvnb|ICTY|23 October 2002}}</ref><ref>{{Harvnb|ICTY|2 October 2001}}</ref> Јокиќ рекол дека офанзивата имала само за цел да го блокира Дубровник,<ref>{{Harvnb|Helsinki Committee|2006}}</ref> но тоа тврдење подоцна го побил Цокиќ.<ref name="Monitor070510">{{Harvnb|Monitor|7 May 2010}}</ref> Михаило Црнобрња, поранешен југословенски амбасадор во [[Европска Унија|Европската Унија]], шпекулирал дека опсадата имала за цел да се наметне крај на блокадите на касарните на ЈНА во Хрватска и да се побара полуостровот Превлака за Црна Гора.<ref>{{Harvnb|Crnobrnja|1996}}</ref> Судењето на Слободан Милошевиќ никогаш не било завршено бидејќи Милошевиќ починал на 11 март 2006 година додека бил во притвор во МКСЈ. <ref>{{Harvnb|ICTY|IT-02-54}}</ref> Стругар бил префрлен во притвор во МКСЈ на 21 октомври 2001 година. Процесот на судење и жалби бил завршен во 2008 година, со конечна пресуда за осуда за злосторства која вклучува и напади врз цивили, уништување што не е потребно поради воена потреба и кршење на законите и обичаите на војувањето. Тој бил осуден на само седум и пол години затвор. Стругар беше предвремено ослободен во 2009 година, седум години и четири месеци по неговото префрлање во МКСЈ. <ref>{{Harvnb|ICTY|IT-01-42}}</ref> Јокиќ беше предаден на МКСЈ на 12 ноември 2001 година. Тој се изјасни за виновен и беше осуден за злосторства, вклучувајќи убиство, суров третман, напади врз цивили и кршење на законите на војувањето. Во 2004 година, тој беше осуден на седум години затвор. Пресудата беше потврдена и стана правосилна во 2005 година. Јокиќ беше префрлен во Данска на отслужување на казната и беше ослободен на 1 септември 2008 година. <ref>{{Harvnb|ICTY|IT-01-42/1}}</ref> МКТЈ ги повлече обвиненијата против Зец на 26 јули 2002 година. <ref>{{Harvnb|ICTY|IT-01-42}}</ref> Ковачевиќ беше уапсен во 2003 година во Србија и префрлен во МКТЈ. По одбраната од немоќ, <ref>{{Harvnb|B92|15 March 2004}}</ref> тој беше привремено ослободен на 2 јуни 2004 година, а постапката беше префрлена во судството во Србија во 2007 година и беше подложен на психијатриски третман на [[Воено-медицинска академија (Србија)|Воено-медицинската академија]] во Белград. <ref>{{Harvnb|Nova TV|18 August 2007}}</ref> {{На|2012|May}} , Ковачевиќ беше сметан за неспособен да се соочи со судење од страна на властите во Србија. <ref>{{Harvnb|Blic|25 May 2012}}</ref> Обвиненијата против него вклучуваат убиство, суров третман, уништување што не е потребно поради воена потреба и кршење на законите на војувањето. <ref>{{Harvnb|ICTY|IT-01-42/2}}</ref> Во 2008 година, властите во Црна Гора обвинија шест поранешни војници на ЈНА за злоупотреба на затвореници извршена во [[Morinj|Морињ]] во 1991 и 1992 година. <ref>{{Harvnb|Deutsche Welle|18 August 2008}}</ref> Четворица од шестемина беа осудени за воени злосторства во јули 2013 година. Иво Мензалин доби четиригодишна казна, Шпиро Лучиќ и Боро Глигиќ беа осудени на три години, додека Иво Гоњиќ беше осуден на две години. Четворицата се жалеа на одлуката, а во април 2014 година, Врховниот суд на Црна Гора ја отфрли нивната жалба. {{Sfn|Balkan Insight|25 April 2014}} Голем број поранешни затвореници од логорот Морињ ја тужеа Црна Гора и им беше исплатена отштета. <ref>{{Harvnb|Dan|30 October 2012}}</ref> Во октомври 2008 година, Хрватска го обвини [[Božidar Vučurević|Божидар Вучуревиќ]] {{--}} градоначалникот на Требиње и лидер на босанските Срби во источна Херцеговина во времето на офанзивата {{--}} за напади врз цивилното население на Дубровник. <ref name="Nacional110911">{{Harvnb|Nacional|11 September 2011}}</ref> <ref name="B92040411">{{Harvnb|B92|4 April 2011}}</ref> Јокиќ потврди дека примил наредби и од Стругар и од Вучуревиќ. <ref>{{Harvnb|Helsinki Committee|2006}}</ref> На 4 април 2011 година, Вучуревиќ беше уапсен во Србија, а Хрватска побара негова екстрадиција. Тој беше ослободен со кауција на 17 јуни. <ref name="B92040411" /> Во септември, барањето за екстрадиција беше одобрено, но Вучуревиќ ја напушти Србија и се врати во Требиње, избегнувајќи екстрадиција. <ref name="Nacional110911" /> Во 2009 година, хрватските власти поднесоа обвиненија против десет офицери на ЈНА, вклучувајќи ги Цокиќ, Ружиновски, Стругар, Јокиќ, Зец и Ковачевиќ. Тие беа обвинети за воени злосторства извршени во областа на Дубровник пред или по 6 декември 1991 година, кои не беа опфатени со обвиненијата на МКТЈ. Обвиненијата беа поднесени откако МКТЈ достави документи собрани за време на истрагата. <ref name="Monitor070510">{{Harvnb|Monitor|7 May 2010}}</ref> Во 2012 година, Хрватска го обвини командантот на 3-тиот баталјон на 5-та моторизирана бригада на ЈНА за палење на 90 куќи, деловни објекти и јавни згради во Чилипи од 5 до 7 октомври 1991 година. <ref>{{Harvnb|B92|6 December 2012}}</ref> Опсадата на Дубровник беше исто така тема во случајот на Хрватска за геноцид против Србија, пред [[Меѓународен суд на правдата|Меѓународниот суд на правдата]] (МСП). Хрватска тврдеше дека 123 цивили од Дубровник биле убиени за време на опсадата. Хрватска достави писма од хрватската полиција во поддршка на овие тврдења, меѓутоа, во својата пресуда од 2015 година, Судот забележа дека сите овие писма биле подготвени многу подоцна, конкретно за случајот, биле непотпишани и не ги навеле околностите под кои наводно биле убиени 123 лица. Судот забележа дека другите документи подготвени од Полициската управа во Дубровник, „иако биле составени во времето на настаните и не само за целите на овој случај, тие не се поткрепени со докази од независен извор и се чини дека се однесуваат само на две смртни случаи“. {{Sfn|International Court of Justice|2015}} Повикувајќи се на пресудите на МКТЈ за Стругар и Јокиќ за Дубровник, МСП во својата пресуда призна дека најмалку две цивилни жртви биле предизвикани од незаконското гранатирање на Дубровник на 6 декември и уште една на 5 октомври 1991 година. Во пресудата се наведува дека Судот „заклучува од горенаведеното дека е утврдено дека некои убиства биле извршени од страна на ЈНА против Хрватите од Дубровник помеѓу октомври и декември 1991 година, иако не во обемот што го наведува Хрватска“. {{Sfn|International Court of Justice|2015}} == Фусноти == {{Наводи|20em}} == Наводи == === Книги ===   === Вести ===   === Други извори ===  {{Wars and battles involving Croatia}}{{Wars and battles involving Serbs}}{{Yugoslav wars}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|42|38|29|N|18|06|31|E}} {{Ризница-врска|Siege of Dubrovnik}}{{DEFAULTSORT:Dubrovnik}} [[Категорија:Југословенска народна армија]] [[Категорија:Хрватско-црногорски односи]] [[Категорија:Српско-хрватски односи]] [[Категорија:Битки на СР Југославија]] [[Категорија:Опсади на Србија]] [[Категорија:Опсади на Хрватска]] [[Категорија:Воена историја на Средоземјето]] [[Категорија:Судири во 1992 година]] [[Категорија:Судири во 1991 година]] [[Категорија:Статии со извори на странски јазици (ISO 639-2)]] [[Категорија:Статии со извори на хрватски (hr)]] [[Категорија:Статии со извори на српски (sr)]] sty6jrhw2avaqmox1u0diei1r5ajw2l 0 1391040 5536284 2026-04-08T17:31:10Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Infobox musical artist |Name = Стефка С’ботинова |Background = solo_singer |Img = |Img_capt = |Alias = |Born = {{роден на|2|април|1930}}<br />Розов кладенец, [[Царство Бугарија]] |Died = {{починат на|30|јули|2010|2|април|1930}}<br />[[Софија]], [[Бугарија]] |Occupation = [[пејачка]] |Genre = [[народна музика]] |Years_active = 1947 — 20... 5536284 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Стефка С’ботинова |Background = solo_singer |Img = |Img_capt = |Alias = |Born = {{роден на|2|април|1930}}<br />Розов кладенец, [[Царство Бугарија]] |Died = {{починат на|30|јули|2010|2|април|1930}}<br />[[Софија]], [[Бугарија]] |Occupation = [[пејачка]] |Genre = [[народна музика]] |Years_active = 1947 — 2010 |Instrument = [[пејач|алт]] |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = „Притури се планината“ |Label = [[Балкантон]] |Associated_acts = [[Филип Кутев (ансамбл)|Филип Кутев]], [[Мистеријата на бугарските гласови]], [[Тинка Пешева]] |URL = }} '''Стефка С’ботинова''' ({{langx|bg|Стефка Съботинова}}) била [[Бугарија|бугарска]] [[Народна музика|народна]] [[пејачка]], изведувачка на песни од [[Тракија|Тракиската]] [[фолклор]]на област. == Биографија == Родена е на [[2 април]] [[1930]] година во селото Розов кладенец во [[Старозагорска област]].<ref name="btv_death">[https://btvnovinite.bg/article/743521611-Pochina_narodnata_pevitsa_Stefka_Sabotinova.html „Почина народната певица Стефка Съботинова“], btvnews.bg, 30 јули 2010 г. (на бугарски)</ref> Нејзините предци биле бегалци од [[Западна Тракија|Беломорска Тракија]], од кои таа наследила богато и автентично пејачко наследство. Своето образование го стекнала во [[Пловдив]] и [[Стара Загора]]. Првите професионални снимки ги направила во Радио „Стара Загора“ во периодот [[1947]]–[[1948]] година. Во [[1951]] година се преселила во Софија. Нејзиниот пат кон професионалната сцена започнал благодарение на фолклористот и народен пејач Жечо Долчинков, кој го открил нејзиниот талант. По успешното пријавување на конкурс за Државниот ансамбл за народни песни и танци „[[Филип Кутев (ансамбл)|Филип Кутев]]“, била избрана меѓу 300 кандидатки. Од [[1954]] година започнала нејзината активна концертна дејност со ансамблот, со кој настапувала на престижни сцени ширум светот како хористка и солистка. На почетокот на 1970-тите години се приклучила на Ансамблот за народни песни на Бугарското радио и телевизија, а подоцна станала дел и од формацијата „[[Мистеријата на бугарските гласови (хор)|Мистеријата на бугарските гласови]]“. Во дует со [[Тинка Пешева]] снимила низа хумористични народни песни, меѓу кои ''„Цонке ле, чушко червена“'', ''„Заплакал е стар, бјал дедо“'' и ''„Овдовјала лисичката“''. Двете имаат издадено заеднички дуетен албум. Стефка С’ботинова е единствената изведувачка со самостојни песни во првиот албум на [[Марсел Селие]], „[[Мистеријата на бугарските гласови|Le Mystère des Voix Bulgares]]“, каде што се вклучени нејзините амблематични песни ''„Притури се планината“'' и ''„М’р, Станке ле“''. Уште тогаш песната ''„Притури се планината“'' се нашла како дел од филмската музика во светските продукции „Исус од Монтреал“ и „Лионците“.<ref>{{cite web | publisher = Българско национално радио | title = Памет за народната певица Стефка Съботинова | author = Валя Божилова | data = 9 август 2010 | acces_data = 8 април 2026 | url = https://old-news.bnr.bg/radiobulgaria/post/100226980/pamet-za-narodnata-pevica-stefka-sybotinova | language = bg}}</ref> Пејачката стекнула светска популарност во [[1994]] година, кога нејзината песна ''„[[Притури се планината]]“'' била објавена со нов модерен аранжман на [[Жаки Анона]]. Претворајќи се во светски хит, таа била и еден од првите бугарски музички пробии во етерот на [[MTV]].<ref>{{cite_web | publisher = Българска национална телевизия | title = Отиде си Стефка Съботинова | author = Петя Тетевенска | data = 30 јули 2010 | acces_data = 8 април 2026 | url = https://bntnews.bg/bg/a/33940-otide_si_stefka_sybotinova | language = bg }}</ref> Стефка С’ботинова има издадено два самостојни албуми. Во [[2006]] година, народната пејачка ја снимила песната ''„Заправил Господ манастир“'' во дует со актерот Џоко Росиќ. Во месец [[јуни]] [[2010]] година била одликувана со највисокото бугарско признание – орден [[Орден Стара Планина|„Стара Планина“ од прв степен]].<ref>[http://www.dnevnik.bg/bulgaria/2010/06/18/919401_stefka_subotinova_i_nedialko_iordanov_poluchiha_ordeni/ „Стефка Съботинова и Недялко Йорданов получиха ордени „Стара планина“], dnevnik.bg, 18 јуни 2010 г. (на бугарски)</ref> Стефка С’ботинова починала на [[30 јули]] [[2010]] година во [[Софија]].<ref name="btv_death" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.duma.bg/node/50021 „Стефка Съботинова: Не само хубаво стрелям, но и улучвам“], интервју на Љубо Николов, весник „Дума“, бр. 57, 9 март 2013 г. (на бугарски) {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:С’ботинова, Стефка}} [[Категорија:Бугарски пејачи]] [[Категорија:Бугарски уметници]] p5lk2zzoqe9jaue4kdtcr9h5jofo8ad 0 1391041 5536285 2026-04-08T18:01:36Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1327558040|Yugoslav destroyer Dubrovnik]]“ 5536285 wikitext text/x-wiki   '''''Дубровник''''' бил брод на флотилата изграден за Кралската југословенска морнарица од страна на бродоградилиштата „Јароу“ во [[Глазгов]] во 1930 и 1931 година. Тој бил еден од најголемите разорувачи на своето време, а наликувал на современите британски дизајни, ''Дубровник'' претставувал брз брод со главно вооружување од четири [[Чехословачка|чехословачки]] Шкода 140мм топови во единечни монтажи. Бродот бил наменет да биде првиот од трите водачи на флотили изградени за Југославија, но бил единствениот завршен, а за време на неговата служба во Кралската југословенска морнарица, ''Дубровник'' презел неколку мирновременски крстарења низ [[Средоземно Море|Средоземното Море]], Турските Протоци и [[Црно Море|Црното Море]]. Во октомври 1934 година, го пренел [[Александар I Караѓорѓевиќ|кралот Александар]] во Франција на државна посета, а неговото тело го вратил во Југославија по [[Александар I Караѓорѓевиќ|неговиот атентат]] во [[Марсеј]] . За време на [[Априлска војна|инвазијата на Југославија од]] страна [[Сили на Оската|на силите на Оската]] предводена од [[Трет Рајх|Германија]] во април 1941 година, ''Дубровник'' бил заземен од Италијанците. По реновирањето, кое вклучувало замена на дел од нејзиното оружје и скратување на [[Јарбол|главниот јарбол]] и инките, тој бил ангажиран во Кралската италијанска морнарица како '''''Премуда,''''' а во [[Фашистичка Италија|италијанска]] служба, тој главно се користел како придружба и транспорт на војници. Во јуни 1942 година, бил дел од италијанските сили кои го нападнале конвојот на [[Сојузници во Втората светска војна|сојузничката]] операција „Харпун“ обидувајќи се да го ослободат островот [[Малта]]. Во јули 1943 година, тој се расипал и бил донесен во Џенова на поправка и реновирање. ''Премуда'' бил најважниот и најефикасниот италијански воен брод од [[Втора светска војна|Втората светска војна]] . Во времето на капитулацијата на Италија пред Сојузниците во септември 1943 година, ''„Премуда“'' сè уште бил закотвен во Џенова и бил запленет од Германија. Плановите да се претвори во радарски пикет за ноќни ловци биле напуштени па во август 1944 година, по замената на неговото вооружување, бил ангажиран во [[Кригсмарине|германската морнарица]] како ''торпедо-чамец „Аусланд“'' со ознака '''''TA32''''' и учествувал во акција гранатирајќи ги сојузничките позиции на италијанскиот брег и поставувајќи поморски мини. Во март 1945 година, учествувал во Битката кај Лигурското Море против два разурнувачи [[Кралска воена морнарица|на Кралската морнарица]], за време на кое бил лесно оштетен, но веќе следниот месец бил потопен кога Германците се повлекле од Џенова. == Развој == По распадот на [[Австроунгарија|Австроунгарската Империја]] и последователното создавање на [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] (КСС), Австроунгарија ги префрлила бродовите на поранешната [[Австроунгарска воена морнарица|Австроунгарска морнарица]] на новата нација. [[Кралство Италија|Кралството Италија]] било незадоволно од ова и ги убедило Сојузниците да ги поделат австроунгарските бродови меѓу победничките сили и како резултат на тоа, единствените модерни морски бродови што им останале на КСС биле 12 торпеда{{Sfn|Chesneau|1980}} и тие морале да ги изградат своите поморски сили речиси од нула.{{Sfn|Novak|2004}} Во текот на 20 години од 20 век, многу морнарици го следеле концептот на водач на флотила, градејќи големи уништувачи слични на уништувачите од класата V и W [[Кралска воена морнарица|на Кралската морнарица]] [[Прва светска војна|од Првата светска војна]].{{Sfn|Freivogel|2014}} Во меѓувоената француска морнарица, овие бродови биле познати како ''contre-torpilleurs'' и биле наменети да работат со помали уништувачи или како полуфлотили од три брода. Идејата била дека таквата полуфлотила може да победи италијански лесен крстосувач од класата <nowiki><i id="mwZA">Condottieri</i></nowiki>.{{Sfn|Freivogel|2014}} Морнарицата на KSCS одлучила да изгради три такви водачи на флотили, бродови кои би имале можност да достигнат големи брзини и со долга издржливост. Барањето за долга издржливост ги одразувало југословенските планови за распоредување на бродовите во централниот [[Средоземно Море|Медитеран]], каде што би можеле да работат заедно со француските и британските воени бродови.{{Sfn|Freivogel|2014}} Во времето кога била донесена одлуката, француските бродоградилишта биле силно посветени на производство на бродови за француската морнарица и затоа покрај намерата да развие француски концепт, KSCS ги ангажираше бродоградилиштата „Јароу“ во [[Глазгов]], Шкотска, да ги изградат бродовите. За разлика од Французите, кои претпочитаа да инсталираат топови од сопствено производство, „Јароу“ со задоволство ги нарачале топовите од [[Чехословачка|чехословачката]] фирма „Шкода“, а првичниот дизајн на „Јароу“ се базирал на зголемена верзија од британската класа <nowiki><i id="mwdQ">„Шекспир“</i></nowiki>, со пет поморски топови „Шкода“ од 14 см/56 . Прекумерната горна тежина резултираше со бришење на еден од топовите, кој бил заменет со држач [[Хидроавион|за хидроавион]]. Конечната верзија го заменила држачот за хидроавион со подобрено противвоздушно вооружување.{{Sfn|Freivogel|2014}} Намерата да се изградат три водачи на флотилијата била демонстрирана со фактот дека Јарро нарачал вокупно 12 Škoda 140мм пушки, четири по брод.{{Sfn|Freivogel|2014}} Во јули или август 1929 година, КСЦС (која стана Кралство Југославија на 3 октомври) потпишала договор со Јарро за уништувачот наречен ''Дубровник''.{{Sfn|Jarman|1997}} Ова е единствениот брод изграден; [[Големата депресија]] ја спречи изградбата на остатокот од планираната половина флотилја.{{Sfn|Freivogel|2014}} == Опис и конструкција == ''Дубровник'' бил сличен во многу аспекти со британските разорувачи што се произведуваа во исто време, имајќи квадратен [[Команден мост|мост]] во облик на кутија, долг преден дел и остра закосена дршка слична на подоцнежната британска племенска класа . Нејзиниот заоблен [[Крма (брод)|крма]] беше прилагоден за поставување мини.{{Sfn|Freivogel|2014}} Имал вкупна должина од 113.2м , со 10.67м греда, просечен влечен волумен од 3.58м и максимален промаја од 4.1м. Нејзиниот стандарден депласман беше 1,880 тони, {{Sfn|Chesneau|1980}} и 2,400 тони при полн товар.{{Sfn|Lenton|1975}} ''Дубровник'' имал две парни турбини со запчаници „Парсонс“ и двете придвижувани од едно елисно вратило. Пареата за турбините се обезбедувала од три котли со водни цевки „Јарроу“ кои биле сместени во посебни котларници{{Sfn|Freivogel|2014}} додека турбините биле номинални на 36,000kw. Како што е дизајниран, бродот имал максимална брзина од 69км на час,{{Sfn|Chesneau|1980}} а во 1934 година, под идеални услови, постигнал максимална брзина од 74.6км на час {{Sfn|Freivogel|2014}} Посебна турбина Curtis, номинална на 670kw, била инсталирана за крстарење, со која можело да постигне опсег од 13,000км со 28км на час.{{Sfn|Freivogel|2014}} Таа превезуваше 470 тони мазут.{{Sfn|Chesneau|1980}} Главното вооружување на бродот се состоело од четири Škoda 140мм L/56 [ a ] супер- огнени топови во единечни монтажи, два пред надградбата и два позади, а била опремена и со два тројни Brotherhoods 533мм торпедни цевки на централна линија.{{Sfn|Whitley|1988}} За воздушна одбрана, ''Дубровник'' имал двојно монтиран Шкода 83.5мм топови L/35 лоцирани на централната линија помеѓу двата сета цевки за торпедо{{Sfn|Whitley|1988}} како и шест полуавтоматски Škoda 40мм противвоздушни топови L/67, распоредени во два двојни држачи и два единечни држачи.{{Sfn|Freivogel|2014}}{{Sfn|Freivogel|2020}} Двојните држачи биле сместени помеѓу двата инка, при што единечните држачи биле на главната палуба веднаш до задната контролна станица. За противподморничка работа, бродот бил опремен со два фрлачи на длабински полнења и две шини за длабински полнења, и десет длабински полнења.{{Sfn|Whitley|1988}} Исто така, носел два чешки збројовка 15мм [[Митралез|митралези]] и 40 мини. Нејзиниот екипаж се состоел од 20 офицери и 220 војници.{{Sfn|Freivogel|2014}}{{Sfn|Freivogel|2020}} Бил спуштен на 10 јуни 1930 година и спуштен на 11 октомври 1931 година од принцезата Олга, сопруга на принцот-регент на Југославија, [[Павле Караѓорѓевиќ|принцот Павле]]. Именувана е по поранешниот град-држава и југословенско пристаниште [[Дубровник]].{{Sfn|Freivogel|2014}}{{Sfn|British Pathé|1931}} == Историја на услуги == === ''Дубровник'' === [[Податотека:Alexander_I._Karađorđević_in_Split.JPG|лево|мини|Кралот Александар на бродот ''„Дубровник“'' во октомври 1934 година, пред неговото патување за Франција.]] ''Дубровник'' бил завршен во бродоградилиштето Јароу во Глазгов во 1932 година, до кога биле инсталирани нејзините главни топови и лесни противвоздушни топови. Откако отпловил до [[Бока Которска|Которскиот Залив]] во јужниот [[Јадранско Море|Јадран]], таа била опремена со своите тешки противвоздушни топови. {{Sfn|Freivogel|2014}} Таа била пуштена во употреба во Кралската југословенска морнарица во мај 1932 година. {{Sfn|Whitley|1988}} Нејзин капетан бил Армин Павиќ. {{Sfn|Freivogel|2014}} Кон крајот на септември 1933 година, бродот го напушти Которскиот Залив и пловеше низ Турскиот Проток до [[Констанца]] на брегот на [[Црно Море|Црното Море]] во [[Царство Бугарија|Бугарија]], каде што ги качи [[Александар I Караѓорѓевиќ|кралот Александар]] и [[Марија Караѓорѓевиќ|кралицата Марија]] од Југославија. Потоа ги посети [[Балчик|Балтикот]] во [[Кралство Романија|Романија]] и [[Варна]] во Бугарија, пред да се врати преку [[Истанбул]] и грчкиот остров [[Крф]] во [[Јонско Море|Јонското Море]], пристигнувајќи назад во Которскиот Залив на 8 октомври. {{Sfn|Jarman|1997}} На 6 октомври 1934 година, кралот Александар го напушти Которскиот Залив на бродот ''Дубровник'' за државна посета на Франција, пристигнувајќи во [[Марсеј]] на 9 октомври. Тој беше убиен истиот ден од бугарски убиец, а ''Дубровник'' го врати неговото тело во Југославија, придружуван од француски, италијански {{Sfn|Freivogel|2014}} и британски бродови. {{Sfn|Nielsen|2014}} Набргу потоа, Владимир Шашкијевиќ го замени Павиќ како капетан. {{Sfn|Freivogel|2014}} Во август 1935 година, ''Дубровник'' ги посети Крф и Бизерта во [[Француски Протекторат Тунис|францускиот протекторат Тунис]] . {{Sfn|Jarman|1997}} Во август 1937 година, ''Дубровник'' го посетил Истанбул и грчките пристаништа Мудрос во северниот дел [[Егејско Море|на Егејското Море]] и Пиреја во близина на [[Атина]] . {{Sfn|Jarman|1997}} И покрај обидите да остане неутрална во раните фази од [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Југославија беше вовлечена во конфликтот во април 1941 година, кога беше [[Априлска војна|нападната]] од [[Сили на Оската|силите на Оската]] предводени [[Трет Рајх|од Германија]] . Во тоа време, ''Дубровник'' сè уште беше под команда на Шашкијевиќ и беше назначен за [[Адмиралски брод|флагмански брод]] на Првата торпедо дивизија, заедно со помалите разурнувачи од класата <nowiki><i id="mwAV8">Београд</i></nowiki>, {{Ship|Yugoslav destroyer|Beograd||2}} и {{Ship|Yugoslav destroyer|Zagreb||2}} . {{Sfn|Freivogel|2014}} На 6 април, датумот на почетокот на инвазијата, ''Дубровник'' беше во Которскиот Залив. {{Sfn|Freivogel|Rastelli|2015}} === ''Премуда'' === Италијанците го зазедоа ''Дубровник'' во Которскиот Залив на 17 април 1941 година; тој беше оштетен од југословенски цивили пред неговото заземање. ''Дубровник'' беше отпловен за [[Таранто]] во јужна Италија на 21 мај, каде што беше подложен на поправки и реновирање. Тој беше преименуван ''[[Премуда|во Премуда]]'', по [[Далмација|далматинскиот]] остров во близина на кој италијански моторен торпедо го потопи австро-унгарскиот дредноут Szent István во јуни 1918 година. Неговата задна палуба и мостот за итни случаи беа отстранети и заменети со противвоздушна платформа, а нејзиниот [[Јарбол|главен јарбол]] и инките беа скратени. Нејзиниот четири-единечен брод „Шкода {{Convert|140|mm|in}} Топовите L/56 беа заменети со четири едномонтирани топови L/45 од 135 мм и нејзините двојни Škoda {{Convert|83.5|mm|in}} Противвоздушните топови L/55 беа заменети со {{Convert|120|mm}} [[хаубица]] L/15 што испукува [[Граната (артилерија)|ѕвездени гранати]] за осветлување, додека шесте Škoda {{Convert|40|mm|in}} Противвоздушните топови L/67 беа заменети со четири Breda Model 35 {{Convert|20|mm}} митралези L/65 во единечни држачи, {{Sfn|Freivogel|2014}} простор за вторите беше овозможен со отстранување на нејзините рефлектори. На нејзиниот мост беше поставен и нов директор . {{Sfn|Whitley|1988}} Подоцна, во нејзината италијанска служба, {{Convert|120|mm}} хаубицата беше заменета со двојна Бреда <nowiki><span about="#mwt129" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;partial&amp;quot;:false,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Convert&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./Предлошка:Convert&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;37&amp;quot;},&amp;quot;2&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;mm&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwAY4" typeof="mw:Transclusion">37</span></nowiki><nowiki><span about="#mwt129" data-ve-ignore="" typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><span about="#mwt129" data-ve-ignore="">мм (1,5</span></nowiki><nowiki><span about="#mwt129" data-ve-ignore="" typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><span about="#mwt129" data-ve-ignore="">в)</span></nowiki> монтажа за противвоздушен топ L/54 . {{Sfn|Freivogel|2014}} Под италијанското знаме, нејзиниот екипаж се состоел од 13 офицери и 191 војник. {{Sfn|Freivogel|2014}} ''Премуда'' била пуштена во употреба во италијанската морнарица ( {{Langx|it|Regia Marina}} ) во февруари 1942 година. {{Sfn|Freivogel|2014}} Подоцна истиот месец таа спаси британски воени заробеници кои го преживеаа потонувањето на SS Ариосто, италијански брод што ги превезувал од [[Триполи]] до [[Сицилија]] . {{Sfn|''Birmingham Post'' 14 May 2003}} На почетокот на јуни, {{Ship|Italian submarine|Alagi||6}} испукал торпеда кон ''Премуда'', мешајќи ја со британски разорувач поради нејзините сличности со британски разорувач од класа Х. Нападот ја промашил ''Премуда'' и го погодил разорувачот од класа <nowiki><i id="mwAa0">Навигатори</i></nowiki> {{Ship|Italian destroyer|Antoniotto Usodimare||2}}, потонувајќи го. {{Sfn|Sadkovich|1994}} Во периодот од 12 до 16 јуни 1942 година, ''Премуда'' учествувал во операции против конвојот на [[Сојузници во Втората светска војна|сојузничката]] операција Харпун, кој се обидувал да стигне до опколениот остров Малта од [[Гибралтар]] . Како дел од 10-та флотила на разорувачи, ''Премуда'' ја поддржал италијанската 7-ма крстосувачка ескадрила, составена од лесните крстосувачи {{Ship|Italian cruiser|Eugenio di Savoia||2}} и {{Ship|Italian cruiser|Raimondo Montecuccoli||2}} . Сојузничките поморски сили изгубиле два разорувачи и четири трговски брода во комбинација од поморски оган, торпеда, воздушни напади и поморски мини. {{Sfn|Woodman|2003}} Разурнувачот од класата ''Навигатори'' {{Ship|Italian destroyer|Ugolino Vivaldi||2}} беше погоден од британски разурнувач, а ''Премуда'' доби задача да го одвлече на безбедно место во пристаништето Пантелерија, остров во [[Сицилиски Проток|Сицилијанскиот Проток]], под придружба на разурнувачот {{Ship|Italian destroyer|Lanzerotto Malocello||2}} . {{Sfn|Freivogel|2014}} На 6-7 јануари 1943 година, ''„Премуда“'' и 13 други италијански разорувачи транспортираа трупи во пристаништето [[Тунис (град)|Тунис]], кое беше под контрола на Оската, во [[Северна Африка]] . {{Sfn|Freivogel|2014}} Тие завршија уште две такви мисии помеѓу 9 февруари и 22 март. {{Sfn|Rohwer|Hümmelchen|1992}} На 17 јули, ''„Премуда“'' разви сериозни проблеми со моторот во [[Лигурско Море|Лигурското Море]] во близина [[Ла Специја|на Ла Специја]] . {{Sfn|Freivogel|2014}} Потоа беше донесена во Џенова за голем ремонт на котелот и моторот. {{Sfn|Brescia|2012}} Беше одлучено да се обнови по примерот на класата ''Навигатори'', вклучувајќи поширок греда за да се подобри нејзината стабилност. Бидејќи гранатите за нејзините главни топови произведени од „Шкода“ беа во недостиг, беше донесена одлука да се заменат со {{Convert|135|mm}} произведени во Италија. /L45 топови во единечни монтажи. {{Sfn|Freivogel|2014}} Реконструкцијата требаше да вклучува и зголемени 37&nbsp;мм и 20&nbsp;милиметарско вооружување, веројатно користејќи го просторот овозможен со отстранување на нејзините задни торпедни цевки. {{Sfn|Whitley|1988}} Реконструкцијата не беше завршена кога Италија се предаде на Сојузниците, а ''Премуда'' беше запленета од Германија во Џенова на 8 или 9 септември 1943 година. {{Sfn|Whitley|1988}} {{Sfn|Freivogel|2014}} ''Премуда'' беше најважниот и најефикасниот италијански воен брод за награди од Втората светска војна. {{Sfn|Brescia|2012}} === ''TA32'' === Новите топови {{'}} ''Премуда'' не беа завршени кога беа заробени од Германците. Нивните првични планови предвидуваа бродот да служи како радарска пикчер за ноќни борци, со три <nowiki><span about="#mwt178" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;partial&amp;quot;:false,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Convert&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./Предлошка:Convert&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;105&amp;quot;},&amp;quot;2&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;mm&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwAgQ" typeof="mw:Transclusion">105</span></nowiki><nowiki><span about="#mwt178" data-ve-ignore="" typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><span about="#mwt178" data-ve-ignore="">мм (4,1</span></nowiki><nowiki><span about="#mwt178" data-ve-ignore="" typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><span about="#mwt178" data-ve-ignore="">в)</span></nowiki> противвоздушни топови L/45 во единечни монтирања, радар за рано предупредување Фреја, радар за поставување топови Вирцбург и систем за контрола на површинскиот оган FuMO 21. Овие планови наскоро беа напуштени бидејќи на Германците им недостасуваа уништувачи и торпедни чамци во Медитеранот, па беше донесена одлука да се пушти во употреба како ''Torpedoboot Ausland'' (странски торпеден чамец) со радар DeTe наместо радарските сетови Фреја и Вирцбург. {{Sfn|Freivogel|2014}} {{Sfn|Brescia|2012}} Нејзиното вооружување беше заменето со четири {{Convert|105|mm}} поморски топови L/45, осум <nowiki><span about="#mwt179" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;partial&amp;quot;:false,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Convert&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./Предлошка:Convert&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;37&amp;quot;},&amp;quot;2&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;mm&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwAhg" typeof="mw:Transclusion">37</span></nowiki><nowiki><span about="#mwt179" data-ve-ignore="" typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><span about="#mwt179" data-ve-ignore="">мм (1,5</span></nowiki><nowiki><span about="#mwt179" data-ve-ignore="" typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><span about="#mwt179" data-ve-ignore="">во)</span></nowiki> противвоздушни топови и помеѓу триесет и два и триесет и шест <nowiki><span about="#mwt180" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;partial&amp;quot;:false,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Convert&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./Предлошка:Convert&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;20&amp;quot;},&amp;quot;2&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;mm&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwAho" typeof="mw:Transclusion">20</span></nowiki><nowiki><span about="#mwt180" data-ve-ignore="" typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><span about="#mwt180" data-ve-ignore="">мм (0,79</span></nowiki><nowiki><span about="#mwt180" data-ve-ignore="" typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><span about="#mwt180" data-ve-ignore="">в)</span></nowiki> противвоздушни топови во четирикратни и двојни монтирања. Бројот на торпедни цевки беше намален од шест на три. Бројот од {{Convert|37|mm}} противвоздушните топови подоцна беа зголемени на десет, во четири двојни и две единечни монтирања. {{Sfn|Freivogel|2014}} Во германска служба, таа имаше вкупен екипаж од 220 офицери и војници. {{Sfn|Freivogel|2014}} [[Податотека:HMS_Meteor_(G74).jpg|алт=a black-and-white photograph of a warship at sea|мини|„ХМС ''Метеор“'' (на сликата) и „ХМС ''Лукаут“'' ги надминаа вооружените бродови ''TA32'' и нејзините придружници за време на Битката кај Лигурското Море во март 1945 година.]] Бродот бил пуштен во употреба во [[Кригсмарине|германската морнарица]] ( {{Langx|de|Kriegsmarine}} ) на 18 август 1944 година, како ''TA32'', под команда на ''капетанот-леутнант'' Емил Копка. Служела во Лигурското Море со 10-та флотила со торпедо и веднаш била посветена на гранатирање на сојузничките позиции на италијанскиот брег, а потоа на задачи за извидување и поставување мини во западниот [[Џеновски Залив]] . {{Sfn|Freivogel|2014}} На 2 октомври 1944 година, ''TA32'', заедно со {{Ship|German torpedo boat|TA24||2}} и {{Ship|German torpedo boat|TA29||2}}, отпловиле кон [[Санремо]] за поставување мини, каде што се сретнале со разурнувачот {{Ship|USS|Gleaves|DD-423|6}} . По размената на оган, трите брода се вратија во Џенова без да бидат погодени. {{Sfn|O'Hara|2013}} До средината на март 1945 година, ''TA32'', ''TA24'' и ''TA29'' беа единствените бродови од 10-та флотила со торпедо што останаа оперативни. {{Sfn|Freivogel|2014}} Во ноќта помеѓу 17 и 18 март 1945 година, ''TA32'' постави 76 поморски мини кај Кап Корзе, северниот врв на [[Корзика]], во офанзивна операција за поставување мини, заедно со ''TA24'' и ''TA29'' . {{Sfn|O'Hara|2011}} Откако беа откриени од радар на брегот, бродовите беа нападнати од разурнувачите {{Ship|HMS|Lookout|G32|6}} и {{Ship|HMS|Meteor|G73|6}}, во она што ќе стане познато како Битката кај Лигурското Море . {{Sfn|O'Hara|2011}} {{Sfn|Tomblin|2004}} Со намалена опрема за оружје, ''TA24'' и ''TA29'' беа потонати, додека ''TA32'' успеа да избега со мала штета на кормилото, откако испука неколку куршуми и изврши неуспешен напад со торпедо. {{Sfn|Freivogel|2014}} {{Sfn|O'Hara|2011}} ''TA32'' беше потопен кај Џенова на 24 април 1945 година, додека Германците се повлекуваа. {{Sfn|Freivogel|2014}} Нејзините остатоци беа подигнати и разбиени во 1950 година. {{Sfn|Brescia|2012}} == Видете исто така == * Список на бродови на Кралската југословенска морнарица == Белешки == {{Наводи|group=lower-alpha}} == Наводи == {{Наводи|20em}} == Референци == === Книги === * {{Наведена книга|title=Mussolini's Navy: A Reference Guide to the Regia Marina 1930–45|last=Brescia|first=Maurizio|publisher=Naval Institute Press|year=2012|isbn=978-1-59114-544-8|location=Annapolis, Maryland}} * {{Наведена книга|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1922–1946|publisher=Conway Maritime Press|year=1980|isbn=978-0-85177-146-5|editor-last=Chesneau|editor-first=Roger|location=London, England}} * {{Наведена книга|title=Warships of the Royal Yugoslav Navy 1918–1945|last=Freivogel|first=Zvonimir|date=2020|publisher=Despot Infinitus|isbn=978-953-8218-72-9|location=Zagreb, Croatia}} * {{Наведена книга|title=Adriatic Naval War 1940-1945|last=Freivogel|first=Zvonimir|last2=Rastelli|first2=Achille|date=2015|publisher=Despot Infinitus|isbn=978-953-7892-44-9|location=Zagreb}} * {{Наведена книга|title=Yugoslavia Political Diaries 1918–1965|publisher=Archives Edition|year=1997|isbn=978-1-85207-950-5|editor-last=Jarman|editor-first=Robert L.|volume=2|location=Slough, Berkshire}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=a3osAAAAYAAJ|title=German Warships of the Second World War|last=Lenton|first=Henry Trevor|publisher=Macdonald and Jane's|year=1975|isbn=978-0-356-04661-7|location=London, England}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ksAeBQAAQBAJ|title=Making Yugoslavs: Identity in King Aleksandar's Yugoslavia|last=Nielsen|first=Christian Axboe|publisher=University of Toronto Press|year=2014|isbn=978-1-4426-2750-5|location=Toronto, Ontario}} * {{Наведена книга|title=Jadransko more u sukobima i borbama kroz stoljeća|last=Novak|first=Grga|publisher=Marjan tisak|year=2004|isbn=978-953-214-222-8|volume=2|location=Split, Croatia|language=hr|trans-title=The Adriatic Sea in Conflicts and Battles Through the Centuries}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=GkbXBZttEsUC|title=The German Fleet at War, 1939–1945|last=O'Hara|first=Vincent P.|publisher=Naval Institute Press|year=2011|isbn=978-1-61251-397-3|location=Annapolis, Maryland}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=exOT4ONB-OUC|title=Struggle for the Middle Sea: The Great Navies at War in the Mediterranean Theater, 1940–1945|last=O'Hara|first=Vincent P.|publisher=Naval Institute Press|year=2013|isbn=978-1-61251-408-6|location=Annapolis, Maryland}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=l6za1mEmQE4C|title=Chronology of the War at Sea 1939–1945: The Naval History of World War Two|last=Rohwer|first=Jürgen|last2=Hümmelchen|first2=Gerhard|publisher=Naval Institute Press|year=1992|isbn=978-1-55750-105-9|location=Annapolis, Maryland|author-link=Jürgen Rohwer}} * {{Наведена книга|title=The Italian Navy in World War II|last=Sadkovich|first=James J.|publisher=Greenwood Press|year=1994|isbn=978-0-313-28797-8|location=Westport, Connecticut}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=XDqBUqnrFLYC|title=With Utmost Spirit: Allied Naval Operations in the Mediterranean, 1942–1945|last=Tomblin|first=Barbara Brooks|publisher=University Press of Kentucky|year=2004|isbn=978-0-8131-3768-1|location=Lexington, Kentucky}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=u4XfAAAAMAAJ|title=Destroyers of World War Two: An International Encyclopedia|last=Whitley|first=M. J.|publisher=Naval Institute Press|year=1988|isbn=978-0-87021-326-7|location=Annapolis, Maryland}} * {{Наведена книга|title=Malta Convoys 1940–1943|last=Woodman|first=R.|publisher=John Murray|year=2003|isbn=978-0-7195-6408-6|location=London}} === Периодични изданија и филмови === * {{Наведени вести|title=PoW Survivors Re-Live Sinking by Submarine|last=Birmingham Post|date=14 May 2003|work=[[Birmingham Post]]|publisher=Trinity|location=Birmingham, England|ref={{harvid|Birmingham Post 14 May 2003}}|via=}} * {{Наведено списание|last=Freivogel|first=Zvonimir|year=2014|title=From Glasgow to Genoa under Three Flags – The Yugoslav Flotilla Leader Dubrovnik|url=http://ejournal6.com/journals_n/1404051978.pdf|journal=Voennyi Sbornik|publisher=Academic Publishing House Researcher|volume=4|issue=2|pages=83–88|access-date=25 October 2014}} *   == Надворешни врски == * Веб-страница на [https://www.marina.difesa.it/noi-siamo-la-marina/mezzi/mezzi-storici/Pagine/PQRS/premuda_caccia.aspx Premuda] Marina Militare {{Портал-кутија|Engineering}}{{Ships of the Royal Yugoslav Navy}}{{April 1945 shipwrecks}}{{DEFAULTSORT:Dubrovnik}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 6hdgrj0chwfo1fnlm8z4nmyw9eqz5xg 5536286 5536285 2026-04-08T18:02:04Z IvanKonev123 98191 5536286 wikitext text/x-wiki {{short description|Yugoslav ship built in 1930–31}} {{featured article}} {{Use dmy dates|date=December 2017}} {{otherships|Premuda (disambiguation)}} {{Infobox ship |infobox_caption=Yugoslav destroyer ''Dubrovnik'' |section1={{Infobox ship/image |image=Bundesarchiv Bild 101I-185-0116-22A, Bucht von Kotor (-), jugoslawische Schiffe.jpg |image_caption=''Dubrovnik'' (left) and [[Yugoslav destroyer Beograd|''Beograd'']] (right) photographed in the Bay of Kotor in 1941 after being captured by Italian forces. |image_alt=a black and white photograph of two ships moored side-by-side }} |section2={{Infobox ship/career |hide_header= |country=[[Kingdom of Yugoslavia|Yugoslavia]] |flag={{shipboxflag|Kingdom of Yugoslavia|naval}} |name=''Dubrovnik'' |namesake=City of [[Dubrovnik]] |ordered=1929 |builder=[[Yarrow Shipbuilders]] |laid_down=10 June 1930 |launched=11 October 1931 |sponsor=[[Princess Olga of Greece and Denmark|Princess Olga]] |acquired= |commissioned=May 1932 |fate=Captured by [[Royal Italian Army|Italian forces]] on 17 April 1941 |notes= }} |section3={{Infobox ship/career |hide_header=title |country=[[Kingdom of Italy|Italy]] |flag={{shipboxflag|Kingdom of Italy|naval}} |name=''Premuda'' |namesake=The island of [[Premuda]] |acquired=17 April 1941 |commissioned= February 1942 |fate=Captured by [[Wehrmacht|German forces]] on 9 September 1943 |notes= }} |section4={{Infobox ship/career |hide_header=title |country=[[Nazi Germany|Germany]] |flag={{shipboxflag|Nazi Germany|naval}} |name=''TA32'' |acquired=9 September 1943 |commissioned= 18 August 1944 |fate=Scuttled on 24 April 1945 |notes= }} |section5={{Infobox ship/characteristics |hide_header= |header_caption= |type= [[Flotilla leader]] |class= |displacement=*Standard: {{convert|1880|LT|t|0|abbr=on|lk=in}} * Full: {{convert|2400|LT|t|0|abbr=on}} |length= {{convert|113.2|m|ftin|abbr=on|lk=in}} |beam={{convert|10.67|m|ftin|abbr=on}} |draught= {{convert|3.58|-|4.1|m|ftin|abbr=on}} |propulsion=*Two shafts; * 2 × [[Parsons Marine Steam Turbine Company|Parsons]] [[steam turbine]]s ({{convert|48000|shp|abbr=on|lk=in}}) * 1 × Curtis steam turbine for cruising ({{convert|900|shp|abbr=on}}) * 3 × [[Yarrow water-tube boiler]]s |speed=*Maximum: {{convert|37|kn|lk=in}} * Cruising: {{convert|15|kn}} |range={{convert|7000|nmi|abbr=on|lk=in}} at {{convert|15|kn}} |complement=20 officers and 220 enlisted |sensors= |EW= |armament=*4 × Škoda [[Skoda 14 cm/56 naval gun|{{convert|140|mm|in|abbr=on}}]] [[naval gun]]s * 2 × Škoda [[8.35 cm PL kanon vz. 22|{{convert|83.5|mm|in|abbr=on}}]] [[Anti-aircraft warfare|AA guns]] * 6 × Škoda {{convert|40|mm|in|abbr=on}} AA guns * 2 × [[Česká zbrojovka Strakonice|Česká zbrojovka]] [[ZB vz.60|{{convert|15|mm|in|abbr=on}}]] [[machine guns]] * 6 × {{convert|533|mm|in|abbr=on|0}} [[torpedo tube]]s * 40 × [[naval mine]]s |notes= }} }}   '''''Дубровник''''' бил брод на флотилата изграден за Кралската југословенска морнарица од страна на бродоградилиштата „Јароу“ во [[Глазгов]] во 1930 и 1931 година. Тој бил еден од најголемите разорувачи на своето време, а наликувал на современите британски дизајни, ''Дубровник'' претставувал брз брод со главно вооружување од четири [[Чехословачка|чехословачки]] Шкода 140мм топови во единечни монтажи. Бродот бил наменет да биде првиот од трите водачи на флотили изградени за Југославија, но бил единствениот завршен, а за време на неговата служба во Кралската југословенска морнарица, ''Дубровник'' презел неколку мирновременски крстарења низ [[Средоземно Море|Средоземното Море]], Турските Протоци и [[Црно Море|Црното Море]]. Во октомври 1934 година, го пренел [[Александар I Караѓорѓевиќ|кралот Александар]] во Франција на државна посета, а неговото тело го вратил во Југославија по [[Александар I Караѓорѓевиќ|неговиот атентат]] во [[Марсеј]] . За време на [[Априлска војна|инвазијата на Југославија од]] страна [[Сили на Оската|на силите на Оската]] предводена од [[Трет Рајх|Германија]] во април 1941 година, ''Дубровник'' бил заземен од Италијанците. По реновирањето, кое вклучувало замена на дел од нејзиното оружје и скратување на [[Јарбол|главниот јарбол]] и инките, тој бил ангажиран во Кралската италијанска морнарица како '''''Премуда,''''' а во [[Фашистичка Италија|италијанска]] служба, тој главно се користел како придружба и транспорт на војници. Во јуни 1942 година, бил дел од италијанските сили кои го нападнале конвојот на [[Сојузници во Втората светска војна|сојузничката]] операција „Харпун“ обидувајќи се да го ослободат островот [[Малта]]. Во јули 1943 година, тој се расипал и бил донесен во Џенова на поправка и реновирање. ''Премуда'' бил најважниот и најефикасниот италијански воен брод од [[Втора светска војна|Втората светска војна]] . Во времето на капитулацијата на Италија пред Сојузниците во септември 1943 година, ''„Премуда“'' сè уште бил закотвен во Џенова и бил запленет од Германија. Плановите да се претвори во радарски пикет за ноќни ловци биле напуштени па во август 1944 година, по замената на неговото вооружување, бил ангажиран во [[Кригсмарине|германската морнарица]] како ''торпедо-чамец „Аусланд“'' со ознака '''''TA32''''' и учествувал во акција гранатирајќи ги сојузничките позиции на италијанскиот брег и поставувајќи поморски мини. Во март 1945 година, учествувал во Битката кај Лигурското Море против два разурнувачи [[Кралска воена морнарица|на Кралската морнарица]], за време на кое бил лесно оштетен, но веќе следниот месец бил потопен кога Германците се повлекле од Џенова. == Развој == По распадот на [[Австроунгарија|Австроунгарската Империја]] и последователното создавање на [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] (КСС), Австроунгарија ги префрлила бродовите на поранешната [[Австроунгарска воена морнарица|Австроунгарска морнарица]] на новата нација. [[Кралство Италија|Кралството Италија]] било незадоволно од ова и ги убедило Сојузниците да ги поделат австроунгарските бродови меѓу победничките сили и како резултат на тоа, единствените модерни морски бродови што им останале на КСС биле 12 торпеда{{Sfn|Chesneau|1980}} и тие морале да ги изградат своите поморски сили речиси од нула.{{Sfn|Novak|2004}} Во текот на 20 години од 20 век, многу морнарици го следеле концептот на водач на флотила, градејќи големи уништувачи слични на уништувачите од класата V и W [[Кралска воена морнарица|на Кралската морнарица]] [[Прва светска војна|од Првата светска војна]].{{Sfn|Freivogel|2014}} Во меѓувоената француска морнарица, овие бродови биле познати како ''contre-torpilleurs'' и биле наменети да работат со помали уништувачи или како полуфлотили од три брода. Идејата била дека таквата полуфлотила може да победи италијански лесен крстосувач од класата <nowiki><i id="mwZA">Condottieri</i></nowiki>.{{Sfn|Freivogel|2014}} Морнарицата на KSCS одлучила да изгради три такви водачи на флотили, бродови кои би имале можност да достигнат големи брзини и со долга издржливост. Барањето за долга издржливост ги одразувало југословенските планови за распоредување на бродовите во централниот [[Средоземно Море|Медитеран]], каде што би можеле да работат заедно со француските и британските воени бродови.{{Sfn|Freivogel|2014}} Во времето кога била донесена одлуката, француските бродоградилишта биле силно посветени на производство на бродови за француската морнарица и затоа покрај намерата да развие француски концепт, KSCS ги ангажираше бродоградилиштата „Јароу“ во [[Глазгов]], Шкотска, да ги изградат бродовите. За разлика од Французите, кои претпочитаа да инсталираат топови од сопствено производство, „Јароу“ со задоволство ги нарачале топовите од [[Чехословачка|чехословачката]] фирма „Шкода“, а првичниот дизајн на „Јароу“ се базирал на зголемена верзија од британската класа <nowiki><i id="mwdQ">„Шекспир“</i></nowiki>, со пет поморски топови „Шкода“ од 14 см/56 . Прекумерната горна тежина резултираше со бришење на еден од топовите, кој бил заменет со држач [[Хидроавион|за хидроавион]]. Конечната верзија го заменила држачот за хидроавион со подобрено противвоздушно вооружување.{{Sfn|Freivogel|2014}} Намерата да се изградат три водачи на флотилијата била демонстрирана со фактот дека Јарро нарачал вокупно 12 Škoda 140мм пушки, четири по брод.{{Sfn|Freivogel|2014}} Во јули или август 1929 година, КСЦС (која стана Кралство Југославија на 3 октомври) потпишала договор со Јарро за уништувачот наречен ''Дубровник''.{{Sfn|Jarman|1997}} Ова е единствениот брод изграден; [[Големата депресија]] ја спречи изградбата на остатокот од планираната половина флотилја.{{Sfn|Freivogel|2014}} == Опис и конструкција == ''Дубровник'' бил сличен во многу аспекти со британските разорувачи што се произведуваа во исто време, имајќи квадратен [[Команден мост|мост]] во облик на кутија, долг преден дел и остра закосена дршка слична на подоцнежната британска племенска класа . Нејзиниот заоблен [[Крма (брод)|крма]] беше прилагоден за поставување мини.{{Sfn|Freivogel|2014}} Имал вкупна должина од 113.2м , со 10.67м греда, просечен влечен волумен од 3.58м и максимален промаја од 4.1м. Нејзиниот стандарден депласман беше 1,880 тони, {{Sfn|Chesneau|1980}} и 2,400 тони при полн товар.{{Sfn|Lenton|1975}} ''Дубровник'' имал две парни турбини со запчаници „Парсонс“ и двете придвижувани од едно елисно вратило. Пареата за турбините се обезбедувала од три котли со водни цевки „Јарроу“ кои биле сместени во посебни котларници{{Sfn|Freivogel|2014}} додека турбините биле номинални на 36,000kw. Како што е дизајниран, бродот имал максимална брзина од 69км на час,{{Sfn|Chesneau|1980}} а во 1934 година, под идеални услови, постигнал максимална брзина од 74.6км на час {{Sfn|Freivogel|2014}} Посебна турбина Curtis, номинална на 670kw, била инсталирана за крстарење, со која можело да постигне опсег од 13,000км со 28км на час.{{Sfn|Freivogel|2014}} Таа превезуваше 470 тони мазут.{{Sfn|Chesneau|1980}} Главното вооружување на бродот се состоело од четири Škoda 140мм L/56 [ a ] супер- огнени топови во единечни монтажи, два пред надградбата и два позади, а била опремена и со два тројни Brotherhoods 533мм торпедни цевки на централна линија.{{Sfn|Whitley|1988}} За воздушна одбрана, ''Дубровник'' имал двојно монтиран Шкода 83.5мм топови L/35 лоцирани на централната линија помеѓу двата сета цевки за торпедо{{Sfn|Whitley|1988}} како и шест полуавтоматски Škoda 40мм противвоздушни топови L/67, распоредени во два двојни држачи и два единечни држачи.{{Sfn|Freivogel|2014}}{{Sfn|Freivogel|2020}} Двојните држачи биле сместени помеѓу двата инка, при што единечните држачи биле на главната палуба веднаш до задната контролна станица. За противподморничка работа, бродот бил опремен со два фрлачи на длабински полнења и две шини за длабински полнења, и десет длабински полнења.{{Sfn|Whitley|1988}} Исто така, носел два чешки збројовка 15мм [[Митралез|митралези]] и 40 мини. Нејзиниот екипаж се состоел од 20 офицери и 220 војници.{{Sfn|Freivogel|2014}}{{Sfn|Freivogel|2020}} Бил спуштен на 10 јуни 1930 година и спуштен на 11 октомври 1931 година од принцезата Олга, сопруга на принцот-регент на Југославија, [[Павле Караѓорѓевиќ|принцот Павле]]. Именувана е по поранешниот град-држава и југословенско пристаниште [[Дубровник]].{{Sfn|Freivogel|2014}}{{Sfn|British Pathé|1931}} == Историја на услуги == === ''Дубровник'' === [[Податотека:Alexander_I._Karađorđević_in_Split.JPG|лево|мини|Кралот Александар на бродот ''„Дубровник“'' во октомври 1934 година, пред неговото патување за Франција.]] ''Дубровник'' бил завршен во бродоградилиштето Јароу во Глазгов во 1932 година, до кога биле инсталирани нејзините главни топови и лесни противвоздушни топови. Откако отпловил до [[Бока Которска|Которскиот Залив]] во јужниот [[Јадранско Море|Јадран]], таа била опремена со своите тешки противвоздушни топови. {{Sfn|Freivogel|2014}} Таа била пуштена во употреба во Кралската југословенска морнарица во мај 1932 година. {{Sfn|Whitley|1988}} Нејзин капетан бил Армин Павиќ. {{Sfn|Freivogel|2014}} Кон крајот на септември 1933 година, бродот го напушти Которскиот Залив и пловеше низ Турскиот Проток до [[Констанца]] на брегот на [[Црно Море|Црното Море]] во [[Царство Бугарија|Бугарија]], каде што ги качи [[Александар I Караѓорѓевиќ|кралот Александар]] и [[Марија Караѓорѓевиќ|кралицата Марија]] од Југославија. Потоа ги посети [[Балчик|Балтикот]] во [[Кралство Романија|Романија]] и [[Варна]] во Бугарија, пред да се врати преку [[Истанбул]] и грчкиот остров [[Крф]] во [[Јонско Море|Јонското Море]], пристигнувајќи назад во Которскиот Залив на 8 октомври. {{Sfn|Jarman|1997}} На 6 октомври 1934 година, кралот Александар го напушти Которскиот Залив на бродот ''Дубровник'' за државна посета на Франција, пристигнувајќи во [[Марсеј]] на 9 октомври. Тој беше убиен истиот ден од бугарски убиец, а ''Дубровник'' го врати неговото тело во Југославија, придружуван од француски, италијански {{Sfn|Freivogel|2014}} и британски бродови. {{Sfn|Nielsen|2014}} Набргу потоа, Владимир Шашкијевиќ го замени Павиќ како капетан. {{Sfn|Freivogel|2014}} Во август 1935 година, ''Дубровник'' ги посети Крф и Бизерта во [[Француски Протекторат Тунис|францускиот протекторат Тунис]] . {{Sfn|Jarman|1997}} Во август 1937 година, ''Дубровник'' го посетил Истанбул и грчките пристаништа Мудрос во северниот дел [[Егејско Море|на Егејското Море]] и Пиреја во близина на [[Атина]] . {{Sfn|Jarman|1997}} И покрај обидите да остане неутрална во раните фази од [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Југославија беше вовлечена во конфликтот во април 1941 година, кога беше [[Априлска војна|нападната]] од [[Сили на Оската|силите на Оската]] предводени [[Трет Рајх|од Германија]] . Во тоа време, ''Дубровник'' сè уште беше под команда на Шашкијевиќ и беше назначен за [[Адмиралски брод|флагмански брод]] на Првата торпедо дивизија, заедно со помалите разурнувачи од класата <nowiki><i id="mwAV8">Београд</i></nowiki>, {{Ship|Yugoslav destroyer|Beograd||2}} и {{Ship|Yugoslav destroyer|Zagreb||2}} . {{Sfn|Freivogel|2014}} На 6 април, датумот на почетокот на инвазијата, ''Дубровник'' беше во Которскиот Залив. {{Sfn|Freivogel|Rastelli|2015}} === ''Премуда'' === Италијанците го зазедоа ''Дубровник'' во Которскиот Залив на 17 април 1941 година; тој беше оштетен од југословенски цивили пред неговото заземање. ''Дубровник'' беше отпловен за [[Таранто]] во јужна Италија на 21 мај, каде што беше подложен на поправки и реновирање. Тој беше преименуван ''[[Премуда|во Премуда]]'', по [[Далмација|далматинскиот]] остров во близина на кој италијански моторен торпедо го потопи австро-унгарскиот дредноут Szent István во јуни 1918 година. Неговата задна палуба и мостот за итни случаи беа отстранети и заменети со противвоздушна платформа, а нејзиниот [[Јарбол|главен јарбол]] и инките беа скратени. Нејзиниот четири-единечен брод „Шкода {{Convert|140|mm|in}} Топовите L/56 беа заменети со четири едномонтирани топови L/45 од 135 мм и нејзините двојни Škoda {{Convert|83.5|mm|in}} Противвоздушните топови L/55 беа заменети со {{Convert|120|mm}} [[хаубица]] L/15 што испукува [[Граната (артилерија)|ѕвездени гранати]] за осветлување, додека шесте Škoda {{Convert|40|mm|in}} Противвоздушните топови L/67 беа заменети со четири Breda Model 35 {{Convert|20|mm}} митралези L/65 во единечни држачи, {{Sfn|Freivogel|2014}} простор за вторите беше овозможен со отстранување на нејзините рефлектори. На нејзиниот мост беше поставен и нов директор . {{Sfn|Whitley|1988}} Подоцна, во нејзината италијанска служба, {{Convert|120|mm}} хаубицата беше заменета со двојна Бреда <nowiki><span about="#mwt129" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;partial&amp;quot;:false,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Convert&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./Предлошка:Convert&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;37&amp;quot;},&amp;quot;2&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;mm&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwAY4" typeof="mw:Transclusion">37</span></nowiki><nowiki><span about="#mwt129" data-ve-ignore="" typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><span about="#mwt129" data-ve-ignore="">мм (1,5</span></nowiki><nowiki><span about="#mwt129" data-ve-ignore="" typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><span about="#mwt129" data-ve-ignore="">в)</span></nowiki> монтажа за противвоздушен топ L/54 . {{Sfn|Freivogel|2014}} Под италијанското знаме, нејзиниот екипаж се состоел од 13 офицери и 191 војник. {{Sfn|Freivogel|2014}} ''Премуда'' била пуштена во употреба во италијанската морнарица ( {{Langx|it|Regia Marina}} ) во февруари 1942 година. {{Sfn|Freivogel|2014}} Подоцна истиот месец таа спаси британски воени заробеници кои го преживеаа потонувањето на SS Ариосто, италијански брод што ги превезувал од [[Триполи]] до [[Сицилија]] . {{Sfn|''Birmingham Post'' 14 May 2003}} На почетокот на јуни, {{Ship|Italian submarine|Alagi||6}} испукал торпеда кон ''Премуда'', мешајќи ја со британски разорувач поради нејзините сличности со британски разорувач од класа Х. Нападот ја промашил ''Премуда'' и го погодил разорувачот од класа <nowiki><i id="mwAa0">Навигатори</i></nowiki> {{Ship|Italian destroyer|Antoniotto Usodimare||2}}, потонувајќи го. {{Sfn|Sadkovich|1994}} Во периодот од 12 до 16 јуни 1942 година, ''Премуда'' учествувал во операции против конвојот на [[Сојузници во Втората светска војна|сојузничката]] операција Харпун, кој се обидувал да стигне до опколениот остров Малта од [[Гибралтар]] . Како дел од 10-та флотила на разорувачи, ''Премуда'' ја поддржал италијанската 7-ма крстосувачка ескадрила, составена од лесните крстосувачи {{Ship|Italian cruiser|Eugenio di Savoia||2}} и {{Ship|Italian cruiser|Raimondo Montecuccoli||2}} . Сојузничките поморски сили изгубиле два разорувачи и четири трговски брода во комбинација од поморски оган, торпеда, воздушни напади и поморски мини. {{Sfn|Woodman|2003}} Разурнувачот од класата ''Навигатори'' {{Ship|Italian destroyer|Ugolino Vivaldi||2}} беше погоден од британски разурнувач, а ''Премуда'' доби задача да го одвлече на безбедно место во пристаништето Пантелерија, остров во [[Сицилиски Проток|Сицилијанскиот Проток]], под придружба на разурнувачот {{Ship|Italian destroyer|Lanzerotto Malocello||2}} . {{Sfn|Freivogel|2014}} На 6-7 јануари 1943 година, ''„Премуда“'' и 13 други италијански разорувачи транспортираа трупи во пристаништето [[Тунис (град)|Тунис]], кое беше под контрола на Оската, во [[Северна Африка]] . {{Sfn|Freivogel|2014}} Тие завршија уште две такви мисии помеѓу 9 февруари и 22 март. {{Sfn|Rohwer|Hümmelchen|1992}} На 17 јули, ''„Премуда“'' разви сериозни проблеми со моторот во [[Лигурско Море|Лигурското Море]] во близина [[Ла Специја|на Ла Специја]] . {{Sfn|Freivogel|2014}} Потоа беше донесена во Џенова за голем ремонт на котелот и моторот. {{Sfn|Brescia|2012}} Беше одлучено да се обнови по примерот на класата ''Навигатори'', вклучувајќи поширок греда за да се подобри нејзината стабилност. Бидејќи гранатите за нејзините главни топови произведени од „Шкода“ беа во недостиг, беше донесена одлука да се заменат со {{Convert|135|mm}} произведени во Италија. /L45 топови во единечни монтажи. {{Sfn|Freivogel|2014}} Реконструкцијата требаше да вклучува и зголемени 37&nbsp;мм и 20&nbsp;милиметарско вооружување, веројатно користејќи го просторот овозможен со отстранување на нејзините задни торпедни цевки. {{Sfn|Whitley|1988}} Реконструкцијата не беше завршена кога Италија се предаде на Сојузниците, а ''Премуда'' беше запленета од Германија во Џенова на 8 или 9 септември 1943 година. {{Sfn|Whitley|1988}} {{Sfn|Freivogel|2014}} ''Премуда'' беше најважниот и најефикасниот италијански воен брод за награди од Втората светска војна. {{Sfn|Brescia|2012}} === ''TA32'' === Новите топови {{'}} ''Премуда'' не беа завршени кога беа заробени од Германците. Нивните првични планови предвидуваа бродот да служи како радарска пикчер за ноќни борци, со три <nowiki><span about="#mwt178" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;partial&amp;quot;:false,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Convert&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./Предлошка:Convert&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;105&amp;quot;},&amp;quot;2&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;mm&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwAgQ" typeof="mw:Transclusion">105</span></nowiki><nowiki><span about="#mwt178" data-ve-ignore="" typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><span about="#mwt178" data-ve-ignore="">мм (4,1</span></nowiki><nowiki><span about="#mwt178" data-ve-ignore="" typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><span about="#mwt178" data-ve-ignore="">в)</span></nowiki> противвоздушни топови L/45 во единечни монтирања, радар за рано предупредување Фреја, радар за поставување топови Вирцбург и систем за контрола на површинскиот оган FuMO 21. Овие планови наскоро беа напуштени бидејќи на Германците им недостасуваа уништувачи и торпедни чамци во Медитеранот, па беше донесена одлука да се пушти во употреба како ''Torpedoboot Ausland'' (странски торпеден чамец) со радар DeTe наместо радарските сетови Фреја и Вирцбург. {{Sfn|Freivogel|2014}} {{Sfn|Brescia|2012}} Нејзиното вооружување беше заменето со четири {{Convert|105|mm}} поморски топови L/45, осум <nowiki><span about="#mwt179" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;partial&amp;quot;:false,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Convert&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./Предлошка:Convert&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;37&amp;quot;},&amp;quot;2&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;mm&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwAhg" typeof="mw:Transclusion">37</span></nowiki><nowiki><span about="#mwt179" data-ve-ignore="" typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><span about="#mwt179" data-ve-ignore="">мм (1,5</span></nowiki><nowiki><span about="#mwt179" data-ve-ignore="" typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><span about="#mwt179" data-ve-ignore="">во)</span></nowiki> противвоздушни топови и помеѓу триесет и два и триесет и шест <nowiki><span about="#mwt180" data-cx="[{&amp;quot;adapted&amp;quot;:true,&amp;quot;partial&amp;quot;:false,&amp;quot;targetExists&amp;quot;:true,&amp;quot;mandatoryTargetParams&amp;quot;:[],&amp;quot;optionalTargetParams&amp;quot;:[]}]" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;Convert&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./Предлошка:Convert&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;20&amp;quot;},&amp;quot;2&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;mm&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwAho" typeof="mw:Transclusion">20</span></nowiki><nowiki><span about="#mwt180" data-ve-ignore="" typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><span about="#mwt180" data-ve-ignore="">мм (0,79</span></nowiki><nowiki><span about="#mwt180" data-ve-ignore="" typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><span about="#mwt180" data-ve-ignore="">в)</span></nowiki> противвоздушни топови во четирикратни и двојни монтирања. Бројот на торпедни цевки беше намален од шест на три. Бројот од {{Convert|37|mm}} противвоздушните топови подоцна беа зголемени на десет, во четири двојни и две единечни монтирања. {{Sfn|Freivogel|2014}} Во германска служба, таа имаше вкупен екипаж од 220 офицери и војници. {{Sfn|Freivogel|2014}} [[Податотека:HMS_Meteor_(G74).jpg|алт=a black-and-white photograph of a warship at sea|мини|„ХМС ''Метеор“'' (на сликата) и „ХМС ''Лукаут“'' ги надминаа вооружените бродови ''TA32'' и нејзините придружници за време на Битката кај Лигурското Море во март 1945 година.]] Бродот бил пуштен во употреба во [[Кригсмарине|германската морнарица]] ( {{Langx|de|Kriegsmarine}} ) на 18 август 1944 година, како ''TA32'', под команда на ''капетанот-леутнант'' Емил Копка. Служела во Лигурското Море со 10-та флотила со торпедо и веднаш била посветена на гранатирање на сојузничките позиции на италијанскиот брег, а потоа на задачи за извидување и поставување мини во западниот [[Џеновски Залив]] . {{Sfn|Freivogel|2014}} На 2 октомври 1944 година, ''TA32'', заедно со {{Ship|German torpedo boat|TA24||2}} и {{Ship|German torpedo boat|TA29||2}}, отпловиле кон [[Санремо]] за поставување мини, каде што се сретнале со разурнувачот {{Ship|USS|Gleaves|DD-423|6}} . По размената на оган, трите брода се вратија во Џенова без да бидат погодени. {{Sfn|O'Hara|2013}} До средината на март 1945 година, ''TA32'', ''TA24'' и ''TA29'' беа единствените бродови од 10-та флотила со торпедо што останаа оперативни. {{Sfn|Freivogel|2014}} Во ноќта помеѓу 17 и 18 март 1945 година, ''TA32'' постави 76 поморски мини кај Кап Корзе, северниот врв на [[Корзика]], во офанзивна операција за поставување мини, заедно со ''TA24'' и ''TA29'' . {{Sfn|O'Hara|2011}} Откако беа откриени од радар на брегот, бродовите беа нападнати од разурнувачите {{Ship|HMS|Lookout|G32|6}} и {{Ship|HMS|Meteor|G73|6}}, во она што ќе стане познато како Битката кај Лигурското Море . {{Sfn|O'Hara|2011}} {{Sfn|Tomblin|2004}} Со намалена опрема за оружје, ''TA24'' и ''TA29'' беа потонати, додека ''TA32'' успеа да избега со мала штета на кормилото, откако испука неколку куршуми и изврши неуспешен напад со торпедо. {{Sfn|Freivogel|2014}} {{Sfn|O'Hara|2011}} ''TA32'' беше потопен кај Џенова на 24 април 1945 година, додека Германците се повлекуваа. {{Sfn|Freivogel|2014}} Нејзините остатоци беа подигнати и разбиени во 1950 година. {{Sfn|Brescia|2012}} == Видете исто така == * Список на бродови на Кралската југословенска морнарица == Белешки == {{Наводи|group=lower-alpha}} == Наводи == {{Наводи|20em}} == Референци == === Книги === * {{Наведена книга|title=Mussolini's Navy: A Reference Guide to the Regia Marina 1930–45|last=Brescia|first=Maurizio|publisher=Naval Institute Press|year=2012|isbn=978-1-59114-544-8|location=Annapolis, Maryland}} * {{Наведена книга|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1922–1946|publisher=Conway Maritime Press|year=1980|isbn=978-0-85177-146-5|editor-last=Chesneau|editor-first=Roger|location=London, England}} * {{Наведена книга|title=Warships of the Royal Yugoslav Navy 1918–1945|last=Freivogel|first=Zvonimir|date=2020|publisher=Despot Infinitus|isbn=978-953-8218-72-9|location=Zagreb, Croatia}} * {{Наведена книга|title=Adriatic Naval War 1940-1945|last=Freivogel|first=Zvonimir|last2=Rastelli|first2=Achille|date=2015|publisher=Despot Infinitus|isbn=978-953-7892-44-9|location=Zagreb}} * {{Наведена книга|title=Yugoslavia Political Diaries 1918–1965|publisher=Archives Edition|year=1997|isbn=978-1-85207-950-5|editor-last=Jarman|editor-first=Robert L.|volume=2|location=Slough, Berkshire}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=a3osAAAAYAAJ|title=German Warships of the Second World War|last=Lenton|first=Henry Trevor|publisher=Macdonald and Jane's|year=1975|isbn=978-0-356-04661-7|location=London, England}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ksAeBQAAQBAJ|title=Making Yugoslavs: Identity in King Aleksandar's Yugoslavia|last=Nielsen|first=Christian Axboe|publisher=University of Toronto Press|year=2014|isbn=978-1-4426-2750-5|location=Toronto, Ontario}} * {{Наведена книга|title=Jadransko more u sukobima i borbama kroz stoljeća|last=Novak|first=Grga|publisher=Marjan tisak|year=2004|isbn=978-953-214-222-8|volume=2|location=Split, Croatia|language=hr|trans-title=The Adriatic Sea in Conflicts and Battles Through the Centuries}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=GkbXBZttEsUC|title=The German Fleet at War, 1939–1945|last=O'Hara|first=Vincent P.|publisher=Naval Institute Press|year=2011|isbn=978-1-61251-397-3|location=Annapolis, Maryland}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=exOT4ONB-OUC|title=Struggle for the Middle Sea: The Great Navies at War in the Mediterranean Theater, 1940–1945|last=O'Hara|first=Vincent P.|publisher=Naval Institute Press|year=2013|isbn=978-1-61251-408-6|location=Annapolis, Maryland}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=l6za1mEmQE4C|title=Chronology of the War at Sea 1939–1945: The Naval History of World War Two|last=Rohwer|first=Jürgen|last2=Hümmelchen|first2=Gerhard|publisher=Naval Institute Press|year=1992|isbn=978-1-55750-105-9|location=Annapolis, Maryland|author-link=Jürgen Rohwer}} * {{Наведена книга|title=The Italian Navy in World War II|last=Sadkovich|first=James J.|publisher=Greenwood Press|year=1994|isbn=978-0-313-28797-8|location=Westport, Connecticut}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=XDqBUqnrFLYC|title=With Utmost Spirit: Allied Naval Operations in the Mediterranean, 1942–1945|last=Tomblin|first=Barbara Brooks|publisher=University Press of Kentucky|year=2004|isbn=978-0-8131-3768-1|location=Lexington, Kentucky}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=u4XfAAAAMAAJ|title=Destroyers of World War Two: An International Encyclopedia|last=Whitley|first=M. J.|publisher=Naval Institute Press|year=1988|isbn=978-0-87021-326-7|location=Annapolis, Maryland}} * {{Наведена книга|title=Malta Convoys 1940–1943|last=Woodman|first=R.|publisher=John Murray|year=2003|isbn=978-0-7195-6408-6|location=London}} === Периодични изданија и филмови === * {{Наведени вести|title=PoW Survivors Re-Live Sinking by Submarine|last=Birmingham Post|date=14 May 2003|work=[[Birmingham Post]]|publisher=Trinity|location=Birmingham, England|ref={{harvid|Birmingham Post 14 May 2003}}|via=}} * {{Наведено списание|last=Freivogel|first=Zvonimir|year=2014|title=From Glasgow to Genoa under Three Flags – The Yugoslav Flotilla Leader Dubrovnik|url=http://ejournal6.com/journals_n/1404051978.pdf|journal=Voennyi Sbornik|publisher=Academic Publishing House Researcher|volume=4|issue=2|pages=83–88|access-date=25 October 2014}} *   == Надворешни врски == * Веб-страница на [https://www.marina.difesa.it/noi-siamo-la-marina/mezzi/mezzi-storici/Pagine/PQRS/premuda_caccia.aspx Premuda] Marina Militare {{Портал-кутија|Engineering}}{{Ships of the Royal Yugoslav Navy}}{{April 1945 shipwrecks}}{{DEFAULTSORT:Dubrovnik}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] exeek66e5acd2vbagc1opni45qxberz 0 1391042 5536288 2026-04-08T18:06:05Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1346088084|Dubrovnik Annals]]“ 5536288 wikitext text/x-wiki  {{Инфокутија Стручно списание|title=Dubrovnik Annals|cover=Dubrovnik Annals Volume 10.jpg|editor=Vladimir Stipetić|discipline=History of [[Dubrovnik]] and the [[Dubrovnik Republic]]|former_names=|abbreviation=Dubrov. Ann.|publisher=[[Croatian Academy of Sciences and Arts]]|country=|frequency=Annual|history=1997-present|openaccess=Yes|license=[[CC BY-NC]]|impact=|impact-year=|website=http://www.zavoddbk.org/en/dubrovnik-annals-eng/|link1=http://hrcak.srce.hr/dubrovnik-annals?lang=en|link1-name=Online archive|link2=|link2-name=|JSTOR=|OCLC=166882381|LCCN=2001234321|CODEN=|ISSN=1331-3878|eISSN=1848-8153}}'''''„Дубровнички анали“''''' претставува годишно рецензирано<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.integrity-ethics.com/journal/114062|title=Dubrovnik Annals|publisher=Publication Integrity & Ethics}}<br /><br />- {{Наведена мрежна страница|url=https://kanalregister.hkdir.no/publiseringskanaler/erihplus/periodical/info.action?id=483060|title=Dubrovnik Annals|work=[[ERIH PLUS]]|publisher=Norwegian Social Science Data Services}}</ref> академско списание основано во далечната 1997 година и ги опфаќа сите аспекти на историјата и културата на [[Дубровник]] и [[Дубровничка Република]], а е во издаваштво Институтот за историски науки<ref name="Dub2015">[http://dubrovacki.hr/clanak/78995/originalna-promocija-znanstvenih-djela-domacih-autora Originalna promocija znanstvenih djela domaćih autora] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151018172256/http://dubrovacki.hr/clanak/78995/originalna-promocija-znanstvenih-djela-domacih-autora}}; (in Croatian); dubrovacki.hr; 17 October 2015</ref> при [[Хрватска академија на науките и уметностите|Хрватската академија на науките и уметностите]](ХАНУ), а главен уредник е Владимир Стипетиќ. Аналите се презентираат секоја година на конференција во празнична атмосфера.<ref name="Dub2015" /><ref name="Dub2013">[http://dubrovacki.hr/clanak/51825/predstavljena-izdanja-zavoda-za-povijesne-znanosti-hazu-u-dubrovniku OZnanstveni doprinosi dubrovačkoj historiografiji] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304105737/http://dubrovacki.hr/clanak/51825/predstavljena-izdanja-zavoda-za-povijesne-znanosti-hazu-u-dubrovniku}}; (in Croatian); dubrovacki.hr; 18 May 2013</ref> „Анали на Институтот за историски науки на Хрватската академија на науките и уметностите“ во Дубровник е научно списание посветено на минатото на Дубровничка Република и Дубровник, како и соседните области (Далмација, Босна и Херцеговина, Бока Которска итн.). „Анали“ објавува научни трудови од различни хуманистички и општествени дисциплини, како и прегледи на научни трудови поврзани со историјата на Дубровник, Хрватска, Медитеранот и Балканот. Списанието се издава континуирано од 1952 година, а според класификацијата на Министерството за наука, образование и спорт, припаѓа на највисоката категорија (А1) во однос на извонредноста. Сите изданија на „Анали“ од 1999 година се слободно достапни онлајн. Списанието е индексирано и во следните бази на податоци: DOAJ, EBSCO Publishing, ERIH, ESCI (Web Of Science), Hrčak – Портал на научни списанија на Република Хрватска, Хрватска научна библиографија, SCOPUS. Права на користење (CC-BY-NC бесплатен пристап): Целосниот текст на трудовите објавени во списанието може да се користи бесплатно, под услов да се почитуваат авторските права на авторите и издавачите. == Апстрактирање и индексирање == Списанието е апстрактно и индексирано во Историски апстракти . == Референци == <references /> == Надворешни врски == * {{Матична|http://www.zavoddbk.org/en/dubrovnik-annals-eng/}} 694qquqjvmc1dfwyt1sgc0ujnuzqwf8 5536506 5536288 2026-04-09T09:23:28Z BosaFi 115936 /* Референци */ 5536506 wikitext text/x-wiki '''''„Дубровнички анали“''''' претставува годишно рецензирано<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.integrity-ethics.com/journal/114062|title=Dubrovnik Annals|publisher=Publication Integrity & Ethics}}<br /><br />- {{Наведена мрежна страница|url=https://kanalregister.hkdir.no/publiseringskanaler/erihplus/periodical/info.action?id=483060|title=Dubrovnik Annals|work=[[ERIH PLUS]]|publisher=Norwegian Social Science Data Services}}</ref> академско списание основано во далечната 1997 година и ги опфаќа сите аспекти на историјата и културата на [[Дубровник]] и [[Дубровничка Република]], а е во издаваштво Институтот за историски науки<ref name="Dub2015">[http://dubrovacki.hr/clanak/78995/originalna-promocija-znanstvenih-djela-domacih-autora Originalna promocija znanstvenih djela domaćih autora] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151018172256/http://dubrovacki.hr/clanak/78995/originalna-promocija-znanstvenih-djela-domacih-autora}}; (in Croatian); dubrovacki.hr; 17 October 2015</ref> при [[Хрватска академија на науките и уметностите|Хрватската академија на науките и уметностите]](ХАНУ), а главен уредник е Владимир Стипетиќ. Аналите се презентираат секоја година на конференција во празнична атмосфера.<ref name="Dub2015" /><ref name="Dub2013">[http://dubrovacki.hr/clanak/51825/predstavljena-izdanja-zavoda-za-povijesne-znanosti-hazu-u-dubrovniku OZnanstveni doprinosi dubrovačkoj historiografiji] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304105737/http://dubrovacki.hr/clanak/51825/predstavljena-izdanja-zavoda-za-povijesne-znanosti-hazu-u-dubrovniku}}; (in Croatian); dubrovacki.hr; 18 May 2013</ref> „Анали на Институтот за историски науки на Хрватската академија на науките и уметностите“ во Дубровник е научно списание посветено на минатото на Дубровничка Република и Дубровник, како и соседните области (Далмација, Босна и Херцеговина, Бока Которска итн.). „Анали“ објавува научни трудови од различни хуманистички и општествени дисциплини, како и прегледи на научни трудови поврзани со историјата на Дубровник, Хрватска, Медитеранот и Балканот. Списанието се издава континуирано од 1952 година, а според класификацијата на Министерството за наука, образование и спорт, припаѓа на највисоката категорија (А1) во однос на извонредноста. Сите изданија на „Анали“ од 1999 година се слободно достапни онлајн. Списанието е индексирано и во следните бази на податоци: DOAJ, EBSCO Publishing, ERIH, ESCI (Web Of Science), Hrčak – Портал на научни списанија на Република Хрватска, Хрватска научна библиографија, SCOPUS. Права на користење (CC-BY-NC бесплатен пристап): Целосниот текст на трудовите објавени во списанието може да се користи бесплатно, под услов да се почитуваат авторските права на авторите и издавачите. == Апстрактирање и индексирање == Списанието е апстрактно и индексирано во Историски апстракти. == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * {{Матична|http://www.zavoddbk.org/en/dubrovnik-annals-eng/}} [[Категорија:Академски списанија]] p00csr9z283a44p4f9yo4a2crkcclzl 0 1391043 5536290 2026-04-08T18:19:47Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1104104688|Dubrovnik Charter]]“ 5536290 wikitext text/x-wiki [[Податотека:JoanAsenDeed.jpg|десно|мини|Дубровничка повелба]] '''Дубровничка повелба''' претставува документ кој датира од 1230 година, со кој [[Јован Асен II|татарскиот]] [[цар]] Иван Асен II им дал право на [[Дубровник|дубровничките]] трговци слободно да тргуваат во неговата земја. Повелбата содржи информации за територијалното проширување на [[Второ Бугарско Царство|Втората бугарска држава]] по [[Битка кај Клокотница|битката кај Клокотница]], како и вредни податоци за статусот на среднотатарскиот јазик во 13 век. Ракописот се чува во одделот за ракописи на Библиотеката на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]] во [[Санкт Петербург]]. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Руска академија на науките]] [[Категорија:Санкт Петербург]] [[Категорија:Второ Бугарско Царство]] 47vmthwmgcd73cfh5dmfksjk0lpblsq 5536504 5536290 2026-04-09T09:21:41Z BosaFi 115936 5536504 wikitext text/x-wiki [[Податотека:JoanAsenDeed.jpg|десно|мини|Дубровничка повелба]] '''Дубровничка повелба''' претставува документ кој датира од 1230 година, со кој [[Јован Асен II|татарскиот]] [[цар]] Иван Асен II им дал право на [[Дубровник|дубровничките]] трговци слободно да тргуваат во неговата земја. Повелбата содржи информации за територијалното проширување на [[Второ Бугарско Царство|Втората бугарска држава]] по [[Битка кај Клокотница|битката кај Клокотница]], како и вредни податоци за статусот на среднотатарскиот јазик во 13 век. Ракописот се чува во одделот за ракописи на Библиотеката на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]] во [[Санкт Петербург]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cyberleninka.ru/article/n/dubrovnik-charter-of-tsar-ivan-ii-asen/viewer|title=Dubrovnik Charter of Tsar Ivan II Asen|work=cyberleninka.ru|accessdate=2026-04-09}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Руска академија на науките]] [[Категорија:Санкт Петербург]] [[Категорија:Второ Бугарско Царство]] 9jplgku9cc1hth8dzgdpxvnv3fl3qqw 0 1391044 5536293 2026-04-08T18:27:07Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1254659943|Dubrovnik Missal]]“ 5536293 wikitext text/x-wiki   Дубровничкиот мисал е средновековен ракописен литургиски споменик, кој потекнува од просторот на Дубровник и се датира во крајот на XII или почетокот на XIII век. Тој претставува значаен документ за историјата на старословенскиот (црковнословенскиот) јазик и за развојот на глаголската писменост во јужнословенските земји.'''Дубровничкиот Мисал''' ({{Langx|hr|Dubrovački misal}}, {{Langx|la|Missale Ragusinum}}) претставува средновековен [[Хрватска|хрватски]] мисал кој датира од крајот на 12 или почетокот на 13 век и потекнува од просторот на [[Дубровник]]. Се користел на светите миси што се служеле во Дубровничката катедрала. Напишан е со беневентанско писмо и нотација, и е најдобар пример за беневентанско пеење во јужна [[Далмација]] и воедно претставува споменик од нулта категорија (највисока категорија на заштита).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dkd.hr/dubrovacki-misal/|title=Dubrovački misal - Dubrovačke knjižnice Dubrovnik|work=dkd.hr}}</ref> Мисалот содржи 230 молитви и 230 песни кои можат да се споредат со најубавите парчиња од светското наследство,<ref name="vecernji.hr">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vecernji.hr/kultura/slavni-dubrovacki-misal-iz-12-stoljeca-napokon-se-vratio-kuci-312229|title=Slavni Dubrovački misal iz 12. stoljeća napokon se vratio kući|publisher=}}</ref> а мелодиите што можат да се најдат во Мисалот се различни. Некои се идентични со другите европски песни од тоа време, некои се варијации на слични мелодии, а некои, како на пример exsultet, се сосема различни и не се наоѓаат никаде на друго место во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.culturenet.hr/default.aspx?id=38616|title=Culturenet.hr - Predstavljanje: Missale Ragusinum (Dubrovački misal)|publisher=}}</ref> Тоа покажува дека Дубровник имал високо развиена грегоријанска музика. Мисалот исчезнал од Дубровник под непознати околности и на крајот бил пронајден на аукција во Венеција во 1817 година. Имено, бил дел од приватната колекција книги на венецијанскиот језуит [[Матео Луиџи Каноничи]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hkr.hr/?sec=3&tid=5&cid=35472|title=Hrvatski Katolički Radio :: HKR Online|work=www.hkr.hr}}</ref> а денес се чува во Бодлејската библиотека во [[Оксфорд]], Англија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dubrovniknet.hr/novost.php?id=14025|title=Dubrovački misal iz 12. stoljeća ponovno u Katedrali|publisher=}}</ref> Елијас Ејвери Лоу бил првиот научник кој го потврдил дубровничкото потекло на Мисалот, забележувајќи го споменувањето на светците и мачениците [[Апостол Петар|Петар]], [[Апостол Андреја|Андреј]] и Лаврентиј, кои се слават во Дубровник каде што се познати како ''Свети Петиловријанци'' . Мисалот го пронашол хрватскиот музиколог Дон Михо Демовиќ пред околу 40 години во библиотеката Бодлеј. Со дозвола од библиотеката, препечатувањето на Дубровничкиот Мисал беше објавено во 2011 година од страна на Дубровничка библиотека, со финансиска помош на пензионираниот професор по англиски јазик и литература од Дубровник, Павица Шпер Шундрица. <ref name="vecernji.hr">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vecernji.hr/kultura/slavni-dubrovacki-misal-iz-12-stoljeca-napokon-se-vratio-kuci-312229|title=Slavni Dubrovački misal iz 12. stoljeća napokon se vratio kući|publisher=}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.vecernji.hr/kultura/slavni-dubrovacki-misal-iz-12-stoljeca-napokon-se-vratio-kuci-312229 "Slavni Dubrovački misal iz 12. stoljeća napokon se vratio kući"].</cite></ref> == Референци == {{Наводи}} [[Категорија:Хрватска книжевност]] 4oaa8e0rpny4zheadn77b8y9xnucukq 5536302 5536293 2026-04-08T18:32:06Z IvanKonev123 98191 /* Референци */ 5536302 wikitext text/x-wiki   Дубровничкиот мисал е средновековен ракописен литургиски споменик, кој потекнува од просторот на Дубровник и се датира во крајот на XII или почетокот на XIII век. Тој претставува значаен документ за историјата на старословенскиот (црковнословенскиот) јазик и за развојот на глаголската писменост во јужнословенските земји.'''Дубровничкиот Мисал''' ({{Langx|hr|Dubrovački misal}}, {{Langx|la|Missale Ragusinum}}) претставува средновековен [[Хрватска|хрватски]] мисал кој датира од крајот на 12 или почетокот на 13 век и потекнува од просторот на [[Дубровник]]. Се користел на светите миси што се служеле во Дубровничката катедрала. Напишан е со беневентанско писмо и нотација, и е најдобар пример за беневентанско пеење во јужна [[Далмација]] и воедно претставува споменик од нулта категорија (највисока категорија на заштита).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dkd.hr/dubrovacki-misal/|title=Dubrovački misal - Dubrovačke knjižnice Dubrovnik|work=dkd.hr}}</ref> Мисалот содржи 230 молитви и 230 песни кои можат да се споредат со најубавите парчиња од светското наследство,<ref name="vecernji.hr">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vecernji.hr/kultura/slavni-dubrovacki-misal-iz-12-stoljeca-napokon-se-vratio-kuci-312229|title=Slavni Dubrovački misal iz 12. stoljeća napokon se vratio kući|publisher=}}</ref> а мелодиите што можат да се најдат во Мисалот се различни. Некои се идентични со другите европски песни од тоа време, некои се варијации на слични мелодии, а некои, како на пример exsultet, се сосема различни и не се наоѓаат никаде на друго место во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.culturenet.hr/default.aspx?id=38616|title=Culturenet.hr - Predstavljanje: Missale Ragusinum (Dubrovački misal)|publisher=}}</ref> Тоа покажува дека Дубровник имал високо развиена грегоријанска музика. Мисалот исчезнал од Дубровник под непознати околности и на крајот бил пронајден на аукција во Венеција во 1817 година. Имено, бил дел од приватната колекција книги на венецијанскиот језуит [[Матео Луиџи Каноничи]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hkr.hr/?sec=3&tid=5&cid=35472|title=Hrvatski Katolički Radio :: HKR Online|work=www.hkr.hr}}</ref> а денес се чува во Бодлејската библиотека во [[Оксфорд]], Англија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dubrovniknet.hr/novost.php?id=14025|title=Dubrovački misal iz 12. stoljeća ponovno u Katedrali|publisher=}}</ref> Елијас Ејвери Лоу бил првиот научник кој го потврдил дубровничкото потекло на Мисалот, забележувајќи го споменувањето на светците и мачениците [[Апостол Петар|Петар]], [[Апостол Андреја|Андреј]] и Лаврентиј, кои се слават во Дубровник каде што се познати како ''Свети Петиловријанци'' . Мисалот го пронашол хрватскиот музиколог Дон Михо Демовиќ пред околу 40 години во библиотеката Бодлеј. Со дозвола од библиотеката, препечатувањето на Дубровничкиот Мисал беше објавено во 2011 година од страна на Дубровничка библиотека, со финансиска помош на пензионираниот професор по англиски јазик и литература од Дубровник, Павица Шпер Шундрица. <ref name="vecernji.hr">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vecernji.hr/kultura/slavni-dubrovacki-misal-iz-12-stoljeca-napokon-se-vratio-kuci-312229|title=Slavni Dubrovački misal iz 12. stoljeća napokon se vratio kući|publisher=}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.vecernji.hr/kultura/slavni-dubrovacki-misal-iz-12-stoljeca-napokon-se-vratio-kuci-312229 "Slavni Dubrovački misal iz 12. stoljeća napokon se vratio kući"].</cite></ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Хрватска книжевност]] aw2xo3zz8iuvuzsnt0p6b45e0n84kmk 5536481 5536302 2026-04-09T07:55:44Z BosaFi 115936 5536481 wikitext text/x-wiki '''Дубровничкиот мисал''' (хрватски: Dubrovački missal, латински: Missale Ragusinum) е хрватски мисал (литургиска книга) од 12 век, напишана во Дубровник.  Дубровничкиот мисал е средновековен ракописен литургиски споменик, кој потекнува од просторот на Дубровник и се датира во крајот на XII или почетокот на XIII век. Тој претставува значаен документ за историјата на старословенскиот (црковнословенскиот) јазик и за развојот на глаголската писменост во јужнословенските земји. Се користел на светите миси што се служеле во Дубровничката катедрала. Напишан е со беневентанско писмо и нотација, и е најдобар пример за беневентанско пеење во јужна [[Далмација]] и воедно претставува споменик од нулта категорија (највисока категорија на заштита).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dkd.hr/dubrovacki-misal/|title=Dubrovački misal - Dubrovačke knjižnice Dubrovnik|work=dkd.hr}}</ref> Мисалот содржи 230 молитви и 230 песни кои можат да се споредат со најубавите парчиња од светското наследство,<ref name="vecernji.hr">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vecernji.hr/kultura/slavni-dubrovacki-misal-iz-12-stoljeca-napokon-se-vratio-kuci-312229|title=Slavni Dubrovački misal iz 12. stoljeća napokon se vratio kući|publisher=}}</ref> а мелодиите што можат да се најдат во Мисалот се различни. Некои се идентични со другите европски песни од тоа време, некои се варијации на слични мелодии, а некои, како на пример exsultet, се сосема различни и не се наоѓаат никаде на друго место во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.culturenet.hr/default.aspx?id=38616|title=Culturenet.hr - Predstavljanje: Missale Ragusinum (Dubrovački misal)|publisher=}}</ref> Тоа покажува дека Дубровник имал високо развиена грегоријанска музика. Мисалот исчезнал од Дубровник под непознати околности и на крајот бил пронајден на аукција во Венеција во 1817 година. Имено, бил дел од приватната колекција книги на венецијанскиот језуит [[Матео Луиџи Каноничи]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hkr.hr/?sec=3&tid=5&cid=35472|title=Hrvatski Katolički Radio :: HKR Online|work=www.hkr.hr}}</ref> а денес се чува во Бодлејската библиотека во [[Оксфорд]], Англија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dubrovniknet.hr/novost.php?id=14025|title=Dubrovački misal iz 12. stoljeća ponovno u Katedrali|publisher=}}</ref> Елијас Ејвери Лоу бил првиот научник кој го потврдил дубровничкото потекло на Мисалот, забележувајќи го споменувањето на светците и мачениците [[Апостол Петар|Петар]], [[Апостол Андреја|Андреја]] и Лаврентиј, кои се слават во Дубровник каде што се познати како ''Свети Петиловријанци''. Мисалот го пронашол хрватскиот музиколог Дон Михо Демовиќ пред околу 40 години во библиотеката Бодлеј. Со дозвола од библиотеката, препечатувањето на Дубровничкиот Мисал беше објавено во 2011 година од страна на Дубровничка библиотека, со финансиска помош на пензионираниот професор по англиски јазик и литература од Дубровник, Павица Шпер Шундрица. <ref name="vecernji.hr">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vecernji.hr/kultura/slavni-dubrovacki-misal-iz-12-stoljeca-napokon-se-vratio-kuci-312229|title=Slavni Dubrovački misal iz 12. stoljeća napokon se vratio kući|publisher=}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.vecernji.hr/kultura/slavni-dubrovacki-misal-iz-12-stoljeca-napokon-se-vratio-kuci-312229 "Slavni Dubrovački misal iz 12. stoljeća napokon se vratio kući"].</cite></ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Хрватска книжевност]] d6h0nxtkc37lk5v5i2m4bmruh2pcku5 5536482 5536481 2026-04-09T07:56:34Z BosaFi 115936 5536482 wikitext text/x-wiki '''Дубровничкиот мисал''' (хрватски: Dubrovački missal, латински: Missale Ragusinum) е хрватски мисал (литургиска книга) од 12 век, напишана во Дубровник.  Дубровничкиот мисал е средновековен ракописен литургиски споменик, кој потекнува од просторот на Дубровник и се датира во крајот на XII или почетокот на XIII век. Тој претставува значаен документ за историјата на старословенскиот (црковнословенскиот) јазик и за развојот на глаголската писменост во јужнословенските земји. Се користел на светите миси што се служеле во Дубровничката катедрала. Напишан е со беневентанско писмо и нотација, и е најдобар пример за беневентанско пеење во јужна [[Далмација]] и воедно претставува споменик од нулта категорија (највисока категорија на заштита).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dkd.hr/dubrovacki-misal/|title=Dubrovački misal - Dubrovačke knjižnice Dubrovnik|work=dkd.hr}}</ref> Мисалот содржи 230 молитви и 230 песни кои можат да се споредат со најубавите парчиња од светското наследство,<ref name="vecernji.hr">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vecernji.hr/kultura/slavni-dubrovacki-misal-iz-12-stoljeca-napokon-se-vratio-kuci-312229|title=Slavni Dubrovački misal iz 12. stoljeća napokon se vratio kući|publisher=}}</ref> а мелодиите што можат да се најдат во Мисалот се различни. Некои се идентични со другите европски песни од тоа време, некои се варијации на слични мелодии, а некои, како на пример exsultet, се сосема различни и не се наоѓаат никаде на друго место во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.culturenet.hr/default.aspx?id=38616|title=Culturenet.hr - Predstavljanje: Missale Ragusinum (Dubrovački misal)|publisher=}}</ref> Тоа покажува дека Дубровник имал високо развиена грегоријанска музика. Мисалот исчезнал од Дубровник под непознати околности и на крајот бил пронајден на аукција во Венеција во 1817 година. Имено, бил дел од приватната колекција книги на венецијанскиот језуит [[Матео Луиџи Каноничи]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hkr.hr/?sec=3&tid=5&cid=35472|title=Hrvatski Katolički Radio :: HKR Online|work=www.hkr.hr}}</ref> а денес се чува во Бодлејската библиотека во [[Оксфорд]], Англија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dubrovniknet.hr/novost.php?id=14025|title=Dubrovački misal iz 12. stoljeća ponovno u Katedrali|publisher=}}</ref> Елијас Ејвери Лоу бил првиот научник кој го потврдил дубровничкото потекло на Мисалот, забележувајќи го споменувањето на светците и мачениците [[Апостол Петар|Петар]], [[Апостол Андреја|Андреја]] и Лаврентиј, кои се слават во Дубровник каде што се познати како ''Свети Петиловријанци''. Мисалот го пронашол хрватскиот музиколог Дон Михо Демовиќ пред околу 40 години во библиотеката Бодлеј. Со дозвола од библиотеката, препечатувањето на Дубровничкиот Мисал беше објавено во 2011 година од страна на Дубровничка библиотека, со финансиска помош на пензионираниот професор по англиски јазик и литература од Дубровник, Павица Шпер Шундрица. <ref name="vecernji.hr"/> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Хрватска книжевност]] mdxp1ps87wnv71euhepixc1xec21aop 1 1391045 5536294 2026-04-08T18:29:38Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} 5536294 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 5536299 5536294 2026-04-08T18:31:14Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Граматика на македонскиот литературен јазик]] на [[Разговор:Граматика на македонскиот литературен јазик (1952)]] 5536294 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 0 1391046 5536298 2026-04-08T18:31:14Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Граматика на македонскиот литературен јазик]] на [[Граматика на македонскиот литературен јазик (1952)]] 5536298 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Граматика на македонскиот литературен јазик (1952)]] aiawt37sw28ontt4ls9d673pldqbkwm 5536304 5536298 2026-04-08T18:33:20Z P.Nedelkovski 47736 Сменета целната страница на пренасочувањето од [[Граматика на македонскиот литературен јазик (1952)]] на [[Македонска граматика]] 5536304 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Македонска граматика]] dsr8j96wfu5edfembp5ltlap5upfs18 1 1391047 5536300 2026-04-08T18:31:14Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Граматика на македонскиот литературен јазик]] на [[Разговор:Граматика на македонскиот литературен јазик (1952)]] 5536300 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Граматика на македонскиот литературен јазик (1952)]] k58j61pr7b2xynlkj9fyo7c6ec1xvdx 0 1391048 5536305 2026-04-08T18:40:12Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:hr:Special:Redirect/revision/7411700|Dubrovački ćirilski molitvenik]]“ 5536305 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Molitvenik.jpg|мини|Дубровнички кириличен молитвеник]] '''Дубровничкиот кириличен молитвеник''' (Dubrovački ćirilski molitvenik) од [[1512|1512 година]] претставува првата [[хрватска]] кирилица печатена во Венеција , а прв пат била откриена во 1932 година. == Историја == Книгата била отпечатена во [[Венеција]] од [[Џорџо Рускони]] под наслов ''„За службата на Пресвета Богородица“,'' а според содржината, намената и дизајнот, станува збор за молитвеник од типот Liber horarum, кој цветал во [[Италија]] во првата половина на 16 век, особено во Венеција, и во северозападна [[Франција]], особено во Париз. Во италијанските региони се појавува под насловот ''Officium romanum'' и основното јадро на овој тип молитвеник е службата или Службата на Марија (''Officium beatae Mariae Virginis''), но секоја таква молитвеник „раскажува своја приказна“, како што покажува дубровничкиот кириличен молитвеник од 1512 година. Покрај ''Службата на Марија,'' таа ги содржи сите главни делови што обично се наоѓаат во латинскиот ''Officium b. Маријае В.'', односно содржи и: ''Календарот'', ''Службата на Светиот'' ''Крст'', ''Службата на Светиот'' ''Дух'', ''Седумте Псалми за послушност со Литанија на Сите Светии'', ''Служба за мртвите'', а во некои примероци се наоѓаат и ''Петнаесетте молитви на Света'' ''Бригита'' (Шведска), што значи дека е составена од две „единици“ објавени како една книга (како една типографска целина). Тие можеле, како што било често во тоа време да бидат објавени одделно. Ова го покажуваат два колофона: на крајот ''од Службата: Печатено во Бнечиех од Зорза Рускони од Милано од мајсторот Франческ'' (!) ''Ратковиќ од Дубровник во'' ''летото 1512 година на 2 август'' (l. 127r) и Печатено од мајсторот Франческ Ратковиќ од Дубровник во ''летото'' ''1512 година'' на 10 август (l. 140r). Дека ''Службата на Марија'' и ''Молитвите на Света'' ''Бриџит'' можеле да бидат објавени како целина и одделно, секоја за себе, покажуваат (само) три зачувани оригинални примероци, од кои само копијата во [[Париз]] ги има двата дела, додека копиите во [[Оксфорд]] и [[Вашингтон]] ја немаат ''Молитвата на Света'' ''Бриџит'' . Печатот е во две бои, црна и црвена, а фасцинира со својата раскошна украсеност: секоја страница (освен насловната страница ''на Молитвите на Света Бриџита'' ) е врамена со рамка со фигури; има 12 големи слики (дрворезби), кои заедно со рамката се протегаат по целата страница (тие се поставени пред почетокот на поважните делови од текстот). Се чини дека буквите, иницијалите, рамките и сликите се исечени за овој Молитвеник - оценил Милан Решетар, кој во [[1938|1938 година]] подготвил ново издание на текстот на старото кирилично писмо и со опширен вовед, сметајќи го за српски Молитвеник. Што се однесува до јазикот, Решетар проценува: „... во Молитвеникот има многу форми и зборови што ''денес'' не се зборуваат во Дубровник; прво, сè што е земено од црковниот текст и не е наше, а потоа и неколкуте што останале од чакавско-далматинскиот мајчин јазик, но тоа не нè спречува да кажеме дека сè друго е дубровнички...“ Решетар верува дека Молитвеникот е српски, и покрај она што самиот го вели: „Српскиот Молитвеник е печатен на кирилица, но не со уставните букви или правописот на православните црковни книги што биле печатени пред него во Цетиње во 1494 и 1495 година... туку делумно претставува свој вид кирилични букви што биле прилагодени на кирилското писмо (западна кирилица), кое во тоа време се користело за пишување работи во нашата земја што не биле наменети за Православната црква или православната вера, па затоа курзивното писмо било кирилично, кое редовно го користеле нашите католици и муслимани“ ( ''Српски Молитвеник од 1512 година. Ново издание подготвено од Милан Решетар'' . Српска Кралска Академија. Специјални изданија, книга CXXII. Филозофски и филолошки списи, книга 32, Белград 1938, стр. LX+109). == Извори == {{Наводи}} * http://info.hazu.hr/upload/file/Mediji_12/Cirilicna%20bastina%20knj%20blok%20i%20omot%20za%20web.pdf (пристапено на 27 ноември 2012 година) {{HAZU}}{{Hrvatska ćirilica bosančica}} [[Категорија:Кирилометодиевистика]] gb1r7xq14ms23g49troe1aqfeaqntyh 5536480 5536305 2026-04-09T07:45:46Z BosaFi 115936 5536480 wikitext text/x-wiki '''Дубровничкиот кириличен молитвеник''' (Dubrovački ćirilski molitvenik) од [[1512|1512 година]] претставува првиот кириличен млитвеник печатен во Венеција, а прв пат бил откриен во 1932 година. == Историја == Книгата била отпечатена во [[Венеција]] од [[Џорџо Рускони]] под наслов ''„За службата на Пресвета Богородица“,'' а според содржината, намената и дизајнот, станува збор за молитвеник од типот Liber horarum, кој цветал во [[Италија]] во првата половина на 16 век, особено во Венеција, и во северозападна [[Франција]], особено во Париз. Во италијанските региони се појавува под насловот ''Officium romanum'' и основното јадро на овој тип молитвеник е службата или Службата на Марија (''Officium beatae Mariae Virginis''), но секој таков молитвеник „раскажува своја приказна“, како што покажува дубровничкиот кириличен молитвеник од 1512 година. Покрај ''Службата на Марија,'' таа ги содржи сите главни делови што обично се наоѓаат во латинскиот, односно содржи и: ''Календарот'', ''Службата на Светиот'' ''Крст'', ''Службата на Светиот'' ''Дух'', ''Седумте Псалми за послушност со Литанија на Сите Светии'', ''Служба за мртвите'', а во некои примероци се наоѓаат и ''Петнаесетте молитви на Света'' ''Бригита'' (Шведска), што значи дека е составена од две „единици“ објавени како една книга (како една типографска целина). Тие можеле, како што било често во тоа време да бидат објавени одделно. Ова го покажуваат два колофона: на крајот ''од Службата: Печатено во Бнечиех од Зорза Рускони од Милано од мајсторот Франческ'' (!) ''Ратковиќ од Дубровник во'' ''летото 1512 година на 2 август'' (l. 127r) и Печатено од мајсторот Франческ Ратковиќ од Дубровник во ''летото'' ''1512 година'' на 10 август (l. 140r). Дека ''Службата на Марија'' и ''Молитвите на Света'' ''Бриџит'' можеле да бидат објавени како целина и одделно, секоја за себе, покажуваат (само) три зачувани оригинални примероци, од кои само копијата во [[Париз]] ги има двата дела, додека копиите во [[Оксфорд]] и [[Вашингтон]] ја немаат ''Молитвата на Света'' ''Бриџит'' . Печатот е во две бои, црна и црвена, а фасцинира со својата раскошна украсеност: секоја страница (освен насловната страница ''на Молитвите на Света Бриџита'') е врамена со рамка со фигури; има 12 големи слики (дрворезби), кои заедно со рамката се протегаат по целата страница (тие се поставени пред почетокот на поважните делови од текстот). Се чини дека буквите, иницијалите, рамките и сликите се исечени за овој Молитвеник - оценил Милан Решетар, кој во [[1938|1938 година]] подготвил ново издание на текстот на старото кирилично писмо и со опширен вовед, сметајќи го за српски Молитвеник. Што се однесува до јазикот, Решетар проценува: „... во Молитвеникот има многу форми и зборови што ''денес'' не се зборуваат во Дубровник; прво, сè што е земено од црковниот текст и не е наше, а потоа и неколкуте што останале од чакавско-далматинскиот мајчин јазик, но тоа не нè спречува да кажеме дека сè друго е дубровнички...“ Решетар верува дека Молитвеникот е српски, и покрај она што самиот го вели: „Српскиот Молитвеник е печатен на кирилица, но не со уставните букви или правописот на православните црковни книги што биле печатени пред него во Цетиње во 1494 и 1495 година... туку делумно претставува свој вид кирилични букви што биле прилагодени на кирилското писмо (западна кирилица), кое во тоа време се користело за пишување работи во нашата земја што не биле наменети за Православната црква или православната вера, па затоа курзивното писмо било кирилично, кое редовно го користеле нашите католици и муслимани“ (''Српски Молитвеник од 1512 година. Ново издание подготвено од Милан Решетар'' . Српска Кралска Академија. Специјални изданија, книга CXXII. Филозофски и филолошки списи, книга 32, Белград 1938, стр. LX+109). == Надворешни врски == * http://info.hazu.hr/upload/file/Mediji_12/Cirilicna%20bastina%20knj%20blok%20i%20omot%20za%20web.pdf (пристапено на 27 ноември 2012 година) [[Категорија:Кирилометодиевистика]] d8beru92bva9jcgonnv3j7c4be8gzw5 10 1391049 5536310 2026-04-08T19:02:16Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=genus |link={{subst:#titleparts:{{subst:PAGENAME}}|2|2}} |parent=Boraginoideae |extinct= |refs=<!--Се прикажуваат само на оваа страница. Не ставајте ознаки „<ref>“ --> }} 5536310 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}}|{{{1}}} |rank=genus |link=Lappula |parent=Boraginoideae |extinct= |refs=<!--Се прикажуваат само на оваа страница. Не ставајте ознаки „<ref>“ --> }} 1pp10g21fgeivbawd3yngy6x80lo23e 0 1391050 5536316 2026-04-08T19:15:52Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:ceb:Special:Redirect/revision/35268773|Lappula barbata]]“ 5536316 wikitext text/x-wiki '''''Lappula barbata''''' - [[Род (биологија)|род]] [[Дикотиледони растенија|цветни растенија]].<ref name="COL">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|last=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53596351|accessdate=2019-11-11}}</ref> Првпат бил опишан од [[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн]], а точното име му го дал [[Роберт Луис Август Максимилијан Гирке]]. ''Lappula barbata'' припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Lappula]]'' и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Boraginaceae]].<ref name="COL" /> == Наводи == [[Категорија:Флора]] 4hplyuozdiq6pcazcalpa0b0aduqjqn 5536328 5536316 2026-04-08T19:22:35Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5536328 wikitext text/x-wiki {{Таксономија | name = ''Lappula barbata'' | status = | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Boraginales]] | familia = [[Boraginaceae]] | genus = ''[[Lappula]]'' | species = '''''Lappula barbata''''' | binomial = ''Lappula barbata'' | binomial_authority = ([[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн|M. Bieb.]]) [[Роберт Луис Август Максимилијан Гирке|Gürke]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Lappula saxatilis'' <small>[[Pall. (awtor)|Pall.]]</small><br>''Lappula zapateri'' <small>([[Carlos Pau|Pau]]) O. de Bolos & J. Vigo</small><br>''Lappula saxatilis'' <small>([[Pall. (awtor)|Pall.]]) Kusnezow</small><br>''Lappula barbata brevistyla'' <small>([[John Ball naturalist |Ball]]) [[Svante Samuel Murbeck|Murb.]]</small><br>''Lappula barbata aragonense'' <small>(Reverchon & [[Josef Franz Freyn|Freyn]] ex [[Heinrich Moritz Willkomm|Willk.]]) G. Mateo Sanz</small><br>''Lappula zapateri'' <small>[[Carlos Pau|Pau]] ex Magnier</small><br>''Lappula triseriale'' <small>[[Aleksandr Andrejevitj Bunge|Bunge]]</small><br>''Lappula barbatum brevistylum'' <small>[[John Ball naturalist |Ball]]</small><br>''Lappula barbatum aragonense'' <small>Rev. & [[Josef Franz Freyn|Freyn]]</small><br>''Lappula barbatum'' <small>([[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн|M. Bieb.]]) [[Johann Georg Christian Lehmann|Lehm.]]</small><br>''Lappula barbatum zapateri'' <small>[[Carlos Pau|Pau]]</small><br>''Lappula leucojifolia'' <small>[[Johann Georg Christian Lehmann|Lehm.]]</small> }} '''''Lappula barbata''''' - [[Род (биологија)|род]] [[Дикотиледони растенија|цветни растенија]].<ref name="COL">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|last=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53596351|accessdate=2019-11-11}}</ref> Првпат бил опишан од [[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн]], а точното име му го дал [[Роберт Луис Август Максимилијан Гирке]]. ''Lappula barbata'' припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Lappula]]'' и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Boraginaceae]].<ref name="COL" /> ==Опис== == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Lappula barbata}} {{Викивидови-ред|Lappula barbata}} [[Категорија:Флора на Македонија]] eyki8e8pijja593c5jozaeyusc54gtn 5536331 5536328 2026-04-08T19:27:12Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5536331 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Таксономија | name = ''Lappula barbata'' | status = |image=Lappula barbata kz7.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Boraginales]] | familia = [[Boraginaceae]] | genus = ''[[Lappula]]'' | species = '''''Lappula barbata''''' | binomial = ''Lappula barbata'' | binomial_authority = ([[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн|M. Bieb.]]) [[Роберт Луис Август Максимилијан Гирке|Gürke]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Lappula saxatilis'' <small>[[Pall. (awtor)|Pall.]]</small><br>''Lappula zapateri'' <small>([[Carlos Pau|Pau]]) O. de Bolos & J. Vigo</small><br>''Lappula saxatilis'' <small>([[Pall. (awtor)|Pall.]]) Kusnezow</small><br>''Lappula barbata brevistyla'' <small>([[John Ball naturalist |Ball]]) [[Svante Samuel Murbeck|Murb.]]</small><br>''Lappula barbata aragonense'' <small>(Reverchon & [[Josef Franz Freyn|Freyn]] ex [[Heinrich Moritz Willkomm|Willk.]]) G. Mateo Sanz</small><br>''Lappula zapateri'' <small>[[Carlos Pau|Pau]] ex Magnier</small><br>''Lappula triseriale'' <small>[[Aleksandr Andrejevitj Bunge|Bunge]]</small><br>''Lappula barbatum brevistylum'' <small>[[John Ball naturalist |Ball]]</small><br>''Lappula barbatum aragonense'' <small>Rev. & [[Josef Franz Freyn|Freyn]]</small><br>''Lappula barbatum'' <small>([[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн|M. Bieb.]]) [[Johann Georg Christian Lehmann|Lehm.]]</small><br>''Lappula barbatum zapateri'' <small>[[Carlos Pau|Pau]]</small><br>''Lappula leucojifolia'' <small>[[Johann Georg Christian Lehmann|Lehm.]]</small> }} '''''Lappula barbata''''' — [[Род (биологија)|род]] [[Дикотиледони растенија|цветни растенија]].<ref name="COL">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|last=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53596351|accessdate=2019-11-11}}</ref> Првпат бил опишан од [[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн]], а точното име му го дал [[Роберт Луис Август Максимилијан Гирке]]. ''Lappula barbata'' припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Lappula]]'' и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Boraginaceae]].<ref name="COL" /> ==Опис== ==Распространетост== Евроазија:<ref>[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2^nd Edition]</ref> * Авганистан, Албанија, Бугарија, Грција, Македонија, Иран, Ирак, Крим, Либан-Сирија, Пакистан, Палестина, Романија, Јужноевропска Русија, Шпанија, Закавказ, Турција, Туркменистан, Украина, Западни Хималаи. Африка: * Алжир, Мароко == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Lappula barbata}} {{Викивидови-ред|Lappula barbata}} [[Категорија:Флора на Македонија]] 1q10tr13ti9qok90toe7oblic3xm2jo 5536352 5536331 2026-04-08T20:00:11Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5536352 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Таксономија | name = ''Lappula barbata'' | status = |image=Lappula barbata kz7.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Boraginales]] | familia = [[Boraginaceae]] | genus = ''[[Lappula]]'' | species = '''''Lappula barbata''''' | binomial = ''Lappula barbata'' | binomial_authority = ([[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн|M. Bieb.]]) [[Роберт Луис Август Максимилијан Гирке|Gürke]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Lappula saxatilis'' <small>[[Pall. (awtor)|Pall.]]</small><br>''Lappula zapateri'' <small>([[Carlos Pau|Pau]]) O. de Bolos & J. Vigo</small><br>''Lappula saxatilis'' <small>([[Pall. (awtor)|Pall.]]) Kusnezow</small><br>''Lappula barbata brevistyla'' <small>([[John Ball naturalist |Ball]]) [[Svante Samuel Murbeck|Murb.]]</small><br>''Lappula barbata aragonense'' <small>(Reverchon & [[Josef Franz Freyn|Freyn]] ex [[Heinrich Moritz Willkomm|Willk.]]) G. Mateo Sanz</small><br>''Lappula zapateri'' <small>[[Carlos Pau|Pau]] ex Magnier</small><br>''Lappula triseriale'' <small>[[Aleksandr Andrejevitj Bunge|Bunge]]</small><br>''Lappula barbatum brevistylum'' <small>[[John Ball naturalist |Ball]]</small><br>''Lappula barbatum aragonense'' <small>Rev. & [[Josef Franz Freyn|Freyn]]</small><br>''Lappula barbatum'' <small>([[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн|M. Bieb.]]) [[Johann Georg Christian Lehmann|Lehm.]]</small><br>''Lappula barbatum zapateri'' <small>[[Carlos Pau|Pau]]</small><br>''Lappula leucojifolia'' <small>[[Johann Georg Christian Lehmann|Lehm.]]</small> }} '''''Lappula barbata''''' — [[Род (биологија)|род]] [[Дикотиледони растенија|цветни растенија]].<ref name="COL">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|last=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53596351|accessdate=2019-11-11}}</ref> Првпат бил опишан од [[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн]], а точното име му го дал [[Роберт Луис Август Максимилијан Гирке]]. ''Lappula barbata'' припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Lappula]]'' и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Boraginaceae]].<ref name="COL" /> ==Опис== Lappula barbata е [[едногодишно растение|едногодишно]] или [[двегодишно растение]], високо од 10до 70 см. [[Стебло]]то му е вертикално, обично разгрането, со густи, прилегнати влакна. Базалните листови се собрани во розета, издолжено-лопатовидни, за време на цветањето исушени, во основата постепено стеснети во дршка, долги 20до 40 мм, широки 2 до 6 мм, препокриени со густи, долги четинести полустрчести и влакна на брадавичести израстоци. Стеблените листови се линејни до ланцетни, долните со дршки, горните приседнати, долги 30 до 70 мм, широки 5 до 8 мм, со слична влакнавост како и базалните листови. [[Цвет]]овите се собрани во врвни или странични срповидни [[соцветие|соцветија]], кои при образувањето на плодот се издолжуваат, со куси линејни [[прицветник|брактеи]]. шшЦветна дршка|Цветните дршки]] се долги околу 1 мм, исправени. [[Чашка]]та е yвончевидна, долга 2 до 2,5 мм, всечена до основата на 5 издолжено-ланцетни сегменти, со проретчени четинести влакна на брадавичести израстоци. [[Венечно ливче|Венчето]] е бело или сино, долго 3 до 5 мм. Проширениот дел на венчето има пречник 5 до 7 мм, венечните сегменти се јајцевидни, покуси од венечната трубичка. Оревчињата се јајцевидни, долги 3 до 4 мм, сплескано-триаголни, горната површина им е со мали брадавичести израстоци, рабовите се со 2–3 реда од кукести влакна кои најчесто не се ниту проширени, ниту сплескани во основата. Столпчето од плодникот јасно се издигнува помеѓу оревчињата.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА |last=Матевски |first=Владо |authorlink=Владо Матевски |author= |year=2010 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=978-608-203-052-4 |page=166|pages=190 |url=https://www.researchgate.net/profile/Vlado-Matevski/publication/270242406_FLORA_NA_REPUBLIKA_MAKEDONIJA_II1/links/54a3affb0cf267bdb90436d5/FLORA-NA-REPUBLIKA-MAKEDONIJA-II-1.pdf |accessdate=8 април 2026}}</ref> ==Живеалиште== Се среќава на суви места, [[нива|ниви]], [[даб]]ови шуми, од низинските и претпланинските области. Поретко, може да се сретне и над 1000 м [[надморска височина]].<ref name=FM/> ==Распространетост== Евроазија:<ref>[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2^nd Edition]</ref> * Авганистан, Албанија, Бугарија, Грција, Македонија, Иран, Ирак, Крим, Либан-Сирија, Пакистан, Палестина, Романија, Јужноевропска Русија, Шпанија, Закавказ, Турција, Туркменистан, Украина, Западни Хималаи. Африка: * Алжир, Мароко ===Македонија=== Познат за Скопје – Водно, Матка; Скопска Црна Гора – с. Бродец ; Врбица; Присој; Жеденска Клисура; с. Волково , с. Радуша; Сува Гора – с. Чегране клисурата на р. Пчиwа – Катланово; Таорска Клисура – жел. ст. „Рајко Жинзифов“; Куманово – „Краста“; Велес – Башино Село, с. Раштани, клисурата на р. Бабуна, клисурата на р. Тополка, с. Отовица , „Гроот“, Дервен; Свети Николе – Богословец; с. Делисинци; Кочани – Прибачево; Кичево – Баба Сач, с. Цер, Илиница; с. Големо Црско, Јама, Лубен – Суво Поле; Прилеп – Мариово – с. Бешиште, Скрка; „Гола Скрка“; Кавадарци: клисурата на Раечка Река; „Дебрешка Краста“; Дабничка Планина; Неготино, с. Криволак, Црвени Брегови – „Орлово Брдо“, Солен Дол – (†) с. Енешево , (†) Xидимирци; Серта – над с. Пепелиште; Демир Капија – с. Миравци, Демир Капија; Нов Дојран, (†) с. Асанли.<ref name=FM/> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Lappula barbata}} {{Викивидови-ред|Lappula barbata}} [[Категорија:Флора на Македонија]] ifx65r9sxxtqflpecchb1mn6hulj9pr 5536353 5536352 2026-04-08T20:01:13Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Boraginoideae]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5536353 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Таксономија | name = ''Lappula barbata'' | status = |image=Lappula barbata kz7.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Boraginales]] | familia = [[Boraginaceae]] | genus = ''[[Lappula]]'' | species = '''''Lappula barbata''''' | binomial = ''Lappula barbata'' | binomial_authority = ([[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн|M. Bieb.]]) [[Роберт Луис Август Максимилијан Гирке|Gürke]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Lappula saxatilis'' <small>[[Pall. (awtor)|Pall.]]</small><br>''Lappula zapateri'' <small>([[Carlos Pau|Pau]]) O. de Bolos & J. Vigo</small><br>''Lappula saxatilis'' <small>([[Pall. (awtor)|Pall.]]) Kusnezow</small><br>''Lappula barbata brevistyla'' <small>([[John Ball naturalist |Ball]]) [[Svante Samuel Murbeck|Murb.]]</small><br>''Lappula barbata aragonense'' <small>(Reverchon & [[Josef Franz Freyn|Freyn]] ex [[Heinrich Moritz Willkomm|Willk.]]) G. Mateo Sanz</small><br>''Lappula zapateri'' <small>[[Carlos Pau|Pau]] ex Magnier</small><br>''Lappula triseriale'' <small>[[Aleksandr Andrejevitj Bunge|Bunge]]</small><br>''Lappula barbatum brevistylum'' <small>[[John Ball naturalist |Ball]]</small><br>''Lappula barbatum aragonense'' <small>Rev. & [[Josef Franz Freyn|Freyn]]</small><br>''Lappula barbatum'' <small>([[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн|M. Bieb.]]) [[Johann Georg Christian Lehmann|Lehm.]]</small><br>''Lappula barbatum zapateri'' <small>[[Carlos Pau|Pau]]</small><br>''Lappula leucojifolia'' <small>[[Johann Georg Christian Lehmann|Lehm.]]</small> }} '''''Lappula barbata''''' — [[Род (биологија)|род]] [[Дикотиледони растенија|цветни растенија]].<ref name="COL">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|last=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53596351|accessdate=2019-11-11}}</ref> Првпат бил опишан од [[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн]], а точното име му го дал [[Роберт Луис Август Максимилијан Гирке]]. ''Lappula barbata'' припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Lappula]]'' и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Boraginaceae]].<ref name="COL" /> ==Опис== Lappula barbata е [[едногодишно растение|едногодишно]] или [[двегодишно растение]], високо од 10до 70 см. [[Стебло]]то му е вертикално, обично разгрането, со густи, прилегнати влакна. Базалните листови се собрани во розета, издолжено-лопатовидни, за време на цветањето исушени, во основата постепено стеснети во дршка, долги 20до 40 мм, широки 2 до 6 мм, препокриени со густи, долги четинести полустрчести и влакна на брадавичести израстоци. Стеблените листови се линејни до ланцетни, долните со дршки, горните приседнати, долги 30 до 70 мм, широки 5 до 8 мм, со слична влакнавост како и базалните листови. [[Цвет]]овите се собрани во врвни или странични срповидни [[соцветие|соцветија]], кои при образувањето на плодот се издолжуваат, со куси линејни [[прицветник|брактеи]]. шшЦветна дршка|Цветните дршки]] се долги околу 1 мм, исправени. [[Чашка]]та е yвончевидна, долга 2 до 2,5 мм, всечена до основата на 5 издолжено-ланцетни сегменти, со проретчени четинести влакна на брадавичести израстоци. [[Венечно ливче|Венчето]] е бело или сино, долго 3 до 5 мм. Проширениот дел на венчето има пречник 5 до 7 мм, венечните сегменти се јајцевидни, покуси од венечната трубичка. Оревчињата се јајцевидни, долги 3 до 4 мм, сплескано-триаголни, горната површина им е со мали брадавичести израстоци, рабовите се со 2–3 реда од кукести влакна кои најчесто не се ниту проширени, ниту сплескани во основата. Столпчето од плодникот јасно се издигнува помеѓу оревчињата.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА |last=Матевски |first=Владо |authorlink=Владо Матевски |author= |year=2010 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=978-608-203-052-4 |page=166|pages=190 |url=https://www.researchgate.net/profile/Vlado-Matevski/publication/270242406_FLORA_NA_REPUBLIKA_MAKEDONIJA_II1/links/54a3affb0cf267bdb90436d5/FLORA-NA-REPUBLIKA-MAKEDONIJA-II-1.pdf |accessdate=8 април 2026}}</ref> ==Живеалиште== Се среќава на суви места, [[нива|ниви]], [[даб]]ови шуми, од низинските и претпланинските области. Поретко, може да се сретне и над 1000 м [[надморска височина]].<ref name=FM/> ==Распространетост== Евроазија:<ref>[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2^nd Edition]</ref> * Авганистан, Албанија, Бугарија, Грција, Македонија, Иран, Ирак, Крим, Либан-Сирија, Пакистан, Палестина, Романија, Јужноевропска Русија, Шпанија, Закавказ, Турција, Туркменистан, Украина, Западни Хималаи. Африка: * Алжир, Мароко ===Македонија=== Познат за Скопје – Водно, Матка; Скопска Црна Гора – с. Бродец ; Врбица; Присој; Жеденска Клисура; с. Волково , с. Радуша; Сува Гора – с. Чегране клисурата на р. Пчиwа – Катланово; Таорска Клисура – жел. ст. „Рајко Жинзифов“; Куманово – „Краста“; Велес – Башино Село, с. Раштани, клисурата на р. Бабуна, клисурата на р. Тополка, с. Отовица , „Гроот“, Дервен; Свети Николе – Богословец; с. Делисинци; Кочани – Прибачево; Кичево – Баба Сач, с. Цер, Илиница; с. Големо Црско, Јама, Лубен – Суво Поле; Прилеп – Мариово – с. Бешиште, Скрка; „Гола Скрка“; Кавадарци: клисурата на Раечка Река; „Дебрешка Краста“; Дабничка Планина; Неготино, с. Криволак, Црвени Брегови – „Орлово Брдо“, Солен Дол – (†) с. Енешево , (†) Xидимирци; Серта – над с. Пепелиште; Демир Капија – с. Миравци, Демир Капија; Нов Дојран, (†) с. Асанли.<ref name=FM/> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Lappula barbata}} {{Викивидови-ред|Lappula barbata}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Boraginoideae]] 3gj2snx8zi2ktn8ciwg3drv02a9o5mc 0 1391051 5536330 2026-04-08T19:25:02Z 19user99 72391 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1343881276|Emine Dzhaparova]]“ 5536330 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Емине Џапарова|image=Emine Dzhaparova (26063607137).jpg|native_name=Еміне Джапарова|native_name_lang=uk|office1=[[Министерство за надворешни работи (Украина)|First Deputy Minister of Foreign Affairs]]|minister1=[[Дмитриј Кулеба]]|president1=[[Володимир Зеленски]]|termstart1=18 мај 2020|termend1=12 април 2024|successor1=[[Андри Сибиха]]|birth_name=Емине Ајаровна Џапарова|birth_date={{birth-date and age|5 мај 1983}}|birth_place=[[Краснодар]], [[Руска СФСР]], [[Советски Сојуз]]|nationality=[[Украинци|Украинка]]|awards=[[Order of Merit (Ukraine)|Order of Merit]]|citizenship=[[Украина]]}} '''Емине Ајаровна Џапарова''' (или '''Џепар;''' {{Langx|crh|Emine Ayar qızı Ceppar}} , {{Langx|uk|Еміне Айяровна Джапарова}}; родена на 5 мај 1983 година) — [[Кримски Татари|кримскотатарско]] -украинска новинарка, уредничка, телевизиска водителка и политичарка. Таа била назначена за прв заменик-министер за надворешни работи на Украина (2020-2024). [[Податотека:She_is_Crimea_She_is_World_Exhibition_of_the_Krymski_Dom_Foundation_in_Wroclaw_(Emine_Dzhaparova)_2.jpg|мини|Штандот посветен на Емине Џапарова на изложбата „Таа е Крим, таа е свет“ од Фондацијата „Кримски дом“ во [[Вроцлав]] (Полска), октомври 2025 година.]] == Приватен живот == Емине има две ќерки - Иман и Алем-Султан. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://znaj.ua/ru/dossier/77-emine-ayyarovna-dzhaparova|title=Emine Dzhaparova|date=2019-06-14|work=znaj.ua|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123232520/https://znaj.ua/ru/dossier/77-emine-ayyarovna-dzhaparova|archive-date=2021-11-23|accessdate=2021-11-23}}</ref> == Награди и почести == * Орден за заслуги III степен (22 декември 2021 година) — ''За значаен личен придонес во зајакнувањето на меѓународната соработка на Украина, долгогодишна продуктивна дипломатска активност и висок професионализам.'' <ref>Decree of the President of Ukraine from 22 грудня 2021 year №&nbsp;669/2021 [https://www.president.gov.ua/documents/6692021-41009 «Про відзначення державними нагородами України з нагоди Дня працівників дипломатичної служби»] {{In lang|uk}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Facebook|id=edzhaparova|name=Еміне Джапарова}} * {{C-SPAN|119086}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1983 година]] [[Категорија:Кримски Татари]] [[Категорија:Украински политичари]] [[Категорија:Украински новинари]] q427k2jlhc0imccycn7gcndwe28qk1x 5536337 5536330 2026-04-08T19:40:42Z 19user99 72391 5536337 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Емине Џапарова|image=Emine Dzhaparova (26063607137).jpg|native_name=Еміне Джапарова|native_name_lang=uk|office1=[[Министерство за надворешни работи (Украина)|Прв заменик-министер за надворешни работи на Украина]]|minister1=[[Дмитро Кулеба]]|president1=[[Володимир Зеленски]]|termstart1=18 мај 2020|termend1=12 април 2024|successor1=[[Андри Сибиха]]|birth_name=Емине Ајаровна Џапарова|birth_date=5 мај 1983|birth_place=[[Краснодар]], [[Руска СФСР]], [[Советски Сојуз]]|nationality=[[Украинци|Украинка]]|awards=[[Орден за заслуги (Украина)|Орден за заслуги]]|citizenship=[[Украина]]}} '''Емине Ајаровна Џапарова''' (или '''Џепар;''' {{Langx|crh|Emine Ayar qızı Ceppar}}, {{Langx|uk|Еміне Айяровна Джапарова}}; родена на 5 мај 1983 година) — [[Кримски Татари|кримскотатарско]] -украинска новинарка, уредничка, телевизиска водителка и политичарка. Таа била назначена за прв заменик-министер за надворешни работи на Украина (2020-2024). [[Податотека:She_is_Crimea_She_is_World_Exhibition_of_the_Krymski_Dom_Foundation_in_Wroclaw_(Emine_Dzhaparova)_2.jpg|мини|Штандот посветен на Емине Џапарова на изложбата „Таа е Крим, таа е свет“ од Фондацијата „Кримски дом“ во [[Вроцлав]] (Полска), октомври 2025 година.]] ==Ран живот== Џапарова била родена на 5 мај 1983 година во Краснодар. Средното образование го стекнала на Крим, Украинска ССР, Советски Сојуз.<ref name=":0">{{Cite web|title= Emine Dzhaparova |url=https://znaj.ua/ru/dossier/77-emine-ayyarovna-dzhaparova|website=znaj.ua|date=2019-06-14|accessdate=2021-11-23|language=ru|archive-date=2021-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123232520/https://znaj.ua/ru/dossier/77-emine-ayyarovna-dzhaparova}}</ref> Во 2000 година, таа започнала да студира на Образовниот и научен институт за меѓународни односи при Националниот универзитет „Тарас Шевченко“ во [[Киев]], специјализирајќи во „Меѓународни односи“. Завршила пракса во [[Стејт департмент|Стејт департментот на САД]] и во [[Парламент на Украина|Парламентот на Украина]].<ref>{{Cite web|title=Джапарова Еміне Айяровна — Біографія, Балотування, Фракції, Декларації {{!}} ПолітХаб|url=https://www.chesno.org/politician/158106/|website=www.chesno.org|accessdate=2021-11-23|language=uk|archive-date=23 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123232519/https://www.chesno.org/politician/158106/}}</ref> Во 2006 година, добила дипломи за меѓународен политиколог и преведувач по англиски јазик. Во 2005 година, учествувала во програмите на Програмата за меѓународен посетителски лидерство на Стејт департментот на САД. Во 2005 година, учествувала во праксата „Младинска алтернатива“, која се одржала во Секретаријатот на првиот заменик-претседател на Врховната рада на Украина. Во 2008 година, дипломирала на образовната програма за дипломати на Клингендалскиот институт за меѓународни односи во [[Холандија]].<ref>{{Cite web|title=Джапарова Эмине|url=https://file.liga.net/persons/djaparova-emine|website=LIGA|accessdate=2021-11-23|archive-date=23 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123232518/https://file.liga.net/persons/djaparova-emine}}</ref> ==Политичка кариера== Од 2002 до 2003 година, таа работела како асистент за национални малцинства во канцеларијата на првиот заменик-премиер на Украина за хуманитарни прашања. Од март 2008 до јануари 2010 година, таа работела како аташе на Одделот за културна и хуманитарна соработка на Министерството за надворешни работи на Украина. Од октомври 2015 до април 2016 година, таа била советник на министерот за информатичка политика за прашања од информатичката политика во врска со Крим. На 20 април 2016 година, таа била назначена на позицијата прв заменик-министер за информатичка политика на Украина. На 3 септември 2019 година, таа поднела оставка од својата позиција.<ref>{{Cite web |url=https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/2772602-dzaparova-napisala-zaavu-pro-zvilnenna.html |title=Джапарова написала заяву про звільнення |accessdate=18 May 2020 |archive-date=14 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190914094923/https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/2772602-dzaparova-napisala-zaavu-pro-zvilnenna.html }}</ref> Таа била кандидат за пратеник од партијата „Украинска стратегија на Гројсман“ на парламентарните избори во 2019 година под број 4 на гласачкото ливче; од 18 мај 2020 година, таа е прв заменик-министер за надворешни работи на Украина.<ref>{{Cite web|title=Стало відомо, хто стане першим заступником голови МЗС України|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/stalo-izvestno-stanet-pervym-zamglavy-mid-1589808994.html|website=РБК-Украина|accessdate=2020-05-18|language=ru|archive-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611122537/https://www.rbc.ua/ukr/news/stalo-izvestno-stanet-pervym-zamglavy-mid-1589808994.html}}</ref> Таа е исто така раководител на Националната комисија на Украина за [[УНЕСКО]].<ref>Decree of the President of Ukraine from 14 липня 2020 year №&nbsp;272/2020 [https://www.president.gov.ua/documents/2722020-34365 «Про голову Національної комісії України у справах ЮНЕСКО»] {{in lang|uk}}</ref> На позицијата заменик-министер, таа е активно вклучена во промоцијата на меѓународниот координативен механизам за деокупација на Крим - [[Платформа за Крим|Платформата за Крим]].<ref>{{cite news|url=https://mfa.gov.ua/news/emine-dzhaparova-prezentuvala-poslam-krayin-chleniv-yes-iniciativu-krimska-platforma-i-obgovorila-praktichni-aspekti-zaluchennya-yevrosoyuzu-do-yiyi-diyalnosti|title=Еміне Джапарова презентувала послам країн-членів ЄС ініціативу "Кримська платформа" і обговорила практичні аспекти залучення Євросоюзу до її діяльності|date=17 November 2020|publisher=МЗС України|accessdate=2021-02-26|archive-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117195500/https://mfa.gov.ua/news/emine-dzhaparova-prezentuvala-poslam-krayin-chleniv-yes-iniciativu-krimska-platforma-i-obgovorila-praktichni-aspekti-zaluchennya-yevrosoyuzu-do-yiyi-diyalnosti}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-crimea/3200074-dzaparova-prezentuvala-krimsku-platformu-v-obse.html|title=Джапарова презентувала Кримську платформу в ОБСЄ|date=2021-03-01|publisher=Укрінформ|accessdate=2021-03-01|archive-date=3 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603021633/https://www.ukrinform.ua/rubric-crimea/3200074-dzaparova-prezentuvala-krimsku-platformu-v-obse.html}}</ref> ==Новинарска кариера== Од 2011 година, таа започнала да работи како новинар. Од 2011 до 2014 година, таа работела како водителка и автор на програма на кримскотатарскиот телевизиски канал ATR: за вести „Заман“, за модна ревија „Шерфе мода“ и за програмата „ПРОкино“. Во 2014 година, таа работела како видео монтажер и помошник на главниот уредник на веб-страницата Crime.Reality. Во февруари 2014 година, таа започнала да работи како новинар во Радио Либерти. ==Граѓански став== Во октомври 2017 година, новинарите од телевизискиот канал „Дожд“ ја замолиле Емине да даде коментар за разрешувањето на пратениците на Меџлисот на [[Кримски Татари|кримските Татари]], Илми Умеров и Ахтем Чијгоз. Џапарова почнала да зборува на [[украински јазик]], по што водителката [[Ана Монгаит]] ја прекинала, објаснувајќи дека нема преведувач во етерот и побарала да зборува на руски јазик. Џапарова продолжила да зборува на украински јазик, објаснувајќи:<ref>{{Cite web|title="Зрозумійте мою мову": замміністра відмовилася переходити на російську в ефірі російського ТБ|url=https://portal.lviv.ua/news/2017/10/27/zrozumiyte-moyu-movu-zamministra-vidmovilasya-perehoditi-na-rosiysku-v-efiri-rosiyskogo-tb|website=portal.lviv.ua|accessdate=2021-11-23|language=uk|archive-date=23 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123235534/https://portal.lviv.ua/news/2017/10/27/zrozumiyte-moyu-movu-zamministra-vidmovilasya-perehoditi-na-rosiysku-v-efiri-rosiyskogo-tb}}</ref> {{Blockquote|„Жал ми е, но јас сум службено лице, па затоа морам да зборувам украински. Ова е мој свесен избор. Ве молам разберете го мојот јазик.“}} == Приватен живот == Емине има две ќерки - Иман и Алем-Султан.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://znaj.ua/ru/dossier/77-emine-ayyarovna-dzhaparova|title=Emine Dzhaparova|date=2019-06-14|work=znaj.ua|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123232520/https://znaj.ua/ru/dossier/77-emine-ayyarovna-dzhaparova|archive-date=2021-11-23|accessdate=2021-11-23}}</ref> == Награди и почести == * Орден за заслуги III степен (22 декември 2021 година) — ''За значаен личен придонес во зајакнувањето на меѓународната соработка на Украина, долгогодишна продуктивна дипломатска активност и висок професионализам.'' <ref>Decree of the President of Ukraine from 22 грудня 2021 year №&nbsp;669/2021 [https://www.president.gov.ua/documents/6692021-41009 «Про відзначення державними нагородами України з нагоди Дня працівників дипломатичної служби»] {{In lang|uk}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Facebook|id=edzhaparova|name=Еміне Джапарова}} * {{C-SPAN|119086}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1983 година]] [[Категорија:Кримски Татари]] [[Категорија:Украински политичари]] [[Категорија:Украински новинари]] emgbx0lukka53qr49szeg7t4bnh1atl 5536342 5536337 2026-04-08T19:44:29Z 19user99 72391 5536342 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Емине Џапарова|image=Emine Dzhaparova (26063607137).jpg|native_name=Еміне Джапарова|native_name_lang=uk|office1=[[Министерство за надворешни работи (Украина)|Прв заменик-министер за надворешни работи на Украина]]|minister1=[[Дмитро Кулеба]]|president1=[[Володимир Зеленски]]|termstart1=18 мај 2020|termend1=12 април 2024|successor1=[[Андри Сибиха]]|birth_name=Емине Ајаровна Џапарова|birth_date=5 мај 1983|birth_place=[[Краснодар]], [[Руска СФСР]], [[Советски Сојуз]]|nationality=[[Украинци|Украинка]]|awards=[[Орден за заслуги (Украина)|Орден за заслуги]]|citizenship=[[Украина]]}} '''Емине Ајаровна Џапарова''' (или '''Џепар;''' [[Кримскотатарски јазик|кримскотатарски]]: Emine Ayar qızı Ceppar}}, {{Langx|uk|Еміне Айяровна Джапарова}}; родена на 5 мај 1983 година) — [[Кримски Татари|кримскотатарско]] -украинска новинарка, уредничка, телевизиска водителка и политичарка. Таа била назначена за прв заменик-министер за надворешни работи на Украина (2020-2024). [[Податотека:She_is_Crimea_She_is_World_Exhibition_of_the_Krymski_Dom_Foundation_in_Wroclaw_(Emine_Dzhaparova)_2.jpg|мини|Штандот посветен на Емине Џапарова на изложбата „Таа е Крим, таа е свет“ од Фондацијата „Кримски дом“ во [[Вроцлав]] (Полска), октомври 2025 година.]] ==Ран живот== Џапарова била родена на 5 мај 1983 година во Краснодар. Средното образование го стекнала на Крим, Украинска ССР, Советски Сојуз.<ref name=":0"/> Во 2000 година, таа започнала да студира на Образовниот и научен институт за меѓународни односи при Националниот универзитет „Тарас Шевченко“ во [[Киев]], специјализирајќи во „Меѓународни односи“. Завршила пракса во [[Стејт департмент|Стејт департментот на САД]] и во [[Парламент на Украина|Парламентот на Украина]].<ref>{{Cite web|title=Джапарова Еміне Айяровна — Біографія, Балотування, Фракції, Декларації {{!}} ПолітХаб|url=https://www.chesno.org/politician/158106/|website=www.chesno.org|accessdate=2021-11-23|language=uk|archive-date=23 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123232519/https://www.chesno.org/politician/158106/}}</ref> Во 2006 година, добила дипломи за меѓународен политиколог и преведувач по англиски јазик. Во 2005 година, учествувала во програмите на Програмата за меѓународен посетителски лидерство на Стејт департментот на САД. Во 2005 година, учествувала во праксата „Младинска алтернатива“, која се одржала во Секретаријатот на првиот заменик-претседател на Врховната рада на Украина. Во 2008 година, дипломирала на образовната програма за дипломати на Клингендалскиот институт за меѓународни односи во [[Холандија]].<ref>{{Cite web|title=Джапарова Эмине|url=https://file.liga.net/persons/djaparova-emine|website=LIGA|accessdate=2021-11-23|archive-date=23 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123232518/https://file.liga.net/persons/djaparova-emine}}</ref> ==Политичка кариера== Од 2002 до 2003 година, таа работела како асистент за национални малцинства во канцеларијата на првиот заменик-премиер на Украина за хуманитарни прашања. Од март 2008 до јануари 2010 година, таа работела како аташе на Одделот за културна и хуманитарна соработка на Министерството за надворешни работи на Украина. Од октомври 2015 до април 2016 година, таа била советник на министерот за информатичка политика за прашања од информатичката политика во врска со Крим. На 20 април 2016 година, таа била назначена на позицијата прв заменик-министер за информатичка политика на Украина. На 3 септември 2019 година, таа поднела оставка од својата позиција.<ref>{{Cite web |url=https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/2772602-dzaparova-napisala-zaavu-pro-zvilnenna.html |title=Джапарова написала заяву про звільнення |accessdate=18 May 2020 |archive-date=14 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190914094923/https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/2772602-dzaparova-napisala-zaavu-pro-zvilnenna.html }}</ref> Таа била кандидат за пратеник од партијата „Украинска стратегија на Гројсман“ на парламентарните избори во 2019 година под број 4 на гласачкото ливче; од 18 мај 2020 година, таа е прв заменик-министер за надворешни работи на Украина.<ref>{{Cite web|title=Стало відомо, хто стане першим заступником голови МЗС України|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/stalo-izvestno-stanet-pervym-zamglavy-mid-1589808994.html|website=РБК-Украина|accessdate=2020-05-18|language=ru|archive-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611122537/https://www.rbc.ua/ukr/news/stalo-izvestno-stanet-pervym-zamglavy-mid-1589808994.html}}</ref> Таа е исто така раководител на Националната комисија на Украина за [[УНЕСКО]].<ref>Decree of the President of Ukraine from 14 липня 2020 year №&nbsp;272/2020 [https://www.president.gov.ua/documents/2722020-34365 «Про голову Національної комісії України у справах ЮНЕСКО»] {{in lang|uk}}</ref> На позицијата заменик-министер, таа е активно вклучена во промоцијата на меѓународниот координативен механизам за деокупација на Крим - [[Платформа за Крим|Платформата за Крим]].<ref>{{cite news|url=https://mfa.gov.ua/news/emine-dzhaparova-prezentuvala-poslam-krayin-chleniv-yes-iniciativu-krimska-platforma-i-obgovorila-praktichni-aspekti-zaluchennya-yevrosoyuzu-do-yiyi-diyalnosti|title=Еміне Джапарова презентувала послам країн-членів ЄС ініціативу "Кримська платформа" і обговорила практичні аспекти залучення Євросоюзу до її діяльності|date=17 November 2020|publisher=МЗС України|accessdate=2021-02-26|archive-date=17 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117195500/https://mfa.gov.ua/news/emine-dzhaparova-prezentuvala-poslam-krayin-chleniv-yes-iniciativu-krimska-platforma-i-obgovorila-praktichni-aspekti-zaluchennya-yevrosoyuzu-do-yiyi-diyalnosti}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-crimea/3200074-dzaparova-prezentuvala-krimsku-platformu-v-obse.html|title=Джапарова презентувала Кримську платформу в ОБСЄ|date=2021-03-01|publisher=Укрінформ|accessdate=2021-03-01|archive-date=3 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603021633/https://www.ukrinform.ua/rubric-crimea/3200074-dzaparova-prezentuvala-krimsku-platformu-v-obse.html}}</ref> ==Новинарска кариера== Од 2011 година, таа започнала да работи како новинар. Од 2011 до 2014 година, таа работела како водителка и автор на програма на кримскотатарскиот телевизиски канал ATR: за вести „Заман“, за модна ревија „Шерфе мода“ и за програмата „ПРОкино“. Во 2014 година, таа работела како видео монтажер и помошник на главниот уредник на веб-страницата Crime.Reality. Во февруари 2014 година, таа започнала да работи како новинар во Радио Либерти. ==Граѓански став== Во октомври 2017 година, новинарите од телевизискиот канал „Дожд“ ја замолиле Емине да даде коментар за разрешувањето на пратениците на Меџлисот на [[Кримски Татари|кримските Татари]], Илми Умеров и Ахтем Чијгоз. Џапарова почнала да зборува на [[украински јазик]], по што водителката [[Ана Монгаит]] ја прекинала, објаснувајќи дека нема преведувач во етерот и побарала да зборува на руски јазик. Џапарова продолжила да зборува на украински јазик, објаснувајќи:<ref>{{Cite web|title="Зрозумійте мою мову": замміністра відмовилася переходити на російську в ефірі російського ТБ|url=https://portal.lviv.ua/news/2017/10/27/zrozumiyte-moyu-movu-zamministra-vidmovilasya-perehoditi-na-rosiysku-v-efiri-rosiyskogo-tb|website=portal.lviv.ua|accessdate=2021-11-23|language=uk|archive-date=23 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123235534/https://portal.lviv.ua/news/2017/10/27/zrozumiyte-moyu-movu-zamministra-vidmovilasya-perehoditi-na-rosiysku-v-efiri-rosiyskogo-tb}}</ref> {{Blockquote|„Жал ми е, но јас сум службено лице, па затоа морам да зборувам украински. Ова е мој свесен избор. Ве молам разберете го мојот јазик.“}} == Приватен живот == Емине има две ќерки - Иман и Алем-Султан.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://znaj.ua/ru/dossier/77-emine-ayyarovna-dzhaparova|title=Emine Dzhaparova|date=2019-06-14|work=znaj.ua|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123232520/https://znaj.ua/ru/dossier/77-emine-ayyarovna-dzhaparova|archive-date=2021-11-23|accessdate=2021-11-23}}</ref> == Награди и почести == * Орден за заслуги III степен (22 декември 2021 година) — ''За значаен личен придонес во зајакнувањето на меѓународната соработка на Украина, долгогодишна продуктивна дипломатска активност и висок професионализам.'' <ref>Decree of the President of Ukraine from 22 грудня 2021 year №&nbsp;669/2021 [https://www.president.gov.ua/documents/6692021-41009 «Про відзначення державними нагородами України з нагоди Дня працівників дипломатичної служби»] {{In lang|uk}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Facebook|id=edzhaparova|name=Еміне Джапарова}} * {{C-SPAN|119086}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1983 година]] [[Категорија:Кримски Татари]] [[Категорија:Украински политичари]] [[Категорија:Украински новинари]] suve98ktfzf2vunrehaviushezv2bk7 1 1391052 5536332 2026-04-08T19:27:35Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5536332 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1391053 5536333 2026-04-08T19:28:50Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1337954432|History of the Jews in Dubrovnik]]“ 5536333 wikitext text/x-wiki Еврејската заедница во [[Дубровник]], [[Хрватска]] постоела уште од 15 век и значително се зголемила со доаѓањето на Евреи и Мараноси протерани од Шпанија и Португалија. Евреите од Дубровник играле значајна улога во трговските и дипломатските односи на [[Дубровничка Република|Република Рагуза]], но исто така доживеале протерувања, ограничувања и прогон од оправдани причини. Евреите од Дубровник добиле правна рамноправност во 19 век, а заедницата била десеткувана во [[Холокауст|Холокаустот]] за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Поради тоа и последователната емиграција, заедницата моментално брои околу 30 членови. == 15-ти до 19-ти век == [[Податотека:Dubrovnik_-_Ulica_Zudioska.JPG|мини|Еврејската улица (Улица Жудиоска) беше главната улица на гетото и имаше порти заклучени во текот на ноќта од двата краја.]] Првиот Евреин кој дошол и започнал да живее во [[Дубровник]] е забележан во 1421 година, а мала заедница постоела во градот во 15 век и значително се развила по протерувањето на Евреите од Шпанија во 1492 година, кога многу од протераните отишле на исток, а некои на крајот се населиле во градот-држава Дубровник, [[Дубровничка Република|Република Рагуза]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bh.org.il/old-synagogue-dubrovnik/|title=The Old Synagogue, Dubrovnik, Croatia|accessdate=2011-08-25}} The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot </ref> Бидејќи локалните трговци- патриции се плашеле од конкуренцијата и од новодојденците, а поради желбата на локалното свештенство да го следи примерот на другите христијански држави, во 1515 година бил донесен едикт со кој Евреите биле протерани од републиката, но правел исклучоци за еврејските трговци што го посетувале градот и за еврејските лекари, а се чини дека самата одлука не била доследно спроведувана и не траела долго. Евреите живееле во Плоче во 1538 година, а две години подоцна неколку згради во самиот Дубровник биле означени како еврејски живеалишта.{{Sfn|Birnbaum|2003}} Конверсос (Маранос) - Евреи од Шпанија и [[Португалија]] - исто така дошле во градот во мај 1544 година, таму се истоварил брод полн исклучиво со португалски бегалци. Многу Евреи станале трговци и занаетчии, занимавајќи се со зачини, свила, ткаенини и занаети што биле барани во еден пристанишен град<ref name="jewishindependent.ca">[http://www.jewishindependent.ca/Archives/Dec08/archives08Dec19-06.html Jewish Independent: A visit to Jewish Dubrovnik] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110928200431/http://www.jewishindependent.ca/Archives/Dec08/archives08Dec19-06.html|date=2011-09-28}}</ref> и играле важна улога во трговијата на градот, при што во 1572 година мнозинството трговски агенти биле Евреи.{{Sfn|Ginio|1992}} [[Податотека:Dubrovnik_synagogue_interior.jpg|мини|Внатрешноста на синагогата во Дубровник]] Во 1546 година, службениците на Дубровник доделиле посебна населба на евреите, со главна улица наречена Улица Жудиоска („Еврејска улица“) во Дубровничкото гето.<ref name="jewishindependent.ca">[http://www.jewishindependent.ca/Archives/Dec08/archives08Dec19-06.html Jewish Independent: A visit to Jewish Dubrovnik] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110928200431/http://www.jewishindependent.ca/Archives/Dec08/archives08Dec19-06.html}}</ref> Гетото вклучувало куќи со магацински простор и синагога, а било управувано од неговиот избран поглавар. Жителите плаќале посебен данок и морале да бидат во гетото во текот на ноќта, кога неговите порти биле заклучени.{{Sfn|Birnbaum|2003}} Некои богати Евреи живееле надвор од гетото во градот. Грација Мендес, филантропиња и бизнисменка, имала обемни економски интереси во градот. Кога дошла во Дубровник на неколку месеци во 1553 година, била пречекана со помпезност и живеела во близина на портата Плоче, а подоцна играла важна улога како посредник помеѓу републиката и [[Отоманско Царство|Отоманската империја]].{{Sfn|Birnbaum|2003}} Сместен помеѓу Отоманската империја и христијанските земји, Дубровник бил место за средба и на христијански и на муслимански шпиони, како што бил Давид Паси кој имал роднини во Италија и Цариград и работел како трговски агент во Дубровник, а веројатно бил двоен агент за Шпанците и Венецијанците.{{Sfn|Ginio|1992}} Меѓу значајните Мараноси кои живееле и работеле во Дубровник се лекарот Аматус Лузитанус и писателот {{Меѓујазична врска|Didacus Pyrrhus|fr|Didacus Pyrrhus|sr|Дидак Пир}}.{{Sfn|de Ridder-Symoens|2013}} [[Податотека:PileDBK.JPG|лево|мини|Еврејската фонтана]] Откако едно христијанско девојче било пронајдено мртво во 1622 година, една жена признала дека го убила и раширила крвна клевета велејќи дека била намамена да го стори тоа од Евреин, Исак Јешурун, на кого му била потребна крвта на девојчето за ритуални цели. Јешурун бил затворен дваесет години и поминал три години во затвор пред напорите на заедницата да доведат до ублажување на казната. Овој исход бил сметан за чудо од Евреите од Дубровник, но значителните трошоци поврзани со случајот предизвикале конфликт во заедницата.{{Sfn|Goldish|2008}} Ограничувањата наметнати на Евреите од Дубровник довеле до тоа повеќето од нив да го напуштат градот за Венеција или Отоманската империја со што останале само четири семејства, меѓу кои и она на рабинот Арон бен Давид Коен.{{Sfn|Furman|Locker|2007}} Ограничувањата биле укинати или игнорирани, што довело до ново оживување, со 218 Евреи од населението од 6.000 во 18 век. Евреите учествувале во поморски потфати, поморско осигурување и финансирање,{{Sfn|Furman|Locker|2007}} но ограничувањата биле повторно воведени во втората половина на 18 век, кога републиката влегла во период на опаѓање и евреите не можеле да се занимаваат со трговија и да живеат надвор од гетото, а ниту да го напуштаат ноќе.{{Sfn|Furman|Locker|2007}} Кога Далмација била [[Илирски провинции|окупирана]] од [[Наполеон Бонапарт|Наполеонските]] сили, евреите за прв пат постигнале правна еднаквост,<ref>[http://www.centropa.org/reports.asp?rep=HR&ID=5960&TypeID=36658 Excerpts from Jews in Yugoslavia - Part I] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060716092108/http://www.centropa.org/reports.asp?rep=HR&ID=5960&TypeID=36658|date=2006-07-16}}</ref>а во 1814 година, кога [[Австриско Царство|Австриската империја]] ја анектирала Далмација, правната еднаквост повторно била укината. На Евреите им била доделена правна еднаквост според хрватскиот закон во средината на 19 век.<ref name="centropa.org">[http://www.centropa.org/reports.asp?rep=HR&ID=5970&TypeID=36658 Excerpts from Jews in Yugoslavia - Part III] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060623230226/http://centropa.org/reports.asp?rep=HR&ID=5970&TypeID=36658|date=2006-06-23}}</ref> == Од 20 век до денес == [[Податотека:Synagogue_of_Dubrovnik_interior_B.JPG|десно|мини|240x240пкс|Внатрешноста на синагогата]] За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Дубровник се нашол под германска власт, а градот прво бил окупиран од италијанската армија, но потоа од германската армија по 8 септември 1943 година. Пред [[Холокауст|Холокаустот]], во Дубровник живееле 250 Евреи; многумина биле префрлени на островот [[Лопуд]] заедно со други Евреи од различни делови на Хрватска, а потоа во јуни 1943 година биле префрлени во концентрациониот логор Раб, заедно со повеќето Евреи од окупираните земји од Италија. Во октомври 1944 година, [[Југословенски партизани|партизаните]] на [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]] влегле во Дубровник, а многу Евреи биле префрлени од партизаните на ослободените територии, додека останатите биле испратени од Германците во концентрациони логори. По војната, многу од преживеаните Евреи од Дубровник се населиле во [[Израел]]. Додека само 17 Евреи од Дубровник биле официјално регистрирани во пописот од 2001 година, поновите извори на наследство проценуваат дека локалната еврејска заедница денес брои приближно 20-30 жители, одржувајќи ја историската синагога во Дубровник и учествувајќи во религиозниот живот главно на големи празници и посебни пригоди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jguideeurope.org/en/region/croatia/dalmatian-coast/dubrovnik/|title=Dubrovnik - jewish heritage, history, synagogues, museums, areas and sites to visit|work=JGuide Europe|language=en|accessdate=2026-02-12}}</ref> На национално ниво, хрватскиот попис од 2021 година евидентирал 410 лица кои ја идентификувале својата етничка припадност како Евреи. '''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://web.dzs.hr/eng/censuses/Census2001/Popis/E01_03_03/E01_03_03_zup19.html|title=Census 2001: Population by ethnicity at settlement level – Dubrovnik|work=Croatian Bureau of Statistics|accessdate=2026-02-12}}</ref>''' == Наводи == {{Наводи}} == Извори ==   jg5l7s9wy18gmh4v4mq07gxmihande3 5536478 5536333 2026-04-09T07:29:57Z BosaFi 115936 5536478 wikitext text/x-wiki '''Еврејската заедница во [[Дубровник]]''', [[Хрватска]] постоела уште од 15 век и значително се зголемила со доаѓањето на Евреи и Мараноси протерани од Шпанија и Португалија. Евреите од Дубровник играле значајна улога во трговските и дипломатските односи на [[Дубровничка Република|Дубровничката Република]], но исто така доживеале протерувања, ограничувања и прогон од оправдани причини. Евреите од Дубровник добиле правна рамноправност во 19 век, а заедницата била десеткувана во [[Холокауст|Холокаустот]] за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Поради тоа и последователната емиграција, заедницата моментално брои околу 30 членови. == 15-ти до 19-ти век == [[Податотека:Dubrovnik_-_Ulica_Zudioska.JPG|мини|Еврејската улица (Улица Жудиоска) беше главната улица на гетото и имаше порти заклучени во текот на ноќта од двата краја.]] Првиот Евреин кој дошол и започнал да живее во [[Дубровник]] е забележан во 1421 година, а мала заедница постоела во градот во 15 век и значително се развила по протерувањето на Евреите од Шпанија во 1492 година, кога многу од протераните отишле на исток, а некои на крајот се населиле во градот-држава, Дубровничка Република.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bh.org.il/old-synagogue-dubrovnik/|title=The Old Synagogue, Dubrovnik, Croatia|accessdate=2011-08-25}} The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot </ref> Бидејќи локалните трговци - патриции се плашеле од конкуренцијата и од новодојденците, а поради желбата на локалното свештенство да го следи примерот на другите христијански држави, во 1515 година бил донесен едикт со кој Евреите биле протерани од републиката, но правел исклучоци за еврејските трговци што го посетувале градот и за еврејските лекари, а се чини дека самата одлука не била доследно спроведувана и не траела долго. Евреите живееле во Плоче во 1538 година, а две години подоцна неколку згради во самиот Дубровник биле означени како еврејски живеалишта.{{Sfn|Birnbaum|2003}} Конверсос (Маранос) - Евреи од Шпанија и [[Португалија]] - исто така дошле во градот во мај 1544 година, таму се истоварил брод полн исклучиво со португалски бегалци. Многу Евреи станале трговци и занаетчии, занимавајќи се со зачини, свила, ткаенини и занаети што биле барани во еден пристанишен град<ref name="jewishindependent.ca">[http://www.jewishindependent.ca/Archives/Dec08/archives08Dec19-06.html Jewish Independent: A visit to Jewish Dubrovnik] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110928200431/http://www.jewishindependent.ca/Archives/Dec08/archives08Dec19-06.html|date=2011-09-28}}</ref> и играле важна улога во трговијата на градот, при што во 1572 година мнозинството трговски агенти биле Евреи.{{Sfn|Ginio|1992}} [[Податотека:Dubrovnik_synagogue_interior.jpg|мини|Внатрешноста на синагогата во Дубровник]] Во 1546 година, службениците на Дубровник доделиле посебна населба на евреите, со главна улица наречена Улица Жудиоска („Еврејска улица“) во Дубровничкото гето.<ref name="jewishindependent.ca">[http://www.jewishindependent.ca/Archives/Dec08/archives08Dec19-06.html Jewish Independent: A visit to Jewish Dubrovnik] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110928200431/http://www.jewishindependent.ca/Archives/Dec08/archives08Dec19-06.html}}</ref> Гетото вклучувало куќи со магацински простор и синагога, а било управувано од неговиот избран поглавар. Жителите плаќале посебен данок и морале да бидат во гетото во текот на ноќта, кога неговите порти биле заклучени.{{Sfn|Birnbaum|2003}} Некои богати Евреи живееле надвор од гетото во градот. Грација Мендес, филантроп и бизнисменка, имала обемни економски интереси во градот. Кога дошла во Дубровник на неколку месеци во 1553 година, била пречекана со помпезност и живеела во близина на портата Плоче, а подоцна играла важна улога како посредник помеѓу републиката и [[Отоманско Царство|Отоманската империја]].{{Sfn|Birnbaum|2003}} Сместен помеѓу Отоманската империја и христијанските земји, Дубровник бил место за средба и на христијански и на муслимански шпиони, како што бил Давид Паси кој имал роднини во Италија и Цариград и работел како трговски агент во Дубровник, а веројатно бил двоен агент за Шпанците и Венецијанците.{{Sfn|Ginio|1992}} Меѓу значајните Мараноси кои живееле и работеле во Дубровник се лекарот Аматус Лузитанус и писателот Дидакус Пирус.{{Sfn|de Ridder-Symoens|2013}} [[Податотека:PileDBK.JPG|лево|мини|Еврејската фонтана]] Откако едно христијанско девојче било пронајдено мртво во 1622 година, една жена признала дека го убила и раширила крвна клевета велејќи дека била намамена да го стори тоа од Евреин, Исак Јешурун, на кого му била потребна крвта на девојчето за ритуални цели. Јешурун бил осуден на дваесет години и поминал три години во затвор пред напорите на заедницата да доведат до ублажување на казната. Овој исход бил сметан за чудо од Евреите од Дубровник, но значителните трошоци поврзани со случајот предизвикале конфликт во заедницата.{{Sfn|Goldish|2008}} Ограничувањата наметнати на Евреите од Дубровник довеле до тоа повеќето од нив да го напуштат градот за Венеција или Отоманската империја со што останале само четири семејства, меѓу кои и она на рабинот Арон бен Давид Коен.{{Sfn|Furman|Locker|2007}} Ограничувањата биле укинати или игнорирани, што довело до ново оживување, со 218 Евреи од населението од 6.000 во 18 век. Евреите учествувале во поморски потфати, поморско осигурување и финансирање,{{Sfn|Furman|Locker|2007}} но ограничувањата биле повторно воведени во втората половина на 18 век, кога републиката влегла во период на опаѓање и евреите не можеле да се занимаваат со трговија и да живеат надвор од гетото, а ниту да го напуштаат ноќе.{{Sfn|Furman|Locker|2007}} Кога Далмација била [[Илирски провинции|окупирана]] од [[Наполеон Бонапарт|Наполеонските]] сили, евреите за прв пат постигнале правна еднаквост,<ref>[http://www.centropa.org/reports.asp?rep=HR&ID=5960&TypeID=36658 Excerpts from Jews in Yugoslavia - Part I] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060716092108/http://www.centropa.org/reports.asp?rep=HR&ID=5960&TypeID=36658|date=2006-07-16}}</ref>а во 1814 година, кога [[Австриско Царство|Австриската империја]] ја анектирала Далмација, правната еднаквост повторно била укината. На Евреите им била доделена правна еднаквост според хрватскиот закон во средината на 19 век.<ref name="centropa.org">[http://www.centropa.org/reports.asp?rep=HR&ID=5970&TypeID=36658 Excerpts from Jews in Yugoslavia - Part III] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060623230226/http://centropa.org/reports.asp?rep=HR&ID=5970&TypeID=36658|date=2006-06-23}}</ref> == Од 20 век до денес == [[Податотека:Synagogue_of_Dubrovnik_interior_B.JPG|десно|мини|240x240пкс|Внатрешноста на синагогата]] За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Дубровник се нашол под германска власт, а градот прво бил окупиран од италијанската армија, но потоа од германската армија по 8 септември 1943 година. Пред [[Холокауст|Холокаустот]], во Дубровник живееле 250 Евреи; многумина биле префрлени на островот [[Лопуд]] заедно со други Евреи од различни делови на Хрватска, а потоа во јуни 1943 година биле префрлени во концентрациониот логор Раб, заедно со повеќето Евреи од окупираните земји од Италија. Во октомври 1944 година, [[Југословенски партизани|партизаните]] на [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]] влегле во Дубровник, а многу Евреи биле префрлени од партизаните на ослободените територии, додека останатите биле испратени од Германците во концентрациони логори. По војната, многу од преживеаните Евреи од Дубровник се населиле во [[Израел]]. Додека само 17 Евреи од Дубровник биле официјално регистрирани во пописот од 2001 година, поновите извори на наследство проценуваат дека локалната еврејска заедница денес брои приближно 20-30 жители, одржувајќи ја историската синагога во Дубровник и учествувајќи во религиозниот живот главно на големи празници и посебни пригоди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jguideeurope.org/en/region/croatia/dalmatian-coast/dubrovnik/|title=Dubrovnik - jewish heritage, history, synagogues, museums, areas and sites to visit|work=JGuide Europe|language=en|accessdate=2026-02-12}}</ref> На национално ниво, хрватскиот попис од 2021 година евидентирал 410 лица кои ја идентификувале својата етничка припадност како Евреи. '''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://web.dzs.hr/eng/censuses/Census2001/Popis/E01_03_03/E01_03_03_zup19.html|title=Census 2001: Population by ethnicity at settlement level – Dubrovnik|work=Croatian Bureau of Statistics|accessdate=2026-02-12}}</ref>''' == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Еврејска историја]] [[Категорија:Дубровник]] cx7lagnntcu061nnk84d6hwo8wyikgw 5536479 5536478 2026-04-09T07:30:48Z BosaFi 115936 5536479 wikitext text/x-wiki '''Еврејската заедница во [[Дубровник]]''', [[Хрватска]] постоела уште од 15 век и значително се зголемила со доаѓањето на Евреи и Мараноси протерани од Шпанија и Португалија. Евреите од Дубровник играле значајна улога во трговските и дипломатските односи на [[Дубровничка Република|Дубровничката Република]], но исто така доживеале протерувања, ограничувања и прогон од оправдани причини. Евреите од Дубровник добиле правна рамноправност во 19 век, а заедницата била десеткувана во [[Холокауст|Холокаустот]] за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Поради тоа и последователната емиграција, заедницата моментално брои околу 30 членови. == 15-ти до 19-ти век == [[Податотека:Dubrovnik_-_Ulica_Zudioska.JPG|мини|Еврејската улица (Улица Жудиоска) беше главната улица на гетото и имаше порти заклучени во текот на ноќта од двата краја.]] Првиот Евреин кој дошол и започнал да живее во [[Дубровник]] е забележан во 1421 година, а мала заедница постоела во градот во 15 век и значително се развила по протерувањето на Евреите од Шпанија во 1492 година, кога многу од протераните отишле на исток, а некои на крајот се населиле во градот-држава, Дубровничка Република.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bh.org.il/old-synagogue-dubrovnik/|title=The Old Synagogue, Dubrovnik, Croatia|accessdate=2011-08-25}} The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot </ref> Бидејќи локалните трговци - патриции се плашеле од конкуренцијата и од новодојденците, а поради желбата на локалното свештенство да го следи примерот на другите христијански држави, во 1515 година бил донесен едикт со кој Евреите биле протерани од републиката, но правел исклучоци за еврејските трговци што го посетувале градот и за еврејските лекари, а се чини дека самата одлука не била доследно спроведувана и не траела долго. Евреите живееле во Плоче во 1538 година, а две години подоцна неколку згради во самиот Дубровник биле означени како еврејски живеалишта.{{Sfn|Birnbaum|2003}} Конверсос (Маранос) - Евреи од Шпанија и [[Португалија]] - исто така дошле во градот во мај 1544 година, таму се истоварил брод полн исклучиво со португалски бегалци. Многу Евреи станале трговци и занаетчии, занимавајќи се со зачини, свила, ткаенини и занаети што биле барани во еден пристанишен град<ref name="jewishindependent.ca">[http://www.jewishindependent.ca/Archives/Dec08/archives08Dec19-06.html Jewish Independent: A visit to Jewish Dubrovnik] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110928200431/http://www.jewishindependent.ca/Archives/Dec08/archives08Dec19-06.html|date=2011-09-28}}</ref> и играле важна улога во трговијата на градот, при што во 1572 година мнозинството трговски агенти биле Евреи.{{Sfn|Ginio|1992}} [[Податотека:Dubrovnik_synagogue_interior.jpg|мини|Внатрешноста на синагогата во Дубровник]] Во 1546 година, службениците на Дубровник доделиле посебна населба на евреите, со главна улица наречена Улица Жудиоска („Еврејска улица“) во Дубровничкото гето.<ref name="jewishindependent.ca"/> Гетото вклучувало куќи со магацински простор и синагога, а било управувано од неговиот избран поглавар. Жителите плаќале посебен данок и морале да бидат во гетото во текот на ноќта, кога неговите порти биле заклучени.{{Sfn|Birnbaum|2003}} Некои богати Евреи живееле надвор од гетото во градот. Грација Мендес, филантроп и бизнисменка, имала обемни економски интереси во градот. Кога дошла во Дубровник на неколку месеци во 1553 година, била пречекана со помпезност и живеела во близина на портата Плоче, а подоцна играла важна улога како посредник помеѓу републиката и [[Отоманско Царство|Отоманската империја]].{{Sfn|Birnbaum|2003}} Сместен помеѓу Отоманската империја и христијанските земји, Дубровник бил место за средба и на христијански и на муслимански шпиони, како што бил Давид Паси кој имал роднини во Италија и Цариград и работел како трговски агент во Дубровник, а веројатно бил двоен агент за Шпанците и Венецијанците.{{Sfn|Ginio|1992}} Меѓу значајните Мараноси кои живееле и работеле во Дубровник се лекарот Аматус Лузитанус и писателот Дидакус Пирус.{{Sfn|de Ridder-Symoens|2013}} [[Податотека:PileDBK.JPG|лево|мини|Еврејската фонтана]] Откако едно христијанско девојче било пронајдено мртво во 1622 година, една жена признала дека го убила и раширила крвна клевета велејќи дека била намамена да го стори тоа од Евреин, Исак Јешурун, на кого му била потребна крвта на девојчето за ритуални цели. Јешурун бил осуден на дваесет години и поминал три години во затвор пред напорите на заедницата да доведат до ублажување на казната. Овој исход бил сметан за чудо од Евреите од Дубровник, но значителните трошоци поврзани со случајот предизвикале конфликт во заедницата.{{Sfn|Goldish|2008}} Ограничувањата наметнати на Евреите од Дубровник довеле до тоа повеќето од нив да го напуштат градот за Венеција или Отоманската империја со што останале само четири семејства, меѓу кои и она на рабинот Арон бен Давид Коен.{{Sfn|Furman|Locker|2007}} Ограничувањата биле укинати или игнорирани, што довело до ново оживување, со 218 Евреи од населението од 6.000 во 18 век. Евреите учествувале во поморски потфати, поморско осигурување и финансирање,{{Sfn|Furman|Locker|2007}} но ограничувањата биле повторно воведени во втората половина на 18 век, кога републиката влегла во период на опаѓање и евреите не можеле да се занимаваат со трговија и да живеат надвор од гетото, а ниту да го напуштаат ноќе.{{Sfn|Furman|Locker|2007}} Кога Далмација била [[Илирски провинции|окупирана]] од [[Наполеон Бонапарт|Наполеонските]] сили, евреите за прв пат постигнале правна еднаквост,<ref>[http://www.centropa.org/reports.asp?rep=HR&ID=5960&TypeID=36658 Excerpts from Jews in Yugoslavia - Part I] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060716092108/http://www.centropa.org/reports.asp?rep=HR&ID=5960&TypeID=36658|date=2006-07-16}}</ref>а во 1814 година, кога [[Австриско Царство|Австриската империја]] ја анектирала Далмација, правната еднаквост повторно била укината. На Евреите им била доделена правна еднаквост според хрватскиот закон во средината на 19 век.<ref name="centropa.org">[http://www.centropa.org/reports.asp?rep=HR&ID=5970&TypeID=36658 Excerpts from Jews in Yugoslavia - Part III] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060623230226/http://centropa.org/reports.asp?rep=HR&ID=5970&TypeID=36658|date=2006-06-23}}</ref> == Од 20 век до денес == [[Податотека:Synagogue_of_Dubrovnik_interior_B.JPG|десно|мини|240x240пкс|Внатрешноста на синагогата]] За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Дубровник се нашол под германска власт, а градот прво бил окупиран од италијанската армија, но потоа од германската армија по 8 септември 1943 година. Пред [[Холокауст|Холокаустот]], во Дубровник живееле 250 Евреи; многумина биле префрлени на островот [[Лопуд]] заедно со други Евреи од различни делови на Хрватска, а потоа во јуни 1943 година биле префрлени во концентрациониот логор Раб, заедно со повеќето Евреи од окупираните земји од Италија. Во октомври 1944 година, [[Југословенски партизани|партизаните]] на [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]] влегле во Дубровник, а многу Евреи биле префрлени од партизаните на ослободените територии, додека останатите биле испратени од Германците во концентрациони логори. По војната, многу од преживеаните Евреи од Дубровник се населиле во [[Израел]]. Додека само 17 Евреи од Дубровник биле официјално регистрирани во пописот од 2001 година, поновите извори на наследство проценуваат дека локалната еврејска заедница денес брои приближно 20-30 жители, одржувајќи ја историската синагога во Дубровник и учествувајќи во религиозниот живот главно на големи празници и посебни пригоди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jguideeurope.org/en/region/croatia/dalmatian-coast/dubrovnik/|title=Dubrovnik - jewish heritage, history, synagogues, museums, areas and sites to visit|work=JGuide Europe|language=en|accessdate=2026-02-12}}</ref> На национално ниво, хрватскиот попис од 2021 година евидентирал 410 лица кои ја идентификувале својата етничка припадност како Евреи. '''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://web.dzs.hr/eng/censuses/Census2001/Popis/E01_03_03/E01_03_03_zup19.html|title=Census 2001: Population by ethnicity at settlement level – Dubrovnik|work=Croatian Bureau of Statistics|accessdate=2026-02-12}}</ref>''' == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Еврејска историја]] [[Категорија:Дубровник]] ak7e9yqol5dkoo7ytmwfpfm13m72hjj 0 1391054 5536343 2026-04-08T19:45:30Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1250067211|List of people associated with the Republic of Ragusa]]“ 5536343 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Coat_of_arms_of_Ragusa.svg|десно|мини|162x162пкс|Грб на [[Дубровничка Република|Рагузанската Република]]]] Список на значајни рагужани и ректори на [[Дубровничка Република|Република Рагуза]] (позната и како Дубровничка Република), поморска република со центар во градот [[Дубровник]] на источниот брег на [[Јадранско Море|Јадранското Море]]. == Забелешка за имињата и презимињата == Одразувајќи го двојното романско и словенско влијание врз културата на Рагуза, повеќето благороднички семејства на Рагуза, како и членовите на граѓанската класа, користеле и романска и словенска верзија на нивните имиња и презимиња, особено од доцниот среден век па наваму, додека пониските класи најчесто користеле само словенски имиња. Некои користеле исклучиво само една верзија на нивното семејно име, на пр. благородничките семејства Натали и Златариќ.{{Sfn|Harris|2003}} Бидејќи официјалниот јазик на Републиката отсекогаш бил од романската јазична група, официјалните записи ги евидентираат презимињата речиси исклучиво во романски верзии, иако во постарите записи имињата може да се најдат на словенски јазик. Членовите на благородничките семејства, дури и оние со потекло од словенско потекло, ги користеле словенските форми на нивните семејни имиња во неофицијален капацитет во литературни дела напишани на словенски јазик, а во официјален капацитет само во договори што државата Рагуза ги потпишала со соседните словенски држави на нивниот јазик и писмо. Во секојдневната употреба на благородничката класа, најчесто името било на словенски, а презимето на италијански, традиционална практика која продолжила до денес и се трансформирала во официјална. Кога во изворите се појавува само романската верзија на името или презимето, современата хрватска и српска научна литература многу често го преведува создавајќи нова словенизирана верзија, што често резултира со разни грешки поради недоволно познавање на рагузанските традиции, на пр. погрешно користење на нерагузанската словенска форма „Винко“ наместо рагузанската словенска форма „Вичко“, или „Блаж“ наместо „Влахо“, или неправилно прилагодување на романската верзија, игнорирајќи ја вистинската рагузанска употреба, на пр. „Натал“ наместо „Божо“, „Јуније“ наместо „Џоно“.<ref name="Vekarić">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lzmk.hr/images/radovi6/nenad%20vekaric%20prijedlog%20za%20normiranje%20dubrovackih%20imena%20i%20prezimena%20iz%20povijesnih%20vrela.pdf|title=Prijedlog za normiranje dubrovačkih imena i prezimena iz povijesnih vrela|last=Vekarić|first=Nenad|work=Miroslav Krleža Institute of Lexicography|publisher=Institute for Historical Sciences in Dubrovnik|accessdate=8 May 2019}}</ref>{{Rp|20,21,23}} Кога неколку лица имале исто име и презиме, кај Рагузанците било обичај да го додаваат името на таткото во падежот [[генитив]], менувајќи ја и деклинацијата на презимето (во Рагузанците генитивот за именките што завршуваат на -o, -е, -a), на пр. имало две лица по име ''Ѓиво Гундулиќ'', па едното се викало [[Иван Гундулиќ|Ѓиво Фран '''а''' Гундулиќ '''а''']], а другото Ѓиво Ник '''а''' Гундулиќ '''а''' (во современата литература ова понекогаш се означува со посесивниот определник -ov, па така ''Франов'', ''Ников'', на анг. ''Франоус'', ''Никоус''). При преведувањето на латински, се задржал генитивот, на пр. ''Јоанес Франциск '''и''' Гундул '''ае''''', меѓутоа, при преведување на јазици во кои имињата немаат [[Падеж|граматички падежи]] (како италијанскиот) се пишувало како ефикасно средно име ( ''Џовани Франческо Гондола'' ). Важно е да се разликува ова од вистинските средни имиња, како што е [[Руѓер Бошковиќ|Роџер Џозеф Боскович]], пример каде што имињата биле и англизирани.<ref name="Brill">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=gDE9DwAAQBAJ&pg=PA221|title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 10|date=2017|publisher=Brill|isbn=9789004345652|location=London|page=221|access-date=10 May 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hr.wikisource.org/wiki/Pjesni_pokorne_kralja_Davida/Posveta,_predgovor_i_pohvalnice|title=Pjesni pokorne Kralja Davida (Preface)|last=Gundulić|first=Đivo|work=Wikizvor (Wikisource)|accessdate=18 May 2019}}</ref> Некои примери на романтични и словенски верзии на презимиња: {{Sfn|Harris|2003}} * Басељи, Базилио - Басиљевиќ (Bassegli, Basilio - Basiljević) * Бобали, Бабалио - Бобаљевиќ (Bobali, Babalio - Bobaljević) * Бона - Буниќ (Bona - Bunić) * Бонда - Бундиќ (Bonda - Bundić) * Кабога - Кабужиќ (Caboga - Kabužić) * Черва, Червинус - Кријевиќ (Cerva, Cervinus - Crijević) * Геталди - Геталдиќ (Ghetaldi - Getaldić) * Ѓорѓи - Ѓорѓиќ, Ѓурѓевиќ (Giorgi - Đorđić, Đurđević) * Гондола - Гундулиќ (Gondola - Gundulić) * Гоце - Гучетиќ (Gozze - Gučetić * Гради - Градиќ (Gradi - Gradić * Лукари - Лукаревиќ (Luccari - Lukarević) * Менце - Менчетиќ (Menze - Menčetić) * Палмота - Палмотиќ (Palmotta - Palmotić) * Поца - Пуциќ (Pozza - Pucić) * Рести - Растиќ, Рестиќ (Resti - Rastić, Restić) * Сорго - Соркочевиќ (Sorgo - Sorkočević) * Престој - Стојковиќ (Stay - Stojković) * Замања - Замања, Заманиќ (Zamagna - Zamanja, Zamanjić) == Значајни рагузанци == === 14 век === * Франко Сакети (околу 1335–1400) - поет и писател на кратки раскази, неговиот татко бил фирентински трговец. === 15 век === * Бенедето Котругли (1416–1469) - трговец, хуманист, научник, дипломат * [[Ѓоре Држиќ|Џоре Држиќ]] (1461–1501) - поет и драматург * Бонино Де Бонинис (1454–1528) - печатар и издавач * [[Мавро Ветрановиќ]] (1482/1483-1576) - бенедиктинец, писател * [[Шишко Менчетиќ]] (1457–1527) - поет и благородник * Елио Лампридио Черва (околу 1460 - 1520) - оратор, лексикограф, поет на латински пофалби, * Гондола Паладино (1423–1472) - дипломат и трговец === 16 век === * Савино Бобали (1530–1585) - писател * Никола Наљешковиќ (1505–1587) - поет, драматург и научник * [[Марин Држиќ]] (1508–1567) - драматург и поет * Цвијета Зузориќ (1555-ок.1600) - поетеса * [[Марин Геталдиќ|Марино Геталди]] (1568–1626) - научник, математичар и физичар * Иван Буниќ Вучиќ (1591–1658) — политичар и поет * [[Динко Златариќ]] (1558–1613) - поет и преведувач * [[Maria Gondola-Gozze|Марија Гондола-Гоце]] (* 1585) - поетеса * Никола Витов Гучетиќ (1549–1610) - државник, филозоф, научник * [[Иван Гундулиќ]] (1589–1638) - писател, поет, државник, благородник * Динко Рањина (1536–1607) - поет * Никша Рањина (1494–1577) - собирач на песни * Тројан Гундулиќ - трговец, печатар * [[Мавро Орбини]] (средина на 16 век - 1614) - писател, идеолог и историчар * [[Luco Ghetaldi|Луко Геталди]] - писател * [[Božo Tudisi|Божо Тудиси]] - писател * [[Niko Primi|Нико Прими]] - писател * [[Đulia Bona|Ѓулија Бона]] - поетеса * [[Miho Monaldi|Михо Моналди]] - писател === 17 век === * Владислав Менчетиќ (1600/1617- 1666) - поет * Џорџо Багливи (1668–1707) - лекар и истражувач * Јуније Палмотиќ (1607–1657) - писател, благородник и драматург * Џиво Шишков Гундулиќ (1677–1721) - благородник, поет * Шишмундо Гундулиќ (1634–1682) - политичар (ректор) поет, благородник * [[Brno Ghetaldi|Брно Геталди]] - свештеник и историчар * Стјепан Градиќ (1613–1683) - филозоф и научник * Франо Ѓива Гундулиќа (1630–1700) - благородник и војник ( [[Хабсбуршка Монархија|австриски]] маршал) * [[Beno Rogacci|Бено Рогачи]] (1646–1719) - језуит, поет * Игњат Ѓурѓевиќ (1675–1737) - поет и преведувач [[Податотека:Stema.dubrovcani.vlastela.jpg|десно|мини|200x200пкс|Грбови на благородничките семејства од Рагуза]] === 18 век === [[Податотека:Frano_Gundulic.1683.jpg|десно|мини|273x273пкс|Франо Ѓиво Гундулиќ, [[Хабсбуршка Монархија|австриски]] маршал (1683), син на познатиот рагузански писател Иван Гундулиќ]] * Серафино Черва (1696–1759) - историчар и енциклопедист * Себастиано Долчи (1699–1777) - писател и Францисканец * [[Đivo Frana Sorgo|Ѓиво Франа Сорго]] (1706–1771) - писател, поет * Рајмундо Куниќ (1719–1794) - писател и хуманист * [[Руѓер Бошковиќ|Роџер Џозеф Боскович]] (1711–1787) - физичар, астроном, математичар, филозоф, дипломат, поет и језуит * Ѓуро Фериќ (1739–1820) - језуит, генерал-бичар * [[Šišmundo Ghetaldi-Gondola|Шишмундо Геталди-Гондола]] (1795–1860) - политичар, благородник * Влахо Геталдиќ (1788–1872) - благородник, политичар, поет * Луко Стулиќ (1772–1828) - научник и лекар * [[Antun Kaznačić|Антун Казначиќ]] (1784–1874) - писател * Марк Бруер (1770–1823) - писател, дипломат, драматург и благородник * Јероним Љубибратиќ (1716–1779) - благородник, војник (австриски маршал) * Иван Мане Јарновиќ (1740–1804) - композитор * Бернардо Замања (1735–1820) - теолог, језуит и доминиканец * Џунио Рести (1755–1814) - политичар, писател, благородник * Елена Пучиќ-Соркочевиќ (1786–1865) - композитор * [[Pijerko Franatice Sorga|Пијерко Франатице Сорга]] (1749–1826) - благородник, писател, поет * Антун Соркочевиќ (1775–1841) - дипломат, писател, композитор * Лука Соркочевиќ / Лука Сорго (1734–1789) - дипломат и композитор * Бенедето Стај (1714–1801) - језуит и теолог * Јоаким Стулиќ (1730–1817) - лексикограф и лингвист * Бернардин Павловиќ - Францисканец, писател * Вито Марија Бетера-Водопиќ (1771–1841) - војник, политичар, дубровнички патриот * Бернхард Кабога-Черва (1785–1855) - благородник и војник (австриски маршал) == Делумен список на ректори на Рагузанската Република (1358-1808) == == Видете исто така == {{Портал|Croatia}} * [[Дубровничка Република|Република Рагуза]] * [[Дубровник]] * Список на луѓе од Дубровник == Извори == * ''Зборник Жупе Дубровачка'', Автор Перо Бутиган, Франица Грбиќ, Иво Грбиќ, Јосипа Кернер, Иван Бошковиќ, Мирјана Бутиган * Heyer von Rosenfeld, Carl Georg Friedrich, [http://www.literature.at/viewer.alo?objid=1048360&viewmode=fullscreen&scale=3.33&rotate=&page=2 Der Adel des Königreiches Dalmatien], J. Siebmacher's grosses und allgemeines Wappenbuch, Нирнберг, 1873 година. * == Наводи == {{Наводи}}{{DEFAULTSORT:List Of Ragusans}} nfycg3fit7yxkftf0bsye57czjjhkgg 0 1391055 5536357 2026-04-08T20:15:09Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{Инфокутија Место во Грција |name_local=Πασχαλιά |image_skyline= |caption_skyline= |image_map={{ПолКарта|Грција Скеча | ширина = | опис = <center>Местоположба на Бајрамли во општината [[Скеча (општина)|Скеча]] и областа [[Источна Македонија и Тракија]]</center> | релјефна = | на... 5536357 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name_local=Πασχαλιά |image_skyline= |caption_skyline= |image_map={{ПолКарта|Грција Скеча | ширина = | опис = <center>Местоположба на Бајрамли во општината [[Скеча (општина)|Скеча]] и областа [[Источна Македонија и Тракија]]</center> | релјефна = | натпис = Бајрамли | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 13 | ГШ_сек = 58 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 24 | ГД_мин = 34 | ГД_сек = 58 | ГД_прав = E }} |periph=[[Источна Македонија и Тракија]] |periphunit=[[Скеча (округ)|Скечански]] |municipality=[[Скеча (општина)|Скеча]] |municunit=Крстополе |lat_deg=41 |lat_min=14 |lon_deg=24 |lon_min=35 |elevation=210 |population_as_of=2021 |population=51 }} '''Бајрамли''' ({{Langx|el|Πασχαλιά}}, ''Пасхалија''; до 1926 г. ''Μπαϊρακλή'', ''Бајракли<ref name=":0">{{нмс|url=https://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/171359|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|publisher=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|access-date=8 април 2026}}</ref>'') — село во [[Скеча (округ)|Скечанско]], [[Западна Тракија]], денес во општината [[Скеча (општина)|Скеча]] на [[Скеча (округ)|истоимениот округ]]{{efn|Бајрамли, како и целата поранешна општина Бајрамли, до Втората светска војна спаѓала во Саришабанската околија, како што било наследено и од отоманско време. Непосредно пред Втората светска војна, со посебна наредба била приклучена кон Скечанската околија.<ref name=":1">{{НМЕМ|дел=I|страници=238}}</ref>|name="Саришабан"}} во областа [[Источна Македонија и Тракија]], [[Грција]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа северозападно од [[Саришабан]] и 40 км од [[Скеча]], југоисточно од селото [[Бук]], непосредно до државниот пат [[Државен пат 14 (Грција)|ЕО14]] ([[Драма]]–[[Скеча]]), на десната страна на [[Места]], во југоисточните падини на [[Западни Родопи|Западните Родопи]], на надморска височина од 210 м.<ref name=":1" /> == Историја == Во XIX век Бајрамли било турско село во Саришабанската Каза на [[Драмски Санџак|Драмскиот Санџак]]. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] г., во селото имало 250 жители, сите [[Турци]].<ref>{{МЕС|204}}</ref> Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 г. селото е окупирано од бугарска војска. По [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. истото е припоено кон Грција. Таа година селото броело 310 жители, кои во 1920 г. се намалиле на 308 лица.<ref name=":1" /> Во 1924 г. сите жители се иселени во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]]. На нивно место се населиле извесен број бегалски семејства од [[Понд]],<ref>{{Наведена книга|url=https://www.researchgate.net/publication/329830238_Pontiakoi_oikismoi_n_Thrakes|title=Ποντίων διαδρομές|publisher=Σύλλογος Ποντίων Νομού Ξάνθης|year=2009|location=Ξάνθη|pages=18-21}}</ref> чии број во 1928 г. изнесувал 255 жители.<ref name=":1" /> Во 1926 г. селото е преименувано во ''Пасхалија'' (Πασχαλιά).''<ref name=":0" />'' Во 1941 г. селото е окупирано од бугарски единици, кои во него завеле само 80 жители, иако веројатно се работи за грешка. Населението забележало значителен пад по крајот на [[Втората светска војна]].<ref name=":1" /> == Стопанство == Населението произведува главно [[тутун]] и помалку [[жито]], а се занимава и со [[сточарство]].<ref name=":1" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|446|272|308|131|136|81|125|80|51}} == Наводи == {{Наводи}} ;Забелешки {{notelist}} {{Скеча}} [[Категорија:Скеча (општина)]] 4hhfh75yrzens1zsjkejpb5tqsjs6is 0 1391056 5536359 2026-04-08T20:23:34Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1346963220|Siege of Ragusa (1814)]]“ 5536359 wikitext text/x-wiki {{Другизначења|Siege of Ragusa (disambiguation)}} '''Опсадата на Рагуза''' или '''опсадата на Дубровник''' се водела помеѓу локалните [[Дубровничка Република|рагузански]] бунтовници, придружени од австриските хрватски трупи и британската кралска морнарица под капетанот [[Вилијам Хосте]] против францускиот гарнизон под водство на Жозеф де Монтришар помеѓу 19 и 27 јануари 1814 година за време на Јадранската кампања на [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]]. Опсадата се водела на брегот на [[Јадранско Море|Јадранското Море]] за поседување на стратешки важниот утврден град [[Дубровник|Рагуза]] . == Позадина == {{Повеќе|Adriatic campaign of 1807–1814}} [[Податотека:Dubrovacka_republika.png|лево|мини|200x200пкс|Република Рагуза пред 1808 година]] На 27 мај 1806 година, силите на [[Прво Француско Царство|Француската Империја]] ја окупирале неутралната [[Дубровничка Република|Република Рагуза]], а по навлегувањето на територијата на Рагуза без дозвола и приближувањето кон главниот град, францускиот генерал Жак Лористон побарал на неговите трупи да им се дозволи одмор и да им се обезбеди храна и пијалок во градот пред да продолжат да ги преземат своите поседи во [[Бока Которска|Которскиот Залив]]. Сепак, ова било измама бидејќи штом влегле во градот, тие продолжиле да го окупираат во име на Наполеон{{Sfn|Vojnović|2009}} и речиси веднаш по почетокот на француската окупација, руските и црногорските трупи влегле на територијата на Рагуза и почнале да се борат против француската армија, напаѓајќи и ограбувајќи сè по патот и кулминирајќи со опсада на окупираниот град, за време на која се вели дека 3.000 топовски ѓулиња паднале врз градот.{{Sfn|Vojnović|2009}} Во 1808 година, маршалот Мармон издал проглас со кој ја укинувал [[Дубровничка Република|Република Рагуза]] и ја споил нејзината територија со државата-клиент на Француската Империја, односно [[Кралство Италија (Наполеонова)|Наполеоновото Кралство Италија]]. Самиот Мармон ја побарал новосоздадената титула „Војвода од Рагуза“ (''Duc de Raguse)'' и во 1810 година Рагуза, заедно со [[Истра]] и [[Далмација]], припаднала на новосоздадените француски [[илирски провинции]] . По седум годинишната окупација од страна на франција, охрабрени од дезертерството на француските војници по неуспешната [[Француска инвазија на Русија|инвазија на Русија]] и повторното влегување на Австрија во [[Војна на Шестата коалиција|војната]] во август 1813 година, сите општествени класи на народот од Рагуза се кренале во општо востание, предводено од патрициите, против наполеонските освојувачи.{{Sfn|Vojnović|2009}} Така на 18 јуни 1813 година, заедно со британските сили, тие го принудиле францускиот гарнизон на островот [[Шипан]] да се предаде, а наскоро и силно утврдениот град Стон и островот [[Лопуд]], по што востанието се проширило низ целото копно, почнувајќи од Конавле{{Sfn|Vojnović|2009}} кои го ослободиле со помош од Британската [[Кралска воена морнарица|кралска морнарица]], која уживала безрезервна доминација над Јадранското Море, под команда на капетанот Вилијам Хосте, со неговите бродови [[HMS Bacchante|HMS ''Bacchante'']] и [[HMS Сарацен]] Работејќи заедно со австриските армии кои сега ги напаѓаа илирските покраини и Северна Италија, бродовите на контраадмиралот Томас Фримантл биле во можност брзо да транспортираат британски и австриски трупи од една до друга точка, принудувајќи предавање на стратешките пристаништа едно по друго во декември. Капетанот Вилијам Хосте со својот брод [[HMS Bacchante (1811)|ХМС ''Баканте'']] веќе ја освои планинската тврдина Котор со помош на црногорските сили на почетокот на јануари, а по оваа победа веднаш отплови кон Рагуза. Наскоро населението во градот се придружи на востанието,{{Sfn|Vojnović|2009}} а [[Австриско Царство|Австриската империја]] испратила сили под водство на генералот Тодор Милутиновиќ, нудејќи им помош на своите сојузници од Рагуза.{{Sfn|Vojnović|2009}} Сепак, како што наскоро се покажало, нивната намера всушност била да ја заменат француската окупација на Рагуза со своја. Заведувајќи го еден од привремените гувернери на Републиката, Бјаџо Бернардо Кабога, со ветувања за моќ и влијание успеале да го убедат дека портата кон исток треба да се држи затворена за рагузанските сили и да им се дозволи на австриските сили да влезат во градот од запад, без рагузански војници, откако францускиот гарнизон од 500 војници под водство на генералот Жозеф де Монтришар ќе се предадел.{{Sfn|Vojnović|2009}} Французите под команда на Жозеф де Монтришар имале помалку од 600 луѓе во целиот регион откако изгубиле над една третина од своите луѓе кои пребегнале откако започнала војната со Австрија.<ref name="Cosic2000">{{Наведено списание|last=Ćosić|first=Stjepan|year=2000|title=Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)|url=http://hrcak.srce.hr/file/12648|format=PDF|journal=[[Dubrovnik Annals]]|issue=4|pages=103–142|access-date=11 September 2009}}</ref> {{Rp|141}} == Опсада == Кога ''Баканте'' пристигнал во Рагуза на 19 јануари, Хосте се истоварил и го посетил Милутинович за да ја види ситуацијата. Тој имал со себе два хрватски батаљони од 400 луѓе, но тие немале артилерија, па Хосте морал да импровизира. Така утрото на 22 јануари, Хосте веднаш тргна во акција и биле истоварени четири минофрлачи и два топа со отворен оган врз [[Тврдина Ловриенац|тврдината Сан Лоренцо]] и одбраната на градот, а французите одговориле со силен оган од сите батерии и Хосте наскоро знаел дека Рагуза нема да биде лесна за освојување. Надевајќи се дека ќе ја употреби истата успешна тактика што му го донел Котор, Хосте се зафатил со задачата да бара стратешки позиции. Наскоро ги насочил погледите кон тврдините и позициите на ридот Срѓ со поглед на градот и блискиот остров [[Локрум]] источно од градот. Со заземањето на овие позиции, тој знаел со сигурност дека Рагуза нема да трае долго под опсада, а Милутиновиќ се согласи со него.<ref name="Cosic2000">{{Наведено списание|last=Ćosić|first=Stjepan|year=2000|title=Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)|url=http://hrcak.srce.hr/file/12648|format=PDF|journal=[[Dubrovnik Annals]]|issue=4|pages=103–142|access-date=11 September 2009}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFĆosić2000">Ćosić, Stjepan (2000). [http://hrcak.srce.hr/file/12648 "Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''[[Дубровнички анали|Dubrovnik Annals]]'' (4): <span class="nowrap">103–</span>142<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 September</span> 2009</span>.</cite></ref> {{Rp|139}} [[Податотека:Captain_Hoste_of_HMS_Amphion_by_Henry_Edridge_(London_1768-1821).jpg|лево|мини|217x217пкс|Капетан Вилијам Хосте]] За да ги обезбедат приодите кон градот, на 24 јануари, една третина од екипажот ''на Баканте, кој броел'' околу 100 луѓе под водство на поручникот Милбурн и неговите луѓе го заобиколиле ридот Срѓ во задниот дел на Рагуза со два топа од осумнаесет фунти, на растојание од околу 9.65км и наскоро го бомбардирале малиот француски гарнизон на Локрум, Кралските маринци се истовариле, а потоа го зазеле островот по мала борба во која биле освоени единаесет топови. На патот кон Бргат, Кралските маринци го прекинала француското водоснабдување, а исто така го зазела и манастирот Свети Јаков источно од градот.<ref name="Cosic2000">{{Наведено списание|last=Ćosić|first=Stjepan|year=2000|title=Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)|url=http://hrcak.srce.hr/file/12648|format=PDF|journal=[[Dubrovnik Annals]]|issue=4|pages=103–142|access-date=11 September 2009}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFĆosić2000">Ćosić, Stjepan (2000). [http://hrcak.srce.hr/file/12648 "Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''[[Дубровнички анали|Dubrovnik Annals]]'' (4): <span class="nowrap">103–</span>142<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 September</span> 2009</span>.</cite></ref>{{Rp|139}} Во исто време, Хосте го замолил Милутиновиќ да ја нападне Царската тврдина на врвот на ридот Срѓ, а овој се согласил сè додека Хосте го поддржувал со артилериски оган. Ова било договорено и до крајот на денот, и покрај некои загуби, Хрватите биле на врвот на Срѓ, принудувајќи ги седумдесетте француски артилерци или да се предадат или да избегаат; ова резултирало со дваесет и еден топ. Потоа, Хосте наредил артилеријата да се пренесе на брегот, а од северниот дел на Груж да се однесе до падините на Срѓ. Хосте, кој претходно одбил да им снабдува топови на Рагузаните, го сторил тоа сега снабдувајќи го Милутиновиќ со еден голем и два помали топа и им дозволил да стојат покрај батериите под британска команда. <ref name="Cosic2000">{{Наведено списание|last=Ćosić|first=Stjepan|year=2000|title=Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)|url=http://hrcak.srce.hr/file/12648|format=PDF|journal=[[Dubrovnik Annals]]|issue=4|pages=103–142|access-date=11 September 2009}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFĆosić2000">Ćosić, Stjepan (2000). [http://hrcak.srce.hr/file/12648 "Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''[[Дубровнички анали|Dubrovnik Annals]]'' (4): <span class="nowrap">103–</span>142<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 September</span> 2009</span>.</cite></ref> {{Rp|139}} Овојпат бил употребен целосниот состав на опсадните топови: два минофрлачи, два од 16 фунти и шест од 18 фунти, како и топовите на ''Баканте'' и ''Саракаен'' и заробените француски топови и на врвот на Срд и на островот Локрум. Хосте нареди бомбардирање кое продолжи до следниот ден без престан. Тој ги таргетирал главните кули на тврдината Рагуза; кулата Минчета, тврдината Бокар и тврдината Ревелин, а потоа, на вториот ден, 26 јануари, бродовите на кралската морнарица отворија бомбардирање од морето, концентрирајќи го својот оган врз пристанишната тврдина Свети Јован . Сето ова било премногу за Монтришар: отсечен четири месеци, губејќи многу од своите војници преку пребегнување, претрпел бунт во околниот регион три месеци претходно и откако се разгореле немирите во градот, тој одлучил дека единствената опција е да се предаде. Тој испрати примирје наутро на 27 јануари и побара од британските батерии да прекинат со огнот. Хосте се согласил и опсадата на Рагуза завршила.<ref name="Cosic2000">{{Наведено списание|last=Ćosić|first=Stjepan|year=2000|title=Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)|url=http://hrcak.srce.hr/file/12648|format=PDF|journal=[[Dubrovnik Annals]]|issue=4|pages=103–142|access-date=11 September 2009}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFĆosić2000">Ćosić, Stjepan (2000). [http://hrcak.srce.hr/file/12648 "Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''[[Дубровнички анали|Dubrovnik Annals]]'' (4): <span class="nowrap">103–</span>142<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 September</span> 2009</span>.</cite></ref>{{Rp|140}} == Последици == [[Податотека:Forteresse_de_Dubrovnik.jpg|мини|300x300пкс|Ѕидовите на Дубровник со кулата Минчета]] На 27 јануари, француската капитулација била потпишана во Груж и ратификувана на истиот ден. Тогаш еден од привремените гувернери на Рагузанската Република, Бјаџо Бернардо Кабога, отворено застанач на страната на Австријците, отфрлајќи го делот од бунтовничката војска што бил од Конавле, а во меѓувреме, друг водач на востанието, Ѓиво Натали, сè уште чекал со своите луѓе пред Плоческите порти. По речиси осум години окупација, француските трупи марширале од Дубровник, на крајот 138 топови и 500 луѓе беа изгубени. Во попладневните часови на 28 јануари 1814 година, австриските трупи и 100 британски маринци влегле во градот преку Пилеските порти со поддршка на Кабога, генералот Милутиновиќ го игнорирал договорот што го склучил со рагузанското благородништво во Груж и продолжи да го окупира градот. Британските загуби не биле повеќе од еден убиен и 10 ранети.<ref name="Cosic2000">{{Наведено списание|last=Ćosić|first=Stjepan|year=2000|title=Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)|url=http://hrcak.srce.hr/file/12648|format=PDF|journal=[[Dubrovnik Annals]]|issue=4|pages=103–142|access-date=11 September 2009}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFĆosić2000">Ćosić, Stjepan (2000). [http://hrcak.srce.hr/file/12648 "Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''[[Дубровнички анали|Dubrovnik Annals]]'' (4): <span class="nowrap">103–</span>142<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 September</span> 2009</span>.</cite></ref> {{Rp|141–142}} а Австријците претрпеле малку повеќе, со околу триесет жртви, од кои повеќето дошле од нападот на тврдината Империал на ридот Срд. Имало засилување на британски трупи од 35 пешадиски полк од ХМС <nowiki><i id="mw2g">Елизабет</i></nowiki>, кој пристигна со Едвард Левесон-Гауер на 29 јануари, но тој одбил да учествува во преговорите, бидејќи Хосте имал сè под контрола. Знамето на Рагуза на [[Свети Власиј|Свети Влез]], кренато од населението кое учествувало во востанието против француската окупација на Рагузанската Република, било развеано заедно со австриските и британските знамиња само два дена, бидејќи на 30 јануари генералот Милутиновиќ му наредил на градоначалникот да го спушти. Преплавен од чувство на длабока патриотска гордост, Ѓорѓи, последниот ректор на Републиката, одбил да го стори тоа „затоа што масите го кренале“. Последователните настани докажале дека Австрија ја искористила секоја можност да го преземе целиот брег на источниот Јадран, од [[Венеција]] до [[Котор]] и направиле сè што е во нивна моќ за да го елиминираат прашањето на Рагуза на последователниот [[Виенски конгрес|Виенски конгрес во 1815 година]]. На претставникот на Рагуза, Михо Бона, му било одбиено учеството на Конгресот, додека австрискиот генерал Милутиновиќ, пред конечниот договор на сојузниците, ја презел целосната контрола врз градот.<ref name="Cosic2000">{{Наведено списание|last=Ćosić|first=Stjepan|year=2000|title=Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)|url=http://hrcak.srce.hr/file/12648|format=PDF|journal=[[Dubrovnik Annals]]|issue=4|pages=103–142|access-date=11 September 2009}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFĆosić2000">Ćosić, Stjepan (2000). [http://hrcak.srce.hr/file/12648 "Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''[[Дубровнички анали|Dubrovnik Annals]]'' (4): <span class="nowrap">103–</span>142<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 September</span> 2009</span>.</cite></ref>{{Rp|141–142}} Без оглед на фактот дека владата на Рагузанската Република никогаш не потпишала никаква капитулација, ниту се откажала од својот суверенитет, што според правилата на [[Клеменс фон Метерних]] што Австрија ги усвоила за Виенскиот конгрес требало да значи дека Републиката ќе биде обновена, Австриската империја успеала да ги убеди другите сојузници да ѝ дозволат да ја задржи територијата на Републиката.{{Sfn|Vojnović|2009}} Додека на многу помали и помалку значајни градови и поранешни земји им било дозволено да се сретнат, тоа право му било одбиено на претставникот на Рагузанската Република.{{Sfn|Vojnović|2009}} Сето ова било во очигледна спротивност со свечените договори што австриските цареви ги потпишале со Републиката: првиот на 20 август 1684 година, во кој [[Леополд I (Свето Римско Царство)|Леополд I]] ветува и гарантира неповредлива слобода („inviolatam libertatem“) на Републиката, а вториот во 1772 година, во кој царицата [[Марија Терезија|Марија Тереза]] ветува заштита и почитување на неповредливоста на слободата и територијата на Републиката.{{Sfn|Vojnović|2009}} На Виенскиот конгрес во 1815 година, Рагуза била дел од крунската земја на [[Кралство Далмација|Кралството Далмација]], управувано од [[Австроунгарија|Австро-Унгарија]], чиј дел останал до 1918 година. По предавањето, ''Башанте'' повел одред од 35 пешадија во [[Трст]] и на 22 март, се упатил кон градот [[Парга]] на брегот на [[Грција]] откако жителите побарале помош против францускиот гарнизон од 170 луѓе, предводен од полковник. Француското знаме било спуштено штом пристигнала фрегатата и Хосте го презел градот. == Видете исто така == * Опсадата на Катаро * [[Опсадата на Дубровник]] * Ѕидини на Дубровник == Наводи == ; Цитати {{Наводи}} ; Библиографија * {{Наведена книга|title=Memoirs and Letters of Capt. Sir William Hoste, Bart, Volume 2|last=Bentley|first=R.|year=1833}} * {{Наведена книга|title=The Ragusan Republic;: Victim of Napoleon and its own conservatism|last=Bjelovucic|first=Harriet|publisher=Brill|year=1970|id=ASIN 1-B0006D1YHY}} * {{Наведена книга|title=Dictionary of the Napoleonic Wars|last=Chandler|first=David|publisher=Wordsworth Military Library|year=1999|isbn=1-84022-203-4|author-link=David G. Chandler|orig-year=1993}} * {{Наведена книга|title=The Royal Navy, A History from the Earliest Times to 1900, Volume V.|last=Clowes|first=William Laird|publisher=Chatham Publishing|year=1997|isbn=1-86176-014-0|author-link=William Laird Clowes|orig-year=1900}} * {{Наведена книга|title=The Naval History of Great Britain, Volume 5, 1808–1811|last=James|first=William|publisher=Conway Maritime Press|year=2002|isbn=0-85177-909-3|author-link=William James (naval historian)|orig-year=1827}} * {{Наведена книга|title=The Napoleonic Wars Data Book|last=Smith|first=Digby|publisher=Greenhill Books|year=1998|isbn=1-85367-276-9}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YhlJAQAAMAAJ|title=Pad Dubrovnika (1797.-1806.)|last=Vojnović|first=Lujo|publisher=Fortuna|year=2009|isbn=978-953-95981-9-6}} ; Надворешни врски * [http://www.englishmanindubrovnik.com/british-involvement-dubrovnik-sir-william-hoste/ ''Британско учество во Дубровник – Сер Вилијам Хосте''] * [http://www.ageofnelson.org/MichaelPhillips/info.php?ref=0265 ''Добата на Нелсон – Бродови на старата морнарица од Мајкл Филипс''] {{DEFAULTSORT:Ragusa 1814}} [[Категорија:Судири во 1814 година]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 8z30zr2i4mj57x17kbhp2cjd161qybi 5536360 5536359 2026-04-08T20:24:06Z IvanKonev123 98191 5536360 wikitext text/x-wiki {{Short description|1814 siege of the War of the Sixth Coalition}} {{Other uses|Siege of Ragusa (disambiguation)}} {{Infobox military conflict |conflict= Siege of Ragusa<br />Siege of Dubrovnik<br />(1814) |partof=the [[Adriatic campaign of 1807–1814|Adriatic Campaign]] of the [[Napoleonic Wars]] |image= Walls of Dubrovnik seen from hill.jpg |image_size= 300px |caption= Present day Dubrovnik (Ragusa) and Lokrum island from atop [[Srđ]] hill near the Imperial fortress where Hoste hoisted his artillery to bombard the town. |date= 19–27 January 1814 |place= [[Dubrovnik|Ragusa]], [[Illyrian Provinces]] |coordinates ={{coord|43|05|21|N|16|10|18|E|type:event|display=inline,title}} |result= Anglo-Austrian victory |combatant1 = {{flagdeco|United Kingdom}} [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|United Kingdom]]<br>{{flagdeco|Austrian Empire}} [[Austrian Empire|Austria]] <br>{{flagdeco|Republic of Ragusa}} [[Republic of Ragusa|Ragusa]] |combatant2 = {{flagdeco|First French Empire}} [[First French Empire|France]] |commander1 ={{flagdeco|United Kingdom|naval}} [[William Hoste]]<br>{{flagdeco|Austrian Empire}} Todor Milutinović <br> {{flagdeco|Republic of Ragusa}} [[Biagio Bernardo Caboga|Biagio Caboga]] |commander2 ={{flagdeco|First French Empire}} [[Joseph Hélie Désiré Perruquet de Montrichard|Joseph de Montrichard]] |units1 = |units2 = |strength1 =400 <br> 1 frigate <br>1 brig |strength2 =600 |casualties1 =41 killed or wounded |casualties2 =70 killed or wounded<br>530 captured<ref name=autogenerated1>Bjelovucic pg 153–156</ref> |notes = | campaignbox ={{Campaignbox Adriatic campaign of the Napoleonic Wars}} {{Campaignbox Sixth Coalition}} }} {{Другизначења|Siege of Ragusa (disambiguation)}} '''Опсадата на Рагуза''' или '''опсадата на Дубровник''' се водела помеѓу локалните [[Дубровничка Република|рагузански]] бунтовници, придружени од австриските хрватски трупи и британската кралска морнарица под капетанот [[Вилијам Хосте]] против францускиот гарнизон под водство на Жозеф де Монтришар помеѓу 19 и 27 јануари 1814 година за време на Јадранската кампања на [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]]. Опсадата се водела на брегот на [[Јадранско Море|Јадранското Море]] за поседување на стратешки важниот утврден град [[Дубровник|Рагуза]] . == Позадина == {{Повеќе|Adriatic campaign of 1807–1814}} [[Податотека:Dubrovacka_republika.png|лево|мини|200x200пкс|Република Рагуза пред 1808 година]] На 27 мај 1806 година, силите на [[Прво Француско Царство|Француската Империја]] ја окупирале неутралната [[Дубровничка Република|Република Рагуза]], а по навлегувањето на територијата на Рагуза без дозвола и приближувањето кон главниот град, францускиот генерал Жак Лористон побарал на неговите трупи да им се дозволи одмор и да им се обезбеди храна и пијалок во градот пред да продолжат да ги преземат своите поседи во [[Бока Которска|Которскиот Залив]]. Сепак, ова било измама бидејќи штом влегле во градот, тие продолжиле да го окупираат во име на Наполеон{{Sfn|Vojnović|2009}} и речиси веднаш по почетокот на француската окупација, руските и црногорските трупи влегле на територијата на Рагуза и почнале да се борат против француската армија, напаѓајќи и ограбувајќи сè по патот и кулминирајќи со опсада на окупираниот град, за време на која се вели дека 3.000 топовски ѓулиња паднале врз градот.{{Sfn|Vojnović|2009}} Во 1808 година, маршалот Мармон издал проглас со кој ја укинувал [[Дубровничка Република|Република Рагуза]] и ја споил нејзината територија со државата-клиент на Француската Империја, односно [[Кралство Италија (Наполеонова)|Наполеоновото Кралство Италија]]. Самиот Мармон ја побарал новосоздадената титула „Војвода од Рагуза“ (''Duc de Raguse)'' и во 1810 година Рагуза, заедно со [[Истра]] и [[Далмација]], припаднала на новосоздадените француски [[илирски провинции]] . По седум годинишната окупација од страна на франција, охрабрени од дезертерството на француските војници по неуспешната [[Француска инвазија на Русија|инвазија на Русија]] и повторното влегување на Австрија во [[Војна на Шестата коалиција|војната]] во август 1813 година, сите општествени класи на народот од Рагуза се кренале во општо востание, предводено од патрициите, против наполеонските освојувачи.{{Sfn|Vojnović|2009}} Така на 18 јуни 1813 година, заедно со британските сили, тие го принудиле францускиот гарнизон на островот [[Шипан]] да се предаде, а наскоро и силно утврдениот град Стон и островот [[Лопуд]], по што востанието се проширило низ целото копно, почнувајќи од Конавле{{Sfn|Vojnović|2009}} кои го ослободиле со помош од Британската [[Кралска воена морнарица|кралска морнарица]], која уживала безрезервна доминација над Јадранското Море, под команда на капетанот Вилијам Хосте, со неговите бродови [[HMS Bacchante|HMS ''Bacchante'']] и [[HMS Сарацен]] Работејќи заедно со австриските армии кои сега ги напаѓаа илирските покраини и Северна Италија, бродовите на контраадмиралот Томас Фримантл биле во можност брзо да транспортираат британски и австриски трупи од една до друга точка, принудувајќи предавање на стратешките пристаништа едно по друго во декември. Капетанот Вилијам Хосте со својот брод [[HMS Bacchante (1811)|ХМС ''Баканте'']] веќе ја освои планинската тврдина Котор со помош на црногорските сили на почетокот на јануари, а по оваа победа веднаш отплови кон Рагуза. Наскоро населението во градот се придружи на востанието,{{Sfn|Vojnović|2009}} а [[Австриско Царство|Австриската империја]] испратила сили под водство на генералот Тодор Милутиновиќ, нудејќи им помош на своите сојузници од Рагуза.{{Sfn|Vojnović|2009}} Сепак, како што наскоро се покажало, нивната намера всушност била да ја заменат француската окупација на Рагуза со своја. Заведувајќи го еден од привремените гувернери на Републиката, Бјаџо Бернардо Кабога, со ветувања за моќ и влијание успеале да го убедат дека портата кон исток треба да се држи затворена за рагузанските сили и да им се дозволи на австриските сили да влезат во градот од запад, без рагузански војници, откако францускиот гарнизон од 500 војници под водство на генералот Жозеф де Монтришар ќе се предадел.{{Sfn|Vojnović|2009}} Французите под команда на Жозеф де Монтришар имале помалку од 600 луѓе во целиот регион откако изгубиле над една третина од своите луѓе кои пребегнале откако започнала војната со Австрија.<ref name="Cosic2000">{{Наведено списание|last=Ćosić|first=Stjepan|year=2000|title=Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)|url=http://hrcak.srce.hr/file/12648|format=PDF|journal=[[Dubrovnik Annals]]|issue=4|pages=103–142|access-date=11 September 2009}}</ref> {{Rp|141}} == Опсада == Кога ''Баканте'' пристигнал во Рагуза на 19 јануари, Хосте се истоварил и го посетил Милутинович за да ја види ситуацијата. Тој имал со себе два хрватски батаљони од 400 луѓе, но тие немале артилерија, па Хосте морал да импровизира. Така утрото на 22 јануари, Хосте веднаш тргна во акција и биле истоварени четири минофрлачи и два топа со отворен оган врз [[Тврдина Ловриенац|тврдината Сан Лоренцо]] и одбраната на градот, а французите одговориле со силен оган од сите батерии и Хосте наскоро знаел дека Рагуза нема да биде лесна за освојување. Надевајќи се дека ќе ја употреби истата успешна тактика што му го донел Котор, Хосте се зафатил со задачата да бара стратешки позиции. Наскоро ги насочил погледите кон тврдините и позициите на ридот Срѓ со поглед на градот и блискиот остров [[Локрум]] источно од градот. Со заземањето на овие позиции, тој знаел со сигурност дека Рагуза нема да трае долго под опсада, а Милутиновиќ се согласи со него.<ref name="Cosic2000">{{Наведено списание|last=Ćosić|first=Stjepan|year=2000|title=Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)|url=http://hrcak.srce.hr/file/12648|format=PDF|journal=[[Dubrovnik Annals]]|issue=4|pages=103–142|access-date=11 September 2009}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFĆosić2000">Ćosić, Stjepan (2000). [http://hrcak.srce.hr/file/12648 "Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''[[Дубровнички анали|Dubrovnik Annals]]'' (4): <span class="nowrap">103–</span>142<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 September</span> 2009</span>.</cite></ref> {{Rp|139}} [[Податотека:Captain_Hoste_of_HMS_Amphion_by_Henry_Edridge_(London_1768-1821).jpg|лево|мини|217x217пкс|Капетан Вилијам Хосте]] За да ги обезбедат приодите кон градот, на 24 јануари, една третина од екипажот ''на Баканте, кој броел'' околу 100 луѓе под водство на поручникот Милбурн и неговите луѓе го заобиколиле ридот Срѓ во задниот дел на Рагуза со два топа од осумнаесет фунти, на растојание од околу 9.65км и наскоро го бомбардирале малиот француски гарнизон на Локрум, Кралските маринци се истовариле, а потоа го зазеле островот по мала борба во која биле освоени единаесет топови. На патот кон Бргат, Кралските маринци го прекинала француското водоснабдување, а исто така го зазела и манастирот Свети Јаков источно од градот.<ref name="Cosic2000">{{Наведено списание|last=Ćosić|first=Stjepan|year=2000|title=Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)|url=http://hrcak.srce.hr/file/12648|format=PDF|journal=[[Dubrovnik Annals]]|issue=4|pages=103–142|access-date=11 September 2009}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFĆosić2000">Ćosić, Stjepan (2000). [http://hrcak.srce.hr/file/12648 "Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''[[Дубровнички анали|Dubrovnik Annals]]'' (4): <span class="nowrap">103–</span>142<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 September</span> 2009</span>.</cite></ref>{{Rp|139}} Во исто време, Хосте го замолил Милутиновиќ да ја нападне Царската тврдина на врвот на ридот Срѓ, а овој се согласил сè додека Хосте го поддржувал со артилериски оган. Ова било договорено и до крајот на денот, и покрај некои загуби, Хрватите биле на врвот на Срѓ, принудувајќи ги седумдесетте француски артилерци или да се предадат или да избегаат; ова резултирало со дваесет и еден топ. Потоа, Хосте наредил артилеријата да се пренесе на брегот, а од северниот дел на Груж да се однесе до падините на Срѓ. Хосте, кој претходно одбил да им снабдува топови на Рагузаните, го сторил тоа сега снабдувајќи го Милутиновиќ со еден голем и два помали топа и им дозволил да стојат покрај батериите под британска команда. <ref name="Cosic2000">{{Наведено списание|last=Ćosić|first=Stjepan|year=2000|title=Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)|url=http://hrcak.srce.hr/file/12648|format=PDF|journal=[[Dubrovnik Annals]]|issue=4|pages=103–142|access-date=11 September 2009}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFĆosić2000">Ćosić, Stjepan (2000). [http://hrcak.srce.hr/file/12648 "Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''[[Дубровнички анали|Dubrovnik Annals]]'' (4): <span class="nowrap">103–</span>142<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 September</span> 2009</span>.</cite></ref> {{Rp|139}} Овојпат бил употребен целосниот состав на опсадните топови: два минофрлачи, два од 16 фунти и шест од 18 фунти, како и топовите на ''Баканте'' и ''Саракаен'' и заробените француски топови и на врвот на Срд и на островот Локрум. Хосте нареди бомбардирање кое продолжи до следниот ден без престан. Тој ги таргетирал главните кули на тврдината Рагуза; кулата Минчета, тврдината Бокар и тврдината Ревелин, а потоа, на вториот ден, 26 јануари, бродовите на кралската морнарица отворија бомбардирање од морето, концентрирајќи го својот оган врз пристанишната тврдина Свети Јован . Сето ова било премногу за Монтришар: отсечен четири месеци, губејќи многу од своите војници преку пребегнување, претрпел бунт во околниот регион три месеци претходно и откако се разгореле немирите во градот, тој одлучил дека единствената опција е да се предаде. Тој испрати примирје наутро на 27 јануари и побара од британските батерии да прекинат со огнот. Хосте се согласил и опсадата на Рагуза завршила.<ref name="Cosic2000">{{Наведено списание|last=Ćosić|first=Stjepan|year=2000|title=Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)|url=http://hrcak.srce.hr/file/12648|format=PDF|journal=[[Dubrovnik Annals]]|issue=4|pages=103–142|access-date=11 September 2009}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFĆosić2000">Ćosić, Stjepan (2000). [http://hrcak.srce.hr/file/12648 "Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''[[Дубровнички анали|Dubrovnik Annals]]'' (4): <span class="nowrap">103–</span>142<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 September</span> 2009</span>.</cite></ref>{{Rp|140}} == Последици == [[Податотека:Forteresse_de_Dubrovnik.jpg|мини|300x300пкс|Ѕидовите на Дубровник со кулата Минчета]] На 27 јануари, француската капитулација била потпишана во Груж и ратификувана на истиот ден. Тогаш еден од привремените гувернери на Рагузанската Република, Бјаџо Бернардо Кабога, отворено застанач на страната на Австријците, отфрлајќи го делот од бунтовничката војска што бил од Конавле, а во меѓувреме, друг водач на востанието, Ѓиво Натали, сè уште чекал со своите луѓе пред Плоческите порти. По речиси осум години окупација, француските трупи марширале од Дубровник, на крајот 138 топови и 500 луѓе беа изгубени. Во попладневните часови на 28 јануари 1814 година, австриските трупи и 100 британски маринци влегле во градот преку Пилеските порти со поддршка на Кабога, генералот Милутиновиќ го игнорирал договорот што го склучил со рагузанското благородништво во Груж и продолжи да го окупира градот. Британските загуби не биле повеќе од еден убиен и 10 ранети.<ref name="Cosic2000">{{Наведено списание|last=Ćosić|first=Stjepan|year=2000|title=Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)|url=http://hrcak.srce.hr/file/12648|format=PDF|journal=[[Dubrovnik Annals]]|issue=4|pages=103–142|access-date=11 September 2009}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFĆosić2000">Ćosić, Stjepan (2000). [http://hrcak.srce.hr/file/12648 "Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''[[Дубровнички анали|Dubrovnik Annals]]'' (4): <span class="nowrap">103–</span>142<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 September</span> 2009</span>.</cite></ref> {{Rp|141–142}} а Австријците претрпеле малку повеќе, со околу триесет жртви, од кои повеќето дошле од нападот на тврдината Империал на ридот Срд. Имало засилување на британски трупи од 35 пешадиски полк од ХМС <nowiki><i id="mw2g">Елизабет</i></nowiki>, кој пристигна со Едвард Левесон-Гауер на 29 јануари, но тој одбил да учествува во преговорите, бидејќи Хосте имал сè под контрола. Знамето на Рагуза на [[Свети Власиј|Свети Влез]], кренато од населението кое учествувало во востанието против француската окупација на Рагузанската Република, било развеано заедно со австриските и британските знамиња само два дена, бидејќи на 30 јануари генералот Милутиновиќ му наредил на градоначалникот да го спушти. Преплавен од чувство на длабока патриотска гордост, Ѓорѓи, последниот ректор на Републиката, одбил да го стори тоа „затоа што масите го кренале“. Последователните настани докажале дека Австрија ја искористила секоја можност да го преземе целиот брег на источниот Јадран, од [[Венеција]] до [[Котор]] и направиле сè што е во нивна моќ за да го елиминираат прашањето на Рагуза на последователниот [[Виенски конгрес|Виенски конгрес во 1815 година]]. На претставникот на Рагуза, Михо Бона, му било одбиено учеството на Конгресот, додека австрискиот генерал Милутиновиќ, пред конечниот договор на сојузниците, ја презел целосната контрола врз градот.<ref name="Cosic2000">{{Наведено списание|last=Ćosić|first=Stjepan|year=2000|title=Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)|url=http://hrcak.srce.hr/file/12648|format=PDF|journal=[[Dubrovnik Annals]]|issue=4|pages=103–142|access-date=11 September 2009}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFĆosić2000">Ćosić, Stjepan (2000). [http://hrcak.srce.hr/file/12648 "Dubrovnik Under French Rule (1810–1814)"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''[[Дубровнички анали|Dubrovnik Annals]]'' (4): <span class="nowrap">103–</span>142<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 September</span> 2009</span>.</cite></ref>{{Rp|141–142}} Без оглед на фактот дека владата на Рагузанската Република никогаш не потпишала никаква капитулација, ниту се откажала од својот суверенитет, што според правилата на [[Клеменс фон Метерних]] што Австрија ги усвоила за Виенскиот конгрес требало да значи дека Републиката ќе биде обновена, Австриската империја успеала да ги убеди другите сојузници да ѝ дозволат да ја задржи територијата на Републиката.{{Sfn|Vojnović|2009}} Додека на многу помали и помалку значајни градови и поранешни земји им било дозволено да се сретнат, тоа право му било одбиено на претставникот на Рагузанската Република.{{Sfn|Vojnović|2009}} Сето ова било во очигледна спротивност со свечените договори што австриските цареви ги потпишале со Републиката: првиот на 20 август 1684 година, во кој [[Леополд I (Свето Римско Царство)|Леополд I]] ветува и гарантира неповредлива слобода („inviolatam libertatem“) на Републиката, а вториот во 1772 година, во кој царицата [[Марија Терезија|Марија Тереза]] ветува заштита и почитување на неповредливоста на слободата и територијата на Републиката.{{Sfn|Vojnović|2009}} На Виенскиот конгрес во 1815 година, Рагуза била дел од крунската земја на [[Кралство Далмација|Кралството Далмација]], управувано од [[Австроунгарија|Австро-Унгарија]], чиј дел останал до 1918 година. По предавањето, ''Башанте'' повел одред од 35 пешадија во [[Трст]] и на 22 март, се упатил кон градот [[Парга]] на брегот на [[Грција]] откако жителите побарале помош против францускиот гарнизон од 170 луѓе, предводен од полковник. Француското знаме било спуштено штом пристигнала фрегатата и Хосте го презел градот. == Видете исто така == * Опсадата на Катаро * [[Опсадата на Дубровник]] * Ѕидини на Дубровник == Наводи == ; Цитати {{Наводи}} ; Библиографија * {{Наведена книга|title=Memoirs and Letters of Capt. Sir William Hoste, Bart, Volume 2|last=Bentley|first=R.|year=1833}} * {{Наведена книга|title=The Ragusan Republic;: Victim of Napoleon and its own conservatism|last=Bjelovucic|first=Harriet|publisher=Brill|year=1970|id=ASIN 1-B0006D1YHY}} * {{Наведена книга|title=Dictionary of the Napoleonic Wars|last=Chandler|first=David|publisher=Wordsworth Military Library|year=1999|isbn=1-84022-203-4|author-link=David G. Chandler|orig-year=1993}} * {{Наведена книга|title=The Royal Navy, A History from the Earliest Times to 1900, Volume V.|last=Clowes|first=William Laird|publisher=Chatham Publishing|year=1997|isbn=1-86176-014-0|author-link=William Laird Clowes|orig-year=1900}} * {{Наведена книга|title=The Naval History of Great Britain, Volume 5, 1808–1811|last=James|first=William|publisher=Conway Maritime Press|year=2002|isbn=0-85177-909-3|author-link=William James (naval historian)|orig-year=1827}} * {{Наведена книга|title=The Napoleonic Wars Data Book|last=Smith|first=Digby|publisher=Greenhill Books|year=1998|isbn=1-85367-276-9}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YhlJAQAAMAAJ|title=Pad Dubrovnika (1797.-1806.)|last=Vojnović|first=Lujo|publisher=Fortuna|year=2009|isbn=978-953-95981-9-6}} ; Надворешни врски * [http://www.englishmanindubrovnik.com/british-involvement-dubrovnik-sir-william-hoste/ ''Британско учество во Дубровник – Сер Вилијам Хосте''] * [http://www.ageofnelson.org/MichaelPhillips/info.php?ref=0265 ''Добата на Нелсон – Бродови на старата морнарица од Мајкл Филипс''] {{DEFAULTSORT:Ragusa 1814}} [[Категорија:Судири во 1814 година]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 4u0jj142d8f6ssuriqnn37mqsfmt1fh 0 1391057 5536361 2026-04-08T20:24:32Z 19user99 72391 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1303019450|Lidija Doroņina-Lasmane]]“ 5536361 wikitext text/x-wiki '''Лидија Доронина-Ласмане''' (родена '''Лидија Ласмане''', 28 јули 1925 година) — латвиски дисидент, член на [[Советски Сојуз|антисоветскиот]] отпор за време на окупацијата на [[Латвија]] и кандидат <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eng.lsm.lv/article/society/society/soviet-era-dissident-lasmane-doronina-nominated-for-nobel-peace-prize.a292039|title=Soviet-era dissident Lasmane-Doroņina nominated for Nobel Peace Prize}}</ref> за [[Нобелова награда за мир]] во 2018 година. == Биографија == == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://dissidenten.eu/laender/lettland/biografien/lidija-doronina-lasmane/ Лидија Доронина-Ласмане], биографија (на германски) на веб-страницата disidenten.eu, онлајн биографска енциклопедија. [[Категорија:Советски дисиденти]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1925 година]] jatbhs9mga51tuc2qf5msxk2wx1pslk 5536363 5536361 2026-04-08T20:33:31Z 19user99 72391 5536363 wikitext text/x-wiki '''Лидија Доронина-Ласмане''' (родена '''Лидија Ласмане''', 28 јули 1925 година) — латвиски дисидент, член на [[Советски Сојуз|антисоветскиот]] отпор за време на окупацијата на [[Латвија]] и кандидат<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eng.lsm.lv/article/society/society/soviet-era-dissident-lasmane-doronina-nominated-for-nobel-peace-prize.a292039|title=Soviet-era dissident Lasmane-Doroņina nominated for Nobel Peace Prize}}</ref> за [[Нобелова награда за мир]] во 2018 година. == Биографија == Родена на 28 јули 1925 година, во парохијата Улмале во округот Аизпуте во [[баптисти|баптистичко]] семејство, таа била крстена на 13-годишна возраст во баптистичка конгрегација во [[Сака]]. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Ласмане почнала да студира во [[Рига]] со цел да стане медицинска сестра. Таа и членовите на нејзиното семејство биле уапсени за прв пат поради доставување лекови и материјали за завои на латвиски партизани. Во април 1947 година, Воениот трибунал на вооружените сили на советското латвиско Министерство за внатрешни работи ја осудил Лидија Ласмане на пет години во работен логор, со дополнителни ограничувања на нејзините права кои траеле уште три години. Нејзиниот татко, Андрејс Ласманис, бил осуден на 10 години, додека нејзината мајка добила условна казна од три години. Додека била во работниот логор Востуралаг во источните [[Урал (планина)|Уралски Планини]], Лидија се разболела од [[туберкулоза]]. Во 1951 година, таа била испратена во Воркута, каде што го запознала својот иден сопруг, [[Михаил Доронин]]. По смртта на [[Јосиф Сталин|Сталин]], на Лидија Ласмане ѝ било дозволено да се врати во Латвија, каде што живеела со својот братучед, Едвардс Ласманис, во населбата Межапаркс. Во 1970 година, таа повторно била уапсена поради читање на нелегална литература и дистрибуција на рачно напишани копии од истата. Советскиот Врховен суд на Латвија ја осудил Доронина-Ласмане на две години затвор поради „ширење на намерно невистинити имагинации кои ја дискредитираат советската држава и нејзиниот општествен поредок“. Таа ја отслужила оваа казна во женскиот затвор Џегужкалнс во населбата Иључиемс во Рига. Таа била уапсена по трет пат за време на репресиите од ерата на Јуриј Андропов на 6 јануари 1983 година, заедно со Јанис Рожкалнс, Гунарс Астра и Јанис Веверс, обвинети за „антисоветска пропаганда и водење на кампања“. Советскиот Врховен суд на Латвија ја осудил во август 1983 година на пет години во работен логор во Мордовија, а потоа на три години во населба надвор од Латвија. За време на перестројката на [[Михаил Горбачов]], Доронина-Ласмане била ослободена на 14 јануари 1987 година и била испратена во логор во Алтајскиот регион во [[Сибир]] на неколку месеци. Во текот на летото 1987 година, Доронина-Ласмане се вратила во Латвија. По враќањето на независноста на Република Латвија, таа го вратила своето моминско презиме, Ласмане, и станала активен волонтер во Центарот за документирање на последиците од [[Тоталитаризам|тоталитаризмот]]. Во 1994 година, Доронина-Ласмане го добила Орденот на три ѕвезди, петти степен, но одбила да го прифати бидејќи, како што изјавила, неколку агенти на [[КГБ]] ќе бидат врачени со орденот заедно со неа. Таа ја добила наградата на Кабинетот на министри на Латвија во 2019 година.<ref>{{Cite web|date=2019-11-14|title=Ministru kabineta balva 2019|url=https://www.mk.gov.lv/lv/content/ministru-kabineta-balva-2019|access-date=2020-12-30|website=www.mk.gov.lv|language=lv}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://dissidenten.eu/laender/lettland/biografien/lidija-doronina-lasmane/ Лидија Доронина-Ласмане], биографија (на германски) на веб-страницата disidenten.eu, онлајн биографска енциклопедија. [[Категорија:Советски дисиденти]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1925 година]] izg5x2l57huu53fdi49h0vnph7d17je 5536368 5536363 2026-04-08T20:35:59Z 19user99 72391 5536368 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Lidija Doroņina-Lasmane in 2015.jpg | caption = Лидија Доронина-Ласмане во 2015 година | birth_date = {{Birth date and age|1925|07|28}} | birth_place = [[Ајзпуте (општина)|Ајзпуте]], [[Латвија]] | known_for = Антисоветски отпор }} '''Лидија Доронина-Ласмане''' (родена '''Лидија Ласмане''', 28 јули 1925 година) — латвиски дисидент, член на [[Советски Сојуз|антисоветскиот]] отпор за време на окупацијата на [[Латвија]] и кандидат<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eng.lsm.lv/article/society/society/soviet-era-dissident-lasmane-doronina-nominated-for-nobel-peace-prize.a292039|title=Soviet-era dissident Lasmane-Doroņina nominated for Nobel Peace Prize}}</ref> за [[Нобелова награда за мир]] во 2018 година. == Биографија == Родена на 28 јули 1925 година, во парохијата Улмале во округот Аизпуте во [[баптисти|баптистичко]] семејство, таа била крстена на 13-годишна возраст во баптистичка конгрегација во [[Сака]]. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Ласмане почнала да студира во [[Рига]] со цел да стане медицинска сестра. Таа и членовите на нејзиното семејство биле уапсени за прв пат поради доставување лекови и материјали за завои на латвиски партизани. Во април 1947 година, Воениот трибунал на вооружените сили на советското латвиско Министерство за внатрешни работи ја осудил Лидија Ласмане на пет години во работен логор, со дополнителни ограничувања на нејзините права кои траеле уште три години. Нејзиниот татко, Андрејс Ласманис, бил осуден на 10 години, додека нејзината мајка добила условна казна од три години. Додека била во работниот логор Востуралаг во источните [[Урал (планина)|Уралски Планини]], Лидија се разболела од [[туберкулоза]]. Во 1951 година, таа била испратена во Воркута, каде што го запознала својот иден сопруг, [[Михаил Доронин]]. По смртта на [[Јосиф Сталин|Сталин]], на Лидија Ласмане ѝ било дозволено да се врати во Латвија, каде што живеела со својот братучед, Едвардс Ласманис, во населбата Межапаркс. Во 1970 година, таа повторно била уапсена поради читање на нелегална литература и дистрибуција на рачно напишани копии од истата. Советскиот Врховен суд на Латвија ја осудил Доронина-Ласмане на две години затвор поради „ширење на намерно невистинити имагинации кои ја дискредитираат советската држава и нејзиниот општествен поредок“. Таа ја отслужила оваа казна во женскиот затвор Џегужкалнс во населбата Иључиемс во Рига. Таа била уапсена по трет пат за време на репресиите од ерата на Јуриј Андропов на 6 јануари 1983 година, заедно со Јанис Рожкалнс, Гунарс Астра и Јанис Веверс, обвинети за „антисоветска пропаганда и водење на кампања“. Советскиот Врховен суд на Латвија ја осудил во август 1983 година на пет години во работен логор во Мордовија, а потоа на три години во населба надвор од Латвија. За време на перестројката на [[Михаил Горбачов]], Доронина-Ласмане била ослободена на 14 јануари 1987 година и била испратена во логор во Алтајскиот регион во [[Сибир]] на неколку месеци. Во текот на летото 1987 година, Доронина-Ласмане се вратила во Латвија. По враќањето на независноста на Република Латвија, таа го вратила своето моминско презиме, Ласмане, и станала активен волонтер во Центарот за документирање на последиците од [[Тоталитаризам|тоталитаризмот]]. Во 1994 година, Доронина-Ласмане го добила Орденот на три ѕвезди, петти степен, но одбила да го прифати бидејќи, како што изјавила, неколку агенти на [[КГБ]] ќе бидат врачени со орденот заедно со неа. Таа ја добила наградата на Кабинетот на министри на Латвија во 2019 година.<ref>{{Cite web|date=2019-11-14|title=Ministru kabineta balva 2019|url=https://www.mk.gov.lv/lv/content/ministru-kabineta-balva-2019|access-date=2020-12-30|website=www.mk.gov.lv|language=lv}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://dissidenten.eu/laender/lettland/biografien/lidija-doronina-lasmane/ Лидија Доронина-Ласмане], биографија (на германски) на веб-страницата disidenten.eu, онлајн биографска енциклопедија. [[Категорија:Советски дисиденти]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1925 година]] bdjkvtuqptt9g97eawxvc130hs57uex 0 1391058 5536364 2026-04-08T20:33:50Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: {{Инфокутија Место во Грција |name_local=Λυκοβούνι |image_skyline= |caption_skyline= |image_map={{ПолКарта|Грција Скеча | ширина = | опис = <center>Местоположба на Ашиклар во општината [[Скеча (општина)|Скеча]] и областа [[Источна Македонија и Тракија]]</center> | релјефна = | на... 5536364 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name_local=Λυκοβούνι |image_skyline= |caption_skyline= |image_map={{ПолКарта|Грција Скеча | ширина = | опис = <center>Местоположба на Ашиклар во општината [[Скеча (општина)|Скеча]] и областа [[Источна Македонија и Тракија]]</center> | релјефна = | натпис = Ашиклар | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 15 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 24 | ГД_мин = 33 | ГД_прав = E }} |periph=[[Источна Македонија и Тракија]] |periphunit=[[Скеча (округ)|Скечански]] |municipality=[[Скеча (општина)|Скеча]] |municunit=Крстополе |lat_deg=41 |lat_min=15 |lon_deg=24 |lon_min=33 |elevation=350 |population_as_of= |population= }} '''Ашиклар''' ({{Langx|el|Λυκοβούνι}}, ''Ликовуни''; до 1926 г. ''Ασικλάρ'', ''Асиклар<ref name=":0">{{нмс|url=https://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/170066|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|publisher=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|access-date=8 април 2026}}</ref>'') — поранешно село во [[Скеча (округ)|Скечанско]], [[Западна Тракија]],{{efn|Бајрамли, како и целата поранешна општина Бајрамли, до Втората светска војна спаѓала во Саришабанската околија, како што било наследено и од отоманско време. Непосредно пред Втората светска војна, со посебна наредба била приклучена кон Скечанската околија.<ref name=":1">{{НМЕМ|дел=II|страници=237-238}}</ref>|name="Саришабан"}} на територијата на денешната општина [[Скеча (општина)|Скеча]] во областа [[Источна Македонија и Тракија]], [[Грција]]. == Географија == Селото се наоѓало северозападно од [[Скеча]] и [[Саришабан]], југоисточно од селото [[Бук]], на десната страна на [[Места]], во подножјето на планината [[Урвил]], на надморска височина од 350 м. Во близина се наоѓало поголемото село [[Бајрамли]].<ref name=":1" /> == Историја == Во XIX век Ашиклар било турско село во Саришабанската Каза на [[Драмски Санџак|Драмскиот Санџак]]. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] г., во селото имало 125 жители, сите [[Турци]].<ref>{{МЕС|204}}</ref> Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 г. селото е окупирано од бугарска војска. По [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. истото е припоено кон Грција. Таа година селото броело 72 жители, кои во 1920 г. се намалиле на 62 лица.<ref name=":1" /> Во 1923 г. сите жители се иселени во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]], а на нивно место се населиле неколку бегалски семејства (вкупно 45 бегалци). Во 1926 г. селото е преименувано во ''Ликовуни'' (Λυκοβούνι), во превод „волчја планина“.''<ref name=":0" />'' Во 1941 г. селото е окупирано од бугарски единици, кои во него завеле 81 жител.<ref name=":1" /> По 1960-тите години селото е наполно раселено, а неговите жители се иселиле во други околни села или поголемите градови.<ref name=":1" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|49|86|62|—|—|—|—|—|—}} == Наводи == {{Наводи}} ;Забелешки {{notelist}} {{Скеча}} [[Категорија:Историски села во Скеча]] ajafvxtz1jhqpmjuy4egk23s0t3y6me 5536365 5536364 2026-04-08T20:34:44Z SpectralWiz 106165 5536365 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name_local=Λυκοβούνι |image_skyline= |caption_skyline= |image_map={{ПолКарта|Грција Скеча | ширина = | опис = <center>Местоположба на Ашиклар во општината [[Скеча (општина)|Скеча]] и областа [[Источна Македонија и Тракија]]</center> | релјефна = | натпис = Ашиклар | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 15 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 24 | ГД_мин = 33 | ГД_прав = E }} |periph=[[Источна Македонија и Тракија]] |periphunit=[[Скеча (округ)|Скечански]] |municipality=[[Скеча (општина)|Скеча]] |municunit=Крстополе |lat_deg=41 |lat_min=15 |lon_deg=24 |lon_min=33 |elevation=350 |population_as_of= |population= }} '''Ашиклар''' ({{Langx|el|Λυκοβούνι}}, ''Ликовуни''; до 1926 г. ''Ασικλάρ'', ''Асиклар<ref name=":0">{{нмс|url=https://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/170066|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|publisher=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|access-date=8 април 2026}}</ref>'') — поранешно село во [[Скеча (округ)|Скечанско]], [[Западна Тракија]],{{efn|Ашиклар, како и целата поранешна општина Бајрамли, до Втората светска војна спаѓала во Саришабанската околија, како што било наследено и од отоманско време. Непосредно пред Втората светска војна, со посебна наредба била приклучена кон Скечанската околија.<ref name=":1">{{НМЕМ|дел=II|страници=237-238}}</ref>|name="Саришабан"}} на територијата на денешната општина [[Скеча (општина)|Скеча]] во областа [[Источна Македонија и Тракија]], [[Грција]]. == Географија == Селото се наоѓало северозападно од [[Скеча]] и [[Саришабан]], југоисточно од селото [[Бук]], на десната страна на [[Места]], во подножјето на планината [[Урвил]], на надморска височина од 350 м. Во близина се наоѓало поголемото село [[Бајрамли]].<ref name=":1" /> == Историја == Во XIX век Ашиклар било турско село во Саришабанската Каза на [[Драмски Санџак|Драмскиот Санџак]]. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] г., во селото имало 125 жители, сите [[Турци]].<ref>{{МЕС|204}}</ref> Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 г. селото е окупирано од бугарска војска. По [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. истото е припоено кон Грција. Таа година селото броело 72 жители, кои во 1920 г. се намалиле на 62 лица.<ref name=":1" /> Во 1923 г. сите жители се иселени во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]], а на нивно место се населиле неколку бегалски семејства (вкупно 45 бегалци). Во 1926 г. селото е преименувано во ''Ликовуни'' (Λυκοβούνι), во превод „волчја планина“.''<ref name=":0" />'' Во 1941 г. селото е окупирано од бугарски единици, кои во него завеле 81 жител.<ref name=":1" /> По 1960-тите години селото е наполно раселено, а неговите жители се иселиле во други околни села или во поголемите градови.<ref name=":1" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|49|86|62|—|—|—|—|—|—}} == Наводи == {{Наводи}} ;Забелешки {{notelist}} {{Скеча}} [[Категорија:Историски села во Скеча]] msfj2oyr0j9a2uor0ecilm7ojo1utqv 5536376 5536365 2026-04-08T20:53:50Z SpectralWiz 106165 5536376 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name_local=Λυκοβούνι |image_skyline= |caption_skyline= |image_map={{ПолКарта|Грција Скеча | ширина = | опис = <center>Местоположба на Ашиклар во општината [[Скеча (општина)|Скеча]] и областа [[Источна Македонија и Тракија]]</center> | релјефна = | натпис = Ашиклар | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 14 | ГШ_сек = 49 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 24 | ГД_мин = 31 | ГД_сек = 55 | ГД_прав = E }} |periph=[[Источна Македонија и Тракија]] |periphunit=[[Скеча (округ)|Скечански]] |municipality=[[Скеча (општина)|Скеча]] |municunit=Крстополе |lat_deg=41 |lat_min=15 |lon_deg=24 |lon_min=33 |elevation=270 |population_as_of= |population= }} '''Ашиклар''' ({{Langx|el|Λυκοβούνι}}, ''Ликовуни''; до 1926 г. ''Ασικλάρ'', ''Асиклар<ref name=":0">{{нмс|url=https://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/170066|title=Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας|publisher=Πανδέκτης: Name Changes of Settlements in Greece|access-date=8 април 2026}}</ref>'') — поранешно село во [[Скеча (округ)|Скечанско]], [[Западна Тракија]],{{efn|Ашиклар, како и целата поранешна општина Бајрамли, до Втората светска војна спаѓала во Саришабанската околија, како што било наследено и од отоманско време. Непосредно пред Втората светска војна, со посебна наредба била приклучена кон Скечанската околија.<ref name=":1">{{НМЕМ|дел=II|страници=237-238}}</ref>|name="Саришабан"}} на територијата на денешната општина [[Скеча (општина)|Скеча]] во областа [[Источна Македонија и Тракија]], [[Грција]]. == Географија == Селото се наоѓало северозападно од [[Скеча]] и [[Саришабан]], југоисточно од селото [[Бук]], во подножјето на планината [[Урвил]], на надморска височина од 270 м. Во близина се наоѓало поголемото село [[Бајрамли]].<ref name=":1" /> == Историја == Во XIX век Ашиклар било турско село во Саришабанската Каза на [[Драмски Санџак|Драмскиот Санџак]]. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] г., во селото имало 125 жители, сите [[Турци]].<ref>{{МЕС|204}}</ref> Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 г. селото е окупирано од бугарска војска. По [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. истото е припоено кон Грција. Таа година селото броело 72 жители, кои во 1920 г. се намалиле на 62 лица.<ref name=":1" /> Во 1923 г. сите жители се иселени во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]], а на нивно место се населиле неколку бегалски семејства (вкупно 45 бегалци). Во 1926 г. селото е преименувано во ''Ликовуни'' (Λυκοβούνι), во превод „волчја планина“.''<ref name=":0" />'' Во 1941 г. селото е окупирано од бугарски единици, кои во него завеле 81 жител.<ref name=":1" /> По 1960-тите години селото е наполно раселено, а неговите жители се иселиле во други околни села или во поголемите градови.<ref name=":1" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|49|86|62|—|—|—|—|—|—}} == Културни и природни знаменитости == '''Цркви''' * [[Црква „Живоносен Извор“ - Ашиклар|Црква „Живоносен Извор“]] == Наводи == {{Наводи}} ;Забелешки {{notelist}} {{Скеча}} [[Категорија:Историски села во Скеча]] 7l71vxq5z9dk2ezyjjsbcsnxcyq2cz5 14 1391059 5536366 2026-04-08T20:35:12Z SpectralWiz 106165 Создадена страница со: [[Категорија:Историски села во Источна Македонија и Тракија|Скеча]] [[Категорија:Скеча (општина)|†]] 5536366 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Историски села во Источна Македонија и Тракија|Скеча]] [[Категорија:Скеча (општина)|†]] deloquvhtilm684yasyd28rkjy87kqn 0 1391060 5536369 2026-04-08T20:38:32Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1336701620|Sergei Magnitsky]]“ 5536369 wikitext text/x-wiki    '''Сергеј Леонидович Магнитски''' ({{Langx|ru|Сергeй Леонидович Магнитский}}; {{Langx|uk|Сергій Леонідович Магнітський}}; 8 април 1972 година – 16 ноември 2009 година) - руски [[даночен советник]] одговорен за разоткривање на корупција и злоупотреба на службена должност од страна на руски владини службеници додека го застапувал клиентот „''[[Hermitage Capital Management]]''“ . <ref name="NewYorker2018">{{Наведен нестручен часопис|access-date=5 May 2019}}</ref> Неговото апсење во 2008 година и последователната смрт по единаесет месеци во полициски притвор предизвикало меѓународно внимание и официјални и неофицијални истраги за наводи за измама, кражба и кршење на [[Човекови права во Русија|човековите права]] во Русија. <ref name="BBC">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8372894.stm|title=Russia 'is now a criminal state', says Bill Browder|date=23 November 2009|access-date=27 December 2009|publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Red Notice: How I Became Putin's No. 1 Enemy|last=Browder|first=Bill|publisher=Transworld Digital|year=2015|isbn=978-0593072950}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2014/11/20/i-quaderni-del-carcere-di-chi-sfido-lo-zar-putin53.html|title=I quaderni del carcere di chi sfidò lo zar Putin|last=Nicola Lombardozzi|date=20 November 2014|work=[[la Repubblica]]|page=53|language=it}}</ref> Неговото посмртно судење било прво од таков вид во [[Русија|Руската Федерација]]. Магнитски тврдел дека имало кражба од големи размери од руската држава, санкционирана и извршена од руски службеници. Тој бил уапсен и на крајот починал во затвор седум дена пред истекот на едногодишната казна во која можел законски да биде притворен без судење. <ref name="autopsy">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/6608505/Russia-refuses-autopsy-for-anti-corruption-lawyer.html|title=Russia refuses autopsy for anti-corruption lawyer|last=Aldrick, Philip|date=19 November 2009|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=27 December 2009|location=London}}</ref> <ref>{{Наведување|title=Inside the Largest Tax Fraud Case in Russian History|date=22 March 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=x2Gl_M0IHkU|archiveurl=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211215/x2Gl_M0IHkU|archivedate=2021-12-15|language=en|access-date=2021-03-23}}</ref> Вкупно, Магнитски отслужил 358 дена во московскиот затвор [[Бутирка (затвор)|Бутирка]]. Тој развил жолчни камења, панкреатитис и затнат жолчен меур, а му била одбиена и медицинска нега. Советот за човекови права формиран од [[Московски кремљ|Кремљ]] открил дека бил физички нападнат кратко пред неговата смрт. <ref name="WashingtonPost2011">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/20/AR2011012003237.html?nav=emailpage|title=UN-appointed Human Rights Experts to Probe Death of Russian Lawyer Magnitsky|last=Kathy Lally|date=20 January 2011|work=[[The Washington Post]]|access-date=27 February 2011}}</ref> <ref name="RussiaDroppedInquiry2013">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-drops-inquiry-into-death-of-sergei-magnitsky-8541205.html|title=Russia drops inquiry into death of Sergei Magnitsky|last=Walker|first=Shaun|date=19 March 2013|access-date=5 April 2013|location=Moscow}}</ref> Неговиот случај станал меѓународно познат. <ref name="Sunday">{{Наведени вести|title=Dying in Agony: His Reward for Solving a $230 Million Fraud|date=14 November 2010|work=[[The Sunday Times]]}}</ref> [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот на Соединетите Американски Држави]] и претседателот [[Барак Обама]] го донеле Законот за Магнитски кон крајот на 2012 година, со што им забраниле на руските функционери за кои се верува дека се вмешани во смртта на Магнитски да влезат во Соединетите Американски Држави или да го користат нивниот банкарски систем. Како одговор на тоа, Русија го осудила Законот и тврдела дека Магнитски е виновен за злосторства. <ref name="WashingtonPostAp2013">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/investigations/piercing-the-secrecy-of-offshore-tax-havens/2013/04/06/1551806c-7d50-11e2-a044-676856536b40_story.html|title=Piercing the secrecy of offshore tax havens|last=Higham|first=Scott|date=6 April 2013|work=Washington Post|last2=Hudson|first2=Michael|last3=Guevara|first3=Marina Walker|author-link=Scott Higham|author-link2=Michael Hudson (reporter)}}</ref> Речиси десетина други земји, како и [[Европска Унија|Европската Унија]], последователно го спровеле или разгледале законодавството за Магнитски. На почетокот на јануари 2013 година, „ ''Фајненшл тајмс“'' напишал дека „случајот Магнитски е скандалозен, добро документиран и ја опфаќа темната страна на [[Путинизам|путинизмот]]“. <ref name="FT">{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/e18677dc-54d8-11e2-a628-00144feab49a|title=A Magnitsky law for Europe|date=3 January 2013|work=[[The Financial Times]]|access-date=5 January 2013}}</ref> == Позадина == Магнитски бил ревизор во [[Москва|московската]] адвокатска фирма „Фајерстоун Данкан“, работејќи за нејзиниот сопственик, Џејмисон Фајерстоун. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.firestone-duncan.com/|title=FDS Law: Home|archive-url=https://web.archive.org/web/20170515225200/http://www.firestone-duncan.com/|archive-date=15 May 2017}}</ref> Тој работел со клиентот на „Фајерстоун Данкан“ , „Хермитаж Капитал Менаџмент“, фирма за инвестициско советување обвинета за [[даночно затајување]] и [[даночна измама]] од страна на руското Министерство за внатрешни работи. <ref name="Row">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8367143.stm|title=Row over Russian lawyer jail death|last=Eke, Steven|date=18 November 2009|access-date=27 December 2009|publisher=BBC}}</ref> Во текот на годините од своето работење, „Ермитаж“, во неколку наврати, доставувал информации до печатот за корпоративното и владиното лошо работење и корупција во државните руски претпријатија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/07/24/world/europe/24kremlin.html?hp=&pagewanted=all|title=An Investment Gets Trapped in Kremlin's Vise|last=Levy|first=Clifford J.|date=24 July 2008|work=[[New York Times]]|access-date=22 January 2010}}</ref> Коосновачот на компанијата „Ермитаж“, Американецот Бил Браудер, бил протеран од Русија во ноември 2005 година како наводна национална закана; Браудер пристигнал во Москва, му било кажано дека неговата виза е поништена и бил депортиран следниот ден. Браудер изјавил дека претставува закана само „''за корумпираните политичари и бирократи''“ во Русија и верувал дека е отстранет за да ја остави својата компанија отворена за експлоатација. Поттикнат од генералот на [[ФСБ]] Виктор Воронин {{Efn|Виктор Воронин ({{langx|ru|Виктор Воронин}}) го раководел одделот „К“ на Службата за економска безбедност (СЕБ) на ФСБ (контраразузнавање во кредитната и финансиската сфера) од 2006 до јуни 2016 година..<ref name=NewTimes27062016>{{cite news |last=Канев |first=Сергей (Kanev, Sergey) |url=https://newtimes.ru/articles/detail/113546 |title=Большая чистка: В главном институте путинского режима началась большая чистка: из центрального аппарата ФСБ отправили в отставку несколько генералов, которые до этого считались неприкасаемыми, а на некоторых чекистов рангом пониже заведены уголовные дела. Источники на Лубянке утверждают: самое «вкусное» управление ФСБ — Службу экономической безопасности — берет под контроль «сечинский спецназ». The New Times изучал внутривидовую борьбу чекистских кланов |trans-title=Big Cleaning: A major purge has begun in the main institution of the Putin regime: several generals who had previously been considered untouchables were dismissed from the central apparatus of the FSB, and criminal cases were opened against some Chekists of a lower rank. Sources in the Lubyanka claim that the most "tasty" department of the FSB - the Economic Security Service - is taking control of the "Sechin special forces". The New Times studied the intraspecific struggle of the Chekist clans |language=ru |work=[[The New Times (magazine)|«Новые Времена»]] (NewTimes.ru) |date=27 June 2016 |access-date=24 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181108023250/https://newtimes.ru/articles/detail/113546 |archive-date=8 November 2018}}</ref> Voronin nearly lost his job after former "K" department SEB FSB ({{langx|ru|Службы экономической безопасности ФСБ}}) agent Alexy Yurievich Artamonov ({{langx|ru|Алексей Юрьевич Артамонов}}) defected to the United States in 2008.<ref name=NewTimes27062016/> In the jargon of Chekists, personnel in Directorate "K" often are referred to as "kashniki" ({{langx|ru|«кашники»}}).<ref name=NewTimes27062016/> In addition to the "K" department, the structure of the FSB SEB includes the "T" department (counterintelligence in transport), the "P" department (counterintelligence at industrial enterprises), and other tasks of the SEB FSB including the fight against counterfeiters, drug trafficking, illegal sale of explosives and poisonous substances.<ref name=NewTimes27062016/> Employees of the department have a very large number of agents among bankers, swindlers and drug addicts.<ref name=NewTimes27062016/> In addition to FSB IDs, SEB FSB agents use police "crusts" and cover passports in other people's names.<ref name=NewTimes27062016/> After Voronin left his post in 2016, Ivan Ivanovich Tkachev ({{langx|ru|Иван Иванович Ткачёв}}; born 1970) headed the "K" Directorate.<ref name=TheBell31072019>{{cite news |last1=Стогней |first1=Анастасия (Stogney, Anastasia) |last2=Малкова |first2=Ирина (Malkova, Irina) |url=https://thebell.io/kommercheskie-rebyata-kak-fsb-kryshuet-rossijskie-banki |title=«Коммерческие ребята»: как ФСБ крышует российские банки |trans-title="Commercial Guys": How the FSB Protects Russian Banks |language=ru |work=[[:ru:The Bell|The Bell]] (thebell.io) |date=31 July 2019 |access-date=24 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924204650/https://thebell.io/kommercheskie-rebyata-kak-fsb-kryshuet-rossijskie-banki |archive-date=24 September 2024}}</ref>}} по Александар Кувалдин ( {{Langx|ru|Александр Кувалдин}}), кој бил оперативец на Дирекцијата „К“ на СЕБ на ФСБ, ги изнел своите наоди во извештај до Воронин, препорачувајќи го кривичното гонење на Сергеј Магнитски од фондот „Ермитаж Капитал“, Воронин ја додал својата резолуција за извештајот и ја испратил до московската полициска управа, која покренала кривична постапка против Магнитски. На [[4 јуни]] [[2007]] година, канцеларијата на „Ермитаж“ во [[Москва]] била претресена од околу 20 службеници на Министерството за внатрешни работи. Канцелариите на „Фајерстоун Данкан“ исто така биле претресени. Службениците имале налог за претрес во кој се тврди дека „Камаја“, компанија управувана од „Ермитаж“, ги преплатила своите даноци. Ова било многу нерегуларно, бидејќи руските даночни власти штотуку писмено потврдиле дека оваа компанија го преплатила својот данок. Во двата случаи, налозите за претрес дозволувале заплена на материјали поврзани единствено со „Камаја“. Но, во двата случаи, службениците незаконски ги заплениле сите корпоративни, даночни документи и печати за секоја компанија што платила голема количина руски даноци, вклучувајќи документи и печати за многу од руските компании на „Ермитаж“. <ref name="SundayTimes">{{Наведени вести|url=http://www.justiceforsergei.com/download.php?id=16.|title=Dying in agony: his reward for solving a $230 million fraud|last=Margarette Driscoll|date=14 November 2010|work=[[The Sunday Times]]|access-date=28 February 2011}}</ref> Во октомври 2007 година, Браудер добил вест дека една од фирмите што се одржуваат во Москва има судење против неа за наводен неплатен долг од стотици милиони долари. Според Браудер, ова било прв пат да чуе за овој судски случај и не ги познавал адвокатите што ја застапувале неговата компанија на суд. Магнитски бил назначен да го истражи случајот. == Разоткривање на скандалот == Во својата истрага, ревизорот Магнитски дошол до верување дека полицијата ги дала материјалите земени за време на полициските претреси на организирани криминалци, кои ги искористиле за да преземат три руски компании на Ермитаж и кои лажно вратиле 230 милиони долари (140 милиони фунти) од даноците претходно платени од Ермитаж. Тој исто така тврдел дека полицијата го обвинила Ермитаж за даночно затајување единствено за да ги оправда полициските претреси, за да можат да ги земат материјалите потребни за да ги киднапираат компаниите на Ермитаж и да ја извршат измамата со враќање на данок. Сведочењето на Магнитски ја имплицирало полиција, судство, даночни службеници, банкари и [[Руска мафија|руската мафија]]. И покрај првичното отфрлање на неговите тврдења, основното тврдење на Магнитски дека Ермитаж не извршил измама - туку бил жртва на неа - на крајот било потврдено. Раководител се изјаснил за виновен во случајот за „''измама преку претходен договор''“, иако раководителот тврдел дека полицијата не била дел од планот. <ref name="Telegraph">{{Наведени вести|title=Who was Sergei Magnitsky?|last=Aldrick|first=Philip|date=21 January 2011|work=The Telegraph}}</ref> Сепак, пред тоа, Магнитски станал предмет на истрага од страна на еден од полицајците против кои сведочел како вмешан во измамата. Според Браудер, Магнитски бил „''човекот на кого се обраќаат''“ во [[Москва]] за судови, даноци, казни, сè што има врска со граѓанското право“. Според истрагата на Магнитски, документите што ги одзела руската полиција во јуни 2007 година биле искористени за фалсификување на промена на сопственоста на Ермитаж. Крадците ги употребиле фалсификуваните договори за да тврдат дека Ермитаж должи 1 милијарда долари (~ 1,45 милионие долари) во 2024) на фиктивни компании. Без да биде познато на „Ермитаж“, тие тврдења подоцна биле потврдени од судиите. Во секој случај, адвокатите ангажирани од крадците да го претставуваат „Ермитаж“ се изјасниле за виновни во име на компанијата и се согласиле со тврдењата, со што добиле казни за долгови што не постоеле; сето тоа додека службениците на „Ермитаж“ не биле свесни за овие судски постапки. Новиот сопственик, со седиште во [[Татарстан]], се покажало дека е Виктор Маркелов, осуден убиец ослободен две години по издржувањето на казната. Лажниот долг на компанијата бил искористен за да се прикажат компаниите како непрофитабилни, со цел да се оправда враќањето на данок од 230 милиони долари што компаниите ги платиле кога биле под контрола на „Ермитаж“. Повратот на данокот било извршено на [[Бадник]] 2007 година и претставувало најголемо враќање на данок во руската економска историја. Ермитаж контактирал со руската влада со наодите од својата истрага. Парите, кои не биле на Ермитаж, ѝ припаѓале на руската држава. Наместо да покренат постапка против полицијата и крадците, руските власти отвориле кривична постапка против Магнитски. == Старателство и смрт == [[Податотека:Sergei_Magnitsky_(grave).jpg|мини|282x282пкс|Гробот на Магнитски на гробиштата Преображенски, Москва.]] Магнитски бил уапсен и затворен во затворот Бутирка во Москва во ноември 2008 година, откако бил обвинет за договарање со Ермитаж. Задржан 11 месеци без судење, како што објавил ''„Телеграф“'', тој бил „одбиен од посети од неговото семејство“ и „присилен во сè полоши ќелии“. Тој развил жолчни камења, панкреатит и калкулозен холециститис, за што му бил даден несоодветен медицински третман за време на неговото затворање. Операција била наредена во јуни, но никогаш не била извршена; шефот на притворниот центар Иван П. Прокопенко подоцна изјавил дека „...''не го сметал Магнитски за болен... Затворениците често се обидуваат да се претстават како болни со цел да добијат подобри услови''“. <ref name="scathing">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2009/12/29/world/europe/29russia.html|title=Scathing Report Issued on Russian Lawyer's Death|last=Barry|first=Ellen|date=28 December 2009|work=[[The New York Times]]|access-date=23 January 2010}}</ref> На 16 ноември 2009 година, осум дена пред да мора да биде ослободен доколку не биде изведен на суд, Магнитски починал. Затворските службеници прво ја припишале неговата смрт на „руптура на абдоминалната мембрана“, а подоцна на [[срцев удар]]. Новинарите дознале дека Магнитски се жалел на влошување на болките во стомакот пет дена пред неговата смрт и дека до 15-ти повраќал на секои три часа и имал видливо отечен стомак. На денот на неговата смрт, затворскиот лекар, верувајќи дека Магнитски имал хронична болест, го испратил со брза помош, а подоцна и го префрлил во медицинското одделение на затворот „Матроскаја Тишина“, кое било опремено да му помогне. <ref name="independent">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/incoming/sergei-magnitsky-the-final-insult-russia-continues-to-desecrate-the-memory-of-the-whistleblower-9057334.html|title=Sergei Magnitsky - the final insult: Russia continues to 'desecrate the memory' of the whistleblower lawyer|last=Milmo|first=Cahal|date=14 January 2014|work=[[The Independent]]|access-date=30 November 2015}}</ref> Но, хирургот таму - кој го опишал Магнитски како „''возбуден, обидувајќи се да се скрие и велејќи дека луѓето се обидуваат да го убијат''“ - му препишал само лек против болки и го оставил да добие психијатриска проценка. Магнитски бил пронајден мртов во неговата ќелија малку повеќе од два часа подоцна. Според Људмила Алексеева, лидерка на [[Московска Хелсиншка група|Московската Хелсиншка група]], Магнитски починал од тепање и мачење од страна на неколку службеници на руското Министерство за внатрешни работи. Во официјалниот смртоносен лист било наведено „затворена повреда на черепот“ како причина за смртта (покрај другите споменати погоре), а обдукцијата покажала бројни модринки и рани на нозете и рацете на Магнитски. Друга обдукција од 2011 година ја прикажала смртта како предизвикана од „трауматска примена на тап тврд предмет (предмети)“, што е потврдено со „абразии, екхимоми, изливи на крв во меките ткива“. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://russian-untouchables.com/docs/Nekrasov%20Lies%20Presentaion%20June%20(ENG)%20NEW%20JUNE%202016%20v%202.pdf|title=Lies of Nekrasov-Piraya anti-Magnitsky "Documentary"}}</ref> Новинарот Овен Метјуз го опишал страдањето на Магнитски во московскиот затвор Бутирка на лседниот начин:<blockquote>Според тажниот затворски дневник на [Магнитски], истражителите постојано се обидувале да го убедат да сведочи против Ермитаж и да ги отфрли обвинувањата против полицијата и даночните власти. Кога Магнитски одбил, бил преместен во сè полоши делови од затворот, и на крајот му бил одбиен медицински третман што можел да му го спаси животот. <ref>{{Наведени вести|title=There's something rotten in the state of Russia|last=Owen Matthews|date=9 January 2010|work=[[The Spectator]]}}</ref></blockquote> == Последици и официјални истраги == Независно истражно тело, Московската комисија за јавен надзор, во декември 2009 година посочило дека врз Магнитски бил извршен „''психолошки и физички притисок''“. <ref name="TelegraphAldrick09">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/6901221/Sergei-Magnitsky-independent-investigation-into-death-of-lawyer-slams-Russia.html|title=Sergei Magnitsky: independent investigation into death of lawyer slams Russia|last=Aldrick|first=Philip|date=28 December 2009|work=Telegraph|location=London}}</ref> Една од комесарите изјавила дека иако првично верувала дека неговата смрт се должи на лекарска небрежност, таа развила „''застрашувачко чувство дека не станува збор за небрежност, туку дека до одреден степен е ужасно, да се каже, убиство со умисла''“. Во ноември 2009 година, рускиот претседател [[Дмитриј Медведев]] наредил официјална истрага. <ref name="medjd">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8376789.stm|title=Medvedev orders investigation of Magnitsky jail death|date=24 November 2009|access-date=27 December 2009|publisher=BBC}}</ref> Руските власти не ја завршиле сопствената истрага до декември 2009 година, но 20 високи затворски службеници веќе биле отпуштени како резултат на случајот. Во декември 2009 година, во два одделни декрети, Медведев го отпуштил Александар Пискунов, заменик-началник на Федералната казнено-поправна служба, и потпишал закон со кој се забранува затворање на лица осомничени за даночни кривични дела. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/SB126208865155908863|title=Russia Bans Jailing of Tax Offenders Following Lawyer's Death|date=29 December 2009|work=[[Wall Street Journal]]|access-date=23 January 2010}}</ref> Се верува дека смртта на Магнитски е поврзана и со отпуштањето на генерал-мајор Анатолиј Михалкин, поранешен началник на московската дивизија на одделот за даночни кривични дела на Министерството за внатрешни работи. <ref>{{Наведени вести|url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6957931.ece|title=Kremlin sacking linked to Sergei Magnitsky case|last=Mortished|first=Carl|date=16 December 2009|work=[[The Times]]|access-date=23 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611163727/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6957931.ece|archive-date=11 June 2011|location=London}}</ref> Михалкин бил меѓу оние обвинети од Магнитски за учество во измама. Телевизијата „Опалеск“ објавила видео на 8 февруари 2010 година, во кое основачот на „Хермитаж капитал менаџмент“, Бил Браудер, открил детали за маките на Сергеј Магнитски за време на неговите 11 месеци во притвор. <ref name="opalesquetv">{{Наведени вести|url=http://www.opalesque.tv/youtube/William_Browder_Bill_Browder/1|title=Opalesque BACKSTAGE Video - Bill Browder: Sergey Magnitsky case reveals Russia's ugliest face|date=8 February 2010|access-date=8 February 2010}}</ref> На 25 јуни 2010 година, радио станицата „Ехо на Москва“ објавила дека ''Одделот за сопствена безбедност'' на руското Министерство за внатрешни работи започнал истраги против потполковникот Артјом Кузнецов, кој е обвинет за неправилно затворање на Магнитски. Истрагата била одговор на жалбата на „Хермитаж капитал менаџмент“ и [[Државен секретар на Соединетите Американски Држави|државната секретарка на Соединетите Американски Држави,]] [[Хилари Клинтон]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.echo.msk.ru/news/690716-echo.html|title=Департамент собственной безопасности МВД проводит проверку в отношении подполковника милиции Артема Кузнецова, который отдал приказ об аресте юриста Сергея Магницкого.|date=25 June 2010|work=[[Echo of Moscow]]}}</ref> Во февруари 2011 година, истрагата, која сè уште не идентификувала осомничени, била продолжена до мај. Во ноември 2010 година, Магнитски добил постхумна награда од [[Транспаренси Интернешнл]] за интегритет. Магнитски, според одборот за доделување на наградите, „''верувал во владеењето на правото и умрел за својата верба''“. Филм снимен за да го истакне прогонот на Магнитски е прикажан на американскиот Конгрес и на британскиот, канадскиот, германскиот, полскиот и европскиот парламент. Во јули 2011 година, Истражниот комитет на Русија првично признал дека Магнитски починал затоа што затворските власти ја ограничиле медицинската грижа за него. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2011/07/05/world/europe/05moscow.html|title=Poor Medical Care Led to Lawyer Magnitsky's Death, Russia Admits|last=Barry|first=Ellen|date=4 July 2011|work=The New York Times}}</ref> Руските власти, исто така, отвориле кривични случаи против двајцата лекари кои го лекувале; д-р Дмитриј Кратов, главен медицински службеник во затворот Бутирскаја, и д-р Лариса Литвинова, која го водела третманот на Магнитски кон крајот. Д-р Кратов бил деградиран набргу по смртта на Магнитски и бил обвинет за убиство од небрежност и се соочувал со пет години затвор. Д-р Литвинова се соочила со до три години затвор доколку биде осудена за предизвикување смрт преку професионална небрежност. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2011/07/19/world/europe/19russia.html|title=Prison Doctors Charged in Russian Lawyer Magnitsky's Death|last=Barry|first=Ellen|date=18 July 2011|work=The New York Times}}</ref> Независна комисија за надзор на затворите објавила дека затворските лекари биле притиснати од истражителите да одбијат третман, а д-р Литвинова ѝ открила на Комисијата за јавен надзор дека се обидува да добие одобрение за третман на Магнитски. Сепак, истражителите кои ја истражуваат смртта на Магнитски го ослободиле Олег Ф. Силченко, кој ја надгледувал истрагата за Магнитски, од какво било кривично дело. Обвиненијата за професионална небрежност против д-р Литвинова биле отфрлени поради проблеми со застарувањето. <ref name="NYT4812">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/04/09/world/europe/russia-drops-charges-against-doctor-in-jail-death.html|title=In Russia, Charges Are Dropped in Jail Death|last=Michael Schwirtz|date=8 April 2012|work=The New York Times|access-date=25 December 2012}}</ref> На 23 декември 2012 година, како што судењето се приближувало кон крајот, обвинителот што го водел судењето против д-р Кратов одеднаш го сменил правецот и побарал ослободителна пресуда, наведувајќи дека нема директна врска помеѓу постапките на Кратов и смртта на Магнитски. <ref name="NYT122312">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/12/25/world/europe/russian-prosecutor-seeks-acquittal-in-magnitskys-death.html|title=Russian Prosecutor Seeks Acquittal in Lawyer's Death|last=David M. Herszenhorn|date=24 December 2012|work=The New York Times|access-date=25 December 2012}}</ref> На 28 декември 2012 година, судот во Тверскиот регион го прогласил Кратов за невин за небрежност што ја предизвикала смртта на Магнитски, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bigstory.ap.org/article/verdict-expected-magnitskys-jail-death-case|title=OFFICIAL ACQUITTED IN MAGNITSKY'S JAIL DEATH CASE|publisher=AP|archive-url=https://web.archive.org/web/20130103155209/http://bigstory.ap.org/article/verdict-expected-magnitskys-jail-death-case|archive-date=3 January 2013|accessdate=28 December 2012}}</ref> со што се исполнило барањето на обвинителството. <ref>{{Наведени вести|url=http://newsru.com/russia/28dec2012/krat.html|title=Суд оправдал единственного обвиняемого в смерти Магнитского|date=28 December 2012|work=[[NEWSru]]}}</ref> Во 2012 година, Павел Карпов, поранешен службеник во руското Министерство за внатрешни работи, обвинет од Магнитски и Браудер дека е главен корисник на даночната измама, поднел тужба за клевета во Лондон. Карпов го изгубил случајот и му било наредено да плати над 800.000 фунти на „Хермитаж Капитал Менаџмент“. Во 2016 година, Карпов бил дополнително осуден на три месеци затвор за „непочитување на судот“ поради неплаќање на трошоците за тужбата за клевета. Од септември 2016 година, над 660.000 фунти од таа сума останале неплатени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lawandorderinrussia.org/2016/3118/|title=Law and Order in Russia|work=lawandorderinrussia.org|accessdate=5 September 2016}}</ref> Во февруари 2012 година, руската полиција ја објавила својата намера повторно да поднесе обвиненија за даночно затајување против Магнитски за втор период на судење. Како што било истакнато во печатот, ова било првото посмртно судење во Русија. Браудер, кој живеел во [[Лондон]], бил исто така суден во отсуство. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/02/08/world/europe/russia-to-retry-sergei-magnitsky-posthumously.html|title=Russia Plans to Retry Dead Lawyer in Tax Case|last=KRAMER|first=Andrew|date=7 February 2012|work=New York Times|access-date=31 May 2012}}</ref> На 11 јули 2013 година, суд во Москва го прогласил Магнитски за виновен за даночно затајување на посмртното судење. Судот, исто така, го прогласил Браудер, поранешен клиент на Магнитски и британски инвеститор роден во САД, за виновен за избегнување на околу 17 милиони долари даноци. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bigstory.ap.org/article/dead-russian-lawyer-magnitsky-found-guilty|title=Dead Russian lawyer Magnitsky found guilty|publisher=AP|archive-url=https://web.archive.org/web/20130714160622/http://bigstory.ap.org/article/dead-russian-lawyer-magnitsky-found-guilty|archive-date=14 July 2013|accessdate=11 July 2013}}</ref> Во 2012 година, Проектот за известување за организиран криминал и корупција, мрежа од истражни центри со седиште во [[Сараево]], успешно ги проследил дел од исчезнатите руски средства до компанија во сопственост на Денис Кацив, син на Пјотр Кацив. <ref name="OCCRP">{{Наведени вести|url=https://www.reportingproject.net/proxy/en/following-the-magnitsky-money|title=Following the Magnitsky Money|date=5 August 2012|work=www.reportingproject.net|access-date=5 August 2012}}</ref> Парите биле инвестирани во фирма за недвижности која купувала станови на Волстрит во [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Министерството за правда на САД поднло налог за заплена за да ги врати становите во септември 2013 година. <ref name="OCCRP2">{{Наведени вести|url=https://www.occrp.org/en/investigations/2138-us-authorities-look-to-seize-magnitsky-linked-assets-88735961|title=US Authorities Look to Seize Magnitsky Linked Assets|date=11 September 2013|work=[[Organized Crime and Corruption Reporting Project]]|access-date=15 September 2013}}</ref> Во 2013 година, [[Меѓународен конзорциум на истражувачки новинари|Меѓународниот конзорциум на истражувачки новинари]] (МКИН), непрофитна новинска организација со седиште [[Вашингтон|во Вашингтон]], добила евиденција за компании и фондови создадени од две офшор компании. Тие вклучувале информации за најмалку 23 компании поврзани со наводна даночна измама од 230 милиони долари во Русија, случај што го истражувал Сергеј Магнитски. Истрагата на МКИН, исто така, открила дека сопругот на еден од руските даночни службеници депонирал милиони на сметка во швајцарска банка отворена од една од офшор компаниите. Во 2016 година, во Русија била завршена голема кривична истрага во која биле вмешани јавни службеници од даночните, безбедносните и царинските агенции во големи модели на измама со ДДВ, многу слични на оние кои биле користени во измамата против „Хермитаж Капитал“, а со истите високи службеници кои обезбедувале [[заштитен рекет]] ({{Langx|ru|Крыша}}, „заштита“) во двата случаи. Неколку офицери со низок ранг биле осудени во случајот, но ниту еден офицер од среден или висок ранг не бил обвинет, и покрај вкупните загуби за буџетот што надминале 20 милијарди рубли. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.novayagazeta.ru/inquests/72239.html|title=Наперсники отката|work=Новая Газета|accessdate=19 March 2016}}</ref> Откако односите со Европската Унија се влошиле по [[Руско-украинска војна|2014 година]], верзијата што официјално се промовирала во Русија е дека „Ермитаж Капитал“ на Бил Браудер е одговорна за даночна измама и дека Магнитски починал како резултат на неговата завера во која е вклучен [[Алексеј Навални]], што било истакнато во „истражувачкиот“ филм од 2016 година од Андреј Некрасов. И сопругата и мајката на Магнитски, чии манипулирани цитати биле користени во филмот, напишале протестно писмо во кое го критикуваат филмот за пристрасност и манипулации. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.the-american-interest.com/2016/06/14/russias-big-lie/|title=Russia's Big Lie|last=Orlova|first=Karina|date=14 June 2016|work=The American Interest|accessdate=15 June 2016}}</ref> На 21 март 2017 година, адвокатот на семејството Магнитски, Николај Горохов, паднал или бил фрлен од 4-ти кат од неговата станбена зграда во Москва. Тешко повреден, бил однесен во болница со хеликоптер. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-39347461|title=Magnitsky lawyer injured after 'falling' from building near Moscow|date=21 March 2017|access-date=21 March 2017|publisher=BBC News}}</ref> == Меѓународни реакции == Кон крајот на 2010 година, меѓународното внимание кон ова прашање се интензивирало, при што [[Европски парламент|Европскиот парламент]] побарал на 60 функционери за кои се верува дека се поврзани со смртта на Магнитски да им се забрани влез во [[Европска Унија|Европската Унија]], а [[Парламент на Канада|Парламентот на Канада]] одлучил да им одбие визи и да ги замрзне канадските средства на наводно вмешани функционери. Парламентот на ЕУ, исто така, ги повикал членовите да ги замрзнат средствата на службениците, додека слични мерки биле во фаза на разгледување во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/12/16/AR2010121602317.html|title=EU backs freeze on Russian assets for prison death|last=Charlton|first=Angela|date=16 December 2010|work=The Washington Post|access-date=16 December 2010}}</ref> <ref name="Bloomberg">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/2010-12-16/eu-parliament-urges-visa-ban-over-russia-lawyer-death-update1-.html|title=EU Parliament Urges Visa Ban Over Russia Lawyer Death|last=Meyer|first=Henry|date=16 December 2010|work=Bloomberg|access-date=16 December 2010|last2=Jonathan Stearns}}</ref> Во октомври 2010 година, американскиот сенатор [[Џон Мекејн]] станал коспонзор на [[Закон за правда за Сергеј Магнитски|Законот за правда за Сергеј Магнитски]], со кој ќе се забрани влез во САД на 60 лица именувани во судски документи поврзани со случајот Магнитски. Мекејн изјавил дека законот ќе помогне да се „''пронајдат одговорните за смртта на овој руски патриот, да се направат нивните имиња познати за целиот свет, а потоа да се повикаат на одговорност за нивните злосторства''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.newsweek.com/2010/10/15/russian-criminals-and-magnitsky.html|title=Breaking the Law; Why Russia fetes its criminals|last=Matthews|first=Owen|date=25 October 2010|work=[[Newsweek]]|access-date=27 February 2011}}</ref> Законот се смета за аналоген на Законот за странски коруптивни практики од 1977 година во преседанот што се надева дека ќе го создаде. <ref>{{Наведени вести|title=Crackdown on Kleptocrats|last=Matthews|first=Owen|date=4 December 2010|work=[[The Spectator]]}}</ref> Во јули 2011 година, САД изјавиле дека на десетици руски службеници им е забранет влез во Соединетите Американски Држави поради нивна вмешаност во смртта на Магнитски. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2011/07/27/world/europe/27russia.html|title=U.S. Bars Russian Officials Linked to 2009 Magnitsky Death|last=Kramer|first=Andrew E.|date=26 July 2011|work=The New York Times}}</ref> Руското Министерство за надворешни работи ја опишало канадската резолуција како „''обид за притисок врз истражителите и мешање во внатрешните работи на друга држава''“, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/12/14/AR2010121407342.html|title=Legal proceedings test whether Russia will move closer to West|last=Lally|first=Kathy|date=15 December 2010|work=Washington Post|access-date=16 December 2010}}</ref> додека во ноемвриската изјава, шефот на меѓународниот комитет на [[Државна дума|Државната дума,]] Константин Косачов, ги критикувал заклучоците на [[Европски парламент|Европскиот парламент]], посочувајќи дека санкциите го кршат принципот на „презумпција на невиност“ и треба да почекаат одлуката на рускиот суд. ''Блумберг'' во декември објавил дека, според сторијата на ''Интерфакс'', Русија ќе преземе „''идентични мерки“ доколку се воведе забрана од Европската Унија''. Кон средината на декември, Европскиот парламент ја усвоил резолуцијата со која се дозволува земјите-членки да им забранат влез на функционерите и да им се заплени имотот. <ref name="TelegraphTough">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/globalbusiness/8207690/Sergei-Magnitsky-European-Parliament-recommends-tough-sanctions-on-Russian-officials.html|title=Sergei MagnitskyL European Parliament Recommends Tough Sanctions on Russian Officials|last=Osborn|first=Andrew|date=16 December 2010|work=The Telegraph|access-date=22 February 2011|location=London}}</ref> Во јануари 2011 година, специјалниот известувач на Обединетите нации за [[мачење]] , Хуан Е. Мендез, отворил истрага за третманот и смртта на Магнитски. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/8272605/UN-opens-investigation-into-Magnitsky-torture-claims.html|title=UN Opens Investigation into Magnitsky's Torture Claims|last=Aldrick|first=Philip|date=21 January 2011|work=The Telegraph|access-date=22 February 2011|location=London}}</ref> Во ноември 2011 година, во музејот „Чекпоинт Чарли“ во [[Берлин]] била отворена постојана изложба со наслов „Сергеј Магнитски – сведок за правдата и демократијата во Русија“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://intransit.blogs.nytimes.com/2011/11/28/berlin-exhibit-explores-magnitsky-case/|title=Berlin Exhibit Explores Magnitsky Case|date=28 November 2011}}</ref> Во декември 2012 година, Соединетите Американски Држави го донеле Законот Магнитски, закон наречен „Закон за Русија и Молдавија за поништување на Џексон-Ваник и за одговорност на Сергеј Магнитски за владеење на правото од 2012 година“, кој, меѓу другото, го овластил претседателот да санкционира лица одговорни за кршење на човековите права во Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2012/12/14/statement-press-secretary-hr-6156|title=Statement by the Press Secretary on H.R. 6156|date=14 December 2012|work=Obama White House Archives|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716072712/https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2012/12/14/statement-press-secretary-hr-6156|archive-date=16 July 2017|accessdate=6 May 2017}}</ref> Слични акти биле разгледувани и во британскиот парламент <ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/news/britain/21568415-scandal-exposes-delicacy-britains-relationship-russia-ballets-russes|title=Ballets Russes|date=15 December 2012|work=[[The Economist]]|access-date=5 January 2013}}</ref> и ирскиот Дејл. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2013/04/26/world/europe/russia-using-adoption-leverage-in-ireland.html|title=Russia Using Adoption Leverage in Ireland|last=Kramer|first=Andrew E.|date=25 April 2013|work=[[The New York Times]]|access-date=26 April 2013}}</ref> Во декември 2012 година, [[Државна дума|рускиот парламент]] го усвоил Законот на Дима Јаковлев <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://english.ruvr.ru/2012_12_26/Russian-senators-to-back-Dima-Yakovlev-bill/|title=Russian-senators back Dima Yakovlev bill|last=Lyakhov, Korotun|first=Alexei, Lada|publisher=Voice of Russia|archive-url=https://web.archive.org/web/20130326013639/http://english.ruvr.ru/2012_12_26/Russian-senators-to-back-Dima-Yakovlev-bill/|archive-date=26 March 2013|accessdate=28 December 2012}}</ref>, кој бил широко оценет од медиумите, вклучително и руските медиуми, како одмазда за законот Магнитски. Рускиот закон, потпишан од Путин на 28 декември 2012 година, <ref name="Putin signs bill">{{Наведена мрежна страница|url=http://bigstory.ap.org/article/president-vladimir-putin-signs-bill-banning-americans-adopting-russian-children|title=Putin signs anti-US adoptions bill|last=Heintz|first=Jim|date=28 December 2012|publisher=[[Associated Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121231163436/http://bigstory.ap.org/article/president-vladimir-putin-signs-bill-banning-americans-adopting-russian-children|archive-date=31 December 2012|accessdate=28 December 2012}}</ref> им забранил, меѓу другото, на Американците да посвојуваат руски деца. На состаноците на [[Светски економски форум|Светскиот економски форум]] во 2013 година, прашањето се појавило на највисоко ниво, а [[Ројтерс]] објавил дека пред [[Дмитриј Медведев|Медведев]] да го одржи својот воведен говор, околу 78 проценти од испитаниците кои гласале во публика преполна со стотици западни раководители и политичари се согласиле дека најголемиот проблем на Русија е слабата влада и корпоративното управување. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/davos-russia-magnitsky-idUKL6N0AT79L20130125|title=Russian tycoons concerned as Magnitsky fallout spreads|date=25 January 2013|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305204105/http://uk.reuters.com/article/davos-russia-magnitsky-idUKL6N0AT79L20130125|archive-date=5 March 2016}}</ref> На 1 октомври 2015 година, Сергеј Магнитски постхумно бил награден со „Почесно споменување“ на церемонијата за доделување на наградата „Алард“ за меѓународен интегритет. Семејството Магнитски присуствувало на церемонијата и одговорило: „Сергеј би бил толку горд и понизен од оваа номинација. Тој секогаш се стремел да го живее својот живот на најдобар можен начин, со чесност и интегритет. Шест години по неговата прерана и срцепарателна смрт, токму ваквите награди го одржуваат жив споменот на Сергеј. Номинацијата за наградата „Алард“ им дава на целото негово семејство огромно чувство на гордост и уште еднаш потврдува дека неговиот живот не бил жртвуван залудно. Целото наше семејство е неизмерно благодарно за вниманието што оваа награда ќе го посвети на глобалната кампања за правда на Магнитски, која произлезе од нашата трагедија.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allardprize.org/sergei-magnitsky-allard-prize-finalist|title=Sergei Magnitsky: Allard Prize Finalist|work=Allard Prize for International Integrity|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110011521/https://www.allardprize.org/sergei-magnitsky-allard-prize-finalist|archive-date=10 November 2021|accessdate=3 April 2016}}</ref> == Личен живот == Магнитски бил роден во [[Одеса]], [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]] во 1972 година, и емигрирал во Јужна Русија со своето семејство на 9-годишна возраст. Како дете, тој бил познат по своите академски способности уште на млада возраст, освојувајќи ја Републичката олимпијада по физика и математика на 15-годишна возраст. На 18 години, се преселил во Москва и студирал на Рускиот економски универзитет „Плеханов“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billbrowder.com/sergei-magnitsky|title=Sergei Magnitsky|last=Browder|first=Bill|date=n.d.|work=BillBrowder.com|accessdate=2022-01-17}}</ref> Подоцна се оженил со Наталија Жарикова, адвокатка, која ја запознал во средно училиште. <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/9946540/Sergei-Magnitskys-widow-wants-abusers-banned-from-entering-Britain.html|title=Sergei Magnitsky's widow wants abusers banned from entering Britain|last=Parfitt|first=Tom|date=March 21, 2013|work=[[The Daily Telegraph]]|accessdate=2022-01-17}}</ref> Заедно имале два сина. Погребан е на гробиштата Преображенској во Москва. == Наследство == Во 2022 година, Би-Би-Си премиерно го прикажал ''мјузиклот „Магнитски“''. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p080jz1j|title=Magnitsky the Musical|date=17 January 2020}}</ref> [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Родени во 1972 година]] [[Категорија:Руси со украинско потекло]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 42mbqbb3lhaxf3mrx9bqa6mgnb0dnme 5536371 5536369 2026-04-08T20:46:03Z Тиверополник 1815 5536371 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Сергеј Магнитски | image = File:MagnitskySergei.jpg | caption = Сергеј Магнитски во 2006 година | native_name = {{nobold|Сергeй Магнитский}} | native_name_lang = ru | birth_date = {{Birth date|df=yes|1972|04|08}} | death_date = {{Death date and age|df=yes|2009|11|16|1972|04|08}} | birth_place = {{роден во|Одеса}}, Украинска ССР, Советски Сојуз | death_place = {{починал во|Москва}}, Русија | death_cause = траума | resting_place = [[Преображенски гробишта]], Москва | alma_mater = [[Плеханов Руски економски универзитет]] | occupation = [[даночен советник]]<ref name=NewYorker2018>{{cite magazine | title=How Bill Browder Became Russia's Most Wanted Man|date=13 August 2018 | url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/08/20/how-bill-browder-became-russias-most-wanted-man|access-date=5 May 2019 | magazine=[[The New Yorker]]}}</ref> | known_for = Инспиративно [[законодавство на Магнитски]] | years_active = | spouse = Наталија | children = 2 | website = }} '''Сергеј Леонидович Магнитски''' ({{Langx|ru|Сергeй Леонидович Магнитский}}; {{Langx|uk|Сергій Леонідович Магнітський}}; 8 април 1972 година – 16 ноември 2009 година) - руски [[даночен советник]] одговорен за разоткривање на корупција и злоупотреба на службена должност од страна на руски владини службеници додека го застапувал клиентот „''[[Hermitage Capital Management]]''“ . <ref name="NewYorker2018">{{Наведен нестручен часопис|access-date=5 May 2019}}</ref> Неговото апсење во 2008 година и последователната смрт по единаесет месеци во полициски притвор предизвикало меѓународно внимание и официјални и неофицијални истраги за наводи за измама, кражба и кршење на [[Човекови права во Русија|човековите права]] во Русија. <ref name="BBC">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8372894.stm|title=Russia 'is now a criminal state', says Bill Browder|date=23 November 2009|access-date=27 December 2009|publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Red Notice: How I Became Putin's No. 1 Enemy|last=Browder|first=Bill|publisher=Transworld Digital|year=2015|isbn=978-0593072950}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2014/11/20/i-quaderni-del-carcere-di-chi-sfido-lo-zar-putin53.html|title=I quaderni del carcere di chi sfidò lo zar Putin|last=Nicola Lombardozzi|date=20 November 2014|work=[[la Repubblica]]|page=53|language=it}}</ref> Неговото посмртно судење било прво од таков вид во [[Русија|Руската Федерација]]. Магнитски тврдел дека имало кражба од големи размери од руската држава, санкционирана и извршена од руски службеници. Тој бил уапсен и на крајот починал во затвор седум дена пред истекот на едногодишната казна во која можел законски да биде притворен без судење. <ref name="autopsy">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/6608505/Russia-refuses-autopsy-for-anti-corruption-lawyer.html|title=Russia refuses autopsy for anti-corruption lawyer|last=Aldrick, Philip|date=19 November 2009|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=27 December 2009|location=London}}</ref> <ref>{{Наведување|title=Inside the Largest Tax Fraud Case in Russian History|date=22 March 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=x2Gl_M0IHkU|archiveurl=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211215/x2Gl_M0IHkU|archivedate=2021-12-15|language=en|access-date=2021-03-23}}</ref> Вкупно, Магнитски отслужил 358 дена во московскиот затвор [[Бутирка (затвор)|Бутирка]]. Тој развил жолчни камења, панкреатитис и затнат жолчен меур, а му била одбиена и медицинска нега. Советот за човекови права формиран од [[Московски кремљ|Кремљ]] открил дека бил физички нападнат кратко пред неговата смрт. <ref name="WashingtonPost2011">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/20/AR2011012003237.html?nav=emailpage|title=UN-appointed Human Rights Experts to Probe Death of Russian Lawyer Magnitsky|last=Kathy Lally|date=20 January 2011|work=[[The Washington Post]]|access-date=27 February 2011}}</ref> <ref name="RussiaDroppedInquiry2013">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-drops-inquiry-into-death-of-sergei-magnitsky-8541205.html|title=Russia drops inquiry into death of Sergei Magnitsky|last=Walker|first=Shaun|date=19 March 2013|access-date=5 April 2013|location=Moscow}}</ref> Неговиот случај станал меѓународно познат. <ref name="Sunday">{{Наведени вести|title=Dying in Agony: His Reward for Solving a $230 Million Fraud|date=14 November 2010|work=[[The Sunday Times]]}}</ref> [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот на Соединетите Американски Држави]] и претседателот [[Барак Обама]] го донеле Законот за Магнитски кон крајот на 2012 година, со што им забраниле на руските функционери за кои се верува дека се вмешани во смртта на Магнитски да влезат во Соединетите Американски Држави или да го користат нивниот банкарски систем. Како одговор на тоа, Русија го осудила Законот и тврдела дека Магнитски е виновен за злосторства. <ref name="WashingtonPostAp2013">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/investigations/piercing-the-secrecy-of-offshore-tax-havens/2013/04/06/1551806c-7d50-11e2-a044-676856536b40_story.html|title=Piercing the secrecy of offshore tax havens|last=Higham|first=Scott|date=6 April 2013|work=Washington Post|last2=Hudson|first2=Michael|last3=Guevara|first3=Marina Walker|author-link=Scott Higham|author-link2=Michael Hudson (reporter)}}</ref> Речиси десетина други земји, како и [[Европска Унија|Европската Унија]], последователно го спровеле или разгледале законодавството за Магнитски. На почетокот на јануари 2013 година, „ ''Фајненшл тајмс“'' напишал дека „случајот Магнитски е скандалозен, добро документиран и ја опфаќа темната страна на [[Путинизам|путинизмот]]“. <ref name="FT">{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/e18677dc-54d8-11e2-a628-00144feab49a|title=A Magnitsky law for Europe|date=3 January 2013|work=[[The Financial Times]]|access-date=5 January 2013}}</ref> == Позадина == Магнитски бил ревизор во [[Москва|московската]] адвокатска фирма „Фајерстоун Данкан“, работејќи за нејзиниот сопственик, Џејмисон Фајерстоун. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.firestone-duncan.com/|title=FDS Law: Home|archive-url=https://web.archive.org/web/20170515225200/http://www.firestone-duncan.com/|archive-date=15 May 2017}}</ref> Тој работел со клиентот на „Фајерстоун Данкан“ , „Хермитаж Капитал Менаџмент“, фирма за инвестициско советување обвинета за [[даночно затајување]] и [[даночна измама]] од страна на руското Министерство за внатрешни работи. <ref name="Row">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8367143.stm|title=Row over Russian lawyer jail death|last=Eke, Steven|date=18 November 2009|access-date=27 December 2009|publisher=BBC}}</ref> Во текот на годините од своето работење, „Ермитаж“, во неколку наврати, доставувал информации до печатот за корпоративното и владиното лошо работење и корупција во државните руски претпријатија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/07/24/world/europe/24kremlin.html?hp=&pagewanted=all|title=An Investment Gets Trapped in Kremlin's Vise|last=Levy|first=Clifford J.|date=24 July 2008|work=[[New York Times]]|access-date=22 January 2010}}</ref> Коосновачот на компанијата „Ермитаж“, Американецот Бил Браудер, бил протеран од Русија во ноември 2005 година како наводна национална закана; Браудер пристигнал во Москва, му било кажано дека неговата виза е поништена и бил депортиран следниот ден. Браудер изјавил дека претставува закана само „''за корумпираните политичари и бирократи''“ во Русија и верувал дека е отстранет за да ја остави својата компанија отворена за експлоатација. Поттикнат од генералот на [[ФСБ]] Виктор Воронин {{Efn|Виктор Воронин ({{langx|ru|Виктор Воронин}}) го раководел одделот „К“ на Службата за економска безбедност (СЕБ) на ФСБ (контраразузнавање во кредитната и финансиската сфера) од 2006 до јуни 2016 година..<ref name=NewTimes27062016>{{cite news |last=Канев |first=Сергей (Kanev, Sergey) |url=https://newtimes.ru/articles/detail/113546 |title=Большая чистка: В главном институте путинского режима началась большая чистка: из центрального аппарата ФСБ отправили в отставку несколько генералов, которые до этого считались неприкасаемыми, а на некоторых чекистов рангом пониже заведены уголовные дела. Источники на Лубянке утверждают: самое «вкусное» управление ФСБ — Службу экономической безопасности — берет под контроль «сечинский спецназ». The New Times изучал внутривидовую борьбу чекистских кланов |trans-title=Big Cleaning: A major purge has begun in the main institution of the Putin regime: several generals who had previously been considered untouchables were dismissed from the central apparatus of the FSB, and criminal cases were opened against some Chekists of a lower rank. Sources in the Lubyanka claim that the most "tasty" department of the FSB - the Economic Security Service - is taking control of the "Sechin special forces". The New Times studied the intraspecific struggle of the Chekist clans |language=ru |work=[[The New Times (magazine)|«Новые Времена»]] (NewTimes.ru) |date=27 June 2016 |access-date=24 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181108023250/https://newtimes.ru/articles/detail/113546 |archive-date=8 November 2018}}</ref> Voronin nearly lost his job after former "K" department SEB FSB ({{langx|ru|Службы экономической безопасности ФСБ}}) agent Alexy Yurievich Artamonov ({{langx|ru|Алексей Юрьевич Артамонов}}) defected to the United States in 2008.<ref name=NewTimes27062016/> In the jargon of Chekists, personnel in Directorate "K" often are referred to as "kashniki" ({{langx|ru|«кашники»}}).<ref name=NewTimes27062016/> In addition to the "K" department, the structure of the FSB SEB includes the "T" department (counterintelligence in transport), the "P" department (counterintelligence at industrial enterprises), and other tasks of the SEB FSB including the fight against counterfeiters, drug trafficking, illegal sale of explosives and poisonous substances.<ref name=NewTimes27062016/> Employees of the department have a very large number of agents among bankers, swindlers and drug addicts.<ref name=NewTimes27062016/> In addition to FSB IDs, SEB FSB agents use police "crusts" and cover passports in other people's names.<ref name=NewTimes27062016/> After Voronin left his post in 2016, Ivan Ivanovich Tkachev ({{langx|ru|Иван Иванович Ткачёв}}; born 1970) headed the "K" Directorate.<ref name=TheBell31072019>{{cite news |last1=Стогней |first1=Анастасия (Stogney, Anastasia) |last2=Малкова |first2=Ирина (Malkova, Irina) |url=https://thebell.io/kommercheskie-rebyata-kak-fsb-kryshuet-rossijskie-banki |title=«Коммерческие ребята»: как ФСБ крышует российские банки |trans-title="Commercial Guys": How the FSB Protects Russian Banks |language=ru |work=[[:ru:The Bell|The Bell]] (thebell.io) |date=31 July 2019 |access-date=24 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924204650/https://thebell.io/kommercheskie-rebyata-kak-fsb-kryshuet-rossijskie-banki |archive-date=24 September 2024}}</ref>}} по Александар Кувалдин ( {{Langx|ru|Александр Кувалдин}}), кој бил оперативец на Дирекцијата „К“ на СЕБ на ФСБ, ги изнел своите наоди во извештај до Воронин, препорачувајќи го кривичното гонење на Сергеј Магнитски од фондот „Ермитаж Капитал“, Воронин ја додал својата резолуција за извештајот и ја испратил до московската полициска управа, која покренала кривична постапка против Магнитски. На [[4 јуни]] [[2007]] година, канцеларијата на „Ермитаж“ во [[Москва]] била претресена од околу 20 службеници на Министерството за внатрешни работи. Канцелариите на „Фајерстоун Данкан“ исто така биле претресени. Службениците имале налог за претрес во кој се тврди дека „Камаја“, компанија управувана од „Ермитаж“, ги преплатила своите даноци. Ова било многу нерегуларно, бидејќи руските даночни власти штотуку писмено потврдиле дека оваа компанија го преплатила својот данок. Во двата случаи, налозите за претрес дозволувале заплена на материјали поврзани единствено со „Камаја“. Но, во двата случаи, службениците незаконски ги заплениле сите корпоративни, даночни документи и печати за секоја компанија што платила голема количина руски даноци, вклучувајќи документи и печати за многу од руските компании на „Ермитаж“. <ref name="SundayTimes">{{Наведени вести|url=http://www.justiceforsergei.com/download.php?id=16.|title=Dying in agony: his reward for solving a $230 million fraud|last=Margarette Driscoll|date=14 November 2010|work=[[The Sunday Times]]|access-date=28 February 2011}}</ref> Во октомври 2007 година, Браудер добил вест дека една од фирмите што се одржуваат во Москва има судење против неа за наводен неплатен долг од стотици милиони долари. Според Браудер, ова било прв пат да чуе за овој судски случај и не ги познавал адвокатите што ја застапувале неговата компанија на суд. Магнитски бил назначен да го истражи случајот. == Разоткривање на скандалот == Во својата истрага, ревизорот Магнитски дошол до верување дека полицијата ги дала материјалите земени за време на полициските претреси на организирани криминалци, кои ги искористиле за да преземат три руски компании на Ермитаж и кои лажно вратиле 230 милиони долари (140 милиони фунти) од даноците претходно платени од Ермитаж. Тој исто така тврдел дека полицијата го обвинила Ермитаж за даночно затајување единствено за да ги оправда полициските претреси, за да можат да ги земат материјалите потребни за да ги киднапираат компаниите на Ермитаж и да ја извршат измамата со враќање на данок. Сведочењето на Магнитски ја имплицирало полиција, судство, даночни службеници, банкари и [[Руска мафија|руската мафија]]. И покрај првичното отфрлање на неговите тврдења, основното тврдење на Магнитски дека Ермитаж не извршил измама - туку бил жртва на неа - на крајот било потврдено. Раководител се изјаснил за виновен во случајот за „''измама преку претходен договор''“, иако раководителот тврдел дека полицијата не била дел од планот. <ref name="Telegraph">{{Наведени вести|title=Who was Sergei Magnitsky?|last=Aldrick|first=Philip|date=21 January 2011|work=The Telegraph}}</ref> Сепак, пред тоа, Магнитски станал предмет на истрага од страна на еден од полицајците против кои сведочел како вмешан во измамата. Според Браудер, Магнитски бил „''човекот на кого се обраќаат''“ во [[Москва]] за судови, даноци, казни, сè што има врска со граѓанското право“. Според истрагата на Магнитски, документите што ги одзела руската полиција во јуни 2007 година биле искористени за фалсификување на промена на сопственоста на Ермитаж. Крадците ги употребиле фалсификуваните договори за да тврдат дека Ермитаж должи 1 милијарда долари (~ 1,45 милионие долари) во 2024) на фиктивни компании. Без да биде познато на „Ермитаж“, тие тврдења подоцна биле потврдени од судиите. Во секој случај, адвокатите ангажирани од крадците да го претставуваат „Ермитаж“ се изјасниле за виновни во име на компанијата и се согласиле со тврдењата, со што добиле казни за долгови што не постоеле; сето тоа додека службениците на „Ермитаж“ не биле свесни за овие судски постапки. Новиот сопственик, со седиште во [[Татарстан]], се покажало дека е Виктор Маркелов, осуден убиец ослободен две години по издржувањето на казната. Лажниот долг на компанијата бил искористен за да се прикажат компаниите како непрофитабилни, со цел да се оправда враќањето на данок од 230 милиони долари што компаниите ги платиле кога биле под контрола на „Ермитаж“. Повратот на данокот било извршено на [[Бадник]] 2007 година и претставувало најголемо враќање на данок во руската економска историја. Ермитаж контактирал со руската влада со наодите од својата истрага. Парите, кои не биле на Ермитаж, ѝ припаѓале на руската држава. Наместо да покренат постапка против полицијата и крадците, руските власти отвориле кривична постапка против Магнитски. == Старателство и смрт == [[Податотека:Sergei_Magnitsky_(grave).jpg|мини|282x282пкс|Гробот на Магнитски на гробиштата Преображенски, Москва.]] Магнитски бил уапсен и затворен во затворот Бутирка во Москва во ноември 2008 година, откако бил обвинет за договарање со Ермитаж. Задржан 11 месеци без судење, како што објавил ''„Телеграф“'', тој бил „одбиен од посети од неговото семејство“ и „присилен во сè полоши ќелии“. Тој развил жолчни камења, панкреатит и калкулозен холециститис, за што му бил даден несоодветен медицински третман за време на неговото затворање. Операција била наредена во јуни, но никогаш не била извршена; шефот на притворниот центар Иван П. Прокопенко подоцна изјавил дека „...''не го сметал Магнитски за болен... Затворениците често се обидуваат да се претстават како болни со цел да добијат подобри услови''“. <ref name="scathing">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2009/12/29/world/europe/29russia.html|title=Scathing Report Issued on Russian Lawyer's Death|last=Barry|first=Ellen|date=28 December 2009|work=[[The New York Times]]|access-date=23 January 2010}}</ref> На 16 ноември 2009 година, осум дена пред да мора да биде ослободен доколку не биде изведен на суд, Магнитски починал. Затворските службеници прво ја припишале неговата смрт на „руптура на абдоминалната мембрана“, а подоцна на [[срцев удар]]. Новинарите дознале дека Магнитски се жалел на влошување на болките во стомакот пет дена пред неговата смрт и дека до 15-ти повраќал на секои три часа и имал видливо отечен стомак. На денот на неговата смрт, затворскиот лекар, верувајќи дека Магнитски имал хронична болест, го испратил со брза помош, а подоцна и го префрлил во медицинското одделение на затворот „Матроскаја Тишина“, кое било опремено да му помогне. <ref name="independent">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/incoming/sergei-magnitsky-the-final-insult-russia-continues-to-desecrate-the-memory-of-the-whistleblower-9057334.html|title=Sergei Magnitsky - the final insult: Russia continues to 'desecrate the memory' of the whistleblower lawyer|last=Milmo|first=Cahal|date=14 January 2014|work=[[The Independent]]|access-date=30 November 2015}}</ref> Но, хирургот таму - кој го опишал Магнитски како „''возбуден, обидувајќи се да се скрие и велејќи дека луѓето се обидуваат да го убијат''“ - му препишал само лек против болки и го оставил да добие психијатриска проценка. Магнитски бил пронајден мртов во неговата ќелија малку повеќе од два часа подоцна. Според Људмила Алексеева, лидерка на [[Московска Хелсиншка група|Московската Хелсиншка група]], Магнитски починал од тепање и мачење од страна на неколку службеници на руското Министерство за внатрешни работи. Во официјалниот смртоносен лист било наведено „затворена повреда на черепот“ како причина за смртта (покрај другите споменати погоре), а обдукцијата покажала бројни модринки и рани на нозете и рацете на Магнитски. Друга обдукција од 2011 година ја прикажала смртта како предизвикана од „трауматска примена на тап тврд предмет (предмети)“, што е потврдено со „абразии, екхимоми, изливи на крв во меките ткива“. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://russian-untouchables.com/docs/Nekrasov%20Lies%20Presentaion%20June%20(ENG)%20NEW%20JUNE%202016%20v%202.pdf|title=Lies of Nekrasov-Piraya anti-Magnitsky "Documentary"}}</ref> Новинарот Овен Метјуз го опишал страдањето на Магнитски во московскиот затвор Бутирка на лседниот начин:<blockquote>Според тажниот затворски дневник на [Магнитски], истражителите постојано се обидувале да го убедат да сведочи против Ермитаж и да ги отфрли обвинувањата против полицијата и даночните власти. Кога Магнитски одбил, бил преместен во сè полоши делови од затворот, и на крајот му бил одбиен медицински третман што можел да му го спаси животот. <ref>{{Наведени вести|title=There's something rotten in the state of Russia|last=Owen Matthews|date=9 January 2010|work=[[The Spectator]]}}</ref></blockquote> == Последици и официјални истраги == Независно истражно тело, Московската комисија за јавен надзор, во декември 2009 година посочило дека врз Магнитски бил извршен „''психолошки и физички притисок''“. <ref name="TelegraphAldrick09">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/6901221/Sergei-Magnitsky-independent-investigation-into-death-of-lawyer-slams-Russia.html|title=Sergei Magnitsky: independent investigation into death of lawyer slams Russia|last=Aldrick|first=Philip|date=28 December 2009|work=Telegraph|location=London}}</ref> Една од комесарите изјавила дека иако првично верувала дека неговата смрт се должи на лекарска небрежност, таа развила „''застрашувачко чувство дека не станува збор за небрежност, туку дека до одреден степен е ужасно, да се каже, убиство со умисла''“. Во ноември 2009 година, рускиот претседател [[Дмитриј Медведев]] наредил официјална истрага. <ref name="medjd">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8376789.stm|title=Medvedev orders investigation of Magnitsky jail death|date=24 November 2009|access-date=27 December 2009|publisher=BBC}}</ref> Руските власти не ја завршиле сопствената истрага до декември 2009 година, но 20 високи затворски службеници веќе биле отпуштени како резултат на случајот. Во декември 2009 година, во два одделни декрети, Медведев го отпуштил Александар Пискунов, заменик-началник на Федералната казнено-поправна служба, и потпишал закон со кој се забранува затворање на лица осомничени за даночни кривични дела. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/SB126208865155908863|title=Russia Bans Jailing of Tax Offenders Following Lawyer's Death|date=29 December 2009|work=[[Wall Street Journal]]|access-date=23 January 2010}}</ref> Се верува дека смртта на Магнитски е поврзана и со отпуштањето на генерал-мајор Анатолиј Михалкин, поранешен началник на московската дивизија на одделот за даночни кривични дела на Министерството за внатрешни работи. <ref>{{Наведени вести|url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6957931.ece|title=Kremlin sacking linked to Sergei Magnitsky case|last=Mortished|first=Carl|date=16 December 2009|work=[[The Times]]|access-date=23 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611163727/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6957931.ece|archive-date=11 June 2011|location=London}}</ref> Михалкин бил меѓу оние обвинети од Магнитски за учество во измама. Телевизијата „Опалеск“ објавила видео на 8 февруари 2010 година, во кое основачот на „Хермитаж капитал менаџмент“, Бил Браудер, открил детали за маките на Сергеј Магнитски за време на неговите 11 месеци во притвор. <ref name="opalesquetv">{{Наведени вести|url=http://www.opalesque.tv/youtube/William_Browder_Bill_Browder/1|title=Opalesque BACKSTAGE Video - Bill Browder: Sergey Magnitsky case reveals Russia's ugliest face|date=8 February 2010|access-date=8 February 2010}}</ref> На 25 јуни 2010 година, радио станицата „Ехо на Москва“ објавила дека ''Одделот за сопствена безбедност'' на руското Министерство за внатрешни работи започнал истраги против потполковникот Артјом Кузнецов, кој е обвинет за неправилно затворање на Магнитски. Истрагата била одговор на жалбата на „Хермитаж капитал менаџмент“ и [[Државен секретар на Соединетите Американски Држави|државната секретарка на Соединетите Американски Држави,]] [[Хилари Клинтон]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.echo.msk.ru/news/690716-echo.html|title=Департамент собственной безопасности МВД проводит проверку в отношении подполковника милиции Артема Кузнецова, который отдал приказ об аресте юриста Сергея Магницкого.|date=25 June 2010|work=[[Echo of Moscow]]}}</ref> Во февруари 2011 година, истрагата, која сè уште не идентификувала осомничени, била продолжена до мај. Во ноември 2010 година, Магнитски добил постхумна награда од [[Транспаренси Интернешнл]] за интегритет. Магнитски, според одборот за доделување на наградите, „''верувал во владеењето на правото и умрел за својата верба''“. Филм снимен за да го истакне прогонот на Магнитски е прикажан на американскиот Конгрес и на британскиот, канадскиот, германскиот, полскиот и европскиот парламент. Во јули 2011 година, Истражниот комитет на Русија првично признал дека Магнитски починал затоа што затворските власти ја ограничиле медицинската грижа за него. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2011/07/05/world/europe/05moscow.html|title=Poor Medical Care Led to Lawyer Magnitsky's Death, Russia Admits|last=Barry|first=Ellen|date=4 July 2011|work=The New York Times}}</ref> Руските власти, исто така, отвориле кривични случаи против двајцата лекари кои го лекувале; д-р Дмитриј Кратов, главен медицински службеник во затворот Бутирскаја, и д-р Лариса Литвинова, која го водела третманот на Магнитски кон крајот. Д-р Кратов бил деградиран набргу по смртта на Магнитски и бил обвинет за убиство од небрежност и се соочувал со пет години затвор. Д-р Литвинова се соочила со до три години затвор доколку биде осудена за предизвикување смрт преку професионална небрежност. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2011/07/19/world/europe/19russia.html|title=Prison Doctors Charged in Russian Lawyer Magnitsky's Death|last=Barry|first=Ellen|date=18 July 2011|work=The New York Times}}</ref> Независна комисија за надзор на затворите објавила дека затворските лекари биле притиснати од истражителите да одбијат третман, а д-р Литвинова ѝ открила на Комисијата за јавен надзор дека се обидува да добие одобрение за третман на Магнитски. Сепак, истражителите кои ја истражуваат смртта на Магнитски го ослободиле Олег Ф. Силченко, кој ја надгледувал истрагата за Магнитски, од какво било кривично дело. Обвиненијата за професионална небрежност против д-р Литвинова биле отфрлени поради проблеми со застарувањето. <ref name="NYT4812">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/04/09/world/europe/russia-drops-charges-against-doctor-in-jail-death.html|title=In Russia, Charges Are Dropped in Jail Death|last=Michael Schwirtz|date=8 April 2012|work=The New York Times|access-date=25 December 2012}}</ref> На 23 декември 2012 година, како што судењето се приближувало кон крајот, обвинителот што го водел судењето против д-р Кратов одеднаш го сменил правецот и побарал ослободителна пресуда, наведувајќи дека нема директна врска помеѓу постапките на Кратов и смртта на Магнитски. <ref name="NYT122312">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/12/25/world/europe/russian-prosecutor-seeks-acquittal-in-magnitskys-death.html|title=Russian Prosecutor Seeks Acquittal in Lawyer's Death|last=David M. Herszenhorn|date=24 December 2012|work=The New York Times|access-date=25 December 2012}}</ref> На 28 декември 2012 година, судот во Тверскиот регион го прогласил Кратов за невин за небрежност што ја предизвикала смртта на Магнитски, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bigstory.ap.org/article/verdict-expected-magnitskys-jail-death-case|title=OFFICIAL ACQUITTED IN MAGNITSKY'S JAIL DEATH CASE|publisher=AP|archive-url=https://web.archive.org/web/20130103155209/http://bigstory.ap.org/article/verdict-expected-magnitskys-jail-death-case|archive-date=3 January 2013|accessdate=28 December 2012}}</ref> со што се исполнило барањето на обвинителството. <ref>{{Наведени вести|url=http://newsru.com/russia/28dec2012/krat.html|title=Суд оправдал единственного обвиняемого в смерти Магнитского|date=28 December 2012|work=[[NEWSru]]}}</ref> Во 2012 година, Павел Карпов, поранешен службеник во руското Министерство за внатрешни работи, обвинет од Магнитски и Браудер дека е главен корисник на даночната измама, поднел тужба за клевета во Лондон. Карпов го изгубил случајот и му било наредено да плати над 800.000 фунти на „Хермитаж Капитал Менаџмент“. Во 2016 година, Карпов бил дополнително осуден на три месеци затвор за „непочитување на судот“ поради неплаќање на трошоците за тужбата за клевета. Од септември 2016 година, над 660.000 фунти од таа сума останале неплатени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lawandorderinrussia.org/2016/3118/|title=Law and Order in Russia|work=lawandorderinrussia.org|accessdate=5 September 2016}}</ref> Во февруари 2012 година, руската полиција ја објавила својата намера повторно да поднесе обвиненија за даночно затајување против Магнитски за втор период на судење. Како што било истакнато во печатот, ова било првото посмртно судење во Русија. Браудер, кој живеел во [[Лондон]], бил исто така суден во отсуство. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/02/08/world/europe/russia-to-retry-sergei-magnitsky-posthumously.html|title=Russia Plans to Retry Dead Lawyer in Tax Case|last=KRAMER|first=Andrew|date=7 February 2012|work=New York Times|access-date=31 May 2012}}</ref> На 11 јули 2013 година, суд во Москва го прогласил Магнитски за виновен за даночно затајување на посмртното судење. Судот, исто така, го прогласил Браудер, поранешен клиент на Магнитски и британски инвеститор роден во САД, за виновен за избегнување на околу 17 милиони долари даноци. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bigstory.ap.org/article/dead-russian-lawyer-magnitsky-found-guilty|title=Dead Russian lawyer Magnitsky found guilty|publisher=AP|archive-url=https://web.archive.org/web/20130714160622/http://bigstory.ap.org/article/dead-russian-lawyer-magnitsky-found-guilty|archive-date=14 July 2013|accessdate=11 July 2013}}</ref> Во 2012 година, Проектот за известување за организиран криминал и корупција, мрежа од истражни центри со седиште во [[Сараево]], успешно ги проследил дел од исчезнатите руски средства до компанија во сопственост на Денис Кацив, син на Пјотр Кацив. <ref name="OCCRP">{{Наведени вести|url=https://www.reportingproject.net/proxy/en/following-the-magnitsky-money|title=Following the Magnitsky Money|date=5 August 2012|work=www.reportingproject.net|access-date=5 August 2012}}</ref> Парите биле инвестирани во фирма за недвижности која купувала станови на Волстрит во [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Министерството за правда на САД поднло налог за заплена за да ги врати становите во септември 2013 година. <ref name="OCCRP2">{{Наведени вести|url=https://www.occrp.org/en/investigations/2138-us-authorities-look-to-seize-magnitsky-linked-assets-88735961|title=US Authorities Look to Seize Magnitsky Linked Assets|date=11 September 2013|work=[[Organized Crime and Corruption Reporting Project]]|access-date=15 September 2013}}</ref> Во 2013 година, [[Меѓународен конзорциум на истражувачки новинари|Меѓународниот конзорциум на истражувачки новинари]] (МКИН), непрофитна новинска организација со седиште [[Вашингтон|во Вашингтон]], добила евиденција за компании и фондови создадени од две офшор компании. Тие вклучувале информации за најмалку 23 компании поврзани со наводна даночна измама од 230 милиони долари во Русија, случај што го истражувал Сергеј Магнитски. Истрагата на МКИН, исто така, открила дека сопругот на еден од руските даночни службеници депонирал милиони на сметка во швајцарска банка отворена од една од офшор компаниите. Во 2016 година, во Русија била завршена голема кривична истрага во која биле вмешани јавни службеници од даночните, безбедносните и царинските агенции во големи модели на измама со ДДВ, многу слични на оние кои биле користени во измамата против „Хермитаж Капитал“, а со истите високи службеници кои обезбедувале [[заштитен рекет]] ({{Langx|ru|Крыша}}, „заштита“) во двата случаи. Неколку офицери со низок ранг биле осудени во случајот, но ниту еден офицер од среден или висок ранг не бил обвинет, и покрај вкупните загуби за буџетот што надминале 20 милијарди рубли. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.novayagazeta.ru/inquests/72239.html|title=Наперсники отката|work=Новая Газета|accessdate=19 March 2016}}</ref> Откако односите со Европската Унија се влошиле по [[Руско-украинска војна|2014 година]], верзијата што официјално се промовирала во Русија е дека „Ермитаж Капитал“ на Бил Браудер е одговорна за даночна измама и дека Магнитски починал како резултат на неговата завера во која е вклучен [[Алексеј Навални]], што било истакнато во „истражувачкиот“ филм од 2016 година од Андреј Некрасов. И сопругата и мајката на Магнитски, чии манипулирани цитати биле користени во филмот, напишале протестно писмо во кое го критикуваат филмот за пристрасност и манипулации. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.the-american-interest.com/2016/06/14/russias-big-lie/|title=Russia's Big Lie|last=Orlova|first=Karina|date=14 June 2016|work=The American Interest|accessdate=15 June 2016}}</ref> На 21 март 2017 година, адвокатот на семејството Магнитски, Николај Горохов, паднал или бил фрлен од 4-ти кат од неговата станбена зграда во Москва. Тешко повреден, бил однесен во болница со хеликоптер. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-39347461|title=Magnitsky lawyer injured after 'falling' from building near Moscow|date=21 March 2017|access-date=21 March 2017|publisher=BBC News}}</ref> == Меѓународни реакции == Кон крајот на 2010 година, меѓународното внимание кон ова прашање се интензивирало, при што [[Европски парламент|Европскиот парламент]] побарал на 60 функционери за кои се верува дека се поврзани со смртта на Магнитски да им се забрани влез во [[Европска Унија|Европската Унија]], а [[Парламент на Канада|Парламентот на Канада]] одлучил да им одбие визи и да ги замрзне канадските средства на наводно вмешани функционери. Парламентот на ЕУ, исто така, ги повикал членовите да ги замрзнат средствата на службениците, додека слични мерки биле во фаза на разгледување во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/12/16/AR2010121602317.html|title=EU backs freeze on Russian assets for prison death|last=Charlton|first=Angela|date=16 December 2010|work=The Washington Post|access-date=16 December 2010}}</ref> <ref name="Bloomberg">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/2010-12-16/eu-parliament-urges-visa-ban-over-russia-lawyer-death-update1-.html|title=EU Parliament Urges Visa Ban Over Russia Lawyer Death|last=Meyer|first=Henry|date=16 December 2010|work=Bloomberg|access-date=16 December 2010|last2=Jonathan Stearns}}</ref> Во октомври 2010 година, американскиот сенатор [[Џон Мекејн]] станал коспонзор на [[Закон за правда за Сергеј Магнитски|Законот за правда за Сергеј Магнитски]], со кој ќе се забрани влез во САД на 60 лица именувани во судски документи поврзани со случајот Магнитски. Мекејн изјавил дека законот ќе помогне да се „''пронајдат одговорните за смртта на овој руски патриот, да се направат нивните имиња познати за целиот свет, а потоа да се повикаат на одговорност за нивните злосторства''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.newsweek.com/2010/10/15/russian-criminals-and-magnitsky.html|title=Breaking the Law; Why Russia fetes its criminals|last=Matthews|first=Owen|date=25 October 2010|work=[[Newsweek]]|access-date=27 February 2011}}</ref> Законот се смета за аналоген на Законот за странски коруптивни практики од 1977 година во преседанот што се надева дека ќе го создаде. <ref>{{Наведени вести|title=Crackdown on Kleptocrats|last=Matthews|first=Owen|date=4 December 2010|work=[[The Spectator]]}}</ref> Во јули 2011 година, САД изјавиле дека на десетици руски службеници им е забранет влез во Соединетите Американски Држави поради нивна вмешаност во смртта на Магнитски. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2011/07/27/world/europe/27russia.html|title=U.S. Bars Russian Officials Linked to 2009 Magnitsky Death|last=Kramer|first=Andrew E.|date=26 July 2011|work=The New York Times}}</ref> Руското Министерство за надворешни работи ја опишало канадската резолуција како „''обид за притисок врз истражителите и мешање во внатрешните работи на друга држава''“, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/12/14/AR2010121407342.html|title=Legal proceedings test whether Russia will move closer to West|last=Lally|first=Kathy|date=15 December 2010|work=Washington Post|access-date=16 December 2010}}</ref> додека во ноемвриската изјава, шефот на меѓународниот комитет на [[Државна дума|Државната дума,]] Константин Косачов, ги критикувал заклучоците на [[Европски парламент|Европскиот парламент]], посочувајќи дека санкциите го кршат принципот на „презумпција на невиност“ и треба да почекаат одлуката на рускиот суд. ''Блумберг'' во декември објавил дека, според сторијата на ''Интерфакс'', Русија ќе преземе „''идентични мерки“ доколку се воведе забрана од Европската Унија''. Кон средината на декември, Европскиот парламент ја усвоил резолуцијата со која се дозволува земјите-членки да им забранат влез на функционерите и да им се заплени имотот. <ref name="TelegraphTough">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/globalbusiness/8207690/Sergei-Magnitsky-European-Parliament-recommends-tough-sanctions-on-Russian-officials.html|title=Sergei MagnitskyL European Parliament Recommends Tough Sanctions on Russian Officials|last=Osborn|first=Andrew|date=16 December 2010|work=The Telegraph|access-date=22 February 2011|location=London}}</ref> Во јануари 2011 година, специјалниот известувач на Обединетите нации за [[мачење]] , Хуан Е. Мендез, отворил истрага за третманот и смртта на Магнитски. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/8272605/UN-opens-investigation-into-Magnitsky-torture-claims.html|title=UN Opens Investigation into Magnitsky's Torture Claims|last=Aldrick|first=Philip|date=21 January 2011|work=The Telegraph|access-date=22 February 2011|location=London}}</ref> Во ноември 2011 година, во музејот „Чекпоинт Чарли“ во [[Берлин]] била отворена постојана изложба со наслов „Сергеј Магнитски – сведок за правдата и демократијата во Русија“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://intransit.blogs.nytimes.com/2011/11/28/berlin-exhibit-explores-magnitsky-case/|title=Berlin Exhibit Explores Magnitsky Case|date=28 November 2011}}</ref> Во декември 2012 година, Соединетите Американски Држави го донеле Законот Магнитски, закон наречен „Закон за Русија и Молдавија за поништување на Џексон-Ваник и за одговорност на Сергеј Магнитски за владеење на правото од 2012 година“, кој, меѓу другото, го овластил претседателот да санкционира лица одговорни за кршење на човековите права во Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2012/12/14/statement-press-secretary-hr-6156|title=Statement by the Press Secretary on H.R. 6156|date=14 December 2012|work=Obama White House Archives|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716072712/https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2012/12/14/statement-press-secretary-hr-6156|archive-date=16 July 2017|accessdate=6 May 2017}}</ref> Слични акти биле разгледувани и во британскиот парламент <ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/news/britain/21568415-scandal-exposes-delicacy-britains-relationship-russia-ballets-russes|title=Ballets Russes|date=15 December 2012|work=[[The Economist]]|access-date=5 January 2013}}</ref> и ирскиот Дејл. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2013/04/26/world/europe/russia-using-adoption-leverage-in-ireland.html|title=Russia Using Adoption Leverage in Ireland|last=Kramer|first=Andrew E.|date=25 April 2013|work=[[The New York Times]]|access-date=26 April 2013}}</ref> Во декември 2012 година, [[Државна дума|рускиот парламент]] го усвоил Законот на Дима Јаковлев <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://english.ruvr.ru/2012_12_26/Russian-senators-to-back-Dima-Yakovlev-bill/|title=Russian-senators back Dima Yakovlev bill|last=Lyakhov, Korotun|first=Alexei, Lada|publisher=Voice of Russia|archive-url=https://web.archive.org/web/20130326013639/http://english.ruvr.ru/2012_12_26/Russian-senators-to-back-Dima-Yakovlev-bill/|archive-date=26 March 2013|accessdate=28 December 2012}}</ref>, кој бил широко оценет од медиумите, вклучително и руските медиуми, како одмазда за законот Магнитски. Рускиот закон, потпишан од Путин на 28 декември 2012 година, <ref name="Putin signs bill">{{Наведена мрежна страница|url=http://bigstory.ap.org/article/president-vladimir-putin-signs-bill-banning-americans-adopting-russian-children|title=Putin signs anti-US adoptions bill|last=Heintz|first=Jim|date=28 December 2012|publisher=[[Associated Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121231163436/http://bigstory.ap.org/article/president-vladimir-putin-signs-bill-banning-americans-adopting-russian-children|archive-date=31 December 2012|accessdate=28 December 2012}}</ref> им забранил, меѓу другото, на Американците да посвојуваат руски деца. На состаноците на [[Светски економски форум|Светскиот економски форум]] во 2013 година, прашањето се појавило на највисоко ниво, а [[Ројтерс]] објавил дека пред [[Дмитриј Медведев|Медведев]] да го одржи својот воведен говор, околу 78 проценти од испитаниците кои гласале во публика преполна со стотици западни раководители и политичари се согласиле дека најголемиот проблем на Русија е слабата влада и корпоративното управување. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/davos-russia-magnitsky-idUKL6N0AT79L20130125|title=Russian tycoons concerned as Magnitsky fallout spreads|date=25 January 2013|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305204105/http://uk.reuters.com/article/davos-russia-magnitsky-idUKL6N0AT79L20130125|archive-date=5 March 2016}}</ref> На 1 октомври 2015 година, Сергеј Магнитски постхумно бил награден со „Почесно споменување“ на церемонијата за доделување на наградата „Алард“ за меѓународен интегритет. Семејството Магнитски присуствувало на церемонијата и одговорило: „Сергеј би бил толку горд и понизен од оваа номинација. Тој секогаш се стремел да го живее својот живот на најдобар можен начин, со чесност и интегритет. Шест години по неговата прерана и срцепарателна смрт, токму ваквите награди го одржуваат жив споменот на Сергеј. Номинацијата за наградата „Алард“ им дава на целото негово семејство огромно чувство на гордост и уште еднаш потврдува дека неговиот живот не бил жртвуван залудно. Целото наше семејство е неизмерно благодарно за вниманието што оваа награда ќе го посвети на глобалната кампања за правда на Магнитски, која произлезе од нашата трагедија.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allardprize.org/sergei-magnitsky-allard-prize-finalist|title=Sergei Magnitsky: Allard Prize Finalist|work=Allard Prize for International Integrity|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110011521/https://www.allardprize.org/sergei-magnitsky-allard-prize-finalist|archive-date=10 November 2021|accessdate=3 April 2016}}</ref> == Личен живот == Магнитски бил роден во [[Одеса]], [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]] во 1972 година, и емигрирал во Јужна Русија со своето семејство на 9-годишна возраст. Како дете, тој бил познат по своите академски способности уште на млада возраст, освојувајќи ја Републичката олимпијада по физика и математика на 15-годишна возраст. На 18 години, се преселил во Москва и студирал на Рускиот економски универзитет „Плеханов“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billbrowder.com/sergei-magnitsky|title=Sergei Magnitsky|last=Browder|first=Bill|date=n.d.|work=BillBrowder.com|accessdate=2022-01-17}}</ref> Подоцна се оженил со Наталија Жарикова, адвокатка, која ја запознал во средно училиште. <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/9946540/Sergei-Magnitskys-widow-wants-abusers-banned-from-entering-Britain.html|title=Sergei Magnitsky's widow wants abusers banned from entering Britain|last=Parfitt|first=Tom|date=March 21, 2013|work=[[The Daily Telegraph]]|accessdate=2022-01-17}}</ref> Заедно имале два сина. Погребан е на гробиштата Преображенској во Москва. == Наследство == Во 2022 година, Би-Би-Си премиерно го прикажал ''мјузиклот „Магнитски“''. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p080jz1j|title=Magnitsky the Musical|date=17 January 2020}}</ref> [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Родени во 1972 година]] [[Категорија:Руси со украинско потекло]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] pf1o1wjjsw77i6qp2a2yhqri3ksltd3 5536373 5536371 2026-04-08T20:49:47Z Тиверополник 1815 5536373 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Сергеј Магнитски | image = File:MagnitskySergei.jpg | caption = Сергеј Магнитски во 2006 година | native_name = {{nobold|Сергeй Магнитский}} | native_name_lang = ru | birth_date = {{Birth date|df=yes|1972|04|08}} | death_date = {{Death date and age|df=yes|2009|11|16|1972|04|08}} | birth_place = {{роден во|Одеса}}, Украинска ССР, Советски Сојуз | death_place = {{починал во|Москва}}, Русија | death_cause = траума | resting_place = [[Преображенски гробишта]], Москва | alma_mater = [[Плеханов Руски економски универзитет]] | occupation = [[даночен советник]]<ref name=NewYorker2018>{{cite magazine | title=How Bill Browder Became Russia's Most Wanted Man|date=13 August 2018 | url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/08/20/how-bill-browder-became-russias-most-wanted-man|access-date=5 May 2019 | magazine=[[The New Yorker]]}}</ref> | known_for = Инспиративно [[законодавство на Магнитски]] | years_active = | spouse = Наталија | children = 2 | website = }} '''Сергеј Леонидович Магнитски''' ({{Langx|ru|Сергeй Леонидович Магнитский}}; {{Langx|uk|Сергій Леонідович Магнітський}}; 8 април 1972 година – 16 ноември 2009 година) - руски [[даночен советник]] одговорен за разоткривање на корупција и злоупотреба на службена должност од страна на руски владини службеници додека го застапувал клиентот „''[[Hermitage Capital Management]]''“ . <ref name="NewYorker2018">{{Наведен нестручен часопис|access-date=5 May 2019}}</ref> Неговото апсење во 2008 година и последователната смрт по единаесет месеци во полициски притвор предизвикало меѓународно внимание и официјални и неофицијални истраги за наводи за измама, кражба и кршење на [[Човекови права во Русија|човековите права]] во Русија. <ref name="BBC">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8372894.stm|title=Russia 'is now a criminal state', says Bill Browder|date=23 November 2009|access-date=27 December 2009|publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Red Notice: How I Became Putin's No. 1 Enemy|last=Browder|first=Bill|publisher=Transworld Digital|year=2015|isbn=978-0593072950}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2014/11/20/i-quaderni-del-carcere-di-chi-sfido-lo-zar-putin53.html|title=I quaderni del carcere di chi sfidò lo zar Putin|last=Nicola Lombardozzi|date=20 November 2014|work=[[la Repubblica]]|page=53|language=it}}</ref> Неговото посмртно судење било прво од таков вид во [[Русија|Руската Федерација]]. Магнитски тврдел дека имало кражба од големи размери од руската држава, санкционирана и извршена од руски службеници. Тој бил уапсен и на крајот починал во затвор седум дена пред истекот на едногодишната казна во која можел законски да биде притворен без судење. <ref name="autopsy">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/6608505/Russia-refuses-autopsy-for-anti-corruption-lawyer.html|title=Russia refuses autopsy for anti-corruption lawyer|last=Aldrick, Philip|date=19 November 2009|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=27 December 2009|location=London}}</ref> <ref>{{Наведување|title=Inside the Largest Tax Fraud Case in Russian History|date=22 March 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=x2Gl_M0IHkU|archiveurl=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211215/x2Gl_M0IHkU|archivedate=2021-12-15|language=en|access-date=2021-03-23}}</ref> Вкупно, Магнитски отслужил 358 дена во московскиот затвор [[Бутирка (затвор)|Бутирка]]. Тој развил жолчни камења, панкреатитис и затнат жолчен меур, а му била одбиена и медицинска нега. Советот за човекови права формиран од [[Московски кремљ|Кремљ]] открил дека бил физички нападнат кратко пред неговата смрт. <ref name="WashingtonPost2011">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/20/AR2011012003237.html?nav=emailpage|title=UN-appointed Human Rights Experts to Probe Death of Russian Lawyer Magnitsky|last=Kathy Lally|date=20 January 2011|work=[[The Washington Post]]|access-date=27 February 2011}}</ref> <ref name="RussiaDroppedInquiry2013">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-drops-inquiry-into-death-of-sergei-magnitsky-8541205.html|title=Russia drops inquiry into death of Sergei Magnitsky|last=Walker|first=Shaun|date=19 March 2013|access-date=5 April 2013|location=Moscow}}</ref> Неговиот случај станал меѓународно познат. <ref name="Sunday">{{Наведени вести|title=Dying in Agony: His Reward for Solving a $230 Million Fraud|date=14 November 2010|work=[[The Sunday Times]]}}</ref> [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот на Соединетите Американски Држави]] и претседателот [[Барак Обама]] го донеле Законот за Магнитски кон крајот на 2012 година, со што им забраниле на руските функционери за кои се верува дека се вмешани во смртта на Магнитски да влезат во Соединетите Американски Држави или да го користат нивниот банкарски систем. Како одговор на тоа, Русија го осудила Законот и тврдела дека Магнитски е виновен за злосторства. <ref name="WashingtonPostAp2013">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/investigations/piercing-the-secrecy-of-offshore-tax-havens/2013/04/06/1551806c-7d50-11e2-a044-676856536b40_story.html|title=Piercing the secrecy of offshore tax havens|last=Higham|first=Scott|date=6 April 2013|work=Washington Post|last2=Hudson|first2=Michael|last3=Guevara|first3=Marina Walker|author-link=Scott Higham|author-link2=Michael Hudson (reporter)}}</ref> Речиси десетина други земји, како и [[Европска Унија|Европската Унија]], последователно го спровеле или разгледале законодавството за Магнитски. На почетокот на јануари 2013 година, „ ''Фајненшл тајмс“'' напишал дека „случајот Магнитски е скандалозен, добро документиран и ја опфаќа темната страна на [[Путинизам|путинизмот]]“. <ref name="FT">{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/e18677dc-54d8-11e2-a628-00144feab49a|title=A Magnitsky law for Europe|date=3 January 2013|work=[[The Financial Times]]|access-date=5 January 2013}}</ref> == Позадина == Магнитски бил ревизор во [[Москва|московската]] адвокатска фирма „Фајерстоун Данкан“, работејќи за нејзиниот сопственик, Џејмисон Фајерстоун. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.firestone-duncan.com/|title=FDS Law: Home|archive-url=https://web.archive.org/web/20170515225200/http://www.firestone-duncan.com/|archive-date=15 May 2017}}</ref> Тој работел со клиентот на „Фајерстоун Данкан“ , „Хермитаж Капитал Менаџмент“, фирма за инвестициско советување обвинета за [[даночно затајување]] и [[даночна измама]] од страна на руското Министерство за внатрешни работи. <ref name="Row">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8367143.stm|title=Row over Russian lawyer jail death|last=Eke, Steven|date=18 November 2009|access-date=27 December 2009|publisher=BBC}}</ref> Во текот на годините од своето работење, „Ермитаж“, во неколку наврати, доставувал информации до печатот за корпоративното и владиното лошо работење и корупција во државните руски претпријатија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/07/24/world/europe/24kremlin.html?hp=&pagewanted=all|title=An Investment Gets Trapped in Kremlin's Vise|last=Levy|first=Clifford J.|date=24 July 2008|work=[[New York Times]]|access-date=22 January 2010}}</ref> Коосновачот на компанијата „Ермитаж“, Американецот Бил Браудер, бил протеран од Русија во ноември 2005 година како наводна национална закана; Браудер пристигнал во Москва, му било кажано дека неговата виза е поништена и бил депортиран следниот ден. Браудер изјавил дека претставува закана само „''за корумпираните политичари и бирократи''“ во Русија и верувал дека е отстранет за да ја остави својата компанија отворена за експлоатација. Поттикнат од генералот на [[ФСБ]] Виктор Воронин {{Efn|Виктор Воронин ({{langx|ru|Виктор Воронин}}) го раководел одделот „К“ на Службата за економска безбедност (СЕБ) на ФСБ (контраразузнавање во кредитната и финансиската сфера) од 2006 до јуни 2016 година..<ref name=NewTimes27062016>{{cite news |last=Канев |first=Сергей (Kanev, Sergey) |url=https://newtimes.ru/articles/detail/113546 |title=Большая чистка: В главном институте путинского режима началась большая чистка: из центрального аппарата ФСБ отправили в отставку несколько генералов, которые до этого считались неприкасаемыми, а на некоторых чекистов рангом пониже заведены уголовные дела. Источники на Лубянке утверждают: самое «вкусное» управление ФСБ — Службу экономической безопасности — берет под контроль «сечинский спецназ». The New Times изучал внутривидовую борьбу чекистских кланов |trans-title=Big Cleaning: A major purge has begun in the main institution of the Putin regime: several generals who had previously been considered untouchables were dismissed from the central apparatus of the FSB, and criminal cases were opened against some Chekists of a lower rank. Sources in the Lubyanka claim that the most "tasty" department of the FSB - the Economic Security Service - is taking control of the "Sechin special forces". The New Times studied the intraspecific struggle of the Chekist clans |language=ru |work=[[The New Times (magazine)|«Новые Времена»]] (NewTimes.ru) |date=27 June 2016 |access-date=24 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181108023250/https://newtimes.ru/articles/detail/113546 |archive-date=8 November 2018}}</ref> Воронин за малку ќе ја загубил работата откако поранешниот агент на СЕБ за „К“ на ФСБ ({{langx|ru|Службы экономической безопасности ФСБ}}) Алекси Јуриевич Артамонов ({{langx|ru|Алексей Юрьевич Артамонов}}) пребегнал во Соединетите Американски Држави<ref name=NewTimes27062016/> Во жаргонот на чекистите, персоналот во Дирекцијата „К“ често се нарекува „кашники“ ({{langx|ru|«кашники»}}).<ref name=NewTimes27062016/> Покрај одделот „К“, структурата на ФСБ СЕБ вклучува оддел „Т“ (контраразузнавање во транспортот), оддел „П“ (контраразузнавање во индустриските претпријатија) и други задачи на СЕБ, вклучувајќи ја борбата против фалсификаторите, трговијата со дрога, нелегалната продажба на експлозиви и отровни супстанции.<ref name=NewTimes27062016/> Вработените во одделот имаат многу голем број агенти меѓу банкарите, измамниците и наркоманите.<ref name=NewTimes27062016/> Покрај личните карти на ФСБ, агентите на ФСБ користат полициски начини и ги покриваат пасошите на туѓи имиња.<ref name=NewTimes27062016/> Откако Воронин ја напуштил функцијата во 2016 година, Иван Иванович Ткачев ({{langx|ru|Иван Иванович Ткачёв}}; роден 1970) ја предводел Дирекцијата „К“.<ref name=TheBell31072019>{{cite news |last1=Стогней |first1=Анастасия (Stogney, Anastasia) |last2=Малкова |first2=Ирина (Malkova, Irina) |url=https://thebell.io/kommercheskie-rebyata-kak-fsb-kryshuet-rossijskie-banki |title=«Коммерческие ребята»: как ФСБ крышует российские банки |trans-title="Commercial Guys": How the FSB Protects Russian Banks |language=ru |work=[[:ru:The Bell|The Bell]] (thebell.io) |date=31 July 2019 |access-date=24 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924204650/https://thebell.io/kommercheskie-rebyata-kak-fsb-kryshuet-rossijskie-banki |archive-date=24 September 2024}}</ref>}} по Александар Кувалдин ({{Langx|ru|Александр Кувалдин}}), кој бил оперативец на Дирекцијата „К“ на СЕБ на ФСБ, ги изнел своите наоди во извештај до Воронин, препорачувајќи го кривичното гонење на Сергеј Магнитски од фондот „Ермитаж Капитал“, Воронин ја додал својата резолуција за извештајот и ја испратил до московската полициска управа, која покренала кривична постапка против Магнитски. На [[4 јуни]] [[2007]] година, канцеларијата на „Ермитаж“ во [[Москва]] била претресена од околу 20 службеници на Министерството за внатрешни работи. Канцелариите на „Фајерстоун Данкан“ исто така биле претресени. Службениците имале налог за претрес во кој се тврди дека „Камаја“, компанија управувана од „Ермитаж“, ги преплатила своите даноци. Ова било многу нерегуларно, бидејќи руските даночни власти штотуку писмено потврдиле дека оваа компанија го преплатила својот данок. Во двата случаи, налозите за претрес дозволувале заплена на материјали поврзани единствено со „Камаја“. Но, во двата случаи, службениците незаконски ги заплениле сите корпоративни, даночни документи и печати за секоја компанија што платила голема количина руски даноци, вклучувајќи документи и печати за многу од руските компании на „Ермитаж“. <ref name="SundayTimes">{{Наведени вести|url=http://www.justiceforsergei.com/download.php?id=16.|title=Dying in agony: his reward for solving a $230 million fraud|last=Margarette Driscoll|date=14 November 2010|work=[[The Sunday Times]]|access-date=28 February 2011}}</ref> Во октомври 2007 година, Браудер добил вест дека една од фирмите што се одржуваат во Москва има судење против неа за наводен неплатен долг од стотици милиони долари. Според Браудер, ова било прв пат да чуе за овој судски случај и не ги познавал адвокатите што ја застапувале неговата компанија на суд. Магнитски бил назначен да го истражи случајот. == Разоткривање на скандалот == Во својата истрага, ревизорот Магнитски дошол до верување дека полицијата ги дала материјалите земени за време на полициските претреси на организирани криминалци, кои ги искористиле за да преземат три руски компании на Ермитаж и кои лажно вратиле 230 милиони долари (140 милиони фунти) од даноците претходно платени од Ермитаж. Тој исто така тврдел дека полицијата го обвинила Ермитаж за даночно затајување единствено за да ги оправда полициските претреси, за да можат да ги земат материјалите потребни за да ги киднапираат компаниите на Ермитаж и да ја извршат измамата со враќање на данок. Сведочењето на Магнитски ја имплицирало полиција, судство, даночни службеници, банкари и [[Руска мафија|руската мафија]]. И покрај првичното отфрлање на неговите тврдења, основното тврдење на Магнитски дека Ермитаж не извршил измама - туку бил жртва на неа - на крајот било потврдено. Раководител се изјаснил за виновен во случајот за „''измама преку претходен договор''“, иако раководителот тврдел дека полицијата не била дел од планот. <ref name="Telegraph">{{Наведени вести|title=Who was Sergei Magnitsky?|last=Aldrick|first=Philip|date=21 January 2011|work=The Telegraph}}</ref> Сепак, пред тоа, Магнитски станал предмет на истрага од страна на еден од полицајците против кои сведочел како вмешан во измамата. Според Браудер, Магнитски бил „''човекот на кого се обраќаат''“ во [[Москва]] за судови, даноци, казни, сè што има врска со граѓанското право“. Според истрагата на Магнитски, документите што ги одзела руската полиција во јуни 2007 година биле искористени за фалсификување на промена на сопственоста на Ермитаж. Крадците ги употребиле фалсификуваните договори за да тврдат дека Ермитаж должи 1 милијарда долари (~ 1,45 милионие долари) во 2024) на фиктивни компании. Без да биде познато на „Ермитаж“, тие тврдења подоцна биле потврдени од судиите. Во секој случај, адвокатите ангажирани од крадците да го претставуваат „Ермитаж“ се изјасниле за виновни во име на компанијата и се согласиле со тврдењата, со што добиле казни за долгови што не постоеле; сето тоа додека службениците на „Ермитаж“ не биле свесни за овие судски постапки. Новиот сопственик, со седиште во [[Татарстан]], се покажало дека е Виктор Маркелов, осуден убиец ослободен две години по издржувањето на казната. Лажниот долг на компанијата бил искористен за да се прикажат компаниите како непрофитабилни, со цел да се оправда враќањето на данок од 230 милиони долари што компаниите ги платиле кога биле под контрола на „Ермитаж“. Повратот на данокот било извршено на [[Бадник]] 2007 година и претставувало најголемо враќање на данок во руската економска историја. Ермитаж контактирал со руската влада со наодите од својата истрага. Парите, кои не биле на Ермитаж, ѝ припаѓале на руската држава. Наместо да покренат постапка против полицијата и крадците, руските власти отвориле кривична постапка против Магнитски. == Старателство и смрт == [[Податотека:Sergei_Magnitsky_(grave).jpg|мини|282x282пкс|Гробот на Магнитски на гробиштата Преображенски, Москва.]] Магнитски бил уапсен и затворен во затворот Бутирка во Москва во ноември 2008 година, откако бил обвинет за договарање со Ермитаж. Задржан 11 месеци без судење, како што објавил ''„Телеграф“'', тој бил „одбиен од посети од неговото семејство“ и „присилен во сè полоши ќелии“. Тој развил жолчни камења, панкреатит и калкулозен холециститис, за што му бил даден несоодветен медицински третман за време на неговото затворање. Операција била наредена во јуни, но никогаш не била извршена; шефот на притворниот центар Иван П. Прокопенко подоцна изјавил дека „...''не го сметал Магнитски за болен... Затворениците често се обидуваат да се претстават како болни со цел да добијат подобри услови''“. <ref name="scathing">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2009/12/29/world/europe/29russia.html|title=Scathing Report Issued on Russian Lawyer's Death|last=Barry|first=Ellen|date=28 December 2009|work=[[The New York Times]]|access-date=23 January 2010}}</ref> На 16 ноември 2009 година, осум дена пред да мора да биде ослободен доколку не биде изведен на суд, Магнитски починал. Затворските службеници прво ја припишале неговата смрт на „руптура на абдоминалната мембрана“, а подоцна на [[срцев удар]]. Новинарите дознале дека Магнитски се жалел на влошување на болките во стомакот пет дена пред неговата смрт и дека до 15-ти повраќал на секои три часа и имал видливо отечен стомак. На денот на неговата смрт, затворскиот лекар, верувајќи дека Магнитски имал хронична болест, го испратил со брза помош, а подоцна и го префрлил во медицинското одделение на затворот „Матроскаја Тишина“, кое било опремено да му помогне. <ref name="independent">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/incoming/sergei-magnitsky-the-final-insult-russia-continues-to-desecrate-the-memory-of-the-whistleblower-9057334.html|title=Sergei Magnitsky - the final insult: Russia continues to 'desecrate the memory' of the whistleblower lawyer|last=Milmo|first=Cahal|date=14 January 2014|work=[[The Independent]]|access-date=30 November 2015}}</ref> Но, хирургот таму - кој го опишал Магнитски како „''возбуден, обидувајќи се да се скрие и велејќи дека луѓето се обидуваат да го убијат''“ - му препишал само лек против болки и го оставил да добие психијатриска проценка. Магнитски бил пронајден мртов во неговата ќелија малку повеќе од два часа подоцна. Според Људмила Алексеева, лидерка на [[Московска Хелсиншка група|Московската Хелсиншка група]], Магнитски починал од тепање и мачење од страна на неколку службеници на руското Министерство за внатрешни работи. Во официјалниот смртоносен лист било наведено „затворена повреда на черепот“ како причина за смртта (покрај другите споменати погоре), а обдукцијата покажала бројни модринки и рани на нозете и рацете на Магнитски. Друга обдукција од 2011 година ја прикажала смртта како предизвикана од „трауматска примена на тап тврд предмет (предмети)“, што е потврдено со „абразии, екхимоми, изливи на крв во меките ткива“. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://russian-untouchables.com/docs/Nekrasov%20Lies%20Presentaion%20June%20(ENG)%20NEW%20JUNE%202016%20v%202.pdf|title=Lies of Nekrasov-Piraya anti-Magnitsky "Documentary"}}</ref> Новинарот Овен Метјуз го опишал страдањето на Магнитски во московскиот затвор Бутирка на лседниот начин:<blockquote>Според тажниот затворски дневник на [Магнитски], истражителите постојано се обидувале да го убедат да сведочи против Ермитаж и да ги отфрли обвинувањата против полицијата и даночните власти. Кога Магнитски одбил, бил преместен во сè полоши делови од затворот, и на крајот му бил одбиен медицински третман што можел да му го спаси животот. <ref>{{Наведени вести|title=There's something rotten in the state of Russia|last=Owen Matthews|date=9 January 2010|work=[[The Spectator]]}}</ref></blockquote> == Последици и официјални истраги == Независно истражно тело, Московската комисија за јавен надзор, во декември 2009 година посочило дека врз Магнитски бил извршен „''психолошки и физички притисок''“. <ref name="TelegraphAldrick09">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/6901221/Sergei-Magnitsky-independent-investigation-into-death-of-lawyer-slams-Russia.html|title=Sergei Magnitsky: independent investigation into death of lawyer slams Russia|last=Aldrick|first=Philip|date=28 December 2009|work=Telegraph|location=London}}</ref> Една од комесарите изјавила дека иако првично верувала дека неговата смрт се должи на лекарска небрежност, таа развила „''застрашувачко чувство дека не станува збор за небрежност, туку дека до одреден степен е ужасно, да се каже, убиство со умисла''“. Во ноември 2009 година, рускиот претседател [[Дмитриј Медведев]] наредил официјална истрага. <ref name="medjd">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8376789.stm|title=Medvedev orders investigation of Magnitsky jail death|date=24 November 2009|access-date=27 December 2009|publisher=BBC}}</ref> Руските власти не ја завршиле сопствената истрага до декември 2009 година, но 20 високи затворски службеници веќе биле отпуштени како резултат на случајот. Во декември 2009 година, во два одделни декрети, Медведев го отпуштил Александар Пискунов, заменик-началник на Федералната казнено-поправна служба, и потпишал закон со кој се забранува затворање на лица осомничени за даночни кривични дела. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/SB126208865155908863|title=Russia Bans Jailing of Tax Offenders Following Lawyer's Death|date=29 December 2009|work=[[Wall Street Journal]]|access-date=23 January 2010}}</ref> Се верува дека смртта на Магнитски е поврзана и со отпуштањето на генерал-мајор Анатолиј Михалкин, поранешен началник на московската дивизија на одделот за даночни кривични дела на Министерството за внатрешни работи. <ref>{{Наведени вести|url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6957931.ece|title=Kremlin sacking linked to Sergei Magnitsky case|last=Mortished|first=Carl|date=16 December 2009|work=[[The Times]]|access-date=23 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611163727/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6957931.ece|archive-date=11 June 2011|location=London}}</ref> Михалкин бил меѓу оние обвинети од Магнитски за учество во измама. Телевизијата „Опалеск“ објавила видео на 8 февруари 2010 година, во кое основачот на „Хермитаж капитал менаџмент“, Бил Браудер, открил детали за маките на Сергеј Магнитски за време на неговите 11 месеци во притвор. <ref name="opalesquetv">{{Наведени вести|url=http://www.opalesque.tv/youtube/William_Browder_Bill_Browder/1|title=Opalesque BACKSTAGE Video - Bill Browder: Sergey Magnitsky case reveals Russia's ugliest face|date=8 February 2010|access-date=8 February 2010}}</ref> На 25 јуни 2010 година, радио станицата „Ехо на Москва“ објавила дека ''Одделот за сопствена безбедност'' на руското Министерство за внатрешни работи започнал истраги против потполковникот Артјом Кузнецов, кој е обвинет за неправилно затворање на Магнитски. Истрагата била одговор на жалбата на „Хермитаж капитал менаџмент“ и [[Државен секретар на Соединетите Американски Држави|државната секретарка на Соединетите Американски Држави,]] [[Хилари Клинтон]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.echo.msk.ru/news/690716-echo.html|title=Департамент собственной безопасности МВД проводит проверку в отношении подполковника милиции Артема Кузнецова, который отдал приказ об аресте юриста Сергея Магницкого.|date=25 June 2010|work=[[Echo of Moscow]]}}</ref> Во февруари 2011 година, истрагата, која сè уште не идентификувала осомничени, била продолжена до мај. Во ноември 2010 година, Магнитски добил постхумна награда од [[Транспаренси Интернешнл]] за интегритет. Магнитски, според одборот за доделување на наградите, „''верувал во владеењето на правото и умрел за својата верба''“. Филм снимен за да го истакне прогонот на Магнитски е прикажан на американскиот Конгрес и на британскиот, канадскиот, германскиот, полскиот и европскиот парламент. Во јули 2011 година, Истражниот комитет на Русија првично признал дека Магнитски починал затоа што затворските власти ја ограничиле медицинската грижа за него. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2011/07/05/world/europe/05moscow.html|title=Poor Medical Care Led to Lawyer Magnitsky's Death, Russia Admits|last=Barry|first=Ellen|date=4 July 2011|work=The New York Times}}</ref> Руските власти, исто така, отвориле кривични случаи против двајцата лекари кои го лекувале; д-р Дмитриј Кратов, главен медицински службеник во затворот Бутирскаја, и д-р Лариса Литвинова, која го водела третманот на Магнитски кон крајот. Д-р Кратов бил деградиран набргу по смртта на Магнитски и бил обвинет за убиство од небрежност и се соочувал со пет години затвор. Д-р Литвинова се соочила со до три години затвор доколку биде осудена за предизвикување смрт преку професионална небрежност. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2011/07/19/world/europe/19russia.html|title=Prison Doctors Charged in Russian Lawyer Magnitsky's Death|last=Barry|first=Ellen|date=18 July 2011|work=The New York Times}}</ref> Независна комисија за надзор на затворите објавила дека затворските лекари биле притиснати од истражителите да одбијат третман, а д-р Литвинова ѝ открила на Комисијата за јавен надзор дека се обидува да добие одобрение за третман на Магнитски. Сепак, истражителите кои ја истражуваат смртта на Магнитски го ослободиле Олег Ф. Силченко, кој ја надгледувал истрагата за Магнитски, од какво било кривично дело. Обвиненијата за професионална небрежност против д-р Литвинова биле отфрлени поради проблеми со застарувањето. <ref name="NYT4812">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/04/09/world/europe/russia-drops-charges-against-doctor-in-jail-death.html|title=In Russia, Charges Are Dropped in Jail Death|last=Michael Schwirtz|date=8 April 2012|work=The New York Times|access-date=25 December 2012}}</ref> На 23 декември 2012 година, како што судењето се приближувало кон крајот, обвинителот што го водел судењето против д-р Кратов одеднаш го сменил правецот и побарал ослободителна пресуда, наведувајќи дека нема директна врска помеѓу постапките на Кратов и смртта на Магнитски. <ref name="NYT122312">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/12/25/world/europe/russian-prosecutor-seeks-acquittal-in-magnitskys-death.html|title=Russian Prosecutor Seeks Acquittal in Lawyer's Death|last=David M. Herszenhorn|date=24 December 2012|work=The New York Times|access-date=25 December 2012}}</ref> На 28 декември 2012 година, судот во Тверскиот регион го прогласил Кратов за невин за небрежност што ја предизвикала смртта на Магнитски, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bigstory.ap.org/article/verdict-expected-magnitskys-jail-death-case|title=OFFICIAL ACQUITTED IN MAGNITSKY'S JAIL DEATH CASE|publisher=AP|archive-url=https://web.archive.org/web/20130103155209/http://bigstory.ap.org/article/verdict-expected-magnitskys-jail-death-case|archive-date=3 January 2013|accessdate=28 December 2012}}</ref> со што се исполнило барањето на обвинителството. <ref>{{Наведени вести|url=http://newsru.com/russia/28dec2012/krat.html|title=Суд оправдал единственного обвиняемого в смерти Магнитского|date=28 December 2012|work=[[NEWSru]]}}</ref> Во 2012 година, Павел Карпов, поранешен службеник во руското Министерство за внатрешни работи, обвинет од Магнитски и Браудер дека е главен корисник на даночната измама, поднел тужба за клевета во Лондон. Карпов го изгубил случајот и му било наредено да плати над 800.000 фунти на „Хермитаж Капитал Менаџмент“. Во 2016 година, Карпов бил дополнително осуден на три месеци затвор за „непочитување на судот“ поради неплаќање на трошоците за тужбата за клевета. Од септември 2016 година, над 660.000 фунти од таа сума останале неплатени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lawandorderinrussia.org/2016/3118/|title=Law and Order in Russia|work=lawandorderinrussia.org|accessdate=5 September 2016}}</ref> Во февруари 2012 година, руската полиција ја објавила својата намера повторно да поднесе обвиненија за даночно затајување против Магнитски за втор период на судење. Како што било истакнато во печатот, ова било првото посмртно судење во Русија. Браудер, кој живеел во [[Лондон]], бил исто така суден во отсуство. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/02/08/world/europe/russia-to-retry-sergei-magnitsky-posthumously.html|title=Russia Plans to Retry Dead Lawyer in Tax Case|last=KRAMER|first=Andrew|date=7 February 2012|work=New York Times|access-date=31 May 2012}}</ref> На 11 јули 2013 година, суд во Москва го прогласил Магнитски за виновен за даночно затајување на посмртното судење. Судот, исто така, го прогласил Браудер, поранешен клиент на Магнитски и британски инвеститор роден во САД, за виновен за избегнување на околу 17 милиони долари даноци. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bigstory.ap.org/article/dead-russian-lawyer-magnitsky-found-guilty|title=Dead Russian lawyer Magnitsky found guilty|publisher=AP|archive-url=https://web.archive.org/web/20130714160622/http://bigstory.ap.org/article/dead-russian-lawyer-magnitsky-found-guilty|archive-date=14 July 2013|accessdate=11 July 2013}}</ref> Во 2012 година, Проектот за известување за организиран криминал и корупција, мрежа од истражни центри со седиште во [[Сараево]], успешно ги проследил дел од исчезнатите руски средства до компанија во сопственост на Денис Кацив, син на Пјотр Кацив. <ref name="OCCRP">{{Наведени вести|url=https://www.reportingproject.net/proxy/en/following-the-magnitsky-money|title=Following the Magnitsky Money|date=5 August 2012|work=www.reportingproject.net|access-date=5 August 2012}}</ref> Парите биле инвестирани во фирма за недвижности која купувала станови на Волстрит во [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Министерството за правда на САД поднло налог за заплена за да ги врати становите во септември 2013 година. <ref name="OCCRP2">{{Наведени вести|url=https://www.occrp.org/en/investigations/2138-us-authorities-look-to-seize-magnitsky-linked-assets-88735961|title=US Authorities Look to Seize Magnitsky Linked Assets|date=11 September 2013|work=[[Organized Crime and Corruption Reporting Project]]|access-date=15 September 2013}}</ref> Во 2013 година, [[Меѓународен конзорциум на истражувачки новинари|Меѓународниот конзорциум на истражувачки новинари]] (МКИН), непрофитна новинска организација со седиште [[Вашингтон|во Вашингтон]], добила евиденција за компании и фондови создадени од две офшор компании. Тие вклучувале информации за најмалку 23 компании поврзани со наводна даночна измама од 230 милиони долари во Русија, случај што го истражувал Сергеј Магнитски. Истрагата на МКИН, исто така, открила дека сопругот на еден од руските даночни службеници депонирал милиони на сметка во швајцарска банка отворена од една од офшор компаниите. Во 2016 година, во Русија била завршена голема кривична истрага во која биле вмешани јавни службеници од даночните, безбедносните и царинските агенции во големи модели на измама со ДДВ, многу слични на оние кои биле користени во измамата против „Хермитаж Капитал“, а со истите високи службеници кои обезбедувале [[заштитен рекет]] ({{Langx|ru|Крыша}}, „заштита“) во двата случаи. Неколку офицери со низок ранг биле осудени во случајот, но ниту еден офицер од среден или висок ранг не бил обвинет, и покрај вкупните загуби за буџетот што надминале 20 милијарди рубли. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.novayagazeta.ru/inquests/72239.html|title=Наперсники отката|work=Новая Газета|accessdate=19 March 2016}}</ref> Откако односите со Европската Унија се влошиле по [[Руско-украинска војна|2014 година]], верзијата што официјално се промовирала во Русија е дека „Ермитаж Капитал“ на Бил Браудер е одговорна за даночна измама и дека Магнитски починал како резултат на неговата завера во која е вклучен [[Алексеј Навални]], што било истакнато во „истражувачкиот“ филм од 2016 година од Андреј Некрасов. И сопругата и мајката на Магнитски, чии манипулирани цитати биле користени во филмот, напишале протестно писмо во кое го критикуваат филмот за пристрасност и манипулации. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.the-american-interest.com/2016/06/14/russias-big-lie/|title=Russia's Big Lie|last=Orlova|first=Karina|date=14 June 2016|work=The American Interest|accessdate=15 June 2016}}</ref> На 21 март 2017 година, адвокатот на семејството Магнитски, Николај Горохов, паднал или бил фрлен од 4-ти кат од неговата станбена зграда во Москва. Тешко повреден, бил однесен во болница со хеликоптер. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-39347461|title=Magnitsky lawyer injured after 'falling' from building near Moscow|date=21 March 2017|access-date=21 March 2017|publisher=BBC News}}</ref> == Меѓународни реакции == Кон крајот на 2010 година, меѓународното внимание кон ова прашање се интензивирало, при што [[Европски парламент|Европскиот парламент]] побарал на 60 функционери за кои се верува дека се поврзани со смртта на Магнитски да им се забрани влез во [[Европска Унија|Европската Унија]], а [[Парламент на Канада|Парламентот на Канада]] одлучил да им одбие визи и да ги замрзне канадските средства на наводно вмешани функционери. Парламентот на ЕУ, исто така, ги повикал членовите да ги замрзнат средствата на службениците, додека слични мерки биле во фаза на разгледување во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/12/16/AR2010121602317.html|title=EU backs freeze on Russian assets for prison death|last=Charlton|first=Angela|date=16 December 2010|work=The Washington Post|access-date=16 December 2010}}</ref> <ref name="Bloomberg">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/2010-12-16/eu-parliament-urges-visa-ban-over-russia-lawyer-death-update1-.html|title=EU Parliament Urges Visa Ban Over Russia Lawyer Death|last=Meyer|first=Henry|date=16 December 2010|work=Bloomberg|access-date=16 December 2010|last2=Jonathan Stearns}}</ref> Во октомври 2010 година, американскиот сенатор [[Џон Мекејн]] станал коспонзор на [[Закон за правда за Сергеј Магнитски|Законот за правда за Сергеј Магнитски]], со кој ќе се забрани влез во САД на 60 лица именувани во судски документи поврзани со случајот Магнитски. Мекејн изјавил дека законот ќе помогне да се „''пронајдат одговорните за смртта на овој руски патриот, да се направат нивните имиња познати за целиот свет, а потоа да се повикаат на одговорност за нивните злосторства''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.newsweek.com/2010/10/15/russian-criminals-and-magnitsky.html|title=Breaking the Law; Why Russia fetes its criminals|last=Matthews|first=Owen|date=25 October 2010|work=[[Newsweek]]|access-date=27 February 2011}}</ref> Законот се смета за аналоген на Законот за странски коруптивни практики од 1977 година во преседанот што се надева дека ќе го создаде. <ref>{{Наведени вести|title=Crackdown on Kleptocrats|last=Matthews|first=Owen|date=4 December 2010|work=[[The Spectator]]}}</ref> Во јули 2011 година, САД изјавиле дека на десетици руски службеници им е забранет влез во Соединетите Американски Држави поради нивна вмешаност во смртта на Магнитски. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2011/07/27/world/europe/27russia.html|title=U.S. Bars Russian Officials Linked to 2009 Magnitsky Death|last=Kramer|first=Andrew E.|date=26 July 2011|work=The New York Times}}</ref> Руското Министерство за надворешни работи ја опишало канадската резолуција како „''обид за притисок врз истражителите и мешање во внатрешните работи на друга држава''“, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/12/14/AR2010121407342.html|title=Legal proceedings test whether Russia will move closer to West|last=Lally|first=Kathy|date=15 December 2010|work=Washington Post|access-date=16 December 2010}}</ref> додека во ноемвриската изјава, шефот на меѓународниот комитет на [[Државна дума|Државната дума,]] Константин Косачов, ги критикувал заклучоците на [[Европски парламент|Европскиот парламент]], посочувајќи дека санкциите го кршат принципот на „презумпција на невиност“ и треба да почекаат одлуката на рускиот суд. ''Блумберг'' во декември објавил дека, според сторијата на ''Интерфакс'', Русија ќе преземе „''идентични мерки“ доколку се воведе забрана од Европската Унија''. Кон средината на декември, Европскиот парламент ја усвоил резолуцијата со која се дозволува земјите-членки да им забранат влез на функционерите и да им се заплени имотот. <ref name="TelegraphTough">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/globalbusiness/8207690/Sergei-Magnitsky-European-Parliament-recommends-tough-sanctions-on-Russian-officials.html|title=Sergei MagnitskyL European Parliament Recommends Tough Sanctions on Russian Officials|last=Osborn|first=Andrew|date=16 December 2010|work=The Telegraph|access-date=22 February 2011|location=London}}</ref> Во јануари 2011 година, специјалниот известувач на Обединетите нации за [[мачење]] , Хуан Е. Мендез, отворил истрага за третманот и смртта на Магнитски. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/8272605/UN-opens-investigation-into-Magnitsky-torture-claims.html|title=UN Opens Investigation into Magnitsky's Torture Claims|last=Aldrick|first=Philip|date=21 January 2011|work=The Telegraph|access-date=22 February 2011|location=London}}</ref> Во ноември 2011 година, во музејот „Чекпоинт Чарли“ во [[Берлин]] била отворена постојана изложба со наслов „Сергеј Магнитски – сведок за правдата и демократијата во Русија“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://intransit.blogs.nytimes.com/2011/11/28/berlin-exhibit-explores-magnitsky-case/|title=Berlin Exhibit Explores Magnitsky Case|date=28 November 2011}}</ref> Во декември 2012 година, Соединетите Американски Држави го донеле Законот Магнитски, закон наречен „Закон за Русија и Молдавија за поништување на Џексон-Ваник и за одговорност на Сергеј Магнитски за владеење на правото од 2012 година“, кој, меѓу другото, го овластил претседателот да санкционира лица одговорни за кршење на човековите права во Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2012/12/14/statement-press-secretary-hr-6156|title=Statement by the Press Secretary on H.R. 6156|date=14 December 2012|work=Obama White House Archives|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716072712/https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2012/12/14/statement-press-secretary-hr-6156|archive-date=16 July 2017|accessdate=6 May 2017}}</ref> Слични акти биле разгледувани и во британскиот парламент <ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/news/britain/21568415-scandal-exposes-delicacy-britains-relationship-russia-ballets-russes|title=Ballets Russes|date=15 December 2012|work=[[The Economist]]|access-date=5 January 2013}}</ref> и ирскиот Дејл. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2013/04/26/world/europe/russia-using-adoption-leverage-in-ireland.html|title=Russia Using Adoption Leverage in Ireland|last=Kramer|first=Andrew E.|date=25 April 2013|work=[[The New York Times]]|access-date=26 April 2013}}</ref> Во декември 2012 година, [[Државна дума|рускиот парламент]] го усвоил Законот на Дима Јаковлев <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://english.ruvr.ru/2012_12_26/Russian-senators-to-back-Dima-Yakovlev-bill/|title=Russian-senators back Dima Yakovlev bill|last=Lyakhov, Korotun|first=Alexei, Lada|publisher=Voice of Russia|archive-url=https://web.archive.org/web/20130326013639/http://english.ruvr.ru/2012_12_26/Russian-senators-to-back-Dima-Yakovlev-bill/|archive-date=26 March 2013|accessdate=28 December 2012}}</ref>, кој бил широко оценет од медиумите, вклучително и руските медиуми, како одмазда за законот Магнитски. Рускиот закон, потпишан од Путин на 28 декември 2012 година, <ref name="Putin signs bill">{{Наведена мрежна страница|url=http://bigstory.ap.org/article/president-vladimir-putin-signs-bill-banning-americans-adopting-russian-children|title=Putin signs anti-US adoptions bill|last=Heintz|first=Jim|date=28 December 2012|publisher=[[Associated Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121231163436/http://bigstory.ap.org/article/president-vladimir-putin-signs-bill-banning-americans-adopting-russian-children|archive-date=31 December 2012|accessdate=28 December 2012}}</ref> им забранил, меѓу другото, на Американците да посвојуваат руски деца. На состаноците на [[Светски економски форум|Светскиот економски форум]] во 2013 година, прашањето се појавило на највисоко ниво, а [[Ројтерс]] објавил дека пред [[Дмитриј Медведев|Медведев]] да го одржи својот воведен говор, околу 78 проценти од испитаниците кои гласале во публика преполна со стотици западни раководители и политичари се согласиле дека најголемиот проблем на Русија е слабата влада и корпоративното управување. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/davos-russia-magnitsky-idUKL6N0AT79L20130125|title=Russian tycoons concerned as Magnitsky fallout spreads|date=25 January 2013|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305204105/http://uk.reuters.com/article/davos-russia-magnitsky-idUKL6N0AT79L20130125|archive-date=5 March 2016}}</ref> На 1 октомври 2015 година, Сергеј Магнитски постхумно бил награден со „Почесно споменување“ на церемонијата за доделување на наградата „Алард“ за меѓународен интегритет. Семејството Магнитски присуствувало на церемонијата и одговорило: „Сергеј би бил толку горд и понизен од оваа номинација. Тој секогаш се стремел да го живее својот живот на најдобар можен начин, со чесност и интегритет. Шест години по неговата прерана и срцепарателна смрт, токму ваквите награди го одржуваат жив споменот на Сергеј. Номинацијата за наградата „Алард“ им дава на целото негово семејство огромно чувство на гордост и уште еднаш потврдува дека неговиот живот не бил жртвуван залудно. Целото наше семејство е неизмерно благодарно за вниманието што оваа награда ќе го посвети на глобалната кампања за правда на Магнитски, која произлезе од нашата трагедија.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allardprize.org/sergei-magnitsky-allard-prize-finalist|title=Sergei Magnitsky: Allard Prize Finalist|work=Allard Prize for International Integrity|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110011521/https://www.allardprize.org/sergei-magnitsky-allard-prize-finalist|archive-date=10 November 2021|accessdate=3 April 2016}}</ref> == Личен живот == Магнитски бил роден во [[Одеса]], [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]] во 1972 година, и емигрирал во Јужна Русија со своето семејство на 9-годишна возраст. Како дете, тој бил познат по своите академски способности уште на млада возраст, освојувајќи ја Републичката олимпијада по физика и математика на 15-годишна возраст. На 18 години, се преселил во Москва и студирал на Рускиот економски универзитет „Плеханов“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billbrowder.com/sergei-magnitsky|title=Sergei Magnitsky|last=Browder|first=Bill|date=n.d.|work=BillBrowder.com|accessdate=2022-01-17}}</ref> Подоцна се оженил со Наталија Жарикова, адвокатка, која ја запознал во средно училиште. <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/9946540/Sergei-Magnitskys-widow-wants-abusers-banned-from-entering-Britain.html|title=Sergei Magnitsky's widow wants abusers banned from entering Britain|last=Parfitt|first=Tom|date=March 21, 2013|work=[[The Daily Telegraph]]|accessdate=2022-01-17}}</ref> Заедно имале два сина. Погребан е на гробиштата Преображенској во Москва. == Наследство == Во 2022 година, Би-Би-Си премиерно го прикажал ''мјузиклот „Магнитски“''. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p080jz1j|title=Magnitsky the Musical|date=17 January 2020}}</ref> [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Родени во 1972 година]] [[Категорија:Руси со украинско потекло]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] fg3cjvuajb0mtzh7inqicii4xnzp41f 5536375 5536373 2026-04-08T20:53:32Z Тиверополник 1815 5536375 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Сергеј Магнитски | image = File:MagnitskySergei.jpg | caption = Сергеј Магнитски во 2006 година | native_name = {{nobold|Сергeй Магнитский}} | native_name_lang = ru | birth_date = {{Birth date|df=yes|1972|04|08}} | death_date = {{Death date and age|df=yes|2009|11|16|1972|04|08}} | birth_place = {{роден во|Одеса}}, Украинска ССР, Советски Сојуз | death_place = {{починал во|Москва}}, Русија | death_cause = траума | resting_place = [[Преображенски гробишта]], Москва | alma_mater = [[Плеханов Руски економски универзитет]] | occupation = [[даночен советник]] | known_for = Инспиративно [[законодавство на Магнитски]] | years_active = | spouse = Наталија | children = 2 | website = }} '''Сергеј Леонидович Магнитски''' ({{Langx|ru|Сергeй Леонидович Магнитский}}; {{Langx|uk|Сергій Леонідович Магнітський}}; 8 април 1972 година – 16 ноември 2009 година) — руски [[даночен советник]] одговорен за разоткривање на корупција и злоупотреба на службена должност од страна на руски владини службеници додека го застапувал клиентот „''[[Hermitage Capital Management]]''“ . <ref name="NewYorker2018">{{Наведен нестручен часопис|access-date=5 May 2019}}</ref> Неговото апсење во 2008 година и последователната смрт по единаесет месеци во полициски притвор предизвикало меѓународно внимание и официјални и неофицијални истраги за наводи за измама, кражба и кршење на [[Човекови права во Русија|човековите права]] во Русија. <ref name="BBC">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8372894.stm|title=Russia 'is now a criminal state', says Bill Browder|date=23 November 2009|access-date=27 December 2009|publisher=[[BBC]]}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Red Notice: How I Became Putin's No. 1 Enemy|last=Browder|first=Bill|publisher=Transworld Digital|year=2015|isbn=978-0593072950}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2014/11/20/i-quaderni-del-carcere-di-chi-sfido-lo-zar-putin53.html|title=I quaderni del carcere di chi sfidò lo zar Putin|last=Nicola Lombardozzi|date=20 November 2014|work=[[la Repubblica]]|page=53|language=it}}</ref> Неговото посмртно судење било прво од таков вид во [[Русија|Руската Федерација]]. Магнитски тврдел дека имало кражба од големи размери од руската држава, санкционирана и извршена од руски службеници. Тој бил уапсен и на крајот починал во затвор седум дена пред истекот на едногодишната казна во која можел законски да биде притворен без судење. <ref name="autopsy">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/6608505/Russia-refuses-autopsy-for-anti-corruption-lawyer.html|title=Russia refuses autopsy for anti-corruption lawyer|last=Aldrick, Philip|date=19 November 2009|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=27 December 2009|location=London}}</ref> <ref>{{Наведување|title=Inside the Largest Tax Fraud Case in Russian History|date=22 March 2021|url=https://www.youtube.com/watch?v=x2Gl_M0IHkU|archiveurl=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211215/x2Gl_M0IHkU|archivedate=2021-12-15|language=en|access-date=2021-03-23}}</ref> Вкупно, Магнитски отслужил 358 дена во московскиот затвор [[Бутирка (затвор)|Бутирка]]. Тој развил жолчни камења, панкреатитис и затнат жолчен меур, а му била одбиена и медицинска нега. Советот за човекови права формиран од [[Московски кремљ|Кремљ]] открил дека бил физички нападнат кратко пред неговата смрт. <ref name="WashingtonPost2011">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/20/AR2011012003237.html?nav=emailpage|title=UN-appointed Human Rights Experts to Probe Death of Russian Lawyer Magnitsky|last=Kathy Lally|date=20 January 2011|work=[[The Washington Post]]|access-date=27 February 2011}}</ref> <ref name="RussiaDroppedInquiry2013">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-drops-inquiry-into-death-of-sergei-magnitsky-8541205.html|title=Russia drops inquiry into death of Sergei Magnitsky|last=Walker|first=Shaun|date=19 March 2013|access-date=5 April 2013|location=Moscow}}</ref> Неговиот случај станал меѓународно познат. <ref name="Sunday">{{Наведени вести|title=Dying in Agony: His Reward for Solving a $230 Million Fraud|date=14 November 2010|work=[[The Sunday Times]]}}</ref> [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот на Соединетите Американски Држави]] и претседателот [[Барак Обама]] го донеле Законот за Магнитски кон крајот на 2012 година, со што им забраниле на руските функционери за кои се верува дека се вмешани во смртта на Магнитски да влезат во Соединетите Американски Држави или да го користат нивниот банкарски систем. Како одговор на тоа, Русија го осудила Законот и тврдела дека Магнитски е виновен за злосторства. <ref name="WashingtonPostAp2013">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/investigations/piercing-the-secrecy-of-offshore-tax-havens/2013/04/06/1551806c-7d50-11e2-a044-676856536b40_story.html|title=Piercing the secrecy of offshore tax havens|last=Higham|first=Scott|date=6 April 2013|work=Washington Post|last2=Hudson|first2=Michael|last3=Guevara|first3=Marina Walker|author-link=Scott Higham|author-link2=Michael Hudson (reporter)}}</ref> Речиси десетина други земји, како и [[Европска Унија|Европската Унија]], последователно го спровеле или разгледале законодавството за Магнитски. На почетокот на јануари 2013 година, „ ''Фајненшл тајмс“'' напишал дека „случајот Магнитски е скандалозен, добро документиран и ја опфаќа темната страна на [[Путинизам|путинизмот]]“. <ref name="FT">{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/e18677dc-54d8-11e2-a628-00144feab49a|title=A Magnitsky law for Europe|date=3 January 2013|work=[[The Financial Times]]|access-date=5 January 2013}}</ref> == Позадина == Магнитски бил ревизор во [[Москва|московската]] адвокатска фирма „Фајерстоун Данкан“, работејќи за нејзиниот сопственик, Џејмисон Фајерстоун. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.firestone-duncan.com/|title=FDS Law: Home|archive-url=https://web.archive.org/web/20170515225200/http://www.firestone-duncan.com/|archive-date=15 May 2017}}</ref> Тој работел со клиентот на „Фајерстоун Данкан“ , „Хермитаж Капитал Менаџмент“, фирма за инвестициско советување обвинета за [[даночно затајување]] и [[даночна измама]] од страна на руското Министерство за внатрешни работи. <ref name="Row">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8367143.stm|title=Row over Russian lawyer jail death|last=Eke, Steven|date=18 November 2009|access-date=27 December 2009|publisher=BBC}}</ref> Во текот на годините од своето работење, „Ермитаж“, во неколку наврати, доставувал информации до печатот за корпоративното и владиното лошо работење и корупција во државните руски претпријатија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/07/24/world/europe/24kremlin.html?hp=&pagewanted=all|title=An Investment Gets Trapped in Kremlin's Vise|last=Levy|first=Clifford J.|date=24 July 2008|work=[[New York Times]]|access-date=22 January 2010}}</ref> Коосновачот на компанијата „Ермитаж“, Американецот Бил Браудер, бил протеран од Русија во ноември 2005 година како наводна национална закана; Браудер пристигнал во Москва, му било кажано дека неговата виза е поништена и бил депортиран следниот ден. Браудер изјавил дека претставува закана само „''за корумпираните политичари и бирократи''“ во Русија и верувал дека е отстранет за да ја остави својата компанија отворена за експлоатација. Поттикнат од генералот на [[ФСБ]] Виктор Воронин {{Efn|Виктор Воронин ({{langx|ru|Виктор Воронин}}) го раководел одделот „К“ на Службата за економска безбедност (СЕБ) на ФСБ (контраразузнавање во кредитната и финансиската сфера) од 2006 до јуни 2016 година..<ref name=NewTimes27062016>{{cite news |last=Канев |first=Сергей (Kanev, Sergey) |url=https://newtimes.ru/articles/detail/113546 |title=Большая чистка: В главном институте путинского режима началась большая чистка: из центрального аппарата ФСБ отправили в отставку несколько генералов, которые до этого считались неприкасаемыми, а на некоторых чекистов рангом пониже заведены уголовные дела. Источники на Лубянке утверждают: самое «вкусное» управление ФСБ — Службу экономической безопасности — берет под контроль «сечинский спецназ». The New Times изучал внутривидовую борьбу чекистских кланов |trans-title=Big Cleaning: A major purge has begun in the main institution of the Putin regime: several generals who had previously been considered untouchables were dismissed from the central apparatus of the FSB, and criminal cases were opened against some Chekists of a lower rank. Sources in the Lubyanka claim that the most "tasty" department of the FSB - the Economic Security Service - is taking control of the "Sechin special forces". The New Times studied the intraspecific struggle of the Chekist clans |language=ru |work=[[The New Times (magazine)|«Новые Времена»]] (NewTimes.ru) |date=27 June 2016 |access-date=24 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181108023250/https://newtimes.ru/articles/detail/113546 |archive-date=8 November 2018}}</ref> Воронин за малку ќе ја загубил работата откако поранешниот агент на СЕБ за „К“ на ФСБ ({{langx|ru|Службы экономической безопасности ФСБ}}) Алекси Јуриевич Артамонов ({{langx|ru|Алексей Юрьевич Артамонов}}) пребегнал во Соединетите Американски Држави<ref name=NewTimes27062016/> Во жаргонот на чекистите, персоналот во Дирекцијата „К“ често се нарекува „кашники“ ({{langx|ru|«кашники»}}).<ref name=NewTimes27062016/> Покрај одделот „К“, структурата на ФСБ СЕБ вклучува оддел „Т“ (контраразузнавање во транспортот), оддел „П“ (контраразузнавање во индустриските претпријатија) и други задачи на СЕБ, вклучувајќи ја борбата против фалсификаторите, трговијата со дрога, нелегалната продажба на експлозиви и отровни супстанции.<ref name=NewTimes27062016/> Вработените во одделот имаат многу голем број агенти меѓу банкарите, измамниците и наркоманите.<ref name=NewTimes27062016/> Покрај личните карти на ФСБ, агентите на ФСБ користат полициски начини и ги покриваат пасошите на туѓи имиња.<ref name=NewTimes27062016/> Откако Воронин ја напуштил функцијата во 2016 година, Иван Иванович Ткачев ({{langx|ru|Иван Иванович Ткачёв}}; роден 1970) ја предводел Дирекцијата „К“.<ref name=TheBell31072019>{{cite news |last1=Стогней |first1=Анастасия (Stogney, Anastasia) |last2=Малкова |first2=Ирина (Malkova, Irina) |url=https://thebell.io/kommercheskie-rebyata-kak-fsb-kryshuet-rossijskie-banki |title=«Коммерческие ребята»: как ФСБ крышует российские банки |trans-title="Commercial Guys": How the FSB Protects Russian Banks |language=ru |work=[[:ru:The Bell|The Bell]] (thebell.io) |date=31 July 2019 |access-date=24 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924204650/https://thebell.io/kommercheskie-rebyata-kak-fsb-kryshuet-rossijskie-banki |archive-date=24 September 2024}}</ref>}} по Александар Кувалдин ({{Langx|ru|Александр Кувалдин}}), кој бил оперативец на Дирекцијата „К“ на СЕБ на ФСБ, ги изнел своите наоди во извештај до Воронин, препорачувајќи го кривичното гонење на Сергеј Магнитски од фондот „Ермитаж Капитал“, Воронин ја додал својата резолуција за извештајот и ја испратил до московската полициска управа, која покренала кривична постапка против Магнитски. На [[4 јуни]] [[2007]] година, канцеларијата на „Ермитаж“ во [[Москва]] била претресена од околу 20 службеници на Министерството за внатрешни работи. Канцелариите на „Фајерстоун Данкан“ исто така биле претресени. Службениците имале налог за претрес во кој се тврди дека „Камаја“, компанија управувана од „Ермитаж“, ги преплатила своите даноци. Ова било многу нерегуларно, бидејќи руските даночни власти штотуку писмено потврдиле дека оваа компанија го преплатила својот данок. Во двата случаи, налозите за претрес дозволувале заплена на материјали поврзани единствено со „Камаја“. Но, во двата случаи, службениците незаконски ги заплениле сите корпоративни, даночни документи и печати за секоја компанија што платила голема количина руски даноци, вклучувајќи документи и печати за многу од руските компании на „Ермитаж“. <ref name="SundayTimes">{{Наведени вести|url=http://www.justiceforsergei.com/download.php?id=16.|title=Dying in agony: his reward for solving a $230 million fraud|last=Margarette Driscoll|date=14 November 2010|work=[[The Sunday Times]]|access-date=28 February 2011}}</ref> Во октомври 2007 година, Браудер добил вест дека една од фирмите што се одржуваат во Москва има судење против неа за наводен неплатен долг од стотици милиони долари. Според Браудер, ова било прв пат да чуе за овој судски случај и не ги познавал адвокатите што ја застапувале неговата компанија на суд. Магнитски бил назначен да го истражи случајот. == Разоткривање на скандалот == Во својата истрага, ревизорот Магнитски дошол до верување дека полицијата ги дала материјалите земени за време на полициските претреси на организирани криминалци, кои ги искористиле за да преземат три руски компании на Ермитаж и кои лажно вратиле 230 милиони долари (140 милиони фунти) од даноците претходно платени од Ермитаж. Тој исто така тврдел дека полицијата го обвинила Ермитаж за даночно затајување единствено за да ги оправда полициските претреси, за да можат да ги земат материјалите потребни за да ги киднапираат компаниите на Ермитаж и да ја извршат измамата со враќање на данок. Сведочењето на Магнитски ја имплицирало полиција, судство, даночни службеници, банкари и [[Руска мафија|руската мафија]]. И покрај првичното отфрлање на неговите тврдења, основното тврдење на Магнитски дека Ермитаж не извршил измама - туку бил жртва на неа - на крајот било потврдено. Раководител се изјаснил за виновен во случајот за „''измама преку претходен договор''“, иако раководителот тврдел дека полицијата не била дел од планот. <ref name="Telegraph">{{Наведени вести|title=Who was Sergei Magnitsky?|last=Aldrick|first=Philip|date=21 January 2011|work=The Telegraph}}</ref> Сепак, пред тоа, Магнитски станал предмет на истрага од страна на еден од полицајците против кои сведочел како вмешан во измамата. Според Браудер, Магнитски бил „''човекот на кого се обраќаат''“ во [[Москва]] за судови, даноци, казни, сè што има врска со граѓанското право“. Според истрагата на Магнитски, документите што ги одзела руската полиција во јуни 2007 година биле искористени за фалсификување на промена на сопственоста на Ермитаж. Крадците ги употребиле фалсификуваните договори за да тврдат дека Ермитаж должи 1 милијарда долари (~ 1,45 милионие долари) во 2024) на фиктивни компании. Без да биде познато на „Ермитаж“, тие тврдења подоцна биле потврдени од судиите. Во секој случај, адвокатите ангажирани од крадците да го претставуваат „Ермитаж“ се изјасниле за виновни во име на компанијата и се согласиле со тврдењата, со што добиле казни за долгови што не постоеле; сето тоа додека службениците на „Ермитаж“ не биле свесни за овие судски постапки. Новиот сопственик, со седиште во [[Татарстан]], се покажало дека е Виктор Маркелов, осуден убиец ослободен две години по издржувањето на казната. Лажниот долг на компанијата бил искористен за да се прикажат компаниите како непрофитабилни, со цел да се оправда враќањето на данок од 230 милиони долари што компаниите ги платиле кога биле под контрола на „Ермитаж“. Повратот на данокот било извршено на [[Бадник]] 2007 година и претставувало најголемо враќање на данок во руската економска историја. Ермитаж контактирал со руската влада со наодите од својата истрага. Парите, кои не биле на Ермитаж, ѝ припаѓале на руската држава. Наместо да покренат постапка против полицијата и крадците, руските власти отвориле кривична постапка против Магнитски. == Старателство и смрт == [[Податотека:Sergei_Magnitsky_(grave).jpg|мини|282x282пкс|Гробот на Магнитски на гробиштата Преображенски, Москва.]] Магнитски бил уапсен и затворен во затворот Бутирка во Москва во ноември 2008 година, откако бил обвинет за договарање со Ермитаж. Задржан 11 месеци без судење, како што објавил ''„Телеграф“'', тој бил „одбиен од посети од неговото семејство“ и „присилен во сè полоши ќелии“. Тој развил жолчни камења, панкреатит и калкулозен холециститис, за што му бил даден несоодветен медицински третман за време на неговото затворање. Операција била наредена во јуни, но никогаш не била извршена; шефот на притворниот центар Иван П. Прокопенко подоцна изјавил дека „...''не го сметал Магнитски за болен... Затворениците често се обидуваат да се претстават како болни со цел да добијат подобри услови''“. <ref name="scathing">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2009/12/29/world/europe/29russia.html|title=Scathing Report Issued on Russian Lawyer's Death|last=Barry|first=Ellen|date=28 December 2009|work=[[The New York Times]]|access-date=23 January 2010}}</ref> На 16 ноември 2009 година, осум дена пред да мора да биде ослободен доколку не биде изведен на суд, Магнитски починал. Затворските службеници прво ја припишале неговата смрт на „руптура на абдоминалната мембрана“, а подоцна на [[срцев удар]]. Новинарите дознале дека Магнитски се жалел на влошување на болките во стомакот пет дена пред неговата смрт и дека до 15-ти повраќал на секои три часа и имал видливо отечен стомак. На денот на неговата смрт, затворскиот лекар, верувајќи дека Магнитски имал хронична болест, го испратил со брза помош, а подоцна и го префрлил во медицинското одделение на затворот „Матроскаја Тишина“, кое било опремено да му помогне. <ref name="independent">{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/incoming/sergei-magnitsky-the-final-insult-russia-continues-to-desecrate-the-memory-of-the-whistleblower-9057334.html|title=Sergei Magnitsky - the final insult: Russia continues to 'desecrate the memory' of the whistleblower lawyer|last=Milmo|first=Cahal|date=14 January 2014|work=[[The Independent]]|access-date=30 November 2015}}</ref> Но, хирургот таму - кој го опишал Магнитски како „''возбуден, обидувајќи се да се скрие и велејќи дека луѓето се обидуваат да го убијат''“ - му препишал само лек против болки и го оставил да добие психијатриска проценка. Магнитски бил пронајден мртов во неговата ќелија малку повеќе од два часа подоцна. Според Људмила Алексеева, лидерка на [[Московска Хелсиншка група|Московската Хелсиншка група]], Магнитски починал од тепање и мачење од страна на неколку службеници на руското Министерство за внатрешни работи. Во официјалниот смртоносен лист било наведено „затворена повреда на черепот“ како причина за смртта (покрај другите споменати погоре), а обдукцијата покажала бројни модринки и рани на нозете и рацете на Магнитски. Друга обдукција од 2011 година ја прикажала смртта како предизвикана од „трауматска примена на тап тврд предмет (предмети)“, што е потврдено со „абразии, екхимоми, изливи на крв во меките ткива“. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://russian-untouchables.com/docs/Nekrasov%20Lies%20Presentaion%20June%20(ENG)%20NEW%20JUNE%202016%20v%202.pdf|title=Lies of Nekrasov-Piraya anti-Magnitsky "Documentary"}}</ref> Новинарот Овен Метјуз го опишал страдањето на Магнитски во московскиот затвор Бутирка на лседниот начин:<blockquote>Според тажниот затворски дневник на [Магнитски], истражителите постојано се обидувале да го убедат да сведочи против Ермитаж и да ги отфрли обвинувањата против полицијата и даночните власти. Кога Магнитски одбил, бил преместен во сè полоши делови од затворот, и на крајот му бил одбиен медицински третман што можел да му го спаси животот. <ref>{{Наведени вести|title=There's something rotten in the state of Russia|last=Owen Matthews|date=9 January 2010|work=[[The Spectator]]}}</ref></blockquote> == Последици и официјални истраги == Независно истражно тело, Московската комисија за јавен надзор, во декември 2009 година посочило дека врз Магнитски бил извршен „''психолошки и физички притисок''“. <ref name="TelegraphAldrick09">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/6901221/Sergei-Magnitsky-independent-investigation-into-death-of-lawyer-slams-Russia.html|title=Sergei Magnitsky: independent investigation into death of lawyer slams Russia|last=Aldrick|first=Philip|date=28 December 2009|work=Telegraph|location=London}}</ref> Една од комесарите изјавила дека иако првично верувала дека неговата смрт се должи на лекарска небрежност, таа развила „''застрашувачко чувство дека не станува збор за небрежност, туку дека до одреден степен е ужасно, да се каже, убиство со умисла''“. Во ноември 2009 година, рускиот претседател [[Дмитриј Медведев]] наредил официјална истрага. <ref name="medjd">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8376789.stm|title=Medvedev orders investigation of Magnitsky jail death|date=24 November 2009|access-date=27 December 2009|publisher=BBC}}</ref> Руските власти не ја завршиле сопствената истрага до декември 2009 година, но 20 високи затворски службеници веќе биле отпуштени како резултат на случајот. Во декември 2009 година, во два одделни декрети, Медведев го отпуштил Александар Пискунов, заменик-началник на Федералната казнено-поправна служба, и потпишал закон со кој се забранува затворање на лица осомничени за даночни кривични дела. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/SB126208865155908863|title=Russia Bans Jailing of Tax Offenders Following Lawyer's Death|date=29 December 2009|work=[[Wall Street Journal]]|access-date=23 January 2010}}</ref> Се верува дека смртта на Магнитски е поврзана и со отпуштањето на генерал-мајор Анатолиј Михалкин, поранешен началник на московската дивизија на одделот за даночни кривични дела на Министерството за внатрешни работи. <ref>{{Наведени вести|url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6957931.ece|title=Kremlin sacking linked to Sergei Magnitsky case|last=Mortished|first=Carl|date=16 December 2009|work=[[The Times]]|access-date=23 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611163727/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6957931.ece|archive-date=11 June 2011|location=London}}</ref> Михалкин бил меѓу оние обвинети од Магнитски за учество во измама. Телевизијата „Опалеск“ објавила видео на 8 февруари 2010 година, во кое основачот на „Хермитаж капитал менаџмент“, Бил Браудер, открил детали за маките на Сергеј Магнитски за време на неговите 11 месеци во притвор. <ref name="opalesquetv">{{Наведени вести|url=http://www.opalesque.tv/youtube/William_Browder_Bill_Browder/1|title=Opalesque BACKSTAGE Video - Bill Browder: Sergey Magnitsky case reveals Russia's ugliest face|date=8 February 2010|access-date=8 February 2010}}</ref> На 25 јуни 2010 година, радио станицата „Ехо на Москва“ објавила дека ''Одделот за сопствена безбедност'' на руското Министерство за внатрешни работи започнал истраги против потполковникот Артјом Кузнецов, кој е обвинет за неправилно затворање на Магнитски. Истрагата била одговор на жалбата на „Хермитаж капитал менаџмент“ и [[Државен секретар на Соединетите Американски Држави|државната секретарка на Соединетите Американски Држави,]] [[Хилари Клинтон]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.echo.msk.ru/news/690716-echo.html|title=Департамент собственной безопасности МВД проводит проверку в отношении подполковника милиции Артема Кузнецова, который отдал приказ об аресте юриста Сергея Магницкого.|date=25 June 2010|work=[[Echo of Moscow]]}}</ref> Во февруари 2011 година, истрагата, која сè уште не идентификувала осомничени, била продолжена до мај. Во ноември 2010 година, Магнитски добил постхумна награда од [[Транспаренси Интернешнл]] за интегритет. Магнитски, според одборот за доделување на наградите, „''верувал во владеењето на правото и умрел за својата верба''“. Филм снимен за да го истакне прогонот на Магнитски е прикажан на американскиот Конгрес и на британскиот, канадскиот, германскиот, полскиот и европскиот парламент. Во јули 2011 година, Истражниот комитет на Русија првично признал дека Магнитски починал затоа што затворските власти ја ограничиле медицинската грижа за него. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2011/07/05/world/europe/05moscow.html|title=Poor Medical Care Led to Lawyer Magnitsky's Death, Russia Admits|last=Barry|first=Ellen|date=4 July 2011|work=The New York Times}}</ref> Руските власти, исто така, отвориле кривични случаи против двајцата лекари кои го лекувале; д-р Дмитриј Кратов, главен медицински службеник во затворот Бутирскаја, и д-р Лариса Литвинова, која го водела третманот на Магнитски кон крајот. Д-р Кратов бил деградиран набргу по смртта на Магнитски и бил обвинет за убиство од небрежност и се соочувал со пет години затвор. Д-р Литвинова се соочила со до три години затвор доколку биде осудена за предизвикување смрт преку професионална небрежност. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2011/07/19/world/europe/19russia.html|title=Prison Doctors Charged in Russian Lawyer Magnitsky's Death|last=Barry|first=Ellen|date=18 July 2011|work=The New York Times}}</ref> Независна комисија за надзор на затворите објавила дека затворските лекари биле притиснати од истражителите да одбијат третман, а д-р Литвинова ѝ открила на Комисијата за јавен надзор дека се обидува да добие одобрение за третман на Магнитски. Сепак, истражителите кои ја истражуваат смртта на Магнитски го ослободиле Олег Ф. Силченко, кој ја надгледувал истрагата за Магнитски, од какво било кривично дело. Обвиненијата за професионална небрежност против д-р Литвинова биле отфрлени поради проблеми со застарувањето. <ref name="NYT4812">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/04/09/world/europe/russia-drops-charges-against-doctor-in-jail-death.html|title=In Russia, Charges Are Dropped in Jail Death|last=Michael Schwirtz|date=8 April 2012|work=The New York Times|access-date=25 December 2012}}</ref> На 23 декември 2012 година, како што судењето се приближувало кон крајот, обвинителот што го водел судењето против д-р Кратов одеднаш го сменил правецот и побарал ослободителна пресуда, наведувајќи дека нема директна врска помеѓу постапките на Кратов и смртта на Магнитски. <ref name="NYT122312">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/12/25/world/europe/russian-prosecutor-seeks-acquittal-in-magnitskys-death.html|title=Russian Prosecutor Seeks Acquittal in Lawyer's Death|last=David M. Herszenhorn|date=24 December 2012|work=The New York Times|access-date=25 December 2012}}</ref> На 28 декември 2012 година, судот во Тверскиот регион го прогласил Кратов за невин за небрежност што ја предизвикала смртта на Магнитски, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bigstory.ap.org/article/verdict-expected-magnitskys-jail-death-case|title=OFFICIAL ACQUITTED IN MAGNITSKY'S JAIL DEATH CASE|publisher=AP|archive-url=https://web.archive.org/web/20130103155209/http://bigstory.ap.org/article/verdict-expected-magnitskys-jail-death-case|archive-date=3 January 2013|accessdate=28 December 2012}}</ref> со што се исполнило барањето на обвинителството. <ref>{{Наведени вести|url=http://newsru.com/russia/28dec2012/krat.html|title=Суд оправдал единственного обвиняемого в смерти Магнитского|date=28 December 2012|work=[[NEWSru]]}}</ref> Во 2012 година, Павел Карпов, поранешен службеник во руското Министерство за внатрешни работи, обвинет од Магнитски и Браудер дека е главен корисник на даночната измама, поднел тужба за клевета во Лондон. Карпов го изгубил случајот и му било наредено да плати над 800.000 фунти на „Хермитаж Капитал Менаџмент“. Во 2016 година, Карпов бил дополнително осуден на три месеци затвор за „непочитување на судот“ поради неплаќање на трошоците за тужбата за клевета. Од септември 2016 година, над 660.000 фунти од таа сума останале неплатени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lawandorderinrussia.org/2016/3118/|title=Law and Order in Russia|work=lawandorderinrussia.org|accessdate=5 September 2016}}</ref> Во февруари 2012 година, руската полиција ја објавила својата намера повторно да поднесе обвиненија за даночно затајување против Магнитски за втор период на судење. Како што било истакнато во печатот, ова било првото посмртно судење во Русија. Браудер, кој живеел во [[Лондон]], бил исто така суден во отсуство. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/02/08/world/europe/russia-to-retry-sergei-magnitsky-posthumously.html|title=Russia Plans to Retry Dead Lawyer in Tax Case|last=KRAMER|first=Andrew|date=7 February 2012|work=New York Times|access-date=31 May 2012}}</ref> На 11 јули 2013 година, суд во Москва го прогласил Магнитски за виновен за даночно затајување на посмртното судење. Судот, исто така, го прогласил Браудер, поранешен клиент на Магнитски и британски инвеститор роден во САД, за виновен за избегнување на околу 17 милиони долари даноци. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bigstory.ap.org/article/dead-russian-lawyer-magnitsky-found-guilty|title=Dead Russian lawyer Magnitsky found guilty|publisher=AP|archive-url=https://web.archive.org/web/20130714160622/http://bigstory.ap.org/article/dead-russian-lawyer-magnitsky-found-guilty|archive-date=14 July 2013|accessdate=11 July 2013}}</ref> Во 2012 година, Проектот за известување за организиран криминал и корупција, мрежа од истражни центри со седиште во [[Сараево]], успешно ги проследил дел од исчезнатите руски средства до компанија во сопственост на Денис Кацив, син на Пјотр Кацив. <ref name="OCCRP">{{Наведени вести|url=https://www.reportingproject.net/proxy/en/following-the-magnitsky-money|title=Following the Magnitsky Money|date=5 August 2012|work=www.reportingproject.net|access-date=5 August 2012}}</ref> Парите биле инвестирани во фирма за недвижности која купувала станови на Волстрит во [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Министерството за правда на САД поднло налог за заплена за да ги врати становите во септември 2013 година. <ref name="OCCRP2">{{Наведени вести|url=https://www.occrp.org/en/investigations/2138-us-authorities-look-to-seize-magnitsky-linked-assets-88735961|title=US Authorities Look to Seize Magnitsky Linked Assets|date=11 September 2013|work=[[Organized Crime and Corruption Reporting Project]]|access-date=15 September 2013}}</ref> Во 2013 година, [[Меѓународен конзорциум на истражувачки новинари|Меѓународниот конзорциум на истражувачки новинари]] (МКИН), непрофитна новинска организација со седиште [[Вашингтон|во Вашингтон]], добила евиденција за компании и фондови создадени од две офшор компании. Тие вклучувале информации за најмалку 23 компании поврзани со наводна даночна измама од 230 милиони долари во Русија, случај што го истражувал Сергеј Магнитски. Истрагата на МКИН, исто така, открила дека сопругот на еден од руските даночни службеници депонирал милиони на сметка во швајцарска банка отворена од една од офшор компаниите. Во 2016 година, во Русија била завршена голема кривична истрага во која биле вмешани јавни службеници од даночните, безбедносните и царинските агенции во големи модели на измама со ДДВ, многу слични на оние кои биле користени во измамата против „Хермитаж Капитал“, а со истите високи службеници кои обезбедувале [[заштитен рекет]] ({{Langx|ru|Крыша}}, „заштита“) во двата случаи. Неколку офицери со низок ранг биле осудени во случајот, но ниту еден офицер од среден или висок ранг не бил обвинет, и покрај вкупните загуби за буџетот што надминале 20 милијарди рубли. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.novayagazeta.ru/inquests/72239.html|title=Наперсники отката|work=Новая Газета|accessdate=19 March 2016}}</ref> Откако односите со Европската Унија се влошиле по [[Руско-украинска војна|2014 година]], верзијата што официјално се промовирала во Русија е дека „Ермитаж Капитал“ на Бил Браудер е одговорна за даночна измама и дека Магнитски починал како резултат на неговата завера во која е вклучен [[Алексеј Навални]], што било истакнато во „истражувачкиот“ филм од 2016 година од Андреј Некрасов. И сопругата и мајката на Магнитски, чии манипулирани цитати биле користени во филмот, напишале протестно писмо во кое го критикуваат филмот за пристрасност и манипулации. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.the-american-interest.com/2016/06/14/russias-big-lie/|title=Russia's Big Lie|last=Orlova|first=Karina|date=14 June 2016|work=The American Interest|accessdate=15 June 2016}}</ref> На 21 март 2017 година, адвокатот на семејството Магнитски, Николај Горохов, паднал или бил фрлен од 4-ти кат од неговата станбена зграда во Москва. Тешко повреден, бил однесен во болница со хеликоптер. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-39347461|title=Magnitsky lawyer injured after 'falling' from building near Moscow|date=21 March 2017|access-date=21 March 2017|publisher=BBC News}}</ref> == Меѓународни реакции == Кон крајот на 2010 година, меѓународното внимание кон ова прашање се интензивирало, при што [[Европски парламент|Европскиот парламент]] побарал на 60 функционери за кои се верува дека се поврзани со смртта на Магнитски да им се забрани влез во [[Европска Унија|Европската Унија]], а [[Парламент на Канада|Парламентот на Канада]] одлучил да им одбие визи и да ги замрзне канадските средства на наводно вмешани функционери. Парламентот на ЕУ, исто така, ги повикал членовите да ги замрзнат средствата на службениците, додека слични мерки биле во фаза на разгледување во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/12/16/AR2010121602317.html|title=EU backs freeze on Russian assets for prison death|last=Charlton|first=Angela|date=16 December 2010|work=The Washington Post|access-date=16 December 2010}}</ref> <ref name="Bloomberg">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/2010-12-16/eu-parliament-urges-visa-ban-over-russia-lawyer-death-update1-.html|title=EU Parliament Urges Visa Ban Over Russia Lawyer Death|last=Meyer|first=Henry|date=16 December 2010|work=Bloomberg|access-date=16 December 2010|last2=Jonathan Stearns}}</ref> Во октомври 2010 година, американскиот сенатор [[Џон Мекејн]] станал коспонзор на [[Закон за правда за Сергеј Магнитски|Законот за правда за Сергеј Магнитски]], со кој ќе се забрани влез во САД на 60 лица именувани во судски документи поврзани со случајот Магнитски. Мекејн изјавил дека законот ќе помогне да се „''пронајдат одговорните за смртта на овој руски патриот, да се направат нивните имиња познати за целиот свет, а потоа да се повикаат на одговорност за нивните злосторства''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.newsweek.com/2010/10/15/russian-criminals-and-magnitsky.html|title=Breaking the Law; Why Russia fetes its criminals|last=Matthews|first=Owen|date=25 October 2010|work=[[Newsweek]]|access-date=27 February 2011}}</ref> Законот се смета за аналоген на Законот за странски коруптивни практики од 1977 година во преседанот што се надева дека ќе го создаде. <ref>{{Наведени вести|title=Crackdown on Kleptocrats|last=Matthews|first=Owen|date=4 December 2010|work=[[The Spectator]]}}</ref> Во јули 2011 година, САД изјавиле дека на десетици руски службеници им е забранет влез во Соединетите Американски Држави поради нивна вмешаност во смртта на Магнитски. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2011/07/27/world/europe/27russia.html|title=U.S. Bars Russian Officials Linked to 2009 Magnitsky Death|last=Kramer|first=Andrew E.|date=26 July 2011|work=The New York Times}}</ref> Руското Министерство за надворешни работи ја опишало канадската резолуција како „''обид за притисок врз истражителите и мешање во внатрешните работи на друга држава''“, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/12/14/AR2010121407342.html|title=Legal proceedings test whether Russia will move closer to West|last=Lally|first=Kathy|date=15 December 2010|work=Washington Post|access-date=16 December 2010}}</ref> додека во ноемвриската изјава, шефот на меѓународниот комитет на [[Државна дума|Државната дума,]] Константин Косачов, ги критикувал заклучоците на [[Европски парламент|Европскиот парламент]], посочувајќи дека санкциите го кршат принципот на „презумпција на невиност“ и треба да почекаат одлуката на рускиот суд. ''Блумберг'' во декември објавил дека, според сторијата на ''Интерфакс'', Русија ќе преземе „''идентични мерки“ доколку се воведе забрана од Европската Унија''. Кон средината на декември, Европскиот парламент ја усвоил резолуцијата со која се дозволува земјите-членки да им забранат влез на функционерите и да им се заплени имотот. <ref name="TelegraphTough">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/globalbusiness/8207690/Sergei-Magnitsky-European-Parliament-recommends-tough-sanctions-on-Russian-officials.html|title=Sergei MagnitskyL European Parliament Recommends Tough Sanctions on Russian Officials|last=Osborn|first=Andrew|date=16 December 2010|work=The Telegraph|access-date=22 February 2011|location=London}}</ref> Во јануари 2011 година, специјалниот известувач на Обединетите нации за [[мачење]] , Хуан Е. Мендез, отворил истрага за третманот и смртта на Магнитски. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/8272605/UN-opens-investigation-into-Magnitsky-torture-claims.html|title=UN Opens Investigation into Magnitsky's Torture Claims|last=Aldrick|first=Philip|date=21 January 2011|work=The Telegraph|access-date=22 February 2011|location=London}}</ref> Во ноември 2011 година, во музејот „Чекпоинт Чарли“ во [[Берлин]] била отворена постојана изложба со наслов „Сергеј Магнитски – сведок за правдата и демократијата во Русија“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://intransit.blogs.nytimes.com/2011/11/28/berlin-exhibit-explores-magnitsky-case/|title=Berlin Exhibit Explores Magnitsky Case|date=28 November 2011}}</ref> Во декември 2012 година, Соединетите Американски Држави го донеле Законот Магнитски, закон наречен „Закон за Русија и Молдавија за поништување на Џексон-Ваник и за одговорност на Сергеј Магнитски за владеење на правото од 2012 година“, кој, меѓу другото, го овластил претседателот да санкционира лица одговорни за кршење на човековите права во Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2012/12/14/statement-press-secretary-hr-6156|title=Statement by the Press Secretary on H.R. 6156|date=14 December 2012|work=Obama White House Archives|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716072712/https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2012/12/14/statement-press-secretary-hr-6156|archive-date=16 July 2017|accessdate=6 May 2017}}</ref> Слични акти биле разгледувани и во британскиот парламент <ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/news/britain/21568415-scandal-exposes-delicacy-britains-relationship-russia-ballets-russes|title=Ballets Russes|date=15 December 2012|work=[[The Economist]]|access-date=5 January 2013}}</ref> и ирскиот Дејл. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2013/04/26/world/europe/russia-using-adoption-leverage-in-ireland.html|title=Russia Using Adoption Leverage in Ireland|last=Kramer|first=Andrew E.|date=25 April 2013|work=[[The New York Times]]|access-date=26 April 2013}}</ref> Во декември 2012 година, [[Државна дума|рускиот парламент]] го усвоил Законот на Дима Јаковлев <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://english.ruvr.ru/2012_12_26/Russian-senators-to-back-Dima-Yakovlev-bill/|title=Russian-senators back Dima Yakovlev bill|last=Lyakhov, Korotun|first=Alexei, Lada|publisher=Voice of Russia|archive-url=https://web.archive.org/web/20130326013639/http://english.ruvr.ru/2012_12_26/Russian-senators-to-back-Dima-Yakovlev-bill/|archive-date=26 March 2013|accessdate=28 December 2012}}</ref>, кој бил широко оценет од медиумите, вклучително и руските медиуми, како одмазда за законот Магнитски. Рускиот закон, потпишан од Путин на 28 декември 2012 година, <ref name="Putin signs bill">{{Наведена мрежна страница|url=http://bigstory.ap.org/article/president-vladimir-putin-signs-bill-banning-americans-adopting-russian-children|title=Putin signs anti-US adoptions bill|last=Heintz|first=Jim|date=28 December 2012|publisher=[[Associated Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121231163436/http://bigstory.ap.org/article/president-vladimir-putin-signs-bill-banning-americans-adopting-russian-children|archive-date=31 December 2012|accessdate=28 December 2012}}</ref> им забранил, меѓу другото, на Американците да посвојуваат руски деца. На состаноците на [[Светски економски форум|Светскиот економски форум]] во 2013 година, прашањето се појавило на највисоко ниво, а [[Ројтерс]] објавил дека пред [[Дмитриј Медведев|Медведев]] да го одржи својот воведен говор, околу 78 проценти од испитаниците кои гласале во публика преполна со стотици западни раководители и политичари се согласиле дека најголемиот проблем на Русија е слабата влада и корпоративното управување. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/davos-russia-magnitsky-idUKL6N0AT79L20130125|title=Russian tycoons concerned as Magnitsky fallout spreads|date=25 January 2013|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305204105/http://uk.reuters.com/article/davos-russia-magnitsky-idUKL6N0AT79L20130125|archive-date=5 March 2016}}</ref> На 1 октомври 2015 година, Сергеј Магнитски постхумно бил награден со „Почесно споменување“ на церемонијата за доделување на наградата „Алард“ за меѓународен интегритет. Семејството Магнитски присуствувало на церемонијата и одговорило: „Сергеј би бил толку горд и понизен од оваа номинација. Тој секогаш се стремел да го живее својот живот на најдобар можен начин, со чесност и интегритет. Шест години по неговата прерана и срцепарателна смрт, токму ваквите награди го одржуваат жив споменот на Сергеј. Номинацијата за наградата „Алард“ им дава на целото негово семејство огромно чувство на гордост и уште еднаш потврдува дека неговиот живот не бил жртвуван залудно. Целото наше семејство е неизмерно благодарно за вниманието што оваа награда ќе го посвети на глобалната кампања за правда на Магнитски, која произлезе од нашата трагедија.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.allardprize.org/sergei-magnitsky-allard-prize-finalist|title=Sergei Magnitsky: Allard Prize Finalist|work=Allard Prize for International Integrity|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110011521/https://www.allardprize.org/sergei-magnitsky-allard-prize-finalist|archive-date=10 November 2021|accessdate=3 April 2016}}</ref> == Личен живот == Магнитски бил роден во [[Одеса]], [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинска ССР]] во 1972 година, и емигрирал во Јужна Русија со своето семејство на 9-годишна возраст. Како дете, тој бил познат по своите академски способности уште на млада возраст, освојувајќи ја Републичката олимпијада по физика и математика на 15-годишна возраст. На 18 години, се преселил во Москва и студирал на Рускиот економски универзитет „Плеханов“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billbrowder.com/sergei-magnitsky|title=Sergei Magnitsky|last=Browder|first=Bill|date=n.d.|work=BillBrowder.com|accessdate=2022-01-17}}</ref> Подоцна се оженил со Наталија Жарикова, адвокатка, која ја запознал во средно училиште. <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/9946540/Sergei-Magnitskys-widow-wants-abusers-banned-from-entering-Britain.html|title=Sergei Magnitsky's widow wants abusers banned from entering Britain|last=Parfitt|first=Tom|date=March 21, 2013|work=[[The Daily Telegraph]]|accessdate=2022-01-17}}</ref> Заедно имале два сина. Погребан е на гробиштата Преображенској во Москва. == Наследство == Во 2022 година, Би-Би-Си премиерно го прикажал ''мјузиклот „Магнитски“''. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p080jz1j|title=Magnitsky the Musical|date=17 January 2020}}</ref> ==Белешки== {{notelist}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category-inline}} *[http://russian-untouchables.com/eng/ Stop the Untouchables. Justice for Sergei Magnitsky] web site *[https://web.archive.org/web/20110709101419/http://www.president-sovet.ru/meeting_with_president_of_russia/meeting_with_russian_president_07_05_2011_in_nalchik/materials/proceedings_of_the_rg_in_the_case_of_s_magnitsky.php Investigation of Sergei Magnitsky death] by the Council to the President of Russia {{in lang|ru}} * [https://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/borisjohnson/9921624/Justice-is-put-to-the-sword-by-Moscows-greed-and-corruption.html " Justice is put to the sword by Moscow’s greed and corruption"] by [[Boris Johnson]], [[mayor of London]] * [https://swprs.org/magnitsky-act-film/ Documentary film by Andrei Nekrassow: „The Magnitsky Act: Behind the Scenes“], published by Piraya Film in coproduction with ILLUME OY and WINGMAN MEDIA APS, 2016 [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Родени во 1972 година]] [[Категорија:Руси со украинско потекло]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] [[Категорија:Сметководители]] [[Категорија:Руски економисти]] l8rpwqd63zf7jvmh4q9ohmybdapyw25 1 1391061 5536370 2026-04-08T20:41:33Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Економија|земја=Меѓународна статија}} 5536370 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Економија|земја=Меѓународна статија}} d42t6nyxixqf6qm4jtrobej9wqt4dvm 0 1391062 5536377 2026-04-08T20:55:22Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1345773342|Propaganda in Russia]]“ 5536377 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Kazanskaya_street,_Elabuga_(2022-07-15)_05.jpg|мини|Ѕиден мурал во [[Јелабуга]] со симбол Z во лента во боите на Свети Ѓорѓи со слоганот „ вистината е со нас “]] {{Политика на Русија}} '''Пропагандата во Русија''' промовира ставови, перцепции или агенди на [[Влада на Руската Федерација|Федералната влада на Русија]]. Медиумите вклучуваат државни медиуми и онлајн технологии, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/may/04/pro-russia-trolls-ukraine-guardian-online|title=The readers' editor on… pro-Russia trolling below the line on Ukraine stories|last=Elliott|first=Chris|date=2014-05-04|work=The Guardian|access-date=|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vedomosti.ru/newspaper/articles/2014/05/21/lajki-na-zapad#/cut|title=Максимальный ретвит: Лайки на Запад|last=Klishin|first=Ilya|date=2014-05-21|work=Vedomosti|language=ru|trans-title=Maximum Retweet: 'Likes' for the West}}</ref> и може да вклучуваат употреба на „ активни мерки“ во советски стил како елемент на современо руско „политичко војување“. <ref name="AbrCon">{{Наведено списание|last=Abrams|first=Steve|date=2016|title=Beyond Propaganda: Soviet Active Measures in Putin's Russia|journal=Connections|volume=15|issue=1|pages=5–31|doi=10.11610/Connections.15.1.01|jstor=26326426|doi-access=free}}</ref> Имено, современата руска пропаганда го промовира [[Култ на личноста|култот на личноста]] на [[Владимир Путин]] и позитивните ставови за [[Историја на Советскиот Сојуз|советската историја]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://foreignpolicy.com/2020/01/21/vladimir-putin-wants-to-rewrite-the-history-of-world-war-ii/|title=Vladimir Putin Wants to Rewrite the History of World War II|last=Radchenko|first=Sergey|date=21 January 2020|work=[[Foreign Policy]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220042544/https://foreignpolicy.com/2020/01/21/vladimir-putin-wants-to-rewrite-the-history-of-world-war-ii/|archive-date=20 February 2022|accessdate=10 December 2020}}</ref> Русија основала голем број организации, како што се Претседателската комисија за борба против обидите за фалсификување на историјата на штета на интересите на Русија (активна 2009-2012 година), руските веб-бригади и други кои се занимаваат со политичка пропаганда за да ги промовираат ставовите на руската влада. [[Категорија:Руско-украинска војна]] [[Категорија:Политика на Русија]] [[Категорија:Пропаганда во Русија]] dbdhew6tdwuaoxjakbgsmzf6iyzebjo 5536378 5536377 2026-04-08T20:56:13Z Тиверополник 1815 5536378 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Kazanskaya_street,_Elabuga_(2022-07-15)_05.jpg|мини|Ѕиден мурал во [[Јелабуга]] со симбол Z во лента во боите на Свети Ѓорѓи со слоганот „ вистината е со нас “]] {{Политика на Русија}} '''Пропагандата во Русија''' промовира ставови, перцепции или агенди на [[Влада на Руската Федерација|Федералната влада на Русија]]. Медиумите вклучуваат државни медиуми и онлајн технологии, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/may/04/pro-russia-trolls-ukraine-guardian-online|title=The readers' editor on… pro-Russia trolling below the line on Ukraine stories|last=Elliott|first=Chris|date=2014-05-04|work=The Guardian|access-date=|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vedomosti.ru/newspaper/articles/2014/05/21/lajki-na-zapad#/cut|title=Максимальный ретвит: Лайки на Запад|last=Klishin|first=Ilya|date=2014-05-21|work=Vedomosti|language=ru|trans-title=Maximum Retweet: 'Likes' for the West}}</ref> и може да вклучуваат употреба на „ активни мерки“ во советски стил како елемент на современо руско „политичко војување“. <ref name="AbrCon">{{Наведено списание|last=Abrams|first=Steve|date=2016|title=Beyond Propaganda: Soviet Active Measures in Putin's Russia|journal=Connections|volume=15|issue=1|pages=5–31|doi=10.11610/Connections.15.1.01|jstor=26326426|doi-access=free}}</ref> Имено, современата руска пропаганда го промовира [[Култ на личноста|култот на личноста]] на [[Владимир Путин]] и позитивните ставови за [[Историја на Советскиот Сојуз|советската историја]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://foreignpolicy.com/2020/01/21/vladimir-putin-wants-to-rewrite-the-history-of-world-war-ii/|title=Vladimir Putin Wants to Rewrite the History of World War II|last=Radchenko|first=Sergey|date=21 January 2020|work=[[Foreign Policy]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220042544/https://foreignpolicy.com/2020/01/21/vladimir-putin-wants-to-rewrite-the-history-of-world-war-ii/|archive-date=20 February 2022|accessdate=10 December 2020}}</ref> Русија основала голем број организации, како што се Претседателската комисија за борба против обидите за фалсификување на историјата на штета на интересите на Русија (активна 2009-2012 година), руските веб-бригади и други кои се занимаваат со политичка пропаганда за да ги промовираат ставовите на руската влада. ==Државен напор== На крајот од 2008 година, [[Лев Гудков]], врз основа на податоците од анкетите на [[Левада центар]], укажал на речиси исчезнување на [[јавно мислење|јавното мислење]] како социо-политичка институција во современа Русија и негово заменување со [[државна пропаганда]].<ref>{{cite web|url=http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2008/12/30/176062|script-title=ru:Новогодний баланс: После стабильности|publisher=[[Vedomosti]]|date=30 December 2008|access-date=31 December 2008|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20081231074540/http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2008%2F12%2F30%2F176062|archive-date=31 December 2008|url-status=dead}}</ref> Набргу по [[Бесланска заложничка криза|Заложничка криза во училиштето во Беслан]] во септември 2004 година, Путин засилил програма спонзорирана од Кремљ насочена кон „''подобрување на имиџот на Русија''“ во странство.<ref name="washpost">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/03/05/AR2008030503539_pf.html |title=Russia Pumps Tens of Millions Into Burnishing Image Abroad |date=6 March 2008 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=4 January 2009 |first=Peter |last=Finn |archive-date=16 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516175848/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/03/05/AR2008030503539_pf.html |url-status=live }}</ref> Еден од главните проекти на програмата бил создавањето во 2005 година на Russia Today (денес познат како [[RT (телевизиска мрежа)|RT]]), телевизиски канал за вести на англиски јазик кој обезбедува 24-часовно информирање. За неговиот почетен буџет биле доделени 30 милиони долари од јавни средства.<ref>[http://2005.novayagazeta.ru/nomer/2005/52n/n52n-s00.shtml «Честь России стоит дорого». Мы выяснили, сколько конкретно] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070428091159/http://2005.novayagazeta.ru/nomer/2005/52n/n52n-s00.shtml |date=28 April 2007 }} ''[[Novaya gazeta]]'' 21 July 2005.</ref><ref>[http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2005/06/06/92991 Имидж за $30 млн] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070918023225/http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2005%2F06%2F06%2F92991 |date=18 September 2007 }} [[Vedomosti]] 6 June 2005.</ref> Еден прилог на [[CBS News]] за започнувањето на Russia Today го цитирал [[Борис Кагарлицки]] кој изјавил дека тоа е „''во голема мера продолжение на старите [[Пропаганда во Советскиот Сојуз|советски пропагандни]] служби''“. <ref>{{cite news|url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/journalism-mixes-with-spin-on-russia-today-critics-1.574362 |title=Journalism mixes with spin on Russia Today: critics |publisher=[[CBC News]] |date=10 March 2006 |access-date=4 January 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611184421/http://www.cbc.ca/arts/story/2006/03/10/russia-today-critics.html |archive-date=11 June 2007}}</ref> Заменик-министерот за надворешни работи на Русија, [[Григориј Карасин]], во август 2008 година, во контекст на [[Војна во Јужна Осетија (2008)|руско-грузискиот судир]], изјавил: „[[Западни медиуми|Западните медиуми]] се добро организирана машина која прикажуваат само слики што се вклопуваат во нивните ставови. Нам ни е многу тешко да го вметнеме нашето мислење во страниците на нивните весници.“<ref name= variety>[https://variety.com/2008/scene/markets-festivals/russia-claims-media-bias-1117990468/ Russia claims media bias], by Nick Holdsworth, ''Variety'', August 2008</ref> Во јуни 2007 година, ''[[Vedomosti]]'' објави дека Кремљ ја засилил својата официјална активност на [[лобирање]] во САД од 2003 година, меѓу другото ангажирајќи компании како Hannaford Enterprises и [[Ketchum Inc.|Ketchum]].<ref>[http://newsru.com/russia/05jun2007/lobby.html Россия наращивает официальную лоббистскую деятельность в США] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818155244/http://www.newsru.com/russia/05jun2007/lobby.html |date=18 August 2016 }} [[NEWSru]] 5 June 2007.</ref> Во интервју од 2005 година за американскиот државен радиодифузер [[Глас на Америка]], руско-израелскиот блогер [[Антон Носик]] изјавил дека создавањето на RT „''наликува на кампањи на [[Советска пропаганда|советски стил пропаганда]]''“. <ref name= VOANew>{{Cite news|title=New Global TV Venture to Promote Russia|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2005-07-06-voa33-66930727/377326.html|newspaper=VOANews|date=6 July 2005|access-date=19 June 2016|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115030222/http://www.voanews.com/content/a-13-2005-07-06-voa33-66930727/377326.html|url-status=live}}</ref> Паскал Бонамур, раководител на европскиот оддел на [[Репортери без граници]], ја нарекол новообјавената мрежа „''уште еден чекор на државата кон контрола на информациите''“. <ref name="kommersant.com">[http://www.kommersant.com/page.asp?idr=530&id=619775 Reporters Without Borders Don't Fancy Russia Today] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305182835/http://kommersant.com/page.asp?id=619775&idr=530 |date=5 March 2016 }} ''[[Kommersant]]'' 21 October 2005</ref> Во 2009 година, [[Лук Хардинг]] од ''[[The Guardian]]'' ја опишал рекламната кампања на RT во Обединетото Кралство како „''амбициозен обид за создавање нова постсоветска глобална пропагандна империја''“. <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/dec/18/russia-today-propaganda-ad-blitz|title=Russia Today launches first UK ad blitz|author=Luke Harding|date=18 December 2009|work=[[The Guardian]]|location=London|access-date=13 December 2016|archive-date=14 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714162042/https://www.theguardian.com/world/2009/dec/18/russia-today-propaganda-ad-blitz|url-status=live}}</ref> Според [[Лев Гудков]], директор на [[Левада центар]], пропагандата во Русија е „''агресивна и измамничка... полоша од сè што сум видел во Советскиот Сојуз''“. <ref>{{cite news|title=Russian propaganda machine 'worse than Soviet Union'|date=5 June 2014|url=https://www.bbc.com/news/magazine-27713847|publisher=[[BBC News]]|access-date=22 June 2016|archive-date=24 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624200714/http://www.bbc.com/news/magazine-27713847|url-status=live}}</ref> [[File:2011-02-03 Владимир Путин с коллективом Первого канала (13).jpeg|thumb|Путин и [[Константин Ернст]], директор на главната државно контролирана телевизија [[Канал 1 Русија]], сметан за „главниот креатор на имиџот на Путин“<ref>{{cite news |last=Cosic |first=Jelena |title=Canada sanctions 10 Putin allies, including Russia's leading TV propagandists |url=https://www.icij.org/investigations/russia-archive/canada-sanctions-10-putin-allies-including-russias-leading-tv-propagandists/ |work=[[International Consortium of Investigative Journalists]] |date=8 March 2022}}</ref>]] Во 2014 година, Иван Засурски, професор по медиуми и теорија на комуникации на Факултетот за новинарство на [[Московски државен универзитет|Московскиот универзитет]], изјавил: „''Денес постојат многу сложени модели на влијание во светот што може да се означат како мека моќ. Но традиционалните груби методи на пропаганда и директна контрола што ги користи руската влада не можат да се сметаат за ефективни од професионална гледна точка и прифатливи од аспект на новинарската етика''“. <ref>{{Cite news|url=http://rbth.com/politics/2014/12/02/propaganda_cannot_be_considered_effective_41881.html|title="Propaganda cannot be considered effective"|last=Darmaros|first=Marina|date=2 December 2014|work=Russia Beyond The Headlines|access-date=28 February 2017|archive-date=17 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171117174734/https://www.rbth.com/politics/2014/12/02/propaganda_cannot_be_considered_effective_41881.html|url-status=live}}</ref> По [[Руска анексија на Крим|руската анексија на Крим]] во 2014 година, било забележано значително зголемување на руската пропаганда од страна на [[НАТО]]. <ref>{{Cite news |last=Foo |first=Yun Chee |date=11 February 2017 |title=NATO says it sees a sharp rise in Russian disinformation since Crimea... |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-russia-media/nato-says-it-sees-sharp-rise-in-russian-disinformation-since-crimea-seizure-idUSKBN15Q0MG |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227030501/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-russia-media/nato-says-it-sees-sharp-rise-in-russian-disinformation-since-crimea-seizure-idUSKBN15Q0MG |archive-date=27 February 2018 |access-date=5 March 2018 |work=[[Reuters]]}}</ref> Во февруари 2017 година, фабрикувана аудио-снимка на генералниот секретар на НАТО [[Јенс Столтенберг]] наводно во разговор со украинскиот претседател [[Петро Порошенко]] била објавена од руската новинска веб-страница [[Life.ru]]. Подоцна се утврдило дека гласот на Порошенко бил имитација од руски шегобијци. Русија ги споредувала украинските владини сили во Донбас со членови на [[Исламска држава]].<ref name=":0">{{Cite book|jstor=j.ctt1hj9wjf|title=Russia and the Syrian Conflict: Moscow's Domestic, Regional and Strategic Interests|last=Kozhanov|first=Nikolay|date=2016|publisher=Gerlach Press|isbn=9783940924728|doi=10.2307/j.ctt1hj9wjf}}</ref> Политичкиот научник Николај Кожанов тврди дека Русија користела пропаганда за пренесување националистички и просириски пораки за време на [[Граѓанска војна во Сирија|Сириска граѓанска војна]]. Кожанов исто така навел дека Русија се обидела да се прикаже себеси и Сирија како стабилна сила „''во борбата против нестабилноста предизвикана од Американците и тероризмот поддржан од регионалните партнери на САД''“. <ref name=":0" /> RT и новинската агенција [[Спутник (новинска агенција)|Спутник]] исто така шират лажни информации.<ref name="BI State Department">{{citation |author=Logiurato |first=Brett |title=Russia's Propaganda Channel Just Got A Journalism Lesson From The US State Department |date=29 April 2014 |url=http://www.businessinsider.com/state-department-responds-rt-russia-today-john-kerry-2014-4#!HDahV |access-date=5 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325134128/https://www.businessinsider.com/state-department-responds-rt-russia-today-john-kerry-2014-4#!HDahV |archive-date=25 March 2019 |url-status=live |publisher=[[Business Insider]]}}</ref><ref name="Crowley">{{cite magazine|last=Crowley|first=Michael|title=Putin's Russian Propaganda|url=https://time.com/84843/vladimir-putin-russia-propaganda/|magazine=TIME|date=1 May 2014|access-date=5 January 2017|archive-date=19 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119044428/http://time.com/84843/vladimir-putin-russia-propaganda/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.politico.com/magazine/story/2015/01/putin-russia-tv-113960_Page3.html#.Vlt_Pb9LAdx|title=Inside Putin's Information War|first=Peter|last=Pomerantsev|website=[[Politico]]|access-date=5 January 2017|archive-date=2 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602191001/https://www.politico.com/magazine/story/2015/01/putin-russia-tv-113960_Page3.html#.Vlt_Pb9LAdx|url-status=dead}}</ref><ref name="Preobraz">{{citation |author=Campausen |first=R.C. |title=KGB TV to Air Show Hosted by Anti-war Marine Vet |date=10 January 2011 |url=http://www.aim.org/aim-column/kgb-tv-to-air-show-hosted-by-anti-war-marine-vet/ |access-date=5 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110408154335/http://www.aim.org/aim-column/kgb-tv-to-air-show-hosted-by-anti-war-marine-vet/ |archive-date=8 April 2011 |url-status=live |publisher=[[Accuracy in Media]]}}.</ref> При соборувањето на [[Лет 17 на „Малезија ерлајнс“ |Летот 17 на „Малезија ерлајнс“]], мрежното место [[Bellingcat]] на [[Елиот Хигинс]] обезбедило докази за манипулација со сателитски снимки објавени од [[Министерство за одбрана на Русија|руското Министерство за одбрана]], кои биле користени од RT и Спутник.<ref name=mayMH17report>{{cite web |title=Forensic Analysis of Satellite Images Released by the Russian Ministry of Defense: A bell¿ngcat Investigation |url=https://www.bellingcat.com/wp-content/uploads/2015/05/Forensic_analysis_of_satellite_images_EN.pdf |date=30 May 2015 |publisher=Bellingcat |access-date=22 June 2015 |archive-date=4 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150704115020/https://www.bellingcat.com/wp-content/uploads/2015/05/Forensic_analysis_of_satellite_images_EN.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |work=[[The Guardian]] |date=8 September 2014 |url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/08/malaysia-airlines-mh-17-dutch-safety-board-preliminary-report |first=Julian |last=Borger |access-date=5 July 2015 |title=MH17: Dutch Safety Board to publish preliminary report on disaster |archive-date=26 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626101546/http://www.theguardian.com/world/2014/sep/08/malaysia-airlines-mh-17-dutch-safety-board-preliminary-report |url-status=live }}</ref> [[File:Putin at Obukhovskiy zavod.jpg|thumb|Во септември 2024 година, Владимир Путин тврдел дека [[Слобода на печатот во Русија|слободата на говор и слободата на печатот]] се целосно почитувани во Русија.<ref>{{cite news |title=Putin insists there is press freedom in Russia as long as journalists obey law |url=https://novayagazeta.eu/articles/2024/09/02/putin-insists-there-is-press-freedom-in-russia-as-long-as-journalists-obey-law-en-news |work=[[Novaya Gazeta|Novaya Gazeta Europe]] |date=2 September 2024}}</ref>]] Постојаната руска пропаганда довела до тоа некои луѓе да го негираат сопственото искуство од [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина во 2022 година]], дури и од страна на членови на семејството од другата страна на информативната железна завеса.<ref>[https://meduza.io/en/feature/2022/03/14/the-tv-is-winning The TV is winning], Meduza, 14 March 2022; the title refers to an old saying "TV or fridge" that asked what you want to believe; Propaganda or the empty fridge.</ref><ref>{{cite news |title='My cousins are killing one another': War in Ukraine splits mixed families |url=https://www.wionews.com/world/my-cousins-are-killing-one-another-war-in-ukraine-splits-mixed-families-457947 |work=[[WION]] |date=1 March 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukrainians Find That Relatives in Russia Don't Believe It's a War |first=Valerie |last=Hopkins |url=https://www.nytimes.com/2022/03/06/world/europe/ukraine-russia-families.html |work=[[The New York Times]] |date=6 March 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Relationships across the Ukraine-Russia border feel the strain of war |first=Ryan |last=Lucas |url=https://www.npr.org/2022/03/06/1084800742/relationships-across-the-ukraine-russia-border-feel-the-strain-of-war?t=1646640661231 |work=[[NPR]] |date=6 March 2022}}</ref> Државно контролираните [[Медиуми во Русија|медиуми во Русија]] систематски ги намалувале и цивилните и воените загуби, осудувајќи ги извештаите за напади врз цивили како „лажни“ или обвинувајќи ги украинските сили.<ref>{{cite news |title=Ukraine: Watching the war on Russian TV – a whole different story |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60571737 |first1=Simona |last1=Kralova |first2=Sandro |last2=Vetsko |work=[[BBC News]] |date=2 March 2022 }}</ref> Иако [[Устав на Русија|рускиот Устав од 1993 година]] содржи член што изрично забранува [[Цензура во Русија|цензура]],<ref>{{cite news |title=Explained: What Russia's war on Ukraine has meant for its news media |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-russia-war-ukraine-news-media-7825151/ |work=The Indian Express |date=18 March 2022}}</ref> рускиот цензурен апарат ''[[Roskomnadzor]]'' им наредил на медиумите да користат само информации од државни извори или да се соочат со казни и блокади, обвинувајќи повеќе независни медиуми за ширење „''неверодостојни општествено значајни невистинити информации''“ за гранатирањето на украинските градови од страна на руската армија и цивилните жртви.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s)/no by-line.--> |title=Russia Bans Media Outlets From Using Words 'War,' 'Invasion' |date=26 February 2022 |magazine=[[The Moscow Times]] |url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/26/russia-bans-media-outlets-from-using-words-war-invasion-a76605 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://www.themoscowtimes.com/2022/02/26/russia-bans-media-outlets-from-using-words-war-invasion-a76605 |archive-date=27 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |date=24 February 2022 |url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/use-only-official-sources-about-ukraine-war-russian-media-watchdog-tells-journalists-a76567 |title=Use Only Official Sources About Ukraine War, Russian Media Watchdog Tells Journalists |website=[[The Moscow Times]] |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224123216/https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/use-only-official-sources-about-ukraine-war-russian-media-watchdog-tells-journalists-a76567 |url-status=live }}</ref> [[Дмитриј Муратов]], главен уредник на рускиот независен весник ''[[Новаја Газета]]'', изјавил: „''Сè што не е пропаганда се уништува''.“<ref name="fortune">{{cite news |title=Even Russia's Kremlin-backed media is going off message and beginning to question Putin's war on Ukraine |url=https://fortune.com/2022/03/11/russia-kremlin-backed-media-off-message-question-putin-war-ukraine-invasion/ |work=Fortune |date=11 March 2022}}</ref> Според истражувачи, Русија ги засилила своите меѓународни пропагандни напори насочени кон [[Африка]],<ref name="guard1">{{cite news |last1=Harding |first1=Luke |last2=Burke |first2=Jason |title=Leaked documents reveal Russian effort to exert influence in Africa |url=https://www.theguardian.com/world/2019/jun/11/leaked-documents-reveal-russian-effort-to-exert-influence-in-africa |access-date=28 May 2022 |work=[[The Guardian]] |date=11 June 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Troianovski |first1=Anton |title='A New Message': Russia Trains Its Propaganda Machine on Africa |url=https://www.nytimes.com/2019/10/29/world/europe/africa-russia-sochi.html |access-date=28 May 2022 |work=[[The New York Times]] |date=29 October 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hassan |first1=Idayat |last2=Hiebert |first2=Kyle |title=Russian Disinformation Is Taking Hold in Africa |url=https://www.cigionline.org/articles/russian-disinformation-is-taking-hold-in-africa/ |access-date=28 May 2022 |publisher=[[Centre for International Governance Innovation]] |date=17 November 2021}}</ref> [[Блиски Исток]],<ref>{{cite news |last1=Janadze |first1=Elene |title=The digital Middle East: Another front in Russia's information war |url=https://www.mei.edu/publications/digital-middle-east-another-front-russias-information-war |access-date=28 May 2022 |publisher=Middle East Institute |date=19 April 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Châtelot |first1=Christophe |last2=Bensimon |first2=Cyril |title=Paris fails to counter Russian propaganda in the Sahel |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/05/21/paris-fails-to-counter-russian-propaganda-in-the-sahel_5984236_4.html |access-date=28 May 2022 |publisher=Le Monde |date=21 May 2021}}</ref> [[Балкан]],<ref>{{Cite web |last=Gotev |first=Georgi |date=31 March 2023 |title=Study: Russian embassy in Sofia most impactful in spreading propaganda |url=https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/study-russian-embassy-in-sofia-most-impactful-in-spreading-propaganda/ |website=[[Euractiv]] |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 November 2022 |title=RT Launches Local Website, Broadcasting in Serbia |url=https://www.themoscowtimes.com/2022/11/15/rt-launches-local-hub-in-serbia-a79380 |website=[[The Moscow Times]] |language=en}}</ref> и [[Азија]].<ref>{{cite news |last1=Dodds |first1=Io |title=The West is losing the information war with Russia – and hasn't even noticed |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2022/03/22/west-losing-information-war-russia-didnt-even-notice/ |access-date=28 May 2022 |publisher=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |date=22 March 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Conger |first1=Kate |last2=Raj |first2=Suhasini |title=Pro-Russia Sentiment on Indian Twitter Draws Scrutiny |url=https://www.nytimes.com/2022/03/29/technology/twitter-russia-india.html |access-date=28 May 2022 |work=[[The New York Times]] |date=29 March 2022}}</ref> Забележано е зголемување на про-руската пропаганда на [[арапски јазик]] за време на [[Руска инвазија на Украина (2022)|инвазијата на Украина]],<ref>{{cite news |last1=Oweidat |first1=Nadia |title=The Russian Propaganda in Arabic Hidden from the West |url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/russian-propaganda-arabic-hidden-west |access-date=28 May 2022 |publisher=Fikra Forum |date=18 April 2022}}</ref> а Русија е обвинета дека ги засилува [[Антизападни ставови|антизападните]] постколонијални незадоволства во Африка преку кампањи на дезинформации.<ref name="guard1"/><ref name="guard2">{{cite news |last1=Sauer |first1=Pjotr |title=The Congolese student fighting with pro-Russia separatists in Ukraine |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/08/the-congolese-student-fighting-with-pro-russia-separatists-in-ukraine |access-date=9 June 2022 |work=[[The Guardian]] |date=8 June 2022}}</ref> Делумно поради руските напори, про-московските ставови и обвинувањето на Западот за [[Руска инвазија на Украина (2022)|инвазијата на Украина во 2022 година]] станале широко распространети во голем дел од Африка.<ref name="guard2"/> ==Познати руски пропагандисти== [[File:Владимир Соловьёв 2024.jpg|thumb|Пропагандистот на Путин [[Владимир Соловјов]]]] * [[Дмитриј Киселјов]], ТВ водител и генерален директор на новинската агенција [[Русија Сегодња]] (под санкции воведени од Австралија) <ref name=":1">{{Cite web |title=Australia imposes additional restrictions on Russian journalists, civil servants |url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/79233/ |access-date=17 July 2022 |website=interfax.com}}</ref> * [[Маргарита Симонјан]], главен уредник на [[RT (телевизиска мрежа)|РТ]] (порано Russia Today) и ''[[Русија Сегодња]]''<ref>{{Cite web |last=Khinkulova |first=Kateryna |date=2024-09-05 |title=Who is Margarita Simonyan, RT's editor-in-chief sanctioned by US? |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn0lnw1z6yzo |access-date=2025-09-01 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |last=Escritt |first=Thomas |last2=Escritt |first2=Thomas |date=2022-02-28 |title=Exclusive: Russian news agency in Berlin faces staff exodus over Ukraine invasion |url=https://www.reuters.com/world/europe/exclusive-russian-news-agency-berlin-faces-staff-exodus-over-ukraine-invasion-2022-02-28/ |access-date=2025-09-01 |work=Reuters |language=en}}</ref> * [[Михаил Леонтјев]], водител на Канал 1 (под санкции воведени од Австралија) <ref name=":1" /> * [[Владимир Соловјов]], водител на телевизиското шоу ''[[Вечер со Владимир Соловјов]]'' на [[Русија-1]] (Обединетото Кралство и Европската Унија вовеле санкции против Соловјов поради поттикнување насилство и поткопување на суверенитетот на Украина) <ref>{{Cite web |last=Tbilisi |first=U. S. Embassy |date=3 May 2022 |title=Faces of Kremlin propaganda: Vladimir Solovyov |url=https://ge.usembassy.gov/faces-of-kremlin-propaganda-vladimir-solovyov/ |access-date=17 July 2022 |website=U.S. Embassy in Georgia |language=en-US}}</ref> * [[Олга Скабеева]], телевизиска водителка на [[Серуска државна телевизиска и радио компанија]] * [[Евгениј Попов (новинар)|Евгениј Попов]], телевизиски водител на Серуска државна телевизиска и радио компанија * [[Дмитриј Стешин]], воен дописник за таблоидниот весник ''[[Комсомолскаја правда]]'' (под санкции воведени од Обединетото Кралство и Австралија) <ref name=":2">{{Cite web |title=Russia cut off from UK services |url=https://www.gov.uk/government/news/russia-cut-off-from-uk-services |access-date=17 July 2022 |website=GOV.UK |language=en}}</ref><ref name=":1" /> * [[Александар Коц]], воен дописник за таблоидниот весник ''Комсомолскаја правда'' (под санкции воведени од Обединетото Кралство и Австралија) <ref name=":2" /><ref name=":1" /> * [[Евгениј Подубни]], специјален дописник за телевизиските канали ''Русија-24'' и ''Русија-1'' (под санкции воведени од Обединетото Кралство и Австралија) <ref name=":2" /><ref name=":1" /> * [[Александар Сладков]], специјален дописник за програмата на [[Известија]] * [Семјон Пегов]], воен блогер<ref>{{Cite web |date=2022-10-23 |title=Semyon Pegov, founder of WarGonzo, wounded near Donetsk |url=https://meduza.io/en/news/2022/10/23/semyon-pegov-founder-of-wargonzo-wounded-near-donetsk |access-date=2025-09-01 |website=Meduza |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Atanesian |first=Grigor |date=2023-08-29 |title=Putin social media influencers profiting from war propaganda |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-66650947 |access-date=2025-09-01 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> * [[Игор Шчјоголев]] * [[Екатерина Мизулина]] * [[Светлана Миронјук]] ==Употреба на социјални медиуми== Русија е обвинета дека користи [[социјални медиуми|социјални меиумски]] платформи за ширење пропагандни пораки до глобална публика преку ширење на [[лажни вести]], како и преку објавување реклами и создавање псевдо-активистички движења.<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2017/10/29/560461835/how-russian-propaganda-spreads-on-social-media|title=How Russian Propaganda Spreads On Social Media|website=[[NPR]]|access-date=31 March 2018|archive-date=1 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401003701/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2017/10/29/560461835/how-russian-propaganda-spreads-on-social-media|url-status=live}}</ref> Популарноста на Спутник на социјалните медиуми и неговата употреба на вирални, [[кликбејт]] наслови довела до тоа да биде опишан како „[[BuzzFeed]] на пропагандата“ од списанието ''[[Foreign Policy]]''.<ref>{{cite news |last1=Feinberg |first1=Andrew |title=My Life at a Russian Propaganda Network |url=https://www.politico.com/magazine/story/2017/08/21/russian-propaganda-sputnik-reporter-215511/ |access-date=22 June 2018 |work=[[Politico]] |date=21 August 2017 |archive-date=15 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615111110/https://www.politico.com/magazine/story/2017/08/21/russian-propaganda-sputnik-reporter-215511 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Groll |first1=Elias |title=Kremlin's 'Sputnik' Newswire Is the BuzzFeed of Propaganda |journal=Foreign Policy |date=10 November 2014 |url=https://foreignpolicy.com/2014/11/10/kremlins-sputnik-newswire-is-the-buzzfeed-of-propaganda/ |access-date=22 June 2018 |archive-date=28 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128121253/http://foreignpolicy.com/2014/11/10/kremlins-sputnik-newswire-is-the-buzzfeed-of-propaganda/ |url-status=live }}</ref> Русија била обвинета од американските власти за напори за ширење лажни вести и пропаганда со цел да се вмеша во [[Претседателски избори во САД (2016)|Претседателските избори во САД 2016]].<ref>{{cite web|url=https://www.c-span.org/video/?443057-2/senator-mark-warner-social-media-2016-election|title=Senator Mark Warner on Social Media and the 2016 Election|website=[[C-SPAN]]|access-date=25 February 2022|archive-date=5 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305232315/https://www.c-span.org/video/?443057-2%2Fsenator-mark-warner-social-media-2016-election|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.politico.com/story/2017/11/02/social-media-commission-lindsey-graham-244466|title=Graham seeks 9/11-style commission on social media vulnerabilities|website=[[Politico]]|access-date=31 March 2018|archive-date=1 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401003748/https://www.politico.com/story/2017/11/02/social-media-commission-lindsey-graham-244466|url-status=live}}</ref> Се тврди дека Русија користела тактики како создавање лажни профили на социјалните медиуми, организирање политички митинзи и онлајн политички реклами со цел да му помогне на републиканскиот претседателски кандидат [[Доналд Трамп]] да победи на изборите.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/02/16/us/politics/russia-propaganda-election-2016.html|title=The Propaganda Tools Used by Russians to Influence the 2016 Election|first=Alicia|last=Parlapiano|website=[[The New York Times]]|date=16 February 2018|access-date=27 March 2018|archive-date=18 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211218130642/https://www.nytimes.com/interactive/2018/02/16/us/politics/russia-propaganda-election-2016.html|url-status=live}}</ref> Високи раководители на американските платформи за социјални медиуми направиле обид да се спротивстават на наводната руска пропаганда преку бришење автоматизирани сметки и информирање на корисниците за присуството на можна дезинформација на нивните платформи и интеракциите што можеби ги имале. Во јануари 2017 година, [[Twitter]] проценил дека приближно 677.000 корисници „''взаемно дејствувале со руска пропаганда или ботови за време на кампањата во 2016 година''“. Три недели подоцна, претставници на Twitter изјавиле дека веројатно повеќе од 1,4 милиони корисници биле изложени на содржина што потекнува од овие сметки.<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2018/1/19/16911086/twitter-russia-propaganda-us-presidential-election-bot-accounts-findings|title=Twitter says it exposed nearly 700,000 people to Russian propaganda during US election|website=theverge.com|date=19 January 2018|access-date=31 March 2018|archive-date=31 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331173612/https://www.theverge.com/2018/1/19/16911086/twitter-russia-propaganda-us-presidential-election-bot-accounts-findings|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.foxnews.com/tech/1-4-million-twitter-users-engaged-with-russian-propaganda-during-election|title=1.4 million Twitter users engaged with Russian propaganda during election|first=Christopher|last=Carbone|date=1 February 2018|website=[[Fox News]]|access-date=31 March 2018|archive-date=31 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331041325/http://www.foxnews.com/tech/2018/02/01/1-4-million-twitter-users-engaged-with-russian-propaganda-during-election.html|url-status=live}}</ref> Во 2018 година, Twitter избришал приближно 200.000 твитови за кои било утврдено дека потекнуваат од сметки поврзани со Русија.<ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/tech/social-media/now-available-more-200-000-deleted-russian-troll-tweets-n844731|title=Twitter deleted Russian troll tweets. So we published more than 200,000 of them.|website=[[NBC News]]|date=14 February 2018 |access-date=31 March 2018|archive-date=25 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201225065239/https://www.nbcnews.com/tech/social-media/now-available-more-200-000-deleted-russian-troll-tweets-n844731|url-status=live}}</ref> На 31 октомври 2017 година, раководители од [[Facebook]], [[Гугл|Google]] и [[Твитер|Twitter]] сведочеле за наводната употреба на социјалните медиуми од страна на Русија во изборите во 2016 година, пред Постојаниот избран комитет за разузнавање на Претставничкиот дом на САД.<ref>{{cite web|url=https://www.c-span.org/video/?436362-1/facebook-google-twitter-executives-testify-russias-influence-2016-election|title=Facebook, Google, and Twitter Executives Testify on Russia's Influence on 2016 Election|website=[[C-SPAN]]|access-date=25 February 2022|archive-date=25 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125174846/https://www.c-span.org/video/?436362-1%2Ffacebook-google-twitter-executives-testify-russias-influence-2016-election|url-status=live}}</ref> Во обид да се бори против лажните вести, [[Facebook]] објавил план во јануари 2018 година да се обиде да ги истакне доверливите извори на вести.<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2018/01/19/579285094/facebook-moves-to-decide-what-is-real-news|title=Facebook Moves To Decide What Is Real News|website=[[NPR]]|date=19 January 2018|last1=Shahani|first1=Aarti|access-date=31 March 2018|archive-date=1 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401003756/https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2018/01/19/579285094/facebook-moves-to-decide-what-is-real-news|url-status=live}}</ref> На 17 мај 2017 година, заменик-јавниот обвинител [[Род Розенштајн]] го назначил поранешниот директор на [[Федерално истражно биро|ФБИ]] [[Роберт Милер]] за специјален обвинител на [[Министерство за правда на САД|Министерството за правда на САД]] во истрагата за наводното руско мешање во изборите во 2016 година.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2017/05/17/us/politics/document-Robert-Mueller-Special-Counsel-Russia.html|title=Rod Rosenstein's Letter Appointing Mueller Special Counsel|website=[[The New York Times]]|date=17 May 2017|access-date=31 March 2018|archive-date=18 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518015032/https://www.nytimes.com/interactive/2017/05/17/us/politics/document-Robert-Mueller-Special-Counsel-Russia.html|url-status=live}}</ref> На 16 февруари 2018 година, Министерството за правда на САД обвинило тринаесет руски државјани и три руски компании за обид да влијаат врз изборите во 2016 година во корист на кампањата на Трамп.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/02/16/us/politics/russians-indicted-mueller-election-interference.html|title=13 Russians Indicted as Mueller Reveals Effort to Aid Trump Campaign|website=[[The New York Times]]|date=16 February 2018|last1=Apuzzo|first1=Matt|access-date=31 March 2018|archive-date=17 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180217021452/https://www.nytimes.com/2018/02/16/us/politics/russians-indicted-mueller-election-interference.html|url-status=live}}</ref> Меѓу обвинетите организации била и [[Internet Research Agency|Агенцијата за интернет истражувања]] (IRA; активна 2013–2023), компанија со седиште во [[Санкт Петербург]], за која се тврдело дека користела социјални медиуми за ширење лажни вести што ги промовираат руските интереси. Обвинението тврди дека вработените во IRA биле поттикнувани „да ја користат секоја можност за да ја критикуваат Хилари [Клинтон]“.<ref>{{cite web|url=https://slate.com/technology/2018/02/what-we-know-about-the-internet-research-agency-and-how-it-meddled-in-the-2016-election.html|title=What We Know About How Russia's Internet Research Agency Meddled in the 2016 Election|first=April|last=Glaser|website=[[Slate (magazine)|Slate]]|date=16 February 2018|access-date=31 March 2018|archive-date=31 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331095511/https://slate.com/technology/2018/02/what-we-know-about-the-internet-research-agency-and-how-it-meddled-in-the-2016-election.html|url-status=live}}</ref> Русија е обвинета дека спроведувала пропагандни кампањи со цел да влијае врз јавното мислење во врска со анексијата на Крим во 2014 година. Руските операции на социјалните медиуми наводно биле насочени кон користење дезинформации за да им се допаднат на проруските сили на Крим, додека истовремено ги дискредитирале бунтовничките и сепаратистичките групи. Особено, преку социјалните медиуми била проширена лажна приказна за мало дете кое било распнато од украинските сили во Славјанск.<ref>{{cite web|url=https://thestrategybridge.org/the-bridge/2017/5/10/how-russia-weaponized-social-media-in-crimea|title=How Russia Weaponized Social Media in Crimea|website=thestrategybridge.org|date=10 May 2017 |access-date=31 March 2018|archive-date=31 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331173422/https://thestrategybridge.org/the-bridge/2017/5/10/how-russia-weaponized-social-media-in-crimea|url-status=live}} </ref> Украинската влада исто така забранила неколку руски интернет-услуги, вклучувајќи ја популарната социјална мрежа [[VK (сервис)|VK]], што било критикувано како цензура, бидејќи влијаело врз милиони Украинци.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/view/articles/2017-05-17/why-ukraine-said-nyet-to-russian-social-networks|title=Why Ukraine Said 'Nyet' to Russian Social Networks|website=[[Bloomberg News|Bloomberg]]|date=17 May 2017 |access-date=31 March 2018|archive-date=31 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331173247/https://www.bloomberg.com/view/articles/2017-05-17/why-ukraine-said-nyet-to-russian-social-networks|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-39934666|title=Ukraine to block Russian social networks|work=[[BBC News]]|date=16 May 2017|access-date=21 June 2018|archive-date=9 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809170648/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-39934666|url-status=live}} </ref> ==Пропаганда во образованието== Од доаѓањето на власт во 2000 година, Путин и неговата влада ја промовирале идејата за „''патриотско образование''“ во образовните реформи со цел ширење пропаганда и зголемување на лојалноста кон режимот. Путин инсистирал учениците да учат патриотски вредности во училиштата, а наставата по историја, јазици и уметности да инспирира гордост кај младите и да го зајакне нивниот „[[патриотизам]]“. На почетокот, овие напори за воведување образовни промени имале ограничен успех, меѓутоа, по анексијата на Крим во 2014 година, според ''[[The Washington Post]]'', „патриотските“ реформи и нагласувањето на патриотизмот се зголемиле, додека слободата на говор во училиштата опаднала, а наставниците станале поверојатно да бидат отпуштени за јавно изразување политички ставови. Националните руски симболи станале повеќе славени, а во 2014 година руската влада одобрила нов сет учебници по историја, кои содржеле ревидиран наратив на историските настани и ги пофалувале постигнувањата на Путин и анексијата на Крим.<ref name="ed1">{{cite news |last1=Nazrullaeva |first1=Eugenia |last2=Neundorf |first2=Anja |last3=Northmore-Ball |first3=Ksenia |last4=Tertytchnaya |first4=Katerina |title=Analysis {{!}} The invasion of Ukraine has upended Russian education |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2022/09/14/russia-patriotic-education-reform/ |access-date=23 April 2024 |newspaper=Washington Post |date=14 September 2022 |archive-url=https://archive.today/20220914150013/https://www.washingtonpost.com/politics/2022/09/14/russia-patriotic-education-reform/#selection-821.0-879.1 |archive-date=14 September 2022 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> [[File:День Победы в Сакском районе, 2022, 36.jpg|thumb|Путиновата Млада армија во [[Крим]] на 9 мај 2022]] На 21 мај 2020 година, ''The Moscow Times'' објавил дека рускиот претседател [[Владимир Путин]] направил уште еден обид да воведе „патриотски лекции“ за руските ученици.<ref>{{cite news|title=Putin Adds Patriotism, War History to School Curriculum|url=https://www.themoscowtimes.com/2020/05/22/putin-adds-patriotism-war-history-to-school-curriculum-a70347|access-date=14 October 2023|work=[[The Moscow Times]]|publisher=Alexander Gubsky|date=22 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524012405/https://www.themoscowtimes.com/2020/05/22/putin-adds-patriotism-war-history-to-school-curriculum-a70347|archive-date=24 May 2020|location=Amsterdam|language=en-us}}</ref> По [[руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]] во февруари 2022 година, руската влада ги зголемила напорите за воведување „патриотско образование“ во училиштата преку донесување нови образовни закони, ревидирање на училишните учебници и воведување наставни водичи кои им помагаат на наставниците да одржуваат „патриотски“ лекции што би ја оправдале инвазијата.<ref name="ed1" /><ref>{{cite news|last1=Ilyushina|first1=Mary|title=Putin's war propaganda becomes 'patriotic' lessons in Russian schools|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/putin-russia-schools-ukraine|access-date=14 October 2023|newspaper=The Washington Post|publisher=Fred Ryan|date=20 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327101413/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/putin-russia-schools-ukraine|archive-date=27 March 2022|location=Washington, D.C.|language=en-us}}</ref> Во септември 2022 година, Министерството за образование вовело серија задолжителни наставни планови, во голем дел развиени од министерот за образование [[Сергеј Кравцов]], насловени ''[[Разговори за важни работи]]'' ({{langx|ru|Разговоры о важном|Razgovory o vazhnom|Разговори за она што е важно}}, или накратко „Важни разговори“).<ref name="nytTopol">{{cite web |url=https://www.nytimes.com/interactive/2024/09/20/magazine/ukraine-russia-war-deserter.html |title=The Deserter |last=Topol |first=Sarah A. |date=22 September 2024 |access-date=15 October 2024 |work=[[New York Times Magazine]]}}</ref><ref name="times-20230801">{{cite news|last1=Berkhead|first1=Samantha|title=Putin insists Russian students must learn 'patriotic values' from age seven|url=https://www.thetimes.com/article/putin-insists-russian-students-must-learn-patriotic-values-from-age-of-seven-0tbm88q8d|access-date=15 May 2023|work=[[The Times]]|date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515215721/https://www.thetimes.co.uk/article/putin-insists-russian-students-mustlearn-patriotic-values-from-age-of-seven-0tbm88q8d|archive-date=15 May 2023|location=London|language=en-gb|url-status=live|quote=…so-called "conversations about important things"…}}</ref><ref name="mt-20220902">{{cite news|last1=Beardsworth|first1=James|title=Russian Schoolchildren Return to Classrooms Changed by War|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/09/02/russian-schoolchildren-return-to-classrooms-changed-by-war-a78706|access-date=15 October 2023|work=The Moscow Times|publisher=Alexander Gubsky|date=2 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220910015115/https://www.themoscowtimes.com/2022/09/02/russian-schoolchildren-return-to-classrooms-changed-by-war-a78706|archive-date=10 September 2022|location=Amsterdam|language=en-us}}</ref> ''Важни разговори'' вклучуваат лекции за „патриотизам“ кои им се предаваат на деца почнувајќи од шестгодишна возраст, како „''среќата на татковината е повредна од животот''“, „''вистински патриот треба да биде подготвен да ја брани земјата''“ и „''не е страшно да се умре за татковината''“.<ref name="mt-20220902" /> Исто така, ги учи децата за руски херои како советскиот космонаут [[Јуриј Гагарин]], и опфаќа различни теми од перспектива на руската влада, како национален идентитет, патриотизам, традиционални вредности и светски настани. Путин одржал инаугуративна лекција со избрани ученици во руската ексклава [[Калининград]] на 1 септември 2022 година.<ref name="nytTopol"/><ref>{{cite news|last1=Kotlyar|first1=Yevgenia|last2=Coalson|first2=Robert|title='It's Not Scary To Die For The Motherland': As War On Ukraine Rages, Russian Children Targeted For 'Patriotic' Education|url=https://www.rferl.org/a/russia-schoolchildren-patriotic-education-ukraine-war/32016144.html|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=2 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930150807/https://www.rferl.org/a/russia-schoolchildren-patriotic-education-ukraine-war/32016144.html|archive-date=30 September 2022|location=Prague|language=en-us}}</ref> [[Associated Press]] објавил дека некои родители биле шокирани од [[милитаризам|милитаристичката]] природа на лекциите „Важни разговори“, при што некои ги споредиле со „патриотското образование“ од поранешниот [[Советски Сојуз]].<ref>{{cite news |last1=Litvinova |first1=Dasha |title=Russian students are returning to school, where they face new lessons to boost their patriotism |url=https://apnews.com/article/russia-school-ukraine-curriculum-war-history-putin-98b0110e32608c6652e8dfacd01d0b6a |access-date=23 April 2024 |work=AP News |publisher=Associated Press |location=New York City |date=1 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902032349/https://apnews.com/article/russia-school-ukraine-curriculum-war-history-putin-98b0110e32608c6652e8dfacd01d0b6a |archive-date=2 September 2023 |url-status=live |language=en-US}}</ref> Некои руски ученици и нивните родители биле истражувани од полицијата или им било заканувано со исклучување поради одбивање да присуствуваат на лекциите „Важни разговори“.<ref>{{cite news|last1=Satanovskiy|first1=Sergey|title=Mandatory patriotism classes in Russian schools|url=https://www.dw.com/en/mandatory-patriotism-classes-in-russian-schools/a-63687952|work=DW News|publisher=Deutsche Welle|date=9 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221110114042/https://www.dw.com/en/mandatory-patriotism-classes-in-russian-schools/a-63687952|archive-date=10 November 2022|location=Bonn|language=en-gb}}</ref><ref>{{cite news |date=17 February 2023 |title=Russian TV Airs Wartime 'Patriotism' Lessons for Schoolchildren |url=https://www.themoscowtimes.com/2023/02/17/russian-tv-airs-wartime-patriotism-lessons-for-schoolchildren-a80253 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314134533/https://www.themoscowtimes.com/2023/02/17/russian-tv-airs-wartime-patriotism-lessons-for-schoolchildren-a80253 |archive-date=14 March 2023 |work=The Moscow Times |publisher= |location= |language=en-us}}</ref> Во првата недела од март, руските училишта одржале „Серуска отворена лекција“, виртуелна лекција за дополнително оправдување на потребата од водење војна против Украина и „опасноста“ од НАТО<ref name="independent.co.uk-070322">{{cite news |last1=Hirwani |first1=Peony |title=Russian school children are being taught Putin's version of Ukraine invasion |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-schoolchildren-media-ukraine-invasion-b2027652.html |access-date=23 April 2024 |work=The Independent |date=7 March 2022 |language=en}}</ref> (види [[Дезинформации во руската инвазија на Украина]]). [[Министерството за образование на Русија]] исто така распространувало прирачници до наставниците, со упатства како да расправаат за војната, вклучително и „одобрена“ верзија на судирот. Еден прирачник експлицитно тврди дека руската војна во Украина „''не е војна''“.<ref name="independent.co.uk-070322" /> Руски наставници се соочиле со гонење за изразување антивоени ставови во и надвор од училницата.<ref name="ed1" /> Путин потпишал закон со кој се проширува [[Закон за руски странски агенти|законот за странски агенти на Русија]]. Според овие проширувања, секое лице или организација што добива било каков вид поддршка, не само финансиска, се додава на списокот на Министерството за правда како „странски агент“. „Странските агенти“ имаат забрана да добиваат државно финансирање, да предаваат на државни универзитети или да работат со деца. Роскомнадзор доби овластување да блокира веб-страници на „странски агенти“ по барање на Министерството за правда без судска одлука.<ref name="mt-20220902" /> Во летото 2022 година, Путин одобрил создавање на национално [[Движење на Првите|движење на деца и млади]] по модел на [[Пионерско движење|советските пионерски организации]]. Во август 2023 година, учебник по историја напишан од [[Владимир Медински]] тврди дека по [[Распад на Советскиот Сојуз|распадот на Советскиот Сојуз]], „''Западот станал опседнат со дестабилизирање на ситуацијата во Русија. Целта не била ни скриена: да се распарчи Русија и да се преземе контрола врз нејзините ресурси''.“ Според критичарите, учебникот шири кремљовска пропаганда и го одразува [[Путинизам|светогледот на Владимир Путин]].<ref>{{cite news |last=Faulconbridge |first=Guy |date=11 August 2023 |title=Kremlin aide rewrites Russian history for a society at war |url=https://www.reuters.com/world/europe/kremlin-aide-rewrites-russian-history-society-war-2023-08-10/ |work=Reuters |agency=}}</ref> [[File:2023-07-27. В Курске почтили память детей, погибших на Донбассе 01.jpg|thumb|Руски деца на споменик за деца [[Тврдења за геноцид во Донбас|наводно убиени од украинските сили]] во [[Донбас]], државно спонзориран настан во Курск во јули 2023]] ==Реакции== Поради пропагандата во Руската Федерација, [[Европска служба за надворешно дејствување|Европската служба за надворешно дејствување]] ја основала [[Работна група „Ист Стратком“|работната група „Ист Стратком“]] во 2015 година со цел да ги евидентира и прикажува случаите на невистини што се шират во Русија за ЕУ и нејзините земји членки.<ref>{{Cite web|title=Disinformation operations about COVID-19|url=https://data.europa.eu/data/datasets/euvsdisinfo-disinformation-operations-about-covid-19?locale=en|url-status=live|access-date=4 October 2021|website=data.europa.eu|archive-date=4 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004044457/https://data.europa.eu/data/datasets/euvsdisinfo-disinformation-operations-about-covid-19?locale=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=About|url=https://euvsdisinfo.eu/about/|url-status=live|access-date=4 October 2021|website=EUvsDisinfo|publisher=[[East StratCom Task Force]]|language=en-US|archive-date=7 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171007220955/https://euvsdisinfo.eu/about/}}</ref> Според [[Микола Рјабчук]], украински новинар и политички аналитичар, руската пропаганда се развила во целосна [[информациска војна]] за време на [[Руско-украинска војна|Руско-украинската војна]]. Рјабчук напишал: „Се појавија три главни наративи што може да се сумираат како ‘границите на Украина се вештачки’, ‘украинското општество е длабоко поделено’ и ‘украинските институции се непоправливо нефункционални’“, со што се оправдува потребата од „надворешно, наводно руско, старателство“.<ref>{{Cite web |last=Riabchuk |first=Mykola |title=Ukraine: Russian propaganda and three disaster scenarios |url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2014/04/ukraine-russia-propaganda-thre-201441112542990923.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912113928/http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2014/04/ukraine-russia-propaganda-thre-201441112542990923.html |archive-date=12 September 2015 |access-date=9 November 2015 |website=Al Jazeera}}</ref> За време на сослушување во американскиот Конгрес во 2015 година, Леон Арон, директор за руски студии во [[Американски претприемачки институт|Американскиот претприемачки институт]], ја опишал руската телевизиска мрежа РТ (порано позната како Russia Today) како не само промотор на рускиот „бренд“, туку и како средство за „''обесвреднување на идеите за демократска транспарентност и одговорност, поткопување на довербата во веродостојноста на јавните информации и исполнување на медиумскиот простор со полувистини''“. Тој ја опишал руската државна пропаганда како „''агресивна, често суптилна и ефективна во својата употреба на интернетот''“.<ref>{{Cite web |title=Сенат изучает роль российской пропаганды во вторжении в Украину |url=http://www.golos-ameriki.ru/content/senate-hearing-on-russian-propaganda/3035425.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107025418/http://www.golos-ameriki.ru/content/senate-hearing-on-russian-propaganda/3035425.html |archive-date=7 November 2015 |access-date=10 November 2015 |website= |publisher=Voice of America |language=ru}}</ref> [[Питар Померанцев]], британски ТВ продуцент, во својата книга од 2014 година ''Nothing Is True and Everything Is Possible'', тврди дека целта на пропагандата не е да убеди, како во класичната пропаганда, туку да создаде „валкано“ информативно поле во кое луѓето нема да веруваат никому.<ref>{{Cite web|title = Пітер Померанцев: Мета російської пропаганди - щоб ніхто нікому не довіряв|url = http://www.pravda.com.ua/articles/2015/03/31/7063251/|website = Українська правда|access-date = 10 November 2015|archive-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222114752/http://www.pravda.com.ua/articles/2015/03/31/7063251/|url-status = live}}</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2014/11/30/books/review/nothing-is-true-and-everything-is-possible-by-peter-pomerantsev.html?_r=0 Review: 'Nothing Is True and Everything Is Possible,' by Peter Pomerantsev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709043654/https://www.nytimes.com/2014/11/30/books/review/nothing-is-true-and-everything-is-possible-by-peter-pomerantsev.html?_r=0 |date=9 July 2017 }}, ''[[The New York Times]]'', November 2014</ref> Говорејќи за Руско-украинската војна во 2014 година, [[Џон Кери]], [[државен секретар на САД]], ја нарекол РТ државно спонзориран „''мегафон на пропаганда''“ и додал: „Russia Today е распоредена за да ја промовира фантазијата на претседателот Путин за тоа што се случува на теренот. Тие речиси целосно се посветени на оваа цел — да пропагираат и да го искривуваат она што се случува или не се случува во Украина.“<ref name="JKerry">{{cite press release|title=Secretary Kerry on Ukraine|url=http://www.c-span.org/video/?319014-1/secretary-kerry-ukraine|publisher=[[C-SPAN]]|date=24 April 2014|access-date=25 February 2022|archive-date=25 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125053402/https://www.c-span.org/video/?319014-1%2Fsecretary-kerry-ukraine|url-status=live}}</ref> Клиф Кинкајд, директор на Центарот за истражувачко новинарство при [[Accuracy in Media]], ја нарекол РТ „''добро познат извор на дезинформации за руската пропаганда''“.<ref>{{cite news|last=Kincaid|first=Cliff|title=Why Won't Putin Help Middle East Christians?|url=http://www.aim.org/aim-column/why-wont-putin-help-middle-east-christians/|work=[[Accuracy in Media]]|date=22 August 2014|access-date=19 June 2016|archive-date=22 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160722045158/http://www.aim.org/aim-column/why-wont-putin-help-middle-east-christians/|url-status=live}}</ref> Членови на [[Европски парламент|Европскиот парламент]] тврделе дека Европа треба да ја зацврсти својата одбрана против руската пропаганда, повикувајќи се на наводно руско мешање во француските, германските и шпанските избори, како и [[Повлекување на Обединетото Кралство од ЕУ|Брегсит]].<ref>{{Cite news|url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20180117IPR91901/eu-needs-to-increase-its-resilience-to-russian-propaganda-say-meps|title=EU needs to increase its resilience to Russian propaganda, say MEPs|work=European Parliament|access-date=5 March 2018|language=en|archive-date=27 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327084705/http://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20180117IPR91901/eu-needs-to-increase-its-resilience-to-russian-propaganda-say-meps|url-status=live}}</ref> Во март 2015 година, ''Работна група „Ист Стратком“'' била создадена со поддршка на [[ЕУ|Европската Унија]] со цел да се спротивстави на руските напори за ширење дезинформации и лажни вести.<ref>{{Cite news|url=https://www.rferl.org/a/european-commission-russia-disinformation-propaganda-call-to-action/28981394.html|title=EU Issues Call To Action To Combat Russian 'Propaganda'|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=17 January 2018 |language=en|access-date=5 March 2018|archive-date=21 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321180658/https://www.rferl.org/a/european-commission-russia-disinformation-propaganda-call-to-action/28981394.html|url-status=live}}</ref> На 14 март 2022 година, [[Марина Овсјаникова]], уредничка во главната руска државно контролирана телевизија Канал Еден, ја прекинала живата телевизиска програма за да протестира против руската инвазија на Украина,<ref>{{cite news |title=Putin's control over Ukraine war news is not total – it's challenged by online news and risk-taking journalists |url=https://theconversation.com/putins-control-over-ukraine-war-news-is-not-total-its-challenged-by-online-news-and-risk-taking-journalists-179540 |first=Sarah |last=Oates |work=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=23 March 2022 }}</ref> носејќи плакат на кој пишувало на мешавина од руски и англиски: „''Стоп за војната, не верувајте во пропагандата, тука ве лажат''“.<ref>{{cite news |title=Russia-Ukraine war: Marina Ovsyannikova interrupts Russian show |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/15/anti-war-protester-interrupts-russian-tv-news-show |publisher=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |date=15 March 2022 }}</ref> На 5 април 2022 година, рускиот опозициски политичар [[Алексеј Навални]] изјавил дека „''монструозноста на лагите“ во руските државни медиуми е „незамислива. И, за жал, исто така е и нивната убедливост за оние кои немаат пристап до алтернативни информации''“. Тој напишал на [[Твитер]] дека „''поддржувачите на војната“ меѓу руските државни медиумски личности „треба да се третираат како воени злосторници. Од главните уредници до водителите на ток-шоуа до уредниците на вести, [тие] треба да бидат санкционирани сега и еден ден да им се суди''“.<ref>{{cite news |title=Channelling Goebbels: The obscenity of Russian state TV news, as it conceals war crimes for Putin |url=https://inews.co.uk/opinion/channelling-goebbels-the-obscenity-of-russian-state-tv-news-as-it-conceals-war-crimes-for-putin-1559603?ico=best_of_opinion |work=[[i (British newspaper)|inews.co.uk.]] |date=6 April 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Navalny Calls for Sanctions Against Russian State Media 'Warmongers' |url=https://www.themoscowtimes.com/2022/04/06/navalny-calls-for-sanctions-against-russian-state-media-warmongers-a77237 |work=The Moscow Times |date=6 March 2022}}</ref> [[Категорија:Руско-украинска војна]] [[Категорија:Политика на Русија]] [[Категорија:Пропаганда во Русија]] qvo2r5wviozq4zept9jsd51tff3lkqn 5536383 5536378 2026-04-08T21:01:29Z Тиверополник 1815 5536383 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Kazanskaya_street,_Elabuga_(2022-07-15)_05.jpg|мини|Ѕиден мурал во [[Јелабуга]] со симбол Z во лента во боите на Свети Ѓорѓи со слоганот „ вистината е со нас “]] {{Политика на Русија}} '''Пропагандата во Русија''' промовира ставови, перцепции или агенди на [[Влада на Руската Федерација|Федералната влада на Русија]]. Медиумите вклучуваат државни медиуми и онлајн технологии, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/may/04/pro-russia-trolls-ukraine-guardian-online|title=The readers' editor on… pro-Russia trolling below the line on Ukraine stories|last=Elliott|first=Chris|date=2014-05-04|work=The Guardian|access-date=|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vedomosti.ru/newspaper/articles/2014/05/21/lajki-na-zapad#/cut|title=Максимальный ретвит: Лайки на Запад|last=Klishin|first=Ilya|date=2014-05-21|work=Vedomosti|language=ru|trans-title=Maximum Retweet: 'Likes' for the West}}</ref> и може да вклучуваат употреба на „ активни мерки“ во советски стил како елемент на современо руско „политичко војување“. <ref name="AbrCon">{{Наведено списание|last=Abrams|first=Steve|date=2016|title=Beyond Propaganda: Soviet Active Measures in Putin's Russia|journal=Connections|volume=15|issue=1|pages=5–31|doi=10.11610/Connections.15.1.01|jstor=26326426|doi-access=free}}</ref> Имено, современата руска пропаганда го промовира [[Култ на личноста|култот на личноста]] на [[Владимир Путин]] и позитивните ставови за [[Историја на Советскиот Сојуз|советската историја]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://foreignpolicy.com/2020/01/21/vladimir-putin-wants-to-rewrite-the-history-of-world-war-ii/|title=Vladimir Putin Wants to Rewrite the History of World War II|last=Radchenko|first=Sergey|date=21 January 2020|work=[[Foreign Policy]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220042544/https://foreignpolicy.com/2020/01/21/vladimir-putin-wants-to-rewrite-the-history-of-world-war-ii/|archive-date=20 February 2022|accessdate=10 December 2020}}</ref> Русија основала голем број организации, како што се Претседателската комисија за борба против обидите за фалсификување на историјата на штета на интересите на Русија (активна 2009-2012 година), руските веб-бригади и други кои се занимаваат со политичка пропаганда за да ги промовираат ставовите на руската влада. ==Државен напор== На крајот од 2008 година, [[Лев Гудков]], врз основа на податоците од анкетите на [[Левада центар]], укажал на речиси исчезнување на [[јавно мислење|јавното мислење]] како социо-политичка институција во современа Русија и негово заменување со [[државна пропаганда]].<ref>{{cite web|url=http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2008/12/30/176062|script-title=ru:Новогодний баланс: После стабильности|publisher=[[Vedomosti]]|date=30 December 2008|access-date=31 December 2008|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20081231074540/http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2008%2F12%2F30%2F176062|archive-date=31 December 2008|url-status=dead}}</ref> Набргу по [[Бесланска заложничка криза|Заложничка криза во училиштето во Беслан]] во септември 2004 година, Путин засилил програма спонзорирана од Кремљ насочена кон „''подобрување на имиџот на Русија''“ во странство.<ref name="washpost">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/03/05/AR2008030503539_pf.html |title=Russia Pumps Tens of Millions Into Burnishing Image Abroad |date=6 March 2008 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=4 January 2009 |first=Peter |last=Finn |archive-date=16 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516175848/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/03/05/AR2008030503539_pf.html |url-status=live }}</ref> Еден од главните проекти на програмата бил создавањето во 2005 година на Russia Today (денес познат како [[RT]]), телевизиски канал за вести на англиски јазик кој обезбедува 24-часовно информирање. За неговиот почетен буџет биле доделени 30 милиони долари од јавни средства.<ref>[http://2005.novayagazeta.ru/nomer/2005/52n/n52n-s00.shtml «Честь России стоит дорого». Мы выяснили, сколько конкретно] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070428091159/http://2005.novayagazeta.ru/nomer/2005/52n/n52n-s00.shtml |date=28 April 2007 }} ''[[Novaya gazeta]]'' 21 July 2005.</ref><ref>[http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2005/06/06/92991 Имидж за $30 млн] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070918023225/http://www.vedomosti.ru/newspaper/article.shtml?2005%2F06%2F06%2F92991 |date=18 September 2007 }} [[Vedomosti]] 6 June 2005.</ref> Еден прилог на [[CBS News]] за започнувањето на Russia Today го цитирал [[Борис Кагарлицки]] кој изјавил дека тоа е „''во голема мера продолжение на старите [[Пропаганда во Советскиот Сојуз|советски пропагандни]] служби''“. <ref>{{cite news|url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/journalism-mixes-with-spin-on-russia-today-critics-1.574362 |title=Journalism mixes with spin on Russia Today: critics |publisher=[[CBC News]] |date=10 March 2006 |access-date=4 January 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611184421/http://www.cbc.ca/arts/story/2006/03/10/russia-today-critics.html |archive-date=11 June 2007}}</ref> Заменик-министерот за надворешни работи на Русија, [[Григориј Карасин]], во август 2008 година, во контекст на [[Војна во Јужна Осетија (2008)|руско-грузискиот судир]], изјавил: „[[Западни медиуми|Западните медиуми]] се добро организирана машина која прикажуваат само слики што се вклопуваат во нивните ставови. Нам ни е многу тешко да го вметнеме нашето мислење во страниците на нивните весници.“<ref name= variety>[https://variety.com/2008/scene/markets-festivals/russia-claims-media-bias-1117990468/ Russia claims media bias], by Nick Holdsworth, ''Variety'', August 2008</ref> Во јуни 2007 година, ''[[Vedomosti]]'' објави дека Кремљ ја засилил својата официјална активност на [[лобирање]] во САД од 2003 година, меѓу другото ангажирајќи компании како Hannaford Enterprises и [[Ketchum Inc.|Ketchum]].<ref>[http://newsru.com/russia/05jun2007/lobby.html Россия наращивает официальную лоббистскую деятельность в США] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818155244/http://www.newsru.com/russia/05jun2007/lobby.html |date=18 August 2016 }} [[NEWSru]] 5 June 2007.</ref> Во интервју од 2005 година за американскиот државен радиодифузер [[Глас на Америка]], руско-израелскиот блогер [[Антон Носик]] изјавил дека создавањето на RT „''наликува на кампањи на [[Советска пропаганда|советски стил пропаганда]]''“. <ref name= VOANew>{{Cite news|title=New Global TV Venture to Promote Russia|url=https://www.voanews.com/a/a-13-2005-07-06-voa33-66930727/377326.html|newspaper=VOANews|date=6 July 2005|access-date=19 June 2016|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115030222/http://www.voanews.com/content/a-13-2005-07-06-voa33-66930727/377326.html|url-status=live}}</ref> Паскал Бонамур, раководител на европскиот оддел на [[Репортери без граници]], ја нарекол новообјавената мрежа „''уште еден чекор на државата кон контрола на информациите''“. <ref name="kommersant.com">[http://www.kommersant.com/page.asp?idr=530&id=619775 Reporters Without Borders Don't Fancy Russia Today] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305182835/http://kommersant.com/page.asp?id=619775&idr=530 |date=5 March 2016 }} ''[[Kommersant]]'' 21 October 2005</ref> Во 2009 година, [[Лук Хардинг]] од ''[[The Guardian]]'' ја опишал рекламната кампања на RT во Обединетото Кралство како „''амбициозен обид за создавање нова постсоветска глобална пропагандна империја''“. <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/dec/18/russia-today-propaganda-ad-blitz|title=Russia Today launches first UK ad blitz|author=Luke Harding|date=18 December 2009|work=[[The Guardian]]|location=London|access-date=13 December 2016|archive-date=14 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714162042/https://www.theguardian.com/world/2009/dec/18/russia-today-propaganda-ad-blitz|url-status=live}}</ref> Според [[Лев Гудков]], директор на [[Левада центар]], пропагандата во Русија е „''агресивна и измамничка... полоша од сè што сум видел во Советскиот Сојуз''“. <ref>{{cite news|title=Russian propaganda machine 'worse than Soviet Union'|date=5 June 2014|url=https://www.bbc.com/news/magazine-27713847|publisher=[[BBC News]]|access-date=22 June 2016|archive-date=24 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624200714/http://www.bbc.com/news/magazine-27713847|url-status=live}}</ref> [[File:2011-02-03 Владимир Путин с коллективом Первого канала (13).jpeg|thumb|Путин и [[Константин Ернст]], директор на главната државно контролирана телевизија [[Канал 1 Русија]], сметан за „главниот креатор на имиџот на Путин“<ref>{{cite news |last=Cosic |first=Jelena |title=Canada sanctions 10 Putin allies, including Russia's leading TV propagandists |url=https://www.icij.org/investigations/russia-archive/canada-sanctions-10-putin-allies-including-russias-leading-tv-propagandists/ |work=[[International Consortium of Investigative Journalists]] |date=8 March 2022}}</ref>]] Во 2014 година, Иван Засурски, професор по медиуми и теорија на комуникации на Факултетот за новинарство на [[Московски државен универзитет|Московскиот универзитет]], изјавил: „''Денес постојат многу сложени модели на влијание во светот што може да се означат како мека моќ. Но традиционалните груби методи на пропаганда и директна контрола што ги користи руската влада не можат да се сметаат за ефективни од професионална гледна точка и прифатливи од аспект на новинарската етика''“. <ref>{{Cite news|url=http://rbth.com/politics/2014/12/02/propaganda_cannot_be_considered_effective_41881.html|title="Propaganda cannot be considered effective"|last=Darmaros|first=Marina|date=2 December 2014|work=Russia Beyond The Headlines|access-date=28 February 2017|archive-date=17 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171117174734/https://www.rbth.com/politics/2014/12/02/propaganda_cannot_be_considered_effective_41881.html|url-status=live}}</ref> По [[Руска анексија на Крим|руската анексија на Крим]] во 2014 година, било забележано значително зголемување на руската пропаганда од страна на [[НАТО]]. <ref>{{Cite news |last=Foo |first=Yun Chee |date=11 February 2017 |title=NATO says it sees a sharp rise in Russian disinformation since Crimea... |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-russia-media/nato-says-it-sees-sharp-rise-in-russian-disinformation-since-crimea-seizure-idUSKBN15Q0MG |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227030501/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-russia-media/nato-says-it-sees-sharp-rise-in-russian-disinformation-since-crimea-seizure-idUSKBN15Q0MG |archive-date=27 February 2018 |access-date=5 March 2018 |work=[[Reuters]]}}</ref> Во февруари 2017 година, фабрикувана аудио-снимка на генералниот секретар на НАТО [[Јенс Столтенберг]] наводно во разговор со украинскиот претседател [[Петро Порошенко]] била објавена од руската новинска веб-страница [[Life.ru]]. Подоцна се утврдило дека гласот на Порошенко бил имитација од руски шегобијци. Русија ги споредувала украинските владини сили во Донбас со членови на [[Исламска држава]].<ref name=":0">{{Cite book|jstor=j.ctt1hj9wjf|title=Russia and the Syrian Conflict: Moscow's Domestic, Regional and Strategic Interests|last=Kozhanov|first=Nikolay|date=2016|publisher=Gerlach Press|isbn=9783940924728|doi=10.2307/j.ctt1hj9wjf}}</ref> Политичкиот научник Николај Кожанов тврди дека Русија користела пропаганда за пренесување националистички и просириски пораки за време на [[Граѓанска војна во Сирија|Сириска граѓанска војна]]. Кожанов исто така навел дека Русија се обидела да се прикаже себеси и Сирија како стабилна сила „''во борбата против нестабилноста предизвикана од Американците и тероризмот поддржан од регионалните партнери на САД''“. <ref name=":0" /> RT и новинската агенција [[Спутник (новинска агенција)|Спутник]] исто така шират лажни информации.<ref name="BI State Department">{{citation |author=Logiurato |first=Brett |title=Russia's Propaganda Channel Just Got A Journalism Lesson From The US State Department |date=29 April 2014 |url=http://www.businessinsider.com/state-department-responds-rt-russia-today-john-kerry-2014-4#!HDahV |access-date=5 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325134128/https://www.businessinsider.com/state-department-responds-rt-russia-today-john-kerry-2014-4#!HDahV |archive-date=25 March 2019 |url-status=live |publisher=[[Business Insider]]}}</ref><ref name="Crowley">{{cite magazine|last=Crowley|first=Michael|title=Putin's Russian Propaganda|url=https://time.com/84843/vladimir-putin-russia-propaganda/|magazine=TIME|date=1 May 2014|access-date=5 January 2017|archive-date=19 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119044428/http://time.com/84843/vladimir-putin-russia-propaganda/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.politico.com/magazine/story/2015/01/putin-russia-tv-113960_Page3.html#.Vlt_Pb9LAdx|title=Inside Putin's Information War|first=Peter|last=Pomerantsev|website=[[Politico]]|access-date=5 January 2017|archive-date=2 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602191001/https://www.politico.com/magazine/story/2015/01/putin-russia-tv-113960_Page3.html#.Vlt_Pb9LAdx|url-status=dead}}</ref><ref name="Preobraz">{{citation |author=Campausen |first=R.C. |title=KGB TV to Air Show Hosted by Anti-war Marine Vet |date=10 January 2011 |url=http://www.aim.org/aim-column/kgb-tv-to-air-show-hosted-by-anti-war-marine-vet/ |access-date=5 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110408154335/http://www.aim.org/aim-column/kgb-tv-to-air-show-hosted-by-anti-war-marine-vet/ |archive-date=8 April 2011 |url-status=live |publisher=[[Accuracy in Media]]}}.</ref> При соборувањето на [[Лет 17 на „Малезија ерлајнс“ |Летот 17 на „Малезија ерлајнс“]], мрежното место [[Bellingcat]] на [[Елиот Хигинс]] обезбедило докази за манипулација со сателитски снимки објавени од [[Министерство за одбрана на Русија|руското Министерство за одбрана]], кои биле користени од RT и Спутник.<ref name=mayMH17report>{{cite web |title=Forensic Analysis of Satellite Images Released by the Russian Ministry of Defense: A bell¿ngcat Investigation |url=https://www.bellingcat.com/wp-content/uploads/2015/05/Forensic_analysis_of_satellite_images_EN.pdf |date=30 May 2015 |publisher=Bellingcat |access-date=22 June 2015 |archive-date=4 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150704115020/https://www.bellingcat.com/wp-content/uploads/2015/05/Forensic_analysis_of_satellite_images_EN.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |work=[[The Guardian]] |date=8 September 2014 |url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/08/malaysia-airlines-mh-17-dutch-safety-board-preliminary-report |first=Julian |last=Borger |access-date=5 July 2015 |title=MH17: Dutch Safety Board to publish preliminary report on disaster |archive-date=26 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626101546/http://www.theguardian.com/world/2014/sep/08/malaysia-airlines-mh-17-dutch-safety-board-preliminary-report |url-status=live }}</ref> [[File:Putin at Obukhovskiy zavod.jpg|thumb|Во септември 2024 година, Владимир Путин тврдел дека [[Слобода на печатот во Русија|слободата на говор и слободата на печатот]] се целосно почитувани во Русија.<ref>{{cite news |title=Putin insists there is press freedom in Russia as long as journalists obey law |url=https://novayagazeta.eu/articles/2024/09/02/putin-insists-there-is-press-freedom-in-russia-as-long-as-journalists-obey-law-en-news |work=[[Novaya Gazeta|Novaya Gazeta Europe]] |date=2 September 2024}}</ref>]] Постојаната руска пропаганда довела до тоа некои луѓе да го негираат сопственото искуство од [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина во 2022 година]], дури и од страна на членови на семејството од другата страна на информативната железна завеса.<ref>[https://meduza.io/en/feature/2022/03/14/the-tv-is-winning The TV is winning], Meduza, 14 March 2022; the title refers to an old saying "TV or fridge" that asked what you want to believe; Propaganda or the empty fridge.</ref><ref>{{cite news |title='My cousins are killing one another': War in Ukraine splits mixed families |url=https://www.wionews.com/world/my-cousins-are-killing-one-another-war-in-ukraine-splits-mixed-families-457947 |work=[[WION]] |date=1 March 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Ukrainians Find That Relatives in Russia Don't Believe It's a War |first=Valerie |last=Hopkins |url=https://www.nytimes.com/2022/03/06/world/europe/ukraine-russia-families.html |work=[[The New York Times]] |date=6 March 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Relationships across the Ukraine-Russia border feel the strain of war |first=Ryan |last=Lucas |url=https://www.npr.org/2022/03/06/1084800742/relationships-across-the-ukraine-russia-border-feel-the-strain-of-war?t=1646640661231 |work=[[NPR]] |date=6 March 2022}}</ref> Државно контролираните [[Медиуми во Русија|медиуми во Русија]] систематски ги намалувале и цивилните и воените загуби, осудувајќи ги извештаите за напади врз цивили како „лажни“ или обвинувајќи ги украинските сили.<ref>{{cite news |title=Ukraine: Watching the war on Russian TV – a whole different story |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60571737 |first1=Simona |last1=Kralova |first2=Sandro |last2=Vetsko |work=[[BBC News]] |date=2 March 2022 }}</ref> Иако [[Устав на Русија|рускиот Устав од 1993 година]] содржи член што изрично забранува [[Цензура во Русија|цензура]],<ref>{{cite news |title=Explained: What Russia's war on Ukraine has meant for its news media |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-russia-war-ukraine-news-media-7825151/ |work=The Indian Express |date=18 March 2022}}</ref> рускиот цензурен апарат ''[[Roskomnadzor]]'' им наредил на медиумите да користат само информации од државни извори или да се соочат со казни и блокади, обвинувајќи повеќе независни медиуми за ширење „''неверодостојни општествено значајни невистинити информации''“ за гранатирањето на украинските градови од страна на руската армија и цивилните жртви.<ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s)/no by-line.--> |title=Russia Bans Media Outlets From Using Words 'War,' 'Invasion' |date=26 February 2022 |magazine=[[The Moscow Times]] |url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/26/russia-bans-media-outlets-from-using-words-war-invasion-a76605 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://www.themoscowtimes.com/2022/02/26/russia-bans-media-outlets-from-using-words-war-invasion-a76605 |archive-date=27 February 2022}}</ref><ref>{{cite web |date=24 February 2022 |url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/use-only-official-sources-about-ukraine-war-russian-media-watchdog-tells-journalists-a76567 |title=Use Only Official Sources About Ukraine War, Russian Media Watchdog Tells Journalists |website=[[The Moscow Times]] |archive-date=24 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224123216/https://www.themoscowtimes.com/2022/02/24/use-only-official-sources-about-ukraine-war-russian-media-watchdog-tells-journalists-a76567 |url-status=live }}</ref> [[Дмитриј Муратов]], главен уредник на рускиот независен весник ''[[Новаја Газета]]'', изјавил: „''Сè што не е пропаганда се уништува''.“<ref name="fortune">{{cite news |title=Even Russia's Kremlin-backed media is going off message and beginning to question Putin's war on Ukraine |url=https://fortune.com/2022/03/11/russia-kremlin-backed-media-off-message-question-putin-war-ukraine-invasion/ |work=Fortune |date=11 March 2022}}</ref> Според истражувачи, Русија ги засилила своите меѓународни пропагандни напори насочени кон [[Африка]],<ref name="guard1">{{cite news |last1=Harding |first1=Luke |last2=Burke |first2=Jason |title=Leaked documents reveal Russian effort to exert influence in Africa |url=https://www.theguardian.com/world/2019/jun/11/leaked-documents-reveal-russian-effort-to-exert-influence-in-africa |access-date=28 May 2022 |work=[[The Guardian]] |date=11 June 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Troianovski |first1=Anton |title='A New Message': Russia Trains Its Propaganda Machine on Africa |url=https://www.nytimes.com/2019/10/29/world/europe/africa-russia-sochi.html |access-date=28 May 2022 |work=[[The New York Times]] |date=29 October 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hassan |first1=Idayat |last2=Hiebert |first2=Kyle |title=Russian Disinformation Is Taking Hold in Africa |url=https://www.cigionline.org/articles/russian-disinformation-is-taking-hold-in-africa/ |access-date=28 May 2022 |publisher=[[Centre for International Governance Innovation]] |date=17 November 2021}}</ref> [[Блиски Исток]],<ref>{{cite news |last1=Janadze |first1=Elene |title=The digital Middle East: Another front in Russia's information war |url=https://www.mei.edu/publications/digital-middle-east-another-front-russias-information-war |access-date=28 May 2022 |publisher=Middle East Institute |date=19 April 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Châtelot |first1=Christophe |last2=Bensimon |first2=Cyril |title=Paris fails to counter Russian propaganda in the Sahel |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/05/21/paris-fails-to-counter-russian-propaganda-in-the-sahel_5984236_4.html |access-date=28 May 2022 |publisher=Le Monde |date=21 May 2021}}</ref> [[Балкан]],<ref>{{Cite web |last=Gotev |first=Georgi |date=31 March 2023 |title=Study: Russian embassy in Sofia most impactful in spreading propaganda |url=https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/study-russian-embassy-in-sofia-most-impactful-in-spreading-propaganda/ |website=[[Euractiv]] |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 November 2022 |title=RT Launches Local Website, Broadcasting in Serbia |url=https://www.themoscowtimes.com/2022/11/15/rt-launches-local-hub-in-serbia-a79380 |website=[[The Moscow Times]] |language=en}}</ref> и [[Азија]].<ref>{{cite news |last1=Dodds |first1=Io |title=The West is losing the information war with Russia – and hasn't even noticed |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2022/03/22/west-losing-information-war-russia-didnt-even-notice/ |access-date=28 May 2022 |publisher=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |date=22 March 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Conger |first1=Kate |last2=Raj |first2=Suhasini |title=Pro-Russia Sentiment on Indian Twitter Draws Scrutiny |url=https://www.nytimes.com/2022/03/29/technology/twitter-russia-india.html |access-date=28 May 2022 |work=[[The New York Times]] |date=29 March 2022}}</ref> Забележано е зголемување на про-руската пропаганда на [[арапски јазик]] за време на [[Руска инвазија на Украина (2022)|инвазијата на Украина]],<ref>{{cite news |last1=Oweidat |first1=Nadia |title=The Russian Propaganda in Arabic Hidden from the West |url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/russian-propaganda-arabic-hidden-west |access-date=28 May 2022 |publisher=Fikra Forum |date=18 April 2022}}</ref> а Русија е обвинета дека ги засилува [[Антизападни ставови|антизападните]] постколонијални незадоволства во Африка преку кампањи на дезинформации.<ref name="guard1"/><ref name="guard2">{{cite news |last1=Sauer |first1=Pjotr |title=The Congolese student fighting with pro-Russia separatists in Ukraine |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/08/the-congolese-student-fighting-with-pro-russia-separatists-in-ukraine |access-date=9 June 2022 |work=[[The Guardian]] |date=8 June 2022}}</ref> Делумно поради руските напори, про-московските ставови и обвинувањето на Западот за [[Руска инвазија на Украина (2022)|инвазијата на Украина во 2022 година]] станале широко распространети во голем дел од Африка.<ref name="guard2"/> ==Познати руски пропагандисти== [[File:Владимир Соловьёв 2024.jpg|thumb|Пропагандистот на Путин [[Владимир Соловјов]]]] * [[Дмитриј Киселјов]], ТВ водител и генерален директор на новинската агенција [[Русија Сегодња]] (под санкции воведени од Австралија) <ref name=":1">{{Cite web |title=Australia imposes additional restrictions on Russian journalists, civil servants |url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/79233/ |access-date=17 July 2022 |website=interfax.com}}</ref> * [[Маргарита Симонјан]], главен уредник на [[RT]] (порано Russia Today) и ''[[Русија Сегодња]]''<ref>{{Cite web |last=Khinkulova |first=Kateryna |date=2024-09-05 |title=Who is Margarita Simonyan, RT's editor-in-chief sanctioned by US? |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn0lnw1z6yzo |access-date=2025-09-01 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |last=Escritt |first=Thomas |last2=Escritt |first2=Thomas |date=2022-02-28 |title=Exclusive: Russian news agency in Berlin faces staff exodus over Ukraine invasion |url=https://www.reuters.com/world/europe/exclusive-russian-news-agency-berlin-faces-staff-exodus-over-ukraine-invasion-2022-02-28/ |access-date=2025-09-01 |work=Reuters |language=en}}</ref> * [[Михаил Леонтјев]], водител на Канал 1 (под санкции воведени од Австралија) <ref name=":1" /> * [[Владимир Соловјов]], водител на телевизиското шоу ''[[Вечер со Владимир Соловјов]]'' на [[Русија-1]] (Обединетото Кралство и Европската Унија вовеле санкции против Соловјов поради поттикнување насилство и поткопување на суверенитетот на Украина) <ref>{{Cite web |last=Tbilisi |first=U. S. Embassy |date=3 May 2022 |title=Faces of Kremlin propaganda: Vladimir Solovyov |url=https://ge.usembassy.gov/faces-of-kremlin-propaganda-vladimir-solovyov/ |access-date=17 July 2022 |website=U.S. Embassy in Georgia |language=en-US}}</ref> * [[Олга Скабеева]], телевизиска водителка на [[Серуска државна телевизиска и радио компанија]] * [[Евгениј Попов (новинар)|Евгениј Попов]], телевизиски водител на Серуска државна телевизиска и радио компанија * [[Дмитриј Стешин]], воен дописник за таблоидниот весник ''[[Комсомолскаја правда]]'' (под санкции воведени од Обединетото Кралство и Австралија) <ref name=":2">{{Cite web |title=Russia cut off from UK services |url=https://www.gov.uk/government/news/russia-cut-off-from-uk-services |access-date=17 July 2022 |website=GOV.UK |language=en}}</ref><ref name=":1" /> * [[Александар Коц]], воен дописник за таблоидниот весник ''Комсомолскаја правда'' (под санкции воведени од Обединетото Кралство и Австралија) <ref name=":2" /><ref name=":1" /> * [[Евгениј Подубни]], специјален дописник за телевизиските канали ''Русија-24'' и ''Русија-1'' (под санкции воведени од Обединетото Кралство и Австралија) <ref name=":2" /><ref name=":1" /> * [[Александар Сладков]], специјален дописник за програмата на [[Известија]] * [Семјон Пегов]], воен блогер<ref>{{Cite web |date=2022-10-23 |title=Semyon Pegov, founder of WarGonzo, wounded near Donetsk |url=https://meduza.io/en/news/2022/10/23/semyon-pegov-founder-of-wargonzo-wounded-near-donetsk |access-date=2025-09-01 |website=Meduza |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Atanesian |first=Grigor |date=2023-08-29 |title=Putin social media influencers profiting from war propaganda |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-66650947 |access-date=2025-09-01 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref> * [[Игор Шчјоголев]] * [[Екатерина Мизулина]] * [[Светлана Миронјук]] ==Употреба на социјални медиуми== Русија е обвинета дека користи [[социјални медиуми|социјални меиумски]] платформи за ширење пропагандни пораки до глобална публика преку ширење на [[лажни вести]], како и преку објавување реклами и создавање псевдо-активистички движења.<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2017/10/29/560461835/how-russian-propaganda-spreads-on-social-media|title=How Russian Propaganda Spreads On Social Media|website=[[NPR]]|access-date=31 March 2018|archive-date=1 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401003701/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2017/10/29/560461835/how-russian-propaganda-spreads-on-social-media|url-status=live}}</ref> Популарноста на Спутник на социјалните медиуми и неговата употреба на вирални, [[кликбејт]] наслови довела до тоа да биде опишан како „[[BuzzFeed]] на пропагандата“ од списанието ''[[Foreign Policy]]''.<ref>{{cite news |last1=Feinberg |first1=Andrew |title=My Life at a Russian Propaganda Network |url=https://www.politico.com/magazine/story/2017/08/21/russian-propaganda-sputnik-reporter-215511/ |access-date=22 June 2018 |work=[[Politico]] |date=21 August 2017 |archive-date=15 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615111110/https://www.politico.com/magazine/story/2017/08/21/russian-propaganda-sputnik-reporter-215511 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Groll |first1=Elias |title=Kremlin's 'Sputnik' Newswire Is the BuzzFeed of Propaganda |journal=Foreign Policy |date=10 November 2014 |url=https://foreignpolicy.com/2014/11/10/kremlins-sputnik-newswire-is-the-buzzfeed-of-propaganda/ |access-date=22 June 2018 |archive-date=28 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128121253/http://foreignpolicy.com/2014/11/10/kremlins-sputnik-newswire-is-the-buzzfeed-of-propaganda/ |url-status=live }}</ref> Русија била обвинета од американските власти за напори за ширење лажни вести и пропаганда со цел да се вмеша во [[Претседателски избори во САД (2016)|Претседателските избори во САД 2016]].<ref>{{cite web|url=https://www.c-span.org/video/?443057-2/senator-mark-warner-social-media-2016-election|title=Senator Mark Warner on Social Media and the 2016 Election|website=[[C-SPAN]]|access-date=25 February 2022|archive-date=5 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305232315/https://www.c-span.org/video/?443057-2%2Fsenator-mark-warner-social-media-2016-election|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.politico.com/story/2017/11/02/social-media-commission-lindsey-graham-244466|title=Graham seeks 9/11-style commission on social media vulnerabilities|website=[[Politico]]|access-date=31 March 2018|archive-date=1 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401003748/https://www.politico.com/story/2017/11/02/social-media-commission-lindsey-graham-244466|url-status=live}}</ref> Се тврди дека Русија користела тактики како создавање лажни профили на социјалните медиуми, организирање политички митинзи и онлајн политички реклами со цел да му помогне на републиканскиот претседателски кандидат [[Доналд Трамп]] да победи на изборите.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/02/16/us/politics/russia-propaganda-election-2016.html|title=The Propaganda Tools Used by Russians to Influence the 2016 Election|first=Alicia|last=Parlapiano|website=[[The New York Times]]|date=16 February 2018|access-date=27 March 2018|archive-date=18 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211218130642/https://www.nytimes.com/interactive/2018/02/16/us/politics/russia-propaganda-election-2016.html|url-status=live}}</ref> Високи раководители на американските платформи за социјални медиуми направиле обид да се спротивстават на наводната руска пропаганда преку бришење автоматизирани сметки и информирање на корисниците за присуството на можна дезинформација на нивните платформи и интеракциите што можеби ги имале. Во јануари 2017 година, [[Twitter]] проценил дека приближно 677.000 корисници „''взаемно дејствувале со руска пропаганда или ботови за време на кампањата во 2016 година''“. Три недели подоцна, претставници на Twitter изјавиле дека веројатно повеќе од 1,4 милиони корисници биле изложени на содржина што потекнува од овие сметки.<ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2018/1/19/16911086/twitter-russia-propaganda-us-presidential-election-bot-accounts-findings|title=Twitter says it exposed nearly 700,000 people to Russian propaganda during US election|website=theverge.com|date=19 January 2018|access-date=31 March 2018|archive-date=31 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331173612/https://www.theverge.com/2018/1/19/16911086/twitter-russia-propaganda-us-presidential-election-bot-accounts-findings|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.foxnews.com/tech/1-4-million-twitter-users-engaged-with-russian-propaganda-during-election|title=1.4 million Twitter users engaged with Russian propaganda during election|first=Christopher|last=Carbone|date=1 February 2018|website=[[Fox News]]|access-date=31 March 2018|archive-date=31 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331041325/http://www.foxnews.com/tech/2018/02/01/1-4-million-twitter-users-engaged-with-russian-propaganda-during-election.html|url-status=live}}</ref> Во 2018 година, Twitter избришал приближно 200.000 твитови за кои било утврдено дека потекнуваат од сметки поврзани со Русија.<ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/tech/social-media/now-available-more-200-000-deleted-russian-troll-tweets-n844731|title=Twitter deleted Russian troll tweets. So we published more than 200,000 of them.|website=[[NBC News]]|date=14 February 2018 |access-date=31 March 2018|archive-date=25 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201225065239/https://www.nbcnews.com/tech/social-media/now-available-more-200-000-deleted-russian-troll-tweets-n844731|url-status=live}}</ref> На 31 октомври 2017 година, раководители од [[Facebook]], [[Гугл|Google]] и [[Твитер|Twitter]] сведочеле за наводната употреба на социјалните медиуми од страна на Русија во изборите во 2016 година, пред Постојаниот избран комитет за разузнавање на Претставничкиот дом на САД.<ref>{{cite web|url=https://www.c-span.org/video/?436362-1/facebook-google-twitter-executives-testify-russias-influence-2016-election|title=Facebook, Google, and Twitter Executives Testify on Russia's Influence on 2016 Election|website=[[C-SPAN]]|access-date=25 February 2022|archive-date=25 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125174846/https://www.c-span.org/video/?436362-1%2Ffacebook-google-twitter-executives-testify-russias-influence-2016-election|url-status=live}}</ref> Во обид да се бори против лажните вести, [[Facebook]] објавил план во јануари 2018 година да се обиде да ги истакне доверливите извори на вести.<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2018/01/19/579285094/facebook-moves-to-decide-what-is-real-news|title=Facebook Moves To Decide What Is Real News|website=[[NPR]]|date=19 January 2018|last1=Shahani|first1=Aarti|access-date=31 March 2018|archive-date=1 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401003756/https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2018/01/19/579285094/facebook-moves-to-decide-what-is-real-news|url-status=live}}</ref> На 17 мај 2017 година, заменик-јавниот обвинител [[Род Розенштајн]] го назначил поранешниот директор на [[Федерално истражно биро|ФБИ]] [[Роберт Милер]] за специјален обвинител на [[Министерство за правда на САД|Министерството за правда на САД]] во истрагата за наводното руско мешање во изборите во 2016 година.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2017/05/17/us/politics/document-Robert-Mueller-Special-Counsel-Russia.html|title=Rod Rosenstein's Letter Appointing Mueller Special Counsel|website=[[The New York Times]]|date=17 May 2017|access-date=31 March 2018|archive-date=18 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518015032/https://www.nytimes.com/interactive/2017/05/17/us/politics/document-Robert-Mueller-Special-Counsel-Russia.html|url-status=live}}</ref> На 16 февруари 2018 година, Министерството за правда на САД обвинило тринаесет руски државјани и три руски компании за обид да влијаат врз изборите во 2016 година во корист на кампањата на Трамп.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/02/16/us/politics/russians-indicted-mueller-election-interference.html|title=13 Russians Indicted as Mueller Reveals Effort to Aid Trump Campaign|website=[[The New York Times]]|date=16 February 2018|last1=Apuzzo|first1=Matt|access-date=31 March 2018|archive-date=17 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180217021452/https://www.nytimes.com/2018/02/16/us/politics/russians-indicted-mueller-election-interference.html|url-status=live}}</ref> Меѓу обвинетите организации била и [[Internet Research Agency|Агенцијата за интернет истражувања]] (IRA; активна 2013–2023), компанија со седиште во [[Санкт Петербург]], за која се тврдело дека користела социјални медиуми за ширење лажни вести што ги промовираат руските интереси. Обвинението тврди дека вработените во IRA биле поттикнувани „да ја користат секоја можност за да ја критикуваат Хилари [Клинтон]“.<ref>{{cite web|url=https://slate.com/technology/2018/02/what-we-know-about-the-internet-research-agency-and-how-it-meddled-in-the-2016-election.html|title=What We Know About How Russia's Internet Research Agency Meddled in the 2016 Election|first=April|last=Glaser|website=[[Slate (magazine)|Slate]]|date=16 February 2018|access-date=31 March 2018|archive-date=31 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331095511/https://slate.com/technology/2018/02/what-we-know-about-the-internet-research-agency-and-how-it-meddled-in-the-2016-election.html|url-status=live}}</ref> Русија е обвинета дека спроведувала пропагандни кампањи со цел да влијае врз јавното мислење во врска со анексијата на Крим во 2014 година. Руските операции на социјалните медиуми наводно биле насочени кон користење дезинформации за да им се допаднат на проруските сили на Крим, додека истовремено ги дискредитирале бунтовничките и сепаратистичките групи. Особено, преку социјалните медиуми била проширена лажна приказна за мало дете кое било распнато од украинските сили во Славјанск.<ref>{{cite web|url=https://thestrategybridge.org/the-bridge/2017/5/10/how-russia-weaponized-social-media-in-crimea|title=How Russia Weaponized Social Media in Crimea|website=thestrategybridge.org|date=10 May 2017 |access-date=31 March 2018|archive-date=31 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331173422/https://thestrategybridge.org/the-bridge/2017/5/10/how-russia-weaponized-social-media-in-crimea|url-status=live}} </ref> Украинската влада исто така забранила неколку руски интернет-услуги, вклучувајќи ја популарната социјална мрежа [[VK (сервис)|VK]], што било критикувано како цензура, бидејќи влијаело врз милиони Украинци.<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/view/articles/2017-05-17/why-ukraine-said-nyet-to-russian-social-networks|title=Why Ukraine Said 'Nyet' to Russian Social Networks|website=[[Bloomberg News|Bloomberg]]|date=17 May 2017 |access-date=31 March 2018|archive-date=31 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331173247/https://www.bloomberg.com/view/articles/2017-05-17/why-ukraine-said-nyet-to-russian-social-networks|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-39934666|title=Ukraine to block Russian social networks|work=[[BBC News]]|date=16 May 2017|access-date=21 June 2018|archive-date=9 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809170648/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-39934666|url-status=live}} </ref> ==Пропаганда во образованието== Од доаѓањето на власт во 2000 година, Путин и неговата влада ја промовирале идејата за „''патриотско образование''“ во образовните реформи со цел ширење пропаганда и зголемување на лојалноста кон режимот. Путин инсистирал учениците да учат патриотски вредности во училиштата, а наставата по историја, јазици и уметности да инспирира гордост кај младите и да го зајакне нивниот „[[патриотизам]]“. На почетокот, овие напори за воведување образовни промени имале ограничен успех, меѓутоа, по анексијата на Крим во 2014 година, според ''[[The Washington Post]]'', „патриотските“ реформи и нагласувањето на патриотизмот се зголемиле, додека слободата на говор во училиштата опаднала, а наставниците станале поверојатно да бидат отпуштени за јавно изразување политички ставови. Националните руски симболи станале повеќе славени, а во 2014 година руската влада одобрила нов сет учебници по историја, кои содржеле ревидиран наратив на историските настани и ги пофалувале постигнувањата на Путин и анексијата на Крим.<ref name="ed1">{{cite news |last1=Nazrullaeva |first1=Eugenia |last2=Neundorf |first2=Anja |last3=Northmore-Ball |first3=Ksenia |last4=Tertytchnaya |first4=Katerina |title=Analysis {{!}} The invasion of Ukraine has upended Russian education |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2022/09/14/russia-patriotic-education-reform/ |access-date=23 April 2024 |newspaper=Washington Post |date=14 September 2022 |archive-url=https://archive.today/20220914150013/https://www.washingtonpost.com/politics/2022/09/14/russia-patriotic-education-reform/#selection-821.0-879.1 |archive-date=14 September 2022 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> [[File:День Победы в Сакском районе, 2022, 36.jpg|thumb|Путиновата Млада армија во [[Крим]] на 9 мај 2022]] На 21 мај 2020 година, ''The Moscow Times'' објавил дека рускиот претседател [[Владимир Путин]] направил уште еден обид да воведе „патриотски лекции“ за руските ученици.<ref>{{cite news|title=Putin Adds Patriotism, War History to School Curriculum|url=https://www.themoscowtimes.com/2020/05/22/putin-adds-patriotism-war-history-to-school-curriculum-a70347|access-date=14 October 2023|work=[[The Moscow Times]]|publisher=Alexander Gubsky|date=22 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524012405/https://www.themoscowtimes.com/2020/05/22/putin-adds-patriotism-war-history-to-school-curriculum-a70347|archive-date=24 May 2020|location=Amsterdam|language=en-us}}</ref> По [[руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]] во февруари 2022 година, руската влада ги зголемила напорите за воведување „патриотско образование“ во училиштата преку донесување нови образовни закони, ревидирање на училишните учебници и воведување наставни водичи кои им помагаат на наставниците да одржуваат „патриотски“ лекции што би ја оправдале инвазијата.<ref name="ed1" /><ref>{{cite news|last1=Ilyushina|first1=Mary|title=Putin's war propaganda becomes 'patriotic' lessons in Russian schools|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/putin-russia-schools-ukraine|access-date=14 October 2023|newspaper=The Washington Post|publisher=Fred Ryan|date=20 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327101413/https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/putin-russia-schools-ukraine|archive-date=27 March 2022|location=Washington, D.C.|language=en-us}}</ref> Во септември 2022 година, Министерството за образование вовело серија задолжителни наставни планови, во голем дел развиени од министерот за образование [[Сергеј Кравцов]], насловени ''[[Разговори за важни работи]]'' ({{langx|ru|Разговоры о важном|Razgovory o vazhnom|Разговори за она што е важно}}, или накратко „Важни разговори“).<ref name="nytTopol">{{cite web |url=https://www.nytimes.com/interactive/2024/09/20/magazine/ukraine-russia-war-deserter.html |title=The Deserter |last=Topol |first=Sarah A. |date=22 September 2024 |access-date=15 October 2024 |work=[[New York Times Magazine]]}}</ref><ref name="times-20230801">{{cite news|last1=Berkhead|first1=Samantha|title=Putin insists Russian students must learn 'patriotic values' from age seven|url=https://www.thetimes.com/article/putin-insists-russian-students-must-learn-patriotic-values-from-age-of-seven-0tbm88q8d|access-date=15 May 2023|work=[[The Times]]|date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515215721/https://www.thetimes.co.uk/article/putin-insists-russian-students-mustlearn-patriotic-values-from-age-of-seven-0tbm88q8d|archive-date=15 May 2023|location=London|language=en-gb|url-status=live|quote=…so-called "conversations about important things"…}}</ref><ref name="mt-20220902">{{cite news|last1=Beardsworth|first1=James|title=Russian Schoolchildren Return to Classrooms Changed by War|url=https://www.themoscowtimes.com/2022/09/02/russian-schoolchildren-return-to-classrooms-changed-by-war-a78706|access-date=15 October 2023|work=The Moscow Times|publisher=Alexander Gubsky|date=2 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220910015115/https://www.themoscowtimes.com/2022/09/02/russian-schoolchildren-return-to-classrooms-changed-by-war-a78706|archive-date=10 September 2022|location=Amsterdam|language=en-us}}</ref> ''Важни разговори'' вклучуваат лекции за „патриотизам“ кои им се предаваат на деца почнувајќи од шестгодишна возраст, како „''среќата на татковината е повредна од животот''“, „''вистински патриот треба да биде подготвен да ја брани земјата''“ и „''не е страшно да се умре за татковината''“.<ref name="mt-20220902" /> Исто така, ги учи децата за руски херои како советскиот космонаут [[Јуриј Гагарин]], и опфаќа различни теми од перспектива на руската влада, како национален идентитет, патриотизам, традиционални вредности и светски настани. Путин одржал инаугуративна лекција со избрани ученици во руската ексклава [[Калининград]] на 1 септември 2022 година.<ref name="nytTopol"/><ref>{{cite news|last1=Kotlyar|first1=Yevgenia|last2=Coalson|first2=Robert|title='It's Not Scary To Die For The Motherland': As War On Ukraine Rages, Russian Children Targeted For 'Patriotic' Education|url=https://www.rferl.org/a/russia-schoolchildren-patriotic-education-ukraine-war/32016144.html|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=2 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930150807/https://www.rferl.org/a/russia-schoolchildren-patriotic-education-ukraine-war/32016144.html|archive-date=30 September 2022|location=Prague|language=en-us}}</ref> [[Associated Press]] објавил дека некои родители биле шокирани од [[милитаризам|милитаристичката]] природа на лекциите „Важни разговори“, при што некои ги споредиле со „патриотското образование“ од поранешниот [[Советски Сојуз]].<ref>{{cite news |last1=Litvinova |first1=Dasha |title=Russian students are returning to school, where they face new lessons to boost their patriotism |url=https://apnews.com/article/russia-school-ukraine-curriculum-war-history-putin-98b0110e32608c6652e8dfacd01d0b6a |access-date=23 April 2024 |work=AP News |publisher=Associated Press |location=New York City |date=1 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230902032349/https://apnews.com/article/russia-school-ukraine-curriculum-war-history-putin-98b0110e32608c6652e8dfacd01d0b6a |archive-date=2 September 2023 |url-status=live |language=en-US}}</ref> Некои руски ученици и нивните родители биле истражувани од полицијата или им било заканувано со исклучување поради одбивање да присуствуваат на лекциите „Важни разговори“.<ref>{{cite news|last1=Satanovskiy|first1=Sergey|title=Mandatory patriotism classes in Russian schools|url=https://www.dw.com/en/mandatory-patriotism-classes-in-russian-schools/a-63687952|work=DW News|publisher=Deutsche Welle|date=9 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221110114042/https://www.dw.com/en/mandatory-patriotism-classes-in-russian-schools/a-63687952|archive-date=10 November 2022|location=Bonn|language=en-gb}}</ref><ref>{{cite news |date=17 February 2023 |title=Russian TV Airs Wartime 'Patriotism' Lessons for Schoolchildren |url=https://www.themoscowtimes.com/2023/02/17/russian-tv-airs-wartime-patriotism-lessons-for-schoolchildren-a80253 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314134533/https://www.themoscowtimes.com/2023/02/17/russian-tv-airs-wartime-patriotism-lessons-for-schoolchildren-a80253 |archive-date=14 March 2023 |work=The Moscow Times |publisher= |location= |language=en-us}}</ref> Во првата недела од март, руските училишта одржале „Серуска отворена лекција“, виртуелна лекција за дополнително оправдување на потребата од водење војна против Украина и „опасноста“ од НАТО<ref name="independent.co.uk-070322">{{cite news |last1=Hirwani |first1=Peony |title=Russian school children are being taught Putin's version of Ukraine invasion |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/russia-schoolchildren-media-ukraine-invasion-b2027652.html |access-date=23 April 2024 |work=The Independent |date=7 March 2022 |language=en}}</ref> (види [[Дезинформации во руската инвазија на Украина]]). [[Министерството за образование на Русија]] исто така распространувало прирачници до наставниците, со упатства како да расправаат за војната, вклучително и „одобрена“ верзија на судирот. Еден прирачник експлицитно тврди дека руската војна во Украина „''не е војна''“.<ref name="independent.co.uk-070322" /> Руски наставници се соочиле со гонење за изразување антивоени ставови во и надвор од училницата.<ref name="ed1" /> Путин потпишал закон со кој се проширува [[Закон за руски странски агенти|законот за странски агенти на Русија]]. Според овие проширувања, секое лице или организација што добива било каков вид поддршка, не само финансиска, се додава на списокот на Министерството за правда како „странски агент“. „Странските агенти“ имаат забрана да добиваат државно финансирање, да предаваат на државни универзитети или да работат со деца. Роскомнадзор доби овластување да блокира веб-страници на „странски агенти“ по барање на Министерството за правда без судска одлука.<ref name="mt-20220902" /> Во летото 2022 година, Путин одобрил создавање на национално [[Движење на Првите|движење на деца и млади]] по модел на [[Пионерско движење|советските пионерски организации]]. Во август 2023 година, учебник по историја напишан од [[Владимир Медински]] тврди дека по [[Распад на Советскиот Сојуз|распадот на Советскиот Сојуз]], „''Западот станал опседнат со дестабилизирање на ситуацијата во Русија. Целта не била ни скриена: да се распарчи Русија и да се преземе контрола врз нејзините ресурси''.“ Според критичарите, учебникот шири кремљовска пропаганда и го одразува [[Путинизам|светогледот на Владимир Путин]].<ref>{{cite news |last=Faulconbridge |first=Guy |date=11 August 2023 |title=Kremlin aide rewrites Russian history for a society at war |url=https://www.reuters.com/world/europe/kremlin-aide-rewrites-russian-history-society-war-2023-08-10/ |work=Reuters |agency=}}</ref> [[File:2023-07-27. В Курске почтили память детей, погибших на Донбассе 01.jpg|thumb|Руски деца на споменик за деца [[Тврдења за геноцид во Донбас|наводно убиени од украинските сили]] во [[Донбас]], државно спонзориран настан во Курск во јули 2023]] ==Реакции== Поради пропагандата во Руската Федерација, [[Европска служба за надворешно дејствување|Европската служба за надворешно дејствување]] ја основала [[Работна група „Ист Стратком“|работната група „Ист Стратком“]] во 2015 година со цел да ги евидентира и прикажува случаите на невистини што се шират во Русија за ЕУ и нејзините земји членки.<ref>{{Cite web|title=Disinformation operations about COVID-19|url=https://data.europa.eu/data/datasets/euvsdisinfo-disinformation-operations-about-covid-19?locale=en|url-status=live|access-date=4 October 2021|website=data.europa.eu|archive-date=4 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004044457/https://data.europa.eu/data/datasets/euvsdisinfo-disinformation-operations-about-covid-19?locale=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=About|url=https://euvsdisinfo.eu/about/|url-status=live|access-date=4 October 2021|website=EUvsDisinfo|publisher=[[East StratCom Task Force]]|language=en-US|archive-date=7 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171007220955/https://euvsdisinfo.eu/about/}}</ref> Според [[Микола Рјабчук]], украински новинар и политички аналитичар, руската пропаганда се развила во целосна [[информациска војна]] за време на [[Руско-украинска војна|Руско-украинската војна]]. Рјабчук напишал: „Се појавија три главни наративи што може да се сумираат како ‘границите на Украина се вештачки’, ‘украинското општество е длабоко поделено’ и ‘украинските институции се непоправливо нефункционални’“, со што се оправдува потребата од „надворешно, наводно руско, старателство“.<ref>{{Cite web |last=Riabchuk |first=Mykola |title=Ukraine: Russian propaganda and three disaster scenarios |url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2014/04/ukraine-russia-propaganda-thre-201441112542990923.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912113928/http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2014/04/ukraine-russia-propaganda-thre-201441112542990923.html |archive-date=12 September 2015 |access-date=9 November 2015 |website=Al Jazeera}}</ref> За време на сослушување во американскиот Конгрес во 2015 година, Леон Арон, директор за руски студии во [[Американски претприемачки институт|Американскиот претприемачки институт]], ја опишал руската телевизиска мрежа [[RT]] (порано позната како Russia Today) како не само промотор на рускиот „бренд“, туку и како средство за „''обесвреднување на идеите за демократска транспарентност и одговорност, поткопување на довербата во веродостојноста на јавните информации и исполнување на медиумскиот простор со полувистини''“. Тој ја опишал руската државна пропаганда како „''агресивна, често суптилна и ефективна во својата употреба на интернетот''“.<ref>{{Cite web |title=Сенат изучает роль российской пропаганды во вторжении в Украину |url=http://www.golos-ameriki.ru/content/senate-hearing-on-russian-propaganda/3035425.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107025418/http://www.golos-ameriki.ru/content/senate-hearing-on-russian-propaganda/3035425.html |archive-date=7 November 2015 |access-date=10 November 2015 |website= |publisher=Voice of America |language=ru}}</ref> [[Питар Померанцев]], британски ТВ продуцент, во својата книга од 2014 година ''Nothing Is True and Everything Is Possible'', тврди дека целта на пропагандата не е да убеди, како во класичната пропаганда, туку да создаде „валкано“ информативно поле во кое луѓето нема да веруваат никому.<ref>{{Cite web|title = Пітер Померанцев: Мета російської пропаганди - щоб ніхто нікому не довіряв|url = http://www.pravda.com.ua/articles/2015/03/31/7063251/|website = Українська правда|access-date = 10 November 2015|archive-date = 22 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222114752/http://www.pravda.com.ua/articles/2015/03/31/7063251/|url-status = live}}</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2014/11/30/books/review/nothing-is-true-and-everything-is-possible-by-peter-pomerantsev.html?_r=0 Review: 'Nothing Is True and Everything Is Possible,' by Peter Pomerantsev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709043654/https://www.nytimes.com/2014/11/30/books/review/nothing-is-true-and-everything-is-possible-by-peter-pomerantsev.html?_r=0 |date=9 July 2017 }}, ''[[The New York Times]]'', November 2014</ref> Говорејќи за Руско-украинската војна во 2014 година, [[Џон Кери]], [[државен секретар на САД]], ја нарекол РТ државно спонзориран „''мегафон на пропаганда''“ и додал: „Russia Today е распоредена за да ја промовира фантазијата на претседателот Путин за тоа што се случува на теренот. Тие речиси целосно се посветени на оваа цел — да пропагираат и да го искривуваат она што се случува или не се случува во Украина.“<ref name="JKerry">{{cite press release|title=Secretary Kerry on Ukraine|url=http://www.c-span.org/video/?319014-1/secretary-kerry-ukraine|publisher=[[C-SPAN]]|date=24 April 2014|access-date=25 February 2022|archive-date=25 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125053402/https://www.c-span.org/video/?319014-1%2Fsecretary-kerry-ukraine|url-status=live}}</ref> Клиф Кинкајд, директор на Центарот за истражувачко новинарство при [[Accuracy in Media]], ја нарекол РТ „''добро познат извор на дезинформации за руската пропаганда''“.<ref>{{cite news|last=Kincaid|first=Cliff|title=Why Won't Putin Help Middle East Christians?|url=http://www.aim.org/aim-column/why-wont-putin-help-middle-east-christians/|work=[[Accuracy in Media]]|date=22 August 2014|access-date=19 June 2016|archive-date=22 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160722045158/http://www.aim.org/aim-column/why-wont-putin-help-middle-east-christians/|url-status=live}}</ref> Членови на [[Европски парламент|Европскиот парламент]] тврделе дека Европа треба да ја зацврсти својата одбрана против руската пропаганда, повикувајќи се на наводно руско мешање во француските, германските и шпанските избори, како и [[Повлекување на Обединетото Кралство од ЕУ|Брегсит]].<ref>{{Cite news|url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20180117IPR91901/eu-needs-to-increase-its-resilience-to-russian-propaganda-say-meps|title=EU needs to increase its resilience to Russian propaganda, say MEPs|work=European Parliament|access-date=5 March 2018|language=en|archive-date=27 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327084705/http://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20180117IPR91901/eu-needs-to-increase-its-resilience-to-russian-propaganda-say-meps|url-status=live}}</ref> Во март 2015 година, ''Работна група „Ист Стратком“'' била создадена со поддршка на [[ЕУ|Европската Унија]] со цел да се спротивстави на руските напори за ширење дезинформации и лажни вести.<ref>{{Cite news|url=https://www.rferl.org/a/european-commission-russia-disinformation-propaganda-call-to-action/28981394.html|title=EU Issues Call To Action To Combat Russian 'Propaganda'|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=17 January 2018 |language=en|access-date=5 March 2018|archive-date=21 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321180658/https://www.rferl.org/a/european-commission-russia-disinformation-propaganda-call-to-action/28981394.html|url-status=live}}</ref> На 14 март 2022 година, [[Марина Овсјаникова]], уредничка во главната руска државно контролирана телевизија Канал Еден, ја прекинала живата телевизиска програма за да протестира против руската инвазија на Украина,<ref>{{cite news |title=Putin's control over Ukraine war news is not total – it's challenged by online news and risk-taking journalists |url=https://theconversation.com/putins-control-over-ukraine-war-news-is-not-total-its-challenged-by-online-news-and-risk-taking-journalists-179540 |first=Sarah |last=Oates |work=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |date=23 March 2022 }}</ref> носејќи плакат на кој пишувало на мешавина од руски и англиски: „''Стоп за војната, не верувајте во пропагандата, тука ве лажат''“.<ref>{{cite news |title=Russia-Ukraine war: Marina Ovsyannikova interrupts Russian show |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/15/anti-war-protester-interrupts-russian-tv-news-show |publisher=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |date=15 March 2022 }}</ref> На 5 април 2022 година, рускиот опозициски политичар [[Алексеј Навални]] изјавил дека „''монструозноста на лагите“ во руските државни медиуми е „незамислива. И, за жал, исто така е и нивната убедливост за оние кои немаат пристап до алтернативни информации''“. Тој напишал на [[Твитер]] дека „''поддржувачите на војната“ меѓу руските државни медиумски личности „треба да се третираат како воени злосторници. Од главните уредници до водителите на ток-шоуа до уредниците на вести, [тие] треба да бидат санкционирани сега и еден ден да им се суди''“.<ref>{{cite news |title=Channelling Goebbels: The obscenity of Russian state TV news, as it conceals war crimes for Putin |url=https://inews.co.uk/opinion/channelling-goebbels-the-obscenity-of-russian-state-tv-news-as-it-conceals-war-crimes-for-putin-1559603?ico=best_of_opinion |work=[[i (British newspaper)|inews.co.uk.]] |date=6 April 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Navalny Calls for Sanctions Against Russian State Media 'Warmongers' |url=https://www.themoscowtimes.com/2022/04/06/navalny-calls-for-sanctions-against-russian-state-media-warmongers-a77237 |work=The Moscow Times |date=6 March 2022}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Cite journal |last=Strycharz |first=Damian |date=4 March 2024 |title=More than Putin: managed pluralism in Russia's foreign policy |url=https://academic.oup.com/ia/article/100/2/655/7613258 |journal=International Affairs |volume=100 |issue=2}} * [http://www.kasparov.ru/material.php?id=5630FB84C9A18 Общественное мнение против Путина] ("Public opinion is anti-Putin"), article by Russian sociologist {{interlanguage link|Igor Eidman|ru|Эйдман,_Игорь_Виленович|de|Igor Wilenowitsch Eidman}} * {{Cite news|title = Russian propaganda machine 'worse than Soviet Union'|work = [[BBC News]]|date = 5 June 2014|url = https://www.bbc.com/news/magazine-27713847|access-date = 9 November 2015}} * {{Cite web|url = https://blogs.state.gov/stories/2014/04/29/russia-today-s-disinformation-campaign|title = Russia Today's Disinformation Campaign|website = DipNote |publisher = U.S. State Department official blog| access-date = 9 April 2014}} [[Категорија:Политика на Русија]] [[Категорија:Пропаганда во Русија| ]] 1jsz0vddhcp9doeji9nfi8asvjon0qz 1 1391063 5536380 2026-04-08T20:57:25Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Општество|земја=Меѓународна статија}} 5536380 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Општество|земја=Меѓународна статија}} 6f3f74bftso21rlbgu5nug8k36qrizp 0 1391064 5536384 2026-04-08T21:02:55Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1344432646|Rail Baltica]]“ 5536384 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Железничка линија|name=Rail Baltica|logo=File:Rail Baltica logo.png|logo_width=260px|image=File:RBINFO (cropped).png|image_width=300px|caption=|type=Public [[high-speed rail]]way|system=Rail Baltica (European gauge railway)|linelength_km=870|tracks=[[Single-track railway|Single track]] (phase 1)<br>[[Double track]] (project scope)|locale=Estonia, Latvia, Lithuania, Poland<br/>Finland (proposed)|routes=Tallinn–Pärnu–Riga–Riga International Airport–Panevėžys–Kaunas/Vilnius–Białystok–Warsaw<!-- appears as "Services" in the infobox-->|gauge={{track gauge|sg|allk=on}} (primary)|load_gauge=[[Loading_gauge#Sweden|SE-C]]|electrification={{25 kV 50 Hz AC}} [[overhead line]]<ref>{{cite web|url=http://www.railbaltica.org/about-rail-baltica/tehnical-parametrs/|title=Technical Parameters|publisher=RB Rail AS|access-date=2017-10-11}}</ref>|planopen={{ubl|class=nowrap| |Phase 1 (single-track): |2030 |Full (double-track): |{{tooltip|TBC|To Be Confirmed}} }}|speed={{ubl|class=nowrap| |Passenger: |{{convert|234|km/h|abbr=on|round=5}}<ref>{{cite web |url=http://www.railbaltica.org/about-rail-baltica/tehnical-parametrs/ |website=Rail Baltica Global Project|title=Technical Parameters}}</ref> |Freight: |{{convert|120|km/h|abbr=on|round=5}} }}|signalling=ERTMS L2|website={{URL|https://www.railbaltica.org/}}}} '''„Rail Baltica“''' е проект за железничка инфраструктура во изградба, наменет за интегрирање на [[Балтички држави|балтичките држави]] во европската железничка мрежа. <ref name="about-rail-baltica">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.railbaltica.org/about-rail-baltica|title=Rail Baltica – Project of the Century|work=www.railbaltica.org}}</ref> Проектот предвидува постојана железничка врска за патнички и товарни услуги со станици од [[Талин]] (Естонија) до [[Варшава]] (Полска), преку [[Перну|Парну]] (Естонија), [[Рига]] (Латвија) и [[Каунас]] (Литванија), со две гранки што се протегаат од главната линија кон Меѓународниот аеродром во Рига и [[Вилнус]] (Литванија). Неговата вкупна должина во балтичките држави е 870 киломтри, со 213 во Естонија, 216 во Латвија и 392 во Литванија. bl8ggqvbn9490sctedetgx2qkff5rm4 5536387 5536384 2026-04-08T21:05:02Z Тиверополник 1815 5536387 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail line | name = Rail Baltica | logo = File:Rail Baltica logo.png | logo_width = 260px | image = File:RBINFO (cropped).png | image_width = 300px | caption = | type = [[Брза железница]] | system = Rail Baltica (Европска железниц) | linelength_km = 870 | tracks = [[Еднонасочна железница|Еднонасочна]] (фаза 1)<br>[[Двонасочна железница|Двонасочна]] (опсег на проектот) | locale = Естонија, Латвија, Литванија, Полска<br/>Финска (предложена) | routes = Меѓународен аеродром Талин–Парну–Рига–Рига–Паневежис–Каунас/Вилнус–Бјалисток–Варшава<!-- appears as "Services" in the infobox--> | gauge = 1,435 mm | load_gauge = SE-C | electrification = 25 kV 50 Hz AC <ref>{{cite web|url=http://www.railbaltica.org/about-rail-baltica/tehnical-parametrs/|title=Technical Parameters|publisher=RB Rail AS|access-date=2017-10-11}}</ref> | planopen = {{ubl|class=nowrap| |Фаза 1 (Еднонасочна): |2030 |Фаза 2 (Двонасочна): |{{tooltip|TBC|To Be Confirmed}} }} | speed = {{ubl|class=nowrap| |Passenger: |{{convert|234|km/h|abbr=on|round=5}}<ref>{{cite web |url=http://www.railbaltica.org/about-rail-baltica/tehnical-parametrs/ |website=Rail Baltica Global Project|title=Technical Parameters}}</ref> |Freight: |{{convert|120|km/h|abbr=on|round=5}} }} | signalling = ERTMS L2 | website = {{URL|https://www.railbaltica.org/}} }} '''Rail Baltica''' — инфраструктурен проект за [[железнички сообраќај|железница]] кој е во изградба и има за цел да ги интегрира [[Балтички држави|балтичките држави]] во европската железничка мрежа.<ref name="about-rail-baltica">{{cite web | url=https://www.railbaltica.org/about-rail-baltica | title=Rail Baltica – Project of the Century |website=www.railbaltica.org}}</ref> Проектот предвидува континуирана железничка врска за патнички и товарен сообраќај со станици од [[Талин]] (Естонија) до [[Варшава]] (Полска), преку [[Пјарну]] (Естонија), [[Рига]] (Латвија) и [[Каунас]] (Литванија), со две краци кои се протегаат од главната линија кон [[Меѓународен аеродром Рига]] и [[Вилнус]] (Литванија). Вкупната должина во балтичките држави изнесува 870 км, од кои 213 км во Естонија, 265 км во Латвија и 392 км во Литванија.<ref name="alternative 6A approved">[https://www.railbaltica.org/route-alternative-approved-for-the-future-construction-of-the-rail-baltica-railway-from-kaunas-to-the-border-with-poland/ Route alternative approved for the future construction of the Rail Baltica railway from Kaunas to the border with Poland], railbaltica.org, 12 May 2022.</ref> Rail Baltica ќе ја изгради првата железница со стандарден колосек од голем обем во регионот.<ref>{{Cite web |title= Baltic States sign agreement for implementation of Rail Baltica project|url=https://www.globalrailwayreview.com/news/31542/rail-baltica-project/ |access-date=2025-08-20 |website=Global Railway Review |language=en}}</ref> Железничките мрежи во [[Железнички сообраќај во Естонија|Естонија]], [[Железнички сообраќај во Латвија|Латвија]] и [[Железнички сообраќај во Литванија|Литванија]] главно користат [[руски колосек]] (1,520 мм). Првите железници во овие земји биле изградени во втората половина на 19 век како дел од железничката мрежа на [[Руско Царство|Руското Царство]]. Додека некои железници биле изградени или пренаменети во тесен или стандарден колосек во [[меѓувоен период|меѓувоениот период]] помеѓу [[Прва светска војна]] и [[Втора светска војна]] во независните или [[Германска окупација на балтичките држави (Втора светска војна)|германски окупираните балтички држави]], тие подоцна биле повторно пренаменети во руски колосек под власта на [[Воени окупации на Советскиот Сојуз|советската окупација]] по 1945 година. Според податоци 2025 година, завршувањето на првата фаза од едноколосечната железница од Талин преку Латвија (Рига) до границата Литванија–Полска е планирано за 2030 година, додека завршувањето на двоколосечната железница ќе следи зависно од финансирањето.<ref name=":6">{{Cite web |title=European Commission adopts milestones for the completion of Rail Baltica |url=https://railbaltica.org/news/european-commission-adopts-milestones-for-the-completion-of-rail-baltica/ |access-date=2025-08-29 |website=Rail Baltica |language=en}}</ref><ref name=":7">{{Cite journal |date=2025-07-09 |title=Commission Implementing Decision (EU) 2025/1332 of 9 July 2025 on the implementation of the Rail Baltica cross-border project on the North Sea – Baltic European Transport Corridor and the Baltic Sea – Black Sea – Aegean Sea European Transport Corridor in application of Regulation (EU) 2024/1679 of the European Parliament and of the Council and repealing Commission Implementing Decision (EU) 2018/1723 (notified under document C(2025) 3944) |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32025D1332 |journal=Official Journal of the European Union |series=L |via=EUR-Lex}}</ref> Rail Baltica е еден од приоритетните проекти на [[Европска Унија]] (ЕУ). Тој е дел од [[Коридор Северно Море–Балтик]] на [[Трансевропски сообраќајни мрежи|Трансевропските сообраќајни мрежи]] (TEN-T) и исто така е наменет како катализатор за создавање економски коридор во [[Балтички регион|североисточна Европа]]. Исто така е предложено проширување на Rail Baltica со подморски железнички [[Тунел Хелсинки–Талин|тунел помеѓу Талин и Хелсинки]].<ref>{{cite web |date=2018-12-19 |title=Estonia: Decision on FinEst tunnel may be left to new govt |url=https://www.baltictimes.com/estonia__decision_on_natl_designated_spatial_plan_on_finest_tunnel_may_be_left_to_new_govt/ |access-date=2023-12-27 |website=Baltic Times}}</ref><ref>{{cite web |last=Nikjou |first=Kayvan |date=2018-11-13 |title=This Is The €15 Billion Tunnel Connecting Helsinki To Tallinn |url=https://www.forbes.com/sites/kayvannikjou/2018/11/13/this-is-the-e15-billion-tunnel-connecting-helsinki-to-tallinn/?sh=63d28aed3c37 |access-date=2023-12-27 |website=Forbes}}</ref><ref>Mike Collier. "[http://www.baltictimes.com/news/articles/20162/ Helsinki mayor still believes in Tallinn tunnel]", ''The Baltic Times'', 3 April 2008. Retrieved on 13 May 2008.</ref> До 2024 година, проценетата цена на проектот се зголемила од 5,8 милијарди евра во 2017 година на 23,8 милијарди евра (по цени од 2023 година). == Преглед == [[File:RailBaltica-en.svg|thumb|300px|Проектот Rail Baltica во 2006 година, кога биле предвидени две рути (конечно избраната рута е средна, преку [[Паневежис]] во Литванија и [[Пјарну]] во Естонија).]] === Потекло === Проектот ''Rail Baltica'' произлегува од трите Паневропски сообраќајни конференции одржани во Прага (1991), Крит (1994) и Хелсинки (1997).<ref name="CE_PP27_2006">Pavel Telička, european coordinator, [https://ec.europa.eu/ten/transport/coordinators/doc/2006_07_pp27_en.pdf Priority project No 27 « Rail Baltica » - Warsaw-Kaunas-Riga-Tallinn-Helsinki], Brussels, July 2006 (PDF), on the [[European Commission]]'s website.</ref> „Rail Baltica“ одговара на железничкиот дел, од Талин до Варшава, од првиот од деветте [[Паневропски коридори|паневропски транспортни коридори]] дефинирани на конференцијата во Крит во март 1994 година, додека патниот проект се нарекува „Via Baltica“ (дел од [[Европски пат E67]]).<ref name="CE_PP27_2006"/> === Предложено влијание врз животната средина === Rail Baltica ќе биде [[електрификација на железници|електрична железница]], мотивирана од желбата да се намалат [[стакленички гасови|јаглеродните емисии]]. Железницата е планирана да ги избегне заштитените подрачја [[Natura 2000]], како и да го минимизира влијанието врз други еколошки чувствителни заштитени области и постојните железнички мрежи со колосек од 1,520 мм. Каде што е потребно, ќе бидат поставени бариери за заштита од бучава. Ќе бидат изградени специјални [[премин за животни|премини за животни]] низ насипите.<ref name=":0">{{Cite web |url=http://www.railbaltica.org/about-rail-baltica/ |title=Rail Baltica – Project of the Century |website=www.railbaltica.org |language=en-US|access-date=2018-05-24}}</ref> === Станици === [[File:RB_infografiki_Karte_EN.jpg|thumb|365x365px|Карта на балтичкиот дел од Rail Baltica (наречен „''Rail Baltica Global Project''“<ref name="about-rail-baltica"/>) со станици]] Железничкиот проект ќе овозможи [[интермодален товарен сообраќај|интермодалност]] и [[мултимодален сообраќај|мултимодалност]], односно сообраќај на стока преку два или повеќе видови сообраќај. Rail Baltica вклучува планови за три мултимодални товарни терминали лоцирани во [[Муга (пристаниште)|Муга]] (Естонија), [[Саласпилс]] (Латвија) и [[Каунас]] (Литванија). Ова има за цел да создаде синергија со постојната железничка инфраструктура со колосек од 1,520 мм. Ќе има седум меѓународни патнички станици — во [[Железничка станица Улемисте|Талин]], [[Железничка станица Пјарну|Пјарну]], [[Централна станица Рига|Рига]], аеродромот Рига, [[Паневежис]], [[Железничка станица Каунас|Каунас]] и [[Железничка станица Вилнус|Вилнус]] — со можни регионални станици и врски со аеродроми и морски пристаништа.<ref name=":0" /> Делницата од [[Хелсинки]] до Талин ќе се опслужува со постојните комерцијални [[ферибот|фериботи]]. Предложениот [[тунел Хелсинки–Талин]] бил разгледуван за обезбедување железничка врска помеѓу двата града.<ref>{{cite news |date=31 October 2008 |title=Helsinki-Tallinn Rail Tunnel Link? |work=YLE News |url=http://yle.fi/news/id86525.html |access-date=11 May 2008 |archive-date=4 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080404204947/http://www.yle.fi/news/id86525.html |url-status=dead }}</ref> На крајот на април 2021 година, владите на Естонија и Финска потпишале [[меморандум за разбирање]] со кој се обврзуваат на соработка во областа на сообраќај. Во февруари 2024 година, тунелот бил оценет од финскиот [[Министер за транспорт и комуникации (Финска)|министер за транспорт и комуникации]], [[Лулу Ране]] како нереален и дека не е на агендата на владата.<ref name=":4">{{cite web |last=Kapper |first=Külli |date=8 February 2024 |title=INTERVJUU > Soome minister: Tallinna ja Helsingi vaheline tunnel on ebarealistlik |trans-title=INTERVIEW > Minister of Finland: The tunnel between Tallinn and Helsinki is unrealistic |url=https://maailm.postimees.ee/7956112/intervjuu-soome-minister-tallinna-ja-helsingi-vaheline-tunnel-on-ebarealistlik |access-date=12 February 2024 |work=[[Postimees]] |language=et}}</ref> === Параметри === Rail Baltica ќе се гради како нова, јавна, брза конвенционална железница. Таа ќе биде електрифицирана и опремена со [[Европски систем за управување со железнички сообраќај]] (ERTMS) и [[FRMCS]] за сигнализација и комуникации. Максималната [[проектирана брзина]] е 249 км за патничките возови, додека максималната оперативна брзина ќе биде 234 км.<ref>{{Cite web |title=Technical Parameters |url=https://railbaltica.org/about-rail-baltica/tehnical-parametrs/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250613122645/https://railbaltica.org/about-rail-baltica/tehnical-parametrs/ |archive-date=2025-06-13 |access-date=2025-08-29 |website=Rail Baltica |language=}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |year=2023 |title=Rail Baltica - Linking nations, people, places |url=https://www.railbaltica.org/wp-content/uploads/2023/11/RB-TEN_T-broschure-2023_web.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250711130456/https://railbaltica.org/wp-content/uploads/2023/11/RB-TEN_T-broschure-2023_web.pdf |archive-date=2025-07-11 |website=Rail Baltica}}</ref> Таа ќе функционира како едноколосечна железница во рамките на првата фаза од проектот, додека двоколосечната железница останува во опфатот на проектот.<ref>{{Cite web |title=Infrastructure |url=https://railbaltica.org/infrastructure/ |access-date=2025-08-29 |website=Rail Baltica |language=en}}</ref> За товарните возови, максималната проектирана брзина е 120 км/час. Новата железничка линија ќе биде изградена со стандарден колосек (1435 мм).<ref>{{Cite web |date=2018-04-11 |title=Rail Baltica - Design Guidelines |url=https://railbaltica.org/wp-content/uploads/2018/04/Elodie_Faivre_RBGF2018_Day2.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203194441/https://railbaltica.org/wp-content/uploads/2018/04/Elodie_Faivre_RBGF2018_Day2.pdf |archive-date=2024-12-03 |access-date=2025-08-29 |website=Rail Baltica}}</ref> Параметрите на мрежата се во согласност со техничките спецификации на ЕУ за интероперабилност (TSI – P2, F1).<ref>{{Cite web|date=2018-05-03|title=Rail Baltica Design Guidelines Approved {{!}} Rail Baltica|url=https://www.railbaltica.org/rail-baltica-design-guidelines-approved/|access-date=2022-01-28|website=www.railbaltica.org|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=October 2018|title=Technical Specifications for Interoperability|url=https://www.era.europa.eu/activities/technical-specifications-interoperability_en|access-date=2022-01-28|website=[[Агенција на Европската Унија за железници]]|language=en}}</ref> == Организација на проектот == === Имплементатори на проектот === Проектот Rail Baltica го спроведуваат трите балтички држави: Естонија, Латвија и Литванија. [[Финска]] во февруари 2019 година објавила дека исто така ќе се приклучи на проектот.<ref>{{Cite web|url=https://news.err.ee/907106/finland-to-formally-join-rail-baltica-joint-venture|title=Finland to formally join Rail Baltica joint venture|last=[[Estonian Public Broadcasting]]|first=BNS {{!}}|date=2019-02-03|website=ERR|language=en|access-date=2019-02-15}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/finland-to-join-the-rail-baltica-joint-ventures-as-a-shareholder/|title=Finland to join the Rail Baltica Joint Ventures as a shareholder {{!}} Rail Baltica|date=2019-02-05|website=www.railbaltica.org|language=en-US|access-date=2019-02-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.railtech.com/policy/2019/02/04/finland-to-become-shareholder-of-rail-baltica/|title=Finland will take part in Rail Baltica|date=2019-02-04|website=RailTech.com|language=en-GB|access-date=2019-02-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://emerging-europe.com/news/finland-hops-on-board-rail-baltica/|title=Finland hops on board Rail Baltica|last=Shah|first=Shakhil|date=2019-02-05|website=Emerging Europe|access-date=2019-02-15}}</ref> Корисници на проектот Rail Baltica се министерствата на трите балтички држави: Министерството за економија и комуникации на Естонија, Министерството за транспорт на Латвија и Министерството за транспорт и комуникации на Литванија. Во 2014 година тие ја основале RB Rail AS, заедничко претпријатие кое дејствува како главен координатор и имплементатор на проектот. Неговата главна дејност е проектирање, изградба и промоција на железницата. RB Rail AS исто така поднесува предлози за финансирање од ЕУ за телото за набавки на Rail Baltica за сите страни, за студии, планови, дизајни за Глобалниот проект, подсистеми (контрола, команда и сигнализација и енергија/електрификација), суровини, клучни компоненти и прекугранични делници.<ref>{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/project-implementers/main-coordinator/|title=Main Coordinator|website=www.railbaltica.org|language=en-US|access-date=2018-05-24}}</ref> Rail Baltic Estonia OU во Естонија, Eiropas Dzelzceļa līnijas SIA во Латвија и Rail Baltica statyba UAB и LtgInfra во Литванија се национални тела за имплементација.<ref name=":3" /> Сите градежни активности што ги извршуваат овие тела се под надзор на RB Rail AS и се базираат на заеднички принципи за набавки, правила и договорни модели.<ref>{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/project-implementers/|title=Project Implementers|website=www.railbaltica.org|language=en-US|access-date=2018-05-24}}</ref> === Финансирање === [[File:RB_Project_Structure-copy-1.png|thumb|360x360px|Структура на проектот Rail Baltica]] Студија за изводливост на Rail Baltica во трите балтички држави, спроведена од [[AECOM]] во мај 2011 година, проценила трошок од 3,6 милијарди евра за железницата и покажала дека Rail Baltica е економски исплатлив проект. Врз основа на таа студија, биле донесени клучни политички и практични одлуки – и на национално и на ниво на ЕУ – за имплементација на Rail Baltica.<ref>{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/wp-content/uploads/2017/05/AECOM_Rail_Baltica_Final_Report_Executive_Summary_31_05_11_FINAL_v2.pdf|title=Rail Baltica Final Report}}</ref> По студијата на AECOM, проектот бил проширен со дополнителни елементи за подобра поврзаност, мобилност на патници и интермодалност. Овие дополнувања вклучуваат: трасата на главната патничка линија преку Меѓународниот аеродром Рига и изградба на патничка станица на аеродромот (Латвија), врската Каунас–Вилнус (Литванија), подобрена врска во Каунас (Литванија) и изградба на трамвајска линија Улемисте–аеродром Талин (Естонија). Дополнително, подготовката на проценки за влијание врз животната средина, просторно планирање и прелиминарни проекти овозможила попрецизни инвестициски проценки.<ref name=":2" /> Така, во април 2017 година, вкупната цена за реализација на ''Rail Baltica Global Project'' во сите три земји – вклучувајќи ја и делницата Каунас–Вилнус – била проценета на 5,8 милијарди евра, според анализа на трошоци и придобивки спроведена од експерти на [[Ernst & Young]] и [[Atkins International]], врз основа на насоките на ЕУ.<ref name=":2">{{Cite web |last=EY |title=Rail Baltica Global Project Cost-Benefit Analysis Final Report |url=http://www.railbaltica.org/wp-content/uploads/2017/04/RB_CBA_FINAL_REPORT_0405.pdf |website=www.railbaltica.org}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.err.ee/587839/rail-baltic-to-cost-5-8-billion|title=Rail Baltic to cost €5.8 billion|last=ERR|date=3 April 2017|website=ERR}}</ref> Анализата покажала дека проектот е финансиски изводлив и одржлив, со докажани општествени придобивки кои ги надминуваат трошоците. Ова обезбедило неопходни ажурирани параметри за понатамошно кофинансирање од ЕУ и националните буџети.<ref name=":2" /> Профитабилноста на проектот се темели на неговите пошироки социо-економски придобивки, кои ''Ernst & Young'' ги процениле на околу 16,22 милијарди евра.<ref>{{cite web|url=https://news.err.ee/591968/analysis-rail-baltic-project-to-have-3-96-billion-gap|title=Analysis: Rail Baltic project to have €3.96 billion gap|last=ERR|date=25 April 2017|website=ERR}}</ref> Покрај тоа, ќе се создадат и повеќе немерливи (главно катализаторски) придобивки преку регионална интеграција, како развој на туризмот, создавање нови бизниси, зголемена привлечност за странски директни инвестиции, пристап до нови извозни пазари, трансфер на технологии и иновации. Проектот се финансира од земјите членки, [[Европска Унија|ЕУ]] преку буџетот на [[Трансевропски сообраќајни мрежи]] (TEN-T) и преку Структурните и Кохезионите фондови за новите земји членки на ЕУ.<ref>{{cite press release |title=Trans-European Transport Network (TEN-T): selection of projects for the TEN-T multi-annual programme 2007–2013 and the annual TEN-T programme 2007 |publisher=European Union |url= http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=MEMO/07/491&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en |date=21 November 2007}}</ref> До почетокот на 2018 година, трите балтички држави и RB Rail AS добиле два гранта во вкупен износ од 765 милиони евра преку [[Connecting Europe Facility|CEF]] за изградба на железницата Rail Baltica. На 13 јули 2018 година бил потпишан трет договор за грант во износ од дополнителни 130 милиони евра, од кои 110 милиони биле од CEF.<ref>{{cite web |title=Third CEF Grant Agreement for Rail Baltica Global project signed |url=http://www.railbaltica.org/third-cef-grant-agreement-for-rail-baltica-global-project-signed/ |website=Rail Baltica |access-date=23 July 2018}}</ref> Во јули 2020 година биле доделени уште 216 милиони евра од CEF за градежни работи, технички дизајн и планирање.<ref>{{Cite web|title=Rail Baltica receives next round of funding {{!}} Rail Baltica|url=https://www.railbaltica.org/rail-baltica-receives-next-round-of-funding/|access-date=2020-09-21|website=www.railbaltica.org|language=en-US}}</ref> Вкупно, проектот има добиено околу 1,2 милијарди евра од ЕУ и национални фондови. Во октомври 2023 година, заедничкото претпријатие RB Rail AS објавило потпишување на дополнителен прекуграничен договор за финансирање преку CEF во износ од 928 милиони евра. Ова значително финансирање, заедно со националното кофинансирање, надминува 1,1 милијарда евра и овозможува активности за понатамошен развој на брзата железничка инфраструктура.<ref>{{cite web |url=https://eng.lsm.lv/article/economy/transport/18.10.2023-rail-baltica-cleared-to-receive-another-billion-euros.a528342/|title=Rail Baltica cleared to receive another billion euros|website=Public broadcasting of Latvia|date=18 October 2023}}</ref> Од 2024 година, проценетата цена на проектот се зголемила на 23,8 милијарди евра, при што првата фаза (едноколосечна железница) се проценува на 15,3 милијарди евра. Заедничка ревизија од 2024 година од институциите за ревизија на балтичките држави утврдила дека проектот се соочува со недостиг на средства од 10,1 милијарди евра за првата фаза и 18,9 милијарди евра вкупно, со предупредување за можен финансиски јаз во периодот 2027–2028, при што не се вклучени трошоците за возниот парк и оперативните трошоци.<ref>{{Cite web |date=11 June 2024 |title=Review of the Rail Baltica Project |url=https://www.valstybeskontrole.lt/EN/Product/Download/4673 |access-date=19 March 2026 |website=National Audit Office of Lithuania |format=PDF}}</ref> Извештај од [[Европски ревизиски суд|Европскиот ревизиски суд]] во 2026 година укажал дека оваа проценка можеби не е точна, бидејќи зрели проектни студии постојат само за околу една третина од трасата и целиот проект повеќе нема јасна временска рамка за реализација по првата фаза.<ref>{{Cite web |year=2026 |title=EU transport infrastructure –Further delays and some cost increases, but a reinforced governance framework is in place for the future (an update of ECA special report 10/2020) |url=https://www.eca.europa.eu/ECAPublications/SR-2026-02/SR-2026-02_EN.pdf |website=European Court of Auditors |publisher=Publications Office of the European Union}}</ref> == Напредок на проектот == [[File:Baltijas transporta ministri paraksta deklaraciju par Rail Baltica (09.12.2011.) (6800155681).jpg|thumb|Во декември 2011 година, министрите за транспорт од Балтикот потпишале декларација за Rail Baltica]] Во 2017 година, сите три балтички парламенти го ратификувале Меѓувладиниот договор за проектот Rail Baltica, со што ја потврдиле својата долгорочна посветеност на проектот.<ref name=":1">{{Cite web |url=http://www.railbaltica.org/wp-content/uploads/2017/05/Intergovernmental_Agreement_2017.pdf|title=AGREEMENT OF THE DEVELOPMENT OF THE RAIL BALTIC/RAIL BALTICA RAILWAY CONNECTION}}</ref> Во август 2016 година, просторното планирање за целата железничка линија Rail Baltica било одобрено во Латвија со одлука на латвиската влада. Потоа следело одобрување од владата на Литванија во јануари 2017 година за нивниот дел од Каунас до границата со Латвија. Трасата за делот од Каунас до границата со Полска, познат како Rail Baltica I, зависи од резултатите од студијата за изводливост за надградба. На 14 февруари 2018 година, Министерството за јавна администрација на Република Естонија го одобрила просторниот план за линијата во Естонија, што довело до утврдување на конечната траса и прелиминарниот дизајн на железницата во земјата. Со одлуката на Естонија, просторното планирање и прелиминарниот технички дизајн на железницата Rail Baltica во балтичките држави бил финализиран.<ref>{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/route-setting-and-spatial-territorial-planning-for-rail-baltica-railway-finalised-in-all-three-baltic-states/|title=Route setting and spatial territorial planning for Rail Baltica railway finalised in all three Baltic states {{!}} Rail Baltica|website=www.railbaltica.org|language=en-US|access-date=2018-05-24}}</ref> Проектот Rail Baltica влезе во фазата на проектирање во сите три балтички држави со одобрување на детални насоки за дизајн. Одредени делници го завршиле консолидирањето на прелиминарниот технички дизајн, распишувањето тендери за детални технички услуги и подготовката на стратегија за моделирање. На 20 март 2018 година, првиот договор за проектирање и надзор на изградбата за железничката станица на Меѓународниот аеродром Рига, поврзаната инфраструктура и виадуктот — бил потпишан од Eiropas Dzelzceļa līnijas SIA и PROSIV, победникот на отворениот меѓународен тендер и партнерство на добавувачи од три земји: Prodex (Словачка), Sintagma (Италија) и Vektors T (Латвија).<ref>{{Cite web|url=http://edzl.lv/en/news/the-first-rail-baltica-construction-design-and-supervision-contract-signed-in-the-baltics.html|title=The first Rail Baltica construction design and supervision contract signed in the Baltics - Edzl|website=edzl.lv|language=lv|access-date=2018-05-24|archive-date=2018-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806145647/http://edzl.lv/en/news/the-first-rail-baltica-construction-design-and-supervision-contract-signed-in-the-baltics.html|url-status=dead}}</ref> Во 2018 година, биле финализирани студиите поврзани со комерцијализација и снабдување со материјали, вклучувајќи долгорочен бизнис план, оперативен план, студија за управување со инфраструктура и ажурирана студија за изводливост на железничката линија со европски колосек од Каунас до литванско-полската граница.<ref>{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/annual-press-conference-of-the-rail-baltica-implementers-2/|title=Annual Press Conference of the Rail Baltica implementers {{!}} Rail Baltica|website=www.railbaltica.org|language=en-US|access-date=2018-05-24}}</ref> Во 2019 година, бил поставен првиот камен-темелник на Rail Baltica во Естонија за да се означи почетокот на изградбата на вијадуктот [[Саустиниме]]. Исто така, биле потпишани договори за детален технички дизајн за следните делници: Талин–Рапла и Перну–Рапла во Естонија, Каунас–Рамигала и Рамигала–латвиско/литванска граница во Литванија, како и Вангажи–Саласпилс–Миса и главната линија низ Рига во Латвија.<ref name="Interactive map">{{Cite web|title=Interactive map|url=https://www.railbaltica.org/info/en/interactive-map|access-date=2020-09-21|website=www.railbaltica.org}}</ref> Со потпишувањето на договорите, започнаа геотехнички истражувања на различни делови од железницата со цел да се соберат информации за почвата. На почетокот на изградбата во 2019 година, се очекувало Rail Baltica да започне со работа на некои делници до 2028 година, додека целиот коридор бил планиран да биде завршен до 2030 година.<ref name="about-rail-baltica" /><ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/video/rail-baltica-is-your-future/|title=Rail Baltica is your future {{!}} Rail Baltica |website=www.railbaltica.org |language=en-US|access-date=2018-05-24}}</ref><ref name=":1" /> Вкупната должина на железницата меѓу Талин и Варшава ќе биде најмалку950 километри, додека должината во рамките на балтичките држави ќе изнесува 870 километри.<ref name="alternative 6A approved" /> Во 2020 година, развојот на деталниот технички дизајн напредувл и опфатил 643 км од главната траса, што ги вклучувало сите железнички делници во Естонија и Латвија, како и делници од Каунас до латвиско-литванската граница во Литванија.<ref name="Interactive map"/> Во Естонија започнале расправи за процена на влијанието врз животната средина, а средби биле планирани до крајот на 2020 година. За време на дискусиите, граѓаните биле поканети да поставуваат прашања за влијанието на проектот врз животната средина, додека биле претставени различни технички решенија.<ref>{{Cite web|title=Kõrvek: Conducting Rail Baltica's environmental impact assessment discussions electronically has proven itself useful {{!}} Rail Baltica|url=https://www.railbaltica.org/korvek-conducting-rail-balticas-environmental-impact-assessment-discussions-electronically-has-proven-itself-useful/|access-date=2020-09-21|website=www.railbaltica.org|language=en-US}}</ref> Во Латвија, изградбата на Централната железничка станица во Рига официјално започнала со церемонии на 23 ноември 2020 година.<ref>{{Cite web|title=The Start of Construction of Rail Baltica Central Hub in Riga {{!}} Rail Baltica|url=https://www.railbaltica.org/the-start-of-construction-of-rail-baltica-central-hub-in-riga/|access-date=2020-12-01|website=www.railbaltica.org|language=en}}</ref> На 3 февруари 2021 година бил избран и изведувачот за станицата на аеродромот Рига; изградбата започнала во мај 2021 година и сè уште трае (според податоци од 2023 година).<ref>{{Cite web |date=2023-07-05 |title=At Riga International Airport, the construction of the Rail Baltica passenger terminal's reinforced concrete structures and railway platforms is underway {{!}} Rail Baltica |url=https://www.railbaltica.org/at-riga-international-airport-the-construction-of-the-rail-baltica-passenger-terminals-reinforced-concrete-structures-and-railway-platforms-is-underway/ |access-date=2023-12-06 |website=www.railbaltica.org |language=en-US}}</ref> Започнале разговори со [[Невладина организација|невладини организации]] во Рига за да се дискутираат технички решенија во рамките на градот, особено за инфраструктурни елементи како премини и надвозници.<ref>{{Cite web|title=Publiskā diskusija "Rail Baltica kā projekts Rīgas attīstībai" {{!}} Rail Baltica|url=https://www.railbaltica.org/lv/publiskaja-diskusija-rail-baltica-ka-projekts-rigas-attistibai/|access-date=2020-09-21|website=www.railbaltica.org|language=lv-LV}}</ref> [[Руска инвазија на Украина (2022)|Руската инвазија на Украина]] ја зголемило важноста на овој европски проект, поради поврзаноста низ Европа што ќе ја овозможи, како за цивилни така и за воени патувања. Литванија формирала нова комисија за забрзување на изградбата во градовите (товарни терминали и патнички депоа). Естонија се соочува со зголемување на трошоците и доцнења во изградбата.<ref>{{cite news |url=https://www.railway-technology.com/features/how-rail-baltica-is-making-progress/#catfish |title=How Rail Baltica is making progress |work=Railway Technology |first=Andrew |last=Tunnicliffe |date=March 7, 2023 |quote=In addition, projected costs for the multi-billion-Euro project continue to rise above initial estimates. At the end of 2022, it was reported costs for the Estonia section alone were expected to be €1.8bn, almost double what had originally been projected. Speaking to Estonia’s daily newspaper, Postimees, Anvar Salomets, Chair of the board at RB Eesti, acknowledged the difficulties this section had faced, saying: “It is indeed the case that the design of the main route of the railway has proved difficult.” |access-date=June 30, 2023 }}</ref> На 9 јули 2025 година, [[Европска комисија|Европската комисија]] ја усвоила Извршната одлука (ЕУ) 2025/1332, со која се укинува претходната одлука од 2018 година, откако временската рамка на проектот била нарушена поради пандемијата на [[КОВИД-19]], руската инвазија во Украина и техничките и финансиските предизвици на Rail Baltica. Завршувањето на едноколосечната железница од Талин до литванско-полската граница како дел од првата фаза е планирано за 2030 година, додека распоредот за остатокот од мрежата зависи од финансирањето.<ref name=":6" /><ref name=":7" /> Постојат сомнежи за оваа ревидирана временска рамка, при што заменик-министерот за инфраструктура на Полска, Пјотр Малепшак, изјавил дека целта за 2030 година е „невозможна“, предлагајќи 2040 година како пореална.<ref>{{Cite news |last=Minder |first=Raphael |date=2026-03-17 |title=Baltic high-speed rail link delayed as defence takes priority |url=https://www.ft.com/content/0fe9d0fb-23a8-4935-a2e9-2637f444c8ba?syn-25a6b1a6=1 |work=Financial Times}}</ref> === Rail Baltica I (завршен во 2015 година) === Името „Rail Baltica“ понекогаш се користи и за да се означи првата фаза на изградба на железница со европски колосек од полско-литванската граница до Каунас во Литванија. Таа била пуштена во употреба на 16 октомври 2015 година. Проектот, кој изградил една пруга со европски стандарден колосек покрај постојните пруги со руски колосек, чинел 380 милиони евра. Линијата долга 119 км овозможува сообраќај на дизел возови, при што патничките возови достигнуваат брзина до 120 км/ч, а товарните до 80 км/ч. Поголеми брзини ќе зависат од идната електрификација, нов сигнален систем и повеќе рамни премини. Во јуни 2016 година, [[Литвански железници]] и [[Polregio]] започнале викенд-патничка железничка линија меѓу Каунас и [[Бјалисток]].<ref>{{cite news|title=Lithuanian, Polish railways to launch Kaunas-Bialystok passenger route in June|publisher=[[The Baltic Course]] |url= http://www.baltic-course.com/eng/good_for_business/?doc=121482 |date=31 May 2016}}</ref> Во Естонија и Латвија, примената на проектот Rail Baltica I вклучувал модернизација на постојните железнички линии во регионот.<ref>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/inea/en/ten-t/ten-t-projects/projects-by-priority-project/priority-project-27|title=Priority Project 27|website=Innovation and Networks Executive Agency - European Commission}}</ref> Железничката линија со руски колосек долга 66 км од Тарту до Валга (на латвиската граница) во Естонија била реновирана помеѓу 2008 и 2010 година. Работите ги извела финската компанија [[VR Group]] со трошок од 40 милиони евра.<ref name="MidTermReview">{{cite web |title=Mid-Term Review |format=PDF, 65 MB |work=Detailed report from 2010 |pages=161–172 (PDF) |url=http://ec.europa.eu/transport/wcm/infrastructure/ten-t_map_project_portfolio.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103110640/http://ec.europa.eu/transport/wcm/infrastructure/ten-t_map_project_portfolio.pdf |url-status=dead |archive-date=2012-11-03 |year=2010 }}</ref><ref>{{cite press release |title=VR-Track wins superstructure renovation contract for Tartu-Valga track |author=VR Group |location=Finland |url=http://www.vrgroup.fi/vakiolinkit/VRinforms/news_119.html |date=28 April 2008 }}{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Фаза на планирање: траса и стандард === [[File:Rail Baltica.svg|thumb|upright=1.2|Rail Baltica во Полска]] Фазата на планирање се одвивала од 2010 до 2017 година. Во 2011 година, трите балтички држави се договориле за траса што ги поврзува Талин, [[Перну]], Рига, [[Паневежис]], и Каунас.<ref name="Press report on route in Lithuania">{{cite web |url=http://www.baltic-course.com/eng/transport/?doc=38760 |title=Rail Baltica's fate to become clearer by the end of May |date=March 2011 |format=PDF}}</ref> Студија за изводливост за оваа опција проценила дека линијата би чинела околу 3,68 милијарди евра вкупно.<ref name="Project Rail Baltica would cost EUR 3.68 bln">{{cite web |url=http://www.baltic-course.com/eng/transport/?doc=42701 |title=Project Rail Baltica would cost EUR 3.68 bln |date=June 2011}}</ref> За време на планирањето на трасата на проектот во балтичките држави, бил постигнат концептуален договор меѓу трите земји дека железницата треба да биде што е можно поправа, бидејќи тоа обезбедува најголеми придобивки со најниски трошоци. Колку е пократка и подиректна трасата, толку побрз сообраќај може да обезбеди, што економски има најголема предност во споредба со алтернативите. Ова било потврдено со студија на AECOM во 2013 година. Првично, биле разгледувани две опции. Двете опции вклучувале надградба на постојната железница со [[стандарден колосек]] за да се овозможи брзина до 160 км на делницата во Полска од Варшава преку [[Бјалисток]] и [[Елк]] до [[Тракишки]],<ref name="feasibility EU"/> по што следи нова железница со стандарден колосек од Тракишки до Каунас. За остатокот од трасата до Талин биле разгледани две различни опции: * Првата опција била да се надгради постојната државна железница Талин–[[Тарту]]–Рига–[[Јонишкис]] на 160 км/ч (задржувајќи го [[руски колосек|рускиот колосек]]) и да се изгради нова државна железница од Јонишкис–Каунас со 160 км/ч, исто така со руски колосек. Сепак, поради прекин на колосекот во Каунас, патниците би морале да менуваат воз таму. За товарен сообраќај, би се поставил објект за претовар. Оваа опција веќе била реализирана како Rail Baltica I. * Втората опција била нова железница со стандарден колосек со брзина од 200 км/ч и напон од 3 kV DC (ист напон како во Полска) од Каунас преку Јонишкис до Рига, а потоа продолжување по пократка и поправа линија преку [[Перну]] до Талин.<ref name="feasibility EU">{{cite web |url= http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/evaluation/railbaltica/concl_en.PDF |title=Feasibility study on Rail Baltica railways |date=January 2007 |work=European Commission, Directorate-General for Regional Policy}}</ref> Оваа опција била избрана како претпочитана траса. Постојната линија Леле–Перну во Естонија била трајно затворена за патнички сообраќај на 9 декември 2018 година,<ref>{{cite web |url=https://bnn-news.com/estonia-to-close-railway-line-and-wait-for-rail-baltica-193449 |title=Estonia to close railway line and wait for Rail Baltica|website=Baltic News Network|date=6 November 2018}}</ref> бидејќи барала реконструкција од 17 милиони евра.<ref>[https://news.err.ee/874854/tallinn-parnu-railway-line-to-be-closed-permanently-in-december ERR News. ''Tallinn-Pärnu railway line to be closed permanently in December.''] news.err.ee accessed 7 June 2019</ref> Железничката делница [[Шјаулиј]]–латвиска граница (со широк колосек) била новоизградена и требало да биде завршена во 2015 година со проценета цена од 270 милиони евра. Во Латвија, надградбата на постојната железница меѓу Рига и Валка била завршена во 2016 година со цена од 97 милиони евра. ЕУ финансирала околу 25% од трошоците за трите делници. === Изградба (2017–денес) === [[File:Rail Baltica future tracks at Ülemiste.jpg|thumb|Изградба на пругите на Rail Baltica кај станицата Улемиште во [[Талин]]]] [[File:Construction of Ülemiste station, Rail Baltica.jpg|thumb|Изградба на железничкиот терминал Улемиште на Rail Baltica во Талин; денешната железничка станица може да се види десно]] ==== Балтички држави (нова линија) ==== Во 2017 година, парламентите на трите балтички држави го ратификувале меѓувладиниот договор за Rail Baltica, наведувајќи дека „''трасата треба да биде од Талин преку Перну–Рига–Паневежис–Каунас до литванско-полската државна граница со поврзување на Вилнус–Каунас како дел од железницата''“<ref name=":1" /> и дефинирајќи проектна брзина од 240 км/ч за патнички сообраќај. Така, трасата на глобалниот проект била усогласена од Талин до Каунас, додека постојната железничка линија со европски колосек од Каунас до литванско-полската граница останува предмет на резултатите од испитувањето за изводливост за надградба.<ref>{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/rail-baltica-route-setting-in-the-baltics/|title=Rail Baltica Route Setting in the Baltics {{!}} Rail Baltica|website=www.railbaltica.org|language=en-US|access-date=2018-05-24}}</ref> Сепак, во април 2018 година, министерствата на трите балтички држави ги одобриле насоките за дизајн, според кои максималната проектна брзина ќе биде 249 км/ч, а максималната оперативна брзина треба да биде 234 км/ч.<ref>{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/rail-baltica-design-guidelines-approved/|title=Rail Baltica Design Guidelines Approved {{!}} Rail Baltica|website=www.railbaltica.org|language=en-US|access-date=2018-05-24}}</ref> За делницата Каунас (Јесија)–литванско-полска граница, рута долга 78,1 км наречена „алтернатива 6A“ била одобрена во мај 2022 година од литванското Министерство за транспорт и комуникации, земајќи го предвид мислењето на мнозинството локални жители.<ref name="alternative 6A approved"/><ref>{{Cite web | url=https://sumin.lrv.lt/uploads/sumin/documents/files/02_SPAV%20ataskaita_%20Tekstiniai%20priedai.pdf | title=Tekstiniai Priedai (Text Attachments) (planning document comparing several alternative routes for the Kaunas (Jiesia) - Lithuanian-Polish border section) | via=[[Влада на Литванија]] | date=February 2022 | access-date=2022-05-18 | archive-date=2022-03-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220331120311/https://sumin.lrv.lt/uploads/sumin/documents/files/02_SPAV%20ataskaita_%20Tekstiniai%20priedai.pdf | url-status=dead }}</ref> Оваа оптимална траса е најкратка меѓу предложените алтернативи и најоддалечена од урбаните подрачја. На 29 февруари 2024 година, изградбата на Централната железничка станица во Рига достигнала до покривот, што било одбележано со церемонија според латвиската традиција. Се очекува оваа станица да стане најпрометна во Балтикот кога Rail Baltica ќе биде целосно оперативна.<ref>{{Cite web |title=The rooftop ceremony of Rail Baltica at Riga Central Station was celebrated |author= |work=baltictimes.com |date=1 March 2024 |access-date=19 April 2024 |url= https://www.baltictimes.com/the_rooftop_ceremony_of_rail_baltica_at_riga_central_station_was_celebrated/}}</ref> ==== Полска (надградба на линија + нова делница) ==== [[File:Linia Kolejowa E75 (RailBaltica).svg|thumb|360x360px|Максимална брзина во Полска на коридорот Rail Baltica (2022/2023)]] Линијата од Варшава до литванската граница, долга речиси 400 км, моментално се модернизира, што ќе ја зголеми максималната брзина на 200 км/ч, а на некои делници и до 250 км/ч, во споредба со претходните оперативни брзини од околу 120 км/ч.<ref>{{cite news |first=Jakub |last=Madrjas |title=Zmieniona koncepcja Rail Baltiki w Polsce. Nowy przebieg i obwodnica Białegostoku |trans-title=Amended concept of Rail Baltica in Poland. New route and Białystok bypass |url=https://www.rynek-kolejowy.pl/wiadomosci/zmieniona-koncepcja-rail-baltica-w-polsce-nowy-przebieg-i-obwodnica-bialegostoku-95187.html |website=Rynek Kolejowy |date=24 January 2020 |language=pl }}</ref><ref name="from-tallinn-to-warsaw2025">[https://www.railbaltica.org/from-tallinn-to-warsaw-rail-balticas-progress-in-poland-strengthens-high-speed-connectivity-across-europe/ From Tallinn to Warsaw: Rail Baltica’s progress in Poland strengthens high-speed connectivity across Europe] on the railbaltica.org website, 24 Feb. 2025.</ref> Ова ќе го намали времето на патување од повеќе од 5 часа на околу 3 часа.<ref name="from-tallinn-to-warsaw2025"/> Проектот е поделен на 5 делници: Варшава–Садовне, Садовне–Чижев, Чижев–Бјалисток, Бјалисток–Елк и Елк–литванска граница, при што последната делница вклучува изградба на нова линија и нова електрификација со систем од 25 kV AC.<ref>{{cite news |first=Jakub |last=Madrjas |title=Adamczyk: Zmieniamy projekt Rail Baltica na prośbę Komisji Europejskiej. Będzie 250 km/h? |trans-title=Adamczyk: following European Commission request, we amend Rail Baltica project. Will there be 250 km/h? |url=https://www.rynek-kolejowy.pl/wiadomosci/adamczyk-zmieniamy-projekt-rail-baltica-na-prosbe-komisji-europejskiej-bedzie-250-kmh-92903.html |website=Rynek Kolejowy |date=25 July 2019 |language=pl }}</ref><ref name="from-tallinn-to-warsaw2025"/> Од 2025 година, последниот од овие под-проекти се очекува да биде завршен кратко по 2030 година.<ref name="from-tallinn-to-warsaw2025"/> == Возен парк == Во март 2026 година, националните железнички оператори на Естонија, Латвија и Литванија започнале заедничка набавка за до 20, 106-метарски електрични повеќеделни возови со стандарден колосек ([[Електричен повеќеделен воз|ЕМУ]]) способни за 200 км/ч за регионалните услуги на Rail Baltica, со нарачки предводени од Elron (5, со опција за уште 2), Vivi (до 5) и LTG Link (до 8), со цел воведување во патнички сообраќај до 2030 година.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2026-03-19 |title=Baltic passenger operators launch joint procurement of Rail Baltica regional trains |url=https://www.railwaygazette.com/traction-and-rolling-stock/baltic-passenger-operators-launch-joint-procurement-of-rail-baltica-regional-trains/70618.article |access-date=2026-03-19 |website=Railway Gazette International |language=en}}</ref> == Придобивки == Балтичката железничка инфраструктура ќе биде поврзана со европскиот железнички коридор, обезбедувајќи брз патнички превоз и превоз на товар. Rail Baltica создава можност главниот товарен сообраќај во регионите да се пренасочи од патен кон железнички сообраќај, кој во моментов се пренесува кон Русија, а потоа на север со тешки камиони. Во случајот на Полска, камионите ги следат локалните патишта и директно поминуваат низ селата на [[Подласко Војводство|Подлаското Војводство]]. Според студијата за трошоци и придобивки од 2017 година изработена од [[Ernst & Young]], придобивките од Rail Baltica се пресметани на следниов начин: * 7,1 милијарди евра заштеда во однос на климатските промени и намалување на бучавата * 30–40% од релевантниот проток на камионски сообраќај пренасочен кон железницата * 13.000 работни места создадени во фазата на изградба * 5,3 милијарди евра заштеда за патнички и товарен транспорт * 5,3 милиони заштедени часови за патници * 400 спасени човечки животи во период од 29 години Според студија изработена од [[Ernst & Young]], мерливите социо-економски придобивки се проценуваат на 16,2 милијарди евра.<ref name=":2" />{{Rp|page=186}} Проценетиот фискален намултипликатор на БДП што би го создал глобалниот проект изнесува дополнителни 2 милијарди евра.<ref name=":2" />{{Rp|page=203}} Кон крајот на април 2022 година, имплементаторите на проектот го презентирале напредокот во [[Европски парламент|Европскиот парламент]], каде што стратешката и геополитичката безбедносна важност на проектот била повеќепати нагласена во врска со руската инвазија на Украина во 2022 година.<ref>[https://www.railbaltica.org/rail-baltica-global-project-progress-presented-at-the-european-parliament-necessity-of-swift-implementation-of-rail-baltica-and-eu-added-value-clearer-than-ever/ ''Rail Baltica global project progress presented at the European Parliament: necessity of swift implementation of Rail Baltica and EU added value clearer than ever''] (26 April 2022)</ref> ==Критики== Критиките започнале по студијата за изводливост објавена од [[AECOM]] во 2011 година, при што владата на Литванија била заинтересирана да вклучи врска со Вилнус.<ref>{{cite news|last1=Barrow|first1=Keith|title=Governments edge towards consensus on Rail Baltica|url=http://www.railjournal.com/index.php/main-line/governments-edge-towards-consensus-on-rail-baltica.html|work=International Rail Journal|date=11 March 2014|language=en-gb|archive-date=8 December 2017|access-date=29 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208122535/http://www.railjournal.com/index.php/main-line/governments-edge-towards-consensus-on-rail-baltica.html|url-status=dead}}</ref> Градоначалникот на [[Тарту]], вториот по големина град во Естонија, повикал градот да биде вклучен во трасата.<ref>{{cite news|title=Current Rail Baltic route through Latvia publicly approved|url=https://news.err.ee/119874/current-rail-baltic-route-through-latvia-publicly-approved|work=ERR|date=30 November 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Tartu-Valga Rail Baltic Route Should Be Considered, Says Tartu Mayor|url=http://news.err.ee/111389/tartu-valga-rail-baltic-route-should-be-considered-says-tartu-mayor|work=ERR|date=17 January 2014|language=en}}</ref> Во 2013 година, Естонскиот сојуз на [[Club of Rome]] ја советувал владата да се откаже од трасата.<ref>{{cite news|title=Eesti Rooma Klubi soovitab Rail Balticust loobuda|url=https://www.err.ee/322052/eesti-rooma-klubi-soovitab-rail-balticust-loobuda|work=ERR|date=15 November 2013|language=et}}</ref> Исто така биле изнесени тврдења за проблеми во програмата за проценка на влијанието врз животната средина.<ref>{{cite news|last1=Arumäe|first1=Liisu|title=Expert says Rail Baltica endangers Tallinn drinking water|url=https://news.postimees.ee/2589316/expert-says-rail-baltica-endangers-tallinn-drinking-water|work=Postimees|date=7 November 2013|language=en}}</ref> Во 2017 година, две естонски еколошки групи тврделе дека недостатокот на јавна вклученост во одлуките донесени од балтичките влади и изградбата на нова линија, наместо надградба на постојната мрежа, е во спротивност со [[Орхуска конвенција|Орхуската конвенција]].<ref>{{cite news|title=Estonian ex-PM: Ratification of Rail Baltic accord will result in litigation|url=https://www.baltictimes.com/estonian_ex-pm__ratification_of_rail_baltic_accord_will_result_in_litigation|work=Baltic Times|date=15 June 2017|language=en}}</ref> Во 2016, 2017, 2018 и 2020 година биле составени пет отворени писма во Естонија со кои се повикувала естонската влада и парламент да го запрат проектот во неговата планирана форма.<ref>[[:et:101 kiri|Open letter of 101 public people requesting the Estonian government stop Rail Baltic]] via et.wikipedia.org</ref><ref>[[:et:152 kiri|Open letter of 152 public people requesting the Estonian government stop Rail Baltic]] via et.wikipedia.org</ref><ref>[[:et:222 kiri|Open letter of 222 public people requesting the Estonian government stop Rail Baltic]] via et.wikipedia.org</ref> Главните аргументи во овие писма биле дека новата траса како зелено поле, ќе предизвика премногу штета на природата и суштински нема да ги подобри можностите за патување. На 8 јуни 2017 година, Прит Хумал, Карли Ламбот, Илимар Паул и Раул Вибо, експерти за логистика и инженерство, објавиле критичка анализа на студијата за трошоци и придобивки изработена од [[Ernst & Young]], тврдејќи дека 4,1 милијарди евра од наведените социо-економски придобивки се погрешни и дека затоа проектот не е ниту изводлив ниту подобен за финансирање од ЕУ.<ref>{{cite web |url=http://avalikultrailbalticust.ee/PDF/RB%20EY%20errors.pdf |title=Humal, Lambot, Paul, Vibo. Major mistakes in Rail Baltic CBA made by EY |website=avalikultrailbalticust.ee}}</ref> Тие побарале коментари од RB Rail AS, координаторот на Rail Baltica, кој дал одговори четири месеци подоцна.<ref>{{cite web |url=http://www.railbaltica.org/wp-content/uploads/2017/04/ResponsetoARB_102017.pdf|title=RB Rail AS Comments on MTÜ ARB's questions |website=www.railbaltica.org}}</ref> Авторите на првата студија тврделе дека прашањата покренати во нивната претходна анализа не биле соодветно разгледани во официјалните одговори и дека затоа Rail Baltica ќе има штетно влијание врз општеството.<ref>[http://avalikultrailbalticust.ee/PDF/ARB_MMistakesRB_CBA_by_EY.pdf Humal, Lambot, Paul, Vibo. Major mistakes in Rail Baltica Cost-Benefit Analysis made by Ernst & Young Baltic] avalikultrailbalticust.ee</ref><ref>{{citation |url=http://www.railbaltica.org/wp-content/uploads/2017/04/5609474-HR-to-Mr-Humal.pdf |publisher=European Commission Directorate-General for Mobility and Transport, Directorate B - Investment, Innovate & Sustainable Transport - The DIRECTOR |title=Re: Rail Baltica Project - Mr Humal Letter of 19 September 2017 |website=www.railbaltica.org |date=October 17, 2017 }}</ref> Авторите на критичката анализа биле обвинети за судир на интереси, бидејќи еден од авторите поседува логистичка компанија. Било тврдено дека Rail Baltica ќе го намали обемот на работа за бизнисите за патен сообраќај. Авторот ги негирал овие тврдења.<ref>{{Cite web |url=https://www.delfi.ee/news/paevauudised/eesti/tiibmanoover-valitsusparteid-kulutasid-katuseraha-rail-balticu-kohtus-takistamiseks?id=88866829 |title =Tiibmanööver: Valitsusparteid kulutasid katuseraha Rail Balticu kohtus takistamiseks |website=www.delfi.ee}}</ref> 6is3t07xcc4zexmr5uer02bi7pejyup 5536388 5536387 2026-04-08T21:12:34Z Тиверополник 1815 5536388 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail line | name = Rail Baltica | logo = | logo_width = 260px | image = File:RBINFO (cropped).png | image_width = 300px | caption = | type = [[Брза железница]] | system = Rail Baltica (Европска железниц) | linelength_km = 870 | tracks = [[Еднонасочна железница|Еднонасочна]] (фаза 1)<br>[[Двонасочна железница|Двонасочна]] (опсег на проектот) | locale = Естонија, Латвија, Литванија, Полска<br/>Финска (предложена) | routes = Меѓународен аеродром Талин–Парну–Рига–Рига–Паневежис–Каунас/Вилнус–Бјалисток–Варшава<!-- appears as "Services" in the infobox--> | gauge = 1,435 mm | load_gauge = SE-C | electrification = 25 kV 50 Hz AC <ref>{{cite web|url=http://www.railbaltica.org/about-rail-baltica/tehnical-parametrs/|title=Technical Parameters|publisher=RB Rail AS|access-date=2017-10-11}}</ref> | planopen = {{ubl|class=nowrap| |Фаза 1 (Еднонасочна): |2030 |Фаза 2 (Двонасочна): |{{tooltip|TBC|To Be Confirmed}} }} | speed = {{ubl|class=nowrap| |Passenger: |{{convert|234|km/h|abbr=on|round=5}}<ref>{{cite web |url=http://www.railbaltica.org/about-rail-baltica/tehnical-parametrs/ |website=Rail Baltica Global Project|title=Technical Parameters}}</ref> |Freight: |{{convert|120|km/h|abbr=on|round=5}} }} | signalling = ERTMS L2 | website = {{URL|https://www.railbaltica.org/}} }} '''Rail Baltica''' — инфраструктурен проект за [[железнички сообраќај|железница]] кој е во изградба и има за цел да ги поврзи [[Балтички држави|балтичките држави]] во европската железничка мрежа.<ref name="about-rail-baltica">{{cite web | url=https://www.railbaltica.org/about-rail-baltica | title=Rail Baltica – Project of the Century |website=www.railbaltica.org}}</ref> Проектот предвидува постојана железничка врска за патнички и товарен сообраќај со станици од [[Талин]] ([[Естонија]]) до [[Варшава]] ([[Полска]]), преку [[Пјарну]] ([[Естонија]]), [[Рига]] ([[Латвија]]) и [[Каунас]] ([[Литванија]]), со два краци кои се протегаат од главната линија кон [[Меѓународен аеродром Рига|Меѓународниот аеродром Рига]] и [[Вилнус]] (Литванија). Вкупната должина во балтичките држави изнесува 870 км, од кои 213 км во Естонија, 265 км во Латвија и 392 км во Литванија.<ref name="alternative 6A approved">[https://www.railbaltica.org/route-alternative-approved-for-the-future-construction-of-the-rail-baltica-railway-from-kaunas-to-the-border-with-poland/ Route alternative approved for the future construction of the Rail Baltica railway from Kaunas to the border with Poland], railbaltica.org, 12 May 2022.</ref> Rail Baltica ќе ја изгради првата железница со стандарден колосек од голем обем во регионот.<ref>{{Cite web |title= Baltic States sign agreement for implementation of Rail Baltica project|url=https://www.globalrailwayreview.com/news/31542/rail-baltica-project/ |access-date=2025-08-20 |website=Global Railway Review |language=en}}</ref> Железничките мрежи во [[Железнички сообраќај во Естонија|Естонија]], [[Железнички сообраќај во Латвија|Латвија]] и [[Железнички сообраќај во Литванија|Литванија]] главно користат [[руски колосек]] (1,520 мм). Првите железници во овие земји биле изградени во втората половина на 19 век како дел од железничката мрежа на [[Руско Царство|Руското Царство]]. Додека некои железници биле изградени или пренаменети во тесен или стандарден колосек во [[меѓувоен период|меѓувоениот период]] помеѓу [[Прва светска војна]] и [[Втора светска војна]] во независните или [[Германска окупација на балтичките држави (Втора светска војна)|германски окупираните балтички држави]], тие подоцна биле повторно пренаменети во руски колосек под власта на [[Воени окупации на Советскиот Сојуз|советската окупација]] по 1945 година. Според податоци 2025 година, завршувањето на првата фаза од едноколосечната железница од Талин преку Латвија (Рига) до границата Литванија–Полска е планирано за 2030 година, додека завршувањето на двоколосечната железница ќе следи зависно од финансирањето.<ref name=":6">{{Cite web |title=European Commission adopts milestones for the completion of Rail Baltica |url=https://railbaltica.org/news/european-commission-adopts-milestones-for-the-completion-of-rail-baltica/ |access-date=2025-08-29 |website=Rail Baltica |language=en}}</ref><ref name=":7">{{Cite journal |date=2025-07-09 |title=Commission Implementing Decision (EU) 2025/1332 of 9 July 2025 on the implementation of the Rail Baltica cross-border project on the North Sea – Baltic European Transport Corridor and the Baltic Sea – Black Sea – Aegean Sea European Transport Corridor in application of Regulation (EU) 2024/1679 of the European Parliament and of the Council and repealing Commission Implementing Decision (EU) 2018/1723 (notified under document C(2025) 3944) |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32025D1332 |journal=Official Journal of the European Union |series=L |via=EUR-Lex}}</ref> Rail Baltica е еден од приоритетните проекти на [[Европска Унија]] (ЕУ). Тој е дел од [[Коридор Северно Море–Балтик]] на [[Трансевропски сообраќајни мрежи|Трансевропските сообраќајни мрежи]] (TEN-T) и исто така е наменет како катализатор за создавање економски коридор во [[Балтички регион|североисточна Европа]]. Исто така е предложено проширување на Rail Baltica со подморски железнички [[Тунел Хелсинки–Талин|тунел помеѓу Талин и Хелсинки]].<ref>{{cite web |date=2018-12-19 |title=Estonia: Decision on FinEst tunnel may be left to new govt |url=https://www.baltictimes.com/estonia__decision_on_natl_designated_spatial_plan_on_finest_tunnel_may_be_left_to_new_govt/ |access-date=2023-12-27 |website=Baltic Times}}</ref><ref>{{cite web |last=Nikjou |first=Kayvan |date=2018-11-13 |title=This Is The €15 Billion Tunnel Connecting Helsinki To Tallinn |url=https://www.forbes.com/sites/kayvannikjou/2018/11/13/this-is-the-e15-billion-tunnel-connecting-helsinki-to-tallinn/?sh=63d28aed3c37 |access-date=2023-12-27 |website=Forbes}}</ref><ref>Mike Collier. "[http://www.baltictimes.com/news/articles/20162/ Helsinki mayor still believes in Tallinn tunnel]", ''The Baltic Times'', 3 April 2008. Retrieved on 13 May 2008.</ref> До 2024 година, проценетата цена на проектот се зголемила од 5,8 милијарди евра во 2017 година на 23,8 милијарди евра (по цени од 2023 година). == Преглед == [[File:RailBaltica-en.svg|thumb|300px|Проектот Rail Baltica во 2006 година, кога биле предвидени две рути (конечно избраната рута е средна, преку [[Паневежис]] во Литванија и [[Пјарну]] во Естонија).]] === Потекло === Проектот ''Rail Baltica'' произлегува од трите Паневропски сообраќајни конференции одржани во Прага (1991), Крит (1994) и Хелсинки (1997).<ref name="CE_PP27_2006">Pavel Telička, european coordinator, [https://ec.europa.eu/ten/transport/coordinators/doc/2006_07_pp27_en.pdf Priority project No 27 « Rail Baltica » - Warsaw-Kaunas-Riga-Tallinn-Helsinki], Brussels, July 2006 (PDF), on the [[European Commission]]'s website.</ref> „Rail Baltica“ одговара на железничкиот дел, од Талин до Варшава, од првиот од деветте [[Паневропски коридори|паневропски сообраќајни коридори]] дефинирани на конференцијата во Крит во март 1994 година, додека патниот проект се нарекува „Via Baltica“ (дел од [[Европски пат E67]]).<ref name="CE_PP27_2006"/> === Предложено влијание врз животната средина === Rail Baltica ќе биде [[електрификација на железници|електрична железница]], мотивирана од желбата да се намалат [[стакленички гасови|јаглеродните емисии]]. Железницата е планирана да ги избегне заштитените подрачја [[Natura 2000]], како и да го минимизира влијанието врз други еколошки чувствителни заштитени области и постојните железнички мрежи со колосек од 1,520 мм. Каде што е потребно, ќе бидат поставени бариери за заштита од бучава. Ќе бидат изградени специјални [[премин за животни|премини за животни]] низ насипите.<ref name=":0">{{Cite web |url=http://www.railbaltica.org/about-rail-baltica/ |title=Rail Baltica – Project of the Century |website=www.railbaltica.org |language=en-US|access-date=2018-05-24}}</ref> === Станици === [[File:RB_infografiki_Karte_EN.jpg|thumb|365x365px|Карта на балтичкиот дел од Rail Baltica (наречен „''Rail Baltica Global Project''“<ref name="about-rail-baltica"/>) со станици]] Железничкиот проект ќе овозможи [[интермодален товарен сообраќај|интермодалност]] и [[мултимодален сообраќај|мултимодалност]], односно сообраќај на стока преку два или повеќе видови сообраќај. Rail Baltica вклучува планови за три мултимодални товарни терминали лоцирани во [[Муга (пристаниште)|Муга]] (Естонија), [[Саласпилс]] (Латвија) и [[Каунас]] (Литванија). Ова има за цел да создаде синергија со постојната железничка инфраструктура со колосек од 1,520 мм. Ќе има седум меѓународни патнички станици — во [[Железничка станица Улемисте|Талин]], [[Железничка станица Пјарну|Пјарну]], [[Централна станица Рига|Рига]], [[Меѓународен аеродром Рига|Меѓународниот аеродром Рига]], [[Паневежис]], [[Железничка станица Каунас|Каунас]] и [[Железничка станица Вилнус|Вилнус]] — со можни регионални станици и врски со аеродроми и морски пристаништа.<ref name=":0" /> Делницата од [[Хелсинки]] до Талин ќе се опслужува со постојните комерцијални [[ферибот|фериботи]]. Предложениот [[тунел Хелсинки–Талин]] бил разгледуван за обезбедување железничка врска помеѓу двата града.<ref>{{cite news |date=31 October 2008 |title=Helsinki-Tallinn Rail Tunnel Link? |work=YLE News |url=http://yle.fi/news/id86525.html |access-date=11 May 2008 |archive-date=4 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080404204947/http://www.yle.fi/news/id86525.html |url-status=dead }}</ref> На крајот на април 2021 година, владите на Естонија и Финска потпишале [[меморандум за разбирање]] со кој се обврзуваат на соработка во областа на сообраќај. Во февруари 2024 година, тунелот бил оценет од финскиот [[Министер за транспорт и комуникации (Финска)|министер за транспорт и комуникации]], [[Лулу Ране]] како нереален и дека не е на агендата на владата.<ref name=":4">{{cite web |last=Kapper |first=Külli |date=8 February 2024 |title=INTERVJUU > Soome minister: Tallinna ja Helsingi vaheline tunnel on ebarealistlik |trans-title=INTERVIEW > Minister of Finland: The tunnel between Tallinn and Helsinki is unrealistic |url=https://maailm.postimees.ee/7956112/intervjuu-soome-minister-tallinna-ja-helsingi-vaheline-tunnel-on-ebarealistlik |access-date=12 February 2024 |work=[[Postimees]] |language=et}}</ref> === Параметри === Rail Baltica ќе се гради како нова, јавна, брза конвенционална железница. Таа ќе биде електрифицирана и опремена со [[Европски систем за управување со железнички сообраќај]] (ERTMS) и [[FRMCS]] за сигнализација и комуникации. Максималната [[проектирана брзина]] е 249 км за патничките возови, додека максималната оперативна брзина ќе биде 234 км.<ref>{{Cite web |title=Technical Parameters |url=https://railbaltica.org/about-rail-baltica/tehnical-parametrs/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250613122645/https://railbaltica.org/about-rail-baltica/tehnical-parametrs/ |archive-date=2025-06-13 |access-date=2025-08-29 |website=Rail Baltica |language=}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |year=2023 |title=Rail Baltica - Linking nations, people, places |url=https://www.railbaltica.org/wp-content/uploads/2023/11/RB-TEN_T-broschure-2023_web.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250711130456/https://railbaltica.org/wp-content/uploads/2023/11/RB-TEN_T-broschure-2023_web.pdf |archive-date=2025-07-11 |website=Rail Baltica}}</ref> Таа ќе функционира како едноколосечна железница во рамките на првата фаза од проектот, додека двоколосечната железница останува во опфатот на проектот.<ref>{{Cite web |title=Infrastructure |url=https://railbaltica.org/infrastructure/ |access-date=2025-08-29 |website=Rail Baltica |language=en}}</ref> За товарните возови, максималната проектирана брзина е 120 км/час. Новата железничка линија ќе биде изградена со стандарден колосек (1435 мм).<ref>{{Cite web |date=2018-04-11 |title=Rail Baltica - Design Guidelines |url=https://railbaltica.org/wp-content/uploads/2018/04/Elodie_Faivre_RBGF2018_Day2.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203194441/https://railbaltica.org/wp-content/uploads/2018/04/Elodie_Faivre_RBGF2018_Day2.pdf |archive-date=2024-12-03 |access-date=2025-08-29 |website=Rail Baltica}}</ref> Параметрите на мрежата се во согласност со техничките спецификации на ЕУ за интероперабилност (TSI – P2, F1).<ref>{{Cite web|date=2018-05-03|title=Rail Baltica Design Guidelines Approved {{!}} Rail Baltica|url=https://www.railbaltica.org/rail-baltica-design-guidelines-approved/|access-date=2022-01-28|website=www.railbaltica.org|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=October 2018|title=Technical Specifications for Interoperability|url=https://www.era.europa.eu/activities/technical-specifications-interoperability_en|access-date=2022-01-28|website=[[Агенција на Европската Унија за железници]]|language=en}}</ref> == Организација на проектот == === Имплементатори на проектот === Проектот Rail Baltica го спроведуваат трите балтички држави: Естонија, Латвија и Литванија. [[Финска]] во февруари 2019 година објавила дека исто така ќе се приклучи на проектот.<ref>{{Cite web|url=https://news.err.ee/907106/finland-to-formally-join-rail-baltica-joint-venture|title=Finland to formally join Rail Baltica joint venture|last=[[Estonian Public Broadcasting]]|first=BNS {{!}}|date=2019-02-03|website=ERR|language=en|access-date=2019-02-15}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/finland-to-join-the-rail-baltica-joint-ventures-as-a-shareholder/|title=Finland to join the Rail Baltica Joint Ventures as a shareholder {{!}} Rail Baltica|date=2019-02-05|website=www.railbaltica.org|language=en-US|access-date=2019-02-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.railtech.com/policy/2019/02/04/finland-to-become-shareholder-of-rail-baltica/|title=Finland will take part in Rail Baltica|date=2019-02-04|website=RailTech.com|language=en-GB|access-date=2019-02-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://emerging-europe.com/news/finland-hops-on-board-rail-baltica/|title=Finland hops on board Rail Baltica|last=Shah|first=Shakhil|date=2019-02-05|website=Emerging Europe|access-date=2019-02-15}}</ref> Корисници на проектот Rail Baltica се министерствата на трите балтички држави: Министерството за економија и комуникации на Естонија, Министерството за транспорт на Латвија и Министерството за транспорт и комуникации на Литванија. Во 2014 година тие ја основале RB Rail AS, заедничко претпријатие кое дејствува како главен координатор и имплементатор на проектот. Неговата главна дејност е проектирање, изградба и промоција на железницата. RB Rail AS исто така поднесува предлози за финансирање од ЕУ за телото за набавки на Rail Baltica за сите страни, за студии, планови, дизајни за Глобалниот проект, подсистеми (контрола, команда и сигнализација и енергија/електрификација), суровини, клучни компоненти и прекугранични делници.<ref>{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/project-implementers/main-coordinator/|title=Main Coordinator|website=www.railbaltica.org|language=en-US|access-date=2018-05-24}}</ref> Rail Baltic Estonia OU во Естонија, Eiropas Dzelzceļa līnijas SIA во Латвија и Rail Baltica statyba UAB и LtgInfra во Литванија се национални тела за имплементација.<ref name=":3" /> Сите градежни активности што ги извршуваат овие тела се под надзор на RB Rail AS и се базираат на заеднички принципи за набавки, правила и договорни модели.<ref>{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/project-implementers/|title=Project Implementers|website=www.railbaltica.org|language=en-US|access-date=2018-05-24}}</ref> === Финансирање === [[File:RB_Project_Structure-copy-1.png|thumb|360x360px|Структура на проектот Rail Baltica]] Студија за изводливост на Rail Baltica во трите балтички држави, спроведена од [[AECOM]] во мај 2011 година, проценила трошок од 3,6 милијарди евра за железницата и покажала дека Rail Baltica е економски исплатлив проект. Врз основа на таа студија, биле донесени клучни политички и практични одлуки – и на национално и на ниво на ЕУ – за имплементација на Rail Baltica.<ref>{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/wp-content/uploads/2017/05/AECOM_Rail_Baltica_Final_Report_Executive_Summary_31_05_11_FINAL_v2.pdf|title=Rail Baltica Final Report}}</ref> По студијата на AECOM, проектот бил проширен со дополнителни елементи за подобра поврзаност, мобилност на патници и интермодалност. Овие дополнувања вклучуваат: трасата на главната патничка линија преку [[Меѓународен аеродром Рига|Меѓународниот аеродром Рига]] и изградба на патничка станица на аеродромот (Латвија), врската Каунас–Вилнус (Литванија), подобрена врска во Каунас (Литванија) и изградба на трамвајска линија Улемисте–аеродром Талин (Естонија). Дополнително, подготовката на проценки за влијание врз животната средина, просторно планирање и прелиминарни проекти овозможила попрецизни инвестициски проценки.<ref name=":2" /> Така, во април 2017 година, вкупната цена за реализација на ''Rail Baltica Global Project'' во сите три земји – вклучувајќи ја и делницата Каунас–Вилнус – била проценета на 5,8 милијарди евра, според анализа на трошоци и придобивки спроведена од експерти на [[Ernst & Young]] и [[Atkins International]], врз основа на насоките на ЕУ.<ref name=":2">{{Cite web |last=EY |title=Rail Baltica Global Project Cost-Benefit Analysis Final Report |url=http://www.railbaltica.org/wp-content/uploads/2017/04/RB_CBA_FINAL_REPORT_0405.pdf |website=www.railbaltica.org}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.err.ee/587839/rail-baltic-to-cost-5-8-billion|title=Rail Baltic to cost €5.8 billion|last=ERR|date=3 April 2017|website=ERR}}</ref> Анализата покажала дека проектот е финансиски изводлив и одржлив, со докажани општествени придобивки кои ги надминуваат трошоците. Ова обезбедило неопходни ажурирани параметри за понатамошно кофинансирање од ЕУ и националните буџети.<ref name=":2" /> Профитабилноста на проектот се темели на неговите пошироки социо-економски придобивки, кои ''Ernst & Young'' ги процениле на околу 16,22 милијарди евра.<ref>{{cite web|url=https://news.err.ee/591968/analysis-rail-baltic-project-to-have-3-96-billion-gap|title=Analysis: Rail Baltic project to have €3.96 billion gap|last=ERR|date=25 April 2017|website=ERR}}</ref> Покрај тоа, ќе се создадат и повеќе немерливи (главно катализаторски) придобивки преку регионална интеграција, како развој на туризмот, создавање нови бизниси, зголемена привлечност за странски директни инвестиции, пристап до нови извозни пазари, трансфер на технологии и иновации. Проектот се финансира од земјите членки, [[Европска Унија|ЕУ]] преку буџетот на [[Трансевропски сообраќајни мрежи]] (TEN-T) и преку Структурните и Кохезионите фондови за новите земји членки на ЕУ.<ref>{{cite press release |title=Trans-European Transport Network (TEN-T): selection of projects for the TEN-T multi-annual programme 2007–2013 and the annual TEN-T programme 2007 |publisher=European Union |url= http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=MEMO/07/491&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en |date=21 November 2007}}</ref> До почетокот на 2018 година, трите балтички држави и RB Rail AS добиле два гранта во вкупен износ од 765 милиони евра преку [[Connecting Europe Facility|CEF]] за изградба на железницата Rail Baltica. На 13 јули 2018 година бил потпишан трет договор за грант во износ од дополнителни 130 милиони евра, од кои 110 милиони биле од CEF.<ref>{{cite web |title=Third CEF Grant Agreement for Rail Baltica Global project signed |url=http://www.railbaltica.org/third-cef-grant-agreement-for-rail-baltica-global-project-signed/ |website=Rail Baltica |access-date=23 July 2018}}</ref> Во јули 2020 година биле доделени уште 216 милиони евра од CEF за градежни работи, технички дизајн и планирање.<ref>{{Cite web|title=Rail Baltica receives next round of funding {{!}} Rail Baltica|url=https://www.railbaltica.org/rail-baltica-receives-next-round-of-funding/|access-date=2020-09-21|website=www.railbaltica.org|language=en-US}}</ref> Вкупно, проектот има добиено околу 1,2 милијарди евра од ЕУ и национални фондови. Во октомври 2023 година, заедничкото претпријатие RB Rail AS објавило потпишување на дополнителен прекуграничен договор за финансирање преку CEF во износ од 928 милиони евра. Ова значително финансирање, заедно со националното кофинансирање, надминува 1,1 милијарда евра и овозможува активности за понатамошен развој на брзата железничка инфраструктура.<ref>{{cite web |url=https://eng.lsm.lv/article/economy/transport/18.10.2023-rail-baltica-cleared-to-receive-another-billion-euros.a528342/|title=Rail Baltica cleared to receive another billion euros|website=Public broadcasting of Latvia|date=18 October 2023}}</ref> Од 2024 година, проценетата цена на проектот се зголемила на 23,8 милијарди евра, при што првата фаза (едноколосечна железница) се проценува на 15,3 милијарди евра. Заедничка ревизија од 2024 година од институциите за ревизија на балтичките држави утврдила дека проектот се соочува со недостиг на средства од 10,1 милијарди евра за првата фаза и 18,9 милијарди евра вкупно, со предупредување за можен финансиски јаз во периодот 2027–2028, при што не се вклучени трошоците за возниот парк и оперативните трошоци.<ref>{{Cite web |date=11 June 2024 |title=Review of the Rail Baltica Project |url=https://www.valstybeskontrole.lt/EN/Product/Download/4673 |access-date=19 March 2026 |website=National Audit Office of Lithuania |format=PDF}}</ref> Извештај од [[Европски ревизиски суд|Европскиот ревизиски суд]] во 2026 година укажал дека оваа проценка можеби не е точна, бидејќи зрели проектни студии постојат само за околу една третина од трасата и целиот проект повеќе нема јасна временска рамка за реализација по првата фаза.<ref>{{Cite web |year=2026 |title=EU transport infrastructure –Further delays and some cost increases, but a reinforced governance framework is in place for the future (an update of ECA special report 10/2020) |url=https://www.eca.europa.eu/ECAPublications/SR-2026-02/SR-2026-02_EN.pdf |website=European Court of Auditors |publisher=Publications Office of the European Union}}</ref> == Напредок на проектот == [[File:Baltijas transporta ministri paraksta deklaraciju par Rail Baltica (09.12.2011.) (6800155681).jpg|thumb|Во декември 2011 година, министрите за транспорт од Балтикот потпишале декларација за Rail Baltica]] Во 2017 година, сите три балтички парламенти го ратификувале Меѓувладиниот договор за проектот Rail Baltica, со што ја потврдиле својата долгорочна посветеност на проектот.<ref name=":1">{{Cite web |url=http://www.railbaltica.org/wp-content/uploads/2017/05/Intergovernmental_Agreement_2017.pdf|title=AGREEMENT OF THE DEVELOPMENT OF THE RAIL BALTIC/RAIL BALTICA RAILWAY CONNECTION}}</ref> Во август 2016 година, просторното планирање за целата железничка линија Rail Baltica било одобрено во Латвија со одлука на латвиската влада. Потоа следело одобрување од владата на Литванија во јануари 2017 година за нивниот дел од Каунас до границата со Латвија. Трасата за делот од Каунас до границата со Полска, познат како Rail Baltica I, зависи од резултатите од студијата за изводливост за надградба. На 14 февруари 2018 година, Министерството за јавна администрација на Република Естонија го одобрила просторниот план за линијата во Естонија, што довело до утврдување на конечната траса и прелиминарниот дизајн на железницата во земјата. Со одлуката на Естонија, просторното планирање и прелиминарниот технички дизајн на железницата Rail Baltica во балтичките држави бил финализиран.<ref>{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/route-setting-and-spatial-territorial-planning-for-rail-baltica-railway-finalised-in-all-three-baltic-states/|title=Route setting and spatial territorial planning for Rail Baltica railway finalised in all three Baltic states {{!}} Rail Baltica|website=www.railbaltica.org|language=en-US|access-date=2018-05-24}}</ref> Проектот Rail Baltica влезе во фазата на проектирање во сите три балтички држави со одобрување на детални насоки за дизајн. Одредени делници го завршиле консолидирањето на прелиминарниот технички дизајн, распишувањето тендери за детални технички услуги и подготовката на стратегија за моделирање. На 20 март 2018 година, првиот договор за проектирање и надзор на изградбата за железничката станица на [[Меѓународен аеродром Рига|Меѓународниот аеродром Рига]], поврзаната инфраструктура и виадуктот — бил потпишан од Eiropas Dzelzceļa līnijas SIA и PROSIV, победникот на отворениот меѓународен тендер и партнерство на добавувачи од три земји: Prodex (Словачка), Sintagma (Италија) и Vektors T (Латвија).<ref>{{Cite web|url=http://edzl.lv/en/news/the-first-rail-baltica-construction-design-and-supervision-contract-signed-in-the-baltics.html|title=The first Rail Baltica construction design and supervision contract signed in the Baltics - Edzl|website=edzl.lv|language=lv|access-date=2018-05-24|archive-date=2018-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806145647/http://edzl.lv/en/news/the-first-rail-baltica-construction-design-and-supervision-contract-signed-in-the-baltics.html|url-status=dead}}</ref> Во 2018 година, биле финализирани студиите поврзани со комерцијализација и снабдување со материјали, вклучувајќи долгорочен бизнис план, оперативен план, студија за управување со инфраструктура и ажурирана студија за изводливост на железничката линија со европски колосек од Каунас до литванско-полската граница.<ref>{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/annual-press-conference-of-the-rail-baltica-implementers-2/|title=Annual Press Conference of the Rail Baltica implementers {{!}} Rail Baltica|website=www.railbaltica.org|language=en-US|access-date=2018-05-24}}</ref> Во 2019 година, бил поставен првиот камен-темелник на Rail Baltica во Естонија за да се означи почетокот на изградбата на вијадуктот [[Саустиниме]]. Исто така, биле потпишани договори за детален технички дизајн за следните делници: Талин–Рапла и Перну–Рапла во Естонија, Каунас–Рамигала и Рамигала–латвиско/литванска граница во Литванија, како и Вангажи–Саласпилс–Миса и главната линија низ Рига во Латвија.<ref name="Interactive map">{{Cite web|title=Interactive map|url=https://www.railbaltica.org/info/en/interactive-map|access-date=2020-09-21|website=www.railbaltica.org}}</ref> Со потпишувањето на договорите, започнаа геотехнички истражувања на различни делови од железницата со цел да се соберат информации за почвата. На почетокот на изградбата во 2019 година, се очекувало Rail Baltica да започне со работа на некои делници до 2028 година, додека целиот коридор бил планиран да биде завршен до 2030 година.<ref name="about-rail-baltica" /><ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/video/rail-baltica-is-your-future/|title=Rail Baltica is your future {{!}} Rail Baltica |website=www.railbaltica.org |language=en-US|access-date=2018-05-24}}</ref><ref name=":1" /> Вкупната должина на железницата меѓу Талин и Варшава ќе биде најмалку950 километри, додека должината во рамките на балтичките држави ќе изнесува 870 километри.<ref name="alternative 6A approved" /> Во 2020 година, развојот на деталниот технички дизајн напредувл и опфатил 643 км од главната траса, што ги вклучувало сите железнички делници во Естонија и Латвија, како и делници од Каунас до латвиско-литванската граница во Литванија.<ref name="Interactive map"/> Во Естонија започнале расправи за процена на влијанието врз животната средина, а средби биле планирани до крајот на 2020 година. За време на дискусиите, граѓаните биле поканети да поставуваат прашања за влијанието на проектот врз животната средина, додека биле претставени различни технички решенија.<ref>{{Cite web|title=Kõrvek: Conducting Rail Baltica's environmental impact assessment discussions electronically has proven itself useful {{!}} Rail Baltica|url=https://www.railbaltica.org/korvek-conducting-rail-balticas-environmental-impact-assessment-discussions-electronically-has-proven-itself-useful/|access-date=2020-09-21|website=www.railbaltica.org|language=en-US}}</ref> Во Латвија, изградбата на Централната железничка станица во Рига официјално започнала со церемонии на 23 ноември 2020 година.<ref>{{Cite web|title=The Start of Construction of Rail Baltica Central Hub in Riga {{!}} Rail Baltica|url=https://www.railbaltica.org/the-start-of-construction-of-rail-baltica-central-hub-in-riga/|access-date=2020-12-01|website=www.railbaltica.org|language=en}}</ref> На 3 февруари 2021 година бил избран и изведувачот за станицата на аеродромот Рига; изградбата започнала во мај 2021 година и сè уште трае (според податоци од 2023 година).<ref>{{Cite web |date=2023-07-05 |title=At Riga International Airport, the construction of the Rail Baltica passenger terminal's reinforced concrete structures and railway platforms is underway {{!}} Rail Baltica |url=https://www.railbaltica.org/at-riga-international-airport-the-construction-of-the-rail-baltica-passenger-terminals-reinforced-concrete-structures-and-railway-platforms-is-underway/ |access-date=2023-12-06 |website=www.railbaltica.org |language=en-US}}</ref> Започнале разговори со [[Невладина организација|невладини организации]] во Рига за да се дискутираат технички решенија во рамките на градот, особено за инфраструктурни елементи како премини и надвозници.<ref>{{Cite web|title=Publiskā diskusija "Rail Baltica kā projekts Rīgas attīstībai" {{!}} Rail Baltica|url=https://www.railbaltica.org/lv/publiskaja-diskusija-rail-baltica-ka-projekts-rigas-attistibai/|access-date=2020-09-21|website=www.railbaltica.org|language=lv-LV}}</ref> [[Руска инвазија на Украина (2022)|Руската инвазија на Украина]] ја зголемило важноста на овој европски проект, поради поврзаноста низ Европа што ќе ја овозможи, како за цивилни така и за воени патувања. Литванија формирала нова комисија за забрзување на изградбата во градовите (товарни терминали и патнички депоа). Естонија се соочува со зголемување на трошоците и доцнења во изградбата.<ref>{{cite news |url=https://www.railway-technology.com/features/how-rail-baltica-is-making-progress/#catfish |title=How Rail Baltica is making progress |work=Railway Technology |first=Andrew |last=Tunnicliffe |date=March 7, 2023 |quote=In addition, projected costs for the multi-billion-Euro project continue to rise above initial estimates. At the end of 2022, it was reported costs for the Estonia section alone were expected to be €1.8bn, almost double what had originally been projected. Speaking to Estonia’s daily newspaper, Postimees, Anvar Salomets, Chair of the board at RB Eesti, acknowledged the difficulties this section had faced, saying: “It is indeed the case that the design of the main route of the railway has proved difficult.” |access-date=June 30, 2023 }}</ref> На 9 јули 2025 година, [[Европска комисија|Европската комисија]] ја усвоила Извршната одлука (ЕУ) 2025/1332, со која се укинува претходната одлука од 2018 година, откако временската рамка на проектот била нарушена поради пандемијата на [[КОВИД-19]], руската инвазија во Украина и техничките и финансиските предизвици на Rail Baltica. Завршувањето на едноколосечната железница од Талин до литванско-полската граница како дел од првата фаза е планирано за 2030 година, додека распоредот за остатокот од мрежата зависи од финансирањето.<ref name=":6" /><ref name=":7" /> Постојат сомнежи за оваа ревидирана временска рамка, при што заменик-министерот за инфраструктура на Полска, Пјотр Малепшак, изјавил дека целта за 2030 година е „невозможна“, предлагајќи 2040 година како пореална.<ref>{{Cite news |last=Minder |first=Raphael |date=2026-03-17 |title=Baltic high-speed rail link delayed as defence takes priority |url=https://www.ft.com/content/0fe9d0fb-23a8-4935-a2e9-2637f444c8ba?syn-25a6b1a6=1 |work=Financial Times}}</ref> === Rail Baltica I (завршен во 2015 година) === Името „Rail Baltica“ понекогаш се користи и за да се означи првата фаза на изградба на железница со европски колосек од полско-литванската граница до Каунас во Литванија. Таа била пуштена во употреба на 16 октомври 2015 година. Проектот, кој изградил една пруга со европски стандарден колосек покрај постојните пруги со руски колосек, чинел 380 милиони евра. Линијата долга 119 км овозможува сообраќај на дизел возови, при што патничките возови достигнуваат брзина до 120 км/ч, а товарните до 80 км/ч. Поголеми брзини ќе зависат од идната електрификација, нов сигнален систем и повеќе рамни премини. Во јуни 2016 година, [[Литвански железници]] и [[Polregio]] започнале викенд-патничка железничка линија меѓу Каунас и [[Бјалисток]].<ref>{{cite news|title=Lithuanian, Polish railways to launch Kaunas-Bialystok passenger route in June|publisher=[[The Baltic Course]] |url= http://www.baltic-course.com/eng/good_for_business/?doc=121482 |date=31 May 2016}}</ref> Во Естонија и Латвија, примената на проектот Rail Baltica I вклучувал модернизација на постојните железнички линии во регионот.<ref>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/inea/en/ten-t/ten-t-projects/projects-by-priority-project/priority-project-27|title=Priority Project 27|website=Innovation and Networks Executive Agency - European Commission}}</ref> Железничката линија со руски колосек долга 66 км од Тарту до Валга (на латвиската граница) во Естонија била реновирана помеѓу 2008 и 2010 година. Работите ги извела финската компанија [[VR Group]] со трошок од 40 милиони евра.<ref name="MidTermReview">{{cite web |title=Mid-Term Review |format=PDF, 65 MB |work=Detailed report from 2010 |pages=161–172 (PDF) |url=http://ec.europa.eu/transport/wcm/infrastructure/ten-t_map_project_portfolio.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103110640/http://ec.europa.eu/transport/wcm/infrastructure/ten-t_map_project_portfolio.pdf |url-status=dead |archive-date=2012-11-03 |year=2010 }}</ref><ref>{{cite press release |title=VR-Track wins superstructure renovation contract for Tartu-Valga track |author=VR Group |location=Finland |url=http://www.vrgroup.fi/vakiolinkit/VRinforms/news_119.html |date=28 April 2008 }}{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Фаза на планирање: траса и стандард === [[File:Rail Baltica.svg|thumb|upright=1.2|Rail Baltica во Полска]] Фазата на планирање се одвивала од 2010 до 2017 година. Во 2011 година, трите балтички држави се договориле за траса што ги поврзува Талин, [[Перну]], Рига, [[Паневежис]], и Каунас.<ref name="Press report on route in Lithuania">{{cite web |url=http://www.baltic-course.com/eng/transport/?doc=38760 |title=Rail Baltica's fate to become clearer by the end of May |date=March 2011 |format=PDF}}</ref> Студија за изводливост за оваа опција проценила дека линијата би чинела околу 3,68 милијарди евра вкупно.<ref name="Project Rail Baltica would cost EUR 3.68 bln">{{cite web |url=http://www.baltic-course.com/eng/transport/?doc=42701 |title=Project Rail Baltica would cost EUR 3.68 bln |date=June 2011}}</ref> За време на планирањето на трасата на проектот во балтичките држави, бил постигнат концептуален договор меѓу трите земји дека железницата треба да биде што е можно поправа, бидејќи тоа обезбедува најголеми придобивки со најниски трошоци. Колку е пократка и подиректна трасата, толку побрз сообраќај може да обезбеди, што економски има најголема предност во споредба со алтернативите. Ова било потврдено со студија на AECOM во 2013 година. Првично, биле разгледувани две опции. Двете опции вклучувале надградба на постојната железница со [[стандарден колосек]] за да се овозможи брзина до 160 км на делницата во Полска од Варшава преку [[Бјалисток]] и [[Елк]] до [[Тракишки]],<ref name="feasibility EU"/> по што следи нова железница со стандарден колосек од Тракишки до Каунас. За остатокот од трасата до Талин биле разгледани две различни опции: * Првата опција била да се надгради постојната државна железница Талин–[[Тарту]]–Рига–[[Јонишкис]] на 160 км/ч (задржувајќи го [[руски колосек|рускиот колосек]]) и да се изгради нова државна железница од Јонишкис–Каунас со 160 км/ч, исто така со руски колосек. Сепак, поради прекин на колосекот во Каунас, патниците би морале да менуваат воз таму. За товарен сообраќај, би се поставил објект за претовар. Оваа опција веќе била реализирана како Rail Baltica I. * Втората опција била нова железница со стандарден колосек со брзина од 200 км/ч и напон од 3 kV DC (ист напон како во Полска) од Каунас преку Јонишкис до Рига, а потоа продолжување по пократка и поправа линија преку [[Перну]] до Талин.<ref name="feasibility EU">{{cite web |url= http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/evaluation/railbaltica/concl_en.PDF |title=Feasibility study on Rail Baltica railways |date=January 2007 |work=European Commission, Directorate-General for Regional Policy}}</ref> Оваа опција била избрана како претпочитана траса. Постојната линија Леле–Перну во Естонија била трајно затворена за патнички сообраќај на 9 декември 2018 година,<ref>{{cite web |url=https://bnn-news.com/estonia-to-close-railway-line-and-wait-for-rail-baltica-193449 |title=Estonia to close railway line and wait for Rail Baltica|website=Baltic News Network|date=6 November 2018}}</ref> бидејќи барала реконструкција од 17 милиони евра.<ref>[https://news.err.ee/874854/tallinn-parnu-railway-line-to-be-closed-permanently-in-december ERR News. ''Tallinn-Pärnu railway line to be closed permanently in December.''] news.err.ee accessed 7 June 2019</ref> Железничката делница [[Шјаулиј]]–латвиска граница (со широк колосек) била новоизградена и требало да биде завршена во 2015 година со проценета цена од 270 милиони евра. Во Латвија, надградбата на постојната железница меѓу Рига и Валка била завршена во 2016 година со цена од 97 милиони евра. ЕУ финансирала околу 25% од трошоците за трите делници. === Изградба (2017–денес) === [[File:Rail Baltica future tracks at Ülemiste.jpg|thumb|Изградба на пругите на Rail Baltica кај станицата Улемиште во [[Талин]]]] [[File:Construction of Ülemiste station, Rail Baltica.jpg|thumb|Изградба на железничкиот терминал Улемиште на Rail Baltica во Талин; денешната железничка станица може да се види десно]] ==== Балтички држави (нова линија) ==== Во 2017 година, парламентите на трите балтички држави го ратификувале меѓувладиниот договор за Rail Baltica, наведувајќи дека „''трасата треба да биде од Талин преку Перну–Рига–Паневежис–Каунас до литванско-полската државна граница со поврзување на Вилнус–Каунас како дел од железницата''“<ref name=":1" /> и дефинирајќи проектна брзина од 240 км/ч за патнички сообраќај. Така, трасата на глобалниот проект била усогласена од Талин до Каунас, додека постојната железничка линија со европски колосек од Каунас до литванско-полската граница останува предмет на резултатите од испитувањето за изводливост за надградба.<ref>{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/rail-baltica-route-setting-in-the-baltics/|title=Rail Baltica Route Setting in the Baltics {{!}} Rail Baltica|website=www.railbaltica.org|language=en-US|access-date=2018-05-24}}</ref> Сепак, во април 2018 година, министерствата на трите балтички држави ги одобриле насоките за дизајн, според кои максималната проектна брзина ќе биде 249 км/ч, а максималната оперативна брзина треба да биде 234 км/ч.<ref>{{Cite web|url=http://www.railbaltica.org/rail-baltica-design-guidelines-approved/|title=Rail Baltica Design Guidelines Approved {{!}} Rail Baltica|website=www.railbaltica.org|language=en-US|access-date=2018-05-24}}</ref> За делницата Каунас (Јесија)–литванско-полска граница, рута долга 78,1 км наречена „алтернатива 6A“ била одобрена во мај 2022 година од литванското Министерство за транспорт и комуникации, земајќи го предвид мислењето на мнозинството локални жители.<ref name="alternative 6A approved"/><ref>{{Cite web | url=https://sumin.lrv.lt/uploads/sumin/documents/files/02_SPAV%20ataskaita_%20Tekstiniai%20priedai.pdf | title=Tekstiniai Priedai (Text Attachments) (planning document comparing several alternative routes for the Kaunas (Jiesia) - Lithuanian-Polish border section) | via=[[Влада на Литванија]] | date=February 2022 | access-date=2022-05-18 | archive-date=2022-03-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220331120311/https://sumin.lrv.lt/uploads/sumin/documents/files/02_SPAV%20ataskaita_%20Tekstiniai%20priedai.pdf | url-status=dead }}</ref> Оваа оптимална траса е најкратка меѓу предложените алтернативи и најоддалечена од урбаните подрачја. На 29 февруари 2024 година, изградбата на Централната железничка станица во Рига достигнала до покривот, што било одбележано со церемонија според латвиската традиција. Се очекува оваа станица да стане најпрометна во Балтикот кога Rail Baltica ќе биде целосно оперативна.<ref>{{Cite web |title=The rooftop ceremony of Rail Baltica at Riga Central Station was celebrated |author= |work=baltictimes.com |date=1 March 2024 |access-date=19 April 2024 |url= https://www.baltictimes.com/the_rooftop_ceremony_of_rail_baltica_at_riga_central_station_was_celebrated/}}</ref> ==== Полска (надградба на линија + нова делница) ==== [[File:Linia Kolejowa E75 (RailBaltica).svg|thumb|360x360px|Максимална брзина во Полска на коридорот Rail Baltica (2022/2023)]] Линијата од Варшава до литванската граница, долга речиси 400 км, моментално се модернизира, што ќе ја зголеми максималната брзина на 200 км/ч, а на некои делници и до 250 км/ч, во споредба со претходните оперативни брзини од околу 120 км/ч.<ref>{{cite news |first=Jakub |last=Madrjas |title=Zmieniona koncepcja Rail Baltiki w Polsce. Nowy przebieg i obwodnica Białegostoku |trans-title=Amended concept of Rail Baltica in Poland. New route and Białystok bypass |url=https://www.rynek-kolejowy.pl/wiadomosci/zmieniona-koncepcja-rail-baltica-w-polsce-nowy-przebieg-i-obwodnica-bialegostoku-95187.html |website=Rynek Kolejowy |date=24 January 2020 |language=pl }}</ref><ref name="from-tallinn-to-warsaw2025">[https://www.railbaltica.org/from-tallinn-to-warsaw-rail-balticas-progress-in-poland-strengthens-high-speed-connectivity-across-europe/ From Tallinn to Warsaw: Rail Baltica’s progress in Poland strengthens high-speed connectivity across Europe] on the railbaltica.org website, 24 Feb. 2025.</ref> Ова ќе го намали времето на патување од повеќе од 5 часа на околу 3 часа.<ref name="from-tallinn-to-warsaw2025"/> Проектот е поделен на 5 делници: Варшава–Садовне, Садовне–Чижев, Чижев–Бјалисток, Бјалисток–Елк и Елк–литванска граница, при што последната делница вклучува изградба на нова линија и нова електрификација со систем од 25 kV AC.<ref>{{cite news |first=Jakub |last=Madrjas |title=Adamczyk: Zmieniamy projekt Rail Baltica na prośbę Komisji Europejskiej. Będzie 250 km/h? |trans-title=Adamczyk: following European Commission request, we amend Rail Baltica project. Will there be 250 km/h? |url=https://www.rynek-kolejowy.pl/wiadomosci/adamczyk-zmieniamy-projekt-rail-baltica-na-prosbe-komisji-europejskiej-bedzie-250-kmh-92903.html |website=Rynek Kolejowy |date=25 July 2019 |language=pl }}</ref><ref name="from-tallinn-to-warsaw2025"/> Од 2025 година, последниот од овие под-проекти се очекува да биде завршен кратко по 2030 година.<ref name="from-tallinn-to-warsaw2025"/> == Возен парк == Во март 2026 година, националните железнички оператори на Естонија, Латвија и Литванија започнале заедничка набавка за до 20, 106-метарски електрични повеќеделни возови со стандарден колосек ([[Електричен повеќеделен воз|ЕМУ]]) способни за 200 км/ч за регионалните услуги на Rail Baltica, со нарачки предводени од Elron (5, со опција за уште 2), Vivi (до 5) и LTG Link (до 8), со цел воведување во патнички сообраќај до 2030 година.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2026-03-19 |title=Baltic passenger operators launch joint procurement of Rail Baltica regional trains |url=https://www.railwaygazette.com/traction-and-rolling-stock/baltic-passenger-operators-launch-joint-procurement-of-rail-baltica-regional-trains/70618.article |access-date=2026-03-19 |website=Railway Gazette International |language=en}}</ref> == Придобивки == Балтичката железничка инфраструктура ќе биде поврзана со европскиот железнички коридор, обезбедувајќи брз патнички превоз и превоз на товар. Rail Baltica создава можност главниот товарен сообраќај во регионите да се пренасочи од патен кон железнички сообраќај, кој во моментов се пренесува кон Русија, а потоа на север со тешки камиони. Во случајот на Полска, камионите ги следат локалните патишта и директно поминуваат низ селата на [[Подласко Војводство|Подлаското Војводство]]. Според студијата за трошоци и придобивки од 2017 година изработена од [[Ernst & Young]], придобивките од Rail Baltica се пресметани на следниов начин: * 7,1 милијарди евра заштеда во однос на климатските промени и намалување на бучавата * 30–40% од релевантниот проток на камионски сообраќај пренасочен кон железницата * 13.000 работни места создадени во фазата на изградба * 5,3 милијарди евра заштеда за патнички и товарен транспорт * 5,3 милиони заштедени часови за патници * 400 спасени човечки животи во период од 29 години Според студија изработена од [[Ernst & Young]], мерливите социо-економски придобивки се проценуваат на 16,2 милијарди евра.<ref name=":2" />{{Rp|page=186}} Проценетиот фискален намултипликатор на БДП што би го создал глобалниот проект изнесува дополнителни 2 милијарди евра.<ref name=":2" />{{Rp|page=203}} Кон крајот на април 2022 година, имплементаторите на проектот го презентирале напредокот во [[Европски парламент|Европскиот парламент]], каде што стратешката и геополитичката безбедносна важност на проектот била повеќепати нагласена во врска со руската инвазија на Украина во 2022 година.<ref>[https://www.railbaltica.org/rail-baltica-global-project-progress-presented-at-the-european-parliament-necessity-of-swift-implementation-of-rail-baltica-and-eu-added-value-clearer-than-ever/ ''Rail Baltica global project progress presented at the European Parliament: necessity of swift implementation of Rail Baltica and EU added value clearer than ever''] (26 April 2022)</ref> ==Критики== Критиките започнале по студијата за изводливост објавена од [[AECOM]] во 2011 година, при што владата на Литванија била заинтересирана да вклучи врска со Вилнус.<ref>{{cite news|last1=Barrow|first1=Keith|title=Governments edge towards consensus on Rail Baltica|url=http://www.railjournal.com/index.php/main-line/governments-edge-towards-consensus-on-rail-baltica.html|work=International Rail Journal|date=11 March 2014|language=en-gb|archive-date=8 December 2017|access-date=29 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208122535/http://www.railjournal.com/index.php/main-line/governments-edge-towards-consensus-on-rail-baltica.html|url-status=dead}}</ref> Градоначалникот на [[Тарту]], вториот по големина град во Естонија, повикал градот да биде вклучен во трасата.<ref>{{cite news|title=Current Rail Baltic route through Latvia publicly approved|url=https://news.err.ee/119874/current-rail-baltic-route-through-latvia-publicly-approved|work=ERR|date=30 November 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Tartu-Valga Rail Baltic Route Should Be Considered, Says Tartu Mayor|url=http://news.err.ee/111389/tartu-valga-rail-baltic-route-should-be-considered-says-tartu-mayor|work=ERR|date=17 January 2014|language=en}}</ref> Во 2013 година, Естонскиот сојуз на [[Club of Rome]] ја советувал владата да се откаже од трасата.<ref>{{cite news|title=Eesti Rooma Klubi soovitab Rail Balticust loobuda|url=https://www.err.ee/322052/eesti-rooma-klubi-soovitab-rail-balticust-loobuda|work=ERR|date=15 November 2013|language=et}}</ref> Исто така биле изнесени тврдења за проблеми во програмата за проценка на влијанието врз животната средина.<ref>{{cite news|last1=Arumäe|first1=Liisu|title=Expert says Rail Baltica endangers Tallinn drinking water|url=https://news.postimees.ee/2589316/expert-says-rail-baltica-endangers-tallinn-drinking-water|work=Postimees|date=7 November 2013|language=en}}</ref> Во 2017 година, две естонски еколошки групи тврделе дека недостатокот на јавна вклученост во одлуките донесени од балтичките влади и изградбата на нова линија, наместо надградба на постојната мрежа, е во спротивност со [[Орхуска конвенција|Орхуската конвенција]].<ref>{{cite news|title=Estonian ex-PM: Ratification of Rail Baltic accord will result in litigation|url=https://www.baltictimes.com/estonian_ex-pm__ratification_of_rail_baltic_accord_will_result_in_litigation|work=Baltic Times|date=15 June 2017|language=en}}</ref> Во 2016, 2017, 2018 и 2020 година биле составени пет отворени писма во Естонија со кои се повикувала естонската влада и парламент да го запрат проектот во неговата планирана форма.<ref>[[:et:101 kiri|Open letter of 101 public people requesting the Estonian government stop Rail Baltic]] via et.wikipedia.org</ref><ref>[[:et:152 kiri|Open letter of 152 public people requesting the Estonian government stop Rail Baltic]] via et.wikipedia.org</ref><ref>[[:et:222 kiri|Open letter of 222 public people requesting the Estonian government stop Rail Baltic]] via et.wikipedia.org</ref> Главните аргументи во овие писма биле дека новата траса како зелено поле, ќе предизвика премногу штета на природата и суштински нема да ги подобри можностите за патување. На 8 јуни 2017 година, Прит Хумал, Карли Ламбот, Илимар Паул и Раул Вибо, експерти за логистика и инженерство, објавиле критичка анализа на студијата за трошоци и придобивки изработена од [[Ernst & Young]], тврдејќи дека 4,1 милијарди евра од наведените социо-економски придобивки се погрешни и дека затоа проектот не е ниту изводлив ниту подобен за финансирање од ЕУ.<ref>{{cite web |url=http://avalikultrailbalticust.ee/PDF/RB%20EY%20errors.pdf |title=Humal, Lambot, Paul, Vibo. Major mistakes in Rail Baltic CBA made by EY |website=avalikultrailbalticust.ee}}</ref> Тие побарале коментари од RB Rail AS, координаторот на Rail Baltica, кој дал одговори четири месеци подоцна.<ref>{{cite web |url=http://www.railbaltica.org/wp-content/uploads/2017/04/ResponsetoARB_102017.pdf|title=RB Rail AS Comments on MTÜ ARB's questions |website=www.railbaltica.org}}</ref> Авторите на првата студија тврделе дека прашањата покренати во нивната претходна анализа не биле соодветно разгледани во официјалните одговори и дека затоа Rail Baltica ќе има штетно влијание врз општеството.<ref>[http://avalikultrailbalticust.ee/PDF/ARB_MMistakesRB_CBA_by_EY.pdf Humal, Lambot, Paul, Vibo. Major mistakes in Rail Baltica Cost-Benefit Analysis made by Ernst & Young Baltic] avalikultrailbalticust.ee</ref><ref>{{citation |url=http://www.railbaltica.org/wp-content/uploads/2017/04/5609474-HR-to-Mr-Humal.pdf |publisher=European Commission Directorate-General for Mobility and Transport, Directorate B - Investment, Innovate & Sustainable Transport - The DIRECTOR |title=Re: Rail Baltica Project - Mr Humal Letter of 19 September 2017 |website=www.railbaltica.org |date=October 17, 2017 }}</ref> Авторите на критичката анализа биле обвинети за судир на интереси, бидејќи еден од авторите поседува логистичка компанија. Било тврдено дека Rail Baltica ќе го намали обемот на работа за бизнисите за патен сообраќај. Авторот ги негирал овие тврдења.<ref>{{Cite web |url=https://www.delfi.ee/news/paevauudised/eesti/tiibmanoover-valitsusparteid-kulutasid-katuseraha-rail-balticu-kohtus-takistamiseks?id=88866829 |title =Tiibmanööver: Valitsusparteid kulutasid katuseraha Rail Balticu kohtus takistamiseks |website=www.delfi.ee}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{YouTube|3yBM_mgDkzs|Zoom in on Rail Baltica}} * {{YouTube|l2B85SQc0j0|The EU’s €5.8BN Railway to Secure Europe}} * {{YouTube|FgX1Ml2K3yc|Rail Baltica Riga/ Construction of the Central Station Riga/ Latvia/ European Mega Project Update}} * {{YouTube|UIltcI7cfZ0|Rail Baltica Ülemiste ühisterminal}} * {{YouTube|GzXaFj5EOq8|Rail Baltica Central Station Project in Riga}} * {{YouTube|xmJfOWFHyMU|Rail Baltica station at the Riga International Airport}} * [http://railbaltica.org/ Official website] – Rail Baltica Global Project * [https://www.openstreetmap.org/relation/12646139#map=6/56.165/24.644 ''Planned route of Rail Baltica on Open Street Map''] * European Commission: [http://ec.europa.eu/ten/transport/coordinators/index_en.htm Progress report on Rail Baltica compiled by the European coordinator of the project] Pavel Telička, July 2007 – July 2008 * [http://www.green-ten-t.eu/core-networks/corridor-1/ Information about Rail Baltica on the TEN-T website of Greens/EFA in the European Parliament] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602141406/http://www.green-ten-t.eu/core-networks/corridor-1/ |date=2019-06-02 }} * European Commission: [http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/evaluation/railbaltica/concl_en.PDF Feasibility study on Rail Baltica railways – Main conclusions and recommendations] January 2007 * European Commission: [http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/evaluation/railbaltica/annex.PDF Feasibility study on Rail Baltica railways – Annexes] January 2007 * [https://web.archive.org/web/20130211090319/http://tentea.ec.europa.eu/en/ten-t_projects/30_priority_projects/priority_project_27/priority_project_27.htm Priority Project 27] * [http://www.baltic-course.com/eng/transport/?doc=117782 Baltic countries' agreement on Rail Baltica project to be signed at the beginning of summer] [[Category:Сообраќајна политика на Европската Унија]] [[Категорија:Железнички сообраќај во Естонија]] [[Категорија:Железнички сообраќај во Латвија]] [[Категорија:Железнички сообраќај во Литванија]] [[Категорија:Железнички сообраќај во Полска]] [[Категорија:Големобрзинска железница]] tlbitjl3wwd72tp2eo3nggtqmhwmx3v 1 1391065 5536385 2026-04-08T21:04:07Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Инфраструктура|земја=Меѓународна статија}} 5536385 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Инфраструктура|земја=Меѓународна статија}} m12k74ltup2thdilwxccljvj53l5bo6 14 1391066 5536386 2026-04-08T21:04:34Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Статии од СИЕ Пролет 2026 по тема|Инфраструктура]] 5536386 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Статии од СИЕ Пролет 2026 по тема|Инфраструктура]] chuikvs48x1kr59nlrignzhne7jb4ge 14 1391067 5536389 2026-04-08T21:13:36Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Катпов}} [[Категорија:Железнички сообраќај по земја|Полска]] [[Категорија:Железнички сообраќај во Европа|Полска]] [[Категорија:Сообраќајот во Полска]] 5536389 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} [[Категорија:Железнички сообраќај по земја|Полска]] [[Категорија:Железнички сообраќај во Европа|Полска]] [[Категорија:Сообраќајот во Полска]] 1veckqvhdkbu32ubn9u4sxz66kl0ss7 14 1391068 5536390 2026-04-08T21:14:18Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Катпов}} [[Категорија:Железнички сообраќај по земја|Литванија]] [[Категорија:Железнички сообраќај во Европа|Литванија]] [[Категорија:Сообраќајот во Литванија]] 5536390 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} [[Категорија:Железнички сообраќај по земја|Литванија]] [[Категорија:Железнички сообраќај во Европа|Литванија]] [[Категорија:Сообраќајот во Литванија]] 7wloltqyd1bx1d67vswrisl8d4ow8tz 14 1391069 5536391 2026-04-08T21:15:14Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Катпов}} [[Категорија:Сообраќајот по земја|Литванија]] [[Категорија:Сообраќајот во Европа|Литванија]] [[Категорија:Економија на Литванија]] [[Категорија:Литванија]] 5536391 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} [[Категорија:Сообраќајот по земја|Литванија]] [[Категорија:Сообраќајот во Европа|Литванија]] [[Категорија:Економија на Литванија]] [[Категорија:Литванија]] n665f6qhoxshx6fsgzeb968qmmgu4t4 14 1391070 5536392 2026-04-08T21:15:47Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Катпов}} [[Категорија:Железнички сообраќај по земја|Латвија]] [[Категорија:Железнички сообраќај во Европа|Латвија]] [[Категорија:Сообраќајот во Латвија]] 5536392 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} [[Категорија:Железнички сообраќај по земја|Латвија]] [[Категорија:Железнички сообраќај во Европа|Латвија]] [[Категорија:Сообраќајот во Латвија]] s7dlspd3uj9zy6rh1duxm21ikxv1ca9 14 1391071 5536393 2026-04-08T21:16:37Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Катпов}} [[Категорија:Сообраќајот по земја|Латвија]] [[Категорија:Сообраќајот во Европа|Латвија]] [[Категорија:Економија на Латвија]] [[Категорија:Латвија]] 5536393 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} [[Категорија:Сообраќајот по земја|Латвија]] [[Категорија:Сообраќајот во Европа|Латвија]] [[Категорија:Економија на Латвија]] [[Категорија:Латвија]] b1j0yhovl6n5ejpshimid1ywu0zmfug 14 1391072 5536394 2026-04-08T21:17:24Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Катпов}} [[Категорија:Железнички сообраќај по земја|Естонија]] [[Категорија:Железнички сообраќај во Европа|Естонија]] [[Категорија:Сообраќајот во Естонија]] 5536394 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} [[Категорија:Железнички сообраќај по земја|Естонија]] [[Категорија:Железнички сообраќај во Европа|Естонија]] [[Категорија:Сообраќајот во Естонија]] 1l7c0u25e4pha8ka73nd4ln60emzm74 14 1391073 5536396 2026-04-08T21:20:59Z Dandarmkd 31127 Создадена страница со: {{Cat more|Тиват}} [[Категорија:Луѓе по град во Црна Гора|Тиват]] [[Категорија:Тиват]] 5536396 wikitext text/x-wiki {{Cat more|Тиват}} [[Категорија:Луѓе по град во Црна Гора|Тиват]] [[Категорија:Тиват]] 7h7tyl53p9okvfo0gn2byn1t9mpkc8l 14 1391074 5536397 2026-04-08T21:28:35Z Dandarmkd 31127 Создадена страница со: {{Cat more|Тузи}} [[Категорија:Луѓе по град во Црна Гора|Тузи]] [[Категорија:Тузи]] 5536397 wikitext text/x-wiki {{Cat more|Тузи}} [[Категорија:Луѓе по град во Црна Гора|Тузи]] [[Категорија:Тузи]] n8vbkc5pryvwu05qfltqyog6l2kaz6f 14 1391075 5536398 2026-04-08T21:32:50Z Dandarmkd 31127 Создадена страница со: {{Cat more|Улцињ}} [[Категорија:Луѓе по град во Црна Гора|Улцињ]] [[Категорија:Улцињ]] 5536398 wikitext text/x-wiki {{Cat more|Улцињ}} [[Категорија:Луѓе по град во Црна Гора|Улцињ]] [[Категорија:Улцињ]] p9ifkdxf5r3fq6ba0ibvf2uf8ufxoap 14 1391076 5536406 2026-04-08T21:47:21Z Dandarmkd 31127 Создадена страница со: {{Cat more|Жабљак}} [[Категорија:Луѓе по град во Црна Гора|Жабљак]] [[Категорија:Жабљак]] 5536406 wikitext text/x-wiki {{Cat more|Жабљак}} [[Категорија:Луѓе по град во Црна Гора|Жабљак]] [[Категорија:Жабљак]] nhviljuq5iyc11co9o3toowozdsml6x 0 1391077 5536407 2026-04-08T21:48:51Z Buli 2648 Создадена страница со: Стојан Иванов Чомаков (1819–1893) е истакнат бугарски лекар, хирург, јавна личност и политичар од периодот на бугарското национално преродба. Тој е еден од највидните борци за црковна независност на Бугарите во рамките на Османската империја. По ослоб... 5536407 wikitext text/x-wiki Стојан Иванов Чомаков (1819–1893) е истакнат бугарски лекар, хирург, јавна личност и политичар од периодот на бугарското национално преродба. Тој е еден од највидните борци за црковна независност на Бугарите во рамките на Османската империја. По ослободувањето на Бугарија, станал дописен член (1881) и почесен член (1884) на Бугарското книжевно друштво (денес Бугарска академија на науките), министер за народно просветување (1887), народен претставник во неколку собранија и активен учесник во политичкиот живот. Неговата куќа во Пловдив денес е позната како Постојана експозиција на Златју Бојаџиев (дел од Пловдивската градска уметничка галерија). sqp7b3zqkfe2qxb4w40n1s1etxza90j 5536408 5536407 2026-04-08T21:49:23Z Buli 2648 5536408 wikitext text/x-wiki '''Стојан Иванов Чомаков''' (1819–1893) е истакнат бугарски лекар, хирург, јавна личност и политичар од периодот на бугарското национално преродба. Тој е еден од највидните борци за црковна независност на Бугарите во рамките на Османската империја. По ослободувањето на Бугарија, станал дописен член (1881) и почесен член (1884) на Бугарското книжевно друштво (денес Бугарска академија на науките), министер за народно просветување (1887), народен претставник во неколку собранија и активен учесник во политичкиот живот. Неговата куќа во Пловдив денес е позната како Постојана експозиција на Златју Бојаџиев (дел од Пловдивската градска уметничка галерија). by2churgmd1sa7srkko0rs2kruumjm3 5536416 5536408 2026-04-08T21:55:37Z Buli 2648 5536416 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Stoyan Tchomakov 4.jpg|мини|Стојан Чомаков]] '''Стојан Иванов Чомаков''' (1819–1893) е истакнат бугарски лекар, хирург, јавна личност и политичар од периодот на бугарското национално преродба. Тој е еден од највидните борци за црковна независност на Бугарите во рамките на Османската империја. По ослободувањето на Бугарија, станал дописен член (1881) и почесен член (1884) на Бугарското книжевно друштво (денес Бугарска академија на науките), министер за народно просветување (1887), народен претставник во неколку собранија и активен учесник во политичкиот живот. Неговата куќа во Пловдив денес е позната како Постојана експозиција на Златју Бојаџиев (дел од Пловдивската градска уметничка галерија). == Ран живот и образование == Роден е во 1819 година во [[Копривштица]]. По мајчина линија потекнува од влијателниот бегликчиски род Чал'кови, кој имал големо влијание во Пловдив и Османската администрација. Татко му починал рано, па го одгледувал постариот брат Салчо Чомаков и вујковците од родот Чал'кови. Семејството се преселило во Пловдив во 1820-тите години. Образованието го започнал во ќелијното училиште во Копривштица. Во 1831 година се префрлил во грчката прогимназија во Пловдив, а потоа студирал на училиштето на Теофилос Каирис на островот Андрос (1836–1839). Таму бил соученик со идни бугарски дејци како [[Иларион Макариополски]], Иван Добровски и други. Продолжил во Атина, а потоа студирал медицина на Универзитетот во Пиза, дипломирал во Фиренца (Флоренција) и се специјализирал хирургија во Париз (1848). Во Париз се запознал со полската емиграција и либералните идеи. == Професионална кариера и лекарска дејност == Од 1848 до 1860 година бил првиот градски лекар во Пловдив. Станал многу познат како првиот лекар во Османската империја кој извршил операции на перфориран хранопровод. Во 1849 година отворил првата бугарска аптека во Пловдив. Бил училиштен настојател и предавал француски јазик. Неговата куќа во Пловдив (градена 1858–1860) е еден од симболите на бугарското преродбенско градежништво. == Борба за црковна независност == Чомаков бил еден од најактивните борци против елинизацијата. Уште по враќањето од студиите, на испит во грчкото училиште во Пловдив, одржал реч против елинизацијата и повикал Бугарите да учат и да се богослужуваат на бугарски јазик. Учествувал во отстранувањето на антибугарскиот митрополит Хрисант. Во 1860-тите години се вклучил длабоко во црковниот спор. Во 1861 година бил делегат на општобугарскиот собор во Цариград (како претставник на Пловдивската и Софиската епархија). Успеал да ја ослаби унијата со Римокатоличката црква, организирал петиции до османските власти и преговарал за создавање независна бугарска црква. Учествувал во црковно-народниот собор во 1871 година и бил член на Егзархискиот совет (1871–1876). Го поддржувал схизматскиот пат за отцепување од Цариградската патријаршија. == По ослободувањето == По 1878 година живеел во Пловдив (Источна Румелија). Бил активен во политиката: министер за просвета во 1887 година, народен претставник во V и VI обично народно собрание, како и во IV Велико народно собрание. Починал во 1893 година. fqansvlb8d7b2gu5hcwqlhzrrpgey9b 5536418 5536416 2026-04-08T21:55:56Z Buli 2648 5536418 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Stoyan Tchomakov 4.jpg|мини|Стојан Чомаков]] '''Стојан Иванов Чомаков''' (1819–1893) е истакнат бугарски лекар, хирург, јавна личност и политичар од периодот на бугарското национално преродба. Тој е еден од највидните борци за црковна независност на Бугарите во рамките на Османската империја. По ослободувањето на Бугарија, станал дописен член (1881) и почесен член (1884) на Бугарското книжевно друштво (денес Бугарска академија на науките), министер за народно просветување (1887), народен претставник во неколку собранија и активен учесник во политичкиот живот. Неговата куќа во Пловдив денес е позната како Постојана поставка на Златју Бојаџиев (дел од Пловдивската градска уметничка галерија). == Ран живот и образование == Роден е во 1819 година во [[Копривштица]]. По мајчина линија потекнува од влијателниот бегликчиски род Чал'кови, кој имал големо влијание во Пловдив и Османската администрација. Татко му починал рано, па го одгледувал постариот брат Салчо Чомаков и вујковците од родот Чал'кови. Семејството се преселило во Пловдив во 1820-тите години. Образованието го започнал во ќелијното училиште во Копривштица. Во 1831 година се префрлил во грчката прогимназија во Пловдив, а потоа студирал на училиштето на Теофилос Каирис на островот Андрос (1836–1839). Таму бил соученик со идни бугарски дејци како [[Иларион Макариополски]], Иван Добровски и други. Продолжил во Атина, а потоа студирал медицина на Универзитетот во Пиза, дипломирал во Фиренца (Флоренција) и се специјализирал хирургија во Париз (1848). Во Париз се запознал со полската емиграција и либералните идеи. == Професионална кариера и лекарска дејност == Од 1848 до 1860 година бил првиот градски лекар во Пловдив. Станал многу познат како првиот лекар во Османската империја кој извршил операции на перфориран хранопровод. Во 1849 година отворил првата бугарска аптека во Пловдив. Бил училиштен настојател и предавал француски јазик. Неговата куќа во Пловдив (градена 1858–1860) е еден од симболите на бугарското преродбенско градежништво. == Борба за црковна независност == Чомаков бил еден од најактивните борци против елинизацијата. Уште по враќањето од студиите, на испит во грчкото училиште во Пловдив, одржал реч против елинизацијата и повикал Бугарите да учат и да се богослужуваат на бугарски јазик. Учествувал во отстранувањето на антибугарскиот митрополит Хрисант. Во 1860-тите години се вклучил длабоко во црковниот спор. Во 1861 година бил делегат на општобугарскиот собор во Цариград (како претставник на Пловдивската и Софиската епархија). Успеал да ја ослаби унијата со Римокатоличката црква, организирал петиции до османските власти и преговарал за создавање независна бугарска црква. Учествувал во црковно-народниот собор во 1871 година и бил член на Егзархискиот совет (1871–1876). Го поддржувал схизматскиот пат за отцепување од Цариградската патријаршија. == По ослободувањето == По 1878 година живеел во Пловдив (Источна Румелија). Бил активен во политиката: министер за просвета во 1887 година, народен претставник во V и VI обично народно собрание, како и во IV Велико народно собрание. Починал во 1893 година. erhdt1u4gqzboj1ud1w6ef12oihcbwg 5536419 5536418 2026-04-08T21:56:51Z Buli 2648 /* По ослободувањето */ 5536419 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Stoyan Tchomakov 4.jpg|мини|Стојан Чомаков]] '''Стојан Иванов Чомаков''' (1819–1893) е истакнат бугарски лекар, хирург, јавна личност и политичар од периодот на бугарското национално преродба. Тој е еден од највидните борци за црковна независност на Бугарите во рамките на Османската империја. По ослободувањето на Бугарија, станал дописен член (1881) и почесен член (1884) на Бугарското книжевно друштво (денес Бугарска академија на науките), министер за народно просветување (1887), народен претставник во неколку собранија и активен учесник во политичкиот живот. Неговата куќа во Пловдив денес е позната како Постојана поставка на Златју Бојаџиев (дел од Пловдивската градска уметничка галерија). == Ран живот и образование == Роден е во 1819 година во [[Копривштица]]. По мајчина линија потекнува од влијателниот бегликчиски род Чал'кови, кој имал големо влијание во Пловдив и Османската администрација. Татко му починал рано, па го одгледувал постариот брат Салчо Чомаков и вујковците од родот Чал'кови. Семејството се преселило во Пловдив во 1820-тите години. Образованието го започнал во ќелијното училиште во Копривштица. Во 1831 година се префрлил во грчката прогимназија во Пловдив, а потоа студирал на училиштето на Теофилос Каирис на островот Андрос (1836–1839). Таму бил соученик со идни бугарски дејци како [[Иларион Макариополски]], Иван Добровски и други. Продолжил во Атина, а потоа студирал медицина на Универзитетот во Пиза, дипломирал во Фиренца (Флоренција) и се специјализирал хирургија во Париз (1848). Во Париз се запознал со полската емиграција и либералните идеи. == Професионална кариера и лекарска дејност == Од 1848 до 1860 година бил првиот градски лекар во Пловдив. Станал многу познат како првиот лекар во Османската империја кој извршил операции на перфориран хранопровод. Во 1849 година отворил првата бугарска аптека во Пловдив. Бил училиштен настојател и предавал француски јазик. Неговата куќа во Пловдив (градена 1858–1860) е еден од симболите на бугарското преродбенско градежништво. == Борба за црковна независност == Чомаков бил еден од најактивните борци против елинизацијата. Уште по враќањето од студиите, на испит во грчкото училиште во Пловдив, одржал реч против елинизацијата и повикал Бугарите да учат и да се богослужуваат на бугарски јазик. Учествувал во отстранувањето на антибугарскиот митрополит Хрисант. Во 1860-тите години се вклучил длабоко во црковниот спор. Во 1861 година бил делегат на општобугарскиот собор во Цариград (како претставник на Пловдивската и Софиската епархија). Успеал да ја ослаби унијата со Римокатоличката црква, организирал петиции до османските власти и преговарал за создавање независна бугарска црква. Учествувал во црковно-народниот собор во 1871 година и бил член на Егзархискиот совет (1871–1876). Го поддржувал схизматскиот пат за отцепување од Цариградската патријаршија. == По ослободувањето == По 1878 година живеел во Пловдив (Источна Румелија). Бил активен во политиката: министер за просвета во 1887 година, народен претставник во V и VI обично народно собрание, како и во IV Велико народно собрание. Починал во 1893 година. [[Категорија:Бугарски политичари]] bhijxo8dtr2kil8j43k1y3ymlu5rz91 5536421 5536419 2026-04-08T21:58:14Z Buli 2648 5536421 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Stoyan Tchomakov 4.jpg|мини|Стојан Чомаков]] '''Стојан Иванов Чомаков''' (1819–1893) е истакнат бугарски лекар, хирург, јавна личност и политичар од периодот на бугарското национално преродба. Тој е еден од највидните борци за црковна независност на Бугарите во рамките на Османската империја. По ослободувањето на Бугарија, станал дописен член (1881) и почесен член (1884) на Бугарското книжевно друштво (денес [[Бугарска академија на науките]]), министер за народно просветување (1887), народен претставник во неколку собранија и активен учесник во политичкиот живот. Неговата куќа во [[Пловдив]] денес е позната како Постојана поставка на Златју Бојаџиев (дел од Пловдивската градска уметничка галерија). == Ран живот и образование == Роден е во 1819 година во [[Копривштица]]. По мајчина линија потекнува од влијателниот бегликчиски род Чал'кови, кој имал големо влијание во Пловдив и Османската администрација. Татко му починал рано, па го одгледувал постариот брат Салчо Чомаков и вујковците од родот Чал'кови. Семејството се преселило во Пловдив во 1820-тите години. Образованието го започнал во ќелијното училиште во Копривштица. Во 1831 година се префрлил во грчката прогимназија во Пловдив, а потоа студирал на училиштето на Теофилос Каирис на островот Андрос (1836–1839). Таму бил соученик со идни бугарски дејци како [[Иларион Макариополски]], Иван Добровски и други. Продолжил во Атина, а потоа студирал медицина на Универзитетот во Пиза, дипломирал во Фиренца (Флоренција) и се специјализирал хирургија во Париз (1848). Во Париз се запознал со полската емиграција и либералните идеи. == Професионална кариера и лекарска дејност == Од 1848 до 1860 година бил првиот градски лекар во Пловдив. Станал многу познат како првиот лекар во Османската империја кој извршил операции на перфориран хранопровод. Во 1849 година отворил првата бугарска аптека во Пловдив. Бил училиштен настојател и предавал француски јазик. Неговата куќа во Пловдив (градена 1858–1860) е еден од симболите на бугарското преродбенско градежништво. == Борба за црковна независност == Чомаков бил еден од најактивните борци против елинизацијата. Уште по враќањето од студиите, на испит во грчкото училиште во Пловдив, одржал реч против елинизацијата и повикал Бугарите да учат и да се богослужуваат на бугарски јазик. Учествувал во отстранувањето на антибугарскиот митрополит Хрисант. Во 1860-тите години се вклучил длабоко во црковниот спор. Во 1861 година бил делегат на општобугарскиот собор во Цариград (како претставник на Пловдивската и Софиската епархија). Успеал да ја ослаби унијата со Римокатоличката црква, организирал петиции до османските власти и преговарал за создавање независна бугарска црква. Учествувал во црковно-народниот собор во 1871 година и бил член на Егзархискиот совет (1871–1876). Го поддржувал схизматскиот пат за отцепување од Цариградската патријаршија. == По ослободувањето == По 1878 година живеел во Пловдив (Источна Румелија). Бил активен во политиката: министер за просвета во 1887 година, народен претставник во V и VI обично народно собрание, како и во IV Велико народно собрание. Починал во 1893 година. [[Категорија:Бугарски политичари]] rlywlhvjpssh4mqyqqfmze8f1tf039z 0 1391078 5536409 2026-04-08T21:49:38Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Infobox film | name = Домаќинство за почетници | image = Housekeeping for Beginners Final Poster.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Горан Столевски]] | producer = {{Plainlist| * Блерта Башоли * [[Марија Димитрова]] * Беата Жезничек * Клаудија Смиеја * Милан Стојановиќ *... 5536409 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Домаќинство за почетници | image = Housekeeping for Beginners Final Poster.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Горан Столевски]] | producer = {{Plainlist| * Блерта Башоли * [[Марија Димитрова]] * Беата Жезничек * Клаудија Смиеја * Милан Стојановиќ * Аница Тилиќ }} | writer = [[Горан Столевски]] | starring = {{Plainlist| * [[Анамарија Мартинка]] * [[Алина Сербан]] * Самсон Селим * [[Владимир Тинтор]] * Миа Мустафи * Џада Селим }} | music = Ален Синкауз <br> Ненад Синкауз | cinematography = Наум Доксевски | editing = [[Горан Столевски]] | production_companies = {{Plainlist| * List Production * Madants * Kinorama * Sense Productions * Industria Film * [[Film i Väst]] * Common Ground * Causeway Films * [[Tango Entertainment]] }} | distributor = {{Plainlist| * [[Focus Features]] (САД) * Maslow Entertainment (Австралија) * Madants Distribution (Полска) * [[Universal Pictures]] (меѓународно) }} | released = 6 септември 2023 г. (Венеција)<br>5 април 2024 г. (САД)<br>9 мај 2024 г. (Австралија) | runtime = 107 минути | country = {{Plainlist| * {{МКД}} * {{знамеикона|Полска}} [[Полска]] * {{знамеикона|Србија}} [[Србија]] * {{знамеикона|Австралија}} [[Австралија]] * {{знамеикона|Хрватска}} [[Хрватска]] * {{знамеикона|Косово}} [[Косово]] * {{САД}} }} | language = [[македонски јазик|македонски]]<br>[[албански јазик|албански]]<br>[[ромски јазик|ромски]] | budget = | gross = 313.445 долари }} '''Домаќинство за почетници''' — [[Македонија|македонски]] драмски филм од [[2023]] г., напишан, режиран и монтиран од [[Горан Столевски]]. Во главните улоги настапуваат [[Анамарија Мартинка]], [[Алина Сербан]], Самсон Селим, [[Владимир Тинтор]], Миа Мустафи и Џада Селим. Филмот е меѓународно сопроизводство помеѓу [[Македонија]], [[Хрватска]], [[Србија]], [[Косово]], [[Полска]], [[Австралија]] и [[САД]]. Филмот својата премиера ја имал на 6 септември 2023 г. на 80. меѓународен кинофестивал во Венеција, каде ја освоил наградата „Queer Lion“. Бил избран за македонски кандидат за „Оскар“ за најдобар меѓународен долгометражен филм на 96-тото доделување на Оскарите.<ref>{{Cite web |title=Филмот "Домаќинство за почетници" е македонски кандидат за Оскар за долгометражен интернационален филм |url=https://mkd.mk/node/525144 |access-date=13 септември 2023 |website=МКД.мк |language=mk}}</ref> Во САД започнал да се прикажува на 5 април 2024 г., а подоцна и во [[Австралија]] на 9 мај 2024 г. == Содржина == Дина е принудена да ги одгледува двете ќерки на својата партнерка, иако никогаш не тежнеела да биде мајка. Како што се судираат нивните индивидуални волји, се појавува трогателна приказна за борбата на едно необично [[семејство]] да остане заедно. == Улоги == * [[Анамарија Мартинка]] како Дита * [[Алина Сербан]] како Суада * Самсон Селим како Али * [[Владимир Тинтор]] како Тони * Миа Мустафи како Ванеса * Џада Селим како Миа * [[Сара Климоска]] како Елена * Розафа Челај како Флора * Ајше Усеини како Теута == Производство == Во мај 2022 г. било најавено дека [[Горан Столевски]] ќе го режира филмот, а [[Марија Димитрова]] ќе биде продуцентка. Снимањето започнало во јули 2022 г. Во февруари 2023 г. било објавено дека глумицата [[Анамарија Мартинка]] се приклучила на екипата. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|24244436}} [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] [[Категорија:Филмови снимени во Скопје]] [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2023 година]] 499llg5d89ddw3u535an6dkzxapdb9o 5536413 5536409 2026-04-08T21:53:54Z Andrew012p 85224 5536413 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Домаќинство за почетници | image = Домаќинство за почетници.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Горан Столевски]] | producer = {{Plainlist| * Блерта Башоли * [[Марија Димитрова]] * Беата Жезничек * Клаудија Смиеја * Милан Стојановиќ * Аница Тилиќ }} | writer = [[Горан Столевски]] | starring = {{Plainlist| * [[Анамарија Мартинка]] * [[Алина Сербан]] * Самсон Селим * [[Владимир Тинтор]] * Миа Мустафи * Џада Селим }} | music = Ален Синкауз <br> Ненад Синкауз | cinematography = Наум Доксевски | editing = [[Горан Столевски]] | production_companies = {{Plainlist| * List Production * Madants * Kinorama * Sense Productions * Industria Film * [[Film i Väst]] * Common Ground * Causeway Films * [[Tango Entertainment]] }} | distributor = {{Plainlist| * [[Focus Features]] (САД) * Maslow Entertainment (Австралија) * Madants Distribution (Полска) * [[Universal Pictures]] (меѓународно) }} | released = 6 септември 2023 г. (Венеција)<br>5 април 2024 г. (САД)<br>9 мај 2024 г. (Австралија) | runtime = 107 минути | country = {{Plainlist| * {{МКД}} * {{знамеикона|Полска}} [[Полска]] * {{знамеикона|Србија}} [[Србија]] * {{знамеикона|Австралија}} [[Австралија]] * {{знамеикона|Хрватска}} [[Хрватска]] * {{знамеикона|Косово}} [[Косово]] * {{САД}} }} | language = [[македонски јазик|македонски]]<br>[[албански јазик|албански]]<br>[[ромски јазик|ромски]] | budget = | gross = 313.445 долари }} '''Домаќинство за почетници''' — [[Македонија|македонски]] драмски филм од [[2023]] г., напишан, режиран и монтиран од [[Горан Столевски]]. Во главните улоги настапуваат [[Анамарија Мартинка]], [[Алина Сербан]], Самсон Селим, [[Владимир Тинтор]], Миа Мустафи и Џада Селим. Филмот е меѓународно сопроизводство помеѓу [[Македонија]], [[Хрватска]], [[Србија]], [[Косово]], [[Полска]], [[Австралија]] и [[САД]]. Филмот својата премиера ја имал на 6 септември 2023 г. на 80. меѓународен кинофестивал во Венеција, каде ја освоил наградата „Queer Lion“. Бил избран за македонски кандидат за „Оскар“ за најдобар меѓународен долгометражен филм на 96-тото доделување на Оскарите.<ref>{{Cite web |title=Филмот "Домаќинство за почетници" е македонски кандидат за Оскар за долгометражен интернационален филм |url=https://mkd.mk/node/525144 |access-date=13 септември 2023 |website=МКД.мк |language=mk}}</ref> Во САД започнал да се прикажува на 5 април 2024 г., а подоцна и во [[Австралија]] на 9 мај 2024 г. == Содржина == Дина е принудена да ги одгледува двете ќерки на својата партнерка, иако никогаш не тежнеела да биде мајка. Како што се судираат нивните индивидуални волји, се појавува трогателна приказна за борбата на едно необично [[семејство]] да остане заедно. == Улоги == * [[Анамарија Мартинка]] како Дита * [[Алина Сербан]] како Суада * Самсон Селим како Али * [[Владимир Тинтор]] како Тони * Миа Мустафи како Ванеса * Џада Селим како Миа * [[Сара Климоска]] како Елена * Розафа Челај како Флора * Ајше Усеини како Теута == Производство == Во мај 2022 г. било најавено дека [[Горан Столевски]] ќе го режира филмот, а [[Марија Димитрова]] ќе биде продуцентка. Снимањето започнало во јули 2022 г. Во февруари 2023 г. било објавено дека глумицата [[Анамарија Мартинка]] се приклучила на екипата. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|24244436}} [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] [[Категорија:Филмови снимени во Скопје]] [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2023 година]] 3sjf9kgkcf92r796yhalmarlm0id6dl 5536417 5536413 2026-04-08T21:55:55Z Andrew012p 85224 /* Улоги */ 5536417 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Домаќинство за почетници | image = Домаќинство за почетници.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Горан Столевски]] | producer = {{Plainlist| * Блерта Башоли * [[Марија Димитрова]] * Беата Жезничек * Клаудија Смиеја * Милан Стојановиќ * Аница Тилиќ }} | writer = [[Горан Столевски]] | starring = {{Plainlist| * [[Анамарија Мартинка]] * [[Алина Сербан]] * Самсон Селим * [[Владимир Тинтор]] * Миа Мустафи * Џада Селим }} | music = Ален Синкауз <br> Ненад Синкауз | cinematography = Наум Доксевски | editing = [[Горан Столевски]] | production_companies = {{Plainlist| * List Production * Madants * Kinorama * Sense Productions * Industria Film * [[Film i Väst]] * Common Ground * Causeway Films * [[Tango Entertainment]] }} | distributor = {{Plainlist| * [[Focus Features]] (САД) * Maslow Entertainment (Австралија) * Madants Distribution (Полска) * [[Universal Pictures]] (меѓународно) }} | released = 6 септември 2023 г. (Венеција)<br>5 април 2024 г. (САД)<br>9 мај 2024 г. (Австралија) | runtime = 107 минути | country = {{Plainlist| * {{МКД}} * {{знамеикона|Полска}} [[Полска]] * {{знамеикона|Србија}} [[Србија]] * {{знамеикона|Австралија}} [[Австралија]] * {{знамеикона|Хрватска}} [[Хрватска]] * {{знамеикона|Косово}} [[Косово]] * {{САД}} }} | language = [[македонски јазик|македонски]]<br>[[албански јазик|албански]]<br>[[ромски јазик|ромски]] | budget = | gross = 313.445 долари }} {{Закосен наслов}}'''''Домаќинство за почетници''''' — [[Македонија|македонски]] драмски филм од [[2023]] г., напишан, режиран и монтиран од [[Горан Столевски]]. Во главните улоги настапуваат [[Анамарија Мартинка]], [[Алина Сербан]], Самсон Селим, [[Владимир Тинтор]], Миа Мустафи и Џада Селим. Филмот е меѓународно сопроизводство помеѓу [[Македонија]], [[Хрватска]], [[Србија]], [[Косово]], [[Полска]], [[Австралија]] и [[САД]]. Филмот својата премиера ја имал на 6 септември 2023 г. на 80. меѓународен кинофестивал во Венеција, каде ја освоил наградата „Queer Lion“. Бил избран за македонски кандидат за „Оскар“ за најдобар меѓународен долгометражен филм на 96-тото доделување на Оскарите.<ref>{{Cite web |title=Филмот "Домаќинство за почетници" е македонски кандидат за Оскар за долгометражен интернационален филм |url=https://mkd.mk/node/525144 |access-date=13 септември 2023 |website=МКД.мк |language=mk}}</ref> Во САД започнал да се прикажува на 5 април 2024 г., а подоцна и во [[Австралија]] на 9 мај 2024 г. == Содржина == Дина е принудена да ги одгледува двете ќерки на својата партнерка, иако никогаш не тежнеела да биде мајка. Како што се судираат нивните индивидуални волји, се појавува трогателна приказна за борбата на едно необично [[семејство]] да остане заедно. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Анамарија Мартинка]] || Дита |- | [[Алина Сербан]] || Суада |- | Самсон Селим || Али |- | [[Владимир Тинтор]] || Тони |- | Миа Мустафи || Ванеса |- | Џада Селим || Миа |- | [[Сара Климоска]] || Елена |- | Розафа Челај || Флора |- | Ајше Усеини || Теута |} == Производство == Во мај 2022 г. било најавено дека [[Горан Столевски]] ќе го режира филмот, а [[Марија Димитрова]] ќе биде продуцентка. Снимањето започнало во јули 2022 г. Во февруари 2023 г. било објавено дека глумицата [[Анамарија Мартинка]] се приклучила на екипата. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|24244436}} [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] [[Категорија:Филмови снимени во Скопје]] [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2023 година]] 0d9oezegg733mhsd77rpetmgf49qpe4 5536423 5536417 2026-04-08T21:59:24Z Andrew012p 85224 /* Улоги */ 5536423 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Домаќинство за почетници | image = Домаќинство за почетници.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Горан Столевски]] | producer = {{Plainlist| * Блерта Башоли * [[Марија Димитрова]] * Беата Жезничек * Клаудија Смиеја * Милан Стојановиќ * Аница Тилиќ }} | writer = [[Горан Столевски]] | starring = {{Plainlist| * [[Анамарија Мартинка]] * [[Алина Сербан]] * Самсон Селим * [[Владимир Тинтор]] * Миа Мустафи * Џада Селим }} | music = Ален Синкауз <br> Ненад Синкауз | cinematography = Наум Доксевски | editing = [[Горан Столевски]] | production_companies = {{Plainlist| * List Production * Madants * Kinorama * Sense Productions * Industria Film * [[Film i Väst]] * Common Ground * Causeway Films * [[Tango Entertainment]] }} | distributor = {{Plainlist| * [[Focus Features]] (САД) * Maslow Entertainment (Австралија) * Madants Distribution (Полска) * [[Universal Pictures]] (меѓународно) }} | released = 6 септември 2023 г. (Венеција)<br>5 април 2024 г. (САД)<br>9 мај 2024 г. (Австралија) | runtime = 107 минути | country = {{Plainlist| * {{МКД}} * {{знамеикона|Полска}} [[Полска]] * {{знамеикона|Србија}} [[Србија]] * {{знамеикона|Австралија}} [[Австралија]] * {{знамеикона|Хрватска}} [[Хрватска]] * {{знамеикона|Косово}} [[Косово]] * {{САД}} }} | language = [[македонски јазик|македонски]]<br>[[албански јазик|албански]]<br>[[ромски јазик|ромски]] | budget = | gross = 313.445 долари }} {{Закосен наслов}}'''''Домаќинство за почетници''''' — [[Македонија|македонски]] драмски филм од [[2023]] г., напишан, режиран и монтиран од [[Горан Столевски]]. Во главните улоги настапуваат [[Анамарија Мартинка]], [[Алина Сербан]], Самсон Селим, [[Владимир Тинтор]], Миа Мустафи и Џада Селим. Филмот е меѓународно сопроизводство помеѓу [[Македонија]], [[Хрватска]], [[Србија]], [[Косово]], [[Полска]], [[Австралија]] и [[САД]]. Филмот својата премиера ја имал на 6 септември 2023 г. на 80. меѓународен кинофестивал во Венеција, каде ја освоил наградата „Queer Lion“. Бил избран за македонски кандидат за „Оскар“ за најдобар меѓународен долгометражен филм на 96-тото доделување на Оскарите.<ref>{{Cite web |title=Филмот "Домаќинство за почетници" е македонски кандидат за Оскар за долгометражен интернационален филм |url=https://mkd.mk/node/525144 |access-date=13 септември 2023 |website=МКД.мк |language=mk}}</ref> Во САД започнал да се прикажува на 5 април 2024 г., а подоцна и во [[Австралија]] на 9 мај 2024 г. == Содржина == Дина е принудена да ги одгледува двете ќерки на својата партнерка, иако никогаш не тежнеела да биде мајка. Како што се судираат нивните индивидуални волји, се појавува трогателна приказна за борбата на едно необично [[семејство]] да остане заедно. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Анамарија Мартинка]] || Дита |- | [[Алина Сербан]] || Суада |- | Самсон Селим || Али |- | [[Владимир Тинтор]] || Тони |- | Миа Мустафи || Ванеса |- | Џада Селим || Мија |- | [[Сара Климоска]] || Елена |- | Розафа Челај || Флора |- | Ајше Усеини || Теута |} == Производство == Во мај 2022 г. било најавено дека [[Горан Столевски]] ќе го режира филмот, а [[Марија Димитрова]] ќе биде продуцентка. Снимањето започнало во јули 2022 г. Во февруари 2023 г. било објавено дека глумицата [[Анамарија Мартинка]] се приклучила на екипата. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|24244436}} [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] [[Категорија:Филмови снимени во Скопје]] [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2023 година]] 2eofdy888guv2lxi33aan3ldwepsbw5 5536425 5536423 2026-04-08T22:00:00Z Andrew012p 85224 5536425 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Домаќинство за почетници | image = Домаќинство за почетници.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Горан Столевски]] | producer = {{Plainlist| * Блерта Башоли * [[Марија Димитрова]] * Беата Жезничек * Клаудија Смиеја * Милан Стојановиќ * Аница Тилиќ }} | writer = [[Горан Столевски]] | starring = {{Plainlist| * [[Анамарија Мартинка]] * [[Алина Сербан]] * Самсон Селим * [[Владимир Тинтор]] * Миа Мустафи * Џада Селим }} | music = Ален Синкауз <br> Ненад Синкауз | cinematography = Наум Доксевски | editing = [[Горан Столевски]] | production_companies = {{Plainlist| * List Production * Madants * Kinorama * Sense Productions * Industria Film * [[Film i Väst]] * Common Ground * Causeway Films * [[Tango Entertainment]] }} | distributor = {{Plainlist| * [[Focus Features]] (САД) * Maslow Entertainment (Австралија) * Madants Distribution (Полска) * [[Universal Pictures]] (меѓународно) }} | released = 6 септември 2023 г. (Венеција)<br>5 април 2024 г. (САД)<br>9 мај 2024 г. (Австралија) | runtime = 107 минути | country = {{Plainlist| * {{МКД}} * {{знамеикона|Полска}} [[Полска]] * {{знамеикона|Србија}} [[Србија]] * {{знамеикона|Австралија}} [[Австралија]] * {{знамеикона|Хрватска}} [[Хрватска]] * {{знамеикона|Косово}} [[Косово]] * {{САД}} }} | language = [[македонски јазик|македонски]]<br>[[албански јазик|албански]]<br>[[ромски јазик|ромски]] | budget = | gross = 313.445 долари |genre=драма}} {{Закосен наслов}}'''''Домаќинство за почетници''''' — [[Македонија|македонски]] драмски филм од [[2023]] г., напишан, режиран и монтиран од [[Горан Столевски]]. Во главните улоги настапуваат [[Анамарија Мартинка]], [[Алина Сербан]], Самсон Селим, [[Владимир Тинтор]], Миа Мустафи и Џада Селим. Филмот е меѓународно сопроизводство помеѓу [[Македонија]], [[Хрватска]], [[Србија]], [[Косово]], [[Полска]], [[Австралија]] и [[САД]]. Филмот својата премиера ја имал на 6 септември 2023 г. на 80. меѓународен кинофестивал во Венеција, каде ја освоил наградата „Queer Lion“. Бил избран за македонски кандидат за „Оскар“ за најдобар меѓународен долгометражен филм на 96-тото доделување на Оскарите.<ref>{{Cite web |title=Филмот "Домаќинство за почетници" е македонски кандидат за Оскар за долгометражен интернационален филм |url=https://mkd.mk/node/525144 |access-date=13 септември 2023 |website=МКД.мк |language=mk}}</ref> Во САД започнал да се прикажува на 5 април 2024 г., а подоцна и во [[Австралија]] на 9 мај 2024 г. == Содржина == Дина е принудена да ги одгледува двете ќерки на својата партнерка, иако никогаш не тежнеела да биде мајка. Како што се судираат нивните индивидуални волји, се појавува трогателна приказна за борбата на едно необично [[семејство]] да остане заедно. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Анамарија Мартинка]] || Дита |- | [[Алина Сербан]] || Суада |- | Самсон Селим || Али |- | [[Владимир Тинтор]] || Тони |- | Миа Мустафи || Ванеса |- | Џада Селим || Мија |- | [[Сара Климоска]] || Елена |- | Розафа Челај || Флора |- | Ајше Усеини || Теута |} == Производство == Во мај 2022 г. било најавено дека [[Горан Столевски]] ќе го режира филмот, а [[Марија Димитрова]] ќе биде продуцентка. Снимањето започнало во јули 2022 г. Во февруари 2023 г. било објавено дека глумицата [[Анамарија Мартинка]] се приклучила на екипата. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|24244436}} [[Категорија:Филмови на македонски јазик]] [[Категорија:Филмови снимени во Скопје]] [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2023 година]] 4ct41u921fylhivi4iwgr8q0886g92q 1 1391079 5536410 2026-04-08T21:49:51Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5536410 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1391080 5536412 2026-04-08T21:53:37Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/gW01mIBuATjgr9PZdMEoSYUWFsR.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Домаќинство за почетници |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5536412 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = филмски плакат |Извор = https://image.tmdb.org/t/p/original/gW01mIBuATjgr9PZdMEoSYUWFsR.jpg |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Домаќинство за почетници |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} 9fetu15ruyjqy2a5nj7fzz9lbrp0qyn 14 1391081 5536426 2026-04-08T22:01:30Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{categoryTOC}} [[Категорија:Реал Сараагоса]] [[Категорија:Шпански фудбалери по клуб|Реал Сарагоса]] 5536426 wikitext text/x-wiki {{categoryTOC}} [[Категорија:Реал Сараагоса]] [[Категорија:Шпански фудбалери по клуб|Реал Сарагоса]] bbtkwr9gtp6pq1vkizilrfau3f25s4l 14 1391082 5536427 2026-04-08T22:03:05Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{categoryTOC}} [[Категорија:Реал Бетис]] [[Категорија:Шпански фудбалери по клуб|Реал Бетис]] 5536427 wikitext text/x-wiki {{categoryTOC}} [[Категорија:Реал Бетис]] [[Категорија:Шпански фудбалери по клуб|Реал Бетис]] hp77vo85rafgutq5mhkvb89bnfz2qx5 14 1391083 5536455 2026-04-08T23:49:33Z Dandarmkd 31127 Создадена страница со: {{поврзанакат|Луѓе од Гевгелија}} [[Категорија:Македонци по потекло|Гевгелија]] [[Категорија:Гевгелија]] 5536455 wikitext text/x-wiki {{поврзанакат|Луѓе од Гевгелија}} [[Категорија:Македонци по потекло|Гевгелија]] [[Категорија:Гевгелија]] i409ukffm6i4hicw18isfol5t5dl1vm 14 1391084 5536459 2026-04-09T00:15:59Z Buli 2648 Создадена страница со: [[Категорија:Света Гора]] 5536459 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Света Гора]] e6dmixvc5q6xz66etrkbxyed2pa9wo6 0 1391085 5536469 2026-04-09T06:01:11Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1332478684|The Canal du Loing (painting)]]“ 5536469 wikitext text/x-wiki '''''Каналот Лоан''''' или '''''Каналот Лоинг кај Море''''' - слика од [[Алфред Сисли]] од 1892 година, подарен на Музејот на Луксембург по смртта на сликарот во 1899 година од група пријатели на сликарот предводени од [[Клод Моне]]. Сега се наоѓа во [[Музеј Орсе|Музејот Орсеј]] (INV 20723). [[Каналот Лоан во зима|Слично дело]], насликано во зимата 1891 година, сега се наоѓа во Националниот музеј на ликовни уметности во Алжир. == Изработка == Сликата е создадена откако Сисли засекогаш се населил во [[Море-сир-Лоан]] . Градот бил пресечен од неколку водни текови, особено живописната река [[Лоан]], левата притока на [[Сена]].<ref name="orsa">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musee-orsay.fr/it/collezioni/opere-commentate/pittura/commentaire_id/il-canale-del-loing-15374.html?tx_commentaire_pi1%5BpidLi%5D=509&tx_commentaire_pi1%5Bfrom%5D=841&cHash=d88c4b3270|title=Catalogue entry|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052243/http://www.musee-orsay.fr/it/collezioni/opere-commentate/pittura/commentaire_id/il-canale-del-loing-15374.html?tx_commentaire_pi1%5BpidLi%5D=509&tx_commentaire_pi1%5Bfrom%5D=841&cHash=d88c4b3270|archive-date=22 December 2017|accessdate=6 August 2019}}</ref> Каналот на Лоан повеќе не е опкружен со дрвја како што е прикажано. Сисли му коментирал на [[Адолф Таверние]] истата година кога го сликал делото „небото никогаш не може да биде само заднина[...] Го нагласувам овој дел од пределот затоа што би сакал да ве натерам да разберете колку му придавам важност. [...] Секогаш ја започнувам сликата со небото“.<ref name="orsa" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.234130|title=Artisits on Art(1945)|date=1945}}</ref> Гистав Жефроа опишал друга слика од Сисли со истата тема: „Сликам зимски ден, мразлив и сончев. Земјата, небото, каналот, финиот костур на дрвјата, сè е лилаво, постепено се претвора во розова, воздухот е позлатен. Три напоредни патишта, развиени во длабочина, водат кон далечна заднина обрабена со тополи. Покрај металната вода меандрираат темен човек и чист коњ, двата ситни покрај блескавата жива ограда, горејќи од боја. Атмосферата е толку чиста што ако темниот човек изговори крик, трите патишта и каналот би го однеле ехото до сводовите на светот.“<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4uRUCwAAQBAJ&pg=RA1-PR16|title=Gustave Geffroy, François Blondel, Théodore Duret, ''Alfred Sisley'', p. xvi|last=Geffroy|first=Gustave|last2=Blondel|first2=François|last3=Duret|first3=Théodore|date=10 January 2016|publisher=VisiMuZ Editions|isbn=9791090996199}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Le_Canal_du_Loing_en_hiver.jpg|алт=The Canal du Loing in Winter 1891 by Alfred Sisley, National Museum of Fine Arts of Algiers| ''[[Каналот Лоан во зима]]'' 1891 година од Алфред Сисли, [[Национален музеј за ликовни уметности во Алжир]] Податотека:Chemin_le_long_du_canal_du_Loing.jpg|алт=Path beside the canal du Loing 1891 by Alfred Sisley, location unknown| ''Патека покрај каналот Лоан'' 1891 од Алфред Сисли, местото непознато Податотека:L'Orvanne_et_le_canal_du_Loing_en_hiver.jpg|алт=The Orvanne and the canal du Loing in Winter 1891 par Alfred Sisley, private collection| ''Орван и каналот Лоан во зима'' 1891 година од Алфред Сисли, приватна збирка </gallery> == Прием == Ержеовата „''Ајкули во Црвеното Море“ од 1958 годиниа'', вклучува и купување на сликата од страна на капетанот Хадок, што го одразува интересот на Ерже за сликањето во тоа време.<ref>Daniel Couvreur, Archibald Haddock : Les mémoires de Mille Sabords, Bruxelles, Éditions Moulinsart, 2011, 64 p. ({{ISBN|978-2-87424-256-4}}), p 40</ref> Исто така, сликата била дел од Годината на импресионизмот на Француската пошта преку поштенска марка со репродукција на сликата во длабок печат изработен од [[Пјер Гандон]]. == Наводи == {{Алфред Сисли}} [[Категорија:Слики во Музејот Орсе]] [[Категорија:Уметнички слики од 1892 година]] [[Категорија:Слики од Алфред Сисли]] sq6ltsfv6y0rc7xjduh5bzooxi2ys3h 5536470 5536469 2026-04-09T06:03:25Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Каналот на Лоан (слика)]] на [[Каналот Лоан (слика)]] 5536469 wikitext text/x-wiki '''''Каналот Лоан''''' или '''''Каналот Лоинг кај Море''''' - слика од [[Алфред Сисли]] од 1892 година, подарен на Музејот на Луксембург по смртта на сликарот во 1899 година од група пријатели на сликарот предводени од [[Клод Моне]]. Сега се наоѓа во [[Музеј Орсе|Музејот Орсеј]] (INV 20723). [[Каналот Лоан во зима|Слично дело]], насликано во зимата 1891 година, сега се наоѓа во Националниот музеј на ликовни уметности во Алжир. == Изработка == Сликата е создадена откако Сисли засекогаш се населил во [[Море-сир-Лоан]] . Градот бил пресечен од неколку водни текови, особено живописната река [[Лоан]], левата притока на [[Сена]].<ref name="orsa">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musee-orsay.fr/it/collezioni/opere-commentate/pittura/commentaire_id/il-canale-del-loing-15374.html?tx_commentaire_pi1%5BpidLi%5D=509&tx_commentaire_pi1%5Bfrom%5D=841&cHash=d88c4b3270|title=Catalogue entry|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052243/http://www.musee-orsay.fr/it/collezioni/opere-commentate/pittura/commentaire_id/il-canale-del-loing-15374.html?tx_commentaire_pi1%5BpidLi%5D=509&tx_commentaire_pi1%5Bfrom%5D=841&cHash=d88c4b3270|archive-date=22 December 2017|accessdate=6 August 2019}}</ref> Каналот на Лоан повеќе не е опкружен со дрвја како што е прикажано. Сисли му коментирал на [[Адолф Таверние]] истата година кога го сликал делото „небото никогаш не може да биде само заднина[...] Го нагласувам овој дел од пределот затоа што би сакал да ве натерам да разберете колку му придавам важност. [...] Секогаш ја започнувам сликата со небото“.<ref name="orsa" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.234130|title=Artisits on Art(1945)|date=1945}}</ref> Гистав Жефроа опишал друга слика од Сисли со истата тема: „Сликам зимски ден, мразлив и сончев. Земјата, небото, каналот, финиот костур на дрвјата, сè е лилаво, постепено се претвора во розова, воздухот е позлатен. Три напоредни патишта, развиени во длабочина, водат кон далечна заднина обрабена со тополи. Покрај металната вода меандрираат темен човек и чист коњ, двата ситни покрај блескавата жива ограда, горејќи од боја. Атмосферата е толку чиста што ако темниот човек изговори крик, трите патишта и каналот би го однеле ехото до сводовите на светот.“<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4uRUCwAAQBAJ&pg=RA1-PR16|title=Gustave Geffroy, François Blondel, Théodore Duret, ''Alfred Sisley'', p. xvi|last=Geffroy|first=Gustave|last2=Blondel|first2=François|last3=Duret|first3=Théodore|date=10 January 2016|publisher=VisiMuZ Editions|isbn=9791090996199}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Le_Canal_du_Loing_en_hiver.jpg|алт=The Canal du Loing in Winter 1891 by Alfred Sisley, National Museum of Fine Arts of Algiers| ''[[Каналот Лоан во зима]]'' 1891 година од Алфред Сисли, [[Национален музеј за ликовни уметности во Алжир]] Податотека:Chemin_le_long_du_canal_du_Loing.jpg|алт=Path beside the canal du Loing 1891 by Alfred Sisley, location unknown| ''Патека покрај каналот Лоан'' 1891 од Алфред Сисли, местото непознато Податотека:L'Orvanne_et_le_canal_du_Loing_en_hiver.jpg|алт=The Orvanne and the canal du Loing in Winter 1891 par Alfred Sisley, private collection| ''Орван и каналот Лоан во зима'' 1891 година од Алфред Сисли, приватна збирка </gallery> == Прием == Ержеовата „''Ајкули во Црвеното Море“ од 1958 годиниа'', вклучува и купување на сликата од страна на капетанот Хадок, што го одразува интересот на Ерже за сликањето во тоа време.<ref>Daniel Couvreur, Archibald Haddock : Les mémoires de Mille Sabords, Bruxelles, Éditions Moulinsart, 2011, 64 p. ({{ISBN|978-2-87424-256-4}}), p 40</ref> Исто така, сликата била дел од Годината на импресионизмот на Француската пошта преку поштенска марка со репродукција на сликата во длабок печат изработен од [[Пјер Гандон]]. == Наводи == {{Алфред Сисли}} [[Категорија:Слики во Музејот Орсе]] [[Категорија:Уметнички слики од 1892 година]] [[Категорија:Слики од Алфред Сисли]] sq6ltsfv6y0rc7xjduh5bzooxi2ys3h 5536473 5536470 2026-04-09T06:13:44Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5536473 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Infobox artwork | image = [[Податотека:Alfred Sisley - The Loing's Canal - Google Art Project.jpg|300px]] | title = Каналот Лоан | artist = [[Алфред Сисли]] | year = 1892 | medium = масло на платно | height_metric = 73 | width_metric = 93 | dimensions_ref = <ref name=orsa /> | museum = [[Музеј Орсе]] | city = Париз }} '''''Каналот Лоан''''' или '''''Каналот Лоан кај Море''''' — слика од [[Алфред Сисли]] од 1892 година, подарена на Музејот на Луксембург по смртта на сликарот во 1899 година од група пријатели на сликарот предводени од [[Клод Моне]]. Сега се наоѓа во [[Музеј Орсе|Музејот Орсе]] (INV 20723). [[Каналот Лоан во зима|Слично дело]], насликано во зимата 1891 година, сега се наоѓа во Националниот музеј на ликовни уметности во Алжир. == Изработка == Сликата е создадена откако Сисли засекогаш се населил во [[Море-сир-Лоан]]. Градот бил пресечен од неколку водни текови, особено живописната река [[Лоан]], левата притока на [[Сена]].<ref name="orsa">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musee-orsay.fr/it/collezioni/opere-commentate/pittura/commentaire_id/il-canale-del-loing-15374.html?tx_commentaire_pi1%5BpidLi%5D=509&tx_commentaire_pi1%5Bfrom%5D=841&cHash=d88c4b3270|title=Catalogue entry|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052243/http://www.musee-orsay.fr/it/collezioni/opere-commentate/pittura/commentaire_id/il-canale-del-loing-15374.html?tx_commentaire_pi1%5BpidLi%5D=509&tx_commentaire_pi1%5Bfrom%5D=841&cHash=d88c4b3270|archive-date=22 December 2017|accessdate=6 August 2019}}</ref> Каналот на Лоан повеќе не е опкружен со дрвја како што е прикажано. Сисли му коментирал на [[Адолф Таверние]] истата година кога го сликал делото „небото никогаш не може да биде само заднина[...] Го нагласувам овој дел од пределот затоа што би сакал да ве натерам да разберете колку му придавам важност. [...] Секогаш ја започнувам сликата со небото“.<ref name="orsa" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.234130|title=Artisits on Art(1945)|date=1945}}</ref> Гистав Жефроа опишал друга слика од Сисли со истата тема: „Сликам зимски ден, мразлив и сончев. Земјата, небото, каналот, финиот костур на дрвјата, сè е лилаво, постепено се претвора во розова, воздухот е позлатен. Три напоредни патишта, развиени во длабочина, водат кон далечна заднина обрабена со тополи. Покрај металната вода меандрираат темен човек и чист коњ, двата ситни покрај блескавата жива ограда, горејќи од боја. Атмосферата е толку чиста што ако темниот човек изговори крик, трите патишта и каналот би го однеле ехото до сводовите на светот.“<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4uRUCwAAQBAJ&pg=RA1-PR16|title=Gustave Geffroy, François Blondel, Théodore Duret, ''Alfred Sisley'', p. xvi|last=Geffroy|first=Gustave|last2=Blondel|first2=François|last3=Duret|first3=Théodore|date=10 January 2016|publisher=VisiMuZ Editions|isbn=9791090996199}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Le_Canal_du_Loing_en_hiver.jpg|алт=The Canal du Loing in Winter 1891 by Alfred Sisley, National Museum of Fine Arts of Algiers| ''[[Каналот Лоан во зима]]'' 1891 година од Алфред Сисли, [[Национален музеј за ликовни уметности во Алжир]] Податотека:Chemin_le_long_du_canal_du_Loing.jpg|алт=Path beside the canal du Loing 1891 by Alfred Sisley, location unknown| ''Патека покрај каналот Лоан'' 1891 од Алфред Сисли, местото непознато Податотека:L'Orvanne_et_le_canal_du_Loing_en_hiver.jpg|алт=The Orvanne and the canal du Loing in Winter 1891 par Alfred Sisley, private collection| ''Орван и каналот Лоан во зима'' 1891 година од Алфред Сисли, приватна збирка </gallery> == Прием == Ержеовата „''Ајкули во Црвеното Море“ од 1958 годиниа'', вклучува и купување на сликата од страна на капетанот Хадок, што го одразува интересот на Ерже за сликањето во тоа време.<ref>Daniel Couvreur, Archibald Haddock : Les mémoires de Mille Sabords, Bruxelles, Éditions Moulinsart, 2011, 64 p. ({{ISBN|978-2-87424-256-4}}), p 40</ref> Исто така, сликата била дел од Годината на импресионизмот на Француската пошта преку поштенска марка со репродукција на сликата во длабок печат изработен од [[Пјер Гандон]]. == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни слики== {{рвр|Paintings of Loing (river) by Alfred Sisley|Слики на Лоан од Алфред Сисли}} {{Алфред Сисли}} [[Категорија:Слики во Музејот Орсе]] [[Категорија:Уметнички слики од 1892 година]] [[Категорија:Слики од Алфред Сисли]] cd7u8n4pq0pd8ajlhxtk7cikwazosv6 1 1391087 5536474 2026-04-09T06:14:08Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5536474 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1391088 5536475 2026-04-09T07:00:42Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1228198640|Resting by a Stream at the Edge of the Wood]]“ 5536475 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело|image=Alfred_Sisley_049.jpg|title=Одморање покрај поток на работ на шумата|artist=[[Афред Сисли]]|year=1878|height_metric=73.5|width_metric=80.5|museum=[[Музеј Орсе]]|city=Париз}} '''''Одморање покрај поток на работ на шумата''''' е слика од [[Алфред Сисли]] од 1878 година, која се наоѓа во [[Музеј Орсе|Музејот Орсе]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://insecula.com/oeuvre/O0013674.html|title=Insecula entry}}</ref><ref name="Orsay">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musee-orsay.fr/fr/collections/catalogue-des-oeuvres/notice.html?nnumid=608|title=Catalogue entry}}</ref> Таа ѝ била подарена на француската држава во 1906 година како дел од колекцијата на [[Етјен Моро-Нелатон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pop.culture.gouv.fr/notice/joconde/000PE004132|title=Joconde entry}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://artsandculture.google.com/asset/wd/PAH4No5BwmDpHw|title=Google entry}}</ref> == Поврзано == * [[Список на слики од Алфред Сисли]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Слики од Алфред Сисли]] [[Категорија:Слики во Музејот Орсе]] bli28rmky1zpteqrk73sx4od8cntke4 5536476 5536475 2026-04-09T07:05:49Z BosaFi 115936 5536476 wikitext text/x-wiki '''&#x7B;&#x7B;'''Закосен наслов'''&#x7D;&#x7D;''' [[Податотека:Alfred Sisley 049.jpg|мини|''Одморање покрај поток на работ на шумата'']] '''''Одморање покрај поток на работ на шумата''''' е слика од [[Алфред Сисли]] од 1878 година, која се наоѓа во [[Музеј Орсе|Музејот Орсе]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://insecula.com/oeuvre/O0013674.html|title=Insecula entry}}</ref><ref name="Orsay">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musee-orsay.fr/fr/collections/catalogue-des-oeuvres/notice.html?nnumid=608|title=Catalogue entry}}</ref> Таа ѝ била подарена на француската држава во 1906 година како дел од колекцијата на [[Етјен Моро-Нелатон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pop.culture.gouv.fr/notice/joconde/000PE004132|title=Joconde entry}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://artsandculture.google.com/asset/wd/PAH4No5BwmDpHw|title=Google entry}}</ref> == Поврзано == * [[Список на слики од Алфред Сисли]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Слики од Алфред Сисли]] [[Категорија:Слики во Музејот Орсе]] atf4ec5q9gpby1picr6takq32xvj43q 5536477 5536476 2026-04-09T07:06:01Z BosaFi 115936 5536477 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Alfred Sisley 049.jpg|мини|''Одморање покрај поток на работ на шумата'']] '''''Одморање покрај поток на работ на шумата''''' е слика од [[Алфред Сисли]] од 1878 година, која се наоѓа во [[Музеј Орсе|Музејот Орсе]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://insecula.com/oeuvre/O0013674.html|title=Insecula entry}}</ref><ref name="Orsay">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musee-orsay.fr/fr/collections/catalogue-des-oeuvres/notice.html?nnumid=608|title=Catalogue entry}}</ref> Таа ѝ била подарена на француската држава во 1906 година како дел од колекцијата на [[Етјен Моро-Нелатон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pop.culture.gouv.fr/notice/joconde/000PE004132|title=Joconde entry}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://artsandculture.google.com/asset/wd/PAH4No5BwmDpHw|title=Google entry}}</ref> == Поврзано == * [[Список на слики од Алфред Сисли]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Слики од Алфред Сисли]] [[Категорија:Слики во Музејот Орсе]] sqwuw0yx9kablf1kgrgn4kojnkv3bo2 5536497 5536477 2026-04-09T09:05:29Z Jtasevski123 69538 5536497 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Alfred Sisley 049.jpg|мини|''Одморање покрај поток на работ на шумата'']]'''''Одморање покрај поток на работ на шумата''''' — слика од [[Алфред Сисли]] од 1878 година, која се наоѓа во [[Музеј Орсе|Музејот Орсе]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://insecula.com/oeuvre/O0013674.html|title=Insecula entry}}</ref><ref name="Orsay">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musee-orsay.fr/fr/collections/catalogue-des-oeuvres/notice.html?nnumid=608|title=Catalogue entry}}</ref> Таа ѝ била подарена на француската држава во 1906 година како дел од колекцијата на [[Етјен Моро-Нелатон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pop.culture.gouv.fr/notice/joconde/000PE004132|title=Joconde entry}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://artsandculture.google.com/asset/wd/PAH4No5BwmDpHw|title=Google entry}}</ref> == Поврзано == * [[Список на слики од Алфред Сисли]] == Наводи == {{Наводи}}{{Алфред Сисли}} [[Категорија:Слики од Алфред Сисли]] [[Категорија:Слики во Музејот Орсе]] sme4p2ea9esvlplanf1tdxtp8ijfyzs 5536518 5536497 2026-04-09T10:50:10Z BosaFi 115936 5536518 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}[[Податотека:Alfred Sisley 049.jpg|мини|''Одморање покрај поток на работ на шумата'']]'''''Одморање покрај поток на работ на шумата''''' — слика од [[Алфред Сисли]] од 1878 година, која се наоѓа во [[Музеј Орсе|Музејот Орсе]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://insecula.com/oeuvre/O0013674.html|title=Insecula entry}}</ref><ref name="Orsay">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musee-orsay.fr/fr/collections/catalogue-des-oeuvres/notice.html?nnumid=608|title=Catalogue entry}}</ref> Таа ѝ била подарена на француската држава во 1906 година како дел од колекцијата на [[Етјен Моро-Нелатон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pop.culture.gouv.fr/notice/joconde/000PE004132|title=Joconde entry}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://artsandculture.google.com/asset/wd/PAH4No5BwmDpHw|title=Google entry}}</ref> == Поврзано == * [[Список на слики од Алфред Сисли]] == Наводи == {{Наводи}}{{Алфред Сисли}} [[Категорија:Слики од Алфред Сисли]] [[Категорија:Слики во Музејот Орсе]] 4z6jjb5fc939e2q0uj0ckz0x5ij0a4p 0 1391089 5536485 2026-04-09T08:45:11Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1343621973|Kursk campaign]]“ 5536485 wikitext text/x-wiki На 6 август 2024 година, за време на [[Руска инвазија на Украина (2022)|руско-украинската војна]], [[Вооружени сили на Украина|вооружените сили на Украина]] започнале упад во [[Русија|руската]] [[Курска Област]] и се судриле со [[Вооружени сили на Русија|руските вооружени сили]] и руската гранична полиција. <ref name="REU86">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-thwart-ukrainian-attempt-penetrate-border-regional-governor-says-2024-08-06/|title=Russia says it moves troop reserves to border after Ukrainian attack|date=6 August 2024|work=[[Reuters]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806160504/https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-thwart-ukrainian-attempt-penetrate-border-regional-governor-says-2024-08-06/|archive-date=6 August 2024|accessdate=6 August 2024}}</ref> <ref name="dw.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/russia-claims-it-is-repelling-ukrainian-border-attack/a-69873333|title=Russia claims it is repelling Ukrainian border attack|date=6 August 2024|work=[[Deutsche Welle]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806163812/https://www.dw.com/en/russia-claims-it-is-repelling-ukrainian-border-attack/a-69873333|archive-date=6 August 2024|accessdate=6 August 2024}}</ref> <ref name="ft.com">{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/83ad1e07-19d6-4ae0-b10e-208926fec4eb|title=Moscow claims Ukraine has launched offensive inside Russia|last=Miller|first=Christopher|date=6 August 2024|work=[[Financial Times]]|access-date=6 August 2024|language=en}}</ref> Во Курската област била прогласена вонредна состојба, <ref name="BBC 8 Aug">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cm2n9y4nm3lo|title=State of emergency declared as Ukraine launches raid into Russia|last=Waterhouse|first=James|date=8 August 2024|work=[[BBC News]]|access-date=9 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809033309/https://www.bbc.co.uk/news/articles/cm2n9y4nm3lo|archive-date=9 August 2024|last2=Gozzi|first2=Laura}}</ref> а руските резервисти биле брзо испратени во областа. <ref name="BBC Cursino">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cy0ngzg9754o|title=Russia must feel war consequences, says Zelensky amid Ukrainian attack|last=Cursino|first=Malu|date=9 August 2024|work=[[BBC News]]|access-date=9 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809032748/https://www.bbc.co.uk/news/articles/cy0ngzg9754o|archive-date=9 August 2024}}</ref> До крајот на првата недела, украинската војска соопштила дека окупирала 1,000 км² од руска територија, додека руските власти признале дека Украина зазела 28 населени места. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/13/ukraine-kursk-offensive-1000-square-km-of-russia-seized-incursion|title=Ukraine says it has seized 1,000 sq km in Kursk offensive as Putin vows 'worthy response'|date=13 August 2024|work=[[The Guardian]]|access-date=15 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816035547/https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/13/ukraine-kursk-offensive-1000-square-km-of-russia-seized-incursion|archive-date=16 August 2024}}</ref> Во втората половина на август, фронтот се стабилизирал, <ref name="forbes_20240911">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2024/09/11/vladimir-putin-ordered-his-troops-to-defeat-the-ukrainian-invasion-of-kursk-by-oct-1-they-just-attacked/|title=Vladimir Putin ordered his troops to defeat the Ukrainian invasion of Kursk by Oct. 1. They just attacked.|last=Axe|first=David|date=11 September 2024|work=[[Forbes]]|accessdate=14 April 2025}}</ref> а на почетокот на октомври, украинското напредување веќе било во застој. Од ноември, севернокорејските сили биле испратени во покраината за да ја поддржат руската војска. До крајот на тој месец, руските сили повторно освоиле околу половина од територијата што ја окупирала Украина. <ref name="MironBBC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/articles/cn0dpdx420lo|title=Ukraine front could 'collapse' as Russia gains accelerate, experts warn|last=Murphy|first=Matt|last2=Brown|first2=Paul|date=20 November 2024|work=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20241119222817/https://www.bbc.com/news/articles/cn0dpdx420lo|archive-date=19 November 2024|accessdate=20 November 2024|last3=Robinson|first3=Olga|last4=Spencer|first4=Thomas|last5=Murray|first5=Alex}}</ref> До [[11 март]] [[2025]] година, поголемиот дел од украинските сили се повлекле како резултат на рускиот контранапад. <ref name="withdrawal">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2025/03/11/retreat-ukrainian-brigades-appear-to-be-leaving-kursk/|title=Retreat! Ukrainian Brigades Appear To Be Evacuating Kursk.|last=Axe|first=David|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250311222929/https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2025/03/11/retreat-ukrainian-brigades-appear-to-be-leaving-kursk/|archive-date=11 March 2025|accessdate=2025-03-12}}</ref> Руските трупи влегле во [[Суџа]], околу кој се формирал сè помал џеб од територијата што сè уште ја контролира Украина, следниот ден. <ref name="guardian_20250310">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2025/mar/10/russian-forces-threaten-border-in-effort-to-push-ukrainian-army-out-of-kursk|title=Russian forces threaten border in effort to push Ukrainian army out of Kursk|last=Sabbagh|first=Dan|date=10 March 2025|work=[[The Guardian]]|accessdate=17 April 2025}}</ref> Украинските власти изјавиле дека целите на операцијата вклучуваат нанесување штета на руската војска, заробување на руски трупи, поместување на руската артилерија подалеку од домет, попречување на руските снабдувачки линии и пренасочување на нивните сили од други фронтови. Исто така, операцијата имала за цел да изврши притисок врз руската влада и да ја принуди на „фер“ мировни преговори. До крајот на август, операцијата почнала да биде критикувана за пренасочување на украинските сили од [[Источно боиште (Руска инвазија на Украина)|исток]], растегнување на украинскиот персонал по фронтот и дозволување на Русија да [[Покровска офанзива|напредува кон Покровск]]. <ref name="AlexHorton">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/10/02/ukraine-russia-advance-pokrovsk-vuhledar/|title=Ukraine's east buckling under improved Russian tactics, superior firepower|last=Horton|first=Alex|date=2 October 2024|work=Washington Post|last2=Korolchuk|first2=Serhii}}</ref> <ref name="Miller">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5|title=Volodymyr Zelenskyy faces backlash over Russia's breach of eastern defences|last=Miller|first=Christopher|date=30 August 2024|work=FT|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20240831121654/https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5|archive-date=31 August 2024|accessdate=31 August 2024}}</ref> Институтот за проучување на војната објавил дека Русија ги преместила силите од областите со „понизок приоритет“, но не и од [[Донечка Област|Донечката област]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.businessinsider.com/ukraine-kursk-attack-could-change-war-erode-russia-edge-2024-8|title=Ukraine's shock invasion of Kursk takes away one of Russia's biggest advantages and may force it to rethink how this war is fought|last=Baker|first=Sinéad|date=22 August 2024|work=Business Insider}}</ref> Украинскиот упад во Курск ја изненадило Русија, некои од сојузниците на Украина и многумина во украинската елита. <ref name="ap_20240814">{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-incursion-kursk-nato-eu-backers-c400bd59e5a11b5439b92b88914e95a8|title=Ukraine's Kursk attack surprised Russia and perhaps some of its backers|date=14 August 2024|work=[[Associated Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240814153648/https://apnews.com/article/russia-ukraine-incursion-kursk-nato-eu-backers-c400bd59e5a11b5439b92b88914e95a8|archive-date=14 August 2024|accessdate=14 August 2024}}</ref> <ref name="guardiansept">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/20/revealed-russia-anticipated-kursk-incursion-months-in-advance-seized-papers-show|title=Revealed: Russia anticipated Kursk incursion months in advance, seized papers show|last=Walker|first=Shaun|last2=Sauer|first2=Pjotr|date=20 September 2024|work=[[The Guardian]]|accessdate=29 April 2025}}</ref> Тоа е најзначајниот напад преку границата од руската инвазија на Украина во 2022 година, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/10/ukraine-braces-for-reprisals-as-russia-to-send-more-troops-to-kursk|title=Ukraine braces for reprisals as Russia to send more troops to Kursk|date=10 August 2024|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]|access-date=10 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810130632/https://www.aljazeera.com/news/2024/8/10/ukraine-braces-for-reprisals-as-russia-to-send-more-troops-to-kursk|archive-date=10 August 2024}}</ref> и првиот извршен првенствено од украинските редовни сили. Претходно се случиле помали упади во Русија од страна на проукраинските сили, при што Украина ги поддржувала, но негирала вмешаност. <ref name="Al Jazeera Third Day">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/8/putin-accuses-ukraine-of-major-provocation-in-attack-on-russias-kursk|title=Russia battling major Ukrainian cross-border incursion for third day|work=[[Al Jazeera]]|access-date=2024-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808133835/https://www.aljazeera.com/news/2024/8/8/putin-accuses-ukraine-of-major-provocation-in-attack-on-russias-kursk|archive-date=8 August 2024}}</ref> Западните аналитичари се разликуваат во нивната проценка на исходот од украинската офанзива, при што истражувачката за одбрана Марина Мирон ја сметала за стратешки неуспех за Украина, Маркус Рајснер сметал дека правилна проценка на битката може да се даде само по целосното повлекување на украинските сили од Курск за да се утврдат претрпените загуби, а поранешниот воен советник Нико Ланге ја сметал за успешна. <ref name="DW1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/russia-whats-happening-with-the-ukrainian-army-in-kursk/a-71927722|title=Russia: What's happening with the Ukrainian army in Kursk?|last=Theise|first=Eugen|last2=Ukhina|first2=Iryna|work=[[Deutsche Welle]]|accessdate=2025-03-22}}</ref> Експертот за копнено војување, Ник Рејнолдс, рекол дека Украина ја држела Суџа „извонредно“ време и дека украинската офанзива имала „ефект на обликување врз руското размислување“. == Позадина == Како резултат на [[Руско-украинска војна|руско-украинската војна]], која започна на [[24 февруари]] [[2022]] година, во континентална Русија започнале напади. Главните цели биле [[Вооружени сили на Русија|војската]], [[Воена индустрија на Русија|воената индустрија]] и [[Нафтена индустрија во Русија|нафтената индустрија]]. Многу од нападите биле со беспилотни летала, бомбардирање и саботажа на железници. Украинските разузнавачки служби признале дека извршиле некои од овие напади. Други напади биле извршени од антивоени активисти во Русија. Исто така, имало прекугранично гранатирање, ракетни напади и тајни напади од Украина, главно во областите [[Белгородска Област|Белгород]], [[Курска Област|Курск]] и [[Брјанска Област|Брјанск]]. Неколку пати, паравоени сили со седиште во Украина започнале упади во Русија, зазеле гранични села и се бореле со руската војска. Тие биле извршени од единици составени главно од руски емигранти. Иако Украина ги поддржувала овие копнени упади, таа негирала директна вмешаност. Запленетите руски воени документи што ги прегледал ''[[Гардијан|„Гардијан“]]'' содржеле внатрешни предупредувања за украинска прекугранична операција во областа неколку месеци пред таа да се случи. Командантите на единиците биле предупредени во февруари дека украинската војска планира „''брзо пробивање''“ од [[Сумска Област|Сумската Област]] на руска територија до длабочина од 80 километри. Поконкретно, документ од средината на јуни предупредил на украинските планови за спроведување операција од правец на [[Јунакивка]], со цел преземање на контролата врз [[Суџа]]. Рускиот воен командант [[Валериј Герасимов]] наводно ги игнорирал предупредувањата од разузнавањето дека украинските трупи се собираат во близина на [[Руско-украинска граница|руско-украинската граница]]. <ref name="Bloomberg">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-08-08/russia-calls-kursk-emergency-after-kyiv-sends-troops-over-border|title=Russia Declares Border Area Emergency as Ukraine Troops Strike|date=8 August 2024|work=Bloomberg|access-date=12 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808211316/https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-08-08/russia-calls-kursk-emergency-after-kyiv-sends-troops-over-border|archive-date=8 August 2024}}</ref> Блумберг објавил дека руското разузнавање предупредило за можна инвазија на Курската Област две недели однапред. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/post/37127|title=Russian General Staff Ignored Intel Reports Predicting Incursion into Kursk Region|date=9 August 2024|work=Kyiv Post|access-date=17 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240818003137/https://www.kyivpost.com/post/37127|archive-date=18 August 2024}}</ref> Според Блумберг, повикувајќи се на „''лице блиско до Кремљ''“, Путин не бил информиран за заканата. Сите законски национални граници на Русија се контролирани од Граничната стража на ФСБ под команда на директорот на [[ФСБ]], [[Александар Бортников]]. Повеќето од мажите што ја чуваат границата во Курската Област биле млади, неискусни регрути, лесно опремени пешадиски единици на армијата и [[Национална гарда на Русија|Националната гарда]] (Росгвардија). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/how-russia-looked-wrong-way-ukraine-invaded-2024-08-17/|title=How Russia looked the wrong way as Ukraine invaded|last=Trevelyan|first=Mark|date=17 August 2024|work=Reuters|last2=Malenko|first2=Anastasiia|last3=Stolyarov|first3=Gleb}}</ref> <ref name="newlinesmag">{{Наведени вести|url=https://newlinesmag.com/spotlight/how-ukraine-caught-putins-forces-off-guard-in-kursk-and-why/|title=How Ukraine Caught Putin's Forces Off Guard in Kursk — And Why|last=Weiss|first=Michael|date=14 August 2024|work=New Lines Magazine|access-date=17 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240814202538/https://newlinesmag.com/spotlight/how-ukraine-caught-putins-forces-off-guard-in-kursk-and-why/|archive-date=14 August 2024|last2=Rushton|first2=James}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/08/14/how-the-ukrainian-army-easily-entered-russia-and-is-holding-its-positions_6715079_4.html|title=How the Ukrainian army easily entered Russia and is holding its positions|last=Jégo|first=Marie|date=14 August 2024|work=[[Le Monde]]|access-date=17 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240818020102/https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/08/14/how-the-ukrainian-army-easily-entered-russia-and-is-holding-its-positions_6715079_4.html|archive-date=18 August 2024|last2=Vincent|first2=Faustine}}</ref> Некои од регрутите биле невооружени. <ref name="cnn-conscripts">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2024/08/16/europe/russia-putin-war-ukraine-intl-latam/index.html|title=Putin promised poorly trained conscripts wouldn't be sent to war. Now the front line has come to them|last=Kottasová|first=Ivana|date=16 August 2024|work=[[CNN]]|access-date=17 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240818015947/https://edition.cnn.com/2024/08/16/europe/russia-putin-war-ukraine-intl-latam/index.html|archive-date=18 August 2024}}</ref> === Подготовки === [[Главна дирекција за разузнавање (Украина)|Воената разузнавачка агенција]] на Украина започнала со подготовки за операцијата во Курск до март 2024 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/03/31/british-commandos-cia-ukraine-war-zelensky-putin-russia/|title=How British commandos helped bring the CIA into the heart of the Ukraine war|last=Yan|first=Sophia|date=31 March 2025|work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|accessdate=4 April 2025}}</ref> <ref name="newyork">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/interactive/2025/03/29/world/europe/us-ukraine-military-war-wiesbaden.html|title=The Partnership: The Secret History of the War in Ukraine|last=Entous|first=Adam|date=29 March 2025|work=[[The New York Times]]|accessdate=4 April 2025}}</ref> Кон крајот на јуни 2024 година, [[Олександр Сирски]], врховен командант на Украина, им дал наредби на командантите на 80-та и 82-ра воздушно-јуришна бригада на Украина, според командантот на 82-та, Дмитро Волошин. <ref name="fakty">{{Наведена мрежна страница|url=https://fakty.com.ua/ua/ukraine/20241107-zvilnennya-harkivshhyny-ta-kurska-operacziya-istoriya-bezstrashnyh-voyiniv-82-odshbr-dshv/|title=Звільнення Харківщини та Курська операція: історія безстрашних воїнів 82 ОДШБр ДШВ|last=Zakharchenko|first=Yuliia|date=7 November 2024|work=Факти|language=uk|accessdate=4 March 2025}}</ref> Андриј Крисјук, началник на штабот на 82-та бригада, изјавил дека планирањето на операцијата се одвивало помеѓу ограничен круг луѓе во соби без телефони, со цел да се одржи тајноста. Единиците на 80-та, 82-ра и 22-ра механизирана бригада биле дискретно преместени од други фронтови во [[Сумска Област|Сумската Област]] уште кон средината на јули, под изговор за обука и набавка на нова опрема. На офицерите им било кажано да избегнуваат носење воени униформи кога влегуваат во украинските градови и села, за да не привлечат внимание. Военото натрупување го забележале украинските цивили во селото [[Хотин (Сумска Област)|Хотин]] и [[Јунакивка|Јунакивската]] област. <ref name="New York Times">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2024/08/13/world/europe/ukraine-russia-war-kursk-offensive.html|title=Deception and a Gamble: How Ukrainian Troops Invaded Russia|last=Barker|first=Kim|last2=Troianovski|first2=Anton|date=13 August 2024|work=[[The New York Times]]|accessdate=14 August 2024|last3=Kramer|first3=Andrew E.|last4=Méheut|first4=Constant|last5=Lobzina|first5=Alina|last6=Schmitt|first6=Eric|last7=Varghese|first7=Sanjana}}</ref> Падобранците на 80-та бригада наводно тренирале неколку недели за да се подготват за операцијата, вклучително и на лажен терен направен да личи на села во Курската Област. <ref name="Kyrylenko">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/eng/articles/2024/11/14/7484379/|title=Andrii Horets, Deputy Commander of 95th Brigade: The enemy storms the Kursk front every day. No matter what anyone says, they're suffering huge losses, and we aren't|last=Kyrylenko|first=Olha|date=14 November 2024|work=[[Ukrainska Pravda]]|accessdate=21 April 2025}}</ref> Единиците на 95-та воздушна јуришна бригада биле информирани кон крајот на јули за операцијата, околу една недела пред нејзиниот почеток, бидејќи биле прераспоредувани од [[Битка за Торецк|Торецкиот фронт]], и им биле дадени три дена за обука и подготовка. Павло Розлах, командантот на 80-та бригада, изјавил дека неговата единица започнала да се инфилтрира во Курската Област на 4 август со помош на украинските [[Специјални оперативни сили на Украина|специјални оперативни сили]]. Групи од шест војници биле распоредени и скриени во шумите како подготовка за главниот напад на 6 август. <ref name="Kyiv Independent 80th Brigade">{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/80-brigade-kursk/|title=First Ukrainian troops crossed into Kursk Oblast 2 days before incursion, commander says|last=Denisova|first=Kateryna|date=14 October 2024|work=[[Kyiv Independent]]|access-date=14 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241028023554/https://kyivindependent.com/80-brigade-kursk/|archive-date=28 October 2024}}</ref> На украинската инвазија ѝ претходеле артилериски гранати и напади со беспилотни летала во текот на ноќта помеѓу 5 и 6 август. <ref name="wilk">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/2024-08-07/ukrainian-military-action-kursk-oblast|title=Ukrainian military action in Kursk oblast|last=Wilk|first=Andrzej|date=7 August 2024|work=[[Centre for Eastern Studies]]|accessdate=17 March 2025}}</ref> == Временска линија == === Август 2024: Украинска офанзива === ==== 6 август ==== На 6 август 2024 година, Русија распоредила воздухопловни и артилериски сили за да се спротивстави на упадот на украинската граница во [[Курска Област|Курската Област]]. Украинските сили, опремени со тенкови и оклопни возила, преминале на руска територија. Руското Министерство за одбрана одговорило со испраќање војници и воздухопловни единици во областа. Според Русија, во упадот учествувале околу 300 украински војници, 11 тенкови и над 20 [[Оклопно возило|оклопни борбени возила]], <ref name="MT86">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.themoscowtimes.com/2024/08/06/moscow-rushes-troops-to-kursk-region-as-3-killed-in-ukrainian-attacks-a85947|title=Moscow Rushes Troops to Kursk Region as 3 Killed in Ukrainian Attacks|date=6 August 2024|work=[[The Moscow Times]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807000651/https://www.themoscowtimes.com/2024/08/06/moscow-rushes-troops-to-kursk-region-as-3-killed-in-ukrainian-attacks-a85947|archive-date=7 August 2024|accessdate=6 August 2024}}</ref> и тој бил насочен во два правци: кон Олешња во правец на Суџа, источно-североисточно од Суми, и кон Николаево-Дарино, северно-североисточно од Суми. <ref name="ISW August 6">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-6-2024|title=Russian Offensive Campaign Assessment, August 6, 2024|last=Wolkov|first=Nicole|last2=Gasparyan|first2=Davit|date=6 August 2024|publisher=[[Institute for the Study of War]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807173848/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-6-2024|archive-date=7 August 2024|accessdate=6 August 2024|last3=Mappes|first3=Grace|last4=Evans|first4=Angelica|last5=Kagan|first5=Frederick W.}}</ref> Било објавено дека чеченските батаљони Ахмат реагирале на нападите, иако овие тврдења останале непотврдени до 13 септември 2024 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://edition.cnn.com/2024/09/13/world/ukraine-kursk-offensive-cost/index.html|title=Ukraine's Kursk offensive was seen as a major success, but it came at a huge cost|last=Kottasová|first=Ivana|last2=Gak|first2=Kostya|date=13 September 2024|work=[[CNN News]]|accessdate=11 January 2025}}</ref> Нападот започнал во 08:00 часот по [[московско време]]. Соопштението на руските сили на [[Телеграм]] околу 18:20 часот, во кое се тврди дека ги потиснале Украинците назад преку границата и нанеле значителни загуби преку артилерија, воздушни напади и беспилотни летала, подоцна било изменето од нивна страна за да прикаже дека борбите се во тек. [[Москва]] објавила видеа на кои наводно се гледаат украински тенкови како цел на напади од воздух. Снимките од социјалните медиуми покажале дека руските воени авиони дејствувале на ниски надморски височини над Курската Област за да го одбијат нападот. [[Алексеј Смирнов]], вршител на должноста [[Гувернер на Курска Област|гувернер на Курската област]], објавил дека три лица загинале за време на настаните: жена при граничниот упад и две лица во одделни напади пеку беспилотни летала. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.barrons.com/news/russia-says-fighting-off-ukrainian-border-attack-48e49080|title=Russia Says Deployed Aviation, Artillery To Repel Ukrainian Border Attack|date=6 August 2024|work=[[Barron's]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807032940/https://www.barrons.com/news/russia-says-fighting-off-ukrainian-border-attack-48e49080|archive-date=7 August 2024|accessdate=6 August 2024}}</ref> Руските блогери, исто така, во голема мера ги отфрлиле наводните напади како „неуспешни“ и „медиумски трик“. Според Русија, најмалку 1.000 војници ја преминале границата првиот ден, поддржани од [[Тенк|тенкови]] и оклопни возила. Според Анджеј Вилк од Центарот за источни проучувања, целата украинска групација, вклучувајќи некои елементи кои не преминале во Русија, се состоела од околу 2.000 луѓе од 22-та и 82-ра бригада на Украина, поддржани од артилерија и под-единици за воздушна одбрана. Подоцна, припадниците на украинската војска тврделе дека пробивот на границата го извршиле 80-та и 82-ра бригада за воздушен напад. Руските блогери тврделе дека офанзивата ја спроведува [[Руски доброволен корпус|Рускиот доброволен корпус]] (РДК), додека „ ''Нов глас на Украина“'', повикувајќи се на извор во Главната воена разузнавачка служба на Украина, објавил дека РДК не бил присутен. ==== 7 август ==== [[Податотека:Ukrainian_"Southern_Railway"_1943.jpg|мини|Картата на украинската железничка пруга од 1943 година ја прикажува Суџа во квадрантот А2 на 60 км на главната линија Лгов - Готња - Золочив до [[Харков|Харков.]]]] Еден блогер тврдел дека украинските сили зазеле 11 населени места и напредувале 14 километри длабоко во областа. <ref name="NBC87">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nbcnews.com/news/world/kursk-incursion-russia-battles-ukraine-border-attack-putin-war-rcna165497|title=Russia says it's battling a surprise cross-border assault by Ukraine|last=Talmazan|first=Yuliya|date=7 August 2024|work=[[NBC News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807125305/https://www.nbcnews.com/news/world/kursk-incursion-russia-battles-ukraine-border-attack-putin-war-rcna165497|archive-date=7 August 2024|accessdate=7 August 2024}}</ref> Владините агенции добиле наредба од претседателот [[Владимир Путин]] да „''обезбедат потребна помош на жителите''“, а заменик-премиерот [[Денис Мантуров]] бил испратен да ја надгледува нивната работа. <ref name="mt1">{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2024/08/07/putin-blasts-indiscriminate-ukrainian-incursion-into-border-region-a85957|title=Putin Blasts 'Indiscriminate' Ukrainian Incursion into Border Region|access-date=7 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807172737/https://www.themoscowtimes.com/2024/08/07/putin-blasts-indiscriminate-ukrainian-incursion-into-border-region-a85957|archive-date=7 August 2024}}</ref> Курската област била ставена во [[вонредна состојба]] од страна на гувернерот Смирнов. <ref name="dw1">{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/en/russia-state-of-emergency-in-kursk-amid-incursion/a-69873333|title=Russia: State of emergency in Kursk amid incursion|date=7 August 2024|work=DW|access-date=7 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807184143/https://www.dw.com/en/russia-state-of-emergency-in-kursk-amid-incursion/a-69873333|archive-date=7 August 2024}}</ref> <ref name="CNBC State of Emergency">{{Наведени вести|url=https://www.cnbc.com/2024/08/08/state-of-emergency-declared-in-kursk-as-ukrainians-and-russians-clash.html|title=3,000 evacuated, state of emergency declared after Ukraine's raid into Russia|last=Ellyatt|first=Holly|date=8 August 2024|work=[[CNBC]]|access-date=8 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808133828/https://www.cnbc.com/2024/08/08/state-of-emergency-declared-in-kursk-as-ukrainians-and-russians-clash.html|archive-date=8 August 2024}}</ref> Путин се состанал со клучни членови на безбедносниот естаблишмент, вклучувајќи ги [[Валериј Герасимов]], [[Александар Бортников]], [[Сергеј Шојгу]] и [[Андреј Белоусов]], за упадот во Курск. <ref name="kru1">{{Наведени вести|url=https://www.kommersant.ru/doc/6879452|date=7 August 2024|access-date=7 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808035255/https://www.kommersant.ru/common/socialnetworkblock|archive-date=8 August 2024|script-title=ru:Герасимов назвал целью ВСУ в Курской области захват Суджанского района}}</ref> Герасимов му рекол на Путин дека околу 1.000 украински војници учествувале во нападот и дека нивното напредување е запрено. <ref name="Reuters Videos show Ukrainian Presence">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-fighting-continues-kursk-video-shows-burnt-out-russian-trucks-2024-08-09/|title=Russia reinforces Kursk region, videos show Ukrainian presence, evidence of attack|last=Trevelyan|first=Mark|date=2024-08-10|work=[[Reuters]]|access-date=2024-09-11}}</ref> Геолоцираните снимки потврдиле дека украинските сили напредувале најмалку 10 километри преку руската граница, откако пробиле најмалку две руски одбранбени линии и едно упориште. Руски извори посочиле дека украинските сили се обидуваат да напредуваат по автопатот 38K-030 Суџа- [[Коренево (Курска Област)|Коренево]], а истакнат блогер поврзан со Кремљ тврдел дека до 18:00 часот по локално време на 7 август, украинските сили напредувале и северозападно и југоисточно по автопатот и дека веќе се борат на периферијата на Корнево и Суџа. Дополнително, геолоцираните снимки покажале четворица украински војници како заробуваат најмалку 40 руски војници, како и се борат во градските граници на Суџа, при што украинските сили заземаат бензинска пумпа и влезен пункт. Претходниот ден, се тврдело дека 35 руски војници биле заробени од украинските сили откако не успеале да спречат пробив. <ref name="ISW August 7">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-7-2024|title=Russian Offensive Campaign Assessment, August 7, 2024|last=Wolkov|first=Nicole|last2=Mappes|first2=Grace|date=8 August 2024|publisher=[[Institute for the Study of War]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808035224/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-7-2024|archive-date=8 August 2024|accessdate=8 August 2024|last3=Harward|first3=Christina|last4=Hird|first4=Karolina|last5=Kagan|first5=Frederick W.}}</ref> Во меѓувреме, украински поручник тврдел дека 300 руски војници биле заробени во „Курската народна република“ во текот на два дена; тој се осврнал на украинските сили што дејствуваат таму како „''контингент од неидентификувани вооружени формации''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://charter97.org/en/news/2024/8/8/605916/|title=About 300 Russian Soldiers Surrendered To AFU In Kursk Region|work=charter97.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810202419/https://charter97.org/en/news/2024/8/8/605916/|archive-date=10 August 2024|accessdate=11 August 2024}}</ref> Украинскиот пратеник [[Олексиј Гончаренко]] известил дека украинските сили го освоиле гасниот центар Суџа, кој го снабдува гасоводот Уренгој-Помари-Ужгород со остатокот од [[Европа]]. Дополнително, имало извештаи за борби во Ивница, село оддалечено 24 км од границата. <ref name="Politico August 8">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.politico.eu/article/russia-vladimir-putin-ukraine-kursk-volodymyr-zelenskyy-dmitry-medvedev-sudzha/|title=Russia declares state of emergency in Kursk as Ukraine pushes incursion|last=Jochecová|first=Ketrin|last2=Posaner|first2=Joshua|date=8 August 2024|work=[[Politico]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808101529/https://www.politico.eu/article/russia-vladimir-putin-ukraine-kursk-volodymyr-zelenskyy-dmitry-medvedev-sudzha/|archive-date=8 August 2024|accessdate=8 August 2024|last3=Nöstlinger|first3=Nette|last4=Cienski|first4=Jan}}</ref> Руски извори тврделе дека украинските сили стигнале до селото [[Дарино (Курска Област)|Дарино]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kyivindependent.com/ukraines-225th-battalion-showed-russian-flag-removal-in-kursk-oblast-village-video-alleged/|title=Ukraine's 225th battalion showed Russian flag removal in Kursk Oblast village, video alleged|last=Denisova|first=Kateryna|date=12 August 2024|work=[[The Kyiv Independent]]|accessdate=19 March 2025}}</ref> ==== 8 август ==== [[РИА Новости]] објавила дека четири лица загинале како резултат на „нападите“ на [[Вооружени сили на Украина|вооружените сили на Украина]] (ВСУ) во областа, додека борбите продолжиле веќе трет ден.<ref name="Reuters_2024-08-08" /><ref name="AlJazeera_2024-08-08" /> Прорускиот блогер Јуриј Подољака изјавил дека „Суџа е практично изгубена за нас“ и дека украинските сили се движат кон [[Лгов (Курска Област)|Лгов]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.france24.com/en/europe/20240808-battles-rage-kursk-region-sudzha-ukraine-largest-incursion-into-russian-territory|title=Battles rage in Kursk region after Ukraine's largest incursion yet into Russia|date=2024-08-08|access-date=2024-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808134236/https://www.france24.com/en/europe/20240808-battles-rage-kursk-region-sudzha-ukraine-largest-incursion-into-russian-territory|archive-date=8 August 2024|publisher=[[France 24]]}}</ref> Украинските сили го контролирале западниот дел од Суџа и околните патишта; престрелките продолжиле во градот. <ref name="agent">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.agents.media/z-kanaly-soobshhili-o-boyah-v-sudzhe/|last=Oglobin|first=Slava|date=2024-08-08|work=Агентство|language=ru-RU|script-title=ru:Z-каналы сообщили о боях в Судже|trans-title=Z-channels report fighting in Sudzha|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808123529/https://www.agents.media/z-kanaly-soobshhili-o-boyah-v-sudzhe/|archive-date=8 August 2024|accessdate=2024-08-08}}</ref> Според Смирнов, вршителот на должноста гувернер на Курската Област, шест украински беспилотни летала и пет ракети биле соборени во текот на ноќта и утрото. <ref name="meduzalive8aug">{{Наведена мрежна страница|url=https://meduza.io/live/2024/08/08/voyna|date=2024-08-08|work=Meduza|language=ru|script-title=ru:Война Восемьсот девяносто седьмой день|trans-title=War, eight hundred and ninety-seventh day|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808235632/https://meduza.io/live/2024/08/08/voyna|archive-date=8 August 2024|accessdate=2024-08-08}}</ref> [[Податотека:President_Vladimir_Putin_talks_with_the_governor_of_Kursk_in_August_2024.jpg|мини|[[Владимир Путин]] разговара со Алексеј Смирнов, вршителот на должноста гувернер на Курск, за ситуацијата во врска со украинската инвазија. 8 август 2024 година.]] Во извештаите се тврди дека борбената зона се проширила на 430 км² и дека украинските сили влегле во населбата Мирни и ја презеле контролата врз селата Казачја Локнја, Богдановка. Престрелките се случиле во селото [[Снагост (Курска Област)|Снагост]]. <ref name="agents430км">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.agents.media/zona-boevyh-dejstvij-v-kurskoj-oblasti-rasshirilas-do-430-kv-km/|title=Зона боевых действий в Курской области расширилась до 430 кв км|date=2024-08-08|work=Агентство|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808200722/https://www.agents.media/zona-boevyh-dejstvij-v-kurskoj-oblasti-rasshirilas-do-430-kv-km/|archive-date=8 August 2024|accessdate=2024-08-08}}</ref> Украинските трупи биле присутни во области оддалечени 35 километри од украинската граница. <ref name="isw8">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-8-2024|title=Russian Offensive Campaign Assessment, August 8, 2024|date=9 August 2024|work=Institute for the Study of War|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809215312/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-8-2024|archive-date=9 August 2024|accessdate=2024-08-09}}</ref> ==== 9 август ==== Извештаите тврделе дека украинските трупи зазеле околу 100 <ref name="WP Ukraine stuns Russia">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/08/ukraine-kursk-russia-occupied-war/|title=Ukraine, powered by Western arms, stuns Russia in cross-border assault|last=Khurshudyan|first=Isabelle|date=8 August 2024|work=Washington Post|last2=Horton|first2=Alex|last3=Hudson|first3=John|last4=Oakford|first4=Samuel}}</ref> – 200 квадратни километри територија, на длабочина од околу 10 километри во просек. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nysun.com/article/ukraines-counter-invasion-of-russia-could-gain-bargaining-chips-for-kyiv-in-the-event-of-negotiated-peace-with-moscow|title=Ukraine's Counter-Invasion of Russia Could Gain Bargaining Chips for Kyiv in the Event of Negotiated Peace With Moscow|last=Brooke|first=James|date=9 August 2024|work=New York Sun|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809234611/https://www.nysun.com/article/ukraines-counter-invasion-of-russia-could-gain-bargaining-chips-for-kyiv-in-the-event-of-negotiated-peace-with-moscow|archive-date=9 August 2024|accessdate=9 August 2024}}</ref> Врз основа на независни и сопствени анализи, [[CNN]] ја проценил површината на територијата над која Русија ја изгубила контролата на 250{{Меѓупростори}}најмалку км². <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://edition.cnn.com/2024/08/10/europe/ukraine-putin-embarrasses-surprise-assault-analysis-intl/index.html|title='Doing the least obvious thing': Ukraine embarrasses Putin with surprise assault on southern Russia|last=Lister|first=Tim|date=10 August 2024|work=[[CNN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813205826/https://edition.cnn.com/2024/08/10/europe/ukraine-putin-embarrasses-surprise-assault-analysis-intl/index.html|archive-date=13 August 2024|accessdate=12 August 2024}}</ref> Конвој руски војници наводно бил уништен во напад на [[ХИМАРС]] во селото Октјабрское додека се движел по рутата што ги поврзува [[Глушковски регион|Глушковскиот регион]] и [[Курск]] и минувал низ областите [[Рилски регион|Рилски]] и [[Лговски регион|Лговски]]. Снимките од последиците покажуваат 15 изгорени воени камиони, со некои тела внатре. Според украинската аналитичка група NEXTA, „''секој од овие камиони може да носи до 35 целосно опремени војници. Видеото покажува 14 уништени возила, што сугерира дека руската армија можела да изгуби помеѓу 200 и 490 војници за една ноќ како резултат на нападот... Ова би можело да стане една од најголемите еднократни загуби за руската армија од почетокот на целосната војна''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.online.ua/en/the-russians-are-panicking-because-of-the-approach-of-the-armed-forces-to-the-kursk-npp-883144/|title=The authorities of the Kursk region are panicking as the Ukrainian Armed Forces approach the Kursk NPP|date=9 August 2024|work=news.online.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810064607/https://news.online.ua/en/the-russians-are-panicking-because-of-the-approach-of-the-armed-forces-to-the-kursk-npp-883144/|archive-date=10 August 2024|accessdate=10 August 2024}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kyivindependent.com/column-of-russian-vehicles-personnel-destroyed-amid-fighting-in-kursk-oblast-multiple-sources-say/|title=Column of Russian vehicles, personnel destroyed in Kursk Oblast, multiple sources say|date=2024-08-09|work=The Kyiv Independent|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810040858/https://kyivindependent.com/column-of-russian-vehicles-personnel-destroyed-amid-fighting-in-kursk-oblast-multiple-sources-say/|archive-date=10 August 2024|accessdate=2024-08-10}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.themoscowtimes.com/2024/08/09/pro-war-bloggers-slam-military-command-over-destroyed-russian-column-in-kursk-a85978|title=Pro-War Bloggers Slam Military Command Over Destroyed Russian Column in Kursk|date=2024-08-09|work=The Moscow Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810132131/https://www.themoscowtimes.com/2024/08/09/pro-war-bloggers-slam-military-command-over-destroyed-russian-column-in-kursk-a85978|archive-date=10 August 2024|accessdate=2024-08-10}}</ref> Руски Телеграм канал напишал: „''Тие беа вооружени, најверојатно по еден вод по возило. Уништени беа 3-4 чети – цел батаљон. Судејќи според изгледот на колоната, околу половина беа убиени. Ова е еден од најкрвавите и најмасовните удари (најверојатно Химари) во целата војна''.“ <ref name="telegraph-column">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/08/09/russian-drives-past-destruction-ukraine-missile-strike/|title=Russia sends reinforcements to retake Kursk|date=9 August 2024|work=The Telegraph|access-date=10 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810154756/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/08/09/russian-drives-past-destruction-ukraine-missile-strike/|archive-date=10 August 2024}}</ref> [[Апти Алаудинов]], командантот на чеченските единици Ахмат кои биле стационирани во [[Белгород]] и [[Курск]] од последниот упад, ги информирал руските медиуми дека тој и неговите сили не се бореле со украинските трупи додека минувале покрај нивните позиции, туку одлучиле да се повлечат додека не пристигнат повеќе руски засилувања, додека некои руски блогери тврделе дека побегнале од битката. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plenglish.com/news/2024/08/08/ukraine-employed-units-from-the-border-with-belarus-to-attack-kursk/|title=Ukraine employed units from the border with Belarus to attack Kursk|date=8 August 2024|work=[[Prensa Latina]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809031357/https://www.plenglish.com/news/2024/08/08/ukraine-employed-units-from-the-border-with-belarus-to-attack-kursk/|archive-date=9 August 2024|accessdate=9 August 2024}}</ref> <ref name="Kyiv Independent August 9">{{Наведена мрежна страница|url=https://kyivindependent.com/chechen-commander-admits-russian-losses/|title=Chechen commander admits Russian losses, Ukrainian advances in Kursk Oblast|last=Fornusek|first=Martin|date=9 August 2024|work=[[The Kyiv Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809093128/https://kyivindependent.com/chechen-commander-admits-russian-losses/|archive-date=9 August 2024|accessdate=9 August 2024}}</ref> Алаудинов во тој момент бил единствениот руски командант кој признал дека украинските сили ги контролираат населбите по должината на границата. Во очекување на руски воздушни напади, на 20.000 луѓе им било наредено да се евакуираат од [[Сумска Област|Сумската Област]]. Руските засилувања, од кои многу биле единици веќе распоредени околу руско-украинската граница, <ref name="ISW 2024-08-09">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-9-2024|title=Russian Offensive Campaign Assessment, August 9, 2024|last=Barros|first=George|last2=Gasparyan|first2=Davit|date=9 August 2024|work=Institute for the Study of War|archive-url=https://web.archive.org/web/20240811002023/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-9-2024|archive-date=11 August 2024|accessdate=9 August 2024|last3=Bailey|first3=Riley|last4=Evans|first4=Angelica|last5=Mappes|first5=Grace|last6=Harward|first6=Christina}}</ref> продолжиле да пристигнуваат во близина на фронтовската линија во Курската Област, каде што борбите продолжиле над Суџа. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2024/08/09/world/europe/ukraine-russia-kursk-lipetsk.html|title=As Ukraine Pushes Deeper, Russia Sends Reinforcements to Border Area|last=Méheut|first=Constant|date=9 August 2024|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809133529/https://www.nytimes.com/2024/08/09/world/europe/ukraine-russia-kursk-lipetsk.html|archive-date=9 August 2024|accessdate=9 August 2024}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kursk-incursion-3eba46949e065fac9d846987a106e17a|title=Russia declares an emergency in Kursk, under attack by Ukraine. 14 die in a Russian strike on a mall|last=Kullab|first=Samya|last2=Hatton|first2=Barry|date=9 August 2024|work=[[Associated Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809181020/https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kursk-incursion-3eba46949e065fac9d846987a106e17a|archive-date=9 August 2024|accessdate=9 August 2024}}</ref> [[Министерство за одбрана на Русија|Руското министерство за одбрана]] објавило извештај за префрлање на воена колона од [[Белгородска Област|Белгородската Област]] во Суџанскиот округ, која вклучувала самоодни артилериски оружја „Мста-С“ од 152 мм и возила за борбена поддршка. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.agents.media/rossiya-perebrosila-v-kurskuyu-oblast-voennyh-i-tehniku-iz-belgorodskoj-i-donetskoj-oblastej/|title=Россия перебросила в Курскую область военных и технику из Белгородской и Донецкой областей|last=Zatirko|first=Andrey|date=2024-08-09|work=Агентство|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809195051/https://www.agents.media/rossiya-perebrosila-v-kurskuyu-oblast-voennyh-i-tehniku-iz-belgorodskoj-i-donetskoj-oblastej/|archive-date=9 August 2024|accessdate=2024-08-09}}</ref> Бојните ознаки покажале дека руската команда префрла војници кои се искусни во борбени дејствија во Курската Област како засилување. <ref name="theinsider-9aug-reserves">{{Наведена мрежна страница|url=https://theins.ru/news/273743|title=Российское командование перебрасывает резервы в Курскую область с харьковского направления|date=2024-08-09|work=The Insider|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810000840/https://theins.ru/news/273743|archive-date=10 August 2024|accessdate=2024-08-09}}</ref> Шефот на општинската администрација на Курчатов, Игор Корпунков, известил дека борбите се воделе на 30 километри од [[Курска јадрената централа|Курската јадрената централа]]. <ref>[https://www.moscowtimes.ru/2024/08/09/vlasti-kurskoi-oblasti-zayavili-opriblizhenii-vsu-kkurskoi-aes-a139065 Власти Курской области заявили о приближении ВСУ к Курской АЭС] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240810043010/https://www.moscowtimes.ru/2024/08/09/vlasti-kurskoi-oblasti-zayavili-opriblizhenii-vsu-kkurskoi-aes-a139065|date=10 August 2024}}//The Moscow Times</ref> <ref name="newop">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.themoscowtimes.com/2024/08/10/russia-launches-new-operation-to-halt-advancing-ukrainian-troops-a85987|title=Russia Launches New Operation to Halt Advancing Ukrainian Troops|date=2024-08-10|publisher=The Moscow Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810131100/https://www.themoscowtimes.com/2024/08/10/russia-launches-new-operation-to-halt-advancing-ukrainian-troops-a85987|archive-date=10 August 2024|accessdate=2024-08-10}}</ref> Властите ги блокирале сите пристапи до јадрената централа, градежните работници на местото ја напуштиле областа, а опремата во централата била деактивирана. [[Росатом]] објавил привремено намалување на бројот на персонал на местото. Околу 15:00 часот, во Курчатов се слушнала експлозија. [[Војници за радијациона, хемиска и биолошка одбрана на Руската Федерација|Руски војници за заштита на РХБ]] биле исто така распоредени за да ја заштитат централата. <ref name="rad">[https://www.moscowtimes.ru/2024/08/09/kurskuyu-aes-otsepili-iz-za-ugrozi-ataki-vsu-a139109 Курскую АЭС оцепили из-за угрозы атаки ВСУ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240810013735/https://www.moscowtimes.ru/2024/08/09/kurskuyu-aes-otsepili-iz-za-ugrozi-ataki-vsu-a139109|date=10 August 2024}}//The Moscow Times</ref> Гувернерот на Курската Област, Алексеј Смирнов, известил дека пожар избувнал во еден од окрузите како резултат на напад на украинските вооружени сили врз трафостаница. Како резултат на нападот со беспилотни летала, Курчатов, како и делови од окрузите Курчатовски, Октјабрски, Болшесолдатски, Обојански и Беловски, останале без електрична енергија. <ref>[https://www.svoboda.org/a/kurchatov-gde-raspolozhena-aes-ostalsya-bez-sveta-posle-ataki-drona/33073033.html Курчатов, где расположена АЭС, остался без света после атаки дрона] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240813205822/https://www.svoboda.org/a/kurchatov-gde-raspolozhena-aes-ostalsya-bez-sveta-posle-ataki-drona/33073033.html|date=13 August 2024}}//Radio free Europe/Radio Liberty (Russian)</ref> Во [[Курска Област|Курските]], [[Брјанска Област|Брјанските]] и [[Белгородска Област|Белгородските области]] бил воведен оперативен режим за борба против тероризмот, предводен од [[Александар Бортников]], <ref name="ISW 2024-08-10" />за привремено преземање на контролата врз регионите додека условите не се вратат во нормала. <ref>[https://www.bbc.com/russian/live/cerv3417007t?post=asset%3Ad89bd80e-fa29-4c9e-b924-38ccd7957b4c#asset:d89bd80e-fa29-4c9e-b924-38ccd7957b4c В Курской, Брянской и Белгородской областях ввели «режим контртеррористической операции»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240809232658/https://www.bbc.com/russian/live/cerv3417007t?post=asset:d89bd80e-fa29-4c9e-b924-38ccd7957b4c#asset:d89bd80e-fa29-4c9e-b924-38ccd7957b4c|date=9 August 2024}}//[[Би-би-си|BBC]] (Russian)</ref> Ова значело дека движењето било ограничено, можеле да се запленат возила и да се следат телефонски повици, меѓу другите мерки. <ref name="voa1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.voanews.com/a/russia-launches-new-operation-to-halt-advancing-ukrainian-troops/7737304.html|title=Russia evacuates tens of thousands amid Ukraine incursion|date=10 August 2024|work=[[Voice of America]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816035546/https://www.voanews.com/a/russia-launches-new-operation-to-halt-advancing-ukrainian-troops/7737304.html|archive-date=16 August 2024|accessdate=10 August 2024}}</ref> Бројот на украински војници во Курската Област го проценил вишиот соработник на [[Фондација Карнеги за меѓународен мир|фондацијата за меѓународен мир „Карнеги“]] Дара Масикот, на околу 10.000-12.000, кои содржат елементи од четири до пет украински бригади. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2024/08/09/nx-s1-5069453/heres-what-we-know-about-ukraines-military-offensive-in-russia|title=Here's what we know about Ukraine's military offensive in Russia|last=Yu|first=Mallory|last2=Handel|first2=Sarah|date=2024-08-09|publisher=NPR|language=en-gb|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813201641/https://www.npr.org/2024/08/09/nx-s1-5069453/heres-what-we-know-about-ukraines-military-offensive-in-russia|archive-date=13 August 2024|accessdate=2024-08-10|last3=Kelly|first3=Mary Louise}}</ref> ==== 10 август ==== Според аналитичарите цитирани од ''[[The New York Times|„Њујорк тајмс“]]'', украинското напредување во Курската Област во голема мера било запрено од руски засилувања во овој момент, а ситуацијата се стабилизирала, но украинските сили продолжиле да ја држат својата освоена територија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2024/08/10/world/europe/ukraine-russia-cross-border-attack.html|title=Russia Pushes Back at Ukraine's Cross-Border Assault, but Kyiv Presses On|last=Barker|first=Kim|date=10 August 2024|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240812013228/https://www.nytimes.com/2024/08/10/world/europe/ukraine-russia-cross-border-attack.html|archive-date=12 August 2024|accessdate=10 August 2024}}</ref> Спротивно на тоа, други извори како што се „''[[Вашингтон пост]]''“ и „''[[Франкфуртер Рундшау]]''“ објавиле дека Русија сè уште не е во можност да ја контролира ситуацијата, со постојани украински напредувања. <ref name="Khurshudyan810">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/10/ukraine-belgorod-kursk-russia-occupied-war/|title=Ukraine appears to expand incursion into Russia, in a morale boost for Kyiv|last=Khurshudyan|first=Isabelle|date=10 August 2024|work=Washington Post|access-date=10 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240811083513/https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/10/ukraine-belgorod-kursk-russia-occupied-war/|archive-date=11 August 2024|last2=Galouchka|first2=Anastacia}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fr.de/politik/russland-bekommt-kursk-offensive-nicht-in-den-griff-bewohner-senden-video-appell-an-putin-zr-93234205.html|title=Russland bekommt Kursk-Offensive nicht in den Griff: Bewohner senden Video-Appell an Putin|last=Hartmann|first=Fabian|date=11 August 2024|work=Frankfurter Rundschau|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20240811105332/http://www.fr.de/politik/russland-bekommt-kursk-offensive-nicht-in-den-griff-bewohner-senden-video-appell-an-putin-zr-93234205.html|archive-date=11 August 2024|accessdate=11 August 2024}}</ref> Руското Министерство за одбрана изнело слични тврдења дека го запреле секое украинско напредување во Курската Област. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/10/russia-claims-to-have-thwarted-ukraine-advance-in-kursk|title=Russia claims to have thwarted Ukraine's advance in Kursk|last=Sabbagh|first=Dan|date=10 August 2024|work=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813205830/https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/10/russia-claims-to-have-thwarted-ukraine-advance-in-kursk|archive-date=13 August 2024|accessdate=12 August 2024}}</ref> Руските власти вовеле режим на „антитерористичка операција“ во Курската Област. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/08/10/7469768/|title=Russian authorities impose counter-terrorist operation regime in 3 oblasts|last=Ivashkiv|first=Olena|date=10 August 2024|work=Ukrainska Pravda|access-date=12 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816021634/https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/08/10/7469768/|archive-date=16 August 2024|language=en}}</ref> Исто така, битки биле водени во [[Олговка (Курска Област)|Олговка]] во близина на Коренево, фармата Ивашковское и Малаја Локња. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.agents.media/minoborony-soobshhilo-o-boyah-v-20-km-ot-granitsy-v-kurskoj-oblasti/|title=Минобороны сообщило о боях в 20 км от границы в Курской области|date=2024-08-09|publisher=Агентство|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810154516/https://www.agents.media/minoborony-soobshhilo-o-boyah-v-20-km-ot-granitsy-v-kurskoj-oblasti/|archive-date=10 August 2024|accessdate=2024-08-09}}</ref> На 10 август, 95-та воздушно-јуришна бригада на Украина влегла во Курската Област и добила задача да спроведува напади и операции за чистење околу Малаја Локња и Погребки. Руските вооружени сили тврделе дека ја вратиле контролата врз селото Махновка источно од Суџа. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://istories.media/news/2024/08/10/boi-pod-kurskom-den-pyatii-glavnoe/|title=Бои под Курском. День пятый. Главное|date=2024-08-10|work=Важные истории|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810154513/https://istories.media/news/2024/08/10/boi-pod-kurskom-den-pyatii-glavnoe/|archive-date=10 August 2024|accessdate=2024-08-10}}</ref> Извештаите тврделе дека борбената зона се проширила на 650 км². <ref>{{Наведени вести|url=https://www.agents.media/ploshhad-boevyh-dejstvij-v-kurskoj-oblasti-v-subbotu-sostavila-650-kv-km/|title=Площадь боевых действий в Курской области в субботу составила 650 кв км|date=2024-08-09|work=Agents (Russia)|access-date=2024-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240811120741/https://www.agents.media/ploshhad-boevyh-dejstvij-v-kurskoj-oblasti-v-subbotu-sostavila-650-kv-km/|archive-date=11 August 2024}}</ref> Вечерта, гувернерот на Курската Област Смирнов изјавил дека 15 лица биле повредени во градот Курск откако остатоците од пресретната украинска ракета паднале врз станбена зона. <ref name="BBC Tough Response">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/articles/crkm08rv5m0o|title=Moscow vows 'tough response' to Ukrainian offensive in Russia|last=Murphy|first=Matt|date=11 August 2024|work=[[BBC News]]|access-date=11 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813012509/https://www.bbc.com/news/articles/crkm08rv5m0o|archive-date=13 August 2024|language=en}}</ref> Војниците на 252-от баталјон за територијална одбрана на Украина објавиле снимки од Порож, погранично село во [[Белгородска Област|Белгородската Област]]. ==== 11 август ==== Во ноќта на 11 август, украинските вооружени сили влегле во [[Беловски реон (Курска Област)|Беловскиот реон]], кој се наоѓа југоисточно од Суџанскиот реон, што го потврдиле началникот на округот и вршителот на должноста гувернер. Началникот на округот ги замолил евакуираните да не се враќаат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theins.ru/news/273773|title=Ukrainian military entered the Belovsky District of the Kursk Region — head of the district|date=2024-08-11|work=The Insider|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240811101150/https://theins.ru/news/273773|archive-date=11 August 2024|accessdate=2024-08-11}}</ref> Изданието „Проект“ тврдело дека борбената зона се зголемила на 720 км². Оклопна украинска колона влегла во Белгородската Област кај селото Колотиловка, веднаш била нападната од артилерија и беспилотни летала, но на крајот напредувала 9,7 километри на руска територија со големи жртви. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/15/russia-ukraine-kursk-captured-soldiers/|title=Ukraine offensive in Russia expands beyond Kursk region, soldiers say|work=Washington Post|access-date=16 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240815231132/https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/15/russia-ukraine-kursk-captured-soldiers/|archive-date=15 August 2024|quote=Ukrainians came under intense attack by artillery, drones and aerial bombs almost immediately. The Ukrainians pushed forward about six miles, the soldiers said, seizing abandoned Russian troop positions [...] "All our group was injured the day we arrived," [...] Many Ukrainian troops were concussed or heavily wounded, while others were killed [...] survivors had to take cover in Russian trenches for days, until an armored vehicle arrived to evacuate them}}</ref> ==== 12 август ==== Руските власти започнале со евакуација на цивили од Краснојарушкиот реон во Белгородската област поради проширувањето на украинската офанзива. Краснојарушки се наоѓа веднаш јужно од Курската област, а исто така се граничи и со Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kyivindependent.com/authorities-in-russias-belgorod-oblast-announce-evacuation-of-border-region/|title=Authorities in Russia's Belgorod Oblast announce evacuation of border region as Ukrainian incursion reportedly widens|date=2024-08-12|work=The Kyiv Independent|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240812100905/https://kyivindependent.com/authorities-in-russias-belgorod-oblast-announce-evacuation-of-border-region/|archive-date=12 August 2024|accessdate=2024-08-12}}</ref> Руските власти потврдиле дека Украинците ја презеле контролата врз најмалку 28 населби, додека украинскиот OSINT тврдел дека Украинците имаат контрола врз 44 населби и оспоруваат уште 10 населби. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/12/kursk-russia-ukraine-war/|title=Russians evacuated from Kursk as Putin grapples with Ukrainian incursion|work=Washington Post}}</ref> Врховниот командант на вооружените сили на Украина, [[Олександр Сирски]], изјавил дека неговите сили контролираат над 1,000 км² од руската територија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-incursion-kursk-afa42b9613323901bef07800ac2cae9e|title=Top Ukrainian commander says his forces now control 1,000 square kilometers of Russia's Kursk region|date=2024-08-12|work=AP News|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813010317/https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-incursion-kursk-afa42b9613323901bef07800ac2cae9e|archive-date=13 August 2024|accessdate=2024-08-12}}</ref> Украинските војници објавиле видео од себе како возат низ центарот на Суџа, тврдејќи дека центарот на градот е под контрола на украинските вооружени сили. ==== 13 август ==== Според извештаите кои не биле веднаш потврдени, но кои западните набљудувачи ги оцениле како веродостојни, Путин го поставил [[Алексеј Дјумин]] за командант на одбраната против украинската офанзива. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theconversation.com/ukraines-kursk-incursion-how-the-invasion-of-russia-could-change-the-political-focus-of-the-conflict-236638|title=Ukraine's Kursk incursion: how the invasion of Russia could change the political focus of the conflict|last=Wolff|first=Stefan|authorlink=Stefan Wolff|date=15 August 2024|work=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240815230945/https://theconversation.com/ukraines-kursk-incursion-how-the-invasion-of-russia-could-change-the-political-focus-of-the-conflict-236638|archive-date=15 August 2024|accessdate=16 August 2024}}</ref> Според Украина, „''релативно мал''“ број руски војници биле преместени во Курск од [[Запорожје]] и [[Херсон]], а руските офанзиви во последните два региона продолжиле. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.politico.eu/article/vladimir-putin-pull-army-units-out-ukraine-defend-russia-kursk-belgrod-region/|title=Putin pulls units out of Ukraine to defend Russia, Kyiv says|last=Melkozerova|first=Veronika|date=13 August 2024|work=POLITICO|access-date=13 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813182746/https://www.politico.eu/article/vladimir-putin-pull-army-units-out-ukraine-defend-russia-kursk-belgrod-region/|archive-date=13 August 2024|last2=Walker|first2=Ali}}</ref> Во своето вечерно обраќање, украинскиот претседател [[Володимир Зеленски]] изјавил дека неговите сили контролираат околу 1.000 км² и 74 населби во Курската Област. <ref name="ua74">{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/ukraine-war-latest-23/|title=Ukraine war latest: Ukraine controls 74 settlements in Russia's Kursk Oblast, Zelensky says|date=13 August 2024|work=The Kyiv Independent|access-date=14 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813220945/https://kyivindependent.com/ukraine-war-latest-23/|archive-date=13 August 2024}}</ref> На состанокот со Зеленски, [[Литванија|литванскиот]] министер за одбрана [[Лауринас Кашчунас]] тврдел дека Русија преместила дел од своите војници од својата балтичка енклава [[Калининградска Област|Калининград]] во Курск, без да навлегува во понатамошни детали. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thehill.com/policy/defense/4827388-russia-moving-troops-kaliningrad-kursk-ukraine-attack/|title=Russia moving troops from Kaliningrad to Kursk to repel Ukraine attack, official says|last=Dress|first=Brad|date=14 August 2024|work=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|accessdate=21 December 2024}}</ref> Руското Министерство за одбрана тврдело дека ги спречило украинските напади во Кореневскиот реон во близина на селата Обшчи Колодез, Каучук, Алексеевски и Снагост и во Суџанскиот реон во правец на Мартиновка, како и во областите Коренево, Олешња, Николаево-Дарино, Суџа и Михајловка. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://meduza.io/news/2024/08/13/minoborony-rf-zayavilo-chto-rossiyskie-voyska-pomeshali-vsu-prorvatsya-vglub-kurskoy-oblasti-v-28-kilometrah-ot-granitsy|title=Минобороны РФ заявило, что российские войска помешали ВСУ прорваться вглубь Курской области в 28 километрах от границы|work=Meduza|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813152747/https://meduza.io/news/2024/08/13/minoborony-rf-zayavilo-chto-rossiyskie-voyska-pomeshali-vsu-prorvatsya-vglub-kurskoy-oblasti-v-28-kilometrah-ot-granitsy|archive-date=13 August 2024|accessdate=2024-08-13}}</ref> ==== 14 август ==== [[Категорија:Битки на Северното боиште во Руската инвазија на Украина]] [[Категорија:Инвазии на Русија]] [[Категорија:Статии со извори на италијански (it)]] [[Категорија:CS1 со писмо на руски (ru)]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Статии со извадоци]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] gdnvordamlhqgjwocg4qnbiohxzu973 5536486 5536485 2026-04-09T08:47:01Z Тиверополник 1815 5536486 wikitext text/x-wiki {{about|походот за време на Руско-украинската војна|походот од Втората светска војна|Битка за Курск}} На 6 август 2024 година, за време на [[Руска инвазија на Украина (2022)|руско-украинската војна]], [[Вооружени сили на Украина|вооружените сили на Украина]] започнале упад во [[Русија|руската]] [[Курска Област]] и се судриле со [[Вооружени сили на Русија|руските вооружени сили]] и руската гранична полиција. <ref name="REU86">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-thwart-ukrainian-attempt-penetrate-border-regional-governor-says-2024-08-06/|title=Russia says it moves troop reserves to border after Ukrainian attack|date=6 August 2024|work=[[Reuters]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806160504/https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-thwart-ukrainian-attempt-penetrate-border-regional-governor-says-2024-08-06/|archive-date=6 August 2024|accessdate=6 August 2024}}</ref> <ref name="dw.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/russia-claims-it-is-repelling-ukrainian-border-attack/a-69873333|title=Russia claims it is repelling Ukrainian border attack|date=6 August 2024|work=[[Deutsche Welle]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806163812/https://www.dw.com/en/russia-claims-it-is-repelling-ukrainian-border-attack/a-69873333|archive-date=6 August 2024|accessdate=6 August 2024}}</ref> <ref name="ft.com">{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/83ad1e07-19d6-4ae0-b10e-208926fec4eb|title=Moscow claims Ukraine has launched offensive inside Russia|last=Miller|first=Christopher|date=6 August 2024|work=[[Financial Times]]|access-date=6 August 2024|language=en}}</ref> Во Курската област била прогласена вонредна состојба, <ref name="BBC 8 Aug">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cm2n9y4nm3lo|title=State of emergency declared as Ukraine launches raid into Russia|last=Waterhouse|first=James|date=8 August 2024|work=[[BBC News]]|access-date=9 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809033309/https://www.bbc.co.uk/news/articles/cm2n9y4nm3lo|archive-date=9 August 2024|last2=Gozzi|first2=Laura}}</ref> а руските резервисти биле брзо испратени во областа. <ref name="BBC Cursino">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cy0ngzg9754o|title=Russia must feel war consequences, says Zelensky amid Ukrainian attack|last=Cursino|first=Malu|date=9 August 2024|work=[[BBC News]]|access-date=9 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809032748/https://www.bbc.co.uk/news/articles/cy0ngzg9754o|archive-date=9 August 2024}}</ref> До крајот на првата недела, украинската војска соопштила дека окупирала 1,000 км² од руска територија, додека руските власти признале дека Украина зазела 28 населени места. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/13/ukraine-kursk-offensive-1000-square-km-of-russia-seized-incursion|title=Ukraine says it has seized 1,000 sq km in Kursk offensive as Putin vows 'worthy response'|date=13 August 2024|work=[[The Guardian]]|access-date=15 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816035547/https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/13/ukraine-kursk-offensive-1000-square-km-of-russia-seized-incursion|archive-date=16 August 2024}}</ref> Во втората половина на август, фронтот се стабилизирал, <ref name="forbes_20240911">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2024/09/11/vladimir-putin-ordered-his-troops-to-defeat-the-ukrainian-invasion-of-kursk-by-oct-1-they-just-attacked/|title=Vladimir Putin ordered his troops to defeat the Ukrainian invasion of Kursk by Oct. 1. They just attacked.|last=Axe|first=David|date=11 September 2024|work=[[Forbes]]|accessdate=14 April 2025}}</ref> а на почетокот на октомври, украинското напредување веќе било во застој. Од ноември, севернокорејските сили биле испратени во покраината за да ја поддржат руската војска. До крајот на тој месец, руските сили повторно освоиле околу половина од територијата што ја окупирала Украина. <ref name="MironBBC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/articles/cn0dpdx420lo|title=Ukraine front could 'collapse' as Russia gains accelerate, experts warn|last=Murphy|first=Matt|last2=Brown|first2=Paul|date=20 November 2024|work=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20241119222817/https://www.bbc.com/news/articles/cn0dpdx420lo|archive-date=19 November 2024|accessdate=20 November 2024|last3=Robinson|first3=Olga|last4=Spencer|first4=Thomas|last5=Murray|first5=Alex}}</ref> До [[11 март]] [[2025]] година, поголемиот дел од украинските сили се повлекле како резултат на рускиот контранапад. <ref name="withdrawal">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2025/03/11/retreat-ukrainian-brigades-appear-to-be-leaving-kursk/|title=Retreat! Ukrainian Brigades Appear To Be Evacuating Kursk.|last=Axe|first=David|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250311222929/https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2025/03/11/retreat-ukrainian-brigades-appear-to-be-leaving-kursk/|archive-date=11 March 2025|accessdate=2025-03-12}}</ref> Руските трупи влегле во [[Суџа]], околу кој се формирал сè помал џеб од територијата што сè уште ја контролира Украина, следниот ден. <ref name="guardian_20250310">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2025/mar/10/russian-forces-threaten-border-in-effort-to-push-ukrainian-army-out-of-kursk|title=Russian forces threaten border in effort to push Ukrainian army out of Kursk|last=Sabbagh|first=Dan|date=10 March 2025|work=[[The Guardian]]|accessdate=17 April 2025}}</ref> Украинските власти изјавиле дека целите на операцијата вклучуваат нанесување штета на руската војска, заробување на руски трупи, поместување на руската артилерија подалеку од домет, попречување на руските снабдувачки линии и пренасочување на нивните сили од други фронтови. Исто така, операцијата имала за цел да изврши притисок врз руската влада и да ја принуди на „фер“ мировни преговори. До крајот на август, операцијата почнала да биде критикувана за пренасочување на украинските сили од [[Источно боиште (Руска инвазија на Украина)|исток]], растегнување на украинскиот персонал по фронтот и дозволување на Русија да [[Покровска офанзива|напредува кон Покровск]]. <ref name="AlexHorton">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/10/02/ukraine-russia-advance-pokrovsk-vuhledar/|title=Ukraine's east buckling under improved Russian tactics, superior firepower|last=Horton|first=Alex|date=2 October 2024|work=Washington Post|last2=Korolchuk|first2=Serhii}}</ref> <ref name="Miller">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5|title=Volodymyr Zelenskyy faces backlash over Russia's breach of eastern defences|last=Miller|first=Christopher|date=30 August 2024|work=FT|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20240831121654/https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5|archive-date=31 August 2024|accessdate=31 August 2024}}</ref> Институтот за проучување на војната објавил дека Русија ги преместила силите од областите со „понизок приоритет“, но не и од [[Донечка Област|Донечката област]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.businessinsider.com/ukraine-kursk-attack-could-change-war-erode-russia-edge-2024-8|title=Ukraine's shock invasion of Kursk takes away one of Russia's biggest advantages and may force it to rethink how this war is fought|last=Baker|first=Sinéad|date=22 August 2024|work=Business Insider}}</ref> Украинскиот упад во Курск ја изненадило Русија, некои од сојузниците на Украина и многумина во украинската елита. <ref name="ap_20240814">{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-incursion-kursk-nato-eu-backers-c400bd59e5a11b5439b92b88914e95a8|title=Ukraine's Kursk attack surprised Russia and perhaps some of its backers|date=14 August 2024|work=[[Associated Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240814153648/https://apnews.com/article/russia-ukraine-incursion-kursk-nato-eu-backers-c400bd59e5a11b5439b92b88914e95a8|archive-date=14 August 2024|accessdate=14 August 2024}}</ref> <ref name="guardiansept">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/20/revealed-russia-anticipated-kursk-incursion-months-in-advance-seized-papers-show|title=Revealed: Russia anticipated Kursk incursion months in advance, seized papers show|last=Walker|first=Shaun|last2=Sauer|first2=Pjotr|date=20 September 2024|work=[[The Guardian]]|accessdate=29 April 2025}}</ref> Тоа е најзначајниот напад преку границата од руската инвазија на Украина во 2022 година, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/10/ukraine-braces-for-reprisals-as-russia-to-send-more-troops-to-kursk|title=Ukraine braces for reprisals as Russia to send more troops to Kursk|date=10 August 2024|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]|access-date=10 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810130632/https://www.aljazeera.com/news/2024/8/10/ukraine-braces-for-reprisals-as-russia-to-send-more-troops-to-kursk|archive-date=10 August 2024}}</ref> и првиот извршен првенствено од украинските редовни сили. Претходно се случиле помали упади во Русија од страна на проукраинските сили, при што Украина ги поддржувала, но негирала вмешаност. <ref name="Al Jazeera Third Day">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/8/putin-accuses-ukraine-of-major-provocation-in-attack-on-russias-kursk|title=Russia battling major Ukrainian cross-border incursion for third day|work=[[Al Jazeera]]|access-date=2024-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808133835/https://www.aljazeera.com/news/2024/8/8/putin-accuses-ukraine-of-major-provocation-in-attack-on-russias-kursk|archive-date=8 August 2024}}</ref> Западните аналитичари се разликуваат во нивната проценка на исходот од украинската офанзива, при што истражувачката за одбрана Марина Мирон ја сметала за стратешки неуспех за Украина, Маркус Рајснер сметал дека правилна проценка на битката може да се даде само по целосното повлекување на украинските сили од Курск за да се утврдат претрпените загуби, а поранешниот воен советник Нико Ланге ја сметал за успешна. <ref name="DW1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/russia-whats-happening-with-the-ukrainian-army-in-kursk/a-71927722|title=Russia: What's happening with the Ukrainian army in Kursk?|last=Theise|first=Eugen|last2=Ukhina|first2=Iryna|work=[[Deutsche Welle]]|accessdate=2025-03-22}}</ref> Експертот за копнено војување, Ник Рејнолдс, рекол дека Украина ја држела Суџа „извонредно“ време и дека украинската офанзива имала „ефект на обликување врз руското размислување“. == Позадина == Како резултат на [[Руско-украинска војна|руско-украинската војна]], која започна на [[24 февруари]] [[2022]] година, во континентална Русија започнале напади. Главните цели биле [[Вооружени сили на Русија|војската]], [[Воена индустрија на Русија|воената индустрија]] и [[Нафтена индустрија во Русија|нафтената индустрија]]. Многу од нападите биле со беспилотни летала, бомбардирање и саботажа на железници. Украинските разузнавачки служби признале дека извршиле некои од овие напади. Други напади биле извршени од антивоени активисти во Русија. Исто така, имало прекугранично гранатирање, ракетни напади и тајни напади од Украина, главно во областите [[Белгородска Област|Белгород]], [[Курска Област|Курск]] и [[Брјанска Област|Брјанск]]. Неколку пати, паравоени сили со седиште во Украина започнале упади во Русија, зазеле гранични села и се бореле со руската војска. Тие биле извршени од единици составени главно од руски емигранти. Иако Украина ги поддржувала овие копнени упади, таа негирала директна вмешаност. Запленетите руски воени документи што ги прегледал ''[[Гардијан|„Гардијан“]]'' содржеле внатрешни предупредувања за украинска прекугранична операција во областа неколку месеци пред таа да се случи. Командантите на единиците биле предупредени во февруари дека украинската војска планира „''брзо пробивање''“ од [[Сумска Област|Сумската Област]] на руска територија до длабочина од 80 километри. Поконкретно, документ од средината на јуни предупредил на украинските планови за спроведување операција од правец на [[Јунакивка]], со цел преземање на контролата врз [[Суџа]]. Рускиот воен командант [[Валериј Герасимов]] наводно ги игнорирал предупредувањата од разузнавањето дека украинските трупи се собираат во близина на [[Руско-украинска граница|руско-украинската граница]]. <ref name="Bloomberg">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-08-08/russia-calls-kursk-emergency-after-kyiv-sends-troops-over-border|title=Russia Declares Border Area Emergency as Ukraine Troops Strike|date=8 August 2024|work=Bloomberg|access-date=12 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808211316/https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-08-08/russia-calls-kursk-emergency-after-kyiv-sends-troops-over-border|archive-date=8 August 2024}}</ref> Блумберг објавил дека руското разузнавање предупредило за можна инвазија на Курската Област две недели однапред. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/post/37127|title=Russian General Staff Ignored Intel Reports Predicting Incursion into Kursk Region|date=9 August 2024|work=Kyiv Post|access-date=17 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240818003137/https://www.kyivpost.com/post/37127|archive-date=18 August 2024}}</ref> Според Блумберг, повикувајќи се на „''лице блиско до Кремљ''“, Путин не бил информиран за заканата. Сите законски национални граници на Русија се контролирани од Граничната стража на ФСБ под команда на директорот на [[ФСБ]], [[Александар Бортников]]. Повеќето од мажите што ја чуваат границата во Курската Област биле млади, неискусни регрути, лесно опремени пешадиски единици на армијата и [[Национална гарда на Русија|Националната гарда]] (Росгвардија). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/how-russia-looked-wrong-way-ukraine-invaded-2024-08-17/|title=How Russia looked the wrong way as Ukraine invaded|last=Trevelyan|first=Mark|date=17 August 2024|work=Reuters|last2=Malenko|first2=Anastasiia|last3=Stolyarov|first3=Gleb}}</ref> <ref name="newlinesmag">{{Наведени вести|url=https://newlinesmag.com/spotlight/how-ukraine-caught-putins-forces-off-guard-in-kursk-and-why/|title=How Ukraine Caught Putin's Forces Off Guard in Kursk — And Why|last=Weiss|first=Michael|date=14 August 2024|work=New Lines Magazine|access-date=17 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240814202538/https://newlinesmag.com/spotlight/how-ukraine-caught-putins-forces-off-guard-in-kursk-and-why/|archive-date=14 August 2024|last2=Rushton|first2=James}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/08/14/how-the-ukrainian-army-easily-entered-russia-and-is-holding-its-positions_6715079_4.html|title=How the Ukrainian army easily entered Russia and is holding its positions|last=Jégo|first=Marie|date=14 August 2024|work=[[Le Monde]]|access-date=17 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240818020102/https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/08/14/how-the-ukrainian-army-easily-entered-russia-and-is-holding-its-positions_6715079_4.html|archive-date=18 August 2024|last2=Vincent|first2=Faustine}}</ref> Некои од регрутите биле невооружени. <ref name="cnn-conscripts">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2024/08/16/europe/russia-putin-war-ukraine-intl-latam/index.html|title=Putin promised poorly trained conscripts wouldn't be sent to war. Now the front line has come to them|last=Kottasová|first=Ivana|date=16 August 2024|work=[[CNN]]|access-date=17 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240818015947/https://edition.cnn.com/2024/08/16/europe/russia-putin-war-ukraine-intl-latam/index.html|archive-date=18 August 2024}}</ref> === Подготовки === [[Главна дирекција за разузнавање (Украина)|Воената разузнавачка агенција]] на Украина започнала со подготовки за операцијата во Курск до март 2024 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/03/31/british-commandos-cia-ukraine-war-zelensky-putin-russia/|title=How British commandos helped bring the CIA into the heart of the Ukraine war|last=Yan|first=Sophia|date=31 March 2025|work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|accessdate=4 April 2025}}</ref> <ref name="newyork">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/interactive/2025/03/29/world/europe/us-ukraine-military-war-wiesbaden.html|title=The Partnership: The Secret History of the War in Ukraine|last=Entous|first=Adam|date=29 March 2025|work=[[The New York Times]]|accessdate=4 April 2025}}</ref> Кон крајот на јуни 2024 година, [[Олександр Сирски]], врховен командант на Украина, им дал наредби на командантите на 80-та и 82-ра воздушно-јуришна бригада на Украина, според командантот на 82-та, Дмитро Волошин. <ref name="fakty">{{Наведена мрежна страница|url=https://fakty.com.ua/ua/ukraine/20241107-zvilnennya-harkivshhyny-ta-kurska-operacziya-istoriya-bezstrashnyh-voyiniv-82-odshbr-dshv/|title=Звільнення Харківщини та Курська операція: історія безстрашних воїнів 82 ОДШБр ДШВ|last=Zakharchenko|first=Yuliia|date=7 November 2024|work=Факти|language=uk|accessdate=4 March 2025}}</ref> Андриј Крисјук, началник на штабот на 82-та бригада, изјавил дека планирањето на операцијата се одвивало помеѓу ограничен круг луѓе во соби без телефони, со цел да се одржи тајноста. Единиците на 80-та, 82-ра и 22-ра механизирана бригада биле дискретно преместени од други фронтови во [[Сумска Област|Сумската Област]] уште кон средината на јули, под изговор за обука и набавка на нова опрема. На офицерите им било кажано да избегнуваат носење воени униформи кога влегуваат во украинските градови и села, за да не привлечат внимание. Военото натрупување го забележале украинските цивили во селото [[Хотин (Сумска Област)|Хотин]] и [[Јунакивка|Јунакивската]] област. <ref name="New York Times">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2024/08/13/world/europe/ukraine-russia-war-kursk-offensive.html|title=Deception and a Gamble: How Ukrainian Troops Invaded Russia|last=Barker|first=Kim|last2=Troianovski|first2=Anton|date=13 August 2024|work=[[The New York Times]]|accessdate=14 August 2024|last3=Kramer|first3=Andrew E.|last4=Méheut|first4=Constant|last5=Lobzina|first5=Alina|last6=Schmitt|first6=Eric|last7=Varghese|first7=Sanjana}}</ref> Падобранците на 80-та бригада наводно тренирале неколку недели за да се подготват за операцијата, вклучително и на лажен терен направен да личи на села во Курската Област. <ref name="Kyrylenko">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pravda.com.ua/eng/articles/2024/11/14/7484379/|title=Andrii Horets, Deputy Commander of 95th Brigade: The enemy storms the Kursk front every day. No matter what anyone says, they're suffering huge losses, and we aren't|last=Kyrylenko|first=Olha|date=14 November 2024|work=[[Ukrainska Pravda]]|accessdate=21 April 2025}}</ref> Единиците на 95-та воздушна јуришна бригада биле информирани кон крајот на јули за операцијата, околу една недела пред нејзиниот почеток, бидејќи биле прераспоредувани од [[Битка за Торецк|Торецкиот фронт]], и им биле дадени три дена за обука и подготовка. Павло Розлах, командантот на 80-та бригада, изјавил дека неговата единица започнала да се инфилтрира во Курската Област на 4 август со помош на украинските [[Специјални оперативни сили на Украина|специјални оперативни сили]]. Групи од шест војници биле распоредени и скриени во шумите како подготовка за главниот напад на 6 август. <ref name="Kyiv Independent 80th Brigade">{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/80-brigade-kursk/|title=First Ukrainian troops crossed into Kursk Oblast 2 days before incursion, commander says|last=Denisova|first=Kateryna|date=14 October 2024|work=[[Kyiv Independent]]|access-date=14 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241028023554/https://kyivindependent.com/80-brigade-kursk/|archive-date=28 October 2024}}</ref> На украинската инвазија ѝ претходеле артилериски гранати и напади со беспилотни летала во текот на ноќта помеѓу 5 и 6 август. <ref name="wilk">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/2024-08-07/ukrainian-military-action-kursk-oblast|title=Ukrainian military action in Kursk oblast|last=Wilk|first=Andrzej|date=7 August 2024|work=[[Centre for Eastern Studies]]|accessdate=17 March 2025}}</ref> == Временска линија == === Август 2024: Украинска офанзива === ==== 6 август ==== На 6 август 2024 година, Русија распоредила воздухопловни и артилериски сили за да се спротивстави на упадот на украинската граница во [[Курска Област|Курската Област]]. Украинските сили, опремени со тенкови и оклопни возила, преминале на руска територија. Руското Министерство за одбрана одговорило со испраќање војници и воздухопловни единици во областа. Според Русија, во упадот учествувале околу 300 украински војници, 11 тенкови и над 20 [[Оклопно возило|оклопни борбени возила]], <ref name="MT86">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.themoscowtimes.com/2024/08/06/moscow-rushes-troops-to-kursk-region-as-3-killed-in-ukrainian-attacks-a85947|title=Moscow Rushes Troops to Kursk Region as 3 Killed in Ukrainian Attacks|date=6 August 2024|work=[[The Moscow Times]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807000651/https://www.themoscowtimes.com/2024/08/06/moscow-rushes-troops-to-kursk-region-as-3-killed-in-ukrainian-attacks-a85947|archive-date=7 August 2024|accessdate=6 August 2024}}</ref> и тој бил насочен во два правци: кон Олешња во правец на Суџа, источно-североисточно од Суми, и кон Николаево-Дарино, северно-североисточно од Суми. <ref name="ISW August 6">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-6-2024|title=Russian Offensive Campaign Assessment, August 6, 2024|last=Wolkov|first=Nicole|last2=Gasparyan|first2=Davit|date=6 August 2024|publisher=[[Institute for the Study of War]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807173848/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-6-2024|archive-date=7 August 2024|accessdate=6 August 2024|last3=Mappes|first3=Grace|last4=Evans|first4=Angelica|last5=Kagan|first5=Frederick W.}}</ref> Било објавено дека чеченските батаљони Ахмат реагирале на нападите, иако овие тврдења останале непотврдени до 13 септември 2024 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://edition.cnn.com/2024/09/13/world/ukraine-kursk-offensive-cost/index.html|title=Ukraine's Kursk offensive was seen as a major success, but it came at a huge cost|last=Kottasová|first=Ivana|last2=Gak|first2=Kostya|date=13 September 2024|work=[[CNN News]]|accessdate=11 January 2025}}</ref> Нападот започнал во 08:00 часот по [[московско време]]. Соопштението на руските сили на [[Телеграм]] околу 18:20 часот, во кое се тврди дека ги потиснале Украинците назад преку границата и нанеле значителни загуби преку артилерија, воздушни напади и беспилотни летала, подоцна било изменето од нивна страна за да прикаже дека борбите се во тек. [[Москва]] објавила видеа на кои наводно се гледаат украински тенкови како цел на напади од воздух. Снимките од социјалните медиуми покажале дека руските воени авиони дејствувале на ниски надморски височини над Курската Област за да го одбијат нападот. [[Алексеј Смирнов]], вршител на должноста [[Гувернер на Курска Област|гувернер на Курската област]], објавил дека три лица загинале за време на настаните: жена при граничниот упад и две лица во одделни напади пеку беспилотни летала. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.barrons.com/news/russia-says-fighting-off-ukrainian-border-attack-48e49080|title=Russia Says Deployed Aviation, Artillery To Repel Ukrainian Border Attack|date=6 August 2024|work=[[Barron's]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807032940/https://www.barrons.com/news/russia-says-fighting-off-ukrainian-border-attack-48e49080|archive-date=7 August 2024|accessdate=6 August 2024}}</ref> Руските блогери, исто така, во голема мера ги отфрлиле наводните напади како „неуспешни“ и „медиумски трик“. Според Русија, најмалку 1.000 војници ја преминале границата првиот ден, поддржани од [[Тенк|тенкови]] и оклопни возила. Според Анджеј Вилк од Центарот за источни проучувања, целата украинска групација, вклучувајќи некои елементи кои не преминале во Русија, се состоела од околу 2.000 луѓе од 22-та и 82-ра бригада на Украина, поддржани од артилерија и под-единици за воздушна одбрана. Подоцна, припадниците на украинската војска тврделе дека пробивот на границата го извршиле 80-та и 82-ра бригада за воздушен напад. Руските блогери тврделе дека офанзивата ја спроведува [[Руски доброволен корпус|Рускиот доброволен корпус]] (РДК), додека „ ''Нов глас на Украина“'', повикувајќи се на извор во Главната воена разузнавачка служба на Украина, објавил дека РДК не бил присутен. ==== 7 август ==== [[Податотека:Ukrainian_"Southern_Railway"_1943.jpg|мини|Картата на украинската железничка пруга од 1943 година ја прикажува Суџа во квадрантот А2 на 60 км на главната линија Лгов - Готња - Золочив до [[Харков|Харков.]]]] Еден блогер тврдел дека украинските сили зазеле 11 населени места и напредувале 14 километри длабоко во областа. <ref name="NBC87">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nbcnews.com/news/world/kursk-incursion-russia-battles-ukraine-border-attack-putin-war-rcna165497|title=Russia says it's battling a surprise cross-border assault by Ukraine|last=Talmazan|first=Yuliya|date=7 August 2024|work=[[NBC News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807125305/https://www.nbcnews.com/news/world/kursk-incursion-russia-battles-ukraine-border-attack-putin-war-rcna165497|archive-date=7 August 2024|accessdate=7 August 2024}}</ref> Владините агенции добиле наредба од претседателот [[Владимир Путин]] да „''обезбедат потребна помош на жителите''“, а заменик-премиерот [[Денис Мантуров]] бил испратен да ја надгледува нивната работа. <ref name="mt1">{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2024/08/07/putin-blasts-indiscriminate-ukrainian-incursion-into-border-region-a85957|title=Putin Blasts 'Indiscriminate' Ukrainian Incursion into Border Region|access-date=7 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807172737/https://www.themoscowtimes.com/2024/08/07/putin-blasts-indiscriminate-ukrainian-incursion-into-border-region-a85957|archive-date=7 August 2024}}</ref> Курската област била ставена во [[вонредна состојба]] од страна на гувернерот Смирнов. <ref name="dw1">{{Наведени вести|url=https://www.dw.com/en/russia-state-of-emergency-in-kursk-amid-incursion/a-69873333|title=Russia: State of emergency in Kursk amid incursion|date=7 August 2024|work=DW|access-date=7 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807184143/https://www.dw.com/en/russia-state-of-emergency-in-kursk-amid-incursion/a-69873333|archive-date=7 August 2024}}</ref> <ref name="CNBC State of Emergency">{{Наведени вести|url=https://www.cnbc.com/2024/08/08/state-of-emergency-declared-in-kursk-as-ukrainians-and-russians-clash.html|title=3,000 evacuated, state of emergency declared after Ukraine's raid into Russia|last=Ellyatt|first=Holly|date=8 August 2024|work=[[CNBC]]|access-date=8 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808133828/https://www.cnbc.com/2024/08/08/state-of-emergency-declared-in-kursk-as-ukrainians-and-russians-clash.html|archive-date=8 August 2024}}</ref> Путин се состанал со клучни членови на безбедносниот естаблишмент, вклучувајќи ги [[Валериј Герасимов]], [[Александар Бортников]], [[Сергеј Шојгу]] и [[Андреј Белоусов]], за упадот во Курск. <ref name="kru1">{{Наведени вести|url=https://www.kommersant.ru/doc/6879452|date=7 August 2024|access-date=7 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808035255/https://www.kommersant.ru/common/socialnetworkblock|archive-date=8 August 2024|script-title=ru:Герасимов назвал целью ВСУ в Курской области захват Суджанского района}}</ref> Герасимов му рекол на Путин дека околу 1.000 украински војници учествувале во нападот и дека нивното напредување е запрено. <ref name="Reuters Videos show Ukrainian Presence">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-fighting-continues-kursk-video-shows-burnt-out-russian-trucks-2024-08-09/|title=Russia reinforces Kursk region, videos show Ukrainian presence, evidence of attack|last=Trevelyan|first=Mark|date=2024-08-10|work=[[Reuters]]|access-date=2024-09-11}}</ref> Геолоцираните снимки потврдиле дека украинските сили напредувале најмалку 10 километри преку руската граница, откако пробиле најмалку две руски одбранбени линии и едно упориште. Руски извори посочиле дека украинските сили се обидуваат да напредуваат по автопатот 38K-030 Суџа- [[Коренево (Курска Област)|Коренево]], а истакнат блогер поврзан со Кремљ тврдел дека до 18:00 часот по локално време на 7 август, украинските сили напредувале и северозападно и југоисточно по автопатот и дека веќе се борат на периферијата на Корнево и Суџа. Дополнително, геолоцираните снимки покажале четворица украински војници како заробуваат најмалку 40 руски војници, како и се борат во градските граници на Суџа, при што украинските сили заземаат бензинска пумпа и влезен пункт. Претходниот ден, се тврдело дека 35 руски војници биле заробени од украинските сили откако не успеале да спречат пробив. <ref name="ISW August 7">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-7-2024|title=Russian Offensive Campaign Assessment, August 7, 2024|last=Wolkov|first=Nicole|last2=Mappes|first2=Grace|date=8 August 2024|publisher=[[Institute for the Study of War]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808035224/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-7-2024|archive-date=8 August 2024|accessdate=8 August 2024|last3=Harward|first3=Christina|last4=Hird|first4=Karolina|last5=Kagan|first5=Frederick W.}}</ref> Во меѓувреме, украински поручник тврдел дека 300 руски војници биле заробени во „Курската народна република“ во текот на два дена; тој се осврнал на украинските сили што дејствуваат таму како „''контингент од неидентификувани вооружени формации''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://charter97.org/en/news/2024/8/8/605916/|title=About 300 Russian Soldiers Surrendered To AFU In Kursk Region|work=charter97.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810202419/https://charter97.org/en/news/2024/8/8/605916/|archive-date=10 August 2024|accessdate=11 August 2024}}</ref> Украинскиот пратеник [[Олексиј Гончаренко]] известил дека украинските сили го освоиле гасниот центар Суџа, кој го снабдува гасоводот Уренгој-Помари-Ужгород со остатокот од [[Европа]]. Дополнително, имало извештаи за борби во Ивница, село оддалечено 24 км од границата. <ref name="Politico August 8">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.politico.eu/article/russia-vladimir-putin-ukraine-kursk-volodymyr-zelenskyy-dmitry-medvedev-sudzha/|title=Russia declares state of emergency in Kursk as Ukraine pushes incursion|last=Jochecová|first=Ketrin|last2=Posaner|first2=Joshua|date=8 August 2024|work=[[Politico]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808101529/https://www.politico.eu/article/russia-vladimir-putin-ukraine-kursk-volodymyr-zelenskyy-dmitry-medvedev-sudzha/|archive-date=8 August 2024|accessdate=8 August 2024|last3=Nöstlinger|first3=Nette|last4=Cienski|first4=Jan}}</ref> Руски извори тврделе дека украинските сили стигнале до селото [[Дарино (Курска Област)|Дарино]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kyivindependent.com/ukraines-225th-battalion-showed-russian-flag-removal-in-kursk-oblast-village-video-alleged/|title=Ukraine's 225th battalion showed Russian flag removal in Kursk Oblast village, video alleged|last=Denisova|first=Kateryna|date=12 August 2024|work=[[The Kyiv Independent]]|accessdate=19 March 2025}}</ref> ==== 8 август ==== [[РИА Новости]] објавила дека четири лица загинале како резултат на „нападите“ на [[Вооружени сили на Украина|вооружените сили на Украина]] (ВСУ) во областа, додека борбите продолжиле веќе трет ден.<ref name="Reuters_2024-08-08" /><ref name="AlJazeera_2024-08-08" /> Прорускиот блогер Јуриј Подољака изјавил дека „Суџа е практично изгубена за нас“ и дека украинските сили се движат кон [[Лгов (Курска Област)|Лгов]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.france24.com/en/europe/20240808-battles-rage-kursk-region-sudzha-ukraine-largest-incursion-into-russian-territory|title=Battles rage in Kursk region after Ukraine's largest incursion yet into Russia|date=2024-08-08|access-date=2024-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808134236/https://www.france24.com/en/europe/20240808-battles-rage-kursk-region-sudzha-ukraine-largest-incursion-into-russian-territory|archive-date=8 August 2024|publisher=[[France 24]]}}</ref> Украинските сили го контролирале западниот дел од Суџа и околните патишта; престрелките продолжиле во градот. <ref name="agent">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.agents.media/z-kanaly-soobshhili-o-boyah-v-sudzhe/|last=Oglobin|first=Slava|date=2024-08-08|work=Агентство|language=ru-RU|script-title=ru:Z-каналы сообщили о боях в Судже|trans-title=Z-channels report fighting in Sudzha|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808123529/https://www.agents.media/z-kanaly-soobshhili-o-boyah-v-sudzhe/|archive-date=8 August 2024|accessdate=2024-08-08}}</ref> Според Смирнов, вршителот на должноста гувернер на Курската Област, шест украински беспилотни летала и пет ракети биле соборени во текот на ноќта и утрото. <ref name="meduzalive8aug">{{Наведена мрежна страница|url=https://meduza.io/live/2024/08/08/voyna|date=2024-08-08|work=Meduza|language=ru|script-title=ru:Война Восемьсот девяносто седьмой день|trans-title=War, eight hundred and ninety-seventh day|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808235632/https://meduza.io/live/2024/08/08/voyna|archive-date=8 August 2024|accessdate=2024-08-08}}</ref> [[Податотека:President_Vladimir_Putin_talks_with_the_governor_of_Kursk_in_August_2024.jpg|мини|[[Владимир Путин]] разговара со Алексеј Смирнов, вршителот на должноста гувернер на Курск, за ситуацијата во врска со украинската инвазија. 8 август 2024 година.]] Во извештаите се тврди дека борбената зона се проширила на 430 км² и дека украинските сили влегле во населбата Мирни и ја презеле контролата врз селата Казачја Локнја, Богдановка. Престрелките се случиле во селото [[Снагост (Курска Област)|Снагост]]. <ref name="agents430км">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.agents.media/zona-boevyh-dejstvij-v-kurskoj-oblasti-rasshirilas-do-430-kv-km/|title=Зона боевых действий в Курской области расширилась до 430 кв км|date=2024-08-08|work=Агентство|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808200722/https://www.agents.media/zona-boevyh-dejstvij-v-kurskoj-oblasti-rasshirilas-do-430-kv-km/|archive-date=8 August 2024|accessdate=2024-08-08}}</ref> Украинските трупи биле присутни во области оддалечени 35 километри од украинската граница. <ref name="isw8">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-8-2024|title=Russian Offensive Campaign Assessment, August 8, 2024|date=9 August 2024|work=Institute for the Study of War|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809215312/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-8-2024|archive-date=9 August 2024|accessdate=2024-08-09}}</ref> ==== 9 август ==== Извештаите тврделе дека украинските трупи зазеле околу 100 <ref name="WP Ukraine stuns Russia">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/08/ukraine-kursk-russia-occupied-war/|title=Ukraine, powered by Western arms, stuns Russia in cross-border assault|last=Khurshudyan|first=Isabelle|date=8 August 2024|work=Washington Post|last2=Horton|first2=Alex|last3=Hudson|first3=John|last4=Oakford|first4=Samuel}}</ref> – 200 квадратни километри територија, на длабочина од околу 10 километри во просек. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nysun.com/article/ukraines-counter-invasion-of-russia-could-gain-bargaining-chips-for-kyiv-in-the-event-of-negotiated-peace-with-moscow|title=Ukraine's Counter-Invasion of Russia Could Gain Bargaining Chips for Kyiv in the Event of Negotiated Peace With Moscow|last=Brooke|first=James|date=9 August 2024|work=New York Sun|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809234611/https://www.nysun.com/article/ukraines-counter-invasion-of-russia-could-gain-bargaining-chips-for-kyiv-in-the-event-of-negotiated-peace-with-moscow|archive-date=9 August 2024|accessdate=9 August 2024}}</ref> Врз основа на независни и сопствени анализи, [[CNN]] ја проценил површината на територијата над која Русија ја изгубила контролата на 250{{Меѓупростори}}најмалку км². <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://edition.cnn.com/2024/08/10/europe/ukraine-putin-embarrasses-surprise-assault-analysis-intl/index.html|title='Doing the least obvious thing': Ukraine embarrasses Putin with surprise assault on southern Russia|last=Lister|first=Tim|date=10 August 2024|work=[[CNN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813205826/https://edition.cnn.com/2024/08/10/europe/ukraine-putin-embarrasses-surprise-assault-analysis-intl/index.html|archive-date=13 August 2024|accessdate=12 August 2024}}</ref> Конвој руски војници наводно бил уништен во напад на [[ХИМАРС]] во селото Октјабрское додека се движел по рутата што ги поврзува [[Глушковски регион|Глушковскиот регион]] и [[Курск]] и минувал низ областите [[Рилски регион|Рилски]] и [[Лговски регион|Лговски]]. Снимките од последиците покажуваат 15 изгорени воени камиони, со некои тела внатре. Според украинската аналитичка група NEXTA, „''секој од овие камиони може да носи до 35 целосно опремени војници. Видеото покажува 14 уништени возила, што сугерира дека руската армија можела да изгуби помеѓу 200 и 490 војници за една ноќ како резултат на нападот... Ова би можело да стане една од најголемите еднократни загуби за руската армија од почетокот на целосната војна''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.online.ua/en/the-russians-are-panicking-because-of-the-approach-of-the-armed-forces-to-the-kursk-npp-883144/|title=The authorities of the Kursk region are panicking as the Ukrainian Armed Forces approach the Kursk NPP|date=9 August 2024|work=news.online.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810064607/https://news.online.ua/en/the-russians-are-panicking-because-of-the-approach-of-the-armed-forces-to-the-kursk-npp-883144/|archive-date=10 August 2024|accessdate=10 August 2024}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kyivindependent.com/column-of-russian-vehicles-personnel-destroyed-amid-fighting-in-kursk-oblast-multiple-sources-say/|title=Column of Russian vehicles, personnel destroyed in Kursk Oblast, multiple sources say|date=2024-08-09|work=The Kyiv Independent|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810040858/https://kyivindependent.com/column-of-russian-vehicles-personnel-destroyed-amid-fighting-in-kursk-oblast-multiple-sources-say/|archive-date=10 August 2024|accessdate=2024-08-10}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.themoscowtimes.com/2024/08/09/pro-war-bloggers-slam-military-command-over-destroyed-russian-column-in-kursk-a85978|title=Pro-War Bloggers Slam Military Command Over Destroyed Russian Column in Kursk|date=2024-08-09|work=The Moscow Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810132131/https://www.themoscowtimes.com/2024/08/09/pro-war-bloggers-slam-military-command-over-destroyed-russian-column-in-kursk-a85978|archive-date=10 August 2024|accessdate=2024-08-10}}</ref> Руски Телеграм канал напишал: „''Тие беа вооружени, најверојатно по еден вод по возило. Уништени беа 3-4 чети – цел батаљон. Судејќи според изгледот на колоната, околу половина беа убиени. Ова е еден од најкрвавите и најмасовните удари (најверојатно Химари) во целата војна''.“ <ref name="telegraph-column">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/08/09/russian-drives-past-destruction-ukraine-missile-strike/|title=Russia sends reinforcements to retake Kursk|date=9 August 2024|work=The Telegraph|access-date=10 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810154756/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/08/09/russian-drives-past-destruction-ukraine-missile-strike/|archive-date=10 August 2024}}</ref> [[Апти Алаудинов]], командантот на чеченските единици Ахмат кои биле стационирани во [[Белгород]] и [[Курск]] од последниот упад, ги информирал руските медиуми дека тој и неговите сили не се бореле со украинските трупи додека минувале покрај нивните позиции, туку одлучиле да се повлечат додека не пристигнат повеќе руски засилувања, додека некои руски блогери тврделе дека побегнале од битката. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plenglish.com/news/2024/08/08/ukraine-employed-units-from-the-border-with-belarus-to-attack-kursk/|title=Ukraine employed units from the border with Belarus to attack Kursk|date=8 August 2024|work=[[Prensa Latina]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809031357/https://www.plenglish.com/news/2024/08/08/ukraine-employed-units-from-the-border-with-belarus-to-attack-kursk/|archive-date=9 August 2024|accessdate=9 August 2024}}</ref> <ref name="Kyiv Independent August 9">{{Наведена мрежна страница|url=https://kyivindependent.com/chechen-commander-admits-russian-losses/|title=Chechen commander admits Russian losses, Ukrainian advances in Kursk Oblast|last=Fornusek|first=Martin|date=9 August 2024|work=[[The Kyiv Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809093128/https://kyivindependent.com/chechen-commander-admits-russian-losses/|archive-date=9 August 2024|accessdate=9 August 2024}}</ref> Алаудинов во тој момент бил единствениот руски командант кој признал дека украинските сили ги контролираат населбите по должината на границата. Во очекување на руски воздушни напади, на 20.000 луѓе им било наредено да се евакуираат од [[Сумска Област|Сумската Област]]. Руските засилувања, од кои многу биле единици веќе распоредени околу руско-украинската граница, <ref name="ISW 2024-08-09">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-9-2024|title=Russian Offensive Campaign Assessment, August 9, 2024|last=Barros|first=George|last2=Gasparyan|first2=Davit|date=9 August 2024|work=Institute for the Study of War|archive-url=https://web.archive.org/web/20240811002023/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-9-2024|archive-date=11 August 2024|accessdate=9 August 2024|last3=Bailey|first3=Riley|last4=Evans|first4=Angelica|last5=Mappes|first5=Grace|last6=Harward|first6=Christina}}</ref> продолжиле да пристигнуваат во близина на фронтовската линија во Курската Област, каде што борбите продолжиле над Суџа. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2024/08/09/world/europe/ukraine-russia-kursk-lipetsk.html|title=As Ukraine Pushes Deeper, Russia Sends Reinforcements to Border Area|last=Méheut|first=Constant|date=9 August 2024|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809133529/https://www.nytimes.com/2024/08/09/world/europe/ukraine-russia-kursk-lipetsk.html|archive-date=9 August 2024|accessdate=9 August 2024}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kursk-incursion-3eba46949e065fac9d846987a106e17a|title=Russia declares an emergency in Kursk, under attack by Ukraine. 14 die in a Russian strike on a mall|last=Kullab|first=Samya|last2=Hatton|first2=Barry|date=9 August 2024|work=[[Associated Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809181020/https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kursk-incursion-3eba46949e065fac9d846987a106e17a|archive-date=9 August 2024|accessdate=9 August 2024}}</ref> [[Министерство за одбрана на Русија|Руското министерство за одбрана]] објавило извештај за префрлање на воена колона од [[Белгородска Област|Белгородската Област]] во Суџанскиот округ, која вклучувала самоодни артилериски оружја „Мста-С“ од 152 мм и возила за борбена поддршка. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.agents.media/rossiya-perebrosila-v-kurskuyu-oblast-voennyh-i-tehniku-iz-belgorodskoj-i-donetskoj-oblastej/|title=Россия перебросила в Курскую область военных и технику из Белгородской и Донецкой областей|last=Zatirko|first=Andrey|date=2024-08-09|work=Агентство|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809195051/https://www.agents.media/rossiya-perebrosila-v-kurskuyu-oblast-voennyh-i-tehniku-iz-belgorodskoj-i-donetskoj-oblastej/|archive-date=9 August 2024|accessdate=2024-08-09}}</ref> Бојните ознаки покажале дека руската команда префрла војници кои се искусни во борбени дејствија во Курската Област како засилување. <ref name="theinsider-9aug-reserves">{{Наведена мрежна страница|url=https://theins.ru/news/273743|title=Российское командование перебрасывает резервы в Курскую область с харьковского направления|date=2024-08-09|work=The Insider|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810000840/https://theins.ru/news/273743|archive-date=10 August 2024|accessdate=2024-08-09}}</ref> Шефот на општинската администрација на Курчатов, Игор Корпунков, известил дека борбите се воделе на 30 километри од [[Курска јадрената централа|Курската јадрената централа]]. <ref>[https://www.moscowtimes.ru/2024/08/09/vlasti-kurskoi-oblasti-zayavili-opriblizhenii-vsu-kkurskoi-aes-a139065 Власти Курской области заявили о приближении ВСУ к Курской АЭС] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240810043010/https://www.moscowtimes.ru/2024/08/09/vlasti-kurskoi-oblasti-zayavili-opriblizhenii-vsu-kkurskoi-aes-a139065|date=10 August 2024}}//The Moscow Times</ref> <ref name="newop">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.themoscowtimes.com/2024/08/10/russia-launches-new-operation-to-halt-advancing-ukrainian-troops-a85987|title=Russia Launches New Operation to Halt Advancing Ukrainian Troops|date=2024-08-10|publisher=The Moscow Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810131100/https://www.themoscowtimes.com/2024/08/10/russia-launches-new-operation-to-halt-advancing-ukrainian-troops-a85987|archive-date=10 August 2024|accessdate=2024-08-10}}</ref> Властите ги блокирале сите пристапи до јадрената централа, градежните работници на местото ја напуштиле областа, а опремата во централата била деактивирана. [[Росатом]] објавил привремено намалување на бројот на персонал на местото. Околу 15:00 часот, во Курчатов се слушнала експлозија. [[Војници за радијациона, хемиска и биолошка одбрана на Руската Федерација|Руски војници за заштита на РХБ]] биле исто така распоредени за да ја заштитат централата. <ref name="rad">[https://www.moscowtimes.ru/2024/08/09/kurskuyu-aes-otsepili-iz-za-ugrozi-ataki-vsu-a139109 Курскую АЭС оцепили из-за угрозы атаки ВСУ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240810013735/https://www.moscowtimes.ru/2024/08/09/kurskuyu-aes-otsepili-iz-za-ugrozi-ataki-vsu-a139109|date=10 August 2024}}//The Moscow Times</ref> Гувернерот на Курската Област, Алексеј Смирнов, известил дека пожар избувнал во еден од окрузите како резултат на напад на украинските вооружени сили врз трафостаница. Како резултат на нападот со беспилотни летала, Курчатов, како и делови од окрузите Курчатовски, Октјабрски, Болшесолдатски, Обојански и Беловски, останале без електрична енергија. <ref>[https://www.svoboda.org/a/kurchatov-gde-raspolozhena-aes-ostalsya-bez-sveta-posle-ataki-drona/33073033.html Курчатов, где расположена АЭС, остался без света после атаки дрона] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240813205822/https://www.svoboda.org/a/kurchatov-gde-raspolozhena-aes-ostalsya-bez-sveta-posle-ataki-drona/33073033.html|date=13 August 2024}}//Radio free Europe/Radio Liberty (Russian)</ref> Во [[Курска Област|Курските]], [[Брјанска Област|Брјанските]] и [[Белгородска Област|Белгородските области]] бил воведен оперативен режим за борба против тероризмот, предводен од [[Александар Бортников]], <ref name="ISW 2024-08-10" />за привремено преземање на контролата врз регионите додека условите не се вратат во нормала. <ref>[https://www.bbc.com/russian/live/cerv3417007t?post=asset%3Ad89bd80e-fa29-4c9e-b924-38ccd7957b4c#asset:d89bd80e-fa29-4c9e-b924-38ccd7957b4c В Курской, Брянской и Белгородской областях ввели «режим контртеррористической операции»] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240809232658/https://www.bbc.com/russian/live/cerv3417007t?post=asset:d89bd80e-fa29-4c9e-b924-38ccd7957b4c#asset:d89bd80e-fa29-4c9e-b924-38ccd7957b4c|date=9 August 2024}}//[[Би-би-си|BBC]] (Russian)</ref> Ова значело дека движењето било ограничено, можеле да се запленат возила и да се следат телефонски повици, меѓу другите мерки. <ref name="voa1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.voanews.com/a/russia-launches-new-operation-to-halt-advancing-ukrainian-troops/7737304.html|title=Russia evacuates tens of thousands amid Ukraine incursion|date=10 August 2024|work=[[Voice of America]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816035546/https://www.voanews.com/a/russia-launches-new-operation-to-halt-advancing-ukrainian-troops/7737304.html|archive-date=16 August 2024|accessdate=10 August 2024}}</ref> Бројот на украински војници во Курската Област го проценил вишиот соработник на [[Фондација Карнеги за меѓународен мир|фондацијата за меѓународен мир „Карнеги“]] Дара Масикот, на околу 10.000-12.000, кои содржат елементи од четири до пет украински бригади. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2024/08/09/nx-s1-5069453/heres-what-we-know-about-ukraines-military-offensive-in-russia|title=Here's what we know about Ukraine's military offensive in Russia|last=Yu|first=Mallory|last2=Handel|first2=Sarah|date=2024-08-09|publisher=NPR|language=en-gb|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813201641/https://www.npr.org/2024/08/09/nx-s1-5069453/heres-what-we-know-about-ukraines-military-offensive-in-russia|archive-date=13 August 2024|accessdate=2024-08-10|last3=Kelly|first3=Mary Louise}}</ref> ==== 10 август ==== Според аналитичарите цитирани од ''[[The New York Times|„Њујорк тајмс“]]'', украинското напредување во Курската Област во голема мера било запрено од руски засилувања во овој момент, а ситуацијата се стабилизирала, но украинските сили продолжиле да ја држат својата освоена територија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2024/08/10/world/europe/ukraine-russia-cross-border-attack.html|title=Russia Pushes Back at Ukraine's Cross-Border Assault, but Kyiv Presses On|last=Barker|first=Kim|date=10 August 2024|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240812013228/https://www.nytimes.com/2024/08/10/world/europe/ukraine-russia-cross-border-attack.html|archive-date=12 August 2024|accessdate=10 August 2024}}</ref> Спротивно на тоа, други извори како што се „''[[Вашингтон пост]]''“ и „''[[Франкфуртер Рундшау]]''“ објавиле дека Русија сè уште не е во можност да ја контролира ситуацијата, со постојани украински напредувања. <ref name="Khurshudyan810">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/10/ukraine-belgorod-kursk-russia-occupied-war/|title=Ukraine appears to expand incursion into Russia, in a morale boost for Kyiv|last=Khurshudyan|first=Isabelle|date=10 August 2024|work=Washington Post|access-date=10 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240811083513/https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/10/ukraine-belgorod-kursk-russia-occupied-war/|archive-date=11 August 2024|last2=Galouchka|first2=Anastacia}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fr.de/politik/russland-bekommt-kursk-offensive-nicht-in-den-griff-bewohner-senden-video-appell-an-putin-zr-93234205.html|title=Russland bekommt Kursk-Offensive nicht in den Griff: Bewohner senden Video-Appell an Putin|last=Hartmann|first=Fabian|date=11 August 2024|work=Frankfurter Rundschau|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20240811105332/http://www.fr.de/politik/russland-bekommt-kursk-offensive-nicht-in-den-griff-bewohner-senden-video-appell-an-putin-zr-93234205.html|archive-date=11 August 2024|accessdate=11 August 2024}}</ref> Руското Министерство за одбрана изнело слични тврдења дека го запреле секое украинско напредување во Курската Област. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/10/russia-claims-to-have-thwarted-ukraine-advance-in-kursk|title=Russia claims to have thwarted Ukraine's advance in Kursk|last=Sabbagh|first=Dan|date=10 August 2024|work=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813205830/https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/10/russia-claims-to-have-thwarted-ukraine-advance-in-kursk|archive-date=13 August 2024|accessdate=12 August 2024}}</ref> Руските власти вовеле режим на „антитерористичка операција“ во Курската Област. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/08/10/7469768/|title=Russian authorities impose counter-terrorist operation regime in 3 oblasts|last=Ivashkiv|first=Olena|date=10 August 2024|work=Ukrainska Pravda|access-date=12 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816021634/https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/08/10/7469768/|archive-date=16 August 2024|language=en}}</ref> Исто така, битки биле водени во [[Олговка (Курска Област)|Олговка]] во близина на Коренево, фармата Ивашковское и Малаја Локња. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.agents.media/minoborony-soobshhilo-o-boyah-v-20-km-ot-granitsy-v-kurskoj-oblasti/|title=Минобороны сообщило о боях в 20 км от границы в Курской области|date=2024-08-09|publisher=Агентство|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810154516/https://www.agents.media/minoborony-soobshhilo-o-boyah-v-20-km-ot-granitsy-v-kurskoj-oblasti/|archive-date=10 August 2024|accessdate=2024-08-09}}</ref> На 10 август, 95-та воздушно-јуришна бригада на Украина влегла во Курската Област и добила задача да спроведува напади и операции за чистење околу Малаја Локња и Погребки. Руските вооружени сили тврделе дека ја вратиле контролата врз селото Махновка источно од Суџа. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://istories.media/news/2024/08/10/boi-pod-kurskom-den-pyatii-glavnoe/|title=Бои под Курском. День пятый. Главное|date=2024-08-10|work=Важные истории|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810154513/https://istories.media/news/2024/08/10/boi-pod-kurskom-den-pyatii-glavnoe/|archive-date=10 August 2024|accessdate=2024-08-10}}</ref> Извештаите тврделе дека борбената зона се проширила на 650 км². <ref>{{Наведени вести|url=https://www.agents.media/ploshhad-boevyh-dejstvij-v-kurskoj-oblasti-v-subbotu-sostavila-650-kv-km/|title=Площадь боевых действий в Курской области в субботу составила 650 кв км|date=2024-08-09|work=Agents (Russia)|access-date=2024-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240811120741/https://www.agents.media/ploshhad-boevyh-dejstvij-v-kurskoj-oblasti-v-subbotu-sostavila-650-kv-km/|archive-date=11 August 2024}}</ref> Вечерта, гувернерот на Курската Област Смирнов изјавил дека 15 лица биле повредени во градот Курск откако остатоците од пресретната украинска ракета паднале врз станбена зона. <ref name="BBC Tough Response">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/articles/crkm08rv5m0o|title=Moscow vows 'tough response' to Ukrainian offensive in Russia|last=Murphy|first=Matt|date=11 August 2024|work=[[BBC News]]|access-date=11 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813012509/https://www.bbc.com/news/articles/crkm08rv5m0o|archive-date=13 August 2024|language=en}}</ref> Војниците на 252-от баталјон за територијална одбрана на Украина објавиле снимки од Порож, погранично село во [[Белгородска Област|Белгородската Област]]. ==== 11 август ==== Во ноќта на 11 август, украинските вооружени сили влегле во [[Беловски реон (Курска Област)|Беловскиот реон]], кој се наоѓа југоисточно од Суџанскиот реон, што го потврдиле началникот на округот и вршителот на должноста гувернер. Началникот на округот ги замолил евакуираните да не се враќаат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theins.ru/news/273773|title=Ukrainian military entered the Belovsky District of the Kursk Region — head of the district|date=2024-08-11|work=The Insider|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240811101150/https://theins.ru/news/273773|archive-date=11 August 2024|accessdate=2024-08-11}}</ref> Изданието „Проект“ тврдело дека борбената зона се зголемила на 720 км². Оклопна украинска колона влегла во Белгородската Област кај селото Колотиловка, веднаш била нападната од артилерија и беспилотни летала, но на крајот напредувала 9,7 километри на руска територија со големи жртви. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/15/russia-ukraine-kursk-captured-soldiers/|title=Ukraine offensive in Russia expands beyond Kursk region, soldiers say|work=Washington Post|access-date=16 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240815231132/https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/15/russia-ukraine-kursk-captured-soldiers/|archive-date=15 August 2024|quote=Ukrainians came under intense attack by artillery, drones and aerial bombs almost immediately. The Ukrainians pushed forward about six miles, the soldiers said, seizing abandoned Russian troop positions [...] "All our group was injured the day we arrived," [...] Many Ukrainian troops were concussed or heavily wounded, while others were killed [...] survivors had to take cover in Russian trenches for days, until an armored vehicle arrived to evacuate them}}</ref> ==== 12 август ==== Руските власти започнале со евакуација на цивили од Краснојарушкиот реон во Белгородската област поради проширувањето на украинската офанзива. Краснојарушки се наоѓа веднаш јужно од Курската област, а исто така се граничи и со Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kyivindependent.com/authorities-in-russias-belgorod-oblast-announce-evacuation-of-border-region/|title=Authorities in Russia's Belgorod Oblast announce evacuation of border region as Ukrainian incursion reportedly widens|date=2024-08-12|work=The Kyiv Independent|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240812100905/https://kyivindependent.com/authorities-in-russias-belgorod-oblast-announce-evacuation-of-border-region/|archive-date=12 August 2024|accessdate=2024-08-12}}</ref> Руските власти потврдиле дека Украинците ја презеле контролата врз најмалку 28 населби, додека украинскиот OSINT тврдел дека Украинците имаат контрола врз 44 населби и оспоруваат уште 10 населби. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/12/kursk-russia-ukraine-war/|title=Russians evacuated from Kursk as Putin grapples with Ukrainian incursion|work=Washington Post}}</ref> Врховниот командант на вооружените сили на Украина, [[Олександр Сирски]], изјавил дека неговите сили контролираат над 1,000 км² од руската територија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-incursion-kursk-afa42b9613323901bef07800ac2cae9e|title=Top Ukrainian commander says his forces now control 1,000 square kilometers of Russia's Kursk region|date=2024-08-12|work=AP News|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813010317/https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-incursion-kursk-afa42b9613323901bef07800ac2cae9e|archive-date=13 August 2024|accessdate=2024-08-12}}</ref> Украинските војници објавиле видео од себе како возат низ центарот на Суџа, тврдејќи дека центарот на градот е под контрола на украинските вооружени сили. ==== 13 август ==== Според извештаите кои не биле веднаш потврдени, но кои западните набљудувачи ги оцениле како веродостојни, Путин го поставил [[Алексеј Дјумин]] за командант на одбраната против украинската офанзива. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theconversation.com/ukraines-kursk-incursion-how-the-invasion-of-russia-could-change-the-political-focus-of-the-conflict-236638|title=Ukraine's Kursk incursion: how the invasion of Russia could change the political focus of the conflict|last=Wolff|first=Stefan|authorlink=Stefan Wolff|date=15 August 2024|work=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240815230945/https://theconversation.com/ukraines-kursk-incursion-how-the-invasion-of-russia-could-change-the-political-focus-of-the-conflict-236638|archive-date=15 August 2024|accessdate=16 August 2024}}</ref> Според Украина, „''релативно мал''“ број руски војници биле преместени во Курск од [[Запорожје]] и [[Херсон]], а руските офанзиви во последните два региона продолжиле. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.politico.eu/article/vladimir-putin-pull-army-units-out-ukraine-defend-russia-kursk-belgrod-region/|title=Putin pulls units out of Ukraine to defend Russia, Kyiv says|last=Melkozerova|first=Veronika|date=13 August 2024|work=POLITICO|access-date=13 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813182746/https://www.politico.eu/article/vladimir-putin-pull-army-units-out-ukraine-defend-russia-kursk-belgrod-region/|archive-date=13 August 2024|last2=Walker|first2=Ali}}</ref> Во своето вечерно обраќање, украинскиот претседател [[Володимир Зеленски]] изјавил дека неговите сили контролираат околу 1.000 км² и 74 населби во Курската Област. <ref name="ua74">{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/ukraine-war-latest-23/|title=Ukraine war latest: Ukraine controls 74 settlements in Russia's Kursk Oblast, Zelensky says|date=13 August 2024|work=The Kyiv Independent|access-date=14 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813220945/https://kyivindependent.com/ukraine-war-latest-23/|archive-date=13 August 2024}}</ref> На состанокот со Зеленски, [[Литванија|литванскиот]] министер за одбрана [[Лауринас Кашчунас]] тврдел дека Русија преместила дел од своите војници од својата балтичка енклава [[Калининградска Област|Калининград]] во Курск, без да навлегува во понатамошни детали. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thehill.com/policy/defense/4827388-russia-moving-troops-kaliningrad-kursk-ukraine-attack/|title=Russia moving troops from Kaliningrad to Kursk to repel Ukraine attack, official says|last=Dress|first=Brad|date=14 August 2024|work=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|accessdate=21 December 2024}}</ref> Руското Министерство за одбрана тврдело дека ги спречило украинските напади во Кореневскиот реон во близина на селата Обшчи Колодез, Каучук, Алексеевски и Снагост и во Суџанскиот реон во правец на Мартиновка, како и во областите Коренево, Олешња, Николаево-Дарино, Суџа и Михајловка. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://meduza.io/news/2024/08/13/minoborony-rf-zayavilo-chto-rossiyskie-voyska-pomeshali-vsu-prorvatsya-vglub-kurskoy-oblasti-v-28-kilometrah-ot-granitsy|title=Минобороны РФ заявило, что российские войска помешали ВСУ прорваться вглубь Курской области в 28 километрах от границы|work=Meduza|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813152747/https://meduza.io/news/2024/08/13/minoborony-rf-zayavilo-chto-rossiyskie-voyska-pomeshali-vsu-prorvatsya-vglub-kurskoy-oblasti-v-28-kilometrah-ot-granitsy|archive-date=13 August 2024|accessdate=2024-08-13}}</ref> ==== 14 август ==== [[Категорија:Битки на Северното боиште во Руската инвазија на Украина]] [[Категорија:Инвазии на Русија]] [[Категорија:Статии со извори на италијански (it)]] [[Категорија:CS1 со писмо на руски (ru)]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Статии со извадоци]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 7u37n9fx45h0gqr3grpld3uw0l6bofy 0 1391090 5536487 2026-04-09T08:48:37Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Infobox musical artist |Name = Ева Георгиева |Background = solo_singer |Img = |Img_capt = |Alias = Јовка Петрова Стојанова |Born = {{роден на|28|јули|1925}}<br />[[Омуртаг (град)|Омуртаг]], [[Царство Бугарија]] |Died = {{починат на|18|април|2004|28|јули|1925}}<br />[[Софија]], [[Бугарија]] |Occupation = [[пејачка]] |Genre = на... 5536487 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Ева Георгиева |Background = solo_singer |Img = |Img_capt = |Alias = Јовка Петрова Стојанова |Born = {{роден на|28|јули|1925}}<br />[[Омуртаг (град)|Омуртаг]], [[Царство Бугарија]] |Died = {{починат на|18|април|2004|28|јули|1925}}<br />[[Софија]], [[Бугарија]] |Occupation = [[пејачка]] |Genre = [[народна музика]] |Years_active = 1952 — 2004 |Instrument = [[пејач|сопран]] |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |Label = [[Балкантон]] |Associated_acts = [[Мистеријата на бугарските гласови]], [[Трио Бугарка]] |URL = }} '''Ева Георгиева''', родена како '''Јовка Петрова Стојанова''' ({{langx|bg|Йовка Петрова Стоянова}}) — [[Бугарија|бугарска]] [[народна музика|народна]] [[пејачка]] од [[Добруџа|Добруџанскиот Крај]]. Својата светска слава ја должи на нејзиниот исклучителен глас и работата со вокалното [[Трио Бугарка]]. == Животопис == Родена е во градот [[Омуртаг (град)|Омуртаг]] на [[28 јули]] [[1925]] година. Завршила во Средното музичко училиште во Софија, а потоа запишала „оперско пеење“ во класата на проф. Георги Златев-Черкин. Цветана Дјакович ја насочила кон народното пеење и таа започнала да соработува со различни оркестри во [[Радио Софија]]. Во [[1952]] година, заедно со диригентот Борис Петров и уште шест народни пејачки, станала соосновачка на народниот хор при [[Бугарско национално радио|Бугарското радио]], подоцна наречен „[[Мистеријата на бугарските гласови (хор)|Мистеријата на бугарските гласови]]“. Во [[1975]] година Ева Георгиева заедно со [[Јанка Рупкина]] и [[Стојанка Бонева]], го основала и светски познатото [[Трио Бугарка]]. Трите пејачки внимателно го избирале својот репертоар, чија основа биле нивните соло песни, преработени за камерен состав и снимени за Бугарското радио. Подоцна овие снимки станале дел од неговиот Златен фонд. Пеењето на Трио Бугарка се одликува со совршена усогласеност и префинето музицирање, што го потврдува како една од најдобрите женски камерни фолклорни формации. Светската слава на триото се должи и на средбата на пејачките со продуцентот на [[Пинк Флојд]] и [[R.E.M.]] – [[Џо Бојд]].<ref name="LarkinGE">{{cite book |title=Encyclopedia of Popular Music|The Guinness Encyclopedia of Popular Music |editor=Colin Larkin |publisher=Guinness Publishing |date=1992 |edition=First |isbn=0-85112-939-0 |page=2533 }}</ref>Од нивната музика бил воодушевен и [[Џорџ Харисон]], гитаристот на [[Битлси]]. Триото соработувало и на снимките за два албума на британската поп-ѕвезда [[Кејт Буш]].<ref name="LarkinGE"/><ref>{{cite news |last1=Atkinson |first1=Terry |title=The Baffling, Alluring World of Kate Bush |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-01-28-ca-1407-story.html |access-date=28 November 2021 |work=Los Angeles Times |date=28 January 1990}}</ref> Ева Георгиева оставила богат личен радио-репертоар во фондот на БНР, кој вклучува народни добруџански песни што таа ги собирала уште од своите детски години.<ref>{{cite_web | publisher = Българско национално радио| title = Ева Георгиева – „Бялата лястовица“ на добруджанската песен | author = Илка Димитрова | data = 13 август 2020 | acces_data = 9 април 2026 | url = https://old-news.bnr.bg/radiobulgaria/post/101325126?page_1_3=7 | language = bg }}</ref> Ева Георгиева починала во Софија на [[18 април]] [[2004]] година. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Георгиева, Ева}} [[Категорија:Бугарски пејачи]] [[Категорија:Бугарски уметници]] hcikect78cbpd8w7q5hg4j5aj8q7c1k 0 1391091 5536488 2026-04-09T08:48:51Z Buli 2648 Создадена страница со: {{Infobox person | name = Pascal Sébah | image = File:Ahmed III Fountain, Pascal Sebah, 1867 (cropped).jpg | caption = Possible self-portrait of Pascal Sebah in front of the Sultan Ahmed III Fountain, c. 1867. | birth_date = 1823 | birth_place = [[Istanbul]], [[Ottoman Empire]] | death_date = June 25, 1886 | death_place = Istanbul, Ottoman Empire | children = Jean Pasca... 5536488 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Pascal Sébah | image = File:Ahmed III Fountain, Pascal Sebah, 1867 (cropped).jpg | caption = Possible self-portrait of Pascal Sebah in front of the Sultan Ahmed III Fountain, c. 1867. | birth_date = 1823 | birth_place = [[Istanbul]], [[Ottoman Empire]] | death_date = June 25, 1886 | death_place = Istanbul, Ottoman Empire | children = [[Jean Pascal Sébah]] }} {{for|his photographer son|Jean Pascal Sébah}} [[Image:Kurds and Orthodox priest, 1873.jpg|thumb|Photo of two [[Kurdish people|Kurdish]] men and an [[Orthodoxy|Orthodox]] cleric, taken by Pascal Sébah at the universal exhibition in [[Vienna]], 1873]] '''Pascal Sébah''' ({{langx|ar|باسكال صباح|Baskāl Ṣabāḥ}}; 1823 – June 25, 1886) was an [[Ottoman Empire|Ottoman]] photographer in [[Istanbul]] and [[Cairo]]. Best known for his prolific photography of Anatolia, Egypt, and Greece, Sébah established the studio that would later become Sébah & Joaillier. ==Life and work== [[File:Jean Pascal Sebah - Water Carrier (Egypt).jpg|thumb|left|''The Water Carrier,'' mounted photograph by Pascal Sébah]] Pascal Sébah was born in Istanbul, then the capital of the [[Ottoman Empire]], to a [[Syria]]n father and an [[Armenia]]n mother.<ref name="Philip Carabott 2016, p. 114">Philip Carabott, Yannis Hamilakis and Eleni Papargyriou (eds), ''Camera Graeca: Photographs, Narratives, Materialities,'' Routledge, 2016, p. 114</ref> He initially worked in collaboration with the French photographer, Henri Bechard.<ref name=smith/> After receiving medals at the International Exhibition in Paris, he decided to open his own studio in Constantinople in 1857.<ref>Hannavy, J., ''Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography,'' Routledge, 2013, p. 1032</ref> Sébah's studio was known as ''''El Chark'' (meaning "The Orient"), situated at 439 Grande Rue de [[Beyoğlu|Pera]] in the center of the city and close to the embassies and hotels where tourists met.<ref>[http://www.getty.edu/art/collection/artists/2856/jean-pascal-sbah-turkish-1872-1947 J. Paul Getty Museum]; Note that the source confuses father and son. Confusion between Pascal Sébah (father) and son Jean Pascal Sébah (son) is not uncommon. Users should be very careful when using images from Wiki Commons as this source also confuses the two photographers and the World Cat Identities exhibits similar problems with identities. Other sources are more careful, see for instance, Philip Carabott, Yannis Hamilakis and Eleni Papargyriou (eds), ''Camera Graeca: Photographs, Narratives, Materialities,'' Routledge, 2016, p. 114</ref> Sébah primarily produced photographs for the tourist trade. By the second half of the 19th century, tourist travel to Egypt had created a strong demand for photographs as [[souvenir]]s. Sébah was among a group of early photographers in Constantinople and Cairo to capitalise on this demand. These pioneering photographers included [[Félix Bonfils]] (1831-1885); [[Gustave Le Gray]] (1820-1884), brothers Henri and Emile Bechard; the British-Italian brothers [[Antonio Beato]] (c. 1832–1906) and [[Felice Beato]] and the Greek [[Adelphoi Zangaki|Zangaki brothers]].<ref>Jacobson, K., ''Odalisques and Arabesques: Orientalist Photography, 1839-1925,'' London, Bernard Quaritch, 2007, p. 277.</ref> By 1873 Sébah was successful enough to open a second studio in [[Cairo]]. The same year, he exhibited at the Ottoman pavilion of the [[World's fair|Universal Exhibition]] in [[Vienna]], [[Austria]].<ref name="smith">[https://scma.smith.edu/blog/photography-ottoman-istanbul Photography in Ottoman Istanbul] by Margaret Kurkoski, 2013-2015 Curatorial Fellow, Smith College Museum of Art</ref> He established a valuable working relationship with [[History of Modern Turkish painting|Turkish painter]] and archeologist [[Osman Hamdi Bey]], taking photographs as part of the artist's preparation, and in which he experimented with light and shade.<ref name=":0"/> In turn, Hamdi Bey selected Sébah to illustrate his text on the popular costumes worn by Turkish and other ethnic groups, entitled ''Les Costumes Populaires de la Turquie en 1873: ouvrage publié sous le patronage de la Commission impériale ottomane pour l'Exposition universelle de Vienne'' and published in 1873.<ref>Osman Hamdi Bey; Marie de Launay; J Pascal Sébah, ''Les Costumes Populaires de la Turquie en 1873: ouvrage publié sous le patronage de la Commission impériale ottomane pour l'Exposition universelle de Vienne,'' Turkey, Commission impériale ottomane pour l'Exposition universelle de Vienne, 1873</ref> Following his death on 25 June 1886, the studio continued in business. It was managed by his brother, Cosmi, and in 1888 Polycarpe Joiallier became a partner. At this time, the company was renamed Sebah & Joaillier<ref name=":0">Hannavy, J., ''Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography,'' Routledge, 2013, p. 1036</ref> Pascal's son, [[Jean Pascal Sébah]], also joined in 1888 and went on to run the studio with other photographers. The firm developed a reputation as the leading representative of [[Orientalism|Orientalist]] photography and in 1889 was appointed the Photographers by Appointment to the [[Prussian Court]].<ref name=":0" /> Sébah's studio continued operations, in one form or another, until 1952 at the same address and then moved until its closure in 1973.<ref name="Philip Carabott 2016, p. 114"/> Sébah, a Syrian Catholic, was buried in the [[Pangaltı Catholic Cemetery|Feriköy Latin Catholic Cemetery]] in Istanbul. His son, Jean Pascal Sébah, is also buried there. 587b4epsb33w11wo65k7qn9lq7r3u18 5536489 5536488 2026-04-09T08:49:20Z Buli 2648 /* Life and work */ 5536489 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Pascal Sébah | image = File:Ahmed III Fountain, Pascal Sebah, 1867 (cropped).jpg | caption = Possible self-portrait of Pascal Sebah in front of the Sultan Ahmed III Fountain, c. 1867. | birth_date = 1823 | birth_place = [[Istanbul]], [[Ottoman Empire]] | death_date = June 25, 1886 | death_place = Istanbul, Ottoman Empire | children = [[Jean Pascal Sébah]] }} {{for|his photographer son|Jean Pascal Sébah}} [[Image:Kurds and Orthodox priest, 1873.jpg|thumb|Photo of two [[Kurdish people|Kurdish]] men and an [[Orthodoxy|Orthodox]] cleric, taken by Pascal Sébah at the universal exhibition in [[Vienna]], 1873]] '''Pascal Sébah''' ({{langx|ar|باسكال صباح|Baskāl Ṣabāḥ}}; 1823 – June 25, 1886) was an [[Ottoman Empire|Ottoman]] photographer in [[Istanbul]] and [[Cairo]]. Best known for his prolific photography of Anatolia, Egypt, and Greece, Sébah established the studio that would later become Sébah & Joaillier. ==Life and work== [[File:Jean Pascal Sebah - Water Carrier (Egypt).jpg|thumb|left|''The Water Carrier,'' mounted photograph by Pascal Sébah]] Pascal Sébah was born in Istanbul, then the capital of the [[Ottoman Empire]], to a [[Syria]]n father and an [[Armenia]]n mother.<ref name="Philip Carabott 2016, p. 114">Philip Carabott, Yannis Hamilakis and Eleni Papargyriou (eds), ''Camera Graeca: Photographs, Narratives, Materialities,'' Routledge, 2016, p. 114</ref> He initially worked in collaboration with the French photographer, Henri Bechard.<ref name=smith/> After receiving medals at the International Exhibition in Paris, he decided to open his own studio in Constantinople in 1857.<ref>Hannavy, J., ''Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography,'' Routledge, 2013, p. 1032</ref> Sébah's studio was known as ''''El Chark'' (meaning "The Orient"), situated at 439 Grande Rue de [[Beyoğlu|Pera]] in the center of the city and close to the embassies and hotels where tourists met.<ref>[http://www.getty.edu/art/collection/artists/2856/jean-pascal-sbah-turkish-1872-1947 J. Paul Getty Museum]; Note that the source confuses father and son. Confusion between Pascal Sébah (father) and son Jean Pascal Sébah (son) is not uncommon. Users should be very careful when using images from Wiki Commons as this source also confuses the two photographers and the World Cat Identities exhibits similar problems with identities. Other sources are more careful, see for instance, Philip Carabott, Yannis Hamilakis and Eleni Papargyriou (eds), ''Camera Graeca: Photographs, Narratives, Materialities,'' Routledge, 2016, p. 114</ref> Sébah primarily produced photographs for the tourist trade. By the second half of the 19th century, tourist travel to Egypt had created a strong demand for photographs as [[souvenir]]s. Sébah was among a group of early photographers in Constantinople and Cairo to capitalise on this demand. These pioneering photographers included [[Félix Bonfils]] (1831-1885); [[Gustave Le Gray]] (1820-1884), brothers Henri and Emile Bechard; the British-Italian brothers [[Antonio Beato]] (c. 1832–1906) and [[Felice Beato]] and the Greek [[Adelphoi Zangaki|Zangaki brothers]].<ref>Jacobson, K., ''Odalisques and Arabesques: Orientalist Photography, 1839-1925,'' London, Bernard Quaritch, 2007, p. 277.</ref> By 1873 Sébah was successful enough to open a second studio in [[Cairo]]. The same year, he exhibited at the Ottoman pavilion of the [[World's fair|Universal Exhibition]] in [[Vienna]], [[Austria]].<ref name="smith">[https://scma.smith.edu/blog/photography-ottoman-istanbul Photography in Ottoman Istanbul] by Margaret Kurkoski, 2013-2015 Curatorial Fellow, Smith College Museum of Art</ref> He established a valuable working relationship with [[History of Modern Turkish painting|Turkish painter]] and archeologist [[Osman Hamdi Bey]], taking photographs as part of the artist's preparation, and in which he experimented with light and shade.<ref name=":0"/> In turn, Hamdi Bey selected Sébah to illustrate his text on the popular costumes worn by Turkish and other ethnic groups, entitled ''Les Costumes Populaires de la Turquie en 1873: ouvrage publié sous le patronage de la Commission impériale ottomane pour l'Exposition universelle de Vienne'' and published in 1873.<ref>Osman Hamdi Bey; Marie de Launay; J Pascal Sébah, ''Les Costumes Populaires de la Turquie en 1873: ouvrage publié sous le patronage de la Commission impériale ottomane pour l'Exposition universelle de Vienne,'' Turkey, Commission impériale ottomane pour l'Exposition universelle de Vienne, 1873</ref> Following his death on 25 June 1886, the studio continued in business. It was managed by his brother, Cosmi, and in 1888 Polycarpe Joiallier became a partner. At this time, the company was renamed Sebah & Joaillier<ref name=":0">Hannavy, J., ''Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography,'' Routledge, 2013, p. 1036</ref> Pascal's son, [[Jean Pascal Sébah]], also joined in 1888 and went on to run the studio with other photographers. The firm developed a reputation as the leading representative of [[Orientalism|Orientalist]] photography and in 1889 was appointed the Photographers by Appointment to the [[Prussian Court]].<ref name=":0" /> Sébah's studio continued operations, in one form or another, until 1952 at the same address and then moved until its closure in 1973.<ref name="Philip Carabott 2016, p. 114"/> Sébah, a Syrian Catholic, was buried in the [[Pangaltı Catholic Cemetery|Feriköy Latin Catholic Cemetery]] in Istanbul. His son, Jean Pascal Sébah, is also buried there. == Наводи == {{наводи}} fga0fvx49x7rkkjepl301czeab0cbj3 5536490 5536489 2026-04-09T08:50:31Z Buli 2648 5536490 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Паскал Себах | image = File:Ahmed III Fountain, Pascal Sebah, 1867 (cropped).jpg | caption = Possible self-portrait of Pascal Sebah in front of the Sultan Ahmed III Fountain, c. 1867. | birth_date = 1823 | birth_place = [[Istanbul]], [[Ottoman Empire]] | death_date = June 25, 1886 | death_place = Istanbul, Ottoman Empire | children = [[Jean Pascal Sébah]] }} [[Image:Kurds and Orthodox priest, 1873.jpg|thumb|Photo of two [[Kurdish people|Kurdish]] men and an [[Orthodoxy|Orthodox]] cleric, taken by Pascal Sébah at the universal exhibition in [[Vienna]], 1873]] '''Pascal Sébah''' ({{langx|ar|باسكال صباح|Baskāl Ṣabāḥ}}; 1823 – June 25, 1886) was an [[Ottoman Empire|Ottoman]] photographer in [[Istanbul]] and [[Cairo]]. Best known for his prolific photography of Anatolia, Egypt, and Greece, Sébah established the studio that would later become Sébah & Joaillier. ==Life and work== [[File:Jean Pascal Sebah - Water Carrier (Egypt).jpg|thumb|left|''The Water Carrier,'' mounted photograph by Pascal Sébah]] Pascal Sébah was born in Istanbul, then the capital of the [[Ottoman Empire]], to a [[Syria]]n father and an [[Armenia]]n mother.<ref name="Philip Carabott 2016, p. 114">Philip Carabott, Yannis Hamilakis and Eleni Papargyriou (eds), ''Camera Graeca: Photographs, Narratives, Materialities,'' Routledge, 2016, p. 114</ref> He initially worked in collaboration with the French photographer, Henri Bechard.<ref name=smith/> After receiving medals at the International Exhibition in Paris, he decided to open his own studio in Constantinople in 1857.<ref>Hannavy, J., ''Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography,'' Routledge, 2013, p. 1032</ref> Sébah's studio was known as ''''El Chark'' (meaning "The Orient"), situated at 439 Grande Rue de [[Beyoğlu|Pera]] in the center of the city and close to the embassies and hotels where tourists met.<ref>[http://www.getty.edu/art/collection/artists/2856/jean-pascal-sbah-turkish-1872-1947 J. Paul Getty Museum]; Note that the source confuses father and son. Confusion between Pascal Sébah (father) and son Jean Pascal Sébah (son) is not uncommon. Users should be very careful when using images from Wiki Commons as this source also confuses the two photographers and the World Cat Identities exhibits similar problems with identities. Other sources are more careful, see for instance, Philip Carabott, Yannis Hamilakis and Eleni Papargyriou (eds), ''Camera Graeca: Photographs, Narratives, Materialities,'' Routledge, 2016, p. 114</ref> Sébah primarily produced photographs for the tourist trade. By the second half of the 19th century, tourist travel to Egypt had created a strong demand for photographs as [[souvenir]]s. Sébah was among a group of early photographers in Constantinople and Cairo to capitalise on this demand. These pioneering photographers included [[Félix Bonfils]] (1831-1885); [[Gustave Le Gray]] (1820-1884), brothers Henri and Emile Bechard; the British-Italian brothers [[Antonio Beato]] (c. 1832–1906) and [[Felice Beato]] and the Greek [[Adelphoi Zangaki|Zangaki brothers]].<ref>Jacobson, K., ''Odalisques and Arabesques: Orientalist Photography, 1839-1925,'' London, Bernard Quaritch, 2007, p. 277.</ref> By 1873 Sébah was successful enough to open a second studio in [[Cairo]]. The same year, he exhibited at the Ottoman pavilion of the [[World's fair|Universal Exhibition]] in [[Vienna]], [[Austria]].<ref name="smith">[https://scma.smith.edu/blog/photography-ottoman-istanbul Photography in Ottoman Istanbul] by Margaret Kurkoski, 2013-2015 Curatorial Fellow, Smith College Museum of Art</ref> He established a valuable working relationship with [[History of Modern Turkish painting|Turkish painter]] and archeologist [[Osman Hamdi Bey]], taking photographs as part of the artist's preparation, and in which he experimented with light and shade.<ref name=":0"/> In turn, Hamdi Bey selected Sébah to illustrate his text on the popular costumes worn by Turkish and other ethnic groups, entitled ''Les Costumes Populaires de la Turquie en 1873: ouvrage publié sous le patronage de la Commission impériale ottomane pour l'Exposition universelle de Vienne'' and published in 1873.<ref>Osman Hamdi Bey; Marie de Launay; J Pascal Sébah, ''Les Costumes Populaires de la Turquie en 1873: ouvrage publié sous le patronage de la Commission impériale ottomane pour l'Exposition universelle de Vienne,'' Turkey, Commission impériale ottomane pour l'Exposition universelle de Vienne, 1873</ref> Following his death on 25 June 1886, the studio continued in business. It was managed by his brother, Cosmi, and in 1888 Polycarpe Joiallier became a partner. At this time, the company was renamed Sebah & Joaillier<ref name=":0">Hannavy, J., ''Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography,'' Routledge, 2013, p. 1036</ref> Pascal's son, [[Jean Pascal Sébah]], also joined in 1888 and went on to run the studio with other photographers. The firm developed a reputation as the leading representative of [[Orientalism|Orientalist]] photography and in 1889 was appointed the Photographers by Appointment to the [[Prussian Court]].<ref name=":0" /> Sébah's studio continued operations, in one form or another, until 1952 at the same address and then moved until its closure in 1973.<ref name="Philip Carabott 2016, p. 114"/> Sébah, a Syrian Catholic, was buried in the [[Pangaltı Catholic Cemetery|Feriköy Latin Catholic Cemetery]] in Istanbul. His son, Jean Pascal Sébah, is also buried there. == Наводи == {{наводи}} g4h2gti6v4c9gth2300m663dg9ibrx7 5536491 5536490 2026-04-09T09:01:17Z Buli 2648 5536491 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Паскал Себах | image = File:Ahmed III Fountain, Pascal Sebah, 1867 (cropped).jpg | caption = Possible self-portrait of Pascal Sebah in front of the Sultan Ahmed III Fountain, c. 1867. | birth_date = 1823 | birth_place = [[Istanbul]], [[Ottoman Empire]] | death_date = June 25, 1886 | death_place = Istanbul, Ottoman Empire | children = [[Jean Pascal Sébah]] }}'''Паскал Себах''' ({{langx|ar|باسكال صباح|Baskāl Ṣabāḥ}}; 1823 – 25 јуни 1886) бил [[Османлиска Империја|османлиски]] фотограф во [[Истанбул]] и [[Каиро]]. Најпознат по својата плодна фотографија на Анадолија, Египет, и Грција, Себах основал студио кое подоцна ќе стане ''Sébah & Joaillier''. ==Живот и дело== Паскал Себах е роден во Истанбул, тогашна престолнина на [[Османлиска Империја|Османлиската Империја]], од татко [[Сирија|Сириец]] и мајка [[Ерменија|Ерменка]].<ref name="Philip Carabott 2016, p. 114">Philip Carabott, Yannis Hamilakis and Eleni Papargyriou (eds), ''Camera Graeca: Photographs, Narratives, Materialities,'' Routledge, 2016, p. 114</ref> Првично работел со францускиот фотограф, Анри Бешар.<ref name="smith">[https://scma.smith.edu/blog/photography-ottoman-istanbul Photography in Ottoman Istanbul] by Margaret Kurkoski, 2013-2015 Curatorial Fellow, Smith College Museum of Art</ref> Откако добил медали на Меѓународната изложба во Париз, одлучил да отвори да свое студио во Константинопол во 1857.<ref>Hannavy, J., ''Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography,'' Routledge, 2013, p. 1032</ref> Студиото на Себах било познато како <nowiki>''</nowiki>''El Chark'' (што значи "Ориентот"), сместено на Гранде Ру де [[Бејоглу|Пера]] број 439 во центарот на градот и близу до амбасадите и хотелите каде што поминувале туристите.<ref>[http://www.getty.edu/art/collection/artists/2856/jean-pascal-sbah-turkish-1872-1947 J. Paul Getty Museum]; Note that the source confuses father and son. Confusion between Pascal Sébah (father) and son Jean Pascal Sébah (son) is not uncommon. Users should be very careful when using images from Wiki Commons as this source also confuses the two photographers and the World Cat Identities exhibits similar problems with identities. Other sources are more careful, see for instance, Philip Carabott, Yannis Hamilakis and Eleni Papargyriou (eds), ''Camera Graeca: Photographs, Narratives, Materialities,'' Routledge, 2016, p. 114</ref> == Наводи == {{наводи}} egskrgeqybz6sx66s5auhzgn9yt4hr9 5536492 5536491 2026-04-09T09:03:00Z Buli 2648 5536492 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Паскал Себах | image = File:Ahmed III Fountain, Pascal Sebah, 1867 (cropped).jpg | caption = Можна фотографија на Паскал Себах пред фонтаната султан Ахмед III, c. 1867. | birth_date = 1823 | birth_place = [[Истанбул]], [[Османлиска Империја]] | death_date = 25 јуни 1886 | death_place = Истанбул, Османлиска Империја | children = }} '''Паскал Себах''' ({{langx|ar|باسكال صباح|Baskāl Ṣabāḥ}}; 1823 – 25 јуни 1886) бил [[Османлиска Империја|османлиски]] фотограф во [[Истанбул]] и [[Каиро]]. Најпознат по својата плодна фотографија на Анадолија, Египет, и Грција, Себах основал студио кое подоцна ќе стане ''Sébah & Joaillier''. ==Живот и дело== Паскал Себах е роден во Истанбул, тогашна престолнина на [[Османлиска Империја|Османлиската Империја]], од татко [[Сирија|Сириец]] и мајка [[Ерменија|Ерменка]].<ref name="Philip Carabott 2016, p. 114">Philip Carabott, Yannis Hamilakis and Eleni Papargyriou (eds), ''Camera Graeca: Photographs, Narratives, Materialities,'' Routledge, 2016, p. 114</ref> Првично работел со францускиот фотограф, Анри Бешар.<ref name="smith">[https://scma.smith.edu/blog/photography-ottoman-istanbul Photography in Ottoman Istanbul] by Margaret Kurkoski, 2013-2015 Curatorial Fellow, Smith College Museum of Art</ref> Откако добил медали на Меѓународната изложба во Париз, одлучил да отвори да свое студио во Константинопол во 1857.<ref>Hannavy, J., ''Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography,'' Routledge, 2013, p. 1032</ref> Студиото на Себах било познато како <nowiki>''</nowiki>''El Chark'' (што значи "Ориентот"), сместено на Гранде Ру де [[Бејоглу|Пера]] број 439 во центарот на градот и близу до амбасадите и хотелите каде што поминувале туристите.<ref>[http://www.getty.edu/art/collection/artists/2856/jean-pascal-sbah-turkish-1872-1947 J. Paul Getty Museum]; Note that the source confuses father and son. Confusion between Pascal Sébah (father) and son Jean Pascal Sébah (son) is not uncommon. Users should be very careful when using images from Wiki Commons as this source also confuses the two photographers and the World Cat Identities exhibits similar problems with identities. Other sources are more careful, see for instance, Philip Carabott, Yannis Hamilakis and Eleni Papargyriou (eds), ''Camera Graeca: Photographs, Narratives, Materialities,'' Routledge, 2016, p. 114</ref> == Наводи == {{наводи}} rfqjvck8k7xgm8sel1rqosz0tss2h7v 5536496 5536492 2026-04-09T09:05:23Z Buli 2648 /* Наводи */ 5536496 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Паскал Себах | image = File:Ahmed III Fountain, Pascal Sebah, 1867 (cropped).jpg | caption = Можна фотографија на Паскал Себах пред фонтаната султан Ахмед III, c. 1867. | birth_date = 1823 | birth_place = [[Истанбул]], [[Османлиска Империја]] | death_date = 25 јуни 1886 | death_place = Истанбул, Османлиска Империја | children = }} '''Паскал Себах''' ({{langx|ar|باسكال صباح|Baskāl Ṣabāḥ}}; 1823 – 25 јуни 1886) бил [[Османлиска Империја|османлиски]] фотограф во [[Истанбул]] и [[Каиро]]. Најпознат по својата плодна фотографија на Анадолија, Египет, и Грција, Себах основал студио кое подоцна ќе стане ''Sébah & Joaillier''. ==Живот и дело== Паскал Себах е роден во Истанбул, тогашна престолнина на [[Османлиска Империја|Османлиската Империја]], од татко [[Сирија|Сириец]] и мајка [[Ерменија|Ерменка]].<ref name="Philip Carabott 2016, p. 114">Philip Carabott, Yannis Hamilakis and Eleni Papargyriou (eds), ''Camera Graeca: Photographs, Narratives, Materialities,'' Routledge, 2016, p. 114</ref> Првично работел со францускиот фотограф, Анри Бешар.<ref name="smith">[https://scma.smith.edu/blog/photography-ottoman-istanbul Photography in Ottoman Istanbul] by Margaret Kurkoski, 2013-2015 Curatorial Fellow, Smith College Museum of Art</ref> Откако добил медали на Меѓународната изложба во Париз, одлучил да отвори да свое студио во Константинопол во 1857.<ref>Hannavy, J., ''Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography,'' Routledge, 2013, p. 1032</ref> Студиото на Себах било познато како <nowiki>''</nowiki>''El Chark'' (што значи "Ориентот"), сместено на Гранде Ру де [[Бејоглу|Пера]] број 439 во центарот на градот и близу до амбасадите и хотелите каде што поминувале туристите.<ref>[http://www.getty.edu/art/collection/artists/2856/jean-pascal-sbah-turkish-1872-1947 J. Paul Getty Museum]; Note that the source confuses father and son. Confusion between Pascal Sébah (father) and son Jean Pascal Sébah (son) is not uncommon. Users should be very careful when using images from Wiki Commons as this source also confuses the two photographers and the World Cat Identities exhibits similar problems with identities. Other sources are more careful, see for instance, Philip Carabott, Yannis Hamilakis and Eleni Papargyriou (eds), ''Camera Graeca: Photographs, Narratives, Materialities,'' Routledge, 2016, p. 114</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Луѓе од Отоманското Царство]] n9n8cinjams84powjc445s0ip2p5txx 1 1391092 5536495 2026-04-09T09:04:27Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5536495 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1391093 5536499 2026-04-09T09:11:34Z Jtasevski123 69538 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1280486539|Avenue of Poplars near Moret-sur-Loing]]“ 5536499 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}'''''Авенија на тополи во близина на Море-сир-Лоан''''' — слика од [[Алфред Сисли]] од 1890 година. Се чува во [[Музеј Орсе|Музејот Орсе]], во [[Париз]]. == Потекло == Повторно сликата била откриена во приватна куќа во Келблод, Баварија, Германија во 1949 година, откако била купена на црниот пазар или запленета од [[Херман Брандл]]. На 3 јуни истата година била вратена во Франција, а две години подоцна била доделена на [[Лувр]] од страна на Канцеларијата за добрини и приватни интереси.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pop.culture.gouv.fr/notice/mnr/MNR00643|title=Allée de peupliers aux environs de Moret-sur-Loing|work=culture.gouv.fr}}</ref> Потоа била украдена од Лувр во 1978 година, но била вратена следната година,<ref name="Orsay" /> пред повторно да биде украдена во 2007 година од [[Ничански музеј на убави уметности|Ничанскиот музеј на убави уметности]], а потоа повторно била вратена во 2008 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.latribunedelart.com/voici-les-photos-des-tableaux-voles-au-musee-de-nice|title=Tribune de l'Art article}}</ref> Сега се наоѓа во [[Музеј Орсе|Музејот Орсе]] во Париз.<ref name="Orsay">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musee-orsay.fr/fr/collections/catalogue-des-oeuvres/notice.html?nnumid=071063|title=Catalogue entry}}</ref> == Поврзано == * [[Список на слики од Алфред Сисли]] == Наводи == <references /> {{Алфред Сисли}} [[Категорија:Украдени уметнички дела]] [[Категорија:Слики во Музејот Орсе]] [[Категорија:Слики од Алфред Сисли]] gc8ou7whmacysmlstocqpgfnru6c92x 5536500 5536499 2026-04-09T09:13:07Z Jtasevski123 69538 5536500 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork | image = [[Податотека:Allée de peupliers aux environs de Moret-sur-Loing.jpg|300px]] | image_size = | title = Авенија на тополи во близина на Море-сир-Лоан | artist = [[Алфред Сисли]] | year = 1890 | medium = | height_metric = 62 | width_metric = 81 | dimensions_ref = <ref name="Orsay" /> | museum = [[Музеј Орсе]] | city = [[Париз]] }}{{Закосен наслов}}'''''Авенија на тополи во близина на Море-сир-Лоан''''' — слика од [[Алфред Сисли]] од 1890 година. Се чува во [[Музеј Орсе|Музејот Орсе]], во [[Париз]]. == Потекло == Повторно сликата била откриена во приватна куќа во Келблод, Баварија, Германија во 1949 година, откако била купена на црниот пазар или запленета од [[Херман Брандл]]. На 3 јуни истата година била вратена во Франција, а две години подоцна била доделена на [[Лувр]] од страна на Канцеларијата за добрини и приватни интереси.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pop.culture.gouv.fr/notice/mnr/MNR00643|title=Allée de peupliers aux environs de Moret-sur-Loing|work=culture.gouv.fr}}</ref> Потоа била украдена од Лувр во 1978 година, но била вратена следната година,<ref name="Orsay" /> пред повторно да биде украдена во 2007 година од [[Ничански музеј на убави уметности|Ничанскиот музеј на убави уметности]], а потоа повторно била вратена во 2008 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.latribunedelart.com/voici-les-photos-des-tableaux-voles-au-musee-de-nice|title=Tribune de l'Art article}}</ref> Сега се наоѓа во [[Музеј Орсе|Музејот Орсе]] во Париз.<ref name="Orsay">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.musee-orsay.fr/fr/collections/catalogue-des-oeuvres/notice.html?nnumid=071063|title=Catalogue entry}}</ref> == Поврзано == * [[Список на слики од Алфред Сисли]] == Наводи == <references /> {{Алфред Сисли}} [[Категорија:Украдени уметнички дела]] [[Категорија:Слики во Музејот Орсе]] [[Категорија:Слики од Алфред Сисли]] 8sb6n5rxrri2xm818xpdne2cwndizq9 1 1391094 5536501 2026-04-09T09:13:17Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5536501 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1391095 5536502 2026-04-09T09:13:19Z Борјан Атанасов Песталоци 130250 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1347513835|Antonio Nusa]]“ 5536502 wikitext text/x-wiki   '''Антонио Еромонселе Нордби Нуса''' (роден на 17 април 2005 година) е норвешки професионален [[Фудбал|фудбалер]] кој игра за германскиот клуб РБ Лајпциг, во германската Бундеслига и за [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|норвешката репрезентација]]. Многумина го опишуваат како еден од највозбудливите млади надежи во светскиот фудбал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://telegrafi.com/en/from-Yamal-to-Guler-Maino-and-Yildiz%2C-the-20-best-talents-in-world-football-at-the-moment/|title=From Yamal to Guler, Maino and Yildiz – the 20 best talents in world football|date=2020-05-13|work=Telegrafi|language=en}}</ref> == Кариера во клубот == Антонио Муса ја започнал својата кариера во Лангхус, а потоа, на 13-годишна возраст се преселил во младинскиот дел на Стабек. Својот прв професионален договор го потпишал со Стабек во мај 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stabak.no/nyheter/sportssjefen-med-et-stort-hap-for-sin-forste-proffsignering|title=Sportssjefen med et stort håp for sin første proffsignering|date=2020-05-13|work=Stabæk|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142941/https://www.stabak.no/nyheter/sportssjefen-med-et-stort-hap-for-sin-forste-proffsignering|archive-date=2021-09-22|accessdate=2024-06-25}}</ref> Му била дадена можност да тренира со сениорскиот тим на почетокот на 2021 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stabak.no/nyheter/skal-lage-kaos-i-forsvaret|title=- Skal lage kaos i forsvaret|date=2021-02-25|work=Stabæk|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416024606/https://www.stabak.no/nyheter/skal-lage-kaos-i-forsvaret|archive-date=2021-04-16|accessdate=2024-06-25}}</ref> а потоа му бил даден нов тригодишен договор во мај истата година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.stabak.no/nyheter/nusa-en-stor-dag-i-dag-ogsa|title=Nusa: "En stor dag i dag også"|date=6 May 2021|access-date=20 May 2021|publisher=Stabæk Fotball|language=no}}</ref> На 30 мај 2021 година, тој го имал своето деби во Елитесериен против [[Розенборг БК|Розенборг]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stabak.no/lag/import/tournament/eliteserien-2021/season/fotballsesongen-2021/match/round-6-rosenborg-x-stabaek|title=Kamp: Rosenborg|date=2021-05-30|work=Stabæk|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625092815/https://www.stabak.no/lag/import/tournament/eliteserien-2021/season/fotballsesongen-2021/match/round-6-rosenborg-x-stabaek|archive-date=2024-06-25|accessdate=2024-06-25}}</ref> На 27 јуни 2021 година, тој го постигнал својот прв гол за клубот по поразот од 4–1 против Боде/Глимт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stabak.no/nyheter/nusa-etter-praktscoring-jeg-ble-litt-sjokkert|title=NUSA ETTER PRAKTSCORING: - Jeg ble litt sjokkert|date=2021-06-27|work=Stabæk|language=no|accessdate=2024-06-25}}</ref> Тој го имал своето целосно деби три дена подоцна, постигнувајќи два гола против Викинг ФК.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stabak.no/nyheter/nusa-fra-start|title=Nusa fra start|date=2021-06-27|work=Stabæk|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625092653/https://www.stabak.no/nyheter/nusa-fra-start|archive-date=2024-06-25|accessdate=2024-06-25}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stabak.no/nyheter/nusa-stjal-showet-i-thriller|title=Nusa stjal showet i seksmålsthriller|date=2021-06-30|work=Stabæk|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625092827/https://www.stabak.no/nyheter/nusa-stjal-showet-i-thriller|archive-date=2024-06-25|accessdate=2024-06-25}}</ref> За време на последниот ден на трансфер во летото 2021 година, тој потпишал договор со Клуб Бриж. На 13 септември 2022 година, тој постигнал гол на своето деби [[УЕФА Лига на шампиони|во Лигата на шампионите]] со победата од 4–0 на гости против [[ФК Порто|Порто]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.in/football/report?gameId=652606|title=Brugge shock Porto with 4-0 away triumph|date=13 September 2022|work=ESPN}}</ref> станувајќи најмладиот норвешки играч кој настапил и вториот најмлад играч од која било националност кој постигнал гол во натпреварувањето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0e9f8a869d0f-4945c17a2380-1000--champions-league-youngest-goalscorers-antonio-nusa-into-top-ten/|title=Champions League youngest goalscorers: Antonio Nusa into top ten|date=13 September 2022|work=UEFA}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0e9f8a869d0f-4945c17a2380-1000--champions-league-youngest-goalscorers-antonio-nusa-into-top-ten/|title=Champions League youngest goalscorers: Antonio Nusa into top ten|date=2022-09-13|work=UEFA|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221102225450/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0e9f8a869d0f-4945c17a2380-1000--champions-league-youngest-goalscorers-antonio-nusa-into-top-ten/|archive-date=2022-11-02|accessdate=2024-06-25}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vg.no/sport/fotball/i/P49WGJ/droemmekveld-for-club-brugges-antonio-nusa-17-scoret-da-han-ble-tidenes-yngste-nordmann-i-champions-league|title=Drømmekveld for Club Brügges Antonio Nusa (17): Scoret da han ble tidenes yngste nordmann i Champions League|last=Friberg|first=Jens|last2=Hellenes|first2=Andreas|date=2022-09-13|work=VG|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625092843/https://www.vg.no/sport/fotball/i/P49WGJ/droemmekveld-for-club-brugges-antonio-nusa-17-scoret-da-han-ble-tidenes-yngste-nordmann-i-champions-league|archive-date=2024-06-25|accessdate=2024-06-25|last3=Folvik|first3=Herman}}</ref> На 13 август 2024 година, Нуса потпиша петгодишен договор со РБ Лајпциг во Германија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rbleipzig.com/news/2024-2025/antonio-nusa-rb-leipzig-transfer-neuzugang-rbl-offensive-saison-2024-25/|title=Antonio Nusa verstärkt RB Leipzig|date=13 August 2024|publisher=RB Leipzig|language=de|trans-title=Antonio Nusa strengthens RB Leipzig|accessdate=13 August 2024}}</ref> Подоцна истиот месец, на 24 август, тој постигна гол на своето деби [[Прва Бундеслига (фудбал)|во Бундеслигата]] во победата од 1–0 над ВфЛ Бохум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportschau.de/fussball/bundesliga/nusa-schiesst-leipzig-zum-auftaktsieg,bundesliga-rbl-boc-100.html|title=Neuzugang Nusa schießt Leipzig zum Auftaktsieg|date=26 August 2024|publisher=Sportschau|language=de}}</ref> == Меѓународна кариера == [[Податотека:Norway_Italy_-_June_2025_C_21.jpg|лево|мини|Нуса (лево) со прославата [[Ерлинг Холанд|на Халанд]] со [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] во 2025 година]] Нуса беше повикана од норвешката репрезентација до 19 години за елитната квалификациска рунда за Европското првенство до 19 години во 2023 година, и го постигна победничкиот гол во победата од 2–1 над Франција во [[Орлеан]] . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.footnews.be/news/363421/le-but-sublime-dantonio-nusa-face-a-lequipe-de-france-u19-video|title=Le but sublime d'Antonio Nusa face à l'Equipe de France U19|date=26 March 2023|work=footnews.be}}</ref> Во август 2023 година, Нуса го доби својот прв повик во [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|сениорската репрезентација на Норвешка]] од страна на селекторот Столе Солбакен, за [[пријателски натпревар]] против Јордан и квалификациски натпревар за Евро 2024 против [[Фудбалска репрезентација Грузија|Грузија]] . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2023/norges-tropp-mot-jordan-og-georgia/|title=Norges tropp mot Jordan og Georgia|date=29 August 2023|work=[[Norwegian Football Federation]]|language=no|trans-title=Norway's squad against Jordan and Georgia|accessdate=2 September 2023}}</ref> Тој го постигна својот прв меѓународен гол за Норвешка во својот деби натпревар против Јордан, кој го добија со 6–0. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/athletic/5213975/2024/01/20/tottenham-antonio-nusa/|title=Who is Tottenham transfer target Antonio Nusa? Meet the next big thing out of Norway|last=Stafford-Bloor|first=Sebastian|date=19 January 2024|work=[[The Athletic]]|access-date=20 January 2024}}</ref> == Начин на игра == За разлика од многу крилни играчи кои се мачат кога ги менуваат крилата, Нуса е подеднакво ефикасен на обете крила. Познат по својата експлозивна брзина и директен начин на игра, тој претставува значителна закана во контранападот. Неговата техничка способност и талент му го донесоа прекарот „норвешки Нејмар“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://soccersouls.com/antonio-nusa-to-arsenal-scout-report-swot-analysis/|title=Antonio Nusa to Arsenal: Scout Report + SWOT Analysis|last=V|first=Sanjay Kumar|date=17 June 2025|work=Soccersouls|accessdate=17 June 2025}}</ref> == Личен живот == Нуса е родена во Норвешка од мајка Норвежанка и татко [[Нигерија|Нигериец]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=40338|title=3 goals in 4 senior games: 16-year-old Stabaek winger could spark tug-of-war between Nigeria & Norway|last=Emmanuel|first=Ifeanyi|date=2 July 2021|work=All Nigeria Soccer}}</ref> == Статистика за кариера == === Клуб === {{Updated|match played 4 April 2026}}<ref name=SW>{{Soccerway|706229|access-date=27 January 2024}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Настапи и голови по клуб, сезона и натпреварување ! rowspan="2" | Клуб ! rowspan="2" | Сезона ! colspan="3" | Лига ! colspan="2" | Национален куп {{Efn|Includes [[Norwegian Cup]], [[Belgian Cup]], [[DFB-Pokal]]}} ! colspan="2" | Европа ! colspan="2" | Друго ! colspan="2" | Вкупно |- ! Дивизија ! Апликации ! Цели ! Апликации ! Цели ! Апликации ! Цели ! Апликации ! Цели ! Апликации ! Цели |- | Стабек | 2021 година | Елитсериен | 11 | 3 | 2 | 0 | colspan="2" | — | colspan="2" | — | 13 | 3 |- | rowspan="5" | Клуб Бриж | 2021–22 | Белгиска професионална лига | 3 | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | colspan="2" | — | 4 | 1 |- | 2022–23 | Белгиска професионална лига | 26 | 1 | 1 | 0 | 4 {{Efn|Appearances in [[UEFA Champions League]]}} | 1 | 1 {{Efn|Appearance in [[Belgian Super Cup]]}} | 0 | 32 | 2 |- | 2023–24 | Белгиска професионална лига | 30 | 3 | 3 | 0 | 13 {{Efn|Appearances in [[UEFA Conference League|UEFA Europa Conference League]]}} | 1 | colspan="2" | — | 46 | 4 |- | 2024–25 | Белгиска професионална лига | 3 | 0 | colspan="2" | — | colspan="2" | — | 1 [ c ] | 0 | 4 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 62 ! 5 ! 5 ! 0 ! 17 ! 2 ! 2 ! 0 ! 86 ! 7 |- | Клуб NXT | 2022–23 | Челинџер Про Лига | 2 | 0 | colspan="2" | — | colspan="2" | — | colspan="2" | — | 2 | 0 |- | rowspan="3" | РБ Лајпциг | 2024–25 | [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслига]] | 25 | 3 | 3 | 2 | 8 [ б ] | 0 | colspan="2" | — | 36 | 5 |- | 2025–26 | Бундеслига | 25 | 3 | 4 | 1 | colspan="2" | — | colspan="2" | — | 29 | 4 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 50 ! 6 ! 7 ! 3 ! 8 ! 0 ! colspan="2" | — ! 65 ! 9 |- ! colspan="3" | Вкупно во кариерата ! 125 ! 14 ! 14 ! 3 ! 25 ! 2 ! 2 ! 0 ! 166 ! 19 |} {{Белешки}} === Меѓународно === {{Updated|match played 27 March 2026}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Настапи и голови по репрезентација и година ! Национален тим ! Година ! Апликации ! Цели |- | rowspan="4" | [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] | 2023 година | 4 | 1 |- | 2024 | 9 | 3 |- | 2025 година | 7 | 3 |- | 2026 година | 1 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 21 ! 7 |} : ''Резултатите и резултатите прво го прикажуваат бројот на голови на Норвешка, а колоната за резултат го означува резултатот по секој гол на Нуса.'' {| class="wikitable sortable" |+Список на меѓународни голови постигнати од Антонио Нуса ! scope="col" | Не. ! scope="col" | Датум ! scope="col" | Место на одржување ! scope="col" | Противник ! scope="col" | Резултат ! scope="col" | Резултат ! scope="col" | Конкуренција |- | style="text-align:center" | 1 | 7 септември 2023 година | Улевал Стадион, [[Осло]], Норвешка |{{Fb|JOR}} | style="text-align:center" | 1–0 | style="text-align:center" | 6–0 | [[Пријателски натпревар|Пријателски]] |- | style="text-align:center" | 2 | rowspan="2" | 14 ноември 2024 година | rowspan="2" | Стадион Стожице, [[Љубљана]], Словенија | rowspan="2" |{{Fb|SVN}} | style="text-align:center" | 1–0 | rowspan="2" style="text-align:center" | 4–1 | rowspan="2" | 2024–25 УЕФА Лига на нации Б |- | style="text-align:center" | 3 | style="text-align:center" | 3–1 |- | style="text-align:center" | 4 | 17 ноември 2024 година | Улевал Стадион, Осло, Норвешка |{{Fb|KAZ}} | style="text-align:center" | 5–0 | style="text-align:center" | 5–0 | 2024–25 УЕФА Лига на нации Б |- | style="text-align:center" | 5 | 6 јуни 2025 година | Улевал Стадион, Осло, Норвешка |{{Fb|ITA}} | style="text-align:center" | 2–0 | style="text-align:center" | 3–0 | Квалификации за Светското првенство во ФИФА 2026 година |- | style="text-align:center" | 6 | 14 октомври 2025 година | Улевал Стадион, Осло, Норвешка |{{Fb|NZL}} | style="text-align:center" | 1–1 | style="text-align:center" | 1–1 | Пријателски |- | style="text-align:center" | 7 | 16 ноември 2025 година | [[Сан Сиро]], [[Милано]], Италија |{{Fb|ITA}} | style="text-align:center" | 1–1 | style="text-align:center" | 4–1 | Квалификации за Светското првенство во ФИФА 2026 година |} == Почести == '''Клуб Бриж''' * Белгиска Про Лига : 2021–22, 2023–24 * Белгиски Суперкуп : 2022 == Наводи == {{Наводи}} * [https://rbleipzig.com/en/teams/mens/antonio-nusa Профил] на веб-страницата на РБ Лајпциг * Antonio Nusa * {{UEFA player}} ( {{RB Leipzig squad}}{{DEFAULTSORT:Nusa, Antonio}} [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Клуб Бриж]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 2005 година]] dtbp84q94lw636n5z7a2b0dzso8jg08 5536525 5536502 2026-04-09T11:10:46Z BosaFi 115936 5536525 wikitext text/x-wiki '''Антонио Еромонселе Нордби Нуса''' (роден на 17 април 2005 година) е норвешки професионален [[Фудбал|фудбалер]] кој игра за германскиот клуб РБ Лајпциг, во германската Бундеслига и за [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|норвешката репрезентација]]. Многумина го опишуваат како еден од највозбудливите млади надежи во светскиот фудбал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://telegrafi.com/en/from-Yamal-to-Guler-Maino-and-Yildiz%2C-the-20-best-talents-in-world-football-at-the-moment/|title=From Yamal to Guler, Maino and Yildiz – the 20 best talents in world football|date=2020-05-13|work=Telegrafi|language=en}}</ref> == Кариера во клубот == Антонио Нуса ја започнал својата кариера во Лангхус, а потоа, на 13-годишна возраст се преселил во младинскиот дел на Стабек. Својот прв професионален договор го потпишал со Стабек во мај 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stabak.no/nyheter/sportssjefen-med-et-stort-hap-for-sin-forste-proffsignering|title=Sportssjefen med et stort håp for sin første proffsignering|date=2020-05-13|work=Stabæk|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142941/https://www.stabak.no/nyheter/sportssjefen-med-et-stort-hap-for-sin-forste-proffsignering|archive-date=2021-09-22|accessdate=2024-06-25}}</ref> Му била дадена можност да тренира со сениорскиот тим на почетокот на 2021 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stabak.no/nyheter/skal-lage-kaos-i-forsvaret|title=- Skal lage kaos i forsvaret|date=2021-02-25|work=Stabæk|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416024606/https://www.stabak.no/nyheter/skal-lage-kaos-i-forsvaret|archive-date=2021-04-16|accessdate=2024-06-25}}</ref> а потоа му бил даден нов тригодишен договор во мај истата година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.stabak.no/nyheter/nusa-en-stor-dag-i-dag-ogsa|title=Nusa: "En stor dag i dag også"|date=6 May 2021|access-date=20 May 2021|publisher=Stabæk Fotball|language=no}}</ref> На 30 мај 2021 година, тој го имал своето деби во Елитесериен против [[Розенборг БК|Розенборг]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stabak.no/lag/import/tournament/eliteserien-2021/season/fotballsesongen-2021/match/round-6-rosenborg-x-stabaek|title=Kamp: Rosenborg|date=2021-05-30|work=Stabæk|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625092815/https://www.stabak.no/lag/import/tournament/eliteserien-2021/season/fotballsesongen-2021/match/round-6-rosenborg-x-stabaek|archive-date=2024-06-25|accessdate=2024-06-25}}</ref> На 27 јуни 2021 година, тој го постигнал својот прв гол за клубот по поразот од 4–1 против Боде/Глимт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stabak.no/nyheter/nusa-etter-praktscoring-jeg-ble-litt-sjokkert|title=NUSA ETTER PRAKTSCORING: - Jeg ble litt sjokkert|date=2021-06-27|work=Stabæk|language=no|accessdate=2024-06-25}}</ref> Тој го имал своето целосно деби три дена подоцна, постигнувајќи два гола против Викинг ФК.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stabak.no/nyheter/nusa-fra-start|title=Nusa fra start|date=2021-06-27|work=Stabæk|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625092653/https://www.stabak.no/nyheter/nusa-fra-start|archive-date=2024-06-25|accessdate=2024-06-25}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stabak.no/nyheter/nusa-stjal-showet-i-thriller|title=Nusa stjal showet i seksmålsthriller|date=2021-06-30|work=Stabæk|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625092827/https://www.stabak.no/nyheter/nusa-stjal-showet-i-thriller|archive-date=2024-06-25|accessdate=2024-06-25}}</ref> За време на последниот ден на трансфер во летото 2021 година, тој потпишал договор со Клуб Бриж. На 13 септември 2022 година, тој постигнал гол на своето деби [[УЕФА Лига на шампиони|во Лигата на шампионите]] со победата од 4–0 на гости против [[ФК Порто|Порто]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.espn.in/football/report?gameId=652606|title=Brugge shock Porto with 4-0 away triumph|date=13 September 2022|work=ESPN}}</ref> станувајќи најмладиот норвешки играч кој настапил и вториот најмлад играч од која било националност кој постигнал гол во натпреварувањето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0e9f8a869d0f-4945c17a2380-1000--champions-league-youngest-goalscorers-antonio-nusa-into-top-ten/|title=Champions League youngest goalscorers: Antonio Nusa into top ten|date=13 September 2022|work=UEFA}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0e9f8a869d0f-4945c17a2380-1000--champions-league-youngest-goalscorers-antonio-nusa-into-top-ten/|title=Champions League youngest goalscorers: Antonio Nusa into top ten|date=2022-09-13|work=UEFA|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221102225450/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0e9f8a869d0f-4945c17a2380-1000--champions-league-youngest-goalscorers-antonio-nusa-into-top-ten/|archive-date=2022-11-02|accessdate=2024-06-25}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vg.no/sport/fotball/i/P49WGJ/droemmekveld-for-club-brugges-antonio-nusa-17-scoret-da-han-ble-tidenes-yngste-nordmann-i-champions-league|title=Drømmekveld for Club Brügges Antonio Nusa (17): Scoret da han ble tidenes yngste nordmann i Champions League|last=Friberg|first=Jens|last2=Hellenes|first2=Andreas|date=2022-09-13|work=VG|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20240625092843/https://www.vg.no/sport/fotball/i/P49WGJ/droemmekveld-for-club-brugges-antonio-nusa-17-scoret-da-han-ble-tidenes-yngste-nordmann-i-champions-league|archive-date=2024-06-25|accessdate=2024-06-25|last3=Folvik|first3=Herman}}</ref> На 13 август 2024 година, Нуса потпишал петгодишен договор со РБ Лајпциг во Германија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rbleipzig.com/news/2024-2025/antonio-nusa-rb-leipzig-transfer-neuzugang-rbl-offensive-saison-2024-25/|title=Antonio Nusa verstärkt RB Leipzig|date=13 August 2024|publisher=RB Leipzig|language=de|trans-title=Antonio Nusa strengthens RB Leipzig|accessdate=13 August 2024}}</ref> Подоцна истиот месец, на 24 август, тој постигнал гол на своето деби [[Прва Бундеслига (фудбал)|во Бундеслигата]] во победата од 1–0 над ВфЛ Бохум.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportschau.de/fussball/bundesliga/nusa-schiesst-leipzig-zum-auftaktsieg,bundesliga-rbl-boc-100.html|title=Neuzugang Nusa schießt Leipzig zum Auftaktsieg|date=26 August 2024|publisher=Sportschau|language=de}}</ref> == Меѓународна кариера == [[Податотека:Norway_Italy_-_June_2025_C_21.jpg|лево|мини|Нуса (лево) со прославата [[Ерлинг Холанд|на Халанд]] со [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] во 2025 година]] Нуса бил повикан од норвешката репрезентација до 19 години за елитната квалификациска рунда за Европското првенство до 19 години во 2023 година, и го постигнал победничкиот гол во победата од 2–1 над Франција во [[Орлеан]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.footnews.be/news/363421/le-but-sublime-dantonio-nusa-face-a-lequipe-de-france-u19-video|title=Le but sublime d'Antonio Nusa face à l'Equipe de France U19|date=26 March 2023|work=footnews.be}}</ref> Во август 2023 година, Нуса го добил својот прв повик во [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|сениорската репрезентација на Норвешка]] од страна на селекторот Столе Солбакен, за [[пријателски натпревар]] против Јордан и квалификациски натпревар за Евро 2024 против [[Фудбалска репрезентација Грузија|Грузија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fotball.no/landslag/norge-a-herrer/2023/norges-tropp-mot-jordan-og-georgia/|title=Norges tropp mot Jordan og Georgia|date=29 August 2023|work=[[Norwegian Football Federation]]|language=no|trans-title=Norway's squad against Jordan and Georgia|accessdate=2 September 2023}}</ref> Тој го постигнал својот прв меѓународен гол за Норвешка во својот деби натпревар против Јордан, кој го добиле со 6–0.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/athletic/5213975/2024/01/20/tottenham-antonio-nusa/|title=Who is Tottenham transfer target Antonio Nusa? Meet the next big thing out of Norway|last=Stafford-Bloor|first=Sebastian|date=19 January 2024|work=[[The Athletic]]|access-date=20 January 2024}}</ref> == Начин на игра == За разлика од многу крилни играчи кои се мачат кога ги менуваат крилата, Нуса е подеднакво ефикасен на обете крила. Познат по својата експлозивна брзина и директен начин на игра, тој претставува значителна закана во контранападот. Неговата техничка способност и талент му го донесоа прекарот „норвешки Нејмар“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://soccersouls.com/antonio-nusa-to-arsenal-scout-report-swot-analysis/|title=Antonio Nusa to Arsenal: Scout Report + SWOT Analysis|last=V|first=Sanjay Kumar|date=17 June 2025|work=Soccersouls|accessdate=17 June 2025}}</ref> == Личен живот == Нуса е роден во Норвешка од мајка Норвежанка и татко [[Нигерија|Нигериец]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=40338|title=3 goals in 4 senior games: 16-year-old Stabaek winger could spark tug-of-war between Nigeria & Norway|last=Emmanuel|first=Ifeanyi|date=2 July 2021|work=All Nigeria Soccer}}</ref> == Статистика за кариера == === Клуб === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Настапи и голови по клуб, сезона и натпреварување ! rowspan="2" | Клуб ! rowspan="2" | Сезона ! colspan="3" | Лига ! colspan="2" | Национален куп {{Efn|Includes [[Norwegian Cup]], [[Belgian Cup]], [[DFB-Pokal]]}} ! colspan="2" | Европа ! colspan="2" | Друго ! colspan="2" | Вкупно |- ! Дивизија ! Апликации ! Цели ! Апликации ! Цели ! Апликации ! Цели ! Апликации ! Цели ! Апликации ! Цели |- | Стабек | 2021 година | Елитсериен | 11 | 3 | 2 | 0 | colspan="2" | — | colspan="2" | — | 13 | 3 |- | rowspan="5" | Клуб Бриж | 2021–22 | Белгиска професионална лига | 3 | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | colspan="2" | — | 4 | 1 |- | 2022–23 | Белгиска професионална лига | 26 | 1 | 1 | 0 | 4 {{Efn|Appearances in [[UEFA Champions League]]}} | 1 | 1 {{Efn|Appearance in [[Belgian Super Cup]]}} | 0 | 32 | 2 |- | 2023–24 | Белгиска професионална лига | 30 | 3 | 3 | 0 | 13 {{Efn|Appearances in [[UEFA Conference League|UEFA Europa Conference League]]}} | 1 | colspan="2" | — | 46 | 4 |- | 2024–25 | Белгиска професионална лига | 3 | 0 | colspan="2" | — | colspan="2" | — | 1 [ c ] | 0 | 4 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 62 ! 5 ! 5 ! 0 ! 17 ! 2 ! 2 ! 0 ! 86 ! 7 |- | Клуб NXT | 2022–23 | Челинџер Про Лига | 2 | 0 | colspan="2" | — | colspan="2" | — | colspan="2" | — | 2 | 0 |- | rowspan="3" | РБ Лајпциг | 2024–25 | [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслига]] | 25 | 3 | 3 | 2 | 8 [ б ] | 0 | colspan="2" | — | 36 | 5 |- | 2025–26 | Бундеслига | 25 | 3 | 4 | 1 | colspan="2" | — | colspan="2" | — | 29 | 4 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 50 ! 6 ! 7 ! 3 ! 8 ! 0 ! colspan="2" | — ! 65 ! 9 |- ! colspan="3" | Вкупно во кариерата ! 125 ! 14 ! 14 ! 3 ! 25 ! 2 ! 2 ! 0 ! 166 ! 19 |} {{Белешки}} === Меѓународно === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Настапи и голови по репрезентација и година ! Национален тим ! Година ! Апликации ! Цели |- | rowspan="4" | [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] | 2023 година | 4 | 1 |- | 2024 | 9 | 3 |- | 2025 година | 7 | 3 |- | 2026 година | 1 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 21 ! 7 |} : ''Резултатите и резултатите прво го прикажуваат бројот на голови на Норвешка, а колоната за резултат го означува резултатот по секој гол на Нуса.'' {| class="wikitable sortable" |+Список на меѓународни голови постигнати од Антонио Нуса ! scope="col" | Не. ! scope="col" | Датум ! scope="col" | Место на одржување ! scope="col" | Противник ! scope="col" | Резултат ! scope="col" | Резултат ! scope="col" | Конкуренција |- | style="text-align:center" | 1 | 7 септември 2023 година | Улевал Стадион, [[Осло]], Норвешка |{{Fb|JOR}} | style="text-align:center" | 1–0 | style="text-align:center" | 6–0 | [[Пријателски натпревар|Пријателски]] |- | style="text-align:center" | 2 | rowspan="2" | 14 ноември 2024 година | rowspan="2" | Стадион Стожице, [[Љубљана]], Словенија | rowspan="2" |{{Fb|SVN}} | style="text-align:center" | 1–0 | rowspan="2" style="text-align:center" | 4–1 | rowspan="2" | 2024–25 УЕФА Лига на нации Б |- | style="text-align:center" | 3 | style="text-align:center" | 3–1 |- | style="text-align:center" | 4 | 17 ноември 2024 година | Улевал Стадион, Осло, Норвешка |{{Fb|KAZ}} | style="text-align:center" | 5–0 | style="text-align:center" | 5–0 | 2024–25 УЕФА Лига на нации Б |- | style="text-align:center" | 5 | 6 јуни 2025 година | Улевал Стадион, Осло, Норвешка |{{Fb|ITA}} | style="text-align:center" | 2–0 | style="text-align:center" | 3–0 | Квалификации за Светското првенство во ФИФА 2026 година |- | style="text-align:center" | 6 | 14 октомври 2025 година | Улевал Стадион, Осло, Норвешка |{{Fb|NZL}} | style="text-align:center" | 1–1 | style="text-align:center" | 1–1 | Пријателски |- | style="text-align:center" | 7 | 16 ноември 2025 година | [[Сан Сиро]], [[Милано]], Италија |{{Fb|ITA}} | style="text-align:center" | 1–1 | style="text-align:center" | 4–1 | Квалификации за Светското првенство во ФИФА 2026 година |} == Почести == '''Клуб Бриж''' * Белгиска Про Лига : 2021–22, 2023–24 * Белгиски Суперкуп : 2022 == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://rbleipzig.com/en/teams/mens/antonio-nusa Профил] на веб-страницата на РБ Лајпциг * {{UEFA player}} {{DEFAULTSORT:Nusa, Antonio}} [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Клуб Бриж]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 2005 година]] l9adpi9z2v6k3rgaw9vo8d8v3ufm7o6 14 1391096 5536508 2026-04-09T09:24:45Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{рв|Educators from Germany}} {{Катзанимање | Profession = просветари | Nationality = Германци | Придавка = Германски | Country = Германија }} [[Категорија:Образованието во Германија|+Просветари]] 5536508 wikitext text/x-wiki {{рв|Educators from Germany}} {{Катзанимање | Profession = просветари | Nationality = Германци | Придавка = Германски | Country = Германија }} [[Категорија:Образованието во Германија|+Просветари]] 5f3snqc9uj3f9qlereqmz3z8dygtl58 5536509 5536508 2026-04-09T09:25:06Z Bjankuloski06 332 5536509 wikitext text/x-wiki {{рв|Educators from Germany}} {{Катзанимање | Profession = Просветари | Nationality = Германци | Придавка = Германски | Country = Германија }} [[Категорија:Образованието во Германија|+Просветари]] 7e08prh2mioulgezlh3egkxvnav333p 0 1391097 5536516 2026-04-09T10:46:28Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1280485326|View of the Canal Saint-Martin]]“ 5536516 wikitext text/x-wiki '''''Поглед на каналот Сен Мартен''''' е слика од [[Алфред Сисли]], изработена во масло на платно од 1870 година, првпат изложена на [[Париски салон|Парискиот салон]] во 1870 година. Била купена од Годоан или Пјер-Фирмин (двајцата трговци со уметнички дела). Потоа ја купил д-р Пол Гаше за 170 франци пред 1883 година. Синот на Гаше ја поседувал од 1909 година и ја донирал на [[Лувр]] во 1951 година. Сега се наоѓа во [[Музеј Орсе|Музејот Орсе]]. == Опис == Сликата прикажува голем простор од каналот Сен Мартен во Париз. Складиштата и други згради гледаат кон каналот од двете страни, со голем број закотвени чамци на кејот. Пешачки мост може да се види во далечината. == Поврзано == * [[Список на слики од Алфред Сисли]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Слики во Музејот Орсе]] [[Категорија:Слики од Алфред Сисли]] deziefhmt9epsa3e1w3pj7o01m886lj 5536517 5536516 2026-04-09T10:49:17Z BosaFi 115936 5536517 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} [[Податотека:Alfred Sisley 001.jpg|мини|''Поглед на каналот Сен Мартен'']] '''''Поглед на каналот Сен Мартен''''' е слика од [[Алфред Сисли]], изработена во масло на платно од 1870 година, првпат изложена на [[Париски салон|Парискиот салон]] во 1870 година. Била купена од Годоан или Пјер-Фирмин (двајцата трговци со уметнички дела). Потоа ја купил д-р Пол Гаше за 170 франци пред 1883 година. Синот на Гаше ја поседувал од 1909 година и ја донирал на [[Лувр]] во 1951 година. Сега се наоѓа во [[Музеј Орсе|Музејот Орсе]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.musee-orsay.fr/fr/oeuvres/vue-du-canal-saint-martin-563|title=Vue du canal Saint-Martin - Alfred Sisley {{!}} Musée d'Orsay|work=www.musee-orsay.fr|accessdate=2026-04-09}}</ref> == Опис == Сликата прикажува голем простор од каналот Сен Мартен во Париз. Складиштата и други згради гледаат кон каналот од двете страни, со голем број закотвени чамци на кејот. Пешачки мост може да се види во далечината. == Поврзано == * [[Список на слики од Алфред Сисли]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Слики во Музејот Орсе]] [[Категорија:Слики од Алфред Сисли]] njmqrjw55qmvbgosknjpngn1xa9p90m 14 1391098 5536521 2026-04-09T11:06:39Z Dandarmkd 31127 Dandarmkd ја премести страницата [[Категорија:Општина Биело Поле]] на [[Категорија:Општина Бијело Поље]] 5536521 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[:Категорија:Општина Бијело Поље]] ps6i9idrmu7l080k5cfuy61kq31rb1b 14 1391099 5536526 2026-04-09T11:10:56Z Dandarmkd 31127 Создадена страница со: {{катпов|Општина Гусиње}} [[Категорија:Општини во Црна Гора|Гусиње]] [[Категорија:Категории на Википедија именувани по општини]] 5536526 wikitext text/x-wiki {{катпов|Општина Гусиње}} [[Категорија:Општини во Црна Гора|Гусиње]] [[Категорија:Категории на Википедија именувани по општини]] k1gm59dk0jleo96ffndzxrr6lw2le8w 0 1391100 5536534 2026-04-09T11:24:37Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1344577973|Siege of Ragusa (866–868)]]“ 5536534 wikitext text/x-wiki {{Другизначења|Siege of Ragusa (disambiguation)}}{{Византиско-арапски војни}}'''Опсадата на Рагуза ('''денешен [[Дубровник]], [[Хрватска|Република Хрватска]]) од страна на Аглабидите од Ифрикија траела 1 година и 3 месеци, почнувајќи од 866 година до прекинот на опсадата по приближувањето на [[Византија|византиската]] флота во 868 година, а неуспехот на опсадата и повторното појавување на Византијците во регионот на [[Далмација]] го означиле почетокот на нова агресивна западна политика од страна на новиот византиски император, [[Василиј I Македонецот|Василиј I.]] Непосредните ефекти на опсадата биле повторното воспоставување на византиската власт во форма на Темата Далмација и почетокот на христијанизацијата на Словените од [[Балкански Полуостров|западен Балкан]], но во рок од неколку години тоа довело до обновено вклучување и присуство на Византијците и во јужна Италија. == Позадина == На почетокот на владеењето на [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] во 867 година, византиската власт над [[Сицилија]] и јужна Италија била многу намалена поради експанзијата на Аглабидите од Ифрикија, а слично на тоа во западен [[Балкански Полуостров|Балкан]], локалните [[Словени|словенски]] племиња во тоа време: [[Хрвати|Хрватите]], [[Срби|Србите]], [[Захумје|Заклубоите]], [[Травунија|Тербуните]], Каналите, [[Дукља|Диоклецијанците]] и Рентаните ја отфрлиле византиската [[Сизеренство|власт]] и ја вратиле својата независност. Како резултат на тоа, [[Јадранско Море|Јадранското Море]] станало плен на словенските и сараценските пирати, од кои првите дејствувале од бреговите на [[Далмација]], а вторите од нивните јужноиталијански бази во [[Бари]], [[Таранто]] и Бриндизи.{{Sfn|Wortley|2010}}{{Sfn|Nicol|1988}} == Опсадата и последиците == Според внукот на Василиј I, царот [[Константин Порфирогенит|Константин VII Порфирогенет]] од 10 век, во 866 година Аглабидите започнале голема поморска кампања против бреговите на Далмација, со 36 бродови под команда на „Солдан“ (Савдан, аглабидскиот емир од Бари), Саба од Таранто и Калфун Берберот.<ref>In reality the name of the founder of the emirate of Bari. {{Harvnb|Metcalfe|2009}}</ref> Аглабидската флота ги ограбила градовите Бутова ([[Будва]]), Роса (Рисан) и Декатера ([[Котор]]), пред да продолжат да ја опсадат Рагуса ([[Дубровник]]).{{Sfn|Wortley|2010}}{{Sfn|Moravscik|Jenkins|1967}} Рагужаните успеале да се спротивстават на аглабидската опсада цела година и 3 месеци, но како што нивната сила опаѓала, тие испратиле пратеници во [[Цариград]] за да побараат помош, а царот Василиј се согласил да им помогне и опремил флота од наводно 100 бродови, под команда на искусниот и способен ''[[Патриции|патрикиј]]'' [[Никит Орифа|Никита Оорифа]]. Откако дознале за неговото приближување од некои дезертери, Сарацените ја напуштиле опсадата и се вратиле во Бари.{{Sfn|Wortley|2010}}{{Sfn|Moravscik|Jenkins|1967}} Оваа експедиција претставувала првиот пример за новата, асертивна надворешна политика што Василиј ја фаворизираше на Запад.{{Sfn|Nicol|1988}} „Покажувањето на знамето“ од страна на Орифа имало брзи резултати, бидејќи словенските племиња испратиле пратеници до царот, уште еднаш признавајќи го неговото сузеренство. Василиј испрати службеници, агенти и мисионери во регионот, враќајќи ја византиската власт над крајбрежните градови и региони во форма на новата [[Тема (управна единица)|тема]] Далмација, додека словенските племенски кнежевства во внатрешноста ги остави во голема мера автономни под свои владетели; христијанизацијата на словенските племиња која исто така започнала во ова време.{{Sfn|Nicol|1988}}{{Sfn|Wortley|2010}} За да ги обезбеди своите далматински поседи и контролата врз Јадранското Море, Василиј сфатил дека мора да ги неутрализира сараценските бази во Италија. За таа цел, во 869 година, Орифа предводел друга флота, вклучувајќи бродови од Рагуза кои превезувале словенски контингенти, во заеднички обид да го освојат Бари со [[Лудвиг II (Италија)|Луј II од Италија]]. Иако овој обид не успеал, две години подоцна Бари паднал во рацете на Луј . Конечно, во 876 година градот паднал под византиска контрола, формирајќи го главниот град и јадрото на новата византиска провинција, подоцнежната тема [[Лангобардија|Лонгобардија]] . Ова започнало повеќе од една деценија долга византиска офанзива која ја вратила царската контрола врз поголемиот дел од јужна Италија, која ќе трае до 11 век. {{Sfn|Kreutz|1996}} == Наводи == {{Наводи}} == Извори ==  {{DEFAULTSORT:Ragusa, Siege of, 866-868}} [[Категорија:Опсади на Византија]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Воени напади]] [[Категорија:Византиската империја во 860тите]] [[Категорија:Опсади од Арабско-Византиските војни]] fe36bwn5qy662ic4e4fe9ag8vi2otf0 5536535 5536534 2026-04-09T11:25:32Z IvanKonev123 98191 5536535 wikitext text/x-wiki {{Other uses|Siege of Ragusa (disambiguation)}} {{Infobox Military Conflict | conflict = Siege of Ragusa | image = Balkans850.png | image_size = 250px | caption = Political map of the Balkans and southern Italy in the late 9th century | partof = the [[Arab–Byzantine wars]] | date = 866–868 | place = [[Dubrovnik|Ragusa]], [[Dalmatian city-states|Dalmatia]] | coordinates = {{coord|42|38|25|N|18|06|30|E|type:event_region:HR|display=inline,title}} | map_type = Croatia#Mediterranean | map_relief = yes | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | map_mark = | casus = | result = Byzantine-Ragusan victory | territory = [[Dalmatia (theme)|Restoration of Byzantine control]] over [[Dalmatia]] | combatant1 = [[Dubrovnik|Ragusa]]<br>[[Byzantine Empire]] | combatant2 = [[Aghlabid]] [[Emirate of Bari]] | commander1 = [[Niketas Ooryphas]] | commander2 = [[Sawdan]] of Bari<br>Saba of Taranto<br>[[Kalfun the Berber]] | strength1 = Unknown (Ragusa)<br>100 ships (Byzantines) | strength2 = 36 ships }} {{Другизначења|Siege of Ragusa (disambiguation)}}{{Византиско-арапски војни}}'''Опсадата на Рагуза ('''денешен [[Дубровник]], [[Хрватска|Република Хрватска]]) од страна на Аглабидите од Ифрикија траела 1 година и 3 месеци, почнувајќи од 866 година до прекинот на опсадата по приближувањето на [[Византија|византиската]] флота во 868 година, а неуспехот на опсадата и повторното појавување на Византијците во регионот на [[Далмација]] го означиле почетокот на нова агресивна западна политика од страна на новиот византиски император, [[Василиј I Македонецот|Василиј I.]] Непосредните ефекти на опсадата биле повторното воспоставување на византиската власт во форма на Темата Далмација и почетокот на христијанизацијата на Словените од [[Балкански Полуостров|западен Балкан]], но во рок од неколку години тоа довело до обновено вклучување и присуство на Византијците и во јужна Италија. == Позадина == На почетокот на владеењето на [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] во 867 година, византиската власт над [[Сицилија]] и јужна Италија била многу намалена поради експанзијата на Аглабидите од Ифрикија, а слично на тоа во западен [[Балкански Полуостров|Балкан]], локалните [[Словени|словенски]] племиња во тоа време: [[Хрвати|Хрватите]], [[Срби|Србите]], [[Захумје|Заклубоите]], [[Травунија|Тербуните]], Каналите, [[Дукља|Диоклецијанците]] и Рентаните ја отфрлиле византиската [[Сизеренство|власт]] и ја вратиле својата независност. Како резултат на тоа, [[Јадранско Море|Јадранското Море]] станало плен на словенските и сараценските пирати, од кои првите дејствувале од бреговите на [[Далмација]], а вторите од нивните јужноиталијански бази во [[Бари]], [[Таранто]] и Бриндизи.{{Sfn|Wortley|2010}}{{Sfn|Nicol|1988}} == Опсадата и последиците == Според внукот на Василиј I, царот [[Константин Порфирогенит|Константин VII Порфирогенет]] од 10 век, во 866 година Аглабидите започнале голема поморска кампања против бреговите на Далмација, со 36 бродови под команда на „Солдан“ (Савдан, аглабидскиот емир од Бари), Саба од Таранто и Калфун Берберот.<ref>In reality the name of the founder of the emirate of Bari. {{Harvnb|Metcalfe|2009}}</ref> Аглабидската флота ги ограбила градовите Бутова ([[Будва]]), Роса (Рисан) и Декатера ([[Котор]]), пред да продолжат да ја опсадат Рагуса ([[Дубровник]]).{{Sfn|Wortley|2010}}{{Sfn|Moravscik|Jenkins|1967}} Рагужаните успеале да се спротивстават на аглабидската опсада цела година и 3 месеци, но како што нивната сила опаѓала, тие испратиле пратеници во [[Цариград]] за да побараат помош, а царот Василиј се согласил да им помогне и опремил флота од наводно 100 бродови, под команда на искусниот и способен ''[[Патриции|патрикиј]]'' [[Никит Орифа|Никита Оорифа]]. Откако дознале за неговото приближување од некои дезертери, Сарацените ја напуштиле опсадата и се вратиле во Бари.{{Sfn|Wortley|2010}}{{Sfn|Moravscik|Jenkins|1967}} Оваа експедиција претставувала првиот пример за новата, асертивна надворешна политика што Василиј ја фаворизираше на Запад.{{Sfn|Nicol|1988}} „Покажувањето на знамето“ од страна на Орифа имало брзи резултати, бидејќи словенските племиња испратиле пратеници до царот, уште еднаш признавајќи го неговото сузеренство. Василиј испрати службеници, агенти и мисионери во регионот, враќајќи ја византиската власт над крајбрежните градови и региони во форма на новата [[Тема (управна единица)|тема]] Далмација, додека словенските племенски кнежевства во внатрешноста ги остави во голема мера автономни под свои владетели; христијанизацијата на словенските племиња која исто така започнала во ова време.{{Sfn|Nicol|1988}}{{Sfn|Wortley|2010}} За да ги обезбеди своите далматински поседи и контролата врз Јадранското Море, Василиј сфатил дека мора да ги неутрализира сараценските бази во Италија. За таа цел, во 869 година, Орифа предводел друга флота, вклучувајќи бродови од Рагуза кои превезувале словенски контингенти, во заеднички обид да го освојат Бари со [[Лудвиг II (Италија)|Луј II од Италија]]. Иако овој обид не успеал, две години подоцна Бари паднал во рацете на Луј . Конечно, во 876 година градот паднал под византиска контрола, формирајќи го главниот град и јадрото на новата византиска провинција, подоцнежната тема [[Лангобардија|Лонгобардија]] . Ова започнало повеќе од една деценија долга византиска офанзива која ја вратила царската контрола врз поголемиот дел од јужна Италија, која ќе трае до 11 век. {{Sfn|Kreutz|1996}} == Наводи == {{Наводи}} == Извори ==  {{DEFAULTSORT:Ragusa, Siege of, 866-868}} [[Категорија:Опсади на Византија]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Воени напади]] [[Категорија:Византиската империја во 860тите]] [[Категорија:Опсади од Арабско-Византиските војни]] f2iny3r9xlxg9is8r8b9jvuq7esuknn