Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 870 5542622 5521212 2026-04-20T22:57:59Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5542622 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = [[Податотека:Coat of arms of the President of Macedonia.svg|30п]] Киро Глигоров [[Податотека:Coat of arms of the President of Macedonia.svg|30п]] |image = Киро Глигоров 03 (28-01-1993).jpg |office = [[Претседател на Македонија|1. Претседател на Македонија]] |deputy = [[Љупчо Георгиевски]] (според [[Устав на Република Македонија|уставот на Р.М.]]) |term_start = [[27 јануари]] [[1991]] |term_end = [[19 ноември]] [[1999]] |predecessor = нема |successor = [[Борис Трајковски]] |office1 = Претседател на [[Собрание на СФРЈ|Собранието на СФРЈ]] |term_start1 = 1974 |term_end1 = 1978 |predecessor1= [[Мијалко Тодоровиќ]] |successor1 = [[Драгослав Марковиќ]] |birth_date = {{birth date|1917|05|03|df=y}} |birth_place = [[Штип]], [[Бугарска окупација на Србија (Прва светска војна)|Окупирана Македонија]] |death_date = {{Death date and age|2012|01|01|1917|05|03|df=y}} |death_place = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] |profession = [[Правник]] |party = [[Сојуз на комунистите на Македонија]] (реформирани комунисти), [[СДСМ]] |spouse = {{marriage|[[Нада Глигорова]]|1943|2009|end=починала}} |children = {{hlist|[[Владимир Глигоров|Владимир]]|Лилјана|Донка}} |alma_mater = |occupation={{hlist|[[Економија|Економист]]|[[Политика|политичар]]|[[Држава|државник]]}} |signature = Kiro Gligorov signature.svg }} {{multiple image<!-- begin stack of images, scroll down for article --> |direction = vertical | width = 250 |image1 = Makedonija obedineta ASNOMci.jpg|caption1 = Документ со кој Глигоров се посочува како деец на групата (т.н сепаратисти и автономисти) која се залагала за ослободување и обединување на Македонија.<br> |image2 = | image3 =|caption3 =<br> }}<!-- End stack of images, article text starts below --> '''Киро Глигоров''', родено име '''Киро Панчев''' ([[Штип]], {{роден на|3|мај|1917}} — {{починат во|Скопје}}, {{починат на|1|јануари|2012}}) — [[Македонија|македонски]] активист на македонското студентско и комунистичко движење, записничар на [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание]] на [[АСНОМ]] во 1944 година, македонски и [[Југославија|југословенски]] економист, [[политичар]] и државник, прв претседател на самостојна и независна [[Република Македонија]]. Во [[февруари]] [[1990]] година се вклучил во Македонскиот форум за подготовка на македонска национална програма. Глигоров активно учествувал во работата на овој форум на кој се разгледувала ситуацијата во југословенската федерација и можностите за разврската со осамостојување на [[Социјалистичка Република Македонија]]. По изгласувањето на [[Ден на независноста на Македонија|Декларацијата за сувереност на државата]], на [[25 јануари (настани)|25 јануари]] 1991 година, Глигоров бил избран за прв претседател на самостојна и суверена [[Република Македонија]] од страна на [[Собрание на Република Македонија|Собранието на Република Македонија]] на [[27 јануари (настани)|27 јануари]] 1991 година. На [[7 март (настани)|7 март]] му го доверил мандатот на [[Никола Кљусев]] за образување на првата влада. Глигоров имал активна улога во процесот на политичкото осамостојување на Македонија и нејзиното меѓународно признавање. Така тој бил автор на прашањето поставено на [[Референдум во Македонија, 1991|референдумот]] одржан на [[8 септември]] [[1991]] година: „''Дали сте за суверена и самостојна држава Македонија со право да стапи во иден Сојуз на суверените држави на Југославија?''“<ref name="ReferenceA">Стојан Андов, „Зошто Глигоров инсистираше на вториот дел од референдумското прашање?“, Фокус, број 1058, 15.1. 2015, стр. 44-45.</ref> Според тврдењето на тогашниот претседател на Собранието на Република Македонија, [[Стојан Андов]], во [[август]] 1991 година тој имал долг и тежок разговор со претседателот на Република Македонија, Киро Глигоров (кој бил автор на референдумското прашање), убедувајќи го да го избрише вториот дел од [[референдум]]ското прашање. Плашејќи се од воената интервенција од страна на [[ЈНА]], Глигоров останал на својата формулација на референдумското прашање.<ref>Стојан Андов, „Зошто Глигоров инсистираше на вториот дел од референдумското прашање?“, Фокус, број 1058, 15.1. 2015, стр. 45-46.</ref> По успешно одржаниот референдум, Глигоров излегол на [[Плоштад Македонија|плоштадот „Македонија“]] и со восхит ги поздравил насобраните граѓани. По донесувањето на [[Устав на Македонија|Уставот]], сите активности за меѓународното признавање на Македонија ги презел претседателот Киро Глигоров. На [[16 декември]] [[1991]] година, Советот на министрите на [[Европска заедница|Европската заедница]] (сегашната [[Европска комисија]]) донел одлука да ја признае независноста на оние републики од [[СФРЈ]] кои ќе побараат признавање, но кои ги исполнуваат условите поставени од страна на Европската заедница. Притоа, републиките на СФРЈ кои барале меѓународно прзнавање, со помош на претседавачот на Конференцијата за Југославија, ги проследиле пријавите до Арбитражната комисија (предводена од франускиот правен експерт [[Робер Бадентер]]), која требало да даде мислење пред да се донесе дефинитивната одлука за признавање. [[Претседател на Република Македонија|Претседателот на Република Македонија]], Киро Глигоров, навреме ја поднесол пријавата за меѓународно признавање, а Арбитражната комисија подготвила прелиминарен текст којшто го испратила до Република Македонија. Во мислењето на Арбитражната комисија (точката 2а) се изразувала одреден сомнеж во однос на желбата на Македонија за стекнување независност, предизвикан од вториот дел на референдумското прашање. Поради тоа, на [[11 декември]], во весникот „[[Нова Македонија]]“, претседателот Глигоров објавил реакција поради прелиминарното решение на Арбитражната комисија. Во писмото испратено до Бадентер, Глигоров го опишал доследното, последователно донесување правни акти за независноста на Македонија и дал објаснување за вториот дел од референдумското прашање - неговото убедување дека состојбата во СФРЈ ќе се смири со посредство на меѓународната заедница и дека ќе се создаде нов сојуз на републиките.<ref name="ReferenceA"/> При приемот на [[Република Македонија]] во членство во [[Обединети Нации|Обединетите Нации]], под референцата ''Поранешна Југословенска Република Македонија'', го одржал првиот говор пред Генералното собрание на [[Обединети Нации|Обединетите Нации]] на [[7 април (настани)|7 април]] [[1993]] година. На општите претседателски избори со мнозинство гласови повторно бил избран за претседател на Републиката, [[16 октомври]] [[1994]] година. На [[13 септември]] [[1995]] година во седиштето на [[Обединети Нации|Обединетите Нации]] била потпишана Привремената спогодба за нормализација на односите со Грција. На [[2 октомври (настани)|2 октомври]], во Белград го потпишал договоор за признавање со [[Сојузна Република Југославија]], а следниот ден, на [[3 октомври (настани)|3 октомври]] 1995 година, врз [[Атентат врз Киро Глигоров|Глигоров бил извршен атентат]] во Скопје. По неколкумесечното лекување, на [[10 јануари (настани)|10 јануари]] [[1996]] година Глигоров се вратил на својата претседателска должност. Во [[Хелсинки]] со свечена изјава на Глигоров било потврдено пристапувањето на [[Република Македонија]] кон Завршниот документ на [[КЕБС]], на [[29 мај (настани)|29 мај]] 1996 година. Глигоров за своето успешно, конструктивно водење и регулирањето на меѓународните односи на македонската држава бил добитник на бројни меѓународни награди и признанија. По говорот на Универзитетот во [[Питсбург]], [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] бил прогласен за почесен доктор на Универзитетот, на [[21 септември (настани)|21 септември]] [[1997]] година. На [[5 јануари]] [[1998]] година во [[Неапол]] му била врачена Средоземната награда за мир. По истекот на вториот претседателски мандат, го отстапил претседателското место на новоизбраниот кандидат [[Борис Трајковски]]. Глигоров бил оженет со [[Нада Глигорова]], ќерка на [[Стојан Мишев]]. Киро Глигоров бил најстариот македонски политички функционер. На [[17 ноември (настани)|17 ноември]] 1999 година, кога завршил неговиот втор претседателски мандат, тој имал 82 години, а во 2000 година Гинисовата книга на рекорди го забележала Глигоров како најстар претседател на држава во светот. Глигоров починал во длабока старост — 94 години, на [[1 јануари (починале)|1 јануари]] 2012 година во својот дом во [[Скопје]]. ==Потекло== {{Triple image|center|Stip-kraiXIXv.jpg|310|Emir Kucuk Sultanov Most vo 1919.jpg|330|Štip stara razglednica.jpg|350|Штип кон крајот на 19 век|Емир Ќучук Султанов мост|Стара разгледница од Штип}} ===Штип === {{Главна|Штип}} [[Штип]] е еден од најстарите градови во Македонија. Градот е сместен меѓу висините на Исарот, Мерите и Кумлакот. Малата река [[Отиња]] (долга 3 км) тече низ центарот на Штип и го дели на два дела. Исто така, низ Штип поминува и реката [[Брегалница]]. Отиња се влева во реката [[Брегалница]], во југозападниот дел на градот, во Штипско [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]]. Составен дел на градот Штип е [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], кое се наоѓа во јужниот дел на градот, во клисурата на Брегалница, веднаш зад Исарот, на патниот правец кон [[Радовиш]]. Во [[1837]] година, Штип веќе имал 17 000 жители, а во [[1899]] година, 20 900 жители.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 40 и 46.</ref>. Во [[1830]] година, во Штип било отворено првото училиште на македонски народен јазик, а во [[1868]] година, [[Јосиф Ковачев]] ([[1839]]-[[1898]]) го отворил првото педагошко училиште. Нешто подоцна, во [[1872]] година започнало со работа првото народно читалиште ''"Дејателност"''. При крајот на [[19 век]], од [[1894]] до [[1896]] година, во училиштето (изградено во [[1872]] година) во [[Ново Село (Штип)|Ново Село]] предавал [[Гоце Делчев]], идеологот на македонското националноослободително револуционерно движење.<ref>Општина Штип, ''ШТИП - ТУРИСТИЧКИ ИНФОРМАТОР, Со мапа на градот''. Штип: Општина Штип, 2011, стр. 9-10.</ref><ref>[http://www.stip.gov.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=102&Itemid=243 Историја на Штип]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Семејство === [[Податотека:Mihailo Apostolski with his wife Cveta and Kiro Gligorov in Ljubljana.jpg|мини|Киро Глигоров со својата сестра [[Цвета Апостолска|Цвета]] и нејзиниот сопруг [[Михајло Апостолски]] во Љубљана, околу 1940/41|лево|284x284пкс]] Киро Глигоров е роден на [[3 мај]] [[1917]] година во [[Штип]]. Потекнува од просечно македонско семејство за тоа време. Татко му бил занаетчија а мајка му домаќинка. По презиме, Глигоров е роден како ''Панчев'', но бидејќи татко му бил бојаџија честопати во градот неговото семејство ги нарекувале и како ''Бојаџиески''. Кога наполнил доволно години за да посетува училиште, односно во [[1924]] година, директорот на тогашното српско основно училиште во [[Штип]] му го променил името и презимето како ''Ќирило Глигоровиќ''. Со такво име тој се задржал сè до [[1941]] година. Од [[1928]] година се запишал на тогашната прогимназија во [[Штип]], каде некое време работел како библиотекар. Истото го завршил во [[1932]] година. Своето средно образование го продолжил во [[Скопје]] на Машката гимназија (1932-1936), каде станал и член на гимназискиот кружок. По матурирањето, Глигоров се запишал на [[Правен факултет - Белград|Правниот факултет во Белград]], каде што студирал во периодот помеѓу [[1936]]–[[1940]] година. Во престолнината на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]], тој се вклучил како член, а извесно време и како секретар на [[Културно-уметничко друштво „Вардар“|Културно-уметничкото друштво „Вардар“]]. Заедно со загрепските членови на [[Културно-уметничко друштво „Вардар“|Културно-уметничкото друштво „Вардар“]] учествувал во [[МАНАПО|Македонското народно движење]], а за време на летниот одмор и во дејноста на Студентската колонија во [[Охрид]]. Како студент од трета година, во настанатата провала од страна полицијата, тој за првпат бил уапсен, но поради немање докази бил ослободен. Во затворот ја составил песната ''„Ленка“'' што останала многу популарна и во текот на [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|Народноослободителната борба во Вардарска Македонија]]. == Во време на Втората светска војна == === Влегување во КПЈ === [[Податотека:Štab X srpske brigade.jpg|мини|десно|Штабот на X-тата српска бригада, Црна Трева, 25 август 1944. Трет од десно е Киро Глигоров, борец од [[Трета македонска ударна бригада|III македонска бригада]].]] По завршувањето на студиите во [[Белград]], Глигоров кратко време работел како приправник во некоја канцеларија во [[Белград]]. Но, кога на [[6 април]] [[1941]] година [[Белград]] бил бомбардиран од страна на [[Нацистичка Германија]], Глигоров се вратил во [[Скопје]]. Овде, се вработил во „Вардар Банка“ како правник, а потоа и сам отворил адвокатска канцеларија. На оваа позиција се задржал многу малку, бидејќи бил наклеветен од страна на некој соработник дека бил опасен „србин“. Така, по вторпат тој бил приведен како [[комунизам|комунист]]. По пуштањето од притвор, Глигоров активно се вклучил во антифашистичкиот илегален отпор, соработувајќи со [[Кузман Јосифовски - Питу]]. === Формирање на АНОК === Во есента [[1943]] година бил формиран [[Антифашистички народноослободителен комитет|Антифашистичкиот народноослободителен комитет]], по иницијатива на [[КПЈ]]. Глигоров во [[АНОК]] се вклучил преку [[Кузман Јосифовски - Питу]]. Оваа организација дејствувала како еден вид прв зачеток на подоцнежната власт. На состаноците кои ги одржувале заедно со другите членови на [[АНОК]], тематски најмногу се разгледувало прашањето околу создавање на македонска држава во составот на [[Југославија]]. По разгледувањето на објавувањето на [[Манифест на Главниот штаб на НОВ и ПОМ|Манифестот на Главниот штаб на НОВ и ПОМ]], во октомври 1943 година, АНОК изразил несогласност со југословенската концепција и целите на борбата, застапувајќи се за [[Обединета Македонија|обединување на деловите на Македонија]] во единствена борба за слобода. Приговорот на АНОК на Манифестот, во вид на писмо до [[Главен штаб на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на НОВ и ПОМ]]) го формулираат Глигоров и [[Благој Хаџипанзов]] во декември 1943 година. Негативната реакција на овој ''Приговор'' членовите на АНОК ја чувствувале и долго по [[Ослободување на Македонија во Втората светска војна|Ослободувањето на Македонија]]. Истата година Глигоров се оженил со Нада, со која имал две ќерки и еден син. ===Антифашистичко Собрание за Народно Ослободување на Македонија=== {{Главна|Антифашистичко Собрание за Народно Ослободување на Македонија}} {{double image|right|GEDC1219.JPG|160|Споменик на АСНОМ.JPG|280|Детаљ од споменикот - Глигоров |Поглед кон споменикот АСНОМ, Глигоров првиот од лево во горниот ред}} [[Податотека:Монастырь Прохор Пчиньский.JPG|мини|десно| Прохор Пчински]] Во почетокот на мај [[1944]] година, Киро Глигоров за првпат излегол во партизани. Истовремено, како член на [[АНОК]], заедно со уште осум членови, бил повикан да се вклучи во подготовката за [[АСНОМ]]. Така, Глигоров станал член а подоцна и секретар на [[Иницијативен одбор за свикување на АСНОМ|Иницијативниот одбор за свикување на АСНОМ]], каде работел во подготовка за изготвување на политичкиот реферат.<ref>„Список на членови на АСНОМ во дневниот весник „Нова Македонија“ од 3 август 2004.“</ref> На Првото заседание на [[АСНОМ]], кое се одржало на [[2 август]] [[1944]] година во [[Манастир Свети Прохор Пчински|манастирот Прохор Пчински]], тој го водел записникот од истото заседание, а бил избран и за член на [[АВНОЈ]]. Истата година присуствувал на островот [[Вис]] како претставник на [[Македонија]] на заседанието на [[АВНОЈ]]. По враќањето од Вис, тој прво се упатил во [[Белград]], кој веќе бил ослободен, а потоа во [[Скопје]]. На Второто заседание на [[АСНОМ]], кое се одржало од [[28 декември]] до [[31 декември]] [[1944]] година во [[Скопје]], Глигоров исто така зел учество. На тоа заседание тој прво бил избран во [[Президиум на АСНОМ|Президиумот на АСНОМ]] а потоа и како повереник за финансии при [[Президиум на АСНОМ|Президиумот на АСНОМ]].<ref>„Интервју на Киро Глигоров за Утрински Весник“</ref> == Во времето на Југославија == Во Белград, бил определен за помошник на генералниот секретар на Претседателството на Владата на [[Федеративна Народна Република Југославија]], во периодот помеѓу [[1945]]–[[1947]] година, а потоа бил помошник-министер за финансии во перидот 1947–1952 година. По оваа година извршувал повеќе функции: помошник-претседател на Стопанскиот совет на Владата на [[Федеративна Народна Република Југославија]] (1952–1953), заменик-директор на Сојузниот завод за стопанско планирање (1953–1955), секретар за стопанство – координатор во Сојузната влада (1956), секретар на Секретаријатот на СИС за општостопански работи и истовремено бил избран за член на Централниот комитет на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Сојузот на комунистите на Југославија]] (1956–1962). Станал сојузен секретар за финансии (1962–1967), а по [[Земјотрес во Скопје, 1963|земјотресот во Скопје]] бил задолжен од СИС за изработка на програма за обновата на разурнатиот град, како и за спроведување на првите стопански реформи во 1965 година. Во периодот помеѓу 1967-1969 година ја извршувал должноста потпретседател на СИС, а потоа станал член Претседателството на ЦК на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Сојузот на комунистите на Југославија]] и на Извршното биро, во периодот помеѓу 1969–1971 година. Од 1971 до 1972 година бил член на Претседателството на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]], а во периодот помеѓу 1974 – 1978 година бил претседател на Собранието на [[СФРЈ]]. Пред пензионирањето во периодот помеѓу 1978 – 1987 година бил член на Советот на Федерацијата. Во 1987 година се пензионирал, меѓутоа бил ангажиран во тимот за реферми на претседателот на СИС [[Анте Марковиќ]]. == Враќање во Македонија == По завршувањето на ангаржманите на Киро Глигоров во комисијата на [[Анте Марковиќ]] за реформи, на Денот на републиката, [[29 ноември]] во [[Белград]], покрај повеќето политички лидери од цела република, на таа церемонија присуствувале Глигоров и членот на [[Централен Комитет на СКМ|Централниот Комитет на СКМ]], [[Петар Гошев]]. Таму тој официјално го поканил на Глигоров да членува во неговата ''Комисија'' и ''Форум'' за спроведување на веќе започнатите реформи најавени во [[Македонија]]. Така, тој ја прифатил оваа понуда, чија работа завршила безуспешно во целина поради недостаток на време. Во тоа време веќе бил започнат процесот за воведување на повеќепартиски систем во [[Македонија]]. == Претседател на Република Македонија == {{главна|Претседател на Република Македонија}} {{quote|'''„Да бидеме свои на своето. Да бидеме широко отворени кон светот, како целосно независен, рамноправен и творечки субјект.“'''|''Киро Глигоров''}} Во [[1989]]-[[1990]] година, кога завршува [[социјализам|социјалистичкото уредување]], кога [[СФРЈ]] се распаднала и кога на просторите на [[СФРЈ]] имало воени дејствија, во [[Република Македонија]] се втемелуво партиски плурализам и се одржале првите повеќепартиски избори. Пред да биде составена експертската влада на [[Никола Кљусев]], во [[Македонија]] за прв претседател бил избран Киро Глигоров. === Избор за прв претседател на Република Македонија ([[1991]]-[[1994]]) === Со воведување на повеќепартискиот систем во [[Македонија]], започнало мегупартиските консултации околу предлагање на личност за кандидат за [[претседател на Република Македонија]]. Таква функција дотогаш во [[Македонија]] не постоело. Така, биле установени Амандмани на Уставот на [[СР Македонија]], кои го навестиле конституирањето на [[Македонија]] како суверена држава. Тогаш било одржана седница помеѓу трите најголеми политички партии во [[Македонија]]: [[СКМ]]-[[ПДП]] (реформирани комунисти), [[ВМРО-ДПМНЕ]] и [[Сојуз на Рефромски сили на Македонија|Сојузот на Рефромските сили на Македонија]]. По неуспешната идеја кандидат за [[претседател на Република Македонија]] да биде митрополитот Скопски и Повардарски ''Михаил'', тоа му било понудено на Киро Глигоров. Така, во почетокот на новата [[1991]] година, односно десет дена по конституирањето на [[Собрание на Република Македонија|Собранието на Македонија]], на дневен ред дошло и расправата околу изборот за претседател на [[Социјалистичка Република Македонија]]. По првото тајно гласење, Киро Глигоров не ги добил потребните две третини од гласовите, поради немање поддршка од страна на [[ВМРО-ДПМНЕ]] и [[ПДП]]. Тогаш, тој добил 60 од потребните 80 гласови за избор на претседател. Но, по само три дена, [[ВМРО-ДПМНЕ]] излегла со соопштение дека ќе ја подржи кандидатурата на Глигоров само доколку за потпреседател и премиер на државата биде избран личност кој е член на нивната партија. Така, на [[27 јануари]] [[1991]] година, на седницата на [[Собрание на Република Македонија|Собранието на Република Македонија]], со 114 гласови “''ЗА''“ , Киро Глигоров бил избран за прв [[претседател на Република Македонија]]. На [[7 март]] му го доверил мандатот на експертската влада на [[Никола Кљусев]]. === Започнување на немирите и војната во СР Југославија === Во почетокот на [[1991]] година дошло до тотално распаѓање на комунистичка [[СФРЈ]]. Но, целата југословенска јавност станувала се позагрижена поради конфликтите кои се заострувале помеѓу јужнословенските народи. Со избувнуивањето на немирите на [[Косово]], а подоцна и на [[Плитвички Езера|Плитвичките Езера]] во [[Хрватска]] и [[Вуковар]], во залудна ситуација влезе и [[Македонија]] со испраќање на војници на бојните полиња. Подоцна започнал и протестот на мајките кои нивните синови ги испратиле во [[Босна]], каде Киро Глигоров се залагал и ги уверувал дека македонските војници ќе бидат вратени назад во својата матична земја. Самиот Глигоров во овој конфликт се залагал за што е можно побрзо повлекување на [[ЈНА]] од просториите на [[Македонија]], и сето тоа да протече без никакви инциденти. На [[28 март]] Глигоров учествувал на самитот на претседателите на југословенските републики во врска со зачувување на пријателските односи помеѓу словенскиот народ, а подоцна, на [[6 јуни]] [[1991]] година била предложена Платформа помеѓу Глигоров и [[Алија Изетбеговиќ|Изетбеговиќ]]. Истоивремено, Глигоров, како претседател на Македонија директно учествувал со генералот Анџиќ во врска со начинот за повлекување на [[ЈНА]] од [[Македонија]]. Така, бил постигнат договор според кој дислокацијата на [[ЈНА]] од [[Македонија]] требало да се заврши до [[15 април]] [[1992]] година. Во овој поглед, Глигоров имал голем придонес околу зачувувањето на мирот и стабилноста во [[Македонија]]. === Референдум за независност === {{главна|Референдум 1991}} [[Република Македонија]] со референдумот кој се одржал на [[8 септември]] прогласи независност. По овој повод претседателот на [[Република Македонија]] Киро Глигоров ги поздравил насобраната толпа луѓе со следниве зборови: ''„Граѓани и граѓанки на Македонија дозволете вечерва на вас и на сите граѓани и граѓанки на Македонија, да ви ја честитам слободна, суверена и самостојна Македонија“''. === Домашна и меѓународна политика === [[Податотека:Киро Глигоров и Жак Делор 03 (28-01-1993).jpg|мини|десно|Претседателот Глигоров со [[Претседател на Европската комисија|претседателот на Европската комисија]], Жак Делор, 28 јануари 1993]] * Веднаш по прогласувањето на независноста на [[Република Македонија]], Киро Глигоров, како [[претседател на Република Македонија]], кон крајот на септември и почетокот на октомври учествувал на Конференцијата за Југославија која се одржала во [[Хаг]], [[Холандија]], каде се расправало повторно околу можноста за зачувување на мирот и стабилноста на [[Балкан]]от. * По усвојувањето на новиот [[Устав на Република Македонија]] на [[17 ноември]], претседателот Глигоров веќе на [[2 декември]] упатил писмо до шефовите на странските држави и влади со барање да ја признаат независноста на [[Република Македонија]] * На [[26 јануари]] [[1992]] година претседателот Глигоров за првпат, како претседател ги посетил [[САД]] и [[Канада]], а притоа учествувал и на состанок во [[ООН]] каде била разгледувана можноста околу влегувањето на [[Република Македонија]] во таа организација * На [[1 април]] [[1992]] година повторен собир на претседателите на поранешните југословенски републики во [[Брисел]] * На [[26 август]] [[1992]] година Глигоров ја предводил македонската делегација на [[Лондонска мировна конференција|Лондонската мировна конференција]] * На [[7 април]] [[Република Македонија]] стана полноправна членка на [[ООН]], каде претседателот Глигоров одржал говор на седницата на Генералното собрание на ООН * На [[6 август]] во [[Њу Орлеанс]], [[САД]], на Глигоров му било врачено одликувањето на ''Американската адвокатска асоцијација'' за придонес во унапреднувањето на правото и за развој на демократијата. Оваа награда претставувала и прва за еден претседател или политичар од источноевропските земји. === Улога на Глигоров во преговорите за името со Република Грција === {{главна|Спор за името помеѓу Македонија и Грција}} Веднаш по осамостојувањето и прогласувањето на независност на [[Република Македонија]], во[[Република Грција]] се кренала тензија околу новата држава на [[Балкан]]от, посебно околу нејзиното матично име и знаме. Во овие преговори, активно учество заземал и Киро Глигоров. Така, кон крајот на [[1992]] и почетокот на [[1993]] година, тој, по покана од францускиот претседател [[Франсоа Митеран]], бил во работа на [[Франција]], каде на францускиот претседател директно му го објаснил проблемот околу името на [[Република Македонија]]. Веднаш по преговорите со францускиот претседател, Киро Глигоров имал состанок со министерот за надворешни работи на [[Австрија]], [[Алојз Мок]], кој „сакал“ [[Австрија]] да биде ставена како посредник меѓу преговорите за името. Но, преговорите престанале, откако од [[Република Македонија]], на чело со претседателот Глигоров, бил одбиен предлогот на Мок државата да се вика ''„Централна Балканска Република“''. На [[12 април]] [[1993]] година, согласно мандатот даден од Генералниот Секретар на ООН, [[Бутрос Гали]], [[Сајрус Венс]] и [[Лордот Овен]] ја започнале посредничката улога во преговорите за името. Подоцна, на [[11 мај]] Глигоров се сретнал со [[Бутрос Гали]], каде во присуство на медијаторите Овен и Венс било понудено решението ''„Поранешна југословенска Република Македонија (ПЈРМ)“''. По изборите во [[Грција]], кон [[Македонија]] било воведено економско ембарго, на кој претседателот Глигоров остро ги осудил овие постапки кон јужниот сосед, повикувајќи се во генералното собрание на ООН за изнаоѓање на решение. Подоцна, на [[13 септември]], била склучена времена спогодба за нормализација на односите со [[Грција]]. По поништувањето на ембаргото, од страна на [[Бела куќа|Белата куќа]] во [[САД]] бил предложен нов медијатор, [[Метју Нимиц]], со кој Глигоров директно имал преговори во [[Рим]], [[Италија]]. Подоцна, Глигоров го преживеал и атентатот извршен врз него во [[Скопје]], каде неговата функција, извесно време ја презел [[Стојан Андов]], кој присуствувал во преговорите. === Втор претседателски мандат (1994-1999) === {{Поврзано|1=Македонски претседателски избори, 1994}} Во текот на октомври [[1994]] година во [[Република Македонија]] по првпат се одржале претседателски избори. Киро Глигоров, како кандидат за претседател од [[СДСМ]], повторно бил избран за [[Претседател на Република Македонија]], со освоени 78,4% од гласовите. Негов противкандидат бил познатиот македонски режисер Љубиша Георгиевски, како претседателски кандидат од [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Опозициската [[ВМРО ДПМНЕ]] не ги прифатила резултатите од изборите. === Атентат врз претседателот Глигоров === {{главна|Атентат врз Киро Глигоров}} На [[3 октомври]] [[1995]] година врз претседателот на [[Република Македонија]] бил извршен неуспешен обид за атентат. Глигоров го преживеал атентатот со тешки повреди во пределот на главата. На местото на атентатот загинал неговиот возач [[Александар Спировски]], а бил повреден телохранителот на Глигоров, [[Илчо Теовски]]. Исто така, на повредите подоцна им подлегнал и [[Ристо Хаџиманов]], пензионер, кој бил случаен минувач покрај местото на настанот. [[Податотека:Атентат врз Киро Глигоров.jpg|мини|десно|Автомобилот на претседателот по обидот за атентат]] Нападот бил извршен со автомобил-бомба на [[3 октомври]] во 9:50 часот на улицата „Македонија“ пред хотелот "''Бристол''" во [[Скопје]], кога Глигоров со службено возило се движел од неговата резиденција на работното место во [[Собрание на Република Македонија|Собранието на Република Македонија]]. Бомбата, поставена во автомобил [[АМИ 8]], експлодирала кога автомобилот на претседателот минувал покрај неа. Од силината на експлозијата, ситроенот бил целосно распарчен, а делови од возилото се разлетале наоколу. Експлозивната направа била производство на [[ЈНА]], а содржела еден [[килограм]] [[пластичен експлозив]], со стотици [[Челик|челични]] топчиња кои имаат смртоносно дејство во [[полупречник]] од околу 50 [[Метар|метри]]. [[Автомобил]]от бил намерно избран за поставување на бомба, затоа што има тенок лим кој може од експлозијата да се распадне во повеќе смртоносни шрапнели. Еден таков шрапнел и го убил возачот на претседателот. Нападот дошол по само еден ден откако во [[Скопје]] претстојувал претседателот на [[Србија]], [[Слободан Милошевиќ]], при што претседателите на двете земји постигнале договор за мегусебно признавање на двете земји.<ref>„Атентат-ден потоа“, Киро Глигоров (2002)</ref><ref name="ReferenceB">Стојан Андов, „Голем срам е што не се открија организаторите на атентатот врз Глигоров“, ''Фокус'', број 1043, 2.10.2015, стр. 40-43.</ref><ref>Гроздан Цветковски, „Неодговорната истрага ги сокри атентаторите“, ''Фокус'', број 1043, 2.10.2015, стр. 40-43.</ref> <br /> Ниту нарачателите ниту извршителите на атентатот врз Глигоров сѐ уште не се познати. Во [[1995]] година, по неколку месеци од атентатот, како еден од можните атентатори, разузнавачката служба ги посочила ''„Ослободителната војска на Македонија“'' со седиште во [[Австралија]]. Потоа, тогашниот министер за внатрешни работи како нарачатели ги посочил бугарската „[[Мултигруп]]“, југословенската „[[КОС]]“ итн. „Братиславска врска“, но не се пронајдени тврди докази околу нивната вмешеност во атентатот. Подоцна, водството на бугарската организација ''„Мултигруп“'' лично дошло во посета кај Глигоров за да ги отфрли тие шпекулации.<ref name="ReferenceB"/> Во април [[2008]] година во [[Република Македонија]] дошла информација преку дневните медиуми дека организатор на атентатот била албанската организација ''„Кос“'', но оваа информација не е потврдена.<ref>Извештај на телевизија Канал 5 околу атентатот</ref> За обидот за атентат врз него, Глигоров напишал и автобиографска книга ''„Атентат - ден потоа“'', што ја промовирал во [[2002]] година. === Политика на Глигоров по атентатот === * За време на закрепнување на Киро Глигоров од повредите со кој се здобил, неговата должност ја вршел, според [[Устав на Република Македонија|Уставот на Република Македонија]], тогашниот [[Претседател на Собранието на Република Македонија]], [[Стојан Андов]]. Киро Глигоров официјално на функцијата [[претседател на Република Македонија]] се вратил на [[10 јануари]] [[1996]] година. * На [[8 април]] [[1996]] година била потпишана најавената спогодба помеѓу [[Република Македонија]] и [[СР Југославија]] * На [[25 април]] на меѓународниот форум ''Кан Монтана'' во [[Букурешт]] на Глигоров му била врачена ''Големата награда на Форумот'' * Од 15 до 21 јуни [[1997]] година, Киро Глигоров бил на официјална посета на [[Соединетите Американски Држави]], по покана од претседателот [[Бил Клинтон]] * На [[5 јануари]] [[1998]] година, на Глигоров во [[Неапол]] официјално му била врачена ''Средоземната награда за мир'' * На [[26 јануари]] [[1998]] година, Киро Глигоров бил во официјална посета на [[Русија|Руската Федерација]] по покана од претседателот [[Борис Елцин]] == По завршување на мандатот == Незадоволен од внатрешната и надворешната политика на новата [[Влада на Македонија од 1998|Влада на Македонија]], Глигоров повеќепати јавно реагирал. Во текот на [[Воен конфликт во Македонија, 2001|Воениот конфликт во Македонија]] тој имал средба со претседателот [[Борис Трајковски]], на која истакнал: ''„Ова е класична окупација и работата треба да се препушти на Армијата – само Армијата е надлежна, има потенцијал и подготвеност да се справи со состојба на окупација на територијата.“'' Во [[2001]] година, бил обновен [[Форум за Македонија|Форумот за Македонија]] во чија активност Глигоров се вклучил. Во повеќе јавни настапи го изразил своето незадоволство од потпишувањето на компромисниот [[Рамковен договор]] и преку Форумот настојувал да се изменат предложените амандмани на [[Устав на Македонија|Уставот]]. Тие состојби свое место нашле во неговите мемоари „[[Македонија е сè што имаме]]“, промовирани во [[Македонска академија на науките и уметностите|Македонската академија на науките и уметностите]] на [[26 април (настани)|26 април]] 2001 година. Ова дело на Глигоров било преведувано и промовирано во повеќе земји од [[Балканот]] и во [[Европа]]. По пензионирањето од активниот политички живот, претседателот Глигоров бил активен преку Фондацијата која го носи неговото име и беше автор на повеќе книги. Заедно со [[Борис Трајковски]], Глигоров во [[2005]] година станал прв носител на „[[Орден на Република Македонија]]. == Смрт== [[Податотека:Kiro-gligorov-povorka-500.jpg|мини|десно|Погребот на Глигоров]] [[Податотека:The grave of Macedonian President Kiro Gligorov at the Butel city cemetery in Skopje.jpg|лево|мини|Гробот на Глигоров во Алејата на великаните на Градските гробишта Бутел во Скопје]] Киро Глигоров починал на возраст од 94 години, на [[1 јануари (починале)|1 јануари]] [[2012]] година, спиејќи во својот дом во [[Скопје]]. Погребот бил извршен на [[3 јануари (починале)|3 јануари]] на градските [[гробишта]] [[Бутел]] во [[Скопје]].<ref>[http://www.plusinfo.mk/vest/28462/Pochina-Kiro-Gligorov Почина Киро Глигоров]</ref> Притоа, била испочитувана неговата последна желба - да има граѓански погреб, без државнички и црковни церемонии. Така, тој бил погребан без високи државни и црковни почести, на [[3 јануари (починале)|3 јануари]] 2012 година, во 13 часот, во Алејата на великаните на градските гробишта ''„Бутел“'' во [[Скопје]]. Претходно, неговото тело било изложено во капелата, а последна почит му оддале стотина луѓе. До ковчегот стоеле неговите најблиски, синот Владимир и ќерките Лилјана и Донка, како и членови од потесното семејство. Во капелата, со Глигоров се простиле и претседателот [[Ѓорге Иванов]], како и началникот на Генералштабот на [[АРМ]], [[Горанчо Котески]], американскиот [[амбасадор]], [[Пол Волерс]], лидерот на [[СДСМ]], [[Бранко Црвенковски]], претставници од сојузот на борците, како и многу граѓани. Ковчегот со посмртните останки од капелата го изнеле најблиските соработници на Глигоров. Покрај синот, двете ќерќи и останатите членови на семејството, во поворката која го испратила до неговиот вечен дом имало многу јавни личности од политичкиот и општествениот живот, дипломати, пратеници, академици. Во негова чест, [[3 јануари (настани)|3 јануари]] бил прогласен за ден на жалост, а знамињата биле спуштени на половина копје. Во спомен на првиот претседател, Киро Глигоров, биле отворени [[Книга|книги]] на жалост на повеќе места, меѓу кои во претседателската вила на [[Водно]], во канцелариите на претседателот, како и во седиштето на [[СДСМ]] и во општинските организации на партијата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=CC4486BB666AC143B07261904C2FA802 |title=„Последна почит за првиот претседател“, ''Утрински весник'' |accessdate=2013-01-06 |archive-date=2012-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120713024523/http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=CC4486BB666AC143B07261904C2FA802 |url-status=dead }}</ref> == Творештво == === Мисли, говори и др. === ==== За раѓањето на македонската држава: ==== {{Цитат|''Како што споменав нејзиното раѓање е дело, за првпат можеби во нашата историја, на нејзиниот народ и ослободителна војска. После Самоила и обидот во средниот век да се формира македонска војска и после низата востанија да се ослободи македонскиот народ и да создаде своја држава тоа се случи со помош на 120 илјадна македонска војска за време на Втората светска војна.''}} ==== За одлуките на АСНОМ, како секретар на иницијативниот одбор: ==== {{Цитат|''Уште тогаш кажавме дека, без оглед на вера, националност и традиции, граѓаните треба да бидат еднакви во сите права и обврски кои ќе ги имаат во новата држава и дека тука не треба да се прави никаква разлика. Се повикувавме на оној познат Проглас на првиот Илинден во Крушево и Крушевската Република, каде што се повикуваа во борба не само малцинствата во Македонија туку и Турците, затоа што и тие беа угнетени од агите и беговите. Така, во асномските одлуки има една многу јасна демократска содржина, дури нема ништо од она што потоа, за жал, стана реалност - да имаме една партија. Со донесените одлуки се обезбедуваше слобода на мислењето, слобода на печатот и слобода на секого да ги кажува своите гледања и мислења и во една демократска атмосфера да можеме да изградиме едно цивилизирано општество.''}} ==== Од претседателскиот инаугуративен говор на 27 јануари 1991 година: ==== {{Цитат|''... ќе бидеме разбрани и почитувани, а нашите интереси респектирани од светот доколку се развиваме како демократско општество, способно да ги уредува внатрешните односи по мирен пат, развивајќи секој вид толеранција - верска, национална, политичка. Ние живееме на балканските простори, на кои се испреплетени многу народи. Секој сака да ја сочува својата самобитност, својата историја и национален дух, а тоа е можно само низ висок степен на разбирање и толеранција и без каков било обид да се загрози соседот, просторите на кои живее и неговите длабоко всадени корени.''}} ==== На прославата по референдумот на 8 септември 1991: ==== {{Цитат|''Да ви честитам слободна суверена и самостојна Македонија''}} ==== За односите со соседите и опседнатоста со историјата: ==== {{Цитат|''Ние со сите наши соседи сакаме да имаме добри, пријателски односи, да имаме што поотворени граници, и да се свртиме кон оние проблеми кои не обединуваат, кои бараат заемна соработка – економска, политичка, и друга... И да ја оставиме историјата на страна. На Балканот, за жал, многу се живее од историјата...'' <ref>(1993)</ref>}} ==== За достоинството:==== {{Цитат|''Најголемо достоинство на нашиот народ е што го сочува мирот, што не влезе во никаква војна, што не носи никаква вина за се она што се случи и што го згрозува целиот свет...'' <ref>10.04.1993, по повод приемот на Р.М. во ОН како „поранешната југословенска Република Македонија</ref>}} ==== За правото на народот да се изјасни дали е за промени: ==== {{Цитат|''Никој не може да му го оспори правото на народот да се изјасни дали е за промени. Од тоа демократско начело не треба никој да стравува. Не гледам кого би го загрозил референдумот. Можеби не за сите амандмани, но можеби за еден добар дел народот ќе каже дека ги прифаќа. Во тоа, инаку, не верувам'' <ref>(2001, Киро Глигоров повика да се одржи референдум за уставните промени)</ref>}} ==== За додавката „поранешната југословенска“: ==== {{Цитат|''Тогаш Велика Британија имаше амбасадор во ОН кој таму бил подолго време. Имал голем авторитет. Се трудел во такви тешки ситуации да најде прифатливо решение. И тој констатирал дека името Македонија не може да се брише, тоа нема да помине и ќе ја искомплицира ситуацијата. Да остане името Македонија, ама нешто мора да се направи и за другата страна за да не изгледаат поразени. И тогаш рекол, еве, ние ништо нема да кажеме неточно, сега се растура Југославија, дека Македонија е поранешна југословенска Република Македонија, ама Република Македонија. Така што, отстапката е многу значајна од грчка страна. А, од наша страна е повеќе чувство дека ете, не сме успеале да го одбраниме нашето уставно име. Тогаш на генералното собрание ние ниту тоа не можеше да го добиеме. Затоа што, мнозинството беше под големо влијание од грчката не само пропаганда, туку и од историски факти кои тие ги пласираа на свој начин. Дека цела Македонија е нивна. Дека ние сме натрапници. Дека сакаме да им го присвоиме културното наследство, имаме територијални претензии, а Грција е членка на НАТО и ЕУ, а таму владее и принцип на солидардност. Така што, ние со тоа не можевме да пробиеме по никоја цена да нема некоја додавка, но додавка која нам не може да ни пречи да се викаме Република Македонија'' <ref>2005</ref>.}} ==== За квазиисториските небулози:==== {{Цитат|''Сериозните историчари се смеат на она што се случува во мојата земја во изминатите години. Историјата е светско богатство, тоа јасно значи дека историското и културното богатство не смее да биде само грчко. Грците сметаат дека ние сакаме да земеме еден дел од нивното историско и културно наследство. Не велам дека овие грижи се неосновани бидејќи има претерувања и од наша страна. Има историчари во мојата земја кои велат дека ние на оваа територија сме биле 2000 години пред Александар Велики. За смеење. Му реков на еден мој пријател дека како што тргнало ќе докажеме дека сме директни потомци на Адам и Ева и ќе докажеме дека Рајот е наш, македонски'' <ref>2009</ref>.}} ==== За подобрувањето на бугарско-македонските односи и нивната иднина:==== {{Цитат|''Пречат разни луѓе на кои не им се бендисува таа работа. За жал. Јас мислам дека тие отношенија ќе бидат и мора да бидат многу блиски. Братски. Има многу Македонци во Бугарија. Се преселувале таму, те од Турци, те од едно, те од друго, те од Грци. И сега е тоа значајно население на Бугарија'' <ref>“ – во интервју за агенцијата БГНЕС, јануари 2010.</ref>.}} ==== Од инаугуралното претседателско обраќање, 27.01.1991 ==== {{Цитат|''...треба да се донесе што побрзо новиот Устав за што јас дадов иницијатива до Собранието, со еден збор да ја престроиме македонската држава и да ја оспособиме да мине низ овие тешки времиња и да биде способен партнер на кој може да се смета, на кој може да му се верува, во кој може да се вложува, да се ризикува, а не да стоиме на периферијата на сите овие настани.''}} ==== 9 мај 1991 година ==== {{Цитат|''Мислам дека со мирна совест можеме да заклучиме дека ниедна Република во Југославија не може ништо да ни забележи дека сме направиле некој потег, да сме сториле нешто што е на нивна штета. Ние ништо друго не бараме, освен во иднина сите други републики да се однесуваат кон позицијата на Македонија и кон нашите цели за кои ќе расправаме на таа маса на таа мировна конференција да се однесуваат со исто почитување и внимание кон сите наши барања.''}} ==== Обраќање во Собранието на 2 септември 1991 ==== {{Цитат|''Ние не сме створени во некоја реторта од некоја коминтерновска, алхемиска работилница и по тој начин создадена некаква нација.... Ние сме тоа што сме со сета наша историја, со сè она што се белези на еден народ кој опстојува со векови, кој денес претставува пример на една модерна нација, и од никого не бараме да тоа да мора да го признае.''}} ==== 10 јануари 1992 ==== {{Цитат|''Република Македонија не може да прифати промена на името со која во него нема да се содржи зборот Македонија... Не се откажуваме од името Македонија. Никој нема право, ниту претседателот на Републиката, ниту Владата, ниту Парламентот да се откажат од името Македонија. За тоа не постои ниту уставна основа ниту политичко или морално право. Последиците од таквата одлука би биле закана за идентитетот на македонскиот народ, за стабилноста на државата и нејзиниот опстанок во реалното опкружување.''}} ==== Од претседателското обраќање, 9 декември 1992 ==== {{Цитат|''...во било која солуција името Република Македонија си останува. Не се менува уставот. Во случај да нè признае Заедницата, што значи тоа признавање да биде од страна на 12-те членови во тој случај и само за надворешна употреба после името Република Македонија во заграда би следела додавката (Скопје). Тоа е отстапката која, во тој случај, би можела да се направи за разрешувањето не само на проблемот на непосредното признавање, брзото и непосредно признавање на нашата држава, туку и за трајни добрососедски односи и соработка со Република Грција.''}} ==== Писмена изјава испратена до лидерите на 12-те земји-членки на ЕЗ ==== {{Цитат|''Подготвеноста на ЕЗ да ја признае Македонија е нешто што само по себе се разбира и претставува обврска на Заедницата кон себе и начелата од кои се раководи. Нејзиното задоцнување го толкуваме како обид да ја увери Грција како своја членка во нужноста на ова признание и да ѝ даде време да се подготви на еден таков чин, имајќи го предвид и консензусот како метод на одлучување, договорен во Мастрихт. Меѓутоа, условувањето на тоа признание со името на нашата држава што ќе биде прифатливо за сите страни е прво, без преседан, потоа води кон одложување на признавањето со сите неповолни последици и опасности на зовриениот простор на бивша Југославија и пошироко, а нашата Република и нашиот народ ги става во неизвесност и во положба што не може ниеден народ да си ја дозволи бидејќи ги доведува во прашање неговиот ИДЕНТИТЕТ и достоинство. Лицитација околу името на една држава, како услов за нејзино меѓународно признавање, е надвор од сите норми на меѓународното право и практика што досега важеле и важат за признавањето на независноста на една држава. Арбитрарноста и лицитирањето околу името значат преземање голема одговорност на дванаесеттемина. Една мала држава со мирољубив народ очекува ЕЗ да си остане верна на самата себе. Би сакал во оваа пригода уште еднаш да подвлечам дека никој не треба да стравува дека однадвор ќе ни биде наметната каква било одлука што не би била прифатлива за нашиот народ.'' <ref>Писмена изјава испратена до лидерите на 12-те земји-членки на ЕЗ (сегашна ЕУ) на 3 мај 1992 година, по состанокот во Гимараеш, кога нивните министри повторно го одложија признавањето на Македонија</ref>}} ==== Од претседателското обраќање, 19 декември 1998 ==== {{Цитат|''Поучени од историското искуство и антиципирајќи ги големодржавните претензии и национални стратегии на соседите било за освојување и за политичко влијание за просторот на кој денес е Република Македонија, се определивме за политика на еквидистанца кон соседите... Голем дел од проблемите во регионот се резултат на историски хипотеки. Република Македонија се залага за откажување од големодржавните аспирации, со почитување на европските стандарди, особено во областа на човековите права и правата на националните малцинства... Владата на Република Македонија со одлуката од 8 февруари го потврди она што го означив како нелегален и нелегитимен чин воспоставување на дипломатски односи со Тајван... Демократијата не е самоволие и анархија... Донесено е решение со кое се откажавме од еден докажан пријател, како што е Народна Република Кина, која во најтешките моменти во нашето меѓународно оспорување, во ниеден момент не го доведе во прашање ни нашето суверено право да имаме држава, нација име и идентитет. Влетавме во неизвесност... Си дозволувам да изнесам оценка: во овој момент во Република Македонија институциите на системот не функионираат така како што треба а нивните меѓусебни односи се нарушени. Затоа беше мојата констатација во јавноста дека во Република Македонија е извршен ’мал државен удар’. Настаните што следеа, само го потврдија тоа''}} ==== Вонредно претседателско обраќање на 23 февруари 1999 ==== {{Цитат|''Република Македонија може да биде горда што се издигна над балканскиот синдром да создава држави со крвта на своите деца.''}} ==== Од претседателското обраќање, 15 април 1999 ==== {{Цитат|''Планираниот и изведен масовен егзодус на Албанците беше со цел да се дестабилизира Република Македонија.}} ===Дела=== Глигоров е автор и на неколку дела, главно пишувани по завршувањето на неговиот мандат како претседател: * ''Македонија е сè што имаме'', 2001 * ''Атентат - ден потоа'', 2002 * ''Виорни времиња : Република Македонија реалност на Балканот'', 2004 * ''Сите југословенски (стопански) реформи'', 2006 ==Одликувања== Во текот на неговата политичка активност, Киро Глигоров бил одликуван со повеќе ордени: * {{знамеикона|Југославија}} [[Податотека:Orden jugoslovenske zastave1(traka).png|50п]] Орден на југословенското знаме со лента * {{знамеикона|Југославија}}[[Податотека:Order Republic Golden wreath RIB.png|50п]] Орден на Републиката со златен венец * {{знамеикона|Југославија}} [[Податотека:Order of the brotherhood and unity with golden wreath Rib.png|50п]] Орден Братство и единство со златен венец * {{знамеикона|Југославија}} [[Податотека:Order of Labour with the red flag RIB.gif|50п]] Орден на трудот со црвено знаме * {{знамеикона|Португалија}}[[Податотека:PRT Order of Prince Henry - Grand Cross BAR.png|50п]] Голем крст на Орденот Принц Хенри * {{знамеикона|Русија}} [[Податотека:Jubilee Medal "65 Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945" ribbon.png|50п]] Јубилеен медал 65 години од победата во Големата Татковинска војна 1941-1945 - 16 април 2010 * {{знамеикона|Македонија}} [[Податотека:MKD Order of the Republic of Macedonia BAR.svg|50п]] [[Орден на Република Македонија]] - 2005 * {{знамеикона|Австрија}} [[Податотека:AUT Honour for Services to the Republic of Austria - 3rd Class BAR.png|50п]] Голем сребрен медал со лента за заслуги за Австрија == Занимливости == Поранешниот [[претседател на Република Македонија]], Киро Глигоров бил најстариот македонски политичар, со околу 70 години активност во современата историја на [[Македонија]]. На [[17 ноември]] [[1999]] година, кога завршил неговиот втор претседателски мандат, тој имал 82 години, а во [[2000]] година [[Гинисовата книга]] на рекорди го забележал Глигоров како најстар претседател на држава во светот. Додека бил претседател на [[Република Македонија]], Киро Глигоров бил политичар со убедливо највисок рејтинг во сите анкети на јавното мислење на граѓаните на [[Република Македонија]]. == Цитати за Глигоров == {{Цитат|''Длабоко жалам за смртта на Киро Глигоров, првиот претседател на независна Македонија. Тој беше патриот и вистински државник. Неговата посветеност за самостојноста на Македонија доведе до мирната транзиција во 1990-1991 година, а неговото цврсто водство беше инспирација во годините кога земјата ги надмина огромните потешкотии. Претседателот Глигоров беше пријател на САД и лидер кој имаше визија за својата земја, кој и понатаму ќе служи како пример во Македонија и регионот. Моите мисли и молитви се со неговото семејство и со сите граѓани на Македонија''|'''Хилари Клинтон''' }} {{Цитат|''Киро Глигоров, како учесник во Народноослободителната и Антифашистичка борба и секретар на иницијативниот одбор за свикување на АСНОМ а подоцна и член на Президиумот на АСНОМ, и како прв претседател на самостојната и независна држава, ќе остане запаметен како човек и политичар кој имал сериозни заслуги и придонеси во ослободувањето, создавањето, меѓународната етаблираност и развојот на Република Македонија. Неговите дела ќе останат запишани во македонската историја и во колективната меморија на нашиот народ и граѓаните на Република Македонија. Нека му е вечна слава!''|'''Никола Груевски'''}} {{Цитат|''Како никој друг со својот придонес ги поврза двата столба на современата македонска државност, АСНОМ 1944 година и 8 Септември 1991 година. Република Македонија под водство на Глигоров се избори за својата независност и меѓународно признавање без војна и крвопролевање, единствена од сите поранешните републики на Југославија...Го обвинуваа дека референдумското прашање од 8 Септември било југоносталгичарски, а мотивите беа сосема спротивни, прашањето беше така поставено за да референдумот успее со сигурност и Македонија со сигурност да стане независна држава. Го обвинуваа и него, а и нас дека сме предавници и плашливци затоа што дозволивме ЈНА да ја напушти Македонија со сето оружје. Неговиот одговор беше толку човечен и логичен: Колку тенкови или камиони вреди еден човечки живот. Нема да дозволам заради куп железо да ни гинат луѓето и да ни страда народот... Впрочем има ли поголем доказ за патриотизмот и храброста од фактот што на претседателот Глигоров му се случи атентат. Обид да му се одземе животот не заради него, туку заради Македонија.''|'''Бранко Црвенковски'''}} {{Цитат|''Киро Глигоров беше политичар, државник, анти-фашист и пред сè голем човек кој работеше за доброто на сите граѓани. Тој не ги затвораше очите пред најтешките одлуки во 90-тите години...Неговото огромно искуство и државничката мудрост се заслужни што единствено Македонија од сите екс ју републики не беше вовлечена во војната. Верувам дека граѓаните на Македонија ќе знаат да го ценат таквиот став на Киро Глигоров. Се сеќавам дека нетолеранцијата и насилството како и национализмот кој произведуваше омраза го доведуваше до очај Киро Глигоров''|'''Богиќ Богичевиќ''' }} {{Цитат|''Киро Глигоров беше државник, политичар. Киро беше политичар, еден од најистакнатите државници од редовите на македонскиот народ во Југославија. И негова огромна заслуга е што Македонија успеа мирно да го преброди распадот на Југославија на мирен начин и во тој период тој настојуваше да се сочува некој вид на заедништво во Југославија да се преобрази од атипичен федеретивен систем во Конфедерација за да се сочува тоа што беше заеднички интереси но за жал беше доцна и не се успеа.''|'''Раиф Диздаревиќ''' }} {{Цитат|''Првиот претседател на независна Македонија има големи заслуги за целосното и мирно отцепување на Република Македонија од поранешната Југославија без конфликт што несомнено придонесе кон конечниот распад на Југославија. Претседателот Глигоров и по осамостојувањето, се залагаше за понатамошното градење на независна држава како и за зачленувањето на Република Македонија во меѓународни организации. Дозволете ми уште еднаш да го изразам моeтo искренo сочувство за загубата на претседателот Глигоров, чие име и дело ќе остане заслужно запишано во историјата на Република Македонија.''|'''Али Ахмети''' }} {{Цитат|''Смртта на поранешниот претседател на Република Македонија, Киро Глигоров е голема загуба за Македонија и за нејзините пријатели во регионот и светот.''|'''Сали Бериша''' }} {{Цитат|''Смртта на поранешниот претседател на Република Македонија, Киро Глигоров е голема загуба за Македонија и за нејзините пријатели во регионот и светот.''|'''Атифете Јахјага''' }} {{Цитат|''Глигоров беше борец за национална кауза кој водеше мудра политика.''|'''Жељу Желев''' }} == Хронолошки преглед на поважните настани од животот на Киро Глигоров== {| style="text-align:center;" class="wikitable" |- ! style="text-align: left;" | Година ! style="text-align: left;" | Месец ! style="text-align: centar;" | Настани |- |align=left|'''<big>1917</big>'''||<small>3 мај</small>||<small>Роден Киро Глигоров во [[Штип]]</small> |- |align=left|<big>'''1924'''</big>||<small>септември</small>||<small>Запишан во прво одделение</small> |- |<big>'''1924-1928'''</big>|| ||<small>Глигоров учи основно училиште во Штип</small> |- |align=left|<big>'''1928-1932'''</big>|| ||<small>Учи во Прогиманзијата во Штип</small> |- |<big>'''1932-1936'''</big>|| ||<small>Учи во машката гиманзија во [[Скопје]]</small> |- |<big>'''1936-1940'''</big>|| ||<small>Студира на Правниот факултет во [[Белград]]</small> |- |<big>'''1939'''</big>||октомври ||<small>Се вработил како правник во адвокатската канцеларија на Михајло Николиќ во Белград</small> |- |<big>'''1941'''</big>||6 април ||<small>Бомбардирањето на Белград, Глигоров го напушта Белград и заминува за Скопје</small> |- |<big>'''1941-1943'''</big>|| ||<small>Глигоров работел како правник во Вардар-банка во Скопје, а подоцна отворил адвокатска канцеларија, во овој период дејствувал како илегалец во соработка со [[Кузман Јосифовски - Питу]]</small> |- | rowspan="5" |<big>'''1943'''</big>||есента ||<small>Формиран [[Антифашистички народноослободителен комитет|Антифашистичкиот народноослободителен комитет]] (АНОК) во Скопје</small> |- |октомври||<small>Објавен Манифестот на [[Главен штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија|Главниот штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија]]</small> |- |октомври||<small>Глигоров се оженил со [[Нада Глигорова|Нада Мишева]], која што студирала на медицинскиот факултет во Белград</small> |- |ноември||<small> Формиран [[Иницијативен одбор за свикување на АСНОМ|Иницијативниот одбор за свикување на АСНОМ]]</small> |- |декември||<small>Приговор на АНОК на Манифестот на [[Главен штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија|Главниот штаб]], автори на приговорот биле Киро Глигоров и [[Благој Хаџи Панзов]]</small> |- |<big>'''1944'''</big> ||мај||<small>Глигоров излегол во партизаните, во овој период бил член и секретар на [[Иницијативен одбор за свикување на АСНОМ|Иницијативниот одбор за свикување на АСНОМ]]. Глигоров работел во подготовката на политичкиот реферат</small> |- |} == Поврзано == * [[Цвета Апостолска]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{рв|Kiro Gligorov}} *[http://okno.mk/node/16185 Зен будист на балканската крчма] *[http://okno.mk/node/16044 Легендата никогаш не заминува] *[http://okno.mk/node/19475 Ревизија на Глигоров] *[http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/801066/index.html 17 години од атентатот врз претседателот Глигоров] * [https://www.youtube.com/watch?v=C9OcxOVJoC0 Киро Глигоров (1917-2012) "Во центар" АлфаТВ 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=QwT4PlccThI Киро Глигоров за односите меѓу Р Македонија и Бугарија] * [https://www.youtube.com/watch?v=KSEaKfoRIkI Интервју со Киро Глигоров] * [https://www.youtube.com/watch?v=AekZAAdw0dQ&feature=endscreen&NR=1 Što je Kiro Gligorov rekao 31 siječnja 2007] * [https://www.youtube.com/watch?v=NlQKWEEtF2w Независноста на Македонија] {{S-start}} {{S-off}} {{S-bef|before=[[Мијалко Тодоровиќ]]}} {{s-ttl|title=[[Претседател на Сојузното собрание на СФРЈ]]|years=1974–1978}} {{S-aft|after=[[Драгослав Марковиќ]]}} {{S-bef|before=нова функција}} {{s-ttl|title=[[Претседател на Република Македонија]]|years=1991–1999}} {{S-aft|after=[[Борис Трајковски]]}} {{S-end}} {{Орден на Република Македонија}} {{PretMak}} {{Претседатели на СР Македонија}} {{Претседатели на Собранието на СФР Југославија}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Глигоров, Киро}} [[Категорија:Претседатели на Македонија]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Политичари од СДСМ]] [[Категорија:Политичари од Штип]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Делегати на Првото заседание на АСНОМ]] [[Категорија:Апсолвенти на Белградскиот универзитет]] [[Категорија:Носители на Орденот на трудот]] [[Категорија:Делегати на Второто заседание на АСНОМ]] q481nbvlfg9vn60hdngfkf0ngff30ff 0 1225 5542501 5516272 2026-04-20T17:56:18Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542501 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Софија | native_name = София/Sofya | native_name_lang = bg | settlement_type = Главен град | image_skyline =Cathedral Saint Alexander Nevsky (23997168458).jpg | image_flag = BG Sofia flag.svg | image_shield = BG Sofia coa.svg | motto = ''Расте, но не старее''<br/><small>(Расте, но не старее)</small> | pushpin_map = Бугарија | latd =42 |latm =42 |lats =0 |latNS =N | longd =23 |longm =19 |longs =48 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (градска област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = Столична | leader_party = [[Продолжуваме со промената|ПП]]-[[Демократска Бугарија|ДБ]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = [[Васил Терзиев]] | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 492 | area_urban_km2 = 5,723 | area_metro_km2 = 10,532 | elevation_m = 500-699 | population_footnotes = <ref name="European Metropolitan regions">{{Наведена мрежна страница|url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=met_pjanaggr3&lang=en}}</ref> | population_total = 1.286.965 | population_as_of = 2024 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | area_code = (+359) 02 | blank3_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Бугарија|Регистарска ознака]] | blank3_info = C, CA, CB | website = {{URL|www.sofia.bg}} }} '''Софија''' ({{langx|bg|София}}, {{langx|tr|Sofya}}) — [[Главен град|главниот град]] на [[Бугарија]]. Населението во Софија брои над 1,3 милиони жители, и [[Метрополитенска област|метрополитенско]] население од 1,7 милиони, правејќи го најголем град и урбана област во рамките на [[Бугарија]].<ref>[http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=met_pjanaggr3&lang appsso.eurostat.ec.europa.eu]</ref> Во [[1879]] година, Софиjа е избрана за престолнина на современата бугарска држава. Софија се наоѓа во [[Софиската котлина]] во централниот дел на западна Бугарија. Опкружена е со планините [[Стара планина]] на север, [[Витоша]] на југ, [[Љулин (планина)|Љулин]] на југозапад и [[Лозенска Планина|Лозенска планина]] на исток. Просечната [[надморска височина]] на градот е 550 м. Низ градот тече реката [[Искар]] и нејзините притоки [[Бојанска]], [[Перловска река|Перловска]] и [[Владајска река|Владајска]] река. Софија е главниот административен, економски и културен центар на земјата. == Име == [[Податотека:Sredets seal 1878.jpg|thumb|left|Првиот градски печат од 1878 со името на градот ''Средец'']] Долго време градот поседувал<ref name=constantine>{{cite book|last1=Grant|first1=Michael|title=The Emperor Constantine|date=211|publisher=[[Hachette (publisher)|Hachette]]|url=https://books.google.com/books?id=75ChbKPElCwC&pg=PT80|isbn=9781780222806|access-date=12 September 2017|archive-date=18 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818184723/https://books.google.com/books?id=75ChbKPElCwC&pg=PT80|url-status=live}}</ref> [[Тракиски јазик|тракиско]] име, Сердика, кое потекнува од племето ''[[Серди]]'', кое имало [[Тракијци|тракиско]], [[Келти|келтско]],<ref name="The Cambridge Ancient History 1992, page 600">"The Cambridge Ancient History", Volume 3, Part 2: ''The Assyrian and Babylonian Empires and Other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries BC'' by John Boardman, I. E. S. Edwards, E. Sollberger, and N. G. L. Hammond, {{ISBN|0-521-22717-8}}, 1992, p. 600: "In the place of the vanished Treres and Tilataei we find the Serdi for whom there is no evidence before the first century BC. It has for long been supposed on convincing linguistic and archeological grounds that this tribe was of Celtic origin"</ref> или мешано тракиско-келтско потекло.<ref>Mihailov, G., Thracians, Sofia, 1972, Bulgarian Academy of Sciences, quote in Bulgarian: Името серди е засвидетелствано след келтската инвазия на Балканите. Сердите са от смесен трако-келтски произход.</ref><ref>Popov, D. Thracians, Sofia, p.h. Iztok – Zapad, 2005.</ref> Императорот [[Трајан|Марко Улпиј Трајан]] (53–117) му го дал на градот комбинираното име ''Улпија Сердика''. Се чини дека првото писмено споменување на ''Сердика'' е направено за време на неговото владеење а последното во 19-ти век во бугарски текст (Сардакіи). Други имиња кои ѝ биле дадени на Софија, како ''Сердонполис'' (Σερδών πόλις, „Град на Сердите“ на [[грчки јазик|грчки]]) и ''Триадица'' (Τριάδιτζα, „Троица“ на [[грчки јазик|грчки]]), се споменуваат во [[Византиска империја|византиски]] извори или на монети. Словенското име ''Средец'' (Срѣдецъ), кое се однесува на „средина“ (среда) за прв пат се појавува во текст од 11-ти век. Името ''Софија'' доаѓа од [[Црква Света Софија (Софија)|црквата Света Софија]],<ref>{{cite web |url=http://www.milarodino.com/bg/13_centuries/city/sofia_city/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20071219041530/http://www.milarodino.com/bg/13_centuries/city/sofia_city/ |url-status=dead |archive-date=19 December 2007 |title=София |publisher=Мила Родино |language=bg |access-date=14 September 2008 }}</ref> по што се разликува од преовладувачкото словенско потекло на имињата на бугарските градови. Потеклото е од грчкиот збор ''софија'' (σοφία) „мудрост“. == Историја на градот == === Праисторија и антички период === На местото на поранешната [[неолит]]ска населба во [[8 век пр.н.е.]] околу термалните извори изникува древен [[траки]]ски град, наречен подоцна од [[Римско Царство|римските]] освојувачи Сердика — град на [[серди]]те, по името на [[Тракијци|тракиското]] [[племе]] коешто го населувало градот. Во римската епоха ([[1 век|1]]–[[4 век]]) градот е познат како центар на провинциjaта [[Тракија|Внатрешна Tракија]]. По смртта на императорот [[Диоклецијан]] (305 г.) и религиозната реформа на императорот [[Константин Велики]] (306-337 г.), Сердика ќе биде центар на [[епископ]]ија. Во 357 г. римскиот историчар [[Амиан Марцелин]] го определува градот како „голем и познат“. Сердика и црквата „Света Софија“ ќе бидат центар на многу важниот [[Поместен собир|Сердикиски собир]] од 343 г. Во [[5 век|5]]–[[6 век]] во времето на т.н. „[[голема преселба на народите]]“ градот е сведок на нападите на [[хуни]], [[готи]] и други [[варвари|варварски]] племиња. Од средината на [[6 век]], при управувањето на император [[Јустинијан I|Јустинијан Велики]] (527-565 г.), Сердика се обновува како важен административен и стопански центар на [[Византија|Византиското Царство]] со името [[Триадица]], но таа е потчинета на создадената од императорот во неговиот роден крај архиепископија ''Јустинијана Прима'' со центар во [[Охрид]]. === Средновековен период === [[Податотека:Kalojan desislava.jpg|мини|Калојан, севастократор на Средец (денешна Софија) во 13-ти век и неговата сопруга Десислава, [[Бојанска црква]]|лево|241x241пкс]] Во [[809]] г. градот е дел од териториите на [[Прво Бугарско Царство|Првото Бугарско Царство]] и го носи бугарското име ''Средец'', кое Бугарите го зеле директно од старото ''Сердика''. Во [[10 век]] управникот (комит) на Средецката област е Никола. Подоцна неговите наследници од династијата на [[комитопули]]те, ќе се бораат против византискиот напад на овие делови на Балканот. По создавањето на [[Второ Бугарско Царство|Второто Бугарско Царство]] во [[1185]] г. епископот на Средец е воздигнат во сан [[митрополит]]. Од крајот на [[14 век]] до 70-те години на [[19 век]] градот, како и бугарската држава, се под [[Отоманско Царство|отоманска]] власт. Во [[15 век|14 век]] градот го добива своето последно име — Софија, по името на најважната црква, древната „Света Софија“. === Современа историја === [[Податотека:Photograph of Sofia, Bulgaria, c 1881.jpg|мини|Поглед кон Софија над Шарениот мост (денес [[Лавов мост (Софија)|Лавов мост]]), околу 1881 год.]] По завршувањето на Османлиската власт и создавањето на современата бугарска држава, Софија е избрана за [[престолнина]] во [[1879]] година. Како резултат на тоа, бројот на жителите нараснува побрзо во однос на другите бугарски градови, главно поради внатрешната миграција. Со текот на времето таа имала повеќе имиња. Остатоците од стариот дел на градот сè уште се видливи. Бугарите за првпат биле заробени во Сердика 809 година и градот брзо се здобил со бугарски карактер. Бугарите за име на градот го поставиле првично Средец, а подоцна било променето во Софија (што на грчки значи „мудрост“). За време на последните векови на средниот век благодарение на византискиот цар, Софија станала центар на бугарските власти, со многу значителни трговски центар и занаети. Софија во 1382 победи на Отоманското Царство, и стана главен град на турска провинција, Румелија. Под Турција Софија била речиси 5 цели века. == Население == '''Население низ годините (во илјади):''' <timeline> ImageSize = width:750 height:280 PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:1500 ScaleMajor = unit:year increment:100 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:50 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:19 align:left bar:1700s from:0 till:70 bar:1870 from:0 till:19 bar:1880 from:0 till:20 bar:1887 from:0 till:30 bar:1892 from:0 till:46 bar:1900 from:0 till:68 bar:1905 from:0 till:82 bar:1910 from:0 till:102 bar:1920 from:0 till:154 bar:1926 from:0 till:213 bar:1934 from:0 till:287 bar:1939 from:0 till:401 bar:1946 from:0 till:435 bar:1956 from:0 till:639 bar:1965 from:0 till:802 bar:1975 from:0 till:965 bar:1985 from:0 till:1121 bar:1992 from:0 till:1114 bar:2001 from:0 till:1091 bar:2011 from:0 till:1202 bar:2015 from:0 till:1228 bar:2016 from:0 till:1236 bar:2018 from:0 till:1269 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:1700s at: 70 text: 70,0 shift:(-8,5) bar:1870 at: 19 text: 19,0 shift:(-8,5) bar:1880 at: 20 text: 20,5 shift:(-8,5) bar:1887 at: 30 text: 30,5 shift:(-11,5) bar:1892 at: 46 text: 46,6 shift:(-11,5) bar:1900 at: 68 text: 68,0 shift:(-11,5) bar:1905 at: 82 text: 82,6 shift:(-11,5) bar:1910 at: 102 text: 102,8 shift:(-14,5) bar:1920 at: 154 text: 154,0 shift:(-14,5) bar:1926 at: 213 text: 213,0 shift:(-11,5) bar:1934 at: 287 text: 287,1 shift:(-14,5) bar:1939 at: 401 text: 401,0 shift:(-14,5) bar:1946 at: 435 text: 435,0 shift:(-14,5) bar:1956 at: 639 text: 639,9 shift:(-14,5) bar:1965 at: 802 text: 802,4 shift:(-14,5) bar:1975 at: 965 text: 965,7 shift:(-14,5) bar:1985 at: 1121 text: 1122 shift:(-14,5) bar:1992 at: 1114 text: 1115 shift:(-14,5) bar:2001 at: 1091 text: 1092 shift:(-14,5) bar:2011 at: 1202 text: 1203 shift:(-14,5) bar:2015 at: 1228 text: 1228 shift:(-14,5) bar:2016 at: 1236 text: 1236 shift:(-14,5) bar:2018 at: 1269 text: 1269 shift:(-14,5) </timeline> Населението на Софија е 1 270 284 ([[2011]]). Според пописот од [[2001]] година во областа Софија живеат 1 177 577 жители. Од нив 559 229 се мажи (47,5%), а жените се 618 348 (52,5%). На 1000 мажи се паѓаат по 1106 жени. Во градот Софија живееле 1 094 410 жители (2001), од кои мажите се 518 149, а жените 576 261. Најголемиот реон во рамките на престолната општина е [[Љулин]] со 120 000 жители, следен од [[Младост]] со 110 000, [[Подујане]] - 75 312 и [[Красно село]] со 72 773 жители. Најголем дел од софијанците се меѓу 18 - 64-годишна возраст (790 180 души), а по нив следат до 18-годишна возраст (201 202) и највозрасната група над 65-годишна возраст (18 3049). [[Густина]]та на [[население]]то во текот на [[2000]] г. било 909,1 луѓе на [[км]]². Населението на Софија е многу поголемо од официјално објавеното. == Стопанство == Софија е главен град на економскиот живот во Бугарија. Производствениот сектор на економијата, што претставува повеќе од 800 големи производствени компании, кои, меѓу другото, произведуваат метални производи (75% од вкупниот производ на земјата), како и текстилни производи, гума, кожа, печатење индустрија (50% од производството) и електроника (15% од производството). Софија е исто така финансискиот центар на земјата, седиштето на бугарската Народна банка, на Бугарската берза, како и некои од најголемите бугарски комерцијални банки (како што се Bulbank, Банка ДСК и Обединетата бугарска банка). Градежништвото, трговијата и транспортот се, исто така, важни сектори на локалната економија. == Административна поделба == [[Податотека:Sofia Capital map Taushanov.PNG|мини|250px|right|Административна поделба на област Софиjа-град]] [[Податотека:Sofia, Bulgaria.JPG|мини|250px|Сателитски поглед на Софија]] Софиjа е една од 28-те [[област]]и во земjата. Истовремено, таа е центар на [[Софиска област|Софиската област]] и на престолнинската општина којашто има статус на област. Освен Софиjа, Столична општина ги опфаќа градовите ([[Банкja]], [[Бухово]] и [[Нови Искар]]), како и 34 села. Поделена е на 24 [[реон]]и (или [[општина|општини]]): # [[Банкjа]] # [[Витоша (реон во Софиjа)|Витоша]] # [[Врбница (реон во Софија)|Врбница]] # [[В'зраждане]] # [[Изгрев (реон во Софија)|Изгрев]] # [[Илинден (реон во Софиjа)|Илинден]] # [[Искар (реон во Софија)|Искар]] # [[Красна Полjана]] # [[Красно Село]] # [[Кремиковци]] # [[Лозенец]] # [[Љулин]] # [[Младост (реон во Софија)|Младост]] # [[Надежда]] # [[Нови Искар]] # [[Овча Купел]] # [[Обориште]] # [[Панчарево (реон во Софиjа)|Панчарево]] # [[Подуjaне]] # [[Сердика (општина)|Сердика]] # [[Слатина (реон во Софија)|Слатина]] # [[Студентски]] # [[Средец (општина)|Средец]] # [[Триадица]] === Клима === [[Податотека:Bistritsa river2.JPG|десно|мини|Реката Бистрица близу [[Панчаревско Езеро|Панчарево]], јужна Софија]] Софија има влажна континентална клима ([[Кепенова класификација на климата|Кепен]] ''Dfb'' на граница со Cfa) со просечна годишна дневна температура од 11&nbsp;°C. Зиме, времето може значително да варира. Вообичаено се постудени ноќи со просечна температура од 0&nbsp;°C до -3&nbsp;°C и свежи денови со температура од 6&nbsp;°C до 0&nbsp;°C. Понекогаш (еднаш на 4-5 години, температурите паѓаат под -20&nbsp;°C, главно во јануари). Маглата често се појавува, особено на почетокот на есента и зимата. Во просек, Софија добива вкупно 90 см и 60 денови под снег. Летата се долги, топли и сончеви, иако бурите не се необични, особено на почетокот на летото. На лето, градот вообичаено е постуден отколку другите делови на [[Бугарија]] со просечна дневна температура од 22-23&nbsp;°C, поради неговата висока положба. Меѓутоа, градот е исто така често погодуван од жешките бранови со температури од или над 38&nbsp;°C, особено во јули и август. Пролетта и есента во Софија се релативно кратки со променливо и динамично време. Градот има просечни годишни врнежи од 587 мм, достигнувајќи го својот врв кон крајот на пролетта и почетокот на летото, кога се вообичаени бурите. {{Климатска табела | Место = Софија | Извор = Софиска опсерваторија;ECA&D<ref>http://www.stringmeteo.com/synop/semi_cent2.php?year=2012&month=12&stat=2064&sty=1960&endy=2012&prm_in=on&mode=stat&submit=%D0%9F%D0%9E%D0%9A%D0%90%D0%96%D0%98</ref> (precipitation); Climatedata.eu<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.climatedata.eu/climate.php?loc=buxx0005&lang=en |title=архивски примерок |accessdate=2014-09-27 |archive-date=2014-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922171032/http://www.climatedata.eu/climate.php?loc=buxx0005&lang=en }}</ref> (врнежливи денови) |Јан_а_макс = 25 |Фев_а_макс = 27.0 |Мар_а_макс = 31.2 |Апр_а_макс = 31.5 |Мај_а_макс = 34.0 |Јун_а_макс = 38.0 |Јул_а_макс = 42.0 |Авг_а_макс = 41.8 |Сеп_а_макс = 37.3 |Окт_а_макс = 33.9 |Ное_а_макс = 25.5 |Дек_а_макс = 23.0 |Год_а_макс = 41.0 |Јан_прос_макс = 4 |Фев_прос_макс = 6 |Мар_прос_макс = 12 |Апр_прос_макс = 18 |Мај_прос_макс = 22 |Јун_прос_макс = 26 |Јул_прос_макс = 29 |Авг_прос_макс = 29 |Сеп_прос_макс = 24 |Окт_прос_макс = 18 |Ное_прос_макс = 11 |Дек_прос_макс = 5 |Год_прос_макс = 17.0 |Јан_прос = 1 |Фев_прос = 2 |Мар_прос = 7 |Апр_прос = 12 |Мај_прос = 17 |Јун_прос = 20 |Јул_прос = 23 |Авг_прос = 23 |Сеп_прос = 18 |Окт_прос = 13 |Ное_прос = 7 |Дек_прос = 2 |Год_прос = 12.1 |Јан_прос_мин = -3 |Фев_прос_мин = -2 |Мар_прос_мин = 2 |Апр_прос_мин = 7 |Мај_прос_мин = 11 |Јун_прос_мин = 14 |Јул_прос_мин = 16 |Авг_прос_мин = 16 |Сеп_прос_мин = 13 |Окт_прос_мин = 8 |Ное_прос_мин = 3 |Дек_прос_мин = -1 |Год_прос_мин = 7.0 |Јан_а_мин = -23 |Фев_а_мин = -21 |Мар_а_мин = -15 |Апр_а_мин = -4.0 |Мај_а_мин = -1.0 |Јун_а_мин = 3.4 |Јул_а_мин = 5.0 |Авг_а_мин = 6 |Сеп_а_мин = 0 |Окт_а_мин = -5.0 |Ное_а_мин = -11.0 |Дек_а_мин = −17 |Год_а_мин = -23 |Јан_прос_врнежи = 31.0 |Фев_прос_врнежи = 32.3 |Мар_прос_врнежи = 37.4 |Апр_прос_врнежи = 50.5 |Мај_прос_врнежи = 74.4 |Јун_прос_врнежи = 73.9 |Јул_прос_врнежи = 61.3 |Авг_прос_врнежи = 53.6 |Сеп_прос_врнежи = 45.0 |Окт_прос_врнежи = 42.2 |Ное_прос_врнежи = 43.5 |Дек_прос_врнежи = 42.0 |Год_прос_врнежи = 587.1 |Јан_врнежливи_денови = 9 |Фев_врнежливи_денови = 10 |Мар_врнежливи_денови = 10 |Апр_врнежливи_денови = 12 |Мај_врнежливи_денови = 13 |Јун_врнежливи_денови = 12 |Јул_врнежливи_денови = 10 |Авг_врнежливи_денови = 9 |Сеп_врнежливи_денови = 7 |Окт_врнежливи_денови = 11 |Ное_врнежливи_денови = 10 |Дек_врнежливи_денови = 12 |Год_врнежливи_денови = 125 |Јан_сончеви_часови_мес = 89.9 |Фев_сончеви_часови_мес = 123.2 |Мар_сончеви_часови_мес = 179.8 |Апр_сончеви_часови_мес = 192.0 |Мај_сончеви_часови_мес = 254.2 |Јун_сончеви_часови_мес = 285.0 |Јул_сончеви_часови_мес = 322.4 |Авг_сончеви_часови_мес = 294.5 |Сеп_сончеви_часови_мес = 210.0 |Окт_сончеви_часови_мес = 170.5 |Ное_сончеви_часови_мес = 120.0 |Дек_сончеви_часови_мес = 58.9 |Год_сончеви_часови_мес = 2300.4 }} == Сообраќај == [[File:NuevaTerminalAeropuertodeSofia3.jpg|thumb|upright=1.0|Јавен автобус пред [[Аеродром Софија]]]] Поради стратешката положба на Софија, таа е меѓународен центар на [[железница|железничкиот]] и [[Моторизиран патен транспорт|автомобилниот]] транспорт. Три од десетте [[Транс-европски транспортни коридори]] преминуваат преку градот: 4ти, 8ми и 10-ти. Сите основни видови [[транспорт]] освен бродскиот се застапени во градот. Во Софија има осем железнички станици, а најголемата од нив е [[Главна железничка станица (Софија)|Главната железничка станица]] во центарот на градот. Во близина на неа се наоѓа [[Главна автобуска станица (Софија)|Главната абтобуска станица]]. Преку [[Аеродром Софија|Софискиот аеородром]] во 2011 година се превезле 3.47 милиона патници.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sofia-airport.bg/pages/content.aspx?lm01=107&lm02=73&lm03=76 |title=Летище София - Статистически данни за трафика |publisher=www.sofia-airport.bg |accessdate=2012-09-25 |language=бугарски |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055711/http://www.sofia-airport.bg/pages/content.aspx?lm01=107&lm02=73&lm03=76 |url-status=dead }}</ref> [[File:Road junction @ Sitnyakovo blvd, Sofia.jpg|thumb|left|230px|[[Цариградско шосе]], еден од најпрометните софиски булевари.]] [[Јавен транспорт|Јавниот транспорт]] е добро развиен и изнесува 2380 км. [[автобус]]ка мрежа, 308 км. [[трамвај]]на мрежа, 193 км. [[тролејбус]]ка мрежа, кои ги покриваат сите раони на градот.<ref> {{Наведена мрежна страница|url=http://www.skgt-bg.com/|title=Public transport Sofia&nbsp;— official website|publisher=www.sumc.bg|accessdate=2008-05-24}}</ref> Од 1998 година во Софија работи [[Софиско метро|метро]]. Во 2020 година метрото има три линии со општа должина од 48 километри и 43 станици.<ref name="subway2">{{Наведена мрежна страница |url=http://bnt.bg/bg/news/view/83680/nov_lych_na_metroto |title=Българска национална телевизия - Новини |publisher=www.bnt.bg |accessdate=2012-09-02 |language=бугарски |archive-date=2012-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120903000901/http://bnt.bg/bg/news/view/83680/nov_lych_na_metroto |url-status=dead }}</ref> == Културно-историски споменици во Софија == [[File:Cathedral Saint Alexander Nevsky (23997168458).jpg|десно|250px|thumb|„Св. Александар Невски“ - еден од наjголемите православни храмови на [[Балкан]]от]] '''„[[Црква Света Софија (Софија)|Св. Софија]]“''' е најстарата црква во Софија, подигната во 4 век. Низ вековите црквата доживела бројни преправки. '''„[[Црква Свети Александар Невски (Софија)|Св. Александар Невски]]“''' - подигната во чест на [[Русија|рускиот]] светец [[Александар Невски]] и во спомен за загинатите руски војници во Руско-турската ослободителна војна од 1877/78 година. '''„[[Црква Света Недела (Софија)|Св. Недела]]“''', или „Црквата Свети крал“, е позната по тоа што во неа почиваат моштите на српскиот [[крал Милутин]] (Стефан Урош II). '''Османлиска архитектура.''' По создавањето на современата бугарска држава (1878) во Софија беа разурнати речиси сите траги од 5-вековното османлиско присуство, меѓу кои и 40-тина џамии. Денес во Софија има само една џамија - „[[Бања Баши џамија]]“; зградата на археолошкиот музеј се наоѓа во поранешната „[[Бујок џамија]]“ (до Народната банка), а прочуената црква „[[Црква Свети Седмочисленици (Софија)|Св. Седмочисленици]]“ е сместена во поранешната „Черната џамија“. '''Руски паметник''' (''Руски споменик'') е обелиск посветен на [[Русија|Руската армија]]. '''Цар Ослободител''' е споменик посветен на рускиот цар [[Александар II (Русија)|Александар II]]. Споменикот во вид на скулптура го претставува рускиот цар седнат на коњ. Автор на споменикот е италијанскиот уметник Арналдо Ѕоки (1862-1940). Камен-темелникот е ставен на [[23 април]] [[1901]], а работата е завршена на [[15 септември]] [[1903]] година. '''[[Бојанска црква|Боjанската црква]]''' е еден од најзначајните споменици на културата во Бугарија. Посебно внимание привлекува живописот кој спаѓа меѓу ремек делата на великотрновската средишна уметност. == Личности == * [[Кирил Преславски]] ([[1895]] - [[1945]]) ― [[Германци|германски]] [[монарх]], кнез на [[Бугарија]]. * [[Галаб Донев]] (р. [[1967]]) ― политичар од Бугарија, [[премиер на Бугарија]] * [[Иван Костов]] (р. [[1949]]) ― политичар и поранешен [[премиер на Бугарија]]. === Македонци во Бугарија === {{Поврзано|Пирински Македонци}} Заради големото присуство на Македонци во Бугарија и градот, неколкумина истакнати македонски фигури се родени во Софија. * [[Тодор Христов - Офицерчето]] ([[1878]] - [[1903]]) ― [[Македонец|македонски]] револуционер и деец во [[МРО]], потекнувал од [[Велес|велешко]] семејство. * [[Соња Абаџиева]] (р. [[1941]]) ― [[Македонци|македонска]] историчарка за уметност. * [[Асен Групче]] ([[1919]] - [[2002]]) ― [[Македонци|македонски]] правник, [[судија]] и публицист. * [[Борис Мисирков]] (р. [[1971]]) ― [[Македонец|македонски]] [[фотограф]], правнук на македонскиот деец [[Крсте Петков Мисирков|Крсте Мисирков]]. * [[Кирил Николов]] ([[1911]] - [[1971]]) [[Македонец|македонски]] [[новинар]], [[публицист]] и политички работник * [[Исак Таџер|Исак Теџер]] ([[1916]] - [[2005]]) ― [[Македонец|македонски]] лекар и фармацевт, член на [[МАНУ]]. * [[Лилјана Чаловска]] ([[1920]] - [[1997]]) ― [[Македонка|македонска]] писателка * [[Стојан Чундев]] ([[1932]] - [[2012]]) ― [[Македонец|македонски]] универзитетски професор за електроника * [[Екатерина Чундева-Галиќ|Екатерина Чундева]] ([[1927]] - [[2009]]) ― [[Македонка|македонска]] професроак == Градски занимливости== Градот има 16 универзитети, вклучувајќи го и Универзитетот за технологија и Универзитетот во Софија "Св Климент Охридски", кој е основан во 1888 година. Оваа метропола има многу православни цркви, вклучувајќи ги големите цркви: Свети Ѓорѓи, Света Софија, Црква на Светиот недела (или Светата Кинг, познат по тоа што во неа лежат моштите на српскиот крал Стефан Милутин) и патријаршиски Катедралата, во храмот на Александар Невски. == Галериjа == {{среди}} <gallery> Податотека:National-theatre-bulgaria.JPG|[[Народен театар „Иван Вазов“|Народниот театар "Иван Вазов"]] Податотека:Military-club-sofia-night.JPG|Воениот клуб Податотека:Sofia-gallery-for-foreign-art-imagesfrombulgaria.JPG|Националата галерија за странска уметност Податотека:Tzar's Palace Sofia.jpg|Националата галерија за уметност, што ја користи зградата на поранешниот царски дворец Податотека:Sofia Statue.jpg|Статиjaта на Св. Софиjа, по која градот го добил денешното име Податотека:Ministerski syvet Sofiq.jpg|Зградата на [[Министерски совет на Бугарија|владата на Бугарија]] |[[Национален дворец на културата (Софија)|Националниот дворец на културата]] Податотека:Boyana falls.jpg|Бојанските водопади до Софија Податотека:Sofia Old TV Tower edit-2.jpg|Старата телевизиска кула во [[Борисова градина|Борисовата градина]] Податотека:National Archaeological Museum, Bulgaria - panorama.jpg|Внатрешна панорама во Националниот археолошки музеj Податотека:Sofia business buildings.jpg|Нови згради крај [[булеварот "Бугарија"]] </gallery> == Врски == {{рв|Sofia}} * [http://www.sofia.bg Саjтoт на град Софија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110222051153/http://www.sofia.bg/ |date=2011-02-22 }} * [http://www.pbase.com/ngruev/sofiacity Sofia - Capital of Bulgaria (Main Gallery)] * [http://booking-bulgaria.com/hotels/search/2/HotelsinSofia Sofia complete accommodation guide] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071012182928/http://booking-bulgaria.com/hotels/search/2/HotelsinSofia |date=2007-10-12 }} == Наводи == <references/> {{Градови во Бугарија}} {{Области во Бугарија}} {{Главни градови на ЕУ}} {{Главни градови во Европа}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Главни градови на државите]] [[Категорија:Софија| ]] [[Категорија:Населени места во Општина Столична]] [[Категорија:Населени места во градската област Софија]] s42fmmbf2vt5fpj8rupcubicbec662t 0 1416 5542433 4932993 2026-04-20T16:39:58Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Грцизми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542433 wikitext text/x-wiki [[Слика:Scientific method-sr.svg|мини|десно|220п|Алгоритам за поставување на теорија со научен метод.]] Зборот '''теорија''' потекнува од [[старогрчки]]от збор ‘θεωρείν’, што значи ‘да се гледа на нешто’. Според некои извори, зборот често се користел во фрази како да се гледа на театарска сцена, што објаснува зошто некогаш зборот теорија се користи [[провизионално]] или не баш вистински. Во [[математика]], поимот теорија се користи неформално во однос одредено математичко [[знаење]]. Ова знаење се содржи од [[аксиома|аксиоми]], [[дефиниција|дефиниции]], [[теорема|теореми]] и [[сметачка техника|сметачки техники]], сите поврзани на одреден начин низ [[традиција]] или пракса. Пример е [[групна теорија|групната теорија]]. Во тврдите [[наука|науки]], една теорија е [[модел]] или рамка за разбирање. Во [[физика]], поимот генерално се користи да означува математичка рамка изведена од мал сет на основни принципи способни за производство на експериментални предвидувања за дадена категорија на [[физички систем]]и. Еден пример би бил електромагнетната теорија, која обично се зема како синоним за [[класичен електромагнетизам|класичниот електромагнетизам]], прецизните резултати од кој можат да се изведат од [[Максвелова равенка|Максвеловите равенки]]. Во [[хуманистички науки|хуманистичките науки]], поимот теорија често се користи како синоним за [[критичка теорија]] и се однесува на обид да се разбере структурата на општество, како и да се концептуализираат алтернативите. [[Категорија:Теории| ]] [[Категорија:Филозофија на науката]] [[Категорија:Научен метод]] [[Категорија:Епистемологија]] [[Категорија:Концепти]] [[Категорија:Математички поими]] [[Категорија:Индуктивно расудување]] [[Категорија:Грцизми]] 55miho6niof0m7c87wjm8hfegceq9rj 0 1616 5542714 5419682 2026-04-21T06:01:22Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5542714 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Џорџ Орвел | image = George Orwell press photo.jpg | caption = Портрет на Орвел, 1943 | pseudonym = Џорџ Орвел <small>(George Orwell)</small> | birth_name = Ерик Артур Блер | birth_date = 25 јуни 1903 | birth_place = [[Мотихари]], [[Бенгалско Претседателство]], [[Британска Индија]] | death_date = 21 јануари 1950 (воз. 46) | death_place = [[Болница универзитетски колеџ]], [[Лондон]], [[Англија]] | resting_place = [[Црква „Сите светци“, Сатон Кортни|Црква „Сите светци“]], [[Сатон Кортни]], [[Англија]] | occupation = Романописец и есеист, новинар и книжевен критичар | alma_mater = [[Етон Колеџ]] | years_active = 1928 — 1950 | notableworks = {{ubl|''[[Животинска фарма]]''|''[[1984 (роман)|1984]]''|''[[Во чест на Каталонија]]''|''[[Никој и ништо во Париз и Лондон]]''|''[[Патот кон Виганскиот док]]''}} | genre = [[дистопија]], [[сатира]] | subjects = [[антифашизам]], [[антисталинизам]], [[анархизам]],<ref>[https://en.unesco.org/courier/enero-1984/george-orwell-tory-anarchist George Orwell, a "Tory anarchist", ''The Unesco Courier'']. UNESCO.org. Retrieved 18 November 2020</ref> [[демократски социјализам]], [[книжевна критика]], [[полемика]] | spouse = {{ubl|{{marriage|[[Ајлин Блер]]|9 June 1936|29 March 1945|end=d}}|{{marriage|[[Соња Браунел]]|13 October 1949}}}} | signature = Orwell-Signature.svg | signature_alt = Ерик Блер („Џорџ Орвел“) }} '''Ерик Артур Блер''' ({{langx|en|Eric Arthur Blair}}; [[Мотихари]], [[25 јуни]] [[1903]] — [[Лондон]], [[21 јануари]] [[1950]]), познат под писателското име '''Џорџ Орвел''' (англ. ''George Orwell)'' — [[англичани|англиски]] [[романописец]], [[есеист]], [[новинар]] и [[Книжевен критичар|критичар]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bl.uk/people/george-orwell|title=George Orwell|website=The British Library|access-date=4 October 2019|archive-date=2021-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116084546/https://www.bl.uk/people/george-orwell|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ucl.ac.uk/Library/special-coll/orwell.shtml|title=George Orwell|publisher=UCL Orwell Archives|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227083521/http://www.ucl.ac.uk/Library/special-coll/orwell.shtml|archive-date=27 February 2009|access-date=7 November 2008|url-status=dead}}</ref> Неговата работа е забележителна поради рационалната [[проза]], социјалната критика, противење на [[тоталитаризам|тоталитаризмот]] и отворената поддршка на [[демократски социјализам|демократскиот социјализам]].<ref>"Why I Write" in The Collected Essays, Journalism and Letters of George Orwell Volume 1: An Age Like This 1945–1950 p. 23. (Penguin)</ref><ref>{{наведена книга |title=Selected Writings |last=Orwell |first=George |editor1-first=George |editor1-last=Bott |year=1968 |orig-year=1958 |publisher=Heinemann |location=London |isbn=978-0435136758 |page=103 |quote=Every line of serious work that I have written since 1936 has been written, directly or indirectly, ''against'' totalitarianism and ''for'' democratic socialism, as I understand it. [italics in original]}}</ref><ref>{{наведена книга |last1=Gale |first1=Steven H. |title=Encyclopedia of British Humorists: Geoffrey Chaucer to John Cleese, Volume 1 |date=1996 |publisher=Taylor & Francis |page=823}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/georgeorwell|title=George Orwell {{!}} Books {{!}} The Guardian|website=The Guardian|language=en|access-date=4 October 2019}}</ref> Како писател, Орвел создал книжевна критика и поезија, фикција и полемично новинарство. Орвел е најпознат по алегоричниот роман „[[Животинска фарма]]“ (1945) и дистопискиот роман „[[1984 (книга)|1984]]“ (1949). Неговите дела кои не се фикција вклучуваат „[[Патот за Виганскиот док]]“ (1937), каде е документирано неговото искуство со животот на работничката класа во [[Англија]] и романот „[[Во чест на Каталонија]]“ (1938), која всушност е негов запис за неговото искуство како активен учесник во [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]]. Покрај овие, Орвел има објавено бројни есеи со политичка и книжевна тематика, кои се забележителни во неговото творештво. Во 2008 година, весникот „Тајмс“ (''[[The Times]]'') го рангирал Џорџ Орвел на второто место на списокот на „50 најголеми британски писатели од 1945 па до денес“.<ref>{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/books/article2452094.ece|title=The 50 greatest British writers since 1945|date=5 January 2008|work=The Times |access-date=7 January 2014}}</ref> Делата на Орвел остануваат влијателни во популарната и политичката култура во светот. Неговото влијание резултирало со создавањето на придавката „орвеловски“ (Orwellian), која, предимно, се користи во [[Англиски јазик|англискиот јазик]] за да се опише [[Тоталитаризам|тоталитарно]] и [[Автократија|автократско]] [[општество]] и практики. Дополнително, тој и неговите дела вродиле голем број [[неологизам|неологизми]] во англискиот јазик, кои и денес се користат. Еден од светските најпознати зборови или изрази кои Орвел ги создал, и кој и денес се користи, е „Големиот брат“ (''The Big Brother'').<ref>[https://www.theguardian.com/books/2009/may/10/1984-george-orwell Robert McCrum], ''The Observer'', 10 May 2009</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oed.com/search?f_0=Quotation+Author&scope=QUOTATION&fq_entry=true&q_0=G.+Orwell|title=Home : Oxford English Dictionary|website=www.oed.com|access-date=2 September 2017}}</ref> == Биографија == === Ран живот === [[File:ShiplakeBlairHome01.JPG|alt=|лево|thumb|Домот на Блер во Шиплејк.]] Ерик Артур Блер е роден на 25 јуни 1903 година во [[Мотихари]], [[Бихар]], [[Британска Индија]].<ref name="ODNB">{{наведена книга |last=Crick |first=Bernard |title=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |location=Oxford, England, United Kingdom |year=2004 |chapter=Eric Arthur Blair [''pseud.'' George Orwell] (1903–1950)}}</ref> Неговиот прапрадедо, Чарлс Блер, бил богат поседник во Дорсет кој се оженил со Мери Фејн, ќерка на [[Томас Фејн, 8 ерл на Вестморленд|Томас Фејн, 8. ерл на Вестморленд]], и имал приход како сопственик на плантажи во [[Јамајка]].<ref name="Stansky">{{наведена книга |last=Stansky |first=Peter |author2=Abrahams, William |title=The unknown Orwell: Orwell, the transformation |publisher=Stanford University Press |location=Stanford, California, United States |year=1994 |pages=[https://archive.org/details/unknownorwellorw00stan/page/5 5–12] |chapter=From Bengal to St Cyprian's |isbn=978-0804723428 |chapter-url=https://archive.org/details/unknownorwellorw00stan |url=https://archive.org/details/unknownorwellorw00stan/page/5 }}</ref> Неговиот дедо, Томас Ричард Артур Блер, бил свештеник.<ref name=Taylor>{{наведена книга |last=Taylor |first=D.J. |title=Orwell: The Life |publisher=Henry Holt and Company |year=2003 |isbn=978-0805074734 |url=https://archive.org/details/orwelllife00tayl }}</ref> Ерик Блер го опишал неговото семејство како „долно-средна средна класа“.<ref>{{наведена книга |title=The Road to Wigan Pier |page=1 |chapter=8 |date=February 1937 |last=Orwell |first=George |publisher=Left Book Club}}</ref> Неговиот татко, Ричард Валмесли Блер работел во Одделот за опиум на [[Индиски граѓански сервис|Индискиот граѓански сервис]].<ref name="BBC News">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-28739420|title= The Indian Animal Farm where Orwell was born|newspaper=BBC News|date= 11 August 2014|last1= Haleem|first1= Suhail}}</ref> Неговата мајка, Ида Мабел Блер пораснала во [[Моламјин]], [[Мјанмар]] (тогаш Бурма). Ерик имал две сестри: Марџори, пет години постара, и Аврил, пет години помлада. Кога Ерик имал една година, неговата мајка го однела него заедно со неговата сестра во Англија.<ref name=crick48>Crick (1982), p. 48</ref>{{refn|Стански и Абрахамс наведуваат дека Ида Блер се преселила во Англија во 1907, базирајќи се на информациите даде од нејзината ќерка Аврил, кога зборувала за времето пред да биде родена. Ова е спротивно на тврдењата на Ида Блер, и фотографијата на Блер сликана во градината во Англија кога имал само три години.<ref name=crick48/> Пораниот датум се совпаѓа со потешкотиите на таткото во однос на работното место, како и потребата на Марџори (на 6 години) од отпочнување во англиско училиште.|group= n}} Неговото родно место и дом во Мотихари денес е историски споменик.<ref>{{cite web|title=Renovation of British Author George Orwell's house in Motihari begins|url=http://news.biharprabha.com/2014/06/renovation-of-british-author-george-orwells-house-in-motihari-begins/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=26 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629044724/http://news.biharprabha.com/2014/06/renovation-of-british-author-george-orwells-house-in-motihari-begins/|archive-date=29 June 2014|url-status=dead}}</ref> Во 1904 година, Ида Блер се доселила со децата во [[Хенли-на-Темза]] во [[Оксфордшир]]. Ерик израснал со неговата мајка и сестрите, и освен мала посета во 1907,<ref>A Kind of Compulsion 1903–36, xviii</ref> тој не го видел неговиот татко сè до 1912.<ref name=Taylor/> На пет годишна возраст, Ерик бил испратен на училиште во Хенли-на-Темза, каде учела и неговата сестра Марџори. Училиштето било католичко и имало интернат, но Ерик не го користел интернатот. Училиштето било раководено од француски калуѓерки.<ref>{{наведено списание |first=Gordon |last=Bowker |title=George Orwell |page=21}}</ref> Неговата мајка сакала тој да има стекнато образование од државните училишта, но семејството не можело да ги подмири трошоците. Преку социјалните врски кои ги имал неговиот вујко, Чарлс Лимузин, Блер се стекнал со стипендија во училиштето Сент Сипријан во Истборн, Источен Сасекс.<ref name=Taylor/> Таму пристигнал во септември 1911, каде престојувал пет години, а се враќал дома само за време на празници. Иако не знаел ништо за намалените давачки, тој „набрзо увидел дека потекнува од посиромашно семејство“.<ref>Bowker p. 30</ref> Блер не го сакал училиштето<ref>{{наведена книга |first=Alaric |last=Jacob |chapter=Sharing Orwell's Joys, but not his Fears |editor-first=Christopher |editor-last=Norris |title=Inside the Myth |publisher=Lawrence and Wishart |year=1984}}</ref> и многу години подоцна напишал есеј „[[Такви и такви беа радостите]]“, кој бил објавен посмртно, а е напишан основајќи се на неговите искуства во училиштето. Во тоа училиште, Блер прво го запознал [[Сирил Коноли]], кој станал писател и кој како уредник на списанието [[Хоризон (списание)|Хоризон]], објавил неколку од есеите на Орвел.<ref>{{наведена книга |title=The Oxford Companion to Twentieth-century Literature in English |date=1996 |publisher=Oxford University Press |page=517}}</ref> Пред Првата светска војна, семејството се преселило во [[Шиплејк]], [[Оксфордшир]], каде Ерик се спријателил со семејството Бадиком, особено нивната ќерка [[Џакинта Бадиком]]. Кога за прв пат се запознале, тој стоел на исправен на глава, а кога таа го прашала за овој подвиг, Ерик одговорил дека „подобро ќе бидеш забележан ако стоиш на глава одошто исправен“.<ref name="autogenerated1">{{наведена книга |first=Jacintha |last=Buddicom |title=Eric and Us |publisher=Frewin |year=1974 |isbn=978-0856320767 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/ericusremembranc0000budd }}</ref> Џакинта и Ерик читале и пишувале поезија и сонувале да станат писатели. Тој тогаш напоменал дека можеби тој ќе напише книга налик книгата „[[Современа утопија]]“ од [[Херберт Џорџ Велс|Х. Џ. Велс]]. За време на овој период, тој исто така обожувал пукање, риболов и набљудување на птици.<ref name="autogenerated1"/> [[File:StCyprians.JPG|alt=|десно|thumb|„Сент Сипријан“ — колеџот каде учел Орвел и инспирација за неговиот есеј.]] Додека учел во Сент Сипријан, Блер напишал две поеми кои биле објавени во „[[Хенли Стандард]]“.<ref>{{наведено списание |title=Henley and South Oxfordshire Standard |date=2 October 1914}}</ref><ref>{{наведено списание |title=Henley and South Oxfordshire Standard |date=21 July 1916}}</ref> На доделувањето на наградата „Историска награда на Хароу“, тој бил рангиран на второ место веднаш зад Коноли. Неговиот труд бил признат и ценет од испитувачите и се стекнал со стипендија на [[Колеџ Велингтон (Беркшир)|Колеџот Велингтон]] во Беркшир и Колеџот Етон. Немало место во тој момент во колеџите, па сè до дека не се отворело место Блер останал во Сент Сипријан до декември 1916.<ref name=Taylor/> Во јануари Блер започнал во Велингтон, каде го поминал пролетниот семестар. Во мај 1917 година, се отворило место во Колеџот Етон. Блер останал во Етон сè до декември 1921 година, кога го напуштил пред да наполни 19 години. Орвел кажал на неговата пријателка Бадиком дека Велингтон бил „ѕверски“, а додека во Етон бил „заинтересиран и среќен“..<ref>Jacintha Buddicom, ''Eric and Us'', p. 58</ref> Негов главен тутор бил [[А. С. Ф. Гау]], кој подоцна му давал и совети за неговата кариера.<ref name=Taylor/> Сирил Коноли исто така се префрлил во Етон, но бидејќи биде одделени поради годините, не станале многу блиски. Според извештаите за успехот на Блер, тој ги запоставил неговите академски студии, но додека бил во Етон тој работел со [[Роџер Мајнорс]] при создавањето на списанието на колеџот (''The Election Times''), а се здружиле и при создавањето и на други публикации: „Колеџ Дејс“ (''College Days'') и „Бабл и Скуик“ (''Bubble and Squeak'').<ref name="Wadhams">{{наведено списание|last=Wadhams|first=Stephen|year=1984|title=Remembering Orwell|publisher=Penguin}}</ref> Неговите родители не можеле да го испратат на факултет без да добие стипендија и тие заклучиле дека според неговите слаби резултати тој нема да има можност да се стекне со стипендија. Рансиман забележал дека Ерик имал романтични идеи за Истокот, и семејството одлучило Блер да се приклучи на [[Империјална полициска служба|Империјалната полициска служба]].<ref name="Wadhams" /> За да го стори тоа, Ерик требало да помине приемен испит. Во декември 1921 тој го напуштил Етон и отпатувал кон неговото семејство.<ref name=Binns>{{наведена книга |last=Binns|first=Ronald |title=Orwell in Southwold |publisher=Zoilus Press |year=2018 |isbn=978-1999735920}}</ref> === Служба во Мјанмар === Бабата на Блер, по мајкина линија, живеела во [[Моламјин]] во [[Мјанмар]] (тогаш Бурма), па така тој избрал да врши служба во оваа држава (тогаш покраина на Британска Индија). Во октомври 1922 година, тој отпловил за Бурма преку [[Суецки Канал|Суецкиот Канал]] и [[Цејлон]] (денес [[Шри Ланка]]) сè со цел да се приклучи на Индиската империјалната полиција во Бурма. Еден месец откако отпловил за Британска Индија, Блер пристигнал во Јангон (тогаш Рангун) и отпатувал во Мандалеј. Бил назначен за помошниот на окружниот началник (на проба) на 29 ноември 1922 година, со делотворен датум на почеток на 27 ноември и плата од 525 индиски рупии месечно.<ref>{{наведена книга|page=399|title=The Combined Civil List for India: January 1923|publisher=The Pioneer Press|year=1923}}</ref><ref>{{наведена книга|title=The India Office and Burma Office List: 1927|publisher=Harrison & Sons, Ltd.|year=1927|page=514}}</ref> По краток престој во [[Мејмјо]], главна полициска британска станица, тој бил префрлен во [[Мјаунгмја]] во 1924.<ref>{{наведена книга |title=The Unknown Orwell: Orwell, the Transformation |date=1994 |publisher=Stanford University Press |page=176}}</ref> Работата како службеник му задала значителни одговорности, во период кога голем број од неговите современици биле по англиските универзитети. Подоцна бил префрлен источно во Бурма каде неговата единица била одговорна за безбедноста на околу 200.000 луѓе. Кон крајот на 1924 година бил префрлен во [[Танлин]], место кое бил поблиску до Јангон. Иако местото било загадено поради нафтената индустрија, сепак градот бил блиску до [[Јангон]], метропола и космоплитенско пристаниште. Блер често одел до градот „да ги разгледа книжарниците, да јаде добро зготвена храна, да избега од досадната рутина на полицискиот живот“.<ref>Stansky & Abrahams, ''The Unknown Orwell'', pp. 170–71</ref> Во септември 1925 отишол во [[Инсејн]], гратче во кое се наоѓал вториот најголем затвор во Бурма. Во Инсејн имал „долги разговори на секоја тема“ со Елиса Марија Лонгфорд-Рае.<ref name=Shelden>Michael Shelden ''Orwell: The Authorised Biography'', William Heinemann, 1991</ref> Во овој период тој ја завршил обуката и примал месечна плата од 740 рупии.<ref>{{наведена книга|page=409|title=The Combined Civil List for India: July–September 1925|publisher=The Pioneer Press|year=1925}}</ref> Во Бурма Блер имал репутација на „аутсајдер“. Повеќето од времето бил сам, читал или вршел активности кои не биле за отмената класа („пука сахиб“ е поим за отмени активности во Британска Индија). Таквите активности на пример биле одење во црква на Карените. Негов колега, Роџер Бидон (во интервју дадено за ББЦ во 1969 година) изјавил дека Блер брзо успеал да го научи јазикот и пред да ја напушти Бурма тој „умеел течно да зборува со бурманските свештеници на многу течен бурмански“.<ref>''A Kind of Compulsion, 1903–36'', p. 87</ref> Во овој период Блер направил и одредени физички промени, односно од овој период започнал да носи мустаќи во вид на линии и го заменил стариот стил на мустаќи. Исто така имал и одредени тетоважи, односно на секој зглоб од прстите има по едно сино крукче. Голем број од месните Бурманци сè уште имаат такви тетоважи.<ref>Emma Larkin, Introduction, ''Burmese Days'', Penguin Classics edition, 2009</ref> Во април 1926 година тој се преселил во Мулмејн, каде се наоѓала неговата баба. Кон крајот на годината тој бил преместен со служба во Ката во Горна Бурма, каде се разболел од треска во 1927 година. Имал одобрение да ја напушти привремено службата и да се врати во Англија истата таа година, но поради болеста заминал дома во јули. Додека бил на боледување и на одмор со неговото семејство во Корнвел во септември 1927 година, тој размислувал за неговиот животен тек. Одлучил да не се врати во Бурма, дал отказ во службата и се одлучил да стане писател.<ref>{{наведена книга|page=894|title=The India Office and Burma Office List: 1929|publisher=Harrison & Sons, Ltd.|year=1929}}</ref> Неговите искуства во Бурма биле инспирација за книгата „Бурмански денови“ (1934) и есеите „[[Бесење (Орвел)|Бесење]]“ (1931) и „[[Пукање слон]]“ (1936).<ref>{{cite news |title=Exploring Burma Through George Orwell |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4761169&t=1610634531933 |access-date=14 January 2021 |agency=NPR}}</ref> === Лондон и Париз === [[File:Rue du Pot-de-Fer.JPG|десно|thumb|upright|„Ри д Пот д Фер“ во Париз, местото каде престојувал Орвел.]] Во Англија се вратил во семејната куќа во [[Саутволд]], кога ги обновил познанствата со локалните пријатели. Го посетил неговиот тутор Гау во [[Кембриџ]] од кого побарал совет за тоа како да стане писател.<ref>Crick (1982), p. 122</ref> Во 1927 се преселил во Лондон.<ref>Stansky & Abrahams, ''The Unknown Orwell'', p. 195</ref> [[Рут Пител]], семеен пријател, му помогнал да најде сместување и кон крајот на 1927 година се вселил во куќа на улица „Портобело“.<ref>Ruth Pitter ''BBC Overseas Service broadcast'', 3 January 1956</ref> Денес има сина плакета која е поставена како комеморација на неговиот престој во тој дел од Лондон.<ref>{{openplaque|2825}}</ref> Вмешувањето на Питер при преселбата „би оставила осигурителна почит во очите на Блер“. Питер имал симпатичен интерес кон пишувањата на Блер, посочувајќи слабости во неговата поезија и го советувал да пишува за тоа што го знаел. Всушност тој одлучил да пишува за „одредени аспекти на сегашноста за кои ги знаел“ и ризикувал во [[Ист Енд (Лондон)|Ист Енд]] во [[Лондон]] — еден од неколкуте подвизи кои ќе ги направи за да се открие себеси и светот на сиромаштијата и најниската класа која ги населува тие делови. Тој пронашол тема на пишување. Овие приказни, истражувања, ескпедиции и тури биле направени во период од пет години.<ref>Stansky & Abrahams, ''The Unknown Orwell'', p. 204</ref> Како емитација на Џек Лондон, чии дела тој ги обожувал, Блер започнал да ги истражува сиромашните делови на Лондон. За почеток се одлучил за Лајмхаус Козвеј, каде првата вечер ја поминал во обично преноќевалиште, најверојатно евтино преноќевалиште на Џорџ Леви. За краток период успеал да се претвори во „тамошен локален“, облекувајќи се како бездомник, го користел името ''П.С. Бартон'' и успеал да не се поврзе или делува во никој случај со начинот на живот на средната класа и очекувањата кои следат со неа. Овие искуства ги искористил за есејот „[[Клинец (есеј)|Клинец]]“ (''The Spike''), неговиот прв објавен есеј на англиски, како и вториот дел од книгата „[[Никој и ништо во Париз и Лондон]]“ (''Down and Out in Paris and London'') (1933). Во 1928 година Блер се преселил во [[Париз]]. Тој живеел во „Ри ди Пот де Фер“ (''Rue du Pot de Fer''), работнички округ во Париз.<ref name=Taylor/> Неговата тетка Нели Лимузин исто така живеела во Париз и му дала социјална и, ако имало потреба, финансиска помош. Почнал да пишува романи, вклучително и раната верзија на романот „Бурмански денови“, но денес ништо не е сочувано од тие записи.<ref name=Taylor/> Тој бил поуспешен како новинар во тој период и објавувал статии во ''[[Монд (списание)|Монд]]'' (''Monde''), политичко-книжевно списание чиј уредник бил [[Анри Барбис]]. Три парчиња биле објавени во „Граѓански прогрес“ (''Le Progrès Civique''), каде пишувал за невработеноста, дневниот живот на бездомникот, питачот во Лондон. Сиромаштијата била во фокусот на неговите пишувања сè до моментот кога почнал да го пишува романот „[[Во чест на Каталонија]]“.<ref>Stansky & Abrahams, ''The Unknown Orwell'', p. 216</ref> Тој сериозно се разболел во февруари 1929 година и бил пренесен во болницата [[Кошин (болница)|Кошин]] во Париз. Оваа болница била бесплатна каде се обучувале студенти по медицина. Неговите искуства таму биле основа за неговиот есеј „[[Како умираат сиромашните]]“, објавен во 1946. Наскоро сите негови пари биле украдени од неговиот стан каде престојувал. Дали поради потреба или поради материјални добра, тој започнал да работи разни работи, како мијач на садови во хотелот Риволи, кој подоцна го опишал во романот „[[Никој и ништо во Париз и Лондон]]“. Во август 1929, испратил копија од есејот „Клинец“ до списанието [[Аделфи]] (''Adelphi'') на [[Џон Мидлтон Мари]] во Лондон. Списанието го прифатило есејот. Во Париз Орвел престојувал скоро две години. === Саутволд === [[File:Southwold North Parade.jpg|right|thumb|Норт Парејд, Саутволд.]] Во декември 1929 година, после скоро две години во Париз, Блер се вратил во Англија и веднаш заминал во куќата на неговите родители во Саутволд, крајбрежно гратче во [[Сафолк]]. Саутволд бил дом на Блер наредните пет години од неговиот живот. Семејството било со добро реноме во градот, а неговата сестра водела чајџилница во градот. Тој се запознал со голем број мештани, вклучително и Бренда Салкелд, ќерка на свештеник која работела како наставник во женското училиште Сент Феликс. Иако ја одбила неговата понуда за брак, таа останала негов пријател со години. Исто така Блер ги обновил пријателствата со старите познаници, како што бил на пример Денис Колингс.<ref name=Taylor/> Во 1930 година тој кратко време престојувал во Брамли, [[Лидс]] со неговата сестра Марџори и нејзиниот сопруг Хамфри Дакин. Блер пишувал прегледи за „Аделфи“ и работел како приватен тутор на едно дете со физичка попреченост во развојот во Саутволд. Потоа станал тутор на три млади браќа, еден од нив бил познатиот академик [[Ричард Стенли Питерс]].<ref>R.S. Peters (1974). ''A Boy's View of George Orwell'' Psychology and Ethical Development. Allen & Unwin</ref> Неговата историја во овие години е означена со дуализам и контрасти. Го имаме Блер кој води сериозен живот во куќата на неговите родители каде пишува, но тука е и Блер како Бартон (име кое го користи кога се преоблекува како бездомник) кој е во потрага на искуство во куќите за бездомници во Ист Енд и во [[Кент]].<ref>Stansky & Abrahams, p. 230 ''The Unknown Orwell''</ref> Цртал и се бањал на плажите, а токму таму ги сретнал Мабел и Франсис Фирз, кои имале влијание врз неговата кариера. Низ годините ги посетил во Лондон и често го посетувал нивниот пријател Макс Плауман. Исто така често престојувал во домовите на Рут Питер и Ричард Рис, каде се пресоблекувал за неговите епизоди како бездомник. Една од неговите работи била домашни работи во преноќевалиште за два шилинга и шест пени на ден.<ref name="autogenerated1996">Stella Judt "I once met George Orwell" in ''I once Met'' 1996</ref> Во овој период Блер редовно објавувал статии во „Аделфи“ и есејот „Бесење“ се појавил во август 1931. Од август до септември 1931 година неговите истражувања со сиромаштијата продолжиле и како протагонистот во „Ќерката на свештеникот“, тој ја следел традицијата на [[Ист Енд (Лондон)|Ист Енд]] за работа во полињата. Тој видел дневник за неговите тамошни искуства. После тоа, преноќевал во преноќиштето за бездомници на улицата „Тули“, но не можел да издржи долго и со финансиската помош на неговите родители се преселил на улицата „Виндзор“ каде престојувал сè до Божиќ. Наскоро Мабел Фирз го поврзала Блер со [[Леонард Мур (агент)|Леонард Мур]], кој станал негов книжевен агент. Во тој период [[Џонатан Кејп]] го одбил текстот „Дневникот на еден слуга“, прва верзија на „[[Никој и ништо во Париз и Лондон]]“. По совет на Ричард Рис, тој го понудил текстот на „Фејбер и Фејбер“, но уредникот [[Т. С. Елиот]] исто така го одбил текстот. Крајот на годината Блер ја завршил со неговото (намерно, самоволно) апсење,<ref>{{cite web|url=http://www.ucl.ac.uk/news/news-articles/1214/041214-orwell-court-record|title=Discovery of 'drunk and incapable' arrest record shows Orwell's 'honesty'|work=ucl.ac.uk|access-date=25 February 2015|date=4 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106070123/http://www.ucl.ac.uk/news/news-articles/1214/041214-orwell-court-record/|archive-date=6 January 2015|url-status=dead}}</ref> за да може да го искуси Божиќ во затворски услови, но сепак службите не го сметале неговото јавно однесување како причина за апсење. Блер се вратил дома во Саутволд откако поминал само два дена во притворска ќелија. === Блер: Наставник === Во април 1932 година Блер станал наставник во средното училиште „Хоторнс“ — училиште за момчиња во [[Хејс, Хилингдон]] во [[Западен Лондон]]. Ова било мало училиште кое овозможувало приватно образование за дека на месните трговци и имало само од 14 до 16 деца на возраст од десет до шеснаесет години.<ref>Crick (1982), p. 221</ref> Додека бил во училиштето тој се спријателил со вработен во локалната парохиска црква и зел активно учество во нивните активности. Во меѓувреме, Мабел Фирз се грижела за работите со Мур и кон крајот на јуни 1932 година Мур му соопштил на Блер дека [[Виктор Голанц]] бил подготвен да го објави „Дневникот на еден слуга“ за аванс од 40 фунти преку неговата новооснована издавачка куќа. Кон крајот на летниот семестар во 1932 година, Блер се вратил во Саутволд кога неговите родители воделе постапка за откупување на куќата каде живееле. Блез и неговата сестра Аврил го поминале одморот уредувајќи го домот, а во меѓувреме работел и врз романот „Бурмански денови“.<ref>Avril Dunn ''My Brother George Orwell'' Twentieth Century 1961</ref> Дополнително, тој поминувал време и со Елинор Жак, но поради Денис Колингс неговите желби за посериозна врска не се оствариле. [[File:River Orwell Shore - geograph.org.uk - 1044570.jpg|thumb|Псевдонимот „Џорџ Орвел“ бил инспириран од [[Орвел (река)|реката Орвел]] во Сафолк.<ref>Voorhees (1986: 11)</ref> ]] „[[Ѕвекот (есеј)|Ѕвекот]]“, есеј кој го опишува неговиот неуспешен обид да биде затворен, се појавил во август 1932 година во „Аделфи“. Повторно се вратил да предава во училиштето во Хејс и се подготвувал за објавување на неговата книга, сега со нов наслов, „[[Никој и ништо во Париз и Лондон]]“ (''Down and Out in Paris and London''). Тој сакал да ја објави книгата под друго име за да не го засрамува неговото семејство со фактот дека живеел одреден период како бездомник.<ref name="nybooks">{{наведен нестручен часопис |url=http://www.nybooks.com/articles/archives/2011/may/26/intimate-orwell/?pagination=false |title=The Intimate Orwell |last=Leys |first=Simon |date=6 May 2011 |access-date=6 May 2011 |magazine=The New York Review of Books}}</ref> Во едно писмо кое го испратил до Мур (со датум 15 ноември 1932), изборот за неговиот псевдоним го оставил на Мур и Голанц. Четири дена подоцна, тој му пишал на Мур и му ги предложил псевдонимите П. С. Бартон (P. S. Burton), Кенет Мајлс (Kenneth Miles), Џорџ Орвел (George Orwell) и Х. Луис Олвејс (H. Lewis Allways).<ref>Orwell, Sonia and Angus, Ian (eds.)''Orwell: An Age Like This'', letters 31 and 33 (New York: Harcourt, Brace & World)</ref> На крај го избрал псевдонимот „Џорџ Орвел“ бидејќи „сè на сè, тоа било добро англиско име“.<ref>{{cite news|title=George Orwell: from Animal Farm to Zog, an A–Z of Orwell|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/5386673/George-Orwell-from-Animal-Farm-to-Zog-an-A-Z-of-Orwell.html|agency=The Telegraph|date=20 March 2018}}</ref> „ Никој и ништо во Париз и Лондон“ бил објавен на 9 јануари 1933, а паралелно Орвел работел и врз „Бурмански денови“. „Никој и ништо“ имал среде успех и следно бил објавен од „[[Харпер (издавачка куќа)|Харпер]]“ во [[Њујорк]]. Во 1933 година Блер го напуштил Хоторнс и заминал за колеџот Фрејс во [[Мидлсекс]]. Ова било поголемо училиште со над 200 ученици и целосен наставен кадар. Во тој период купил мотоцикл и со него ја шетал околината на Мидлсекс. Додека патувал со мотоциклот, еден ден го фатило бура, па поради дождот и ладното се разболел од [[пневмонија]]. Бил однесен во болницата „Аксбриџ Котиџ“. Еден момент лекарите верувале дека нема да се спаси. Но, Блер бил пуштен на домашно лекување во јануари 1934 година, се вратил во Саутволд и тогаш целосно се откажал од предавање. Блер се разочарал кога Голанц му го одбил „Бурмански денови“, но Харпер биле подготвени да го објават романот. Во меѓувреме, Блер започнал да работи врз романот „Ќерката на свештеникот“, осврнувајќи се на неговите денови како наставник и животот во Саутволд. Елинот Жак сега била веќе мажена и заминала за Сингапур, а Бренда Салкелд заминала за Ирска. Така, Блер бил релативно изолиран во Саутволд. Сепак, во октомври, откако испратил копија од книгата „[[Ќерката на свештеникот]]“ до Мур, тој заминал за Лондон каде неговата тетка Нели Лимузин му пронашла работа. === Хемпстед === {{Multiple image | direction = vertical | width = 200 | image1 = orwell hampstead home.JPG | image2 = George Orwell in Hampstead - geograph.org.uk - 432863.jpg | caption1 = Поранешниот дом на Орвел во Хампстед | caption2 = Сина плакета во чест на Орвел. | align = десно | total_width = }} Новата работа на Блер била во една продавница за употребувани книги во [[Хемпстед]], [[Лондон]]. Продавницата била во сопственост на семејството Вестроп, кои биле пријатели на Нели Линузин и активни приврзаници на движењето есперанто. Тие биле пријателски настроени кон Блер и му овозможиле удобно сместување во „Ворик Меншнс“ на улицата „Понд“. Блер работел со неговиот нов колега [[Џон Кимче]]. Работел во продавницата попладне, а наутро бил слободен па така можел да пишува. Овие искуства биле основа за пишување на неговиот роман „[[Да живее фикусот]]“ (''Keep the Aspidistra Flying'') (1936). Во тој период не бил политички активен, иако работодавците и Кимче биле активисти на [[Независна лабуристичка партија|Независната лабуристичка партија]]. Блер пишувал за „Аделфи“, а ги подготвувал за објавување „Ќерката на свештеникот“ и „Бурмански денови“. На почетокот на 1935 година морал да се исели од „Ворик“, но Мабел Фирз му пронашла стан во „Парламент Хил“. „Ќерката на свештеникот“ била објавена на 11 март 1935 година. На почетокот на 1935 година тој се запознал со Ајлин Ошогнеги, која ќе биде негова идна сопруга.<ref>Stansky & Abrahams, ''Orwell:The Transformation'' pp.&nbsp;100–01</ref> Во овој период Блер почнал да пишува прегледи за „Њу Инглиш Викли“ (''[[The New English Weekly]]''). Во јуни „Бурмански денови“ била објавена и прегледот на Сирил Коноли за „Њу Стејтсмен“ го поттикнало обновувањето на пријателството на Блер со Коноли. Во август се преселил во стан на улица „Лофорд“ и живеел со Мајкл Сајерс и Рајнер Хепенстал. Иако биле пријатели, сепак не биле во добри односи, особено Блер и Хепенстал. Подоцна работеле заедно за ББЦ.<ref>A Kind of Compulsion, p. 392</ref> Во тој период Блер работел на „Да живее фикусот“, а исто така неуспешно работел и на серијал за „Њус кроникл“ (''[[News Chronicle]]''). Во октомври 1935 неговите цимери се иселиле и имал проблем со целосното плаќање на станарината. Таму останал до јануари 1936 година, кога престанал да работи во продавницата. Во 1980 година била поставена сина плакета како комеморација на делувањето на Блер во тој дел од градот.<ref>{{cite news |title=George Orwell's Blue Plaque in Kentish Town, London NW5 |url=https://www.english-heritage.org.uk/visit/blue-plaques/george-orwell/ |access-date=27 February 2021 |agency=English Heritage}}</ref> === „Патот до Виганскиот док“ === [[File:No 2 Kits Lane, Wallington 2020-07-18.jpg|alt=|thumb|Местото каде престојувал Орвел додека бил во Валингтон.]] Во овој период од Блеровиот живот, Виктор Голанц му предложил да помине некое време истражувајќи ги социјалните услови во економски запуштената [[Северна Англија]]. Две години претходно, Џ. Б. Пристли пишувал за северниот дел на Англија, северно од реката Трент, со што се зачнала желбата за репортажи. Оваа економска положба резултирала со јавно читање на бројни писатели од работничка класа од Северна Англија. Орвел во барал [[Џек Хилтон (писател)|Џек Хилтон]] за совет, писател токму од таква позадина. Орвел му пишал на Хилтон каде му објаснил дека бара сместување и побарал препораки за неговата мисија. Хилтон не можел да му пронајде сместување, но му препорачал да отпатува за [[Виган]] наместо за [[Рочдејл]].<ref>Clarke, Ben. "George Orwell, Jack Hilton, and the Working Class." ''Review of English Studies'' 67.281 (2016) 764–85.</ref> На 31 јануари 1936 година, Орвел со јавен транспорт и пеш, пристигнал во Манчестер. Во [[Манчестер]] пристигнал во период кога не работеле банките, па така морал да престојува во обично преноќевалиште. Следниот дел добил список на контакти, кој патем бил испратен од Ричард Рис. Еден од нив бил Франк Мид, кој го препорачал Виган, каде Орвел го поминал февруари престојувајќи во нечисто преноќиште. Во Виган посетил бројни домови за да види како живеат луѓето, детално ги забележувал условите во кои живееле и примањата со кои живееле. Потоа заминал за рудник за јаглен, а за неговите потреби ја искористил и јавната библиотека, денес [[Вигански Музеј]]. Оваа негова Виганска мисија била попречена од грижите поврзани за книгата „Да живее фикусот“. За кратко заминал во [[Ливерпул]] и во март престојувал со [[Јоркшир]], а потоа и во Шефилд и Барнсли. Покрај посетување на рудници и набљудување на социјалните услови, тој учествувал на состаноци на Комунистичката Партија и на собири на [[Освалд Мосли]], каде ја увидел тактиката на [[Британска Унија на Фашисти|Британската Унија на Фашисти]].<ref>A Kind of Compulsion, p. 457</ref> Покрај тоа, тој ја посетил и неговата сестра во [[Хедингли]], кога го посетил и [[Музеј на Бронте|музејот на сестрите Бронте]] во [[Хаворт]].<ref>A Kind of Compulsion, p. 450. The Road to Wigan Pier Diary</ref> Орвел имал потреба од место каде ќе може да се сконцентрира на пишувањето, и повторно од помош му била неговата тетка Нели, која живеела во [[Валингтон (Хертфордшир)|Валингтон]], [[Хертфордшир]]. Таа живеела во мала куќа од 16 век. Валингтон било мало село северно од Лондон и куќата немала никакви, за тоа време, современи елементи. Таму тој престојувал, односно се доселил на 2 април 1936 година.<ref>A Kind of Compulsion, p. 468</ref> Започнал со пишување на „Патот за Виганскиот док“ кон крајот на април, но паралелно поминувал време работејќи во градината и се обидувал да отвори месна продавница. „Да живее фикусот“ бил објавен од Голанц на 20 април 1936 година. Резултат на неговото патување во Северна Англија бил романот „[[Патот за Виганскиот док]]“, кој бил објавен од Голанц во 1937 година. Првиот дел од книгата е неговото социјално истражување во Ланкашир и Јоркшир, каде има и опис на животот на рударите. Вториот дел од книгата е долг есеј за неговата политичка свест, кој вклучува аргументи за социјализмот. Во однос на вториот дел, Голанц се плашел дека ќе предизвика бурни реакција во британската јавност, па поради тоа (додека Орвел веќе бил заминат за Шпанија) тој додал и предговор на книгата. Поради ваквото истражување, Орвел бил под постојано набљудување на безбедносните структури цели 12 години, почнувајќи од 1936 година, па сè до една година пред објавувањето на романот „[[1984 (книга)|1984]]“.<ref>[http://www.nationalarchives.gov.uk/releases/2005/highlights_july/july19/default.htm "Freedom of Information, National Archives"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208064406/http://nationalarchives.gov.uk/releases/2005/highlights_july/july19/default.htm |date=8 December 2011 }})</ref> На 9 јуни 1936 година Орвел се оженил со Ајлин. Многу набрзо почнала политичката криза во Шпанија, што го привлекло вниманието на Орвел. Кон крајот на годината, загрижен поради подемот на [[Франциско Франко]] во Шпанија (поддржан од Нацистичка Германија и [[Италија]]), Орвел се одлучил да замине за Шпанија и да учествува во [[Шпанската граѓанска војна]] како борец во редовите на [[Втора Шпанска Република|републиканската страна]]. Предводен од грешните претпоставки дека му требаат левичарски документи за да премине на фронтот, тој се обратил на [[Хери Полит]], лидер на [[Британска комунистичка партија|Британската комунистичка партија]] (по препорака на Џон Стречи). Побарал безбедно да биде префрлен во Шпанија преку британската амбасада во Париз.<ref>"Notes on the Spanish Militias" in Orwell in Spain, p. 278</ref> === Шпанска граѓанска војна === [[File:Placa_de_George_Orwell_in_Barcelona_3.jpg|thumb|right|200px|Плоштад „Џорџ Орвел“ во Барселона.]] Орвел заминал за Шпанија на 23 декември 1936. Во Париз се сретнал со [[Хенри Милер]], со кого разговарал додека ручале во еден ресторан. Милер му кажал на Орвел дека борењето во граѓанската војна поради некое чувство на обврска или грижа била „глупост“ и дека идеите на Англичаните за „борбата против фашизмот, бранење на демократијата, итн., итн. била глупост“.<ref>Haycock, ''I Am Spain'' (2013), 152</ref> Неколку дена подоцна во [[Барселона]], Орвел се сретнал со Џон Мекнер, член на [[Независна лабуристичка партија|Независната лабуристичка партија]], на кого повторно му изјавил: „Дојдов да се борам против фашизмот.“<ref>John McNair – Interview with Ian Angus UCL 1964</ref> Орвел се вклучил во сложена полтичка ситуација во Каталонија. Републиканската влада била поддржана од бројни фракции со конфликтни идеи. Бидејќи Независната лабуристичка партија била поврзувана со [[Работничка партија за марксистичко обединување|Работничката партија за марксистичко обединување]] (ПОУМ), тој се приклучил во редовите на ПОУМ. По кратко време во Лениновите бараки во Барселона, тој бил испратен во релативно тивкиот фронт во [[Арагон]], под водство на [[Гоергес Коп]]. Во јануари 1937 година бил испратен во [[Алкубиере]] (место со надморска висина од 1.500 метри) во среде зимно време. Тука имало многу мала воена акција и Орвел бил изненаден од недостигот на муниција, храна, дрва и други основни работи.<ref>[http://www.military-history.org/articles/thinkers-at-war-george-orwell.htm Article by Iain King on Orwell's war experiences]</ref> Со неговиот кадетски корпус и полициската обука, тој многу брзо се воздигнал во чин на десетар. По три недели пристигнал британски контигент (од НЛП) и тие заедно со Орвел биле испратени во Монте Оскуро, а потоа пратени во [[Уеска]]. Во меѓувреме, во Англија, Ајлин се грижела за работите поврзани со објавување на „Патот за Виганскиот док“, пред и самата таа да замине за Шпанија. Ајлин волонтирала кај Џон Мекнер и со помош на Жорж Коп го посетила нејзиниот сопруг, кога му донела чај, чоколада и цигари.<ref>Letter to Eileen Blair April 1937 in ''The Collected Essays, Journalism and Letters of George Orwell Volume 1&nbsp;– An Age Like This 1945–1950'' p. 296 (Penguin)</ref> Одреден период Орвел престојувал во болница (затруена рака)<ref name="nytimes.com">{{cite news|last1=Hicks|first1=Granville|title=George Orwell's Prelude in Spain|url=https://www.nytimes.com/books/99/05/16/specials/orwell-homage.html|website=New York Times|date=18 May 1952}}</ref> каде му биле украдени сите негови работи. Се вратил на фронтот и учествувал во напад на националистичките редови. Во април, Орвел се вратил во Барселона.<ref name="nytimes.com"/> Бидејќи сакал да биде испратен на фронтот во Мадрид, тој сметал дека треба да се приклучи на меѓународните бригади и така се зближил со еден шпански комунист и му ја објаснил ситуацијата. Иако не бил на исто мислење со комунистите, тој сепак ги сметал за пријатели и сојузници. Тоа негово мислење набрзо ќе се промени.<ref>Bowker, p. 216</ref> За време на [[Мајски денови во Барселона|Мајските денови во Барселона]], Орвел се нашол во борби помеѓу различните фракции. Голем дел од времето го поминал на покриви. Лажните кампањи предводени од комунистичкиот печат,<ref>"The accusation of espionage against the P.O.U.M. rested solely upon articles in the Communist press and the activities of the Communist-controlled secret police." ''Homage to Catalonia'' p. 168. Penguin, 1980</ref> го обвиниле ПОУМ за соработка со фашистите и тоа имало драматични ефекти врз Орвел. Наместо да се приклучи на [[Меѓународни бригади|Меѓународните бригади]], тој се одлучил да се врати на фронтот во Арагон. Штом завршиле мајските борби, неговиот пријател го прашал дали сè уште сака да се приклучи на Меѓународните бригади. Тој се изненадил од фактот дека сè уште го сакаат во нивните редови, бидејќи според комунистичкиот прес тој бил фашист.<ref name="newsinger">{{cite web |url=http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/isj62/newsinger.htm |title=Newsinger, John "Orwell and the Spanish Revolution" ''International Socialism Journal'' Issue 62 Spring 1994 |publisher=Pubs.socialistreviewindex.org.uk |access-date=21 October 2010 |archive-date=2018-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017022834/http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/isj62/newsinger.htm |url-status=dead }}</ref> Откако се вратил на фронтот, тој бил повреден во грлото од снајперист. За разлика од шпанските борци тој бил повисок<ref>{{наведено списание|url=http://www.hoover.org/research/man-who-saved-orwell|title=Harry Milton&nbsp;– The Man Who Saved Orwell|publisher=Hoover Institution|access-date=23 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20150620092650/http://www.hoover.org/research/man-who-saved-orwell|archive-date=20 June 2015|url-status=dead}}</ref> и бил предупреден да не се исправа. Тоа неслушање резултирало со повреда. Не можел да зборува одреден период и обилно крвавел. Бил пренесен во болница во Лјеида. Доволно закрепнал за да може да 27 мај 1937 година да биде испратен во Тарагона, а подоцна и во Барселона. Поради повредата бил прогласен за воено неспособен.<ref>Taylor (2003: 228–29))</ref> До средината на јуни политичката состојба во Барселона се влошила и ПОУМ била дискредитирана. Членовите на ПОУМ почнале да се апсат. Орвел и жена му биле под опасност од апсење и поради тоа морале да се кријат,{{refn|Авторот наведува дека доказите откриени во Националниот историски архив во Мадрид во 1989 година, за извештајот на безбедносната полиција до Трибуналот за шпионажа и велепредавство ги опишале Ерик Блер и неговата сопруга Ајлин Блер, како „познати троцкисти“ и како „агенти на ИЛП“ и ПОУМОТ “. Њусингер продолжува со изјавата дека со оглед на несигурното здравје на Орвел, „може да има малку сомнеж дека ако бил уапсен, тој ќе умрел во затворот. |group= n}} иако еднаш дури и се обиделе да му помогнат на Коп. Кога нивните пасоши биле спремни, тие пребегнале од Шпанија во [[Франција]]. Во јули 1937 Орвел пристигнал во Валингтон, а на 13 јули било објавено дека Орвел бил обвинет за агент на ПОУМ и [[Троцкизам|троцкист]].<ref>Facing Unpleasant Facts, p. xxix, Secker & Warburg, 2000</ref> Ова обвинение било објавено во Барселона во негово отсуство. За ова Орвел тврдел дека тоа се руско-троцкистички судења и дека од почетокот до крајот сè било лага и измислица на комунистичкиот печат.<ref>Facing Unpleasant Facts, pp. 31, 224</ref> Овие искуства во Шпанија резултирале со романот „[[Во чест на Каталонија]]“ (1938). === Одмор === По војната Орвел се вратил во Англија во јуни 1937 година и престојувал во домот на неговата сопруга во Гринич. Две од неговите дела за таа тема биле одбиени од Кингсли Мартин, а Голанц бил исто така претпазлив. Во меѓувреме, комунистичкиот весник „Дејли Воркер“' (''[[Morning Star (весник)|Daily Worker]]'') вршел напади на книгата „Патот за Виганскиот док“, вадејќи ги од контекст пишувањата на Орвел дека „работничката класа смрдела“. Нашол соработка со Фредрик Барбург за објавување на неговите дела. Орвел се вратил во Валингтон, каде чувал коза, петел (по име Хенри Форд) и пудла по име Маркс.<ref>{{cite web |url=http://www.netcharles.com/orwell/articles/col-piece-of-puzzle.htm |title=Another piece of the puzzle&nbsp;– Charles' George Orwell Links |publisher=Netcharles.com |access-date=21 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619094314/http://www.netcharles.com/orwell/articles/col-piece-of-puzzle.htm |archive-date=19 June 2010 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.paralumun.com/bioorwell.htm |title=George Orwell Biography |publisher=Paralumun.com |access-date=21 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427222231/http://www.paralumun.com/bioorwell.htm |archive-date=27 April 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://orwelldiaries.wordpress.com/2010/08/16/16-8-40/ |title=The Orwell Prize |publisher=Orwelldiaries.wordpress.com |date=16 August 2010 |access-date=21 October 2010}}</ref> Во таква семејна и мирна атмосфера, Орвел почнал да ја пишува „Во чест на Каталонија“. Одредени моменти се мислел да замине за Индија за да работи за весникот „Пионир“ (''[[The Pioneer]]''). Сепак во март 1938 година здравјето на Орвел се влошило. Бил примен во [[санаториум Престон Хал]] во Кент, болница за поранешни службеници. Првично се мислело дека боледува од туберкулоза и седел во болницата сè до септември. „Во чест на Каталонија“ бил објавен од Секер и Варбург и имал комерцијален успех. Романописецот [[Лео Мајерс]] тајно финансирал пативање до [[Мароко]] за Орвел за да ја избегне англиската зима и да го подобри своето здравје. Орвелови отпатувале во септември 1938 година преку [[Гибралтар]] и пристигнале во [[Маракеш]]. Изнајмиле вила на патот за Казабланка и тогаш ја напишал „[[Борејќи се за воздух]]“. Се вратиле во Англија на 30 март 1939 година и во јуни била објавена книгата. Орвел поминал одредено време во Валингтон и Саутволд и работел на есеј за Чарлс Дикенс. Во јуни 1939 година неговиот татко починал.<ref>{{наведена книга |last1=Connelly |first1=Mark |title=George Orwell: A Literary Companion |date=2018 |publisher=McFarland |page=17}}</ref> ===Воен период === Кога започнала Втората светска војна, сопругата на Орвел започнала да работи во Одделот за цензура при [[Министерството за информации (Велика Британија)|Министерството за информации на Велика Британија]] во [[Лондон]]. За време на работните денови престојувала во куќа на нејзини родници во Гринич. Орвел исто така се пријавил за работа во Централниот регистар на Велика Британија, но неуспешно. Се вратил во Валингтон и во 1939 година напишал материјали за неговата прва збирка на есеи „Внатре во китот“. Следните години тој бил преокупиран со пишување прегледи за драми, филмови и книги за списанијата „Лисенер“ (''[[The Listener]]''), „Тајм и Тајд“ (''[[Time and Tide]]'') и „Њу Делхи“ (''New Adelphi''). На 29 март 1940 започнала долгогодишната соработка со „Трибун“ (''[[Tribune]]'').<ref>''A Patriot After All, 1940–41'', p. xvii 1998 Secker & Warburg</ref> На почетокот на 1940, се појавило првото издание на списанието „Хоризон“ и дал други можности за делата на Орвел, како и други книжевни контакти. Во мај, Орвелови се преселиле во стан во Лондон. Во текот на целиот овој период Орвел водел дневник.<ref>{{cite news |last1=Churchwell |first1=Sarah |title=Diaries |url=https://www.newstatesman.com/books/2009/09/domestic-diaries-orwell-life |access-date=22 October 2018 |work=New Statesman |archive-date=2021-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308153149/https://www.newstatesman.com/books/2009/09/domestic-diaries-orwell-life |url-status=dead }}</ref> [[File:George-orwell-BBC.jpg|thumb|right|upright|Фотографија на Орвел во студио на ББЦ. За жал, денес не е зачувана ниту една снимка од овој период.]] Орвел бил прогласен за „неспособен за секој вид на воена служба“ од страна на Медицинскиот борд на Велика Британија. Сепак, наскоро пронашол начин како да биде инволвиран во воени активности со тоа што се приклучил на [[Британска волонтерска гарда|Британската волонтерска гарда]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/newsroom/orwell/story/0,,1048203,00.html|title=About George Orwell |website=www.theguardian.com – Newsroom|access-date=2 September 2017}}</ref> Тој ги делел социјалистичките визии на Том Винтрингем за Гардата како револуционерна народна милиција. Додека престојувал во Валингтон, тој работел врз „[[Англија твоја Англија]]“, а во Лондон пишувал прегледи за различни списанија. На 19 февруари 1941 година била објавена „[[Лавот и еднорогот: социјализмот и англискиот гениј]]“.<ref>''A Patriot After All'', p. xviii</ref> Во почетокот на 1941 започнал да пишува за американското списание „Партизан Ривју“ (''[[Partisan Review]]''), кое го поврзало Орвел со интелектуалците од Њујорк, кои патем биле антисталинисти,<ref>Frances Stonor Saunders, ''Who Paid the Piper?'', p. 160.</ref> а придонесувал и за антологијата на Голенц „Предавството на левицата“ (''The Betrayal of the Left'').<ref>''The Collected Essays, Journalism and Letters of George Orwell Volume 2&nbsp;– My Country Right or Left 1940–1943'' p. 40 (Penguin)</ref> Исто така неуспешно аплицирал за работа во Министерството за авијација на Велика Британија. Во меѓувреме, продолжил да пишува прегледи за книги и драми и во овој период се запознал со романописецот Ентони Пауел. Исто така учествувал и во радио сервисите на ББЦ. Во август 1941 конечно се стекнал со „воена работа“ кога бил ангажиран за Источниот сервис на ББЦ. Кога бил на интервју за работата, тој потенцирал дека тој апсолутно ја прифаќа потребата за пропаганда да биде предводена од владата“ и потенцирал дека во време на воена состојба дисциплината при извршување на владините политики е неопходна.<ref name="ind060416">{{cite news |last1=Walsh |first1=John |title=BBC proposes 8ft tall bronze statue in honour of George Orwell |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/bbc-proposes-8ft-tall-bronze-statue-in-honour-of-george-orwell-a6971961.html |access-date=19 May 2020 |work=The Independent |date=6 April 2016}}</ref> Ова било за прв пат кога Орвел работел во канцелариски услови. Здравјето на Орвел сè повеќе се влошувало. Во октомври имал бронхитис и почесто се разболувал. Во тој период Дејвид Астор има потреба од дописник за „Обзервер“ (''[[The Observer]]'') и го поканил Орвел да пишува за него. Неговата прва статија се појавила во март 1942 година. Наскоро Ајлин се префрлила во Министерството за храна и со тоа семејството се преселило во поголем стан. Неговата мајка и сестра се преселиле поблиску до Блер и неговата сопруга.<ref>Crick (1982), pp. 432–33</ref> Додека работел во ББЦ, Орвел ја вовел емисијата „Глас“, книжевна програма наменета за сервисите во Индија. Во тој период водел активен книжевен и социјален живот со своите современици, особено оние од политичката левица. Во 1942 започнал да пишува за лево-ориентираното списание „Трибун“<ref>Rodden (1989)</ref> Во март 1943 година починала мајката на Орвел, во период кога започнал да работи врз својата најпозната книга „[[Животинска фарма]]“. Во септември 1943 година Орвел дал отказ од [[ББЦ]]. Тој работел во радиото две години.<ref name="Crick-LBC">{{наведена книга|last=Crick|first=Bernard R.|title=George Orwell: A Life|url=https://archive.org/details/georgeorwelllife0000cric|url-access=registration|date=1980|publisher=Little, Brown and Company|location=Boston|isbn=978-0316161121}}</ref> Неговиот отказ бил проследен со извештај со кој се потврдиле неговите грижи дека мал број на Индијци ги слушале емисиите.<ref>{{наведено списание|url=http://orwell.ru/library/novels/Burmese_Days/english/e_mm_int|first=Malcolm |last=Muggeridge|title=Burmese Days ''(Introduction)''|publisher=Time Inc.|year=1962}} Muggeridge recalls that he asked Orwell if such broadcasts were useful, "'Perhaps not', he said, somewhat crestfallen. He added, more cheerfully, that anyway, no one could pick up the broadcasts except on short-wave sets which cost about the equivalent of an Indian labourer's earnings over 10 years"</ref> Сепак, тој повеќе сакал да се фокусира на својата „Животинска фарма“. Само шест дена пред целосно да ја напушти работата, на 24 ноември 1943 година била емитувана неговата адаптација на бајката „Новата облека на Императорот“.<ref>''Two Wasted Years'', 1943, p. xxi, Secker & Warburg, 2001</ref> Исто така во тој период дал отказ и од Доброволната гарда поради медицински причини.<ref>''I Have Tried to Tell the Truth'', p. xv. Secker & Warburg, 2001</ref> Во ноември 1943 година Орвел бил назначен за книжевен уредник на „Трибун“, каде негов асистент бил неговиот стар пријател [[Џон Кимче]]. Орвел работел таму до 1945 година, и напишал над 80 прегледи за книги<ref>{{наведена книга |url=https://books.google.com/books?id=yRHBGAAACAAJ |author1=Orwell, G. |author2=Davison, P. |title=I Have Tried to Tell the Truth |publisher=Secker & Warburg |location=London |year=1999 |isbn=978-0436203701 }}{{Мртва_врска|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> и на 3 декември 1943 ја започнал неговата лична редовна колумна „[[Како што јас сакам]]“, во која пишувал најчесто за три или четири теми.<ref>''I Have Tried to Tell the Truth'', p. xxix</ref> Тој сè уште пишувал прегледи за други списанија иако работел како уредник. Стекнал почит меѓу левичарските кругови, но и одредени блиски пријатели од десницата. Во април 1944 година „[[Животинска фарма]]“ била спремна за објава. Голенц одбил да ја објави, сметајќи дека е напад врз СССР, кој бил клучен сојузник во Втората светска војна. Слично мислеле и другите издавачи. Сепак, [[Џонатан Кејп]] не мислел така. Во мај Орвел и неговата сопруга имале можност да посвојат дете, благодарение на контактите на сестрата на Ајлин, која тогаш била лекар во Њукасл-на-Тајн. Поради бомбардирањата во текот на војната, Орвелови морале да пронајдат нов дом. Низ рушевините на неговиот стар дом ги пронашол сите свои книги и ги пренел во Валингтон. Наскоро Орвел претрпел уште едно разочаривање. Иако Кејп првично прифатил да ја објави „Животинска фарма“, сепак тој го сменил мислењето. Оваа одлука следела по неговата посета на Питер Смолет, службеник во [[Министерството за информации на Велика Британија|Министерството за информации]]. Подоцна, сепак, се утврдило дека Смолет бил советски агент и влијаел врз одлуката на Кејп.<ref name="TGA">{{cite news |author=Garton Ash, Timothy |title=Orwell's List |work=The New York Review of Books |date=25 September 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305071504/http://www.nybooks.com/articles/2003/09/25/orwells-list/|url=http://www.nybooks.com/articles/2003/09/25/orwells-list/|archive-date=5 March 2016|access-date=26 April 2016}}</ref><ref name="Caute2009">{{наведена книга |last=Caute |first=David |title=Politics and the Novel during the Cold War |year=2009 |publisher=Transaction Publishers |location=New Brunswick, NJ |isbn=978-1412811613 |page=79}}</ref> Одреден период Орвелови живееле во близина на Карлтон, каде се занимавале со посвојувањето на детето. Тие го добиле својот син [[Ричар Хорацио Блер]].<ref>"He had led a quiet life as Richard Blair, not 'Richard Orwell'": Shelden (1991: 398; 489)</ref> Во септември 1944 се доселиле во [[Ислингтон]].<ref>Orwell: Collected Works, I Have Tried to Tell the Truth, p. 283</ref> Ајлин ја оставила работата и се грижела за семејството. Издавачката куќа „Секер и Варбург“ се сложила да ја објави „Животинска фарма“. Издавањето го закажале за следниот март, но книгата била издадена во август 1945 година. Во февруари 1945 година Орвел бил повикан да биде воен известувач за „Обзервер“. Ајлин починала како резултат на хистеректомија на 29 март 1945. === Поствоен период === „Животинска фарма“ одлично се вклопила во поствоената политичка сцена во светот и имала светки успех, а Орвел станал „баран писател“. Следните четири години Орвел мешал од една страна новинарска работа, претежно за „Трибун“, „Обзервер“ и „Манчестер Ивнинг Њус“, но пишувал и за малотиражни весници и списанија, а од друга страна работел врз неговата идна книга „[[1984 (книга)|1984]]“ (која била издадена во 1949 година). Тој бил водечки лик во т.н. „Шангајски клуб“ (именуван по еден ресторан во Сохо), група на левичарски новинари.<ref>{{наведена книга|last=Koutsopanagou|first=Gioula|title=The British Press and the Greek Crisis, 1943–1949: Orchestrating the Cold-War 'Consensus' in Britain|publisher=Palgrave Macmillan|year=2020|isbn=1137551550|location=London|pages=52-53}}</ref> [[File:Barnhill (Cnoc an t-Sabhail) - geograph.org.uk - 451643.jpg|thumb|[[Барнхил (Џура)|Барнхил]], [[Џура]]. Местото каде престојувал Орвел и каде ја напишал „1984“.]] Една година по смертта на Ајлин тој објавил околу 130 статии и избор на неговите „[[Критички есеи (Орвел)|Критички есеи]]“, а бил активен и во различни лобирачки кампањи. Тој вработил и куќна помошничка, Сузан Ватсон, која покрај другото требало да се грижи и за неговиот син. Во септември тој поминал едно деноноќие на островот [[Џура]] во [[Шкотска]], место кое го сметал за прибежиште од брзиот живот во Лондон Дејвид Астор му помогнал околу подготовките за патувањето до Џура.<ref>{{cite web |url=http://theorwellprize.co.uk/news/remembering-jura/ |title=Remembering Jura, Richard Blair |publisher=Theorwellprize.co.uk |date=5 October 2012 |access-date=14 May 2014 |archive-date=2017-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131052708/https://www.theorwellprize.co.uk/news/remembering-jura/ |url-status=dead }}</ref> Во 1945 и 1946 година Орвел имал неколку неуспешни понуди за брак. Во 1946 година имал белодробно крвавење, но успешно ја криел болеста. Неговата сестра Марџори умрела од болест на бубрези во мај, а веќе на 22 мај 1946 Орвел одлучил да живее на островот Џура, на местото именувано [[Барнхил (Џура)|Барнхил]].<ref>{{cite web|url=http://www.orwelltoday.com/jurabarnhillvisit.shtml|title= Barnhill}} is located at {{Coord|56|06|39|N|5|41|30|W|display=inline}} (British national grid reference system NR705970)</ref> Местото каде се доселил Орвел всушност била напуштена фарма во северниот дел на островот, на 8 км оддалеченост од сопственикот на фармата. Условите во фармата биле примитивни, но предизвикот да ги подобри условите за живот бил примамлив. Неговата сестра Аврил го придружила. Во јули на островот пристигнала Сузан Ватсон со неговиот син. Во овој период Орвел започнал да ја пишува познатата книга „1984“. Кон втората половина на 1946 година Орвел се вратил во Лондон. Сега веќе во овој период бил познат писател и имал многу работа. Во 1946/ 47 година имало економска и енергетска криза во Англија, па така добар дел од дрвениот мебел бил искористен за [[Дрво (материјал)#Огревно дрво|огревно дрво]]. Дополнително, загаденоста на воздухот уште повеќе му го отежнувало неговото здравје. Поради успехот на „Животинска фарма“, Орвел очекувал голем приход, па така стапил во контакт со сметководствено претпријатие. Претпријатието го советувало да основа компанија која ќе ги побарува неговите авторски права и да може да прима месечни примања преку компанијата. Орвел ја основа „Џорџ Орвел Продакшнс Лтд („''George Orwell Productions Ltd''“) на 12 септември 1947.<ref name=Carroll>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article466206.ece |title=Tim Carroll 'A writer wronged' |journal=The Sunday Times |publisher=Timesonline.co.uk |date=15 August 2014 |access-date=14 May 2014 |archive-date=2020-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408153403/https://www.thetimes.co.uk/ |url-status=dead }}</ref> Орвел повторно заминал за Џура на 10 април 1947 година.<ref name=Taylor/> Во јули истекол договорот за закуп за куќата во Валингтон.<ref>Crick (1982), p. 530</ref> Во Џура тој работел врз „1984“ и имал добар напредок. Во тоа време семејството на неговата сестра го посетила, а токму тогаш Орвел имал несреќа со брод на 19 август,<ref>[https://www.telegraph.co.uk/culture/culturenews/10487292/George-Orwell-nearly-drowned-in-a-whirlpool-before-completing-Nighteen-Eighty-Four.html Orwell: Collected Works], ''It Is What I Think'', p. xx, ''Daily Telegraph'', 2 December 2013.</ref> кога за малку ќе го изгубел животот поминувајќи го [[Кориврекан (залив)|заливот Кориврекан]]. Во декември имал преглед од специјалист во [[Глазгов]] кој соопштил дека Орвел е сериозно болен и една недела пред Божиќ 1947 тој бил примен во болницата Хејрмајерс во близина на Глазгов. Му била дијагностицирана [[туберкулоза]].<ref>It Is what I Think, p. 274</ref> Веќе кон јули 1948 година Орвел можел да се врати во Џура, а веќе во декември го завршил ракописот на „1984“. Во јануари 1949 година, со кревко здравје и без сила, заминал за санаториумот во [[Кранхам (Глостершир)|Кранхам]]. Романот „1984“ бил објавен во јуни 1949 година и веднаш постигнал успех. === Последните Орвелови денови === Здравјето на Орвел сè повеќе се влошувало поради туберкулозата. Во 1949 година започнал да се гледа со Соња Браунел и двајцата објавиле дека во септември таа година ќе се свршат. Соња ги презела работите од Орвел и се грижела за него во болница. Во септември 1949 година Орвел побарал од неговиот сметководител Харисон да биде директор на неговата компанија, но за ова нема сведоци.<ref name=Carroll/> Орвел и Соња се венчале во болничка соба на 13 октомври 1949.<ref name="Ingle1993">{{наведена книга|last=Ingle|first=Stephen|title=George Orwell: a political life|year=1993|publisher=Manchester University Press|location=Manchester, England|isbn=978-0719032332|page=90}}</ref> Сепак како директори на компанијата биле сопружниците Блер.<ref name=Carroll/> Џорџ Орвел не успеал да ја надмине болеста и на 21 јануари 1950, на само 46 годишна возраст, англискиот писател се упокоил.<ref name=obit>{{Cite news |title=George Orwell, author, 46, Dead. British Writer, Acclaimed for His '1984' and 'Animal Farm,' is Victim of Tuberculosis. Two Novels Popular Here Distaste for Imperialism |work=The New York Times |date=22 January 1950}}</ref> <center> <gallery> File:Grave_of_Eric_Arthur_Blair_(George_Orwell),_All_Saints,_Sutton_Courtenay_-_geograph.org.uk_-_362277.jpg|Гробот на Орвел во Сатон. </gallery> </center> == Книжевна кариера == Во текот на поголемиот дел од својата кариера, Орвел бил најпознат по своето новинарство, есеите, рецензиите, колумните во весниците и списанијата и во неговите репортажни книги: „[[Никој и ништо во Париз и Лондон]]“ (опишувајќи го периодот на сиромаштијата во овие градови), „[[Патот до Виганскиот док]]“ (опишувајќи ги условите за живот на сиромашните во северна Англија и генерално поделбата на класите во Англија) и „[[Во чест на Каталонија]]“. Според Ирвинг Хоу, Орвел бил „најдобриот англиски есеист од [[Вилијам Хазлит|Хазлит]] па навака“.<ref name="Howe">{{наведено списание|title=George Orwell: 'As the bones know'|first=Irving|last=Howe|journal=Harper's Magazine|date= January 1969}}(reprinted in ''Newsweek''). Howe considered Orwell "the finest journalist of his day and the foremost architect of the English essay since Hazlitt".</ref> Современите читатели најмногу го знаат Орвел како романописец, особено поради неговите многу успешни наслови „Животинска фарма“ и „1984“. Првиот честопати се смета дека рефлектира дегенерација во [[Советскиот Сојуз]] по [[Руска револуција|Руската револуција]] и подемот на [[сталинизам|сталинизмот]]; вториот, живот под тоталитарно владеење. „1984“ често се споредува со [[Храбриот Нов Свет]] од [[Олдос Хаксли]]; двата се моќни дистописки романи кои го предупредуваат идниот свет каде што државната машина врши целосна контрола врз општествениот живот. Во 1984 година, „1984“ и [[Фаренхајт 451]] на [[Реј Бредбери]] биле добитници на наградата „Прометеј“ за придонесот во дистописката литература. Во 2011 година повторно ја добил наградата за „Животинска фарма“. „[[Борејќи се за воздух]]“, неговиот последен [[роман]] пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], е „најанглискиот“ од неговите романи; алармите за војна се мешаат со сликите на идиличното детство од Едвардовиот период покрај Темза, преку протагонистот Џорџ Боулинг. Романот е песимистички; индустријализмот и капитализмот го убиваат најдоброто од Стара Англија. Во домашна смисла, неговиот протагонист Џорџ Боулинг ги поставува тоталитарните хипотези на [[Франц Боркенау]], Орвел, Игнацио Силоне и Костлер.<ref>{{наведена книга |title=The Penguin complete novels of George Orwell |date=1976 |publisher=Penguin |page=523}}</ref> === Влијание === Во автобиографско дело што Орвел им го испратил на уредниците на „Автори на дваесеттиот век“ во 1940 година, тој напишал: „Писателите за кои најмногу се грижам и од кои никогаш не се заморувам се: [[Шекспир]], [[Џонатан Свифт|Свифт]], [[Хенри Филдинг|Филдинг]], [[Чарлс Дикенс|Дикенс]], [[Чарлс Рид]], [[Гистав Флобер]] и меѓу модерните писатели, [[Џејмс Џојс]], [[Т.С. Елиот]] и [[Д.Х. Лоренс]]. Но, верувам дека модерниот писател кој најмногу влијаеше на мене е [[Вилијам Сомерсет Мом]], кому му се восхитувам неизмерно за неговата моќ да раскажува приказна директно и без уважување”. На друго место, Орвел силно ги пофалил делата на [[Џек Лондон]], особено неговата книга [[Пат (Џек Лондон)|Патот]]. Истрагата на Орвел за сиромаштијата во „Патот до Виганскиот док“ многу наликува на онаа на „[[Луѓето од бездната]]“ на Лондон, во која американскиот новинар се маскира како морнар без работа за да ги испита животите на сиромашните во Лондон. Во својот есеј „[[Политика наспроти литературата: Испитување на патувањата на Гуливер]]“ (1946) Орвел напишал: „Ако требаше да направам список со шест книги што требаше да бидат зачувани кога сите други ќе бидат уништени, сигурно ќе ги ставам „Гуливеровите партувања“ меѓу нив“. Други писатели кои ги почитувал Орвел се: [[Ралф Валдо Емерсон]], [[Џорџ Гисинг]], [[Грахам Грин]], [[Херман Мелвил]], [[Хенри Милер]], [[Тобијас Смолет]], [[Марк Твејн]], [[Џозеф Конрад]], and [[Евгениј Замјатин]].<ref>''Letter to Gleb Struve, 17 February 1944'', Orwell: Essays, Journalism and Letters Vol 3, eds. Sonia Brownell and Ian Angus</ref> Исто така го почитувал и критикувал [[Радјард Киплинг]].<ref>{{cite web|url=http://orwell.ru/library/novels/Burmese_Days/english/e_mm_int |title=Malcolm Muggeridge: Introduction |access-date=23 December 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hoover.org/multimedia/uk/2939606.html |title=Does Orwell Matter? |access-date=23 December 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705141429/http://www.hoover.org/multimedia/uk/2939606.html |archive-date=5 July 2008 }}</ref> === Книжевна критика === Низ текот на неговиот живот Орвел се издржувал преку неговите книжевни критики. Неговите прегледи се добро познати и имаат влијание врз книжевната критика како правец. Како заклучок на неговиот есеј од 1940 за Дикенс, тој напишал<ref>{{cite web |last1=Orwell |first1=George |title=Charles DIckens |url=http://www.george-orwell.org/Charles_Dickens/0.html |website=george-orwell.org |access-date=17 January 2019}}</ref>: {{Цитатник|Кога некој чита можно поединечно дело, има впечаток дека гледа лице некаде зад страницата. Не мора да е вистинското лице на писателот. Ова го чувствувам многу силно со Свифт, со Дефо, со Филдинг, Стендал, Такери, Флобер, иако во неколку случаи не знам како изгледаа овие луѓе и не сакам да знам. Она што некој го гледа е лицето што писателот треба да го има. Па, во случајот на Дикенс гледам лице кое не е лицето на фотографиите на Дикенс, иако наликува на тоа. Тоа е лице на човек од околу четириесет години, со мала брада и боја. Тој се смее, со допир на лутина во смеата, но нема триумф, нема малигнитет. Тоа е лице на човек кој секогаш се бори против нешто, но кој се бори на отворено и не се плаши, лице на човек кој е великодушно лутo - со други зборови, на либерал од деветнаесеттиот век, слободна интелигенција, тип кој гi мрази со еднаква омраза сите миризливи мали правилности кои сега се борат за нашите души.}} === Јазично влијание === Во неговиот есеј „[[Политиката и англискиот јазик]]" (1946), Орвел пишувал за важноста на точниот и јасниот [[јазик]], тврдејќи дека нејасниот јазик може да се искористи како моќна алатка за политичка манипулација бидејќи тоа го оформува начинот на кој мислиме. Во есејот Орвел наведува шест правила за писателите: <blockquote> # Никогаш не користи метафора, едноставна или каква било стилска фигура која си ја забележал во книгите. # Никогаш не користи долг збор кога може да се искористи краток. # Ако е можно да се скрати некој збор, секогаш скрати го. # Никогаш не користи пасивен залог кога можеш да користиш активен. # Никогаш не користи странски израз, научен збор или жаргонски збор ако можеш да пронајдеш секојдневен англиски еквивалент. # Подобро прекрши кое било од правилата одошто да кажеш нешто целосно свирепо.<ref>{{cite web|url= http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/orwell46.htm|first = George |last = Orwell |title = Politics and the English Language |date = April 1946 |publisher = Horizon |work = mtholyoke.edu |access-date = 15 July 2010|url-status = dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20100715144246/http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/orwell46.htm |archive-date = 15 July 2010 |df = dmy}}</ref></blockquote> Ендру Н. Рубин тврди дека „Орвел тврди дека треба да бидеме внимателни кон тоа како употребата на јазикот го ограничи нашиот капацитет за критичка [[мисла]] исто како што треба подеднакво да се грижиме за начините на кои доминантните начини на размислување го преобликуваа самиот јазик што ние го користиме“.<ref>{{cite web|last=Rubin|first=Andrew N|url=http://outsidethewhale.com/2011/10/04/70/|title=The Rhetoric of Perpetual War|access-date=11 October 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120123221507/http://outsidethewhale.com/2011/10/04/70/|archive-date=23 January 2012}}</ref> Орвел можеби е првиот што го употребил изразот „студена војна“, поим кој се однесува на тензичната состојба помеѓу силите на Западот и Истокот по Втората светска војна. Го употребил во есејот „Ти и атомската бомба“, објавен во „Трибун“ на 19 октомври 1945 година. Тој напишал: {{Цитатник|Можеби се движиме не кон општ распад, туку кон една епоха толку ужасно стабилна како ропските империи на антиката. Теоријата на Џејмс Бурнхам многу се дискутираше, но малкумина сè уште ги имаат разгледано нејзините идеолошки импликации - ова е видот на гледиштето на светот, видот на верувања и социјалната структура што веројатно би преовладувала во една држава која била еднаш непобедлива и во трајна состојба на „студена војна“ со соседите.<ref>{{cite web |url=http://orwell.ru/library/articles/ABomb/english/e_abomb.html |first=George|last=Orwell |title=You and the Atom Bomb |publisher=Tribune |date=19 October 1945 |access-date=15 July 2010 }}</ref></blockquote>}} == Книжевно творештво == {{Main|Библиографија на Џорџ Орвел}} Орвел почнал да пишува во [[Индија]], а првото дело, [[Автобиографија|автобиографската]] проза „[[Никој и ништо во Париз и во Лондон]]“, го објавил во 1933 година во [[Европа]]. Следната година ја објавил книгата „[[Бурманските денови]]“, а во 1935 година и [[роман]]от „[[Ќерката на свештеникот]]“. Во 1938 година ги објавил своите забелешки од Граѓанската војна во Шпанија, со наслов „[[Во чест на Каталонија]]“. Во 1940 се појавила збирката со [[Есеј|есеи]], „[[Во внатрешноста на китот]]“, во 1945 излегла [[Сатира|сатиричната]] [[бајка]] „[[Животинска фарма]]“, а потоа и неговото најпознато дело, романот „[[1984 (книга)|1984]]“. Во 1946 година, Џорџ Орвел го напишал познатиот есеј „[[Зошто пишувам?]]“ во кој навел четири мотиви за пишувањето: чистиот егоизам, естетскиот ентузијазам, историскиот мотив и политичката цел.<ref>Vladimir Arsenijević, ''U potpalublju: Cloaca maxima, Sapunska opera, Knjiga 1''. Beograd: Laguna, 2016, p. 31.</ref> Неколку дена пред [[смрт]]та, Орвел примил порака од Дезмонд Мек Карти (''Desmond MacCarthy'') со зборовите: „Ти остави трајна трага во [[Англиска книжевност|англиската книжевност]]... ти си еден од ретките писатели на својата генерација кои ќе се паметат.“<ref>George Orwell, ''Animal Farm''. London: Penguin Books, 2008, p. 2.</ref> === Романи === * „[[Никој и ништо во Париз и Лондон]]“ (''Down and out in Paris and London'', 1933) [http://orwell.ru/library/novels/Down_and_Out_in_Paris_and_London/english/] * „[[Бурмански денови]]“ (''Burmese days'', 1934) [http://orwell.ru/library/novels/Burmese_Days/] * „[[Ќерката на свештеникот]]“ (1935) [http://orwell.ru/library/novels/A_Clergymans_Daughter/] * „[[Да живее фикусот]]“ (1936) [http://orwell.ru/library/novels/Keep_the_Aspidistra_Flying/] * „[[Патот до Виганскиот док]]“ (''The road to Wigan pier'', 1937) [http://orwell.ru/library/novels/The_Road_to_Wigan_Pier/] * „[[Во чест на Каталонија]]“ (''Homage to Catalonia'', 1938) [http://orwell.ru/library/novels/Homage_to_Catalonia/] * „[[Борејќи се за воздух]]“ (''Coming up for air'', 1939) [http://orwell.ru/library/novels/Coming_up_for_Air/] * „[[Животинска фарма]]“ (''Animal farm'', 1945) [http://orwell.ru/library/novels/Animal_Farm/] * „[[1984 (роман)|1984]]“ (1949) [http://orwell.ru/library/novels/1984/] === Есеи === Некои од познатите Орвелови есеи се: * „[[Бесење (есеј)|Бесење]]“ (1931) [http://orwell.ru/library/articles/hanging/] * „[[Убивање на слон]]“ (1936) [http://orwell.ru/library/articles/elephant/] * „[[Списанијата за момците]]“ ([[1940]]) [http://orwell.ru/library/essays/boys/] * „[[Внатре во китот]]“ (1940) [http://orwell.ru/library/essays/whale/] * „[[Лавот и еднорогот: социјализмот и англискиот гениј]]“ (1941) [http://orwell.ru/library/essays/lion/english/] * „[[Уметноста на Артур Мекгил]]“ (1941) [http://orwell.ru/library/reviews/McGill/] * „[[Политиката и англискиот јазик]]“ (1946) [http://orwell.ru/library/essays/politics/] * „[[Падот на англиските убиства]]“ (1946) [http://orwell.ru/library/articles/decline/] * „[[Во одбрана на П. Г. Вудхаус]]“ (1946) [http://orwell.ru/library/reviews/plum/] * „[[Зошто пишувам]]“ (1946) [http://orwell.ru/library/essays/wiw/] * „[[Превенцијата на литературата]]“ (1946) [http://orwell.ru/library/essays/prevention/] * „[[Таква, таква беше радоста]]“ (1946) [http://orwell.ru/library/essays/joys/english/] === Поезија === * [http://www.netcharles.com/orwell/essays.htm#Poems Поезија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070416095509/http://www.netcharles.com/orwell/essays.htm#Poems |date=2007-04-16 }} == Белешки == {{Reflist |30em|group=n}} == Наводи == {{Reflist}} == Извори == {{refbegin|30em}} * Anderson, Paul (ed). ''Orwell in Tribune: 'As I Please' and Other Writings''. Methuen/Politico's 2006. {{ISBN|1842751557}} * Azurmendi, Joxe (1984): George Orwell. 1984: Reality exists in the human mind, ''Jakin'', 32: 87–103. * Bounds, Philip. ''Orwell and Marxism: The Political and Cultural Thinking of George Orwell''. I.B. Tauris. 2009. {{ISBN|1845118073}} * Bowker, Gordon. ''George Orwell''. Little Brown. 2003. {{ISBN|0316861154}} * Buddicom, Jacintha. ''Eric & Us''. Finlay Publisher. 2006. {{ISBN|0955370809}} * Caute, David. ''Dr. Orwell and Mr. Blair'', Weidenfeld & Nicolson. {{ISBN|0297814389}} * Crick, Bernard ''George Orwell: A Life''. Penguin. 1982. {{ISBN|0140058567}} * Flynn, Nigel. ''George Orwell''. The Rourke Corporation, Inc. 1990. {{ISBN|086593018X}} * Haycock, David Boyd. ''I Am Spain: The Spanish Civil War and the Men and Women who went to Fight Fascism''. Old Street Publishing. 2013. {{ISBN|978-1908699107}} * Hitchens, Christopher. ''Why Orwell Matters''. Basic Books. 2003. {{ISBN|0465030491}} * Hollis, Christopher. ''A Study of George Orwell: The Man and His Works''. Chicago: Henry Regnery Co. 1956. * Larkin, Emma. ''Secret Histories: Finding George Orwell in a Burmese Teashop''. Penguin. 2005. {{ISBN|1594200521}} * Lee, Robert A, ''Orwell's Fiction''. University of Notre Dame Press, 1969. {{LCCN|74-75151}} * Leif, Ruth Ann, ''Homage to Oceania. The Prophetic Vision of George Orwell''. Ohio State U.P. [1969] * Meyers, Jeffery. ''Orwell: Wintry Conscience of a Generation''. W.W. Norton. 2000. {{ISBN|0393322637}} * Newsinger, John. ''Orwell's Politics''. Macmillan. 1999. {{ISBN|0333682874}} * {{Citation |title = The Collected Essays, Journalism and Letters |first = George |last = Orwell |volume = 1&nbsp;– An Age Like This 1945–1950 |publisher = Penguin}}. * {{наведена книга|last=Rodden|first=John|title=George Orwell: The Politics of Literary Reputation|edition=2002 revised|year=1989|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn= 978-0765808967}} * Rodden, John (ed.) ''The Cambridge Companion to George Orwell''. Cambridge. 2007. {{ISBN|978-0521675079}} * Shelden, Michael. ''Orwell: The Authorized Biography''. HarperCollins. 1991. {{ISBN|0060167092}} * Smith, D. & Mosher, M. ''Orwell for Beginners''. 1984. London: Writers and Readers Publishing Cooperative. * Taylor, D. J. ''Orwell: The Life''. Henry Holt and Company. 2003. {{ISBN|0805074732}} * West, W. J. ''The Larger Evils''. Edinburgh: Canongate Press. 1992. {{ISBN|0862413826}} (Nineteen Eighty-Four&nbsp;– The truth behind the satire.) * West, W. J. (ed.) ''George Orwell: The Lost Writings''. New York: Arbor House. 1984. {{ISBN|0877957452}} * Williams, Raymond, ''Orwell'', Fontana/Collins, 1971 * Wood, James "A Fine Rage." The New Yorker. 2009. 85(9):54. *Woodcock, George. ''The Crystal Spirit''. Little Brown. 1966. {{ISBN|1551642689}} {{refend}} ==Литература == * Morgan, W. John, 'Pacifism or Bourgeois Pacifism? Huxley, Orwell, and Caudwell'. Chapter 5 in Morgan, W. John and Guilherme, Alexandre (Eds.), ''Peace and War–Historical, Philosophical, and Anthropological Perspectives'', Palgrave Macmillan, 2020, стр. 71–96. {{ISBN|978-3-030-48670-9}}. * Orwell, George. ''Diaries'', edited by Peter Davison (W. W. Norton & Company; 2012) 597 pages; annotated edition of 11 diaries kept by Orwell, from August 1931 to September 1949. * Ostrom, Hans and William Haltom, ''Orwell's "Politics and the English Language" in the Age of Pseudocracy'' (New York: Routledge, 2018) {{ISBN|978-1138499904}} == Надворешни врски == {{Sister project links|wikt=Appendix:George Orwell|d=Q3335|commons=Category:George Orwell|b=no|n=no|q=George Orwell|s=Author:George Orwell|v=no|species=no}} * [http://www.marxists.org/makedonski/orvel/index.htm Македонска архива на Џорџ Орвел] {{mk}} * [https://okno.mk/taxonomy/term/6981 Џорџ Орвел на „Окно“] {{mk}} * [http://www.oxforddnb.com/view/article/31915 Блер, Ерик, Артур (Џорџ Орвел) (1903 — 1950) на ''Речник на национална библиографија во Оксфорд''] * [https://www.bl.uk/people/george-orwell Џорџ Орвел] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210116084546/https://www.bl.uk/people/george-orwell |date=2021-01-16 }} на Британската Библиотека. * {{Internet Archive author|sname=George Orwell}} * [https://george-orwell.org/ Целосни дела на Џорџ Орвел] * {{Curlie|Arts/Literature/Authors/O/Orwell%2C_George/|George Orwell}} {{Нормативна контрола}} {{Избрана}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Орвел, Џорџ}} [[Категорија:Родени во 1903 година]] [[Категорија:Починати во 1950 година]] [[Категорија:Англиски социјалисти]] [[Категорија:Антифашисти]] [[Категорија:Антикомунисти]] [[Категорија:Англикански христијани од Англија]] [[Категорија:Англиски есеисти]] [[Категорија:Англиски романописци]] [[Категорија:Англиски поети]] [[Категорија:Англиски новинари]] [[Категорија:Писатели на француски јазик]] [[Категорија:Починати од туберкулоза]] [[Категорија:Книжевни теоретичари]] [[Категорија:Афористи]] 3d800a8dq6thlyd22anakbzl6tbxbjq 10 1649 5542697 5537961 2026-04-21T05:06:48Z Bjankuloski06 332 5542697 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{/Заглавие}}</noinclude> <!-----------------СОДРЖИНАТА НА ПРЕДЛОШКАТА Е ПОД ОВОЈ РЕД-----------------------> [[Податотека:Pausanius assassinates Philip during the procession into the theatre by Andre Castaigne (1898-1899).jpg|десно|140п|Убиството на Филип II, Андре Кастењ]] * ... дека [[Филип II Македонски|Филип II]] бил убиен од [[Павзаниј од Орестида|еден Павзаниј]] поради друг? * ... дека '''[[знаме на Непал|знамето на Непал]]''' е единственото неправоаголно знаме во светот? * ... дека '''[[Јована Лудата]]''' имала 6 деца, и сите станале европски [[монарх|монарси]]? * ... дека '''[[Шведска]]''' ја сменила '''[[страна на возење|страната на возење]]''' од лево на десно на 3 септември 1967&nbsp;г.? * ... дека '''[[Македонска кула (Одрин)|Македонската кула]]''' во [[Одрин]] е една од најстарите градби во градот? * ... дека '''[[Харисон Форд]]''' станал столар поради незадоволство од првичните улоги кои му се доделувале? * ... дека [[Александар Македонски]] се образувал три години кај филозофот [[Аристотел]] во неговото училиште „'''[[Миески нимфеј]]'''“ кај [[негушко]]то селото [[Копаново]], [[Егејска Македонија]]? * ... дека цариградскиот патријарх '''[[Кирил I Цариградски|Кирил I Лукарис]]''' (1572-1638) се обидел да го реформира [[православие]]то во духот на протестантскиот '''[[калвинизам]]'''? * ... дека зборот '''[[камиказе]]''' значи „божествен ветер“? * ... дека во 883 г. '''[[Климент Охридски]]''' станал првиот словенски [[епископ]] на [[Балкан]]от? <!-----------------СОДРЖИНАТА НА ПРЕДЛОШКАТА Е НАД ОВОЈ РЕД-----------------------> <noinclude> ---- [[Категорија:Главна страница|Дали сте знаеле]] </noinclude> 5fmtcqkclmbhtefp449o3sj5hw183hi 5542698 5542697 2026-04-21T05:07:04Z Bjankuloski06 332 5542698 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{/Заглавие}}</noinclude> <!-----------------СОДРЖИНАТА НА ПРЕДЛОШКАТА Е ПОД ОВОЈ РЕД-----------------------> [[Податотека:Pausanius assassinates Philip during the procession into the theatre by Andre Castaigne (1898-1899).jpg|десно|140п|Убиството на Филип II, Андре Кастењ]] * ... дека [[Филип II Македонски|Филип II]] бил убиен од '''[[Павзаниј од Орестида|еден Павзаниј]]''' поради друг? * ... дека '''[[знаме на Непал|знамето на Непал]]''' е единственото неправоаголно знаме во светот? * ... дека '''[[Јована Лудата]]''' имала 6 деца, и сите станале европски [[монарх|монарси]]? * ... дека '''[[Шведска]]''' ја сменила '''[[страна на возење|страната на возење]]''' од лево на десно на 3 септември 1967&nbsp;г.? * ... дека '''[[Македонска кула (Одрин)|Македонската кула]]''' во [[Одрин]] е една од најстарите градби во градот? * ... дека '''[[Харисон Форд]]''' станал столар поради незадоволство од првичните улоги кои му се доделувале? * ... дека [[Александар Македонски]] се образувал три години кај филозофот [[Аристотел]] во неговото училиште „'''[[Миески нимфеј]]'''“ кај [[негушко]]то селото [[Копаново]], [[Егејска Македонија]]? * ... дека цариградскиот патријарх '''[[Кирил I Цариградски|Кирил I Лукарис]]''' (1572-1638) се обидел да го реформира [[православие]]то во духот на протестантскиот '''[[калвинизам]]'''? * ... дека зборот '''[[камиказе]]''' значи „божествен ветер“? * ... дека во 883 г. '''[[Климент Охридски]]''' станал првиот словенски [[епископ]] на [[Балкан]]от? <!-----------------СОДРЖИНАТА НА ПРЕДЛОШКАТА Е НАД ОВОЈ РЕД-----------------------> <noinclude> ---- [[Категорија:Главна страница|Дали сте знаеле]] </noinclude> c36sj9p5inhecen6p15yowscqyqzte1 0 3629 5542676 5530677 2026-04-21T02:45:05Z Bjankuloski06 332 Додадена категорија 5542676 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Владо Черноземски | портрет = Chernozemski.jpg | px = | опис = Владо Черноземски | родено-име = Величко Димитров Керин | роден-дата = [[19 октомври]] [[1897]] | роден-место = [[Велинград]], [[Кнежевство Бугарија]] | починал-дата = [[10 октомври]] [[1934]] {{мали|(возр. 36)}} | починал-место = [[Марсеј]], [[Франција]] | починал-причина = | националност = | наставка = | наставка1 = | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = Атентатите на: * [[Марсејски атентат|Александар Караѓорѓевиќ]] (1934) * [[Наум Томалевски]] (1930) * [[Димо Хаџи Димов]] (1924) | занимање = [[револуционер]] и [[терорист]] }} '''Величко Димитров Керин''', повеќе познат по неговите псевдоними '''Владо Черноземски''', '''Владо Шоферот''' и '''Петар Келеман'''<ref>{{Псевдоними|20, 24, 77, 106}}</ref> ([[Велинград]], [[19 октомври]] [[1897]] — [[Марсеј]], [[10 октомври]] [[1934]]) — истакнат [[револуционер]] и [[терорист]] од [[Бугарија]]. Член и деец на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација (Автономисти)]]. Одговорен за [[Марсејски атентат|атентатот на Александар I Караѓорѓевиќ]], тогашен крал на [[Кралството Југославија]], во [[1934|1934 година]].<ref>Историската политика и историските "ремек-дела” во Македонија пред и по 1991 [http://newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.mac.asp Стефан Троебст, Лајпциг] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100726130438/http://newbalkanpolitics.org.mk/OldSite/Issue_6/troebst.historical.mac.asp|date=2010-07-26}}</ref><ref>Виолета Ачкоска и Никола Жежов, „Предавствата и атентатите во македонската историја“. Издателство Макавеј, Скопје, 2003</ref><ref>Борис Гърдев. „Марсилският атентат сваля правителството на Кимон Георгиев“ [http://liternet.bg/publish4/bgyrdev/istoria/kgeorgiev.htm Литернет, 6 септември 2003, Бр. 9 (46)]</ref><ref>„Сръбскиятъ краль убитъ!“, The Macedonian Tribune, Vol. VIII, Number 399, October 11, 1934</ref><ref>„Пълни подробности по убийството на сръбския краль Александъръ“, The Macedonian Tribune, Vol. VIII, Number 101, October 25, 1934</ref><ref>[http://www.promacedonia.org/ms/ms_5.html Митре Стаменов. „Атентатът в Марсилия. Владо Черноземски. Живот, отдаден на Македония“, София, 1993.]</ref><ref>[http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=23&WorkID=5733&Level=2 Георги Данаилов. „Доколкото си спомням“]</ref> Учестник во ликвидирањето на [[Димо Хаџи Димов]] и [[Наум Томалевски]].<ref>Collier's Encyclopedia, with Bibliography and Index by William Darrach Halsey, Emanuel Friedman P.F. Collier 1986, page 725: ''...Operatives of the Macedonian terrorist organization IMRO assassinated Stamboliski's close adviser Alexander Dimitrov...''</ref><ref>The Turning Point: The Assassination of Louis Barthou and King Alexander I of Yugoslavia by Allen Roberts, St. Martin's Press 1970, page 35: ''...Pavelich had had many conferences with the leaders of the IMRO, a Macedonian terrorist organization also subsidized by Italy. IMRO bands staged many raids...''</ref><ref>A History of Fascism, 1914 – 1945 by Stanley G. Payne, Routledge 1996, page 406: ...''Pavelic and his followers eventually decided to strike down the head of state. In collusion with IMRO, the Macedonian terrorist organization, three Ustashi agents were the direct accomplices of the IMRO assassins who murdered King Alexander and the French foreign minister in Marseilles in October 1934''...</ref><ref>No End to War: Terrorism in the Twenty-First by Walter Laqueur, Continuum International Publishing Group 2004, page 20: ...''Hovever, the Balkans have a long tradition of terrorism in which the Macedonian Revolutionary Organization (IMRO) played a leading role as well as Croat Ustasha''...</ref><ref>fHistory of the Balkans by Barbara Jelavich, Cambridge University Press 1983, page 208: ...''With the assistance of the army and the moderate wing of IMRO, the government was able to disband the terrorist organization; its leader, Ivan Mihailov fled''...</ref> ==Животопис== ===Потекло и рани години=== Величко Димитров Керин е роден на [[19 октомври]] [[1897|1897 година]] во селото Каменица, денес населба на [[Велинград]]. Во тоа време градот бил под делокруг на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. Неговото семејство имало потекло од [[Разлошко]]. Стекнал основно образование во неговото мајчинско село. Од млада возраст бил [[Алкохоличари|алкохоличар]]. Но подоцна се откажал и станал [[Вегетаријанство|вегетаријанец]]. Служел како војник во [[Пловдив]] и учествувал во [[Првата светска војна]]. Ослободен бил од воена служба во [[1919|1919 година]]. Во [[1920|1920 година]] се оженил и во [[1923|1923 година]] се родила неговата ќерка Латинка. [[1925|Две години]] подоцна се разведил. === Револуционерна дејност === Во почетокот на [[1920-тите]] се преселил во [[Банско (град)|Банско]] каде почнал да соработува со [[Тодор Александров]]. Во [[1922|1922 година]] се приклучил во [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација (Автономисти)]]. Се приклучил во четата на [[Иван Брло]] и подоцна Трајан Лакавишки. Четнички дејствувал во [[Штипско]], [[Кочанско]] и [[Радовишко]]. Учествувал во околу 15 престрелки со полицајци од [[Вардарска Македонија]]. Станал познат како еден од најдобрите стрелци на организацијата. Во [[1924|1924 година]] се преселил во [[Софија]] под наредба од Александров. Таму блиску соработувал со ЦК на ВМРО (Автономисти).[[Податотека:Trayan Lakavishki cheta IMARO.JPG|мини|десно|300п|Четата на Трајан Лакавишки, втор од лево е Владо Черноземски.]] ==== Атентаторство ==== После [[Убиство на Тодор Александров|убиството на Тодор Александров]], [[Иван Михајлов]] бил новиот претседател на организацијата. Михајлов му дадол задача на Черноземски да го ликвидирал [[Димо Хаџи Димов]]. Хаџи Димов за време на денските часови на 13 септември разбрал за убиството на [[Славчо Ковачев]], негов пријател и сомисленик, за кој акт тој искоментирал дека повторно започнале физичките истребувања во македонското револуционерно движење и изразил жалење за таквата состојба. [[Димо Хаџи Димов]] се упатил кон кафеаната Галик за да се запознае со подробности околу убиството на Ковачев. На улицата ''Пиротска'' тој бил пречекан од Владо Черноземски, кој со неколку револверски истрели го соборил на земја, а за да се осигури во неговата смрт се наведнал над трупот на жртвата и пукал уште двапати. Во 1924 година Софискиот окружен суд го осудува на смрт со бесење, но пресудата не е извршена, а во 1925 година Черноземски бега од полицијата. Неговата пожртвуваност во името на македонската кауза кај него се граничела со фанатизам. Во 1927 година тој изјавил дека е подготвен да организира напад во салата за седници на [[Друштво на народите|Друштвото на народите]], со цел да го сврти вниманието на Светската организација за судбината на македонското население, но неговиот предлог не бил прифатен. Во 1930 година го ликвидирал [[Наум Томалевски]], еден од водачите на [[Протогеровисти]]те. Черноземски по вторпат е осуден на смрт, поради убиството на Томалевски, но во 1932 година тој бил помилуван поради блиските односи на Иван Михајлов со бугарските власти и дворот. Во меѓувреме, во 1929 година во [[Бугарија]], на покана на ЦК на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] е [[Анте Павелиќ]]. При оваа посета бил склучен договор за заедничка борба за извојување на независна Македонија и Хрватска. ====Марсејски атентат==== {{Главна|Марсејски атентат}} [[Податотека:Cernozemski ustaska uniforma.jpg|мини|десно|200п|Владо Черноземски во усташка униформа]] {{quote|''За главен водач на групата атентатори, Павелиќ го поставил Еуген Дидо Кватерник. Атентатори се подготвувале на Јанка Пуста во Унгарија, отаму со фалсификувани пасоши преку Австрија и Швајцарија стигнале во Франција. Во Швајцарија им се приклучил и Дидо Кватерник во придружба на Македонецот, член на ВМРО (Внатрешна македонска револуционерна организација), наречен Владо Шоферот. Впрочем, ВМРО одржувало добри односи со усташката организација поради заедничката цел - рушење на Југославија. Затоа (ВМРО б.н) испраќала свои членови како инструктори за диверзански акции. И споменатиот Владо Шоферот бил еден од нив.''|'''Хрвоје Матковиќ'''|'''Историја на Независна Држава Хрватска'''<ref name="HRVOR" /> }} [[Податотека:Kralj aleksandar1.jpg|мини|десно|200п|Александар I Караѓорѓевиќ]] На 19 мај 1934 година новата бугарска Влада на чело со [[Кимон Георгиев]] законски го забранила постоењето на ВМРО на Иван Михајлов, по што била растурена целата нејзина организациона мрежа на територијата на Бугарија. Поголемиот дел на нејзиното членство било уапсено, додека Михајлов заедно со Менча Карничева и неговио соработник, Петар Ацев, се засолниле во Турција. Со распуштањето на ВМРО, заинтересираните страни за тоа, посебно политичките кругови во Кралството Југославија, мислеле дека ќе престанат терористичките акции на ВМРО, посебно врз Кралството Југославија. Меѓутоа ВМРО неколку години пред нејзиното растурање, а и потоа, се поврзала со некои радикални организации во тогашната Југославија, кои се бореле против нејзиното уставно устројство и за отцепување на територии и формирање на независни држави. На 20 април 1929 година како гости на Националниот комитет на македонските братства во Бугарија пристигнале водачите на усташката организација од [[Анте Павелиќ]] и [[Густав Перчец]], и овде со раководството на ВМРО било разговарано за заедничка борба против српската хегемонија во Кралството Југославија, на оваа средба била донесена Декларација за создавање на независна Македонија и Хрватска, а Павелиќ и Перчец биле прунудени да заминат во илегала бидејќи властите во [[Белград]] ги осудиле на смрт <ref name="HRVOR">[http://hr.wikipedia.org/wiki/Povijest_Nezavisne_Dr%C5%BEave_Hrvatske_(Matkovi%C4%87) Hrvoje Matković POVIJEST NEZAVISNE DRŽAVE HRVATSKE Drugo, dopunjeno izdanje Zagreb, 2002.]</ref>. Во истиот тој период македонските и хрватските емигрантски организации во Америка постигнале спогодба за соработка за нивна заедничка борба против српскиот режим во Југославија. Во [[Женева]] повторно дошло до средба помеѓу [[Анте Павелиќ]] и Иван Михајлов, каде покрај разговорите за продолжување на соработката, Павелиќ настојувал да се изврши атентат врз југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ во содејство на усташката организација и ВМРО, меѓутоа Михајлов изразил воздржаност. Во 1930 година со помош на Анте Павелиќ во арсеналот на ВМРО влегле 1 000 автоматски пушки, кои биле купени од фабриката ''Хајнрих Фолмер''. За возврат од страна на ВМРО на располагање на усташката организација и бил испратен специјалист за употреба и ракување со експлозивни материи, а како инструктор на усташките терористи во нивниот логор за обука кој бил стациониран во [[Јанка Пуста]] во Унгарија, во 1931 година отишол Кирил Дрангов. Во истото време Черноземски тајно патува за Италија, каде е назначен за инструктор во специјалниот логор на усташите во Борготаро. Соработката меѓу двете организации продолжила со тоа што на 12 февруари 1933 година во Горна Џумаја, на [[Голем македонски собор|Големиот собор]] на македонската емиграција што тогаш ја истакнал паролата за создавање на независна Македонија и се обратил и пратеникот од усташката емиграција со поддршка на таа идеја - Марко Дошен. Во 1932 г. Черноземски е испратен за инструктор во базата во Јанка Пуста. Сите овие околности во непосредното опкружување на Југославија говореле дека овие две организации се подготвувале за некоја крупна вооружена акција. [[Податотека:Лажниот пасош на Владо Черноземски.jpg|мини|лево|200п|Лажниот пасош на Владо Черноземски]] На 9 октомври 1934 година во [[Истанбул]], [[Турција]], во домот на бугарскиот митрополит Андреј Велички, по ручекот излегле на терасата за да го испијат попладневното кафе, митрополитот и водачот на распуштената ВМРО, Иван Михајлов. Некаде околу 16 часот, Михајлов погледнал на часовникот и изјавил: :''Во овој момент ќе се случи нешто, коешто ќе биде фатално за човештвото! Започна ново броење на годините. Се начнува календарот на...Втората светска војна!''<ref>Петьр Япов,Пьтуване из дневниците на митрополит Андрей,глава на задграничната Бьлгарска православна цьрква,Ню Юрк,1937-1972,Марскилският атентат с участието на Ванчо Михайлов и ВМРО 9 октомври</ref>. Михајлов му објаснил на бугарскиот митрополит дека бил испланиран атентат врз југословенскиот крал [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар Караѓорѓевиќ]] и дека во тој момент веќе бил убиен во францускиот град [[Марсеј]]. Михајлов понатаму дообјаснил дека зад атентатот стоел не само ВМРО, туку и [[Германија]] и некои други земји, коишто не ги посочил. Следното утро митрополитот Андреј Велички побрзал да ги купи сите можни весници коишто ги имало во Истанбул. На насловните страни митрополитот го видел и прочитал сето она што претходниот ден му го имал навестено неговиот гостин. Во октомври 1934 година француската влада го очекувала пристигнувањето на југословенскиот крал Александар во неговата прва официјална посета на Франција. На 9 октомври паробродот ''Дубровник'' пристигнал во пристаништето во Марсеј. На палубата на југословенскиот [[параход]] се качила француската делегација, која му посакала добредојде на кралот Александар. Југословенскиот крал на брегот бил пречекан од страна на францускиот министер за надворешни работи [[Луј Барту]]. По официјалниот пречек, кралот Александар се качил во подготвениот автомобил за таа цел, до него седнал министерот Барту, а на едно од седиштата на автомобилот седнал и генералот Жорж. Во другиот автомобил се возеле југословенскиот министер за надворешни работи Јефтиќ и францускиот министер Пиетри, позади коишто следувала кралската придружба и луѓето што го организирале дочекот. Југословенската кралица Марија поради тоа што страдала од морска болест кон Франција патувала со воз. Пред посетата на југословенскиот крал службата за државна безбедност на Франција добила анонимно писмо, во кое пишувало дека Александар ќе биде убиен во Франција. Шпекулациите за можниот атентат ги подгреале и натписите во париските весници ''Пари-миди'' и ''Пари-соар'', кој на денот на посетата пишувале дека врз југословенскиот крал се подготвувал атентат од страна на терористички организации на хрватската емиграција. Меѓутоа поголемиот број од релевантните безбедносни фактори во Франција не ги сфатиле за сериозно овие закани. [[Податотека:Louis Barthou 01.jpg|лево|мини|150п|Луј Барту]][[Податотека:1934-10-17 King Alexander Assassination.ogv|мини|350п|десно|Атентат на кралот Александар]] Посетата започнала со бавно придвижување на поворката среде толпата, која се создала за да го види високиот гостин од Југославија. Автомобилите се движеле со брзина од околу 4 км на час, наместо со предвидените по протокол, 20 км на час, што се практикувало при возењето на секој владетел. Однесувањето на луѓето во толпата било смирувачко и не постоеле какви било знаци дека може нешто да се случи. Поворката со автомобилите се движела на средината на улицата помеѓу трамвајските шини. Состојбата укажувала на тоа дека критичните моменти и стравувањата за атентат биле неоправдани. Меѓутоа кога часовникот покажувал 4 и 20 минути попладне и поворката автомобили веќе се наоѓала пред зградата на берзата во градот од толпата луѓе излегол еден човек. Полковникот Пиоле, еден од обезбедувањето на поворката, во тој момент се обидел да го сврти коњот за да се врати и да го заштити автомобилот во кој се наоѓал кралот Александар од таинствениот напаѓач. Меѓутоа напаѓачот бил побрз од него и успеал да се искачи на платформата на кралскиот автомобил и да се најде непосредно пред самиот крал Александар Караѓорѓевиќ. Атентаторот извадил револвер и испукал два куршуми во градите на кралот, кој паднал на седиштето целиот облеан во крв. Следниот истрел го погодил во раката францускиот министер за надворешни работи, Луј Барту. Револверските истрели го исплашиле возачот Фуасак, кој го запрел автомобилот и побегнал, додека генералот Жорж кој седел пред кралот Александар се обидел да го онеспособи атентаторот, но бил погоден со револверски истрели, два во градите и по еден во секоја рака. Потоа врз терористот скокнал и се обидел да го собори полицаецот Гали, но и тој бил застрелан. Полковникот Пиоле успеал да го скроти својот коњ и да го сврти кон атентаторот на кој му задал два удари со сабјата, додека во исто време кон него започнале да пукаат и другите полицајци од обезбедувањето. Во општата пукотница што настанала биле убиени и неколку луѓе од масата што се собрала да го пречека југословенскиот крал. После овие настани се случило панично бегство на толпата луѓе, при што настрадал атентаторот, а било констатирано дека кралот е мртов. Атентатот врз југословенскиот крал бил погубен и за францускиот министер за надворешни работи Луј Барту. Атентаторот во тешка состојба бил пренесен во болница и околу 8 часот навечер, без да дојде при свест, подлегнал на повредите. При прегледот на личните работи на атентаторот, полицијата во неговите алишта пронашла чехословачки пасош на име Петер Келеман, како и револвери. од марката ''Маузер'' и Валтер и бомба. При аутопсијата на неговата десна рака била пронајдена тетоважа со иницијалите на ВМРО, череп, вкрстени коски и паролата [[Слобода или смрт]]. Атентаторот бил погребан на 12 октомври на гробиштата во Марсеј и неговиот гроб не бил одбележан. При обдукцијата на телото на атентаторот има веројатност дека бил пронајден куршум за кој се сметало дека веројатно бил истрелан од неговиот соучесник од усташкото движење, Мијо Крал. Тоа било договорено пред извршувањето на атентатот за да не проговори нешто во врска со неговото планирање во случај да биде фатен од страна на француските власти. Смртта кај атентаторот настанала од тој куршум, без да може да ја голтне отровната ампула која ја имал во неговата уста и која исто така ја чувал за да не биде жив фатен по атентатот. [[Податотека:Chernozemski Automatic Pistol.jpg|мини|лево|300п|Автоматскиот пиштол Маузер со кој Черноземски го убил кралот]][[Податотека:Марсејски атентат 2.jpg|мини|десно|350п|Моментот кога Полковникот Пиоле го расекува Черноземски]] Атентаторот на југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ бил Владо Георгиев-Черноземски, кои во круговите на ВМРО, од каде што потекнувал, бил познат под името Владо Шоферот. Всушност, вистинското име на терористот не било ни горенаведеното, туку Величко Димитров-Керин. Черноземски бил назначен од страна на раководството на ВМРО да ја изврши оваа тешка задача поради неговата храброст и големиот број на атентати што пред тоа ги имал успешно извршено благодарение на неговата умешност во ракувањето со оружје. Черноземски ја напуштил Бугарија во летото 1932 година, по наредба на ВМРО и местото на неговиот престој не било познато. Веројатно од тогаш започнале и подготовките за извршување на атентатот врз кралот Александар. Непосредните соработници на терористот на ВМРО во извршувањето на атентатот биле членовите на усташката организација Мијо Крал, Иван Рајиќ и Звонимир Поспишил, додека непосреден раководител на акцијата бил еден од првенците на оваа хрватска организација, Еуген Кватерник. Завршните подготовки за атентатот започнале во [[Швајцарија]] кон крајот на септември 1934 година. Веднаш по атентатот врз југословенскиот крал, истрагата на полицијата била насочена кон откривање на сите усташки терористички организации на териториите на поголем број европски држави, додека вниманието кон испитување на учеството на ВМРО во атентатот, било многу мало или воопшто никакво поради тоа што уште не се знаел вистинскиот идентитет на атентаторот. Во сите овие настани неоспорна била улогата што ја имала ВМРО. Колку и да не била насочувана истрагата во правец на откривањето на вмешаноста на оваа македонска организација во подготовката на атентатот, фактите зборувале поинаку. Директниот егзекутор потекнувал од нејзините редови, туку и улогата на нејзиниот водач Иван Михајлов останала вешто прикриена, бидејќи острицата по извршениот атентат била насочена кон хрватската усташка организација, која судејќи по се одиграла епизодна улога. Атентатот врз кралот Александар Караѓорѓевиќ претставувал круна на сите убиства што организацијата ВМРО ги вршела во периодот помеѓу двете светски војни. Без да дојде во сознание, атентаторот умира во 8 часот вечерта во болницата. Во алиштата му откриваат чехословачки пасош на име Петер Келемен, револвери Маузер и Валтер и бомба. На десната рака имал тетоважа со иницијалите на ВМРО: череп, вкрстени коски и девиза [[Слобода или смрт]]. Погребан е на 12 октомври на марсејските гробишта во присуство на двајца детективи и гробари. Местото на погребот не е означено. == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Assassin Bulgarian terrorist.jpg|Статија во весник Winnipeg Free Press за Черноземски. File:Vlado Chernozemski Kamenitsa Memorial stone2.jpg|Спомен -плоча во родната Каменица. File:Vlado Chernozemski Street Kamenitsa.jpg|Главната улица во Каменица - „Владо Черноземски“. </gallery> </center> == Извори == {{рв|Vlado Chernozemski}} {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.youtube.com/watch?v=Av_2ADN2DAo Атентат на ВМРО 9 октомври 1934 Владо Црноземски] * [http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 Марсејскиот атентат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070929093514/http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/56680 |date=2007-09-29 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Черноземски, Владо}} [[Категорија:Дејци на ВМРО]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски атентатори]] [[Категорија:Луѓе од Велинград]] [[Категорија:Македонци во Бугарија]] [[Категорија:Родени во 1897 година]] [[Категорија:Починати во 1934 година]] [[Категорија:Кралоубијци]] n937dgfmleqg9l6fh6aowxa9rm2c46v 0 4735 5542615 5519250 2026-04-20T22:45:00Z Bjankuloski06 332 /* Рани години */ Печатна грешка, replaced: Неговара → Неговата 5542615 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Че Гевара | image = Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg | image_size = 260 | caption = „''[[Guerrillero Heroico]]''“ <br /> Че Гевара на доброволна работа.<br />Направена од Алберто Корда на 5 март 1960. | birth_date = {{birth date|df=yes|1928|6|14}} <ref>http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/78/Ernesto_Guevara_Acta_de_Nacimiento.jpg</ref> | birth_place = [[Росарио, Санта Фе|Росарио]], [[Аргентина]] | death_date = {{death date and age|d=yes|1967|10|9|1928|6|14}} ([[Смртна казна|погубување]]) | death_place = [[Ла Хигуера]], [[Боливија]] | body_discovered = | death_cause = | resting_place = [[Мевзолеј Че Гевара]] во [[Санта Клара, Куба|Санта Клара]], [[Куба]] | language = [[Шпански јазик|Шпански]] ([[Мајчин јазик]]), [[Француски јазик|Француски]] | organization = „[[26 јули (движење)|26 јули]]“, Обединета партија на кубанската социјалистичка револуција,<ref>„Partido Unido de la Revolución Socialista de Cuba“, скратено „PURSC“.</ref> [[Национална ослободителна армија (Боливија)]] | notable_works = | style = | influences = | influenced = | occupation = | years_active = | movement = | opponents = | religion = ''ниедна'' ([[атеизам|атеист]])<ref>[[#refHall2004|Hall 2004]]. "Ernesto "Che" Guevara, an atheist, has been reborn a saint in the desolate Bolivian village where he was captured and executed nearly 37 years ago. Like many a saint, he's also a tourist draw."</ref><ref>[[#refSanati2007|Sanati 2007]]. „Mostafa Chamran“</ref> | spouse = [[Хилда Гадеја]] (1955–1959)<br />[[Алеида Марч]] (1959-1967) | children = Хилда (1956–1995), Алеида Гевара (родена во 1960), Камило (роден во 1962), Селиа (родена во 1963), Ернесто (роден во 1965) | parents = | signature = CheGuevaraSignature.svg | signature_size = 110 | website = | box_width = 260 }} '''Ернесто Гевара''' ([[шпански јазик|шпански]]: ''Ernesto Guevara''; {{роден на|14|јуни|1928}} — {{починал на|9|октомври|1967}}) или скратено '''Че''' ([[Шпански јазик|шпански]]: ''Che'') — [[марксизам|марксистички]] револуционер и еден од водачите на [[Кубанска револуција|Кубанската револуција]]. Гевара претставувал една од клучните личности во [[Кубанска револуција|револуцијата]] на [[Фидел Кастро]] во [[Куба]] (1956-1959) како член на движењето „[[26 јули (движење)|26 јули]]“. По победата во револуцијата, неколку години бил активен во промоцијата на револуционерните општества патувајќи по светот како Кубански дипломат, а потоа лично се ангажирал при ослободувањето од диктаторските режими, најпрво во [[Конго]], а потоа и во [[Боливија]]. Во Боливија, при соработка на [[Централна разузнавачка агенција|Централната разузнавачка агенција]] и боливиската војска, бил фатен и утредента убиен. Неговиот лик, како борец за ослободување на жртвите од империјализмот, и денес, неколку децении по неговата смрт, е претставуван како еден од главните симболи и икони на друштвените и политички револуции ширум светот.<ref>{{наведени вести|publisher=-{BBC News}-|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7028598.stm|title=-{Che: The icon and the ad}-|last=Holmes|first=Stephanie|year=2007|accessdate=18 мај 2011}}</ref><ref>{{наведени вести|publisher=-{WordPress}-|url=http://myagic.wordpress.com/2008/12/16/che-ultimate-icon-of-revolution/|title=-{Che: Ultimate icon of revolution}-6|year=2008|accessdate=18 мај 2011}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.thirdway.org.uk/646|title=-{Icon of the Month: Che Guevara}-|publisher=-{ThirdWay}-|first=-{Huw}-|last=-{Spanner}-|accessdate=18 мај 2011}}</ref> Како строг војсководец и потполно посветен на својата револуционерна цел со морален авторитет над своите трупи,<ref name="ignacio177">-{Ignacio}- 2007, стр. 177. [[#refIgnacio2007|↓]]</ref> тој останал контроверзна личност од голема историска значајност. Магазинот „[[Time (магазин)|Time]]“ го прогласил Че Гевара за една од 20. најголеми светски икони и херои во нивната список на 100 највлијателни луѓе во светот во [[20 век|XX век]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.time.com/time/time100/heroes/profile/guevara01.html|title=-{Time 100: Che Guevara}-|last=-{Dorfman}-|first=-{Ariel}-|date=|work=|accessdate=18 мај 2011|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Time|year=1999}}</ref> Прочуената фотографија Гевара (десно), која ја направил Алберто Дијаз, била прогласена за најпозната фотографија во светот и симбол на дваесеттиот век од страна на академијата за уметности во Мериленд.<ref>Академија за уметност во Мериленд, пренесува „BBC“: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1352650.stm „Che Guevara photographer dies“]}-. Прегледано на 18 мај 2011.</ref> == Рани години == Ернесто Гевара де ла Серна е роден во [[Росарио]], [[Аргентина]], во добро ситуирано семејство од [[Шпанија|шпанско]]-[[Ирска|ирско]] потекло.<ref name="kirjasto">[http://www.kirjasto.sci.fi/guevar.htm -{kirjasto.sci.fi}-: Че Гевара — кратка биографија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090510033525/http://www.kirjasto.sci.fi/guevar.htm |date=2009-05-10 }}. Проверено на 18 мај 2011.</ref><ref name="lalic26">Лалич - 2006, стр. 26</ref> Неговиот татко, Ернесто Рафаел Гевара Линч, потекнувал од шпанско-ирско семејство (мајка му била од Ирска<ref name="lalic26"/>), а по струка бил [[архитект]]<ref name="lalic26"/> и ѝ припаѓал на аргентинската [[олигархија]]. Неговата мајка, Селија де ла Серна, имала шпанско потекло.<ref name="lalic26"/> Ернесто бил најстариот од петте деца. Две години по неговото раѓање, лекарите откриле дека тој боледува од [[астма]]; лекувањето не помогнало, па поради тоа родителите одлучиле од [[Буенос Аирес]] да се преселат во [[Кордоба, Аргентина|Кордоба]], [[Алта Гарсија, Кордоба|Алта Грасија]]. Иако страдал од нападите на астма кои подоцна во голема мера ќе му влијаат, Ернесто се истакнувал како спортист, често пливајќи, играјќи [[фудбал]], [[голф]] и [[рагби]].<ref>Сендисон - 1998, стр август</ref> Неговиот пријател [[Алберто Гранадо]] подоцна раскажувал како Ернесто имал чудна навика да ги шокира луѓето: „... имaше неколку прекари. Го викаа „El Loco“ ([[Македонски јазик|мак]]: лудиот)“... На пример, се фалеше со тоа што ретко се бања. Го викаа и „Chancho“ (македонски: свиња). Знаеше да каже: - помнаа шест месеци откога ја немам испрано оваа рагби маица...“<ref>Андерсон - 1997, стр. 36.</ref> Во Кордоба завршил гимназија, а кога наполнил 19 години, неговото семејство повторно се вратило во [[Буенос Аирес]] за Ернесто да се запише на медицински факултет во 1948 година. Во времето кога се регрутирале војници, тој се пријавил, а во изјавата на воената комисија пишувало дека тој е млад човек со „деликатно здравје, со хронична [[астма]] и е неспособен за воена служба“.<ref name="lalic27">Лалич - 2006, стр. 27.</ref><ref>[http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b4guevara_che.htm -{HyperHistory.net: Guevara, Che Ernesto}-] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090605080445/http://www.hyperhistory.net/apwh/bios/b4guevara_che.htm |date=2009-06-05 }}: „-{...[Guevara] applied for the Argentine army before applying for university, but was rejected because of his asthma.}-“. Проверено на 18 мај 2011</ref> == Мотоциклистички дневници == [[Податотека:Norton_500_Manx_1961.jpg|мини|230п|десно|Примерок на моторот од „Norton 500“ од 1961. Со овој модел Гевара тргнал на својата прва турнеја низ Јужна Америка]] На [[23 октомври]] [[1951]], сè уште со незавршен факултет, Ернесто од Буенос Ариес отпатувал во Кордоба од каде што со својот стар пријател Алберто Гранадо тргнал на патување кон север. На патувањето тргнале со својот стар мотор „Нортон 500“<ref name="kirjasto"/> на кој му го дале прекарот „Ла Подероса“ (на шпански: „Моќна“).<ref name="lalic27"/> Патувале преку Аргентила до [[Чиле]], а оттаму по тихоокеанскиот брег каде што „Ла Подроса“ се расипал и престанал да работи. Оставајќи го моторот во Чиле, продолжиле да патуваат на север користејќи автобус или автостоп. Кога го преминале Чиле и стигнале во Перу започнале да работат во рудник како садоперачи, истоварачи на роба која доаѓала во бродовите и други физички работи. На 1 мај стигнале во [[Лима]] каде што се запознале со докторот Уга Песке, перуански научник, директор на националниот програм за [[лепра]] и поддржувач на [[Марксизам|марксизмот]]. Разговорите со Песке, како што Гевара подоцна кажувал, биле од големо значење при промената на неговиот став за животот и пријателите.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.channel4.com/film/cinemadvd/microsites/M/motorcycle_diaries/journey_t.html |title=Канал 4: Мотоциклистички дневници (само текст) |publisher=Издавател „Channel4.com“ |date= |accessdate=18 мај 2011 |archive-date=2008-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080614030931/http://www.channel4.com/film/cinemadvd/microsites/M/motorcycle_diaries/journey_t.html |url-status=dead }}</ref> Од [[Перу]] преминале во [[Колумбија]], а потоа во[[Каракас]], [[Венецуела]]. Тука Гранадо, кој имал искуство со тропски болести, останал да работи, а Ернесто продолжил да патува на север. Еден од неговите познаници, со авион, го префрлил во [[Мајами]], [[САД]],<ref name="lalic27"/> каде што престојувал околу еден месец работејќи како келнер и мијач на садови во бар. По еден месец, со авион, се вратил во [[Буенос Аирес]]. За сево ова време, Ернесто пишувал свој дневник за патувањето т.н „Мотоциклистички дневници“ ([[Шпански јазик|шпански]]: „Diarios de motocicleta“) кој, неколку години подоцна, бил добро продаван ширум светот,<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D03E5D6123DF934A35752C1A9629C8B63&scp=5&sq=motorcycle+diaries+Ernesto+(Che)+Guevara&st=nyt Бестселери „New York Times“], 18 мај 2011.</ref> а во 2004 година се појавил и на филмското платно под името „[[Мотоциклистички дневници (филм)|Мотоциклистички дневници]]“. Подоцна Гевара изјавил дека за време на патувањето низ [[Латинска Америка]] доживеал „близок контакт со сиромаштијата, гладот и болестите“ заедно со „невозможно лечење на деца поради недостаток на пари“ и „умирања од постојана глад и поради казнувања“ што води до тоа да таткото „ја прифати смртта на својот син како небитна незгода“. Гевара, исто така, подоцна наводно изјавил дека токму ова искуство го навело да заклучи дека ако сака да му помогне на овој народ мора да ја напушти медицината и да размислува за политичка вооружена борба.<ref>[http://www.marxists.org/archive/guevara/1960/08/19.htm „On Revolutionary Medicine“]; Говорот на Гевара кон кубанската војска на 19 август 1960.</ref> == Гватемала == На 31 август, Гевара се вратил во Буенос Аирес, а студиите ги завршил на 11 април 1953. Од 30 предмети кои тој ги полагал, на 18 добил оценка „доволен“, 8 „добар“ и на само 4 добил оценка „одличен“.<ref name="lalic29">Лалич - 2006, стр. 29.</ref> Завршувајќи го факултетот, Ернесто ги обавестил своите родители дека повторно ќе тргне на пат – на „северна турнеја“ која ги опфаќала скоро сите земји од брегот на [[Тихи Океан|Тихиот Океан]] во Латинска Америка, северно од Аргентина: Боливија, Перу, [[Еквадор]], [[Колумбија]] и [[Средна Америка]].<ref name="lalic29"/> На ова патување тргнал на 7 јули 1953, со својот другар Карлос Галико Фереро. Наскоро по пристигнувањето во [[Ла Паз, Боливија|Ла Паз]], Боливија, се запознава Алберт Рохо, по професија адвокат, а во поглед на политичките ставови левичар кој побегнал од [[Аргентина]] поради политичко прогонство. Таму Рохо бил уапсен под оптужба за тероризам, но успеал да побегне од затворот, да стигне до амбасадата на [[Гватемала]], да побегне во [[Чиле]], а потоа во Ла Паз (каде што го запознал Гевара). Од таму планирал да оди во Гватемала каде што на власт бил Хакобо Арбенс, тогашниот единствен [[Демократија|демократско]] избран претседател во Средна Америка.<ref name="lalic29"/> Во литературата се споменува дека можеби Рохо бил тој, кој во овој период ги поттикнал револуционерните нагони на Гевара и дека тој го натерал да отпатуваат на следното одредиште, односно Гватемала, каде што, според зборовите на Рохо, се случувале „нови и интересни работи“.<ref name="lalic29"/> Иако најпрвин Гевара планирал од Ла Паз да оди во Каракас, Венецуела, се предомислил и заедно со Рохо отпатувал преку [[Панама]] во Гватемала. Неговиот другар Галико одлучил да остане во Лима, главниот град на Перу. Ернесто пристигнал во Гватемала на 7 јули 1953, каде што [[Хакобо Арбенс]] ја основал демократско избраната влада чија цел била спроведување на широки социјална и аграрни реформи кои, помеѓу другото, го опфаќале укинувањето на [[Латифундија|латифундискиот]] систем. Аграрната реформа во Гватемала најмногу ја погодувала американската корпорација „United Fruit Company“ бидејќи во тоа време во Гватемала немало други латифундии освен оваа компанија.<ref name="lalic49">Лалч - 2006, стр. 49-50.</ref> Кога на 15 март 1954, од [[чехословачка]]та фабрика [[Шкода]] во Гватемала пристигнала пратка со оружје,<ref name="refUSDepOfState1952">Државно одделение на САД, архива. [[#refUSDepOfState1952|↓]]</ref> САД ја програлисе аграрната реформа како конечен доказ за гватемалската поврзаност со [[СССР]], а потоа покренале постапка за симнување на Арбенсо од власт. [[Вашингтон]] најавил прекин на дипломатските односи со Гватемала, а веднаш потоа и останатите соединети држави го направиле истото. По ова следело низа на воени интервенции, најпрво од соседна [[Никарагва]] и [[Хондурас]], а потоа само од Хондурас.<ref name="lalic49"/> На чело на внатрешните бунтовници бил поставен гватемалскиот офицер Кастиљо Армас.<ref name="lalic49"/> Ернесто се пријавил во воените одреди кои ги организирал комунистичкиот подмладок кој го поддржувал Арбенс. Сепак, поради слабите воени активности и уште послабите успеси, Ернесто се вратил на својата лекарска позиција. Во декември 1953,<ref name="washington2008">{{наведени вести|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/09/AR2008100902413_pf.html|title=-{Rebel Wife}-|last=Гадеја|first=Хилда|date=|work=|accessdate=18 мај 2011|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=The Washington Post|year=2008}}</ref> Ернесто, во Гватемала, ја запознал [[Хилда Гадеја]], економистка од Перу која имала политички контакт како членка на левоориентираната [[Американска народнореволуционерна алијанса]]. Таа го запознала со неколку високи чиновници на арбенсовата влада, како и со неколку Кубанци кои биле поврзани со Фидел Кастро и неговото револуционерно движење „26 јули“. Името на ова движење потекнува од датумот кога Кастро во 1953 година извршил напад врз воената касарна „Монкада“ со цел да го собори диктаторскиот режим на [[Фулгенсио Батиста]] во Куба. Меѓу Кубанците кои се запознале со Ернесто бил и [[Нико Лопес]], еден од генералите на Кастро. По падот на Арбенсо, Гевара повторно се пријавил за борба на страната на Арбенсо, но и овој пат целата акција била неуспешна и Арбенсо побегнал барајќи заштита во амбасадата на [[Мексико]].{{ref label|А|а|а}} Новиот режим набрзо ги протерал сите левоориентирани интелектуалци. Познаничката на Ернесто, Хилда, била прва затворена, а кога ја пуштиле морала веднаш да ја напишти земјата. Ернесто се спасил во амбасадата на Аргентина каде што останал сè додека не добил пасош кој му овозможил на безбеден начин да стигне во Мексико. При ова патување Гевара и пишал писмо на својата тетка Беатрис: „Пред сликата на нашиот сакан другар [[Сталин]] се заколнал дека нема да престанам да дишам сè додека таа капиталистичка машинерија не биде уништена“.<ref>Таибо - 1999, стр. 31. [[#refTaibo1999|↓]]</ref> == Куба == [[Податотека:Che_Guevara_-_2do_Viaje_-_1953-55.png|мини|230п|лево|Мапа на која се прикажани патувањата на Че од 1953-1956]] Во почетокот на 1955 работел како доктор во болница во Мексико. Тука во јуни, истата година, го запознал [[Раул Кастро]] кој подоцна го запознал со [[Фидел Кастро]]. Во текот на првата ноќ од запознавањето на Кастро, Гевара потврдил дека токму кубанската револуционерна борба е таа која ја барал, а потоа и потпишал документ за членство во движењето „26 јули“.<ref>Таибо - 1999, стр. 55. [[#refTaibo1999|↓]]</ref> Во овој период Гевара го добил својот познат прекар „Че“.{{ref label|Б|б|б}} На 24 јуни 1956, Ернесто бил уапсен од страна на мексиканската полиција, заедно со неговите Кубански пријатели (меѓу кои бил и Фидел Кастро), а на 3 јули, новинарската агенција „UPI“ објавила: „Аргентинскиот доктор Гевара ќе биде депортиран во својата родна земја поради претпоставки дека учествувал во неуспешна завера против кубанската влада на Фулгенсио Батиста“. Поранешниот Мексикански претседател, Лазаро Карденас, се вмешал во работата на полицијата и успеал да издејствува во одбрана на [[куба]]нските револуционери, па до крајот на јули, Че Гевара и браќата Кастро биле пуштени на слобода. На 18 август 1955, Хилда и Че Гевара се венчале,<ref name="washington2008"/> а накратко потоа, на 15 февруари 1956, тие добиле ќерка која ја крстиле Хилдита Беатрис Гевара Гадеја. Овој брак траел 5 години, односно до крајот на кубанската револуција. На слобода, во тајност, тие продолжиле со своите револуционерни активности. Иако Че најпрво планирал во борбата да учествува само како лекар, тој присуствувал на воените вежби кои служеле како спремање за во Куба и тамошната револуција, а неговиот воен инструктор, Алберто Бајо, го пофалил Че како најдобар герилец.<ref>Андерсон 1997, стр. 194. [[#refAnderson1997|↓]]</ref> На 25 ноември 1956, тргнале кон Куба со изнајмениот брод „[[Granma (јахта)|Granma]]“ (што во превод значи „баба“). Бродот бил наменет за најмногу 25 луѓе, а тие биле вкупно 82-ца. И покрај лошата временска состојба, тие стигнале на источниот брег на Куба, односно во [[Лос Каиелос]] ([[Шпански јазик|шп]].„Los Cayuelos“), но тоа било 2 дена подоцна (2 декември) од планираното (30 ноември). Одејќи низ полињата со [[Шеќерна трска|шеќерни трски]], со отечени стапала и без никаква храна, само со нивните пушки и неколку шаржери муниција,<ref name="reminisc5">Гевара - 1963, стр мај [[#refGuevara1963|↓]]</ref> на 5 декември биле нападнати од единиците на Батиста кај местото Алегрија де Пио. Подоцна Гевара дознал дека токму човекот кој ги водел низ Куба бил тој кој ја кажал нивната локација на противничките сили.<ref name="reminisc5"/> Од вкупно 82 останале само уште 16<ref>Лалич - 2006, стр. 60. [[#refLalic2006|↓]]</ref> или 22-ца<ref>Андерсон - 1997, стр. 213. [[#refAnderson1997|↓]]</ref> кои се поделиле на две групи и тргнале кон [[Сиера Маестра]] каде што повторно се соединиле. Иако ранет во вратот,<ref name="reminisc5"/> заедно со останатите герилци, Че Гевара успеал да се извлече и сите заедно, на 21 декември, да стигнат на плантажата со кафе каде што Фидел Кастро ги чекал веќе неколку дена. Во шумите на Сиера Маестре продолжиле со своите воени вежби собирајќи доброволци и набавувајќи опрема. Ернесто бил задолжен за производството на бомби, правел мали импровизациски рерни за печење леб, ги обучувал новите членови на воена тактика и организирал курсеви каде што неписмените членови на групата учеле да читаат и пишуваат. Сепак, групата броела малку членови, односно до март 1957, биле околу 80 герилци. До 24 февруари 1957, јавноста не знаела ни дали Кастро и неговите трупи, заедно со Че, биле воопшто живи. Тој ден, екипа на американскиот „[[The New York Times]]“ на чело со Херберт Метјус, пристигнала директно во засолништето во Сиера Маестре за да го интервјуираат околу неговите герилски активности.<ref name="nyt1957">[http://www.nytimes.com/packages/html/books/matthews/matthews022457.pdf Архива на „[[The New York Times]]“: „Кубанските востаници во нивното скривалиште]. Проверено на 18 мај 2011</ref> Репортажата за трупите на Кастро опфаќала опширен опис на неговите воени активности, животот во шумите, понатамошните планови и идеологијата. Самиот Кастро е прикажан како романтичен и допадлив револуционер. Со своето основно познавање на англискиот јазик и неговата харизма, ја искористил оваа прилика за да и се обрати директно на американската нација и да ги искаже своите цели. Во тој период Гевара не бил таму, но подоцна започнал да ја сфаќа важноста на медиумската [[пропаганда]] во политичката борба. [[Податотека:CheyFidel.jpg|мини|200п|десно|Че Гевара (лево) и Фидел Кастро (десно) при триумфалниот влез во Хавана.]] Кога го напишале разгласот за младината во градот [[Сантјаго де Куба]], Кастро му рекол на Че Гевара покрај својот потпис да напише „el comandante“.{{ref label|В|в|в}} Че станал строг војсководец кој дезертерите ги казнувал со смртна казна и по нив испраќал одредени трупи. На тој начин станал познат брутален и немилосрден војсководец.<ref>-Кастанеда - 1998, стр. 105 и 119. [[#refCastaneda1998|↓]]</ref> Самиот Кастро го опишувал Че како интелигентен, храбар војсководец кој имал „голем морален авторитет над своите трупи“. Ернесто бил одговорен за отворање на илегалната револуционерна радио станица „Радио Ребелде“ (шп. „[[Radio Rebelde]]“) во февруари 1958, пеку која движењето „26 јули“ ги емитувало своите новости и пораки до народот во Куба.<ref name="ignacio177"/> Во јули 1958, Че одиграл клучна улога во [[Битката кај Лас Мерцедес]] користејќи ги своите трупи за да запре група од 1500 војници испратени од генералот на Батиста, Кантиљо, со цел да ја уништат војската на Кастро. Во наредните борби, Че Гевара предводел нов воен одред насочен кон западот за да би помогнал во напредокот кон [[Хавана]]. Само тој одред бил под директна команда на Ернесто, односно Кастро немал никаков авторитет врз тие војници. Во последните денови од 1958, Че го насочил својот одред кон Санта Клара што претставувала една од одлучувачките битки за победата во револуцијата.<ref>Кстро - 1972, стр. 439-442. [[#refCastro1972|↓]]</ref><ref>-Доршнер - 1980, стр. 41-47, 81-87. [[#refDorschner1980|↓]]</ref> Неговата конечна победа во [[Санта Клара, Куба|Санта Клара]], каде што противничките трупи биле во многу поголем број, подоцна била опишувана како „ремек-дело во модерното војување“.<ref>Сендисон - 1996, стр. 39. [[#refSandison1996|↓]]</ref> Медиумите контролирани од Батиста изјавувале дека Че Гевара бил убиен во таа битка, но илегалното радио „Ребелде“ ја обавестило јавноста дека трупите на Че ја заземале Санта Клара. На самиот крај на годината, 31 декември 1958, генералите на Батиста, без негово знаење, започнале да преговараат околу нивното предавање, а наредното утро Батиста побегнал од земјата. На 8 јануари 1959, војската на Кастро, после повеќе од две години војување по шумите на Сиера Маестра, триумфално марширала низ Хавана. == По победата во револуцијата == По победата во револуцијата, на [[9 февруари]] Че добил почесно кубанско државјанство.<ref>Андерсон - 1997, стр. 397. [[#refAnderson1997|↓]]</ref> Најпрво бил поставен за директор на централната банка на Куба, а потоа и за индустриски министер. Кастровата влада, према оние кои се сметале за воени злосторници, по победата во револуцијата спровела мерки слични како спроведените во [[Нирнбершки процес|Нирнбершкиот процес]] по [[Втора светска војна|втората светска војна]].<ref>Гомес - 1991, стр. 115-116. [[#refGomez1991|↓]]</ref> Тоа значело смртна казна за особено тешките злосторства, без разлика дали ја поддржувале револуцијата или владата на соборениот диктатор. Според изворите на кубанското министерство за правда оваа акција била поддржувана од поголемиот број граѓани. За да ги спроведе овие мерки, Кастро го назначил Че за управник на затворот „La Cabaña“ и на таа функција останал 3 месеци, од 2 јануари до 12 јуни 1959.<ref>Андерсон - 1997, стр. 372, 425. [[#refAnderson1997|↓]]</ref> Гевара бил задолжен за расчистување на војската која до тогаш била под власт на Батиста, а исто така и за уцврстување на победата спроведувајќи „револуционерна правда“ над оние кои се сметале за предавници, шпиони или воени злосторници.<ref>Андерсон - 1997, стр. 376. [[#refAnderson1997|↓]]</ref> Во некои случаи смртната казна се извршувала со стрелање. Министерот за правда во новата влада, Раул Гомес Трето, сметал дека уникувањето на ограничувањата над смртната казна би било оправдано бидејќи ги спречувало незадоволните граѓани од земањето на правдата во своите раце, исто како што се случувало во минатото. Имајќи ги предвид 20.000 луѓе кои Батиста и неговите соработници ги убиле<ref>Најс - 2007, стр. 61. [[#refNiess2007|↓]]</ref> за време на нивното владеење, истражувањето на јавноста покажало дека 93% од народот го поддржува тоа мислење.<ref>Таибо - 1999, стр. 267. [[#refTaibo1999|↓]]</ref> Иако точниот број на извршени смртни казни варира низ изворите, се проценува дека во тоа време се убиени околу 200 луѓе.{{ref label|Г|г|г}} Најистакнатата положба на Че Гевара во Куба било местото на главен [[амбасадор]] на Куба во светот. На 12 јуни 1959, Кастро го испратил Че на тримесечен пат низ 14 земји во светот заедно со службена кубанска делегација. Поголемиот дел од тие земји биле [[Африка]]нски или [[Азија|Азиски]]. Во [[Јапонија]] поминал 12 дена (од 15 до 27 јули) учествувајќи во преговорите околу проширувањето на соработката помеѓу двете земји. Во текот на оваа посета, Че тајно{{ref label|Д|д|д}} ја посетил [[Хирошима]] каде што американската војска пред 14 години фрлила [[атомска бомба]]. Гевара бил „навистина шокиран“ од тоа што го видел таму, односно целосната состогба и начинот на кој биле третирани болните луѓе.<ref>[http://www.hdrjapan.com/japan/japan-news/aide-reveals-che-guevara's-secret-trip-to-hiroshima/ „Aide reveals Che Guevara's secret trip to Hiroshima“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090215141505/http://www.hdrjapan.com/japan/japan-news/aide-reveals-che-guevara's-secret-trip-to-hiroshima/ |date=2009-02-15 }} (14 октомври 2007)</ref> Во остатокот од своето дипломатско патување, Че ги посетил [[Индонезија]] и [[Пакистан]]. При враќањето во Куба, Гевара затекнал подобрена состојба и зацврстена власт која веќе започнала да спроведува социјални и економски реформи, првенствено аграрни. По повод инцидентот во [[Залив на свињи|Заливот на свињите]], кога кубанските емигранти во САД се обиделе да ја срушат власта во Куба (што било сценирано од самите соединети држави), тој изјавил: „Ние се соочуваме со историјата и не можеме да допуштиме да бидеме исплашени! Мораме да го задржиме ентузијазмот со кој тргнавме во борба. Мораме да градиме фабрики со левата рака, а во десната да држиме пушки и со нозете да газиме црви“.<ref>[http://www.docstoc.com/docs/5711779/che „DocStoc: Che“]. Проверено на 18 мај 2011</ref> На 4 март 1960, францускиот преносен брод „La Cubre“, кој пренесувал муниција до Антверпен, двапати експлодирал за време на истоварањето во Хавана. На ова место загинале над 100 луѓе.<ref>Кубанска архива, [http://cuban-exile.com/doc_151-175/doc0166.html Ла Кубре екплодираше во Хавана, 1960]. Проверено на 18 мај 2011.</ref> Гевара им пружал прва помош на настраданите. Утредента, во спомен на жртвите од експлозијата, [[Алберто Корда]] го фотографирал Гевара со што била создадена една од невоите подоцна најпознати фотографии, фотографијата „[[:Слика:Heroico1.jpg|Херојскиот герилец]]“ (шп. „Guerrillero Heroico“). === Револуција за време на мир === Че Гевара сметал дека и за време на мир мора да се продолжи со револуцијата, исто како што Кастро рекол по заземањето на Хавана дека револуцијата само што почнала. Идеите на Че се засновале на широк спектар различни активности како и на „доброволна работа и добра волја“, фраза за која сметал дека треба да биде модел на кој ќе се заснова поединечното единство и единството на масата. Сето тоа се обидувал да го покаже преку сопствени примери како деноноќно извршување на своите должности како индустриски министер, учествување во градежничка работа, па и сечење на шеќерни трски кога имал слободен ден.<ref>[http://www.pbs.org/wgbh/amex/castro/peopleevents/p_guevara.html „pbs.org: Che Guevara (1928-1967)“]. Проверено на 18 мај 2011.</ref> [[Капитализам|Капитализмот]] го сметал за „борба на волкови“ во која „само еден може да победи и тоа на штета на другите“, па се залагал за создавање на „нов човек“ кој ќе биде воден морално, а не по материјални принципи.<ref>[http://www.marxists.org/archive/guevara/1965/03/man-socialism.htm Социјализам и човек во Куба], Запис на Гевара од март 1965 година. Проверено на 18 мај 2011.</ref> По крајот на револуцијата, Ернесто се развел од Хилда која и рекол дека се заљубил во друга жена. Разводот бил официјално објавен на 22 мај 1959, а веќе на 2 јуни, истата година, се оженил со [[Алеида Марч]] со која добил четири деца: Алеида Гевара Марч (родена на 24 ноември 1960), Камила Гевара Марч (родена на 20 мај 1962), Селија Гевара Марч (родена на 14 јуни 1963) и Ернест Гевара Марч (роден на 24 февруари 1965). Гевара имал и едно вонбрачно дете, Омар Перес, роден на 19 март 1964.<ref>Кастанеда - 1998, стр. 264-265. [[#refCastaneda1998|↓]]</ref> Алеида го поттикнала да слуша [[класична музика]] која подоцна многу ја засакал.{{ref label|Ѓ|ѓ|ѓ}} Останатите луксузни работи кои себеси ги допуштал биле [[Мате (пијалак)|мате]], како омилен пијалак, и [[Пура|кубанските цигари]] „[[Монтекристо (марка на пури)|Монтекристо бр. 4]]“ (или на шп. „Montecristo No. 4“).<ref>Лалич - 2006, стр. 70 [[#refLalic2006|↓]]</ref><ref>Сендисон - 1996, стр. 66 [[#refSandison1996|↓]]</ref> === Односите со СССР === [[Податотека:CheinMoscow.jpg|мини|180п|десни|Гевара додека шета по [[Црвен плоштад|црвениот плоштад]] во Москва, ноември 1964.]] Гевара бил архитектот на добрите односи помеѓу [[СССР]] и Куба.<ref>Андерсон - 1997, стр. 492 [[#refAnderson1997|↓]]</ref> Како таков, тој одиграл главна улога во донесувањето на советските јадрени ракетни глави во Куба во октомври 1962 година, што подоцна довело до т.н [[Кубанска ракетна криза]]. Во интервју за [[Британија|британскиот]] магазин „[[Daily Worker]]“, неколку дена по завршетокот на кризата, Гевара бил бесен поради предавништвото на СССР кон Куба, тврдејќи дека ракетите доколку биле под Кубанска контрола сигурно би испалиле.<ref name="anderson545">Андерсон - 1997, стр. 545. [[#refAnderson1997|↓]]</ref> Сем Расел, репортерот кој разговарал со Че на ова интервју, објаснил дека кога излегол бил тотално збунет опишувајќи го Гевара како „човек со топол карактер“, „очигледно висока интелигенција“, но и покрај тоа „се однесува како лудак кога збори за проектили“.<ref name="anderson545"/> === Говор во ОН === Во декември 1964, Че бил официјалниот претставник на Куба во седиштето на [[Обединети Нации|Обединетите нации]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Во својот говор силно ја критикувал неспособноста на ОН во борбата против бруталниот [[апартхејд]] кој се спроведувал во [[Јужна Африка (регион)|Јужна Африка]], прашувајќи ги сите присутни „зар ОН не можат да направат нешто да би го запреле тоа?“.<ref name="unspeech">[http://www.marxists.org/archive/guevara/1964/12/11.htm Говорот на Ернесто Че Гевара на конференцијата на ОН], 11 декември 1964 година. Проверено на 18 мај 2011.</ref> Че, исто така, остро ја осудувал политиката на [[САД]] во однос на [[Црнец|црнците]], критикувајќи ги дека секојдневно ги [[Дискриминација|диксриминираат]], а нивните убијци ги ослободуваат и штитат, па дури и ги казнуваат црнците кои ќе го побараат своето [[Слобода на говор|право на слобода]]. Гевара прашал „како тие кои го прават сето тоа можат себеси да се нарекуваат штитеници на слободата?“.<ref name="unspeech"/> Че Гевара во говорот ја претставил Латинска Америка како „семејство од 200 милиони луѓе кои имаат исти проблеми“.<ref name="unspeech"/> Најавил дека овие страници од историјата ќе бидат пишувани од „гладни индијански маси, селани без земја и искористени работници“.<ref name="unspeech"/> === Патувања кон крајот на 1964 === На 17 декември 1964, тргнал на тримесечно патување низ светот во кое ги посетил [[Народна Република Кина]], [[Египет]] каде што го запознал [[Гамал Абдел Насер]], [[Алжир]], [[Гана]], [[Гвинеја]], [[Мали]], [[Бенин]], [[Република Конго]] и [[Танзанија]]. Накнадно поминал и во [[Ирска]] и [[Чехословачка]]. Во Алжир го одржал својот говор на конференцијата за африканско-азиска солидарност.{{ref label|Е|е|е}} Во тој говор акцентот го ставил на следните три работи: * Во светот треба да се воспостави „герилски интернационализам“ позади кој ќе стојат голем број земји во процесот на ослободување и развој. * Тој „герилски интернационализам“ морало да се заснова на снагата и бесплатната поддршка и помош од земјите од социјалистичкиот блок, особено државите кои биле производители на оружје. * На крај, Че ги критикувал земјите од социјалистичкиот блок, блок кој, според него, се претворил во империјализам <ref>Гевара - 1969, стр. 352–359 [[#refGuevara1969|↓]]</ref>. Центарот на блокот на социјалистички земји бил градот Москва и оваа критика била сфатена како предизвикување на Москва од страна на државата Куба, а така било сфатено поради изјавата ја дал токму Че, еден од главните команданти во револуцијата и еден од главните теоретичари на истата. Многу луѓе очекувале односите помеѓу овие две земји да бидат во голема мера влошени. Од патувањето се вратил на 14 март 1965, каде што на аеродромот во Хавана го дочекале Фидел и Раул Кастро. == Конго == На 17 јануари 1961, во [[Конго]] бил изведен државен удар и бил убиен тогашниот претседател [[Патрис Лумумба]], а на чело на државата дошол диктаторот [[Моиз Чомбе]]. Поради тоа, оваа држава претставувала привлечно одредиште за продолжување на ернестовата револуција. Во 1965 Че, заедно со група кубански војници, тајно отпатувал во Конго за да води вооружен отпор против [[диктатор]]от. Цела година никој не знаел каде се наоѓа Че, а во [[Масовни медиуми|медиумите]] се зачестувале претпоставките дека Кастро, по критикувачките говори на Че пртив [[СССР]], одлучил да го оттргне од политичката сцена и да го ликвидира.<ref>Лалич - 2006, стр. 75 [[#refLalic2006|↓]]</ref> Во текот на тој период Че се наоѓал во Конго каде што, заедно со кубански герилци и други револуционери, се обидувал да организира и да спроведе револуција. [[Податотека:CheInCongo1965.jpg|мини|150п|десни|37 годишниот Че со афро-кубански колега, војник, за време на кризата во Конго]] Меѓутоа, во Конго не постоел воен морал ниту пак волја за побуна, а тоа било во голема мера содржината од писмата на Че до Кастро. Војската била скоро распуштена, дисциплината многу слаба, а воените вежби се состоеле од племенски ритуали. Во едно од писмата за Фидел Кастро, Че напишал:<ref name="lalic87">Лалич - 2006, стр. 87 [[#refLalic2006|↓]]</ref> {{Цитатник|Не сакаа дисциплина. Кога им реков дека дека обуката ќе се одвива на лице место, тие беа разочарани. Сакаа да одат на обука во Куба или во Кина, таму каде што е сè платено, комфортно и бесплатно, каде што добро можат да се најадат, каде што има пијалак и жени. Кога за време на засилените марширања им побарав да носат храна, сурово ми одговорија дека тие не биле мазги и дека нема да ја носат. Некои од револуционерните војсководци доаѓаа кај мене велејќи ми дека имаат трупи од 1000 и 2000 војници, а накратко потоа се дознаваше дека немаат никој}} Гледано од друг аспект, на страната на претседателот се бореле добро организирани групи од [[Белгија|белгиски]] и [[Јужноафриканска република|јужноафрикански]] платеници, а во последните месеци од неговата борба во Конго се бореле и Кубански емигранти кои примале инструкции директно од ЦИА. Постоеле извори кои велеле дека ЦИА знаела за мисијата на Гевара во Конго, но поради тактички причини не дозволувале тоа да излезе во јаноста..<ref name="lalic91">Лалич - 2006, стр. 91 [[#refLalic2006|↓]]</ref> Дури кога властите во [[Танзанија]] го скратиле т.н гостопримство на кубанците според одлуката на [[Организација на африканското единство|организацијата на африканското единство]]<ref name="lalic91"/> и по испратената порака од Кастро за Че во која вели доколку примети дека не може ништо да направи, да се врати дома,<ref name="lalic91"/> и Гевара, по една година од доаѓањето во Конго, во тајност се вратил во [[Хавана]] тотално разочаран. За време на неговото отсуство, на 18 мај 1965, умрела неговата мајка Селија де ла Серна. Погребана била на аристократските гробишта „Реколета“ во [[Буенос Аирес]] во присуство на познаници и пријатели. Накратко по враќањето во Хавана, Гевара започнал со подготовки за свое ново револуционерно движење, овој пат во Боливија. == Боливија == [[Податотека:Che_Guevara_bajo_identidad_Adolfo_Mena_González_-_1966.jpg|мини|200п|десно|Изменетиот лик на Гевара додека го користел тајниот идентитет именуван како Адолфо Мена Гонсалес (1966)]] Во [[Боливија]] тргнал по деталните подготовки во Куба. За да не го препознаат и да го пуштат преку граница, изгледот на гевара уште во Куба бил драстично сменет. Му биле вградени вештачки заби, му ставиле очила, брада, а брковите си ги избричил, се здебелил и косата му биле скратена за да би изгледал како проќелав човек во средината на својот живот. На 3 ноември, со лажен пасош под лажното име Адолфо Мена Гонсалес, тргнал преку [[Москва]], [[Прага]], [[Виена]], [[Бразил]] за да на 6 ноември стигне во Боливија. Таму пристигнал во востаничката база Њанкауасу. Просторот на оваа база, каде што Че направил и терен за воени вежби, претходно бил купен од некои боливијски комунисти по наредба на Фидел Кастро. На ова место го дочекала мала група на кубански герилци. Околу два месеци подоцна, на 31 декември, во базата пристигнал и Марио Монхе, генералниот секретар на комунистичката партија на Боливија. Договорот за соработка не бил потпишан и Че останал да се бори без поддршката на боливиските комунисти.<ref name="lalic248">Лалич - 2006, стр. 248 [[#refLalic2006|↓]]</ref> [[Податотека:CheinBolivia1.jpg|мини|200п|лево|Во руинираната Боливија кратко пред неговата смрт (1967)]] Набрзо потоа владата на Боливија и Вашингтон дознале дека Гевара престојува во Боливија и издале потерница по него која опфаќала 1500 луѓе, некои припадници на боливиската војска, а другите оперативци на [[Централна разузнавачка агенција|ЦИА]].<ref name="lalic248"/><ref name="lalic108">Лалич - 2006, стр. 108-110 [[#refLalic2006|↓]]</ref> Во наредните месеци следеле неколку огнени пресметки помеѓу герилците на Че и владините трупи. Нагло започнале поново да му се појавуваат напади од астмата и Че загубил 20 килограми, а селаните се помалку и помалку се придружувале во доброволните одреди. Се покажало и дека месните жители соработуваат со властите, особено кога за тоа биле добро наградувани.<ref name="lalic108"/> Тања „Ла Гериљера“, која од почетокот на зафатот била на страната на Че, сè повеќе го губела моралот и предизвикувала нервоза кај останатите борци.{{ref label|Ж|ж|ж}} Во една од посериозните пресметки на реката [[Рио Гранде]], 31 август 1967, војската во заседа убила 10 герилци на Че меѓу кои и Тања „Ла Гериљера“. Една недела подоцна било пронајдено нејзиното мртво тело во реката, а заедно со него и една торба во која се наоѓало нејзиното писмо до својата мајка кое не успеала да го прати:<ref name="lalic108"/>{{Цитатник|Драга мајко,<br /> сега почнав да се плашам. Не знам што ќе биде со мене. Можеби ништо, но стравот не сака да ме напушти. Често плачам. Не знам како е да се биде „храбра мајка“. Зар ти беше мајка која се плашеше? Јас повеќе не сум ни жена, ни девојка, туку само мало уплашено девојче}} При гонењето на Гевара била ангажирана и специјална единица од составот на осмата дивизија на боливиската армија. Со таа трупа управувал полковникот Хоакин Зентено Анаја. Командант на специјалниот баталјон „зелени берети“ бил полковникот Андреас Селич, со југословенско потекло, кој ја водел операцијата на терен. Вкупно биле ангажирани на 1000 војници. Во борбите кои следеле учествувале и американски експерти за борба против герилци.{{ref label|З|з|з}} == Смрт == [[Податотека:CheExec24.jpg|мини|270п|лево|Телото на Че по неговата смрт. Фотографијата е направена од оперативец на ЦИА, пред да го изнесат од Ла Игера (9 октомври 1967)]] На [[8 октомври]] [[1967]], во селото [[Ла Игуера]], по кратка и случајна вооружена пресметка, боливиската војска во заседа го фатила Че и еден негов војник. Че бил ранет во ногата и не можел да се брани. Кога војниците сфатиле кого фатиле веднаш му се јавиле на својот претпоставен, Гариј Прада, а тој веднаш телефонирал во Вале Гранде за да го повика полковникот Зентена, командантот на осмата дивизија. Пораката за фаќањето гласела: „Го имаме тато во рацете“.<ref>Лалич - 2006, стр. 120 [[#refLalic2006|↓]]</ref> Фатени биле вкупно три герилци: Че, Вили Куба и Хуан Пабло Чанга. Додека војниците чекале да дојдат надлежните, го префрлиле Гевара во локалното школо. Тука прв стигнал полковникот Андреас Селич, а утредента на 9 октомври, пристигнал и агентот на ЦИА, Феликс Родригес (агент на ЦИА со Кубанско потекло кој работел под псевдонимот Феликс Рамос Медина). Со самото пристигнување, агентот веднаш им јавил во Вашингтон каде што го чекале неговиот одговор за да ја потврдат информацијата. На пладне, истиот ден, од Ла Паза пристигнала шифрирана порака: „Направете пасош за тато“. Низ целата оваа процедура Че не сакал да одговара ништо на испрашување. Возачот на хеликоптерот, Хаиме Нино де Гусман, кој присуствувал во целата акција, подоцна го опишувал Че велејќи дека изгледал ужасно: бил ранет во десниот лист, облеката му била искината, а косата валкана. И покрај тоа, Гусман се сеќава дека: „Че ја држеше главата исправено гледајќи го секој право во очите и цело време бараше да му дадат цигара да запали“. Гусман трвдел дека му паднало жал и дека му дал луле, по што Гевара му се насмевнал и му се заблагодарил.<ref name="miamiherald1997">{{наведени вести|title=„The Man Who Buried Che“|first=Хуан|last=О. Тамајо}-|publisher=Издавател „Miami Herald“|year=19979|url=http://www.fiu.edu/~fcf/cheremains111897.html|accessdate=18 мај 2011}}</ref> Пред самото извршување на смртната казна Гевара му плукнал во лице на еден од високите офицери кои се наоѓале околу него.<ref>Мајкл - 1968, стр. 33. [[#refMichele1968|↓]]</ref> За извршувањето на погубувањето била избрана „зелената беретка“ на наредникот Марио Теран. [[Феликс Родригес]] му дал инструкции да не пука во главата, туку од вратот, па надолу. Во својата книга „Че Гевара – живот, смрт, легенда“, [[Борислав Лалич]] вели дека последните зборови пред стрелањето на Че биле упатени кон нервозниот наредник, велејќи: „Биди озбилен момче, треба да пукаш во човек“.<ref>Лалич - 2006, стр. 127 [[#refLalic2006"|↓]]</ref> Меѓутоа, Џон Ли Андерсон во својата книга „Че Гевара: роволуционерен живот“ пишува дека последните зборови му биле: „Пукај кукавицо! Ќе убиеш само човек“.<ref>Андерсон - 1997, стр. 739 [[#refAnderson1997|↓]]</ref> Најпрво бил погоден во десната страна од градниот кош. Потоа во десното рано, во ногата, стомакот и во левата страна на градниот кош. Додека ги изговарал своите последни зборови некој војник испукал уште еден куршум во неговиот врат, со што во 13:10 часот Гевара го испуштил својот последен здив. == По смртта == === Посмртни остатоци === По смртта на Че, Феликс Родригес присвоил неколку неговите лични предмети меѓу кои и рачниот саат кој потоа го носел на својата рака, покажувајќи го повремено на новинарите.{{ref label|Ѕ|ѕ|ѕ}} Според други извори, часовникот на Че го зел полконвикот Андреас Селич заедно со неговиот пиштол.<ref>Лалич - 2006, стр. 177-178. [[#refLalic2006|↓]]</ref> Денес, некои од неговите лични предмети, меѓу кои и ламбата на батерии, се во сопственост на ЦИА. Агентот на ЦИА со кубанско потекло, Густаво Виљолдо, на денот на погубувањето отсекол еден прамен од косата на Че за подоцна, во 2007, да го продаде на аукција за 119,500 долари.<ref>{{наведени вести|publisher=Издавател „[[The New York Times]]“|url=http://www.nytimes.com/2007/10/26/world/americas/26che.html?_r=3&oref=slogin&oref=slogin|title=„Lone Bidder Buys Strands of Che’s Hair at U.S. Auction“6|year=2007|last=Лејси|first=Марк|accessdate=18 мај 2011}}</ref> По смртта, боливиските лекари му ги ампутирале дланките,<ref name="anderson742">Андерсон - 1997, стр. 742 [[#refAnderson1997|↓]]</ref> а боливиската војска му го однела телото на непозната локација одбивајќи да каже дали бил кремиран или погребан. Целата процедура околу посмртните остатоци на Че ја водел Феликс Родригес, агент на ЦИА, но никогаш не сведочел околу тоа.<ref>Лалич - 2006, стр. 153 [[#refLalic2006"|↓]]</ref> Дланките му биле ставени во [[формалдехид]] и биле испратени во Буенос Аирес за да бидат идентификувани од аргентинската полиција.<ref name="anderson742"/> По завршувањето на идентификацијата дланките биле испратени во Куба. На 15 октомври 1967, Кастро јавно ја објавил смртта на Че и објавил тродневна жалост.<ref name="anderson740">Андерсон - 1997, стр. 740-741 [[#refAnderson1997|↓]]</ref> Три дена подоцна Кастро и се обратил на нацијата говорејќи пред над еден милион луѓе во Хавана, а во говорот бил опишан револуционерниот лик на Че.<ref name="anderson740"/> Кон крајот на 1995, пензионираниот генерал Марио Вергас во разговор со Џон Ли Андерсон му кажал дека Гевара бил погребан кај старата аеродромска писта во Вале Гранде. Меѓународен тим на истражувачи копал на таа локација повеќе од една година за подоцна, во јули 1997, тим од кубански [[Геологија|геолози]] и аргентински [[форензичар]]и, да ги најдат остатоците од 7 тела во две масовни гробници, а едното од телата било без дланки. Боливискиот министер за внатрешни работи го идентификувал телото на Гевара по проверката на забите кои „совршено се вклопувале“ со забите кои Че ги оставил во Куба пред да замине на мисијата во Конго. Меѓутоа, во времето на ископувањето се појавил и Гари Прадо, тогашен генерал во пензија, тврдејќи дека овие изјави се лажни и дека телото на Гевара е кремирано, а пепелта е расфрлена по планините. Наредбата за кремирање на телото пристигнала директно од кабинетот на тогашниот претседател на Боливија, [[Рене Бариентос]].<ref>Лалич 2006, стр, 154 [[#refLalic2006|↓]]</ref> Уште еден сведок, Марселино Карденас, кој за време на процесот бил чувар на мртвото тело на Че, трвел дека посмртните остатоци не се негови. Тој вели дека дланките му биле отсечени поради идентификација на еден од герилците на Че кој бил убиен кај реката Рио Гранде, а ископаното тело без дланки било сигурно негово.<ref>Лалич - 2006, стр, 156 [[#refLalic2006|↓]]</ref> Сепак, на 17 октомври 1997, остатоците за кои се сметало дека се на Че, заедно со останатите 6 ископани тела, биле погребани со воени почести во посебно изграден [[мевзолеј]] во кубанскиот град Санта Клада каде што Че ги водел своите трупи за време на кубанската револуција.<ref>{{наведени вести7|year=1997|publisher=„CNN“|title=„Cuba salutes Che Guevara“|url=http://www.cnn.com/WORLD/9710/17/cuba.che|accessdate=18 мај 2011}}</ref> === Учеството на САД во одлуката за убиството === [[Податотека:Che_Guevara_-_Grab_in_Santa_Clara,_Kuba_(frag).jpg|мини|220п|десно|Споменик на Че Гевара во Санта Клара со натписот „Hasta la Victoria Siempre!“ ([[Македонски јазик|мак]]. „До конечна победа“)]] ЦИА и американската влада се дистанцирале од одлуката за погубувањето на Че; во меморандумот кој советникот за национална безбедност Волт Витмен Ростоу го испратил на тогашниот претседател Линдон Б. Џонсон вели дека: „некој донел идиотска одлука за Че Гевара да биде погубен“.<ref name="lalic186">Лалич - 2006, стр. 186 [[#refLalic2006|↓]]</ref> Меѓутоа, Феликс Родригес, кој подоцна тврдел дека од Вашингтон добил наредба за Че да биде сочуван жив, лично од Ла Паза ја пренел шифрираната порака „Направете пасош за тато“, што значело смрт за Гевара.<ref name="lalic186"/> === Дневникот од Болвија === На Гевара му бил одземен и неговиот дневник кој го водел во Боливија, а се состоел од околу 30.000 зборови на [[шпански јазик]], напишани на рака, вклучувајќи и избор од негова [[поезија]] и краток [[расказ]] за „младата комунистичка герилка која учи како да го победи стравот“.<ref>{{наведени вести|title=„Bidding for Che“|publisher=Издавател „Time“|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html|year=19675|accessdate=18 мај 2011|archive-date=2013-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826055852/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html|url-status=dead}}</ref> Дневникот содржел описи околу герилската акција во Боливија.<ref name="diario">„Guevara, Ernesto "Che" (1967b). ''Diario (Bolivia)''“. 1966–1967.</ref> Првиот запис бил направен на 7 ноември 1966, накратко по неговото пристигнување во Боливија, а последниот е напишан на 7 октомври 1967, еден ден пред да биде фатен. Во дневникот е опишано како герилците морале да започнат со својата операција многу порано поради тоа што боливиската војска го открила нивното присуство, се објаснува зашто Гевара ги поделил герилците во два одреда кои подоцна не можеле да воспостават контакт, а исто така е опишан и целосниот неуспех на операцијата. Во дневникот е опишано и несогласувањето помеѓу него и [[Комунистичка партија на Боливија|комунистичката партија на Боливија]] поради што Гевара имал многу помалку војници отколку што очекувал. Порај тоа, Гевара ги објаснил и проблемите со регрутирањето на нови војници, проблем кој најмногу бил потикнат поради тоа што тие најмногу го учеле [[Кечуански јазик|кечуанскиот јазик]], наместо јазикот кој се говорел во тоа подрачје на земјата, односно [[гварански јазик]].<ref>Рајан - 1998, стр. 45 [[#refRyan1998|↓]]</ref> Во своите последни денови од животот Гевара станувал и сè по болен. Добивал напади на астма и некои од последните извршени напади биле со цел да се земат лекови.<ref>Рајан - 1998, стр. 104 [[#refRyan1998|↓]]</ref> По смртта на Че, некои фирми понудиле 125.000 американски долари за да ги преземат авторските права за објавување на неговиот дневник. На 1 јули 1968, дневникот бил објавен во Куба и бил дистрибуиран бесплатно. Неговиот дневник бил брзо преведен и дистрибуиран низ целиот свет. Откако светската јавност дознала за смртта на Гевара, ги видела неговите посмртни слики и личниот дневник, ширум светот започнале да се организираат демонстрации поради начино на кој боливиската војска и американците ги третирале [[Воен заробеник|воените заробеници]]. Се пишувале артикли, посвети, а дури и песни за неговиот живот и смртта.<ref>[[Податотека:Loudspeaker.svg|11px]] Карлос Пуебло, „-{[http://w1.1559.telia.com/~u155900388/Carte_al_Che.wav Carta al Che] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051016064915/http://w1.1559.telia.com/~u155900388/Carte_al_Che.wav |date=2005-10-16 }}}-“ (проверено на 18 мај 2011)</ref><ref>[[Податотека:Loudspeaker.svg|11px]] Карлос Пуебло, „-{[http://www.bbc.co.uk/spanish/audio/seriemilenio02e.ram „Hasta Siempre, Comandante“]}-“ (проверено на 18 мај 2011)</ref> == Културно наследство == [[Податотека:Palestinians_wearing_Che_Guevara_tshirts.jpg|мини|170п|десно|Палестинци со маици на кои е исцртан ликот на Гевара]] [[Податотека:Che_Guevara_statue.jpg|мини|170п|десно|Статуа на Че на местото каде што е убиен, селото Ла Игуера, Боливија]] [[Податотека:Statueduchelahiguera.jpg|мини|170п|десно|Споменик на Гевара во Ла Игуера]] И неколку децении по смртта на Че, неговиот живот и дела остануваат инспирација за многу луѓе. Британскиот политичар Џорџ Галовеј во една прилика изјавил: „Една од најголемите грешки кои САД некогаш ги направиле е тоа што ги објавија сликите од мртвото тело на Че. Неговиот изглед кој потсетува на [[Исус Христос]] обезбедува широко распространета револуционерна порака не само кон бунтовничките студенти, туку и кон срцата на верниците...“.<ref>{{наведени вести|publisher=Издавател „The Independent“|year=2007|title=Џорџ Галовеј: Дали Че треба да биде икона? Да!|url=http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/george-galloway-should-che-be-an-icon-yes-396109.html|accessdate=18 мај 2011}}</ref> Магазинот „Економист“, исто така, ги споредил сликите на мртовото тело на Че со сликата на [[Андреа Мантења]], „[[:Слика:Mantegna Andrea Dead Christ.jpg|Мртвиот Христос]]“, а и Борислав Лалич во својата книга „Че Гевара“ [[:Слика:CheExec24.jpg|една од тие слики]] ја споредил со сликата на [[Ханс Холбајн]] „[[:Слика:The Body of the Dead Christ in the Tomb, and a detail, by Hans Holbein the Younger.jpg|Телото на мртвиот Христос во гробницата]]“.<ref>Лалич - 2006, стр. 171 [[#refLalic2006|↓]]</ref> На тој начин, Че Гевара станал светец на денешницата кој двапати го ризикувал својот живот за земји кои не биле негови и го изгубил животот во борба за една таква земја.<ref>{{наведени вести|publisher=Издавател „The Independent“|title=„Che Guevara: modern saint and sinner“1|year=2007|url=http://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=9947002|accessdate=18 мај 2011}}</ref> [[Нелсон Мендела]] го сметал Че за „инспирација на секој човек кој ја сака слободата“.<ref name="heyche">{{Наведена мрежна страница |author=Че Гевара |url=http://www.hey-che.com/people-about-che-guevara.html |title=hey-che.com: Другите за Че |publisher=Издавател „Hey-che.com“ |date= |accessdate=18 мај 2011 |archive-date=2010-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023105625/http://www.hey-che.com/people-about-che-guevara.html |url-status=dead }}</ref> [[Жан-Пол Сартр]] го опишал како „најцелокупен човек на негови години: живееше со свои зборови, говореше со своите дела, неговата приказна и приканзната за светот течеа паралелно“.<ref name="heyche"/> Во Аргентина многу средни школа го носат неговото име.<ref>{{наведени вести|url=http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSN1446436420080614?sp=true|title=„Argentina pays belated homage to "Che" Guevara“|last=Попер|first=Хелен|date=|work=|accessdate=18 мај 2011|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Reuters|year=2008}}</ref> Колумбискиот писател [[Габриел Гарсија Маркес]] за Че Гевара рекол: „Би можел да пишувам илјада години на милион страни за Че Гевара“.<ref name="heyche"/> Во филмот „[[Марадона (филм)|Марадона]]“ на [[Емир Кoстурица]], славниот фудбалер ја покажува тетоважата на Че Гевара поставена на десното рамо и тетоважата на Фидел Кастро на листот од левата нога. Во Боливија, особено во областа каде што е убиен, Че Гевара, исто така, има статус на светец. Во селото Ла Игуера, месниот жител Мануел Кортес, го искажува распространетиот став со зборовите: „Како да е жив и меѓу нас, како пријател. Тој нас ни е како Дева Марија. Ние викаме: »Че, помогни ни за земјата добро да роди« и секогаш имаме добар плод“.<ref>{{наведени вести|publisher=Издавател „Common Dreams.org“|year=20047|title=„In Bolivia, Push for Che Tourism Follows Locals' Reverence“|last=Хол|first=Кевин|accessdate=18 мај 2011}}</ref><ref>Лалич - 2006, стр. 202 [[#refLalic2006|↓]]</ref> Таму селаните често го нарекуваат и „Свети Ернесто од Ла Игера“ (шпански: „San Ernesto de La Higuera“). Една песна на американската музичка група „[[Suicide (музичка група)|Suicide]]“ од 1977 година е наречена „Че“ (англиски: ''Che'').<ref>[https://www.discogs.com/Suicide-Suicide/release/429836 Discogs, Suicide – Suicide (пристапено на 4.5.2021)]</ref> Во Куба, Че се смета за еден од најголемите народни херои (за многу од жителите и како светец).<ref>{{наведени вести|publisher=Издавател „People's Weekly World“|title=„Che Guevara remains a hero to Cubans“|year=2004|url=http://www.pww.org/article/view/5880/1/234/|accessdate=18 мај 2011|archive-date=2009-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090527011514/http://www.pww.org/article/view/5880/1/234|url-status=dead}}</ref> Таму сè уште се сеќаваат како бесплатно работел градежнички работи и како учествувал во сечењето на шеќерните трски.<ref>{{наведени вести|publisher=Издавател „Reuters“|year=2007|url=http://www.ezilon.com/information/article_18610.shtml|title=„Cuba remembers Che Guevara 40 years after his fall“|first=Роса Тања|last=Валдес|accessdate=18 мај 2011|archive-date=2008-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080213092006/http://www.ezilon.com/information/article_18610.shtml|url-status=dead}}</ref> И денес, на кубанските пари се наоѓа негова слика во која со меч сече шеќерни трски. [[Фидел Кастро]] го нарекува „човекот со длабоки идеали, човек во чиј ум владееше сонот за борба“.<ref name="heyche"/> Од друга страна, неговите противници го нарекуваат промотор на пропаднати идеологии и груб убиец.<ref name="drivera">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.latinamericanstudies.org/che/oscars.htm |title=Отворено писмото на Пакита д'Ривере Карлос Сантана}}</ref> Америкианскиот глумец [[Енди Гарсија]] кој има кубанско потекло, во 2004 изјавил дека „за Че се збори позитивно во текот на сите овие години, но постои и темна страна на приказната... тој изгледа како рок ѕвезда, но има погубено многу луѓе без судење и без одбрана“.<ref>{{наведени вести|publisher=Издавател „newsmax.com“|title=Енди Гарсија ја раскажува неговата Кубанска приказна|url=http://archive.newsmax.com/archives/articles/2006/5/4/171619.shtml|year=2006|first=Питер|last=Дејвидсон|accessdate=18 мај 2011|archive-date=2009-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20090217185833/http://archive.newsmax.com/archives/articles/2006/5/4/171619.shtml|url-status=dead}}</ref> Филмот на Гарсија, „[[Изгубениот град (филм)|Изгубениот град]]“, кој наводно е забранет во неколку [[Латинска Америка|латиноамерикански]] земји, прикажува како некому му изгледа бруталноста во Куба пред и после револуцијата.<ref>{{наведени вести|publisher=Издавател „National Review Online“|url=http://article.nationalreview.com/?q=OWI2ZDcyMTliNmNiMGIwYTliMDc3NDcyZmZiOTc5YTY=|year=20066|title=„Don’t Let This Movie Get Lost“|first=Кетрин Џин|last=Лопес|accessdate=18 мај 2011|archive-date=2009-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113091657/http://article.nationalreview.com/?q=OWI2ZDcyMTliNmNiMGIwYTliMDc3NDcyZmZiOTc5YTY=|url-status=dead}}</ref> Нековиот лик се штампа на многу предмети како маици, капи, шалови, шољи, тетоважи, бикини итн., а иронијата во сето тоа е што тој се борел против оваквиот потрошувачки систем. Неговиот татко, Ернесто Гевара Линч, изјавил дека е многу лут на новинарите и разни фабриканти кои бездушно го експлоатираат митот за неговиот син и го распродаваат низ светот.<ref>Лалич - 2006, стр. 200-201 [[#refLalic2006|↓]]</ref> Како и да е, Гевара останал симбол за многу млади луѓе низ светот.<ref>{{наведени вести|url=http://www.guardian.co.uk/film/2004/jul/11/features.review|publisher=Издавател „Guardian“|title=„Just a pretty face?“1|year=2004|first=Син|last=О'хејган}-|accessdate=18 мај 2011}}</ref> == Архивиран материјал == * Интервју со Гевара од 1964 при посетата на [[Даблин]] (2:53); архива на Радио-телевизија на Ирска; Гевара збори на шпански, преведувач преведува на англиски ([http://www.rte.ie/laweb/smil/t01/t01g_cguevara_tv.smil видео]) * Видео од 2001: ''Че: Устражувачка легенда'' ([[Англиски јазик|англиски]] - „El Che: Investigating a Legend“), англиски преводи: ** Рецитира писмо (1:00; [http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&d_op=getit&lid=9 видео] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111011064345/http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads |date=2011-10-11 }}) ** Дава поддршка на Фидел Кастро (0:22; [http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&d_op=getit&lid=6 видео] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111011064345/http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads |date=2011-10-11 }}) ** Збори за работа (0:28; [http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&d_op=getit&lid=10 видео] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111011064345/http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads |date=2011-10-11 }}) ** Зборува за заливот на свињите (0:17; [http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&d_op=getit&lid=8 видео] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111011064345/http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads |date=2011-10-11 }}) ** Држи говор против империјализмот (1:20; [http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&d_op=getit&lid=11 видео] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110708142003/http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&d_op=getit&lid=11 |date=2011-07-08 }}) == Хронологија на животот на Че Гевара == {{Хронологија на Че}} == Поврзано == * [[Фидел Кастро]] * [[Кубанска револуција]] == Белешки == * {{note label|А|а|а}} Во својата книга „Че Гевара“, на 52 страница Борислав Лалич пишува: „Че Гевара не пристигнав во Мексико од Гватемала како ново роден револуционер бидејќи во Гватемала не ни имало револуција, но таму тој сè повеќе му созревало сфаќањето дека лекарската диплома нема да му ја одреди животната судбина.“ * {{note label|Б|б|б}} прекарот „Че“ се користи во Мексико, цела Латинска Америја, а најчесто е користен од Аргентинците каде што оваа изрека се говори во секојдневниот живот на граѓаните. На македонски јазик тоа би значело нешто како „пријател“ или „ортак“. * {{note label|В|в|в}} Чинот „el comandante“ во војската на Кастро го претставувал чинот „мајор“ што претставувал највисок воен чин. Кастро го имал истиот тој чин, а дури 20 години подоцна, кога Гевара повеќе не бил жив, Кастро го прифатил чинот „генерал“ и ја облеков соодветната униформа. * {{note label|Г|г|г}} Андерсон (1997) наведува дека бојот на каснети со смртна казна, конкретно во затворот „Ла Кабана“, бил 55 затвореници. (стр. 387). Исто така, пишува и дека вкупниот број на официјално убиени луѓе низ Куба изнесувал неколку стотини (стр. 387). Со овие броеви се согласува и Армандо Лаго кој во својата скрипта ги има напишано погубените од 1957-59 со точни имиња и презимиња, односно именувани се 196 особи, а 20 се непознати. ([http://www.cubaarchive.org/downloads/CA08.pdf цел документ]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * {{note label|Д|д|д}} Гевара побарал јапонската влада да му одобри посета на Хирошима, но кога тие го одбиле неговото барање, Гевара тајно го напиштил својот хотел во Осака и со воз, навечер, отпатувал во Хирошима со својот помошник Омар Фернандес. * {{note label|Ѓ|ѓ|ѓ}} Дејвид Сендисон, на 66 страна од својата книга „The Life & Times of Che Guevara“, пишува дека, од класичната музика, најомилен му бил [[Бетовен]]. * {{note label|Е|е|е}} Подоцна се потврдило дека овој говор во Алжир му бил последниот јавен меѓународен настап. * {{note label|Ж|ж|ж}} Хајди Тамара Бунке Бидер, под прекарот Тања, е родена во Буенос Аирес со [[Германија|германско]]-[[Полска|полско]] потекло, а само во кругот на пријателите била Тамара Бунке; на патувањата во [[Европа]] и Јужна Америка носела пасош со името Хајди Бидел Гонсалес, во [[Берлин]] се појавила со пасош на кој била именувана како Марта Иријарте, а во пролетта, 1963, во Куба добила идентификациони подкументи под името Тамара Лоренсо. * {{note label|З|з|з}} Некои од стручните лица пристигнале од САД, а другите од американската „Јужна команда“ во Панама, тренирани латиноамерикански трупи за борба против тероризам и герилци. * {{note label|Ѕ|ѕ|ѕ}} По победата во кубанската револуција, пријателот на Че, Оскарито Фернандес Мел, видел дека тој нема саат, па му го поклонил својот златен рачен часовник, марка Ролекс.<ref>Лалич - 2006, стр. 184 [[#refLalic2006|↓]]</ref> == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == {{refbegin|colwidth=40em}} * <cite id="refLalic2006">{{Наведена книга|title=Че Гевара — живот, смрт, легенда|last=Лалич|first=Борислав|year=2006|publisher=Издавател - Компанија Новости АД|isbn=86-7446-122-0}}</cite> * <cite id="refTaibo1999">{{Наведена книга|title=„Guevara, Also Known as Che“|last=Таибо II|first=Пако Игнасио|authorlink=|author=|year=1999|publisher=Издавател „St Martin's Griffin“. 2 едиција|location=|isbn=312206526|pages=691|url=}}</cite> * <cite id="refAnderson1997">{{Наведена книга|title=„Che Guevara: A Revolutionary Life“|first=Џон Ли|last=Андерсон|year=1997|publisher=Издавател „Grove Press“|location=[[Њујорк]]|isbn=0-8021-1600-0|url=http://books.google.com/books?id=qfNY7fmDLykC&printsec=frontcover}}</cite> * <cite id="refCastaneda1998">{{Наведена книга|title=„Che Guevara: Compañero“|first=Џорџ Џ.|last=Кастанеда|year=1998|location=Њујорк|publisher=Издавател „Random House“|isbn=0-679-75940-9}}</cite> * <cite id="refIgnacio2007">{{Наведена книга|title=„Fidel Castro: My Life“|first=Игнасио|last=Рамонез|year=2007|location=[[Лондон]]|publisher=Издавател „Penguin Books“|isbn=978-0-1410-2626-8}}</cite> * <cite id="refGomez1991">{{наведени вести|title=„Thirty Years of Cuban Revolutionary Penal Law“|first=Раул|last=Гомес Трето|publisher=Издавател „Sage Publications, Inc.“|year=1991|url=http://www.jstor.org/stable/2633612|accessdate=26 мај 2009}}</cite> * <cite id="refNiess2007">{{Наведена книга|title=„Che Guevara“|first=Френк|last=Најс|publisher=Издавател „Haus Publishers Ltd“|year=2007|isbn=1-904341-99-3}}</cite> * <cite id="refMichele1968">{{Наведено списание|title=„In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA“|first=Мајкл|last=Реј|journal=„Ramparts Magazine“|year=1968}}</cite> * <cite id="refBockman1984">{{Наведена книга|title=„The Spirit Of Moncada: Fidel Castro's Rise To Power, 1953-1959“|first=Лери Џејмс|last=Бокмен|year=1984|publisher=Издавател „Marine Corps Command and Staff College“|url=http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1984/BLJ.htm}}</cite> * <cite id="refCastro1972">{{Наведена книга|title=„Revolutionary Struggle 1947–1958“|first=Фидел|last=Кастро|year=1972|publisher=Издавател „MIT Press“|location=Кембриџ, Масачусетс, Лондон|isbn=0-262-02065-3}}</cite> * <cite id="refDorschner1980">{{Наведена книга|title=„The Winds of December: The Cuban Revolution of 1958“|first=Џон и Роберто Фабрицио|last=Доршнер|location=Њујорк|publisher=Издавател „Coward, McCann & Geoghegen“|isbn=0-698-10993-7|year=1980}}</cite> * <cite id="refSandison1996">{{Наведена книга|title=„The Life & Times of Che Guevara“|publisher=Издавател „Paragon“|first=Дејвид|last=Сендисон|year=1996|isbn=0752517767}}</cite> * <cite id="refGuevara1969">{{Наведена книга|title=„Che: Selected Works of Ernesto Guevara“|last=Гевара|first=Ернесто „Че“|year=1969|publisher=Издавател „MIT Press“|location=Кембриџ, Масачусетс|isbn=0-262-52016-8}}</cite> * <cite id="refGuevara1963">{{Наведена книга|title=„Reminiscences of the Cuban Revolutionary War“|last=Гевара|first=Ернесто „Че“|origyear=1963|editor=„Ocean Press/Brian Basgen“|url=http://www.marxists.org/archive/guevara/1963/reminiscences/index.htm|publisher=Издавател „Ocean Press“|year=2005|language=англиски|others=преведено од Александра Кибли}}</cite> * <cite id="refUSDepOfState1952">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.state.gov/r/pa/ho/frus/ike/guat/20179.htm|title=Надворешни работи на САД, Гватемала, 1952-1954|accessdate=27 мај 2009|work=објавени документи на ЦИА, меморандуми и преписи|publisher=издавател - Државниот оддел на САД|date=24 април 1954}}</cite> * <cite id="refRyan1998">{{Наведена книга|title=„The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats“|location=Њујорк|publisher=Издавател „Oxford University Press“|year=1998|isbn=0-19-511879-0|first=Хенри Батерфилд|last=Рајан}}</cite> {{refend}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Che Guevara}} * {{mk}} [https://www.marxists.org/makedonski/gevara/index.htm Архива на Ернесто Че Гевара] * {{en}} Интернет архива за Че Гевара: <span class=plainlinks>[http://www.marxists.org/archive/guevara/works.htm говори], [http://cheguevara.bravehost.com/gallery.htm слики] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080709051258/http://cheguevara.bravehost.com/gallery.htm |date=2008-07-09 }} * {{en}} <span class=plainlinks>[http://www.che-lives.com/home/ Мрежно место посветено на Че] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080912094757/http://www.che-lives.com/home/ |date=2008-09-12 }} * {{es}} <span class=plainlinks>[http://www.sancristobal.cult.cu/sitios/che/canciones.htm Песни („МP3“)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060427043409/http://www.sancristobal.cult.cu/sitios/Che/canciones.htm |date=2006-04-27 }}</span> и <span class=plainlinks>[http://www.sancristobal.cult.cu/sitios/che/Videos.HTM видео снимки] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060426072003/http://www.sancristobal.cult.cu/sitios/Che/Videos.HTM |date=2006-04-26 }}</span> * {{en}} <span class=plainlinks>[http://es.rodovid.org/wk/Persona:24256 Семејното стебло на Гевара] * {{en}} <span class=plainlinks>[http://books.google.com/books?id=qfNY7fmDLykC&printsec=frontcover Џон Ли Андерсон: „Че Гевара: револуционарен живот“]</span> * {{en}} <span class=plainlinks>[http://www.marxists.org/archive/guevara/1963/reminiscences/index.htm Ернесто Че Гевара: „Сеќавања од кубанската револуционерна војна“]</span> (дел од книгата достапен за читање; англиски превод) * {{ru}} <span class=plainlinks>[http://chehasta.narod.ru/glavnaya.htm Мрежно место посветено на Че Гевара и неговите дела] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090218201854/http://chehasta.narod.ru/glavnaya.htm |date=2009-02-18 }}</span> * {{en}} <span class=plainlinks>[http://www.time.com/time/time100/heroes/profile/guevara01.html Магазинот „Time“ - 20 најголеми светски икони и херои - Че Гевара] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20000409003739/http://www.time.com/time/time100/heroes/profile/Guevara01.html |date=2000-04-09 }}</span> * {{en}} <span class=plainlinks>[http://www.biography.com/articles/Che-Guevara-9322774 Кратка биографија на -{biography.com}-] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090523094048/http://www.biography.com/articles/Che-Guevara-9322774 |date=2009-05-23 }}</span> {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Че Гевара| ]] [[Категорија:Аргентинци]] [[Категорија:Комунисти]] [[Категорија:Политичари]] [[Категорија:Револуционери]] [[Категорија:Кубанци]] [[Категорија:Антиимперијалисти]] [[Категорија:Револуционерни теоретичари]] [[Категорија:Аргентински поети]] [[Категорија:Атеисти]] [[Категорија:Аргентинци со шпанско потекло]] [[Категорија:Аргентинци со ирско потекло]] [[Категорија:Аргентински политички писатели]] [[Категорија:Аргентински дипломати]] [[Категорија:Антифашисти]] [[Категорија:Погубени револуционери]] nbgzys2rxryfefgm9gakq425hnkdnp1 0 4736 5542575 5534667 2026-04-20T20:23:04Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542575 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Пума <ref name=MSW3/> | fossil_range = [[Среден плеистоцен]] до денес | status = LC | trend = down | status_system = iucn3.1 | status_ref =<ref name="iucn">{{IUCN2008|assessors=Caso, A., Lopez-Gonzalez, C., Payan, E., Eizirik, E., de Oliveira, T., Leite-Pitman, R., Kelly, M., Valderrama, C. & Lucherini, M.|year=2008|id=18868|title=Puma concolor|downloaded=22 март 2009}}</ref> | image = Cougar.jpg | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Цицачи]] | ordo = [[Ѕверови]] | familia = [[Мачки]] | genus = ''[[Пуми|Пума]]'' | species = '''''P. concolor''''' | binomial = ''Puma concolor'' | binomial_authority = ([[Карл Лине|Linnaeus]], 1771) | range_map = Wiki-Puma concolor.png | range_map_caption = [[Распространетост]] на пумата }} '''Пума''' ([[латински јазик|латински]]: ''Puma concolor''), исто така позната како '''кагуар''' или '''планински лав''', во зависност од регионот — [[цицачи|цицач]] од семејството на [[мачки]]те кој живее во [[Америка]]. Оваа голема осамена мачка има поширок [[ареал]] од сите други животни на [[западна полутопка|западната полутопка]]<ref name="diet"/>, распространета од [[Јукон]] во [[Канада]], до јужниот дел на [[Анди]]те во [[Јужна Америка]]. Пумата е многу прилагодлив вид и може да се најде во секое поголемо американско [[живеалиште]]. Пумата е втора најтешка мачка на американскиот континент по [[јагуар]]от, a четвртa во светот заедно со [[леопард]]от, по [[тигар]]от, [[лав]]от и [[јагуар]]от, иако е повеќе во сродство со помалите мачки. Како вешт [[ѕверови|грабливец]], пумата има широк спектар на пленови. Основен извор на храна му се [[копитари]]те како [[елен]], [[лос]], [[муфлон]], како и [[домашно говедо]], [[коњ]]и, [[овца|овци]], пред сè во северните делови на неговиот ареал, но лови и мали [[инсект]]и и [[глодачи]]. Пумата претпочита живеалишта со густи грмушки и камени површини за прикрадување, но може да живее и на отворен простор. Таа е територијално животно и преживува во мала бројност на популацијата. Големината на поединечната територија зависи од теренот, растителноста и изобилството на плен. Иако тоа е голем грабливец, не е секогаш доминантен вид во неговиот ареал кога се натпреварува за плен со други грабливци како што се [[јагуар]]от, [[сив волк|сивиот волк]], [[американска црна мечка|американската црна мечка]] и [[гризли]] мечката. Пумата е самотна мачка и обично ги избегнува луѓето. Нападите врз луѓето се ретки, и покрај скорешната зачестеност.<ref name="Med">{{Наведено списание |last=McKee |first=Denise |year=2003 |title=Cougar Attacks on Humans: A Case Report |journal=Wilderness and Environmental Medicine |volume=14 |issue=3 |pages=169–73 |publisher=Wilderness Medical Society |doi=10.1580/1080-6032(2003)14[169:caohac]2.0.co;2 |url=http://www.wemjournal.org/wmsonline/?request=get-document&issn=1080-6032&volume=014&issue=03&page=0169 |pmid=14518628 |access-date=2010-12-28 |archive-date=2020-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524061433/http://www.wemjournal.org/wmsonline/?request=get-document&issn=1080-6032&volume=014&issue=03&page=0169 |url-status=dead }}</ref> Поради прекумерното [[лов]]ење што следувало по [[Eвропска колонизација на Америка|европската колонизација на Америка]], и продолженото човеково развивање врз живеалиштата на пумите популацијата се намалила во повеќето делови од нејзините историски граници. Пумата, особено била [[локално истребување|истребена]] во источна [[Северна Америка]], а останала да постои една изолирана суб-популација во Флорида; животното може да ги реколонизира деловите од својата поранешна источна територија. Со својата голема разновидност, пумата има дузина имиња и различни наводи во митологијата на [[Американски староседелци|домородните Американци]] и во современата култура. Пумата неодамна се врати во државата [[Вајоминг]], каде што моментално ја има најголемата популација во Северна Америка. == Именување и етимологија == Пумата има многубројни имиња, од кои најпознати се „кугар“ и „планински лав“. Во другите имиња спаѓаат „планинска мачка“ (catamount), „пантер“, „планински врескач“ и „сликар“ (painter). Лексикографите го препишуваат името „сликар“, како регионална дијалектна варијанта на жителите од височините на јужен САД, на „пантерот“;<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bartleby.com/61/61/P0016100.html|title=transcription of ''American Heritage Dictionary''|publisher=Bartleby.com|accessdate=8 март 2009|archive-date=2008-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420204702/http://www.bartleby.com/61/61/P0016100.html|url-status=dead}}</ref> а [[народна етимологија|народната етимологија]] ја согледува сличноста меѓу пумата со темен крај на нејзиниот опаш и четката за сликање мацната во темна боја. Пумата го држи [[Гинисови рекорди|Гинисовиот рекорд]] за животно со најголем број на имиња, веројатно поради големата распространетост низ Северна и Јужна Америка. Таа има само над 40 имиња на англиски.<ref>{{Наведена книга| title = The Guinness Book of World Records| year = 2004| page = 49}}</ref> „Кугар“ може да бил позајмен од [[Португалски јазик|португалскиот]] ''çuçuarana'', преку [[Француски јазик|францускиот јазик]]; терминот произлегол првенствено од [[Тупи јазик]]от. Сегашна форма во [[Бразил]] е ''suçuarana''. Може исто така што бил позајмен од [[Гварани јазик|Гварани]] јазичниот термин ''guaçu ara'' или ''guazu ara''. „Пума“ доаѓа, преку [[Шпански јазик|шпанскиот]], од [[Кечуански јазик|Кечуанскиот јазик]].<ref>''[http://www.etymonline.com/index.php?term=cougar Cougar]'', ''[http://www.etymonline.com/index.php?term=puma Puma]'' and {{Наведена мрежна страница| url = http://www.etymonline.com/index.php?term=jaguar| title = ''Jaguar'' at the Online Etymology Dictionary| year = 2001| publisher = Douglas Harper| accessdate = 6 август 2006}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://unabridged.m-w.com/cgi-bin/unabridged?va=cougar| title = "cougar," ''Webster's Third New International Dictionary, Unabridged''| year = 2002| publisher = Merriam-Webster| accessdate = 21 мај 2009}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://dictionary.oed.com/cgi/entry/50051540?single=1&query_type=word&queryword=cougar| year = 1989| title = "cougar," ''Oxford English dictionary''| publisher = Oxford University Press| accessdate = 21 мај 2009}}</ref> == Таксономија и еволуција == Пумата е најголема од малите мачки. Сместена е во потсемејството [[Felidae]], иако нејзините главни одлики се слични со оние на [[Големи мачки|големите мачки]] од потсемејството ''[[Pantherinae]]''.<ref name=MSW3/> [[Семејство (биологија)|Семејството]] [[Felidae]] се смета дека води потекло од [[Азија]] приближно од пред 11 милиони години. Класификациските истражувања се половични и многу од тоа што е познато за нивната еволуциска историја се заснова на [[митохондриска ДНК]] анализа,<ref>{{наведени вести |first=Nicholas |last=Wade |title=DNA Offers New Insight Concerning Cat Evolution |url=http://www.nytimes.com/2006/01/06/science/06cats.html?ex=1294203600&en=4b75c4da1cdc2167&ei=5090 |work=[[New York Times]] |publisher= |date= 6 јануари 2006 |accessdate= 3 јуни 2007}}</ref> бидејќи мачките се малку застапени во [[фосил]]ните записници,<ref name="Johnson2006"/> и постојат значајни т.н [[интервал на доверба|интервали на доверба]] со индицирани дати. [[Податотека:Cougar at Cougar Mountain Zoological Park 2.jpg|thumb|Иако голема, пумата е во блиско сродство со малите мачки.]] Во последните геномски студии за мачките, заедничкиот предок на денешните ''[[Leopardus]]'', [[рисови]], [[Пума (род)|пуми]], ''[[Prionailurus]]'' и [[мачки]], се преселил преку [[Берингија|Беринговиот копнен мост]] во [[Америка]] пред околу 8 до 8.5 милиони години. Потомците потоа дивергирале по тој редослед.<ref name="Johnson2006">{{наведено списание |author=Johnson, W.E., Eizirik, E., Pecon-Slattery, J., Murphy, W.J., Antunes, A., Teeling, E. & O'Brien, S.J. |date=2006-01-06 |number=5757 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/311/5757/73 |title=The Late Miocene radiation of modern Felidae: A genetic assessment |journal=Science |volume=311 |issue=5757 |pages=73–77 |doi=10.1126/science.1122277 |accessdate= 4 јуни 2007 |pmid=16400146}}</ref> Северно американските мачки тогаш ја окупирале Јужна Америка пред 3 милиони години како дел од [[Голема Американска Размена|Големата Американска Размена]], следејќи го создавањето на [[Панамски Провлак|Панамскиот Провлак]]. Пумата на почетокот се сметала дека припаѓа на ''Felis'' (''felis concolor''), видот на којшто припаѓа и [[мачка|домашната мачка]]. Од 1993 е сместена во ''Пума'' заедно со [[јагуарунди]]те, мачки само малку поголеми од десетина од нејзината големина. Истражувањата покажале дека пумите и јагуарундите се најмногу поврзани со [[гепард]]от од [[Африка]] и западна [[Азија]],<ref name="Johnson2006"/><ref name="Culver">{{наведено списание |author=Culver, M. |author2=Johnson, W.E., Pecon-Slattery, J., O'Brein, S.J. |year=2000 |title=Genomic Ancestry of the American Puma |journal=Journal of Heredity |volume=91 |issue=3 |pages=186–97 |url=http://www.coryi.org/Florida_panther/Miscellaneous_Panther_Material/Genomic%20ancestry%20of%20the%20American%20puma.pdf |doi=10.1093/jhered/91.3.186 |pmid=10833043 |access-date=2009-09-09 |archive-date=2007-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070616200443/http://www.coryi.org/Florida_panther/Miscellaneous_Panther_Material/Genomic%20ancestry%20of%20the%20American%20puma.pdf |url-status=dead }}</ref> но врската е нерешена. Се претпоставува дека лозата на гепардот дивергирал од лозата на пумите во Америка и се преселила назад во Азија и Африка,<ref name="Johnson2006"/><ref name="Culver"/> додека други истражувања предлагаат дека гепардот дивергирал во [[Стариот Свет]].<ref>{{наведено списание |first=Ross |last=Barnett |author2=Ian Barnes, Matthew J. Phillips, Larry D. Martin, C. Richard Harington, Jennifer A. Leonard, and Alan Cooper |date=9 август 2005 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0960982205008365 |title=Evolution of the extinct Sabretooths and the American cheetah-like cat |journal=Current Biology |volume=15 |issue=15 |pages=R589–R590 |doi=10.1016/j.cub.2005.07.052 |accessdate=4 јуни 2007}}</ref> Претпоставките за преселбата на [[мали мачки|малите мачки]] во Америка се впрочем неразјаснети. Неодамнешни студии покажале дека постои високо ниво на генетска сличност меѓу северно американските популации на пумата, сугерирајќи дека тие сите се нови потомци на мала група на нивни предци. Кулвер смета дека примарната северно американска популација на ''Puma concolor'' била истребена за време на [[Плеистоценски истребувања|Плеистоценските истребувања]] пред некои 10,000 години, кога други големи цицачи како ''[[Сабјозабест тигар|Сабјозабестиот тигар]]'' исто така исчезнале. Северна Америка тогаш била населена од група на јужно американски пуми.<ref name="Culver"/> === Подвидови === До доцните 1990-ти, биле регистрирани 32 [[подвидови]], но неодамнешна [[Генетика|генетска]] студија за [[митохондриска ДНК]]<ref name="Culver"/> покажала дека многу од овие се преслични за да бидат одредени како различни на молекуларно ниво. Следејќи ја студијата, прописниот ''[[Видови на цицачи во светот]]'' (3то издание) идентификува шест подвидови, пет од кои може да се најдат само во [[Латинска Америка]]:<ref name=MSW3>{{MSW3 Wozencraft |pages=544–45}}</ref> ; Аргентинска пума {{nobold|(''Puma concolor cabrerae'')}} : Ги вклучува претходните подвидови и синонимите ''hudsonii'' и ''puma'' (Марчели, 1992); ; [[Костариканската пума]] {{nobold|(''Puma concolor costaricensis'')}} ; Источна Северно Американска пума {{nobold|(''Puma concolor anthonyi'')}} : Ги вклучува претходните подвидови и синонимите ''acrocodia'', ''borbensis'', ''capricornensis'', ''concolor'' (Пелцелн, 1883), ''greeni'' и ''nigra''; ; [[Северно американска пума]] {{nobold|(''Puma concolor couguar'')}} : Ги вклучува и претходните подвидови и синонимите ''arundivaga'', ''aztecus'', ''browni'', ''californica'', ''coryi'', ''floridana'', ''hippolestes'', ''improcera'', ''kaibabensis'', ''mayensis'', ''missoulensis'', ''olympus'', ''oregonensis'', ''schorgeri'', ''stanleyana'', ''vancouverensis'' и ''youngi''; ; Северна јужно американска пума {{nobold|(''Puma concolor concolor'')}} : Ги вклучува претходните подвидови и синонимите ''bangsi'', ''incarum'', ''osgoodi'', ''soasoaranna, sussuarana'', ''soderstromii'', ''sucuacuara'' и ''wavula''; ; Јужна јужно американска пума {{nobold|(''Puma concolor puma'')}} : Ги вклучува претходните подвидови и синонимите ''araucanus'', ''concolor'' (Геј, 1847), ''patagonica'', ''pearsoni'' and ''puma'' (Труесар, 1904) Статусот на [[Флоридскиот пантер]], којшто овде припаѓа на северно американската пума, останува несигурен. Сè уште е редовно запишуван како подвидот ''Puma concolor coryi'' во истражувачките трудови, влкучувајќи ги и оние директно поврзани со неговата заштита.<ref name=improving>{{наведено списание |first=Michael J. |last=Conroy |author2=Paul Beier; Howard Quigley; Michael R. Vaughan |year=2006 |url=http://www.wildlifejournals.org/perlserv/?request=get-pdf&file=i0022-541X-70-1-1.pdf |title=Improving The Use Of Science In Conservation: Lessons From The Florida Panther |journal=Journal of Wildlife Management |volume=70 |issue=1 |pages=1–7 |doi=10.2193/0022-541X(2006)70[1:ITUOSI]2.0.CO;2 |accessdate=11 јуни 2007}}</ref> Кулвер ''et al.'' самите забележале ниска [[микросателит]]ска варијациа на Флоридскиот пантер, можеби поради [[блискосродствено размножување|блискосродственото размножување]];<ref name=Culver/> одговарајќи на истражувањето, еден тим за заштита смета дека „степенот до кој научната заедница ги прифатила резултатите од Кулвер ''et al.'' и предложената промена во таксономијата не е решена моментално.“<ref name=FloridaRecovery>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fws.gov/verobeach/Florida%20panther%20files/Panther%20Recovery%20Plan%202006_01_31%20-%20no%20figures.pdf |title=Florida Panther Recovery Program (Draft) |accessdate=2007-06-11 |author=The Florida Panther Recovery Team |date=31 јануари 2006 |publisher=U.S. Fish and Wildlife Service |archive-date=2007-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025124654/http://www.fws.gov/verobeach/Florida%20panther%20files/Panther%20Recovery%20Plan%202006_01_31%20-%20no%20figures.pdf |url-status=dead }}</ref> == Биологија и однесување == === Физички одлики === Пумите се витки и пргави мачки. Возрасните се околу 60 до 76 см високи до рамената. Должината на возрасните мажјаци е околу 2,4 м од носот до опашката, додека генерално на целиот вид должината изнесува од 1,5 до 2,75 м од носот до опашката.<ref name="Texas">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tpwd.state.tx.us/huntwild/wild/species/mlion/ |title=Mountain Lion (''Puma concolor'') |accessdate=30 март 2007 |publisher=Texas Parks and Wildlife}}</ref><ref name="NY">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dec.state.ny.us/website/dfwmr/wildlife/endspec/eacofs.html |title=Eastern Cougar Fact Sheet |accessdate=2007-03-30 |publisher=New York State Department of Environmental Conservation |archive-date=2007-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070401092112/http://www.dec.state.ny.us/website/dfwmr/wildlife/endspec/eacofs.html |url-status=dead }}</ref> Мажјаците тежат 53 до 90 кг, во просек 60 кг. Во ретки случаи, некои можат да достигнат до 120 кг. Женките тежат помеѓу 29 и 64 кг, во просек 42 кг.<ref name="CAP">{{cite paper |author=Nowell, K. and Jackson, P |title=Wild Cats. Status Survey and Conservation Action Plan. |publisher=IUCN/SSC Cat Specialist Group. IUCN, Gland, Switzerland |year=2006 |url=http://carnivoractionplans1.free.fr/wildcats.pdf |accessdate=2007-07-27 }}</ref><ref>http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Puma_concolor.html</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pick4.pick.uga.edu/mp/20q?search=Puma+concolor |title=архивски примерок |accessdate=2009-10-24 |archive-date=2017-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625075007/http://pick4.pick.uga.edu/mp/20q?search=Puma+concolor |url-status=dead }}</ref> Големината на пумите е помала на [[екватор]]от, а поголема кон [[Поларни региони|половите]].<ref name="diet">{{наведено списание |author=J. Agustin Iriarte, William L. Franklin, Warren E. Johnson, and Kent H. Redford |year=1990 |title=Biogeographic variation of food habits and body size of the America puma |journal=[[Oecologia]] |volume=85 |issue=2 |page=185 |url=https://dx.doi.org/10.1007/BF00319400 |accessdate=4 април 2007 |doi=10.1007/BF00319400 |archive-date=2020-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423133456/http://www.springerlink.com/content/nvk62r701822qq17/ |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:Puma Paw.jpg|thumb|left|Предна шепа на пума.]] Главата на мачката е тркалезна и ушите исправени. Нејзините снажни предни нозе, врат и вилица и служат за да зграпчи и задржи голем плен. Таа има пет канџи кои се повлекуваат на нејзините предни шепи (петтиот прст е зачеток) и четири на нејзините задни шепи. Поголемите предни шепи и канџи се адаптирани за зграпчување на пленот.<ref name="WhosWho">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.hww.ca/hww2.asp?pid=1&id=87&cid=8 |title=Cougar |work=Hinterland Who's Who |accessdate=22 мај 2007 |publisher=[[Canadian Wildlife Service]] and [[Canadian Wildlife Federation]] |archive-date=2007-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070518235841/http://www.hww.ca/hww2.asp?pid=1&id=87&cid=8 |url-status=dead }}</ref> Пумите можат да бидат големи колку јагуарите, но се помалку мускулести и снажни; таму каде што нивните терени им се поклопуваат, пумите имаат тенденција да бидат помали од обично. Пумата е во просек исто тешка колку и леопардот. И покрај нејзината големина, таа не е типично класифицирана во „[[големи мачки]]“ бидејќи таа не може да рика поради тоа што ѝ недостасува специјализираниот [[грклан]] и [[подјазична коска]] на родот ''[[Panthera]]''.<ref>{{Cite journal |last=Weissengruber |first=GE |author2=G Forstenpointner, G Peters, A Kübber-Heiss, and WT Fitch |title=Hyoid apparatus and pharynx in the lion (Panthera leo), jaguar (Panthera onca), tiger (Panthera tigris), cheetah (Acinonyx jubatus) and domestic cat (Felis silvestris f. catus) |journal=Journal of Anatomy |publisher=Anatomical Society of Great Britain and Ireland |pages=195–209 |volume=201 |issue=3 |year=2002 |doi=10.1046/j.1469-7580.2002.00088.x |pmid=12363272 |pmc=1570911 }}</ref> Како и домашни мачки, пумите вокализираат длабоко шиштење, 'ржење и предење, како и цврчење и свиркање. [[Податотека:Puma concolor paw.jpg|thumb|Задна шепа на пума]] Обојувањето на пумата е еднобојно но може да варира помеѓу единки па дури и помеѓу браќа и сестри. Крзното е вообичаено жолто-кафеаво, но може да биде сребрено-сиво или црвеникаво, со посветли делови на долните делови од телото вклучувајќи ги канџите, брадата и грлото. Доенчињата се точкесто ишарани и родени се со сини очи и прстени на нивните опашки;<ref name="CAP"/> малдите се бледи и темните точки остануваат на нивните страни.<ref name="NY"/> И покрај анегдотите, напротив, не се документирани целосно црни пуми ([[меланизам]]).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.news-tribune.net/features/cnhinsoutdoors_story_032111454.html |title=Black cougar more talk than fact |date=1 февруари 2006 |accessdate=20 мај 2007 |publisher=Tahlequah Daily Press |quote=[[Game Warden]]: Never in the history of the United States has there ever been, in captivity or in the wild, a documented black mountain lion |archive-date=2008-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080329094428/http://www.news-tribune.net/features/cnhinsoutdoors_story_032111454.html |url-status=dead }}</ref> Терминот „[[црн пантер]]“ се користи колоквијално за меланистички единки од други видови, особено јагуари и леопарди.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.messybeast.com/genetics/mutant-pumas.html |title=Mutant Pumas}}</ref> Пумите имаат големи шепи и пропорционално најголеми задни нозе во семејството на мачките.<ref name="CAP"/> Оваа физичка одлика им овозможува големи скокови и способност за кратки спринтови. Забележан е извонреден вертикален скок на пумите од 5,4 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-puma.html |title=Mountain Lion (Puma, Cougar) |accessdate=2007-04-02 |work=San Diego Zoo.org |publisher=[[San Diego Zoo|Zoological Society of San Diego]] |archive-date=2013-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130417193202/http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-puma.html |url-status=dead }}</ref> Хоризонталните скокови од стоечка положба изнесуваат некаде од 6 до 12 метри. Пумата може да трча 55 до 72 км/ч,<ref name="CanGeo">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.canadiangeographic.ca/Magazine/mj04/indepth/justthefacts.asp |title=Cougars in Canada (Just the Facts) |accessdate=2007-04-02 |publisher=[[Canadian Geographic Magazine]] |archive-date=2016-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160613035539/http://www.canadiangeographic.ca/Magazine/mj04/indepth/justthefacts.asp |url-status=dead }}</ref> но повеќе е приспособена за кратки, моќни спринтови отколку за трчање на долги патеки. Вешта е за искачување, што и овозможува да избегнува [[Кучиња|кучешки]] соперници. Иако не е силно поврзана со водата, таа може да плива.<ref name="Sierra">{{Наведена мрежна страница |url=http://arizona.sierraclub.org/conservation/mt-lion/index.asp |title=Mountain Lion, Puma concolor |accessdate=2007-05-20 |publisher=[[Sierra Club]] |archive-date=2015-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150123034652/http://arizona.sierraclub.org/conservation/mt-lion/index.asp |url-status=dead }}</ref> === Ловење и исхрана === Како многу прилагодлив и успешен [[грабливец]], пумата го јаде секое животно што може да фати, од [[инсект]]и до големи [[копитари]] (над 500 килограми). Како и сите мачки, таа е [[Ѕверови|Carnivora]], се храни само со месо. Просечната тежина на ’рбетениот плен (MWVP) е во позитивна корелација (р = 0,875) со телесната тежина на пумата и во обратнопропорционално корелација (р =- 0,836) со храната распространета низ [[Америка]]. Во принцип, MWVP, е помала во областите поблиску до екваторот.<ref name="diet"/> Нејзини најважни пленови се различни видови елени, особено во Северна Америка; ''[[Odocoileus hemionus]]'', [[белоопашест елен]], [[северен елен]], па дури и големите [[лос]]ови се ловени од мачката. Други видови како [[муфлон]], [[Мустанг (коњ)|диви коњи во Аризона]], домашни коњи и домашни животни како што се говеда и овци, се исто така се примарна храна на пумата во многу области.<ref name="SW">{{Наведена мрежна страница|url=http://wf2dnvr2.webfeat.org/|title=Influence of Predation by Mountain Lions on Numbers and Survivorship of a Feral Horse Population|author=John W. Turner, Jr. and Michael L. Morrison|accessdate=29 август 2008|year=2008|publisher=[[The Southwestern Naturalist]] Vol. 46, No.2 pp. 183–190|archive-date=2008-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829142140/http://wf2dnvr2.webfeat.org/|url-status=dead}}</ref> Во едно истражување во Северна Америка 68% од пленот на пумите беа копитарите, особено еленот. Само флоридскиот пантер покажува варијација, често претпочитајќи ги дивите [[свиња|свињи]] и [[оклопник (животно)|оклопникот]].<ref name="diet"/> [[Податотека:Mountain Lion441.jpg|thumb|Пумите се грабливци од заседа, се хранат најмногу со елени и други цицачи.]] Истражувањето во националниот парк [[Јелоустоун]] покажа дека северниот елен, по кој следи ''Odocoileus hemionus'', беа примарната цел на пумата; базата на пленови ја дели со [[Сив волк|сивите волци]], со кого пумата се натпреварува за ресурси.<ref name="Yellowstone">{{Наведена мрежна страница |title=Wildlife: Wolves |publisher=[[Yellowstone National Park]] |url=http://www.yellowstonenationalpark.com/wolves.htm |accessdate=8 април 2007}}<br />* {{Наведена мрежна страница |author = Holly Akenson, James Akenson, Howard Quigley |title=Winter Predation and Interactions of Wolves and Cougars on Panther Creek in Central Idaho |url=http://www.yellowstonenationalpark.com/wolves.htm}}<br />* {{Наведена мрежна страница |author=John K. Oakleaf, Curt Mack, Dennis L. Murray |title=Winter Predation and Interactions of Cougars and Wolves in the Central Idaho Wilderness |url=http://www.yellowstonenationalpark.com/wolves.htm}}</ref> Друга студија за ловот на пумите во зима (ноември-април) во [[Алберта]] покажала дека копитарите придонесуваат за 99% и повеќе во исхраната на пумите. Забележано е поединечно препознавање на пленот, така што некои пуми ретко убиваат [[муфлон]]и, додека други исхраната најмногу ја засноваат на овие животни.<ref>{{наведено списание |last=Ross |first=R. |author2=Jalkotzy, MG., Festa-Bianchet, M. | year=1993 |title=Cougar predation on bighorn sheep in southwestern Alberta during winter |journal=Canadian Journal of Zoology |volume=75 |issue=5 |pages=771–75 |url=http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&collection=ENV&recid=4321651 |accessdate=8 април 2007 |doi=10.1139/z97-098}}</ref> Во опсегот на пумата во Централна и Јужна Америка, учеството на елените во исхраната опаѓа. Во овие предели претежно се претпочитаат мали до средно големи цицачи, вклучувајќи ги и големите глодачи, како што е [[капибара]]та. Во едно истражување е утврдено дека копитарите изнесуваат само 35% од пленот на пумата, или околу половина отколку во Северна Америка. Се претпоставува дека конкуренција со поголемиот јагуар е причината за опаѓање на големината на пленот.<ref name="diet"/> Меѓу другите пленови на пумата спаѓаат [[Глушец|глувците]], [[боцкаво прасе|боцкавото прасе]], и [[зајак]]от. Птици и мали влекачи понекогаш се ловат на југ, но тоа е ретко се забележува во Северна Америка.<ref name="diet"/> Иако е способена да трча брзо, пумата е типичнен [[грабливец од заседа]]. Се прикраднува низ грмушки и дрва, на испакнатини, или други скришни места, пред да направи моќен скок врз грбот на својот плен и задушушувачки гриз во вратот. Пумата е способна да го скрши вратот на некои од нејзините помали пленови со силен залак и моментално да го кутне животното на земјата.<ref name="WhosWho"/> Пумите просечно убиваат по еден голем копитар на секои две недели. Периодот се намалува кога женката одгледува малечки, и може да достигне до убивање на плен на секои три дена кога младите се скоро возрасни, на 15 месеци.<ref name="CAP"/> Мачката го влече убиеното животно на скришно место, го покрива со грмушки, и се враќа да се храни во текот на наредните денови. Познато е дека пумите не се [[мршојадно животно|мршојади]] и тие многу ретко се хранат со плен кои не го уловиле самите; но во една студија, на пумите во Калифорнија им биле принесени трупови на елени и тие се хранеле со нив, што сугерира на пооптимистичко однесување.<ref>{{наведено списание |last=Bauer |first=Jim W. |author2=Kenneth A. Logan, Linda L. Sweanor, Walter M. Boyce | year=2005 |title=Scavenging behavior in Puma |journal=The Southwestern Naturalist |volume=50 |issue=4 |pages=466–471 |doi= 10.1894/0038-4909(2005)050[0466:SBIP]2.0.CO;2 }}</ref> === Размножување и животен циклус === Женките ја достигнуваат половата зрелост на возраст од 1,5 до 3 години. Обично се окотуваат еднаш на 2-3 години за време на нивниот репродуктивен период,<ref name="Utah">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wildlife.utah.gov/pdf/cmgtplan.pdf |title=Utah Cougar Management Plan (Draft) |accessdate=2 мај 2007 |author=Cougar Discussion Group |date=27 јануари 1999 |publisher=Utah Division of Wildlife Resources |archive-date=2007-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070616200443/http://www.wildlife.utah.gov/pdf/cmgtplan.pdf |url-status=dead }}</ref> иако периодот може да биде и само една година.<ref name="CAP"/> Женките се во [[овулација]] од прилика 8 дена од 23-дневниот циклус; времето на [[гестиција]] трае приближно 91 ден.<ref name="CAP"/> Женките се сметаат за [[моногамија|моногамни]],<ref name="CanGeo"/> но ова не е потврдено и [[полигинија]]та може да биде честа појава.<ref name="UWSP">{{Наведена мрежна страница |author=Matthew Hamilton |author2=Peter Hundt, Ryan Piorkowski |url=http://www.uwsp.edu/wildlife/carnivore/Mountain%20Lion%20Natural%20History_files/Mountain%20Lion%20Natural%20History_copy(1).htm |title=Mountain Lions |accessdate=2007-05-10 |publisher=[[University of Wisconsin, Stevens Point]] |archive-date=2007-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613114602/http://www.uwsp.edu/wildlife/carnivore/Mountain%20Lion%20Natural%20History_files/Mountain%20Lion%20Natural%20History_copy%281%29.htm |url-status=dead }}</ref> Копулацијата е кратка, но честа. [[Податотека:Mountain lion kittens.jpg|thumb|left|Малечки од пума]] Само женките ги одгледуваат малечките. Тие жестоко ги бранат своите мачиња, и се видени како успешно ги избркале големите животни како гризли мечките во нивна одбрана. Бројот на потомството е помеѓу едно и шест мачиња; вообичаено две или три. Пештерите и други вдлабнатини што нудат заштита се употребувани како дувла. Родени слепи, мачињата се целосно зависни од својата мајка на почетокот, и почнуваат да се осамостојуваат на 3 месеци. Како што растат, тие почнуваат да одат на прошетки со својата мајка, прво ги посетуваат ловечките краишта, и по шест месеци почнуваат сами да ловат мал плен.<ref name="Utah"/> Стапката на преживување на малечките е само малку над едно од еден пород.<ref name="CAP"/> Пумите коишто се речиси возрасни ги напуштаат своите мајки во обид да создадат своја територија на околу 2 години а понекогаш и порано; машките тежнеат да си отидат порано. Една студија покажала висок морбидитет на пумите што патуваат најдалеку од родното дувло, најчесто поради конфликтите со други пуми.<ref name="Utah"/> Истажување направено во [[Ново Мексико]] покажало дека “мажјаците што дисперзираат многу подалеку од женките, се во можност да поминат големи пространства ненаселени со пуми, и се веројатно поодговорни за протекувањето на јадрениот генетски материјал помеѓу различните живеалишта.”<ref name="Dispersal">{{наведено списание |last=Sweanor |first=Linda |author2=Kenneth A. Logan, Maurice G. Hornocker |year=2000 |title=Cougar Dispersal Patterns, Metapopulation Dynamics, and Conservation |journal=Conservation Biology |volume=14 |issue=3 |pages=798–808 |doi=10.1046/j.1523-1739.2000.99079.x |url=http://www.blackwell-synergy.com/links/doi/10.1046/j.1523-1739.2000.99079.x |format=PDF |accessdate=2 мај 2007 |archive-date=2018-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215222231/http://www.blackwell-synergy.com/links/doi/10.1046/j.1523-1739.2000.99079.x |url-status=dead }}</ref> Животниот век во дивината се смета дека е помеѓу 8 и 13 години, просечно помеѓу 8 и 10, но има извештај за женка со најмалку 18 години убиена од ловци на островот [[Ванкувер]].<ref name="CAP"/> Пумите можат да живеат и до 20 години во заробеништво. Еден северноамерикански мажјак, именуван како Скреч (Гребнатина), умрел само 2 месеци пред да го наполни својот 30. роденден.<ref name="Scratch">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bigcatrescue.org/forever/scratchcougar.htm |title=Scratch |accessdate=21 август 2008 |archive-date=2008-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081119080302/http://www.bigcatrescue.org/forever/scratchcougar.htm |url-status=dead }}</ref> Причините за смрт во дивината ги вклучуваат неспособноста, болестите, натпреварувањето со останатите пуми, гладот, несреќите и, каде што е дозволено, ловење од луѓето. [[Фелин имунодефициентен вирус|Фелин имунодефициентниот вирус]], ендемска болест слична на [[СИДА]]-та кај мачките, е добро адаптирана кај пумите.<ref>{{наведено списание |last=Biek |first=Roman |author2=Allen G. Rodrigo, David Holley, Alexei Drummond, Charles R. Anderson Jr., Howard A. Ross, and Mary Poss |year=2003 |title=Epidemiology, Genetic Diversity, and Evolution of Endemic Feline Immunodeficiency Virus in a Population of Wild Cougars |journal=Journal of Virology |volume=77 |issue=17 |pages=9578–89 |doi=10.1128/JVI.77.17.9578-9589.2003 |url=http://jvi.asm.org/cgi/content/abstract/77/17/9578 |accessdate=22 мај 2007 |pmid=12915571 |pmc=187433 |archive-date=2011-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928062627/http://jvi.asm.org/cgi/content/abstract/77/17/9578 |url-status=dead }}</ref> === Социјална структура и територијални граници === Како и повеќето мачки, пумата е самотник. Само мајките и малечките живеат во групи, а возрасните се сретнуваат само за парење. Парењето е таинствено и се случува најчесто за време на мугрите и самракот. [[Податотека:Cougar sitting.jpg|thumb|left|Иако пумите наликуваат на [[Мачка|домашните мачки]], тие се речиси иста големина колку возрасен човек.]] Проценките за територијалната големина во голема мера се разликуваат. „''[[Canadian Geographic]]''“ открива дека териториите на мажјаците можат да изнесуваат од 150 до 1000 [[Квадратен километар|квадратни километри]], а териториите на женките изнесуваат половина од оваа големина.<ref name="CanGeo"/> Друго истражување сугерира многу помала долна граница од 25&nbsp;км², но многу поголема горна граница од 1300&nbsp;км² за мажјаци.<ref name="Utah"/> Во САД, многу големи територии се забележани во [[Тексас]] и на [[Црните врвови]] на северната [[Голема рамнина]] со над 775&nbsp;км².<ref name="Dordt">{{Наведена мрежна страница |url=http://homepages.dordt.edu/~mahaffy/mtlion/mtlionshort_behaviour.html |title=Behavior of cougar in Iowa and the Midwest |accessdate=11 мај 2007 |last=Mahaffy |first=James |year=2004 |publisher=[[Dordt College]] |archive-date=2017-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105917/http://homepages.dordt.edu/~mahaffy/mtlion/mtlionshort_behaviour.html |url-status=dead }}</ref> Териториите на мажјаците може да ги содржат или да се преклопуваат со териториите на женките, но, барем таму каде што се направени студиите, не се поклопуваат со териториите на други мажјаци, што служи да се редуцираат конфликтите помеѓу пумите. Териториите на женките може незначајно да се поклопуваат. Траги од гребење, [[урина]] и [[фецес]] се користат за да се обележи територијата и да се привлече партнер за парење. Мажјаците можат да насоберат мал куп лисја и трева па да уринираат врз него со цел да ја обележат својата територија.<ref name="Sierra"/> Големината на територијата и целокупното изобилство на пумата зависи од теренот, растителноста и изобилството со плен.<ref name="Utah"/> Една женка во непосредна близина на планината [[Сан Андрес]], на пример, беше пронајдена со голем опсег од 215&nbsp;км², пред сè поради сиромашното изобилство на плен.<ref name="Dispersal"/> Една студија во Јужна Америка покажа присуство на пумата од 0,5 до дури 7 единки на 100&nbsp;км².<ref name="CAP"/> Поради тоа што мажјаците диспергираат подалеку од женките и подиректно се натпреваруваат за патнери за парење и територија, тие тие полесно се вклучуваат во конфликт. Кога новите возрасните единки нема да успеат да ја напуштат својата мајчинска територија, тие можат да бидат убиени дури и од татко им.<ref name="Dordt"/> Кога мажјаците ќе наидат едни на други, тие с'скаат, плукаат, и може да влезат во насилен конфликт, ако ниеден од нив не се повлече.<ref name="UWSP"/> Ловењето или преселувањето на пумата може да го зголемат агресивните средби со млади животни кои минуваат низ одредени територии и влегуваат во конфликт со тамошните единки.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sinapu.org/PDF/Front%20Range%20lion%20study.pdf |title=Mountain Lion (Puma concolor) study on Boulder Open Space |accessdate=2007-05-11 |date=2007-03-22 |work=Letter to the Parks and Open Space Advisory Committee, Boulder, Colorado |publisher=Sinapu |archive-date=2007-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070616200443/http://www.sinapu.org/PDF/Front%20Range%20lion%20study.pdf |url-status=dead }}</ref> == Екологија == === Распространетост и живеалиште === Пумата има најголемо живеалиште од кое било друго земно диво животно во Америка. Распространета е на 110 степени [[географска ширина]], од северен [[Јукон]] во Канада до јужните [[Анди]]. Таа е една од само трите видови мачки, заедно со [[Lynx rufus]] и [[канадски рис|канадскиот рис]], коишто се распространети во Канада.<ref name="WhosWho"/> Нејзината голема распространетост се должи на способноста да се приспособи кон секакво живеалиште: може да се најдеме во сите видови на шуми како и во ниските и карпести пустини. Истражувањата покажуваат дека пумата претпочита региони густи со грмушки, но може да живее и во отворени предели со мала растителност.<ref name="iucn"/> Нејзините омилени живеалишта ги вклучуваат стрмните кањони, ескарпите, острите карпи и предели густи со грмушки.<ref name="Sierra"/> [[Податотека:MountainLion.jpg|thumb|left|Пума, фотографирана во пустинскиот музеј Аризона-Сонора.]] Пумата била истребена во источните делови на своето северноамериканско живеалиште (со исклучок на [[Флорида]]), во двата века по [[Европска колонизација на Америка|Европската колонизација]], и се соочила со сериозни закани во остатокот од својата територија. Моментално, ја има во повеќето западно-американски држави, во канадските провинции [[Алберта]] и [[Британска Колумбија]], и во канадската територија [[Јукон]]. Постојат многу дебатирачки извештаи за можна реколонизација на источниот дел на Северна Америка.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.naturalhistorymag.com/master.html?http://www.naturalhistorymag.com/0305/0305_selections.html |title=Bookshelf |last=Marschall |first=Laurence A. |year=2005 |work=Natural Selections |publisher=[[Natural History Magazine]] |accessdate=2007-05-06}}</ref> [[ДНК]] доказите покажуваат присуство во источна Северна Америка,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://lfpress.ca/newsstand/News/Local/2007/05/24/4205568.html |first=Joe |last=Belanger |title=DNA evidence of cougars found in southern Ontario |date=24 мај 2007 |publisher=[[London Free Press]] |accessdate=2007-06-05 |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929095945/http://lfpress.ca/newsstand/News/Local/2007/05/24/4205568.html |url-status=dead }}</ref> додека консолидираната карта на забележани пуми покажува бројни извештаи, од среднозападниот дел на [[Големата рамнина]] сè до источна Канада.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cougarnet.org/bigpicture.html |title=The "Big" Picture |accessdate=2007-05-20 |author=[http://www.cougarnet.org/network.html Board of Directors] |year=2004 |publisher=The Cougar Network |archive-date=2007-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709115935/http://www.cougarnet.org/bigpicture.html |url-status=dead }} ''The Cougar Network methodology is recognized by the [http://www.fws.gov/northeast/ECougar/ U.S. Fish and Wildlife Service].''</ref> [[Квебек|Квебечките]] служби за диви животни исто така сметаат дека пумата е присутна во провинцијата како загризен вид откако повеќе ДНК тестови докажале присуство на влакна од пума во просторот за парење на рисовите.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mrnf.gouv.qc.ca/faune/especes/menacees/faire.jsp |title=Your part in helping endangered species |accessdate=2010-01-07 |author=[MRNF] |year=2010 |publisher=Quebec MRNF |archive-date=2011-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110203082852/http://www.mrnf.gouv.qc.ca/faune/especes/menacees/faire.jsp |url-status=dead }} ''Ministry of Wildlife and natural resources [http://www.mrnf.gouv.qc.ca Wildlife Service].''</ref> Единствената со сигурност позната источна популација е [[Флоридски пантер|Флоридскиот пантер]] којшто е критично загрозен. Исто така пумата била забележана во Елиотсвајл, [[Мејн]]; во [[Њу Хемпшир]] била забележана во 1997,<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.rick-davidson.com/PDF/Mountain%20Lion%20Sightings%20Open%20Office%20092008%20photo%20final.pdf | title = NH Sightings Catamount | accessdate = 2009-03-20 | publisher = [[Beech River Books]] | archive-date = 2017-05-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170525110207/http://www.rick-davidson.com/PDF/Mountain%20Lion%20Sightings%20Open%20Office%20092008%20photo%20final.pdf | url-status = dead }}</ref> а во Мичиген во 2009 година.<ref>[http://www.mlive.com/outdoors/index.ssf/2009/11/photo_shows_cougar_presence_in.html Skinner, Victor. 2009. Photo shows cougar presence in Michigan. The Grand Rapids Press. 15 ноември 2009]</ref> Типично, забележаните пуми на овие далечини вклучуваат млади мажјаци, кои можат да патуваат на големи далечини за заземат територија надвор од територијата на постарите мажјаци. На 14 април 2008, полицијата застрелала и убила пума во северниот дел на Чикаго, Илиноис. ДНК тестовите биле доследни на пуми од [[Црни ридови|Црните ридови]] од Јужна Дакота. Помалку од една година подоцна, на 5 март 2009, една пума била фотографирана и неуспешно успиена од државните биолози близу Спунер, Висконсин во северозападниот дел на државата.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.stltoday.com/stltoday/lifestyle/stories.nsf/pets/story/5F51AA5F3CCF8DAD862575A00066E78F?OpenDocument | title = Sightings show cougars expanding into central US | accessdate = 2009-04-22 | publisher = St.Louis Today }}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Јужно од [[Рио Гранде]], [[Интернационалната Унија за Заштита на Природата и Природните Ресурси]] (ИУЗП) ја наведува мачката во секоја држава од [[Средна Америка|Средна]] и [[Јужна Америка]] освен во [[Костарика]] и [[Панама]].<ref name="iucn"/> Додека во Северна Америка постојат специфични државни и регионални статистики , многу малку е познато за мачката во нејзиното јужно живеалиште.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.nwf.org/cats/pdfs/cougarfacts.pdf | title = Cougar facts | accessdate = 2007-05-20 | publisher = [[National Wildlife Federation]] | archive-date = 2007-06-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070616200443/http://www.nwf.org/cats/pdfs/cougarfacts.pdf | url-status = dead }}</ref> Целокупната популација на пумата се проценува на помалку од 50,000 според ИУЗП, со опаѓачки тренд.<ref name="iucn"/> Државните статистики на САД се пооптимистички, предложувајќи дека популацијата на пумата расте. Во [[Орегон]], здрава популација од 5,000 била забележана во 2006, надминувајќи ја целта од 3,000.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dfw.state.or.us/wildlife/cougar/ |title=Cougar Management Plan |accessdate=2007-05-20 |year=2006 |work=Wildlife Division: Wildlife Management Plans |publisher=Oregon Department of Fish and Wildlife |archive-date=2020-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429025136/https://www.dfw.state.or.us/wildlife/cougar/ |url-status=dead }}</ref> [[Калифорнија]] активно се заложи да ја заштити пумата и сличен број на пуми бил предложен, помеѓу 4,000 и 6,000.<ref name="California">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dfg.ca.gov/news/issues/lion.html |title=Mountain Lions in California |accessdate=2007-05-20 |year=2004 |publisher=California Department of Fish and Game |archive-date=2007-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070430012010/http://www.dfg.ca.gov/news/issues/lion.html |url-status=dead }}</ref> == Наводи == {{reflist|2}} == Други извори == * {{Наведена книга |last=Baron |first=David |title=The Beast in the Garden: A Modern Parable of Man and Nature |year=2004 |publisher=W. W. Norton and Company |location=New York |isbn=0393058077}} * {{Наведена книга |last=Kobalenko |first=Jerry |title=Forest Cats of North America |year=1997 |publisher=Island Press |location=Buffalo, New York |isbn=1-55209-174-4}} * {{Наведена книга |last=Logan |first=Ken |author2=Linda Sweanor |title=Desert Puma: Evolutionary Ecology and Conservation of an Enduring Carnivore |year=2001 |publisher=Island Press |isbn=1-55963-866-4}} == Надворешни врски == {{portal|Мачки|Цицачи}} {{wiktionary}} {{commons|Puma concolor}} {{wikispecies|Puma concolor}} * [http://www.theanimalfiles.com/mammals/carnivores/mountain_lion.html Mountain Lion], Animalfiles.com * [http://www.cougarfund.org/ A Definitive Resource About Cougar] * [http://dir.salon.com/story/people/feature/2002/02/12/cougar/index.html?pn=2 Description of a Cougar attack] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090115011813/http://dir.salon.com/story/people/feature/2002/02/12/cougar/index.html?pn=2 |date=2009-01-15 }} * [http://depts.washington.edu/natmap/facts/cougar_712.html Cougar Facts and Photos] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100830222359/http://depts.washington.edu/natmap/facts/cougar_712.html |date=2010-08-30 }}, NatureMapping Program * [http://biology.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&doi=10.1371/journal.pbio.0060040 No Place for Predators?] * [http://northernbushcraft.com/animalTracks/cougar/notes.htm Cougar Tracks] {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Цицачи]] [[Категорија:Ѕверови]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] p1jknwpsmpu7tq0zb3p9q80sjgby675 0 5341 5542386 5542017 2026-04-20T12:14:12Z Buli 2648 /* Среден век: Ливонски крстоносни походи */ 5542386 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за држава | native_name = ''Latvijas Republika'' | conventional_long_name = Република Латвија | common_name = Летонија | image_flag = Flag of Latvia.svg | image_coat = Coat of Arms of Latvia.svg | image_map = EU-Latvia.svg | map_caption = {{map caption|location_color=темнозелена|region=[[Европа]]|region_color=темносива|subregion=[[ЕУ]]|subregion_color=светлозелена|legend=Latvia location in Europe.jpg}} | national_anthem = <br/>''[[Dievs, svētī Latviju!]]''<br/>{{small|''Господ да ја благослови Латвија!''}}<br/>[[File:Latvian National Anthem.ogg|center]] | official_languages = [[латвиски јазик|латвиски]] | ethnic_groups = 62,1% [[Латвијци]]<br />26,9% [[Руси]]<br />{{spaces| 2}}3,3% [[Белоруси]]<br />{{spaces| 2}}2,2% [[Украинци]]<br />{{spaces| 2}}5,5% останати<ref name="Latvia_2011_demographics">{{cite web | url=http://www.csb.gov.lv/statistikas-temas/2011gada-tautas-skaitisana-galvenie-raditaji-33608.html | title=Sākumlapa &#124; Centrālā statistikas pārvalde }}</ref> | ethnic_groups_year = | demonym = Латвиец / Летонец | capital = [[Податотека:Greater Coat of Arms of Riga - for display.svg||20px]] [[Рига]] | latd = 56 | latm=57 | latNS=N | longd=24 | longm=6 | longEW=E | largest_city = capital | government_type = [[Парламентарна република]] | leader_title1 = [[Претседател на Латвија|Претседател]] | leader_title2 = [[Премиер на Латвија|Премиер]] | leader_name1 = [[Евика Силиња]] | leader_name2 = [[Едгарс Ринкевич]] | accessionEUdate = [[1 мај]] [[2004]] | area_rank = 124-та | area_km2 = 64,589 | area_sq_mi = 24,938 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 1.5 | population_estimate = 2,231,503 <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lg.html CIA Factbook: Latvia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151016003720/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lg.html |date=2015-10-16 }}, {{en}}</ref> <!--UN WPP--> | population_estimate_rank = 143-та | population_estimate_year = јули 2009 | | population_census = 2,375,000 | population_census_year = 2000 ppl | population_density_km2 = 36 | population_density_sq_mi = 93 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 166-та | GDP_PPP = $38.764 милијарди<ref name=imf2>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=941&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=59&pr.y=15 |title=Latvia|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-04-22}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = 2008 | GDP_PPP_per_capita = $17,071<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $34.054 милијарди<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = 2008 | GDP_nominal_per_capita = $14,997<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | sovereignty_type = [[Историја на Летонија|Независност]] | sovereignty_note = од [[Русија]] и [[Германија]] | established_event1 = Објавена | established_date1 = [[18 ноември]] [[1918]] | established_event2 =Призната | established_date2 = [[26 јануари]] [[1921]] | established_event3 = Советско присвојување | established_date3 = [[5 август]] [[1940]] | established_event4 = Германско присвојување | established_date4 = [[10 јули]] [[1941]] | established_event5 = Второ присоединување кон СССР | established_date5 = [[1944]] | established_event6 = Објавена независност | established_date6 = [[4 мај]] [[1990]] | established_event7 = Стапено во сила | established_date7 = [[6 септември]] [[1991]] | HDI_year = 2013<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = steady<!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.810 <!--number only--> |HDI_ref =<ref name="HDI">{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |year=2014 |accessdate=27 јули 2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}</ref> | HDI_rank = 48ма | Gini = 35.7 <!--number only--> | Gini_year = 2021 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|title=Gini coefficient of equivalised disposable income|publisher=[[Eurostat]]|access-date=22 June 2022|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009091832/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|url-status=live}}</ref> | Gini_rank = | currency = [[Евро]] ([[Евро симбол|€]]) | currency_code = EUR | country_code = LVA | time_zone = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset = +2 | time_zone_DST = [[источноевропско време|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | drives_on = десно | cctld = [[.lv]] | calling_code = 371 | footnotes = }} '''Латвија''' или '''Летонија'''<ref>''Според правописот на македонскиот јазик, двата назива „Латвија“ и „Летонија“ се користат подеднакво во македонскиот јазик, па така и низ оваа статија.''</ref> ({{langx|lv|Latvija}}; {{langx|liv|Leţmō}}), официјално '''Република Латвија''' или '''Република Летонија''' ({{langx|lv|Latvijas Republika}}; {{langx|liv|Leţmō Vabāmō}}) — држава во [[Балтички регион|Балтичкиот регион]] во [[Северна Европа|Северна]] и [[Источна Европа]]. Латвија се граничи со [[Естонија]] на север, со [[Литванија]] на југ, со [[Русија]] на исток и со [[Белорусија]] на југоисток. На запад државата има излез на [[Балтичко Море|Балтичкото Море]], преку кое поморски се граничи со [[Шведска]]. Вкупната површина на Латвија изнесува 64.589&nbsp;км². Доминантна етничка група во Латвија се [[Латвијци]]те и се дел од балтичката група на народи. Културно, Латвијците се поврзани со [[Естонци]]те и [[Литванци]]те, но не се генеолошки и лингвистички поврзани со Естонците. Мајчин јазик на Латвијците е [[Латвиски јазик|латвискиот јазик]] кој е најголем и единствен службен јазик во Латвија. [[Литвански јазик|Литванскиот]] и латвискиот јазик се единствените сè уште живи [[балтички јазици]]. Латвија е и дом на големи нелатвиска заедница, пред сè на голема [[Руси|руска]] малцинска заедница. Латвија е унитарна парламентарна демократија поделена на 118 општини. Најголем град во Латвија е [[Рига]], кој воедно е и главен град на државата. Со своите 2.23 милиони жители, Латвија е најслабо населена држава во [[Европска Унија|Европската Унија]] и со пад на населението од 14.9% од [[1991]] па до денес.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.csb.gov.lv/csp/content/?cat=2269 |title=Latvijas Statistikas |publisher=Csb.gov.lv |date=2010-09-27 |accessdate=2010-10-16 |archive-date=2009-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090110110928/http://www.csb.gov.lv/csp/content/?cat=2269 |url-status=dead }}</ref> Латвија е член на [[ООН]] од [[17 септември]] [[1991]], потоа член на [[ЕУ]] од [[1 мај]] [[2004]] и на [[НАТО]] од [[29 март]] [[2004]] година. По [[Втората светска војна]], Латвија била под власт на [[СССР]]. Советската контрола на територијата на Латвија траела до 1991 година. По период од стагнација во раните 199о-ти, Латвија забележала голем пораст на БНП-от, особено во периодот од 1998 до 2006. За време на финансиската криза од [[2008]] до [[2010]] година, Латвија била една од најпогодените држави во ЕУ со пад на ПНД-от од 26.54%.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Peach |first=Gary |url=http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9ECFF2G0.htm |title=2009 worst year on record for Latvia, Estonia |publisher=BusinessWeek |date=2010-03-11 |accessdate=2010-06-06}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=59&pr.y=12&sy=2007&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=941&s=NGDP_RPCH&grp=0&a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=Imf.org |date=2006-09-14 |accessdate=2010-06-06}}</ref> БНП по глава на жител бил 49% од просекот на ЕУ во 2009 со што ја прави трета најсиромашна држава-членка на ЕУ.<ref>{{наведени вести |last=Fidler |first=Stephen |url=http://blogs.wsj.com/brussels/2010/06/21/europe-rich-and-poor-new-data/ |title=Europe Rich and Poor: New Data - Real Time Brussels - WSJ |publisher=Blogs.wsj.com |date=2010-06-21 |accessdate=2010-08-12 |archive-date=2010-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100630222722/http://blogs.wsj.com/brussels/2010/06/21/europe-rich-and-poor-new-data/ |url-status=dead }}</ref> == Историја == {{Главна|Историја на Латвија}} === Среден век: Ливонски крстоносни походи === [[Податотека:Baltic Tribes c 1200.svg|лево|мини|Балтичките племиња, околу 1200 г.|210x210пкс]] Во 12 век германски трговци и мисионери (како св. Мејнхард) почнуваат да ги христијанизираат локалните племиња. Во 1198–1201 година, епископот Алберт ја основа Рига (1201) и го организира [[Ливонски крстоносен поход|Ливонскиот крстоносен поход]] со Браќата на мечот. До 1207 година се формира [[Тера Маријана]] (''Земја на Марија''), под папска власт, а потоа Ливонскиот ред станува дел од Тевтонскиот ред по поразот кај Саул (1236). Курите, Семигалите и другите племиња се покорени до крајот на 13 век, а Рига станува членка на [[Ханзеатска лига|Ханзеатската лига]] (1282). Се развива балтичко-германското благородништво, а селаните постепено паѓаат во кметство. Реформацијата (1521–1525) воведува лутеранство, кое станува доминантна религија. === Рано модерно време: Полско-литванско, шведско и руско владеење (1561–1795) === Ливонската војна (1558–1583) го доведува до распаѓање на Ливонскиот ред и става крај на средновековниот крстоносен поредок во регионот. Со Вилнускиот договор од 1561 година, територијата на поранешна Ливонија е поделена на два дела: Војводството Ливонија (северен и центален дел) станува дел од Полско-литванската унија и Војводството Курландија и Семигалија (јужниот дел) добива статус на полувазална кнежевска држава под полска врховна власт. Во текот на 17. век северниот дел (Видземе) преминува под шведска власт. По освојувањето на Рига во 1621 година, Шведска создава Шведска Ливонија, период кој Латвијците подоцна го нарекуваат „''добри шведски времиња''“. Шведските кралеви, особено [[Густав II Адолф]], воведуваат значајни реформи: подобрување на образованието, основање на универзитетот во Тарту (1632) и превод на Библијата на латвиски јазик, што значително го зајакнува развојот на писменоста кај локалното население. Јужниот дел – Курландија – доживува свој златен период под династијата Кетлер. Кнежевството станува познато по својата економска просперитетност, активна трговија и, интересно, сопствени прекуокеански колонии: островот Тобаго во Карибите и дел од Гамбија во Африка. По [[Голема северна војна]] (1700–1721), Русија ја победува Шведска и со Ништатскиот мир (1721) ја анектира Ливонија. Курландија останува формално независна сè до Третата поделба на Полска во 1795 година, кога и таа целосно паѓа под руска власт. Во целиот овој период, балтичко-германското благородништво (''Ritterschaft'') успешно ги задржува своите големи привилегии, автономија и контрола врз земјата и селското население, кое продолжува да живее во услови на кметство. === Современа историја === По [[Прва светска војна|Првата светска војна]], Летонија ја објвила својата независност на [[18 ноември]] [[1918]] година. На [[17 јуни]], територијата и била анексирана од страна на [[СССР]], и таа како таква се нарекувала [[Латвиска ССР]]. На [[21 август]] [[1991]] година Летонија ја објавила својата независност. Во [[2004]] година станала членка на [[НАТО]] и [[ЕУ]]. == Географија и клима == {{Главна|Географија на Латвија}} [[Податотека:Un-latvia.png|thumb|лево|Карта на Латвија.]] Латвија е држава која се наоѓа на источните брегови на [[Балтичкото Море]]. Територијата на Латвија е составена од плодна [[почва]], голем број низини и шумски предели. Најголеми реки во Латвија се [[Даугава]], [[Лиелупе]], [[Гауја]], [[Вента (река)|Вента]] и [[Салаца]]. Брегот на Латвија изнесува 531 километар. Латвија на запад излегува на Балтичкото Море, преку [[Ришки Залив|Ришкиот Залив]]. На север од државата се наоѓа [[Естонија]], на исток е [[Русија]], на југ е [[Литванија]] и на југоисток е [[Белорусија]]. Вкупната површина на Латвија изнесува 64.589&nbsp;км², од кои 1.57 % се вода. Најголем град во државата е [[Рига]], кој воедно е и главен град. Во поглед на дивиот свет, во Латвија има диви елени, свињи, мечки, рисови, лисици, дабари, волци и останати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://latvijas.daba.lv/scripts/db/saraksti/saraksti.cgi?l=en&s=en|title=List of species|publisher=Nature of Latvia|accessdate=2007-03-07|archive-date=2006-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20060207045022/http://latvijas.daba.lv/scripts/db/saraksti/saraksti.cgi?l=en&s=en|url-status=dead}}</ref> Бројот на копнени цицачи во Латвија изнесува 159 видови. Латвија има континентална клима со влијание на температурите од Балтичкото Море. Летата се топли, додека пролетта и есента се умерени. Зимите во Латвија можат да бидат екстремно ладни и сурови поради самата местоположба на државата. Во Латвија доминираат ладните ветришта од [[Русија]]. == Политички систем == {{Главна|Политики на Латвија}} Латвија е унитарна парламентарна демократија. Како највисоко законодавно тело во Латвија е еднодомното [[Собрание на Латвија|Собрание]] наречено ''„Саеима“'' (''„Saeima“''). Собранието на Латвија е составено од 100 пратенички места кои се избираат на парламентарни избори за мандат од четири години. [[Претседател на Латвија|Претседателот на Латвија]] се избира од страна на латвиското собрание за мандат од четири години. Латвискиот претседател го назначува премиерот на Латвија, кој заедно со кабинетот министри ја сочинуваат извршната власт во државата. Овој систем на управување, Латвија го имала и пред [[СССР|Советската ера]].<ref name="Constitution">{{Lv icon}}[http://www.likumi.lv/doc.php?mode=DOC&id=57980 Constitution of the Republic of Latvia with amendments and revisions] [http://www.saeima.lv/LapasEnglish/Constitution_Saturs.htm (Official english translation)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070713102047/http://www.saeima.lv/LapasEnglish/Constitution_Saturs.htm |date=2007-07-13 }} (Посетено на December 24, 2006)</ref> ;Надворешни односи {{Главна|Надворешни односи на Латвија}} Главни цели на латвиската надворешна политика биле членството во [[ЕУ]] и [[НАТО]] за време на политичкиот период во раните [[1990]]-ти години. На 20 септември 2003 година, Латвија одржала референдум за членство во ЕУ, каде 66.9 % од населението се изјаснило за членство во Унијата. На [[1 мај]] [[2004]] година, Латвија станала членка на ЕУ, а како член на НАТО е од [[29 март]] [[2004]]. Латвија имала спор околу границата со [[Русија]] кој завршил со потпишување на заемен договор. Со договорот, округот Абрене бил предаден на руска контрола. Исто така, Латвија има територијален спор со [[Литванија]], каде во фокусот се одредени наоѓалишта на нафта во морето. == Административна поделба == {{Главна|Административна поделба на Латвија}} [[Податотека:Latvijas novadi (krāsās).png|thumb|360px|Административна поделба на Латвија.]] Земјата има 43 единици на локална самоуправа, од кои 36 општини (''novadi'') и 7 државни градови (''valstspilsētas''), порано наречени „републички“. Државни градови во Латвија се: [[Даугавпилс]], [[Јекабпилс]], [[Јелгава]], [[Огре]], [[Лиепаја]], [[Резекне]], [[Рига]], [[Валмиера]] и [[Вентспилс]]. Исто така, во Латвија има четири историски и културни региони, а тие се: [[Курланд]], [[Латгалија]], [[Виѕеме]] и [[Земгале]]. Границите меѓу регионите не се прецизирани и истите варираат. За да се развие државата подеднакво, територијата била поделена на [[Плански региони на Латвија|плански региони]]: {| class="sortable wikitable" style="text-align:left" |- ! региони!! најголем град!! површина!! население |- | [[Рига (регион)|Рига]]||[[Рига]]||10.132&nbsp;км²||706.000 – (108,3/км²) |- | [[Курземе (регион)|Курземе]]||[[Лиепаја]]||13.596&nbsp;км²||301,621 – (22.1/км²) |- | [[Латгале (регион)|Латгале]]||[[Даугавпилс]]||14.549&nbsp;км²||343,646 – (23.5/км²) |- | [[Земгале (регион)|Земгале]]||[[Јелгава]]||10.733&nbsp;км²||281,928 – (26.1/км²) |- | [[Виѕеме (регион)|Виѕеме]]||[[Валмиера]]||15.246&nbsp;км²||235,576 – (15.4/км²) |- | ''Латвија''||''[[Рига]]''||''64.256&nbsp;км²''||''2.248.000 – (34.9/км²)'' |} == Стопанство == {{Главна|Економија на Латвија}} Латвија е член на [[Светска Трговска Организација|Светската Трговска Организација]], уште од [[1999]] година, и на [[ЕУ]] од 2004 година. ===Макроекономски показатели=== Од 2000 година, Латвија имала еден од најголемиот раст на [[БДП]] во [[Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page?_pageid=1996,39140985&_dad=portal&_schema=PORTAL&screen=detailref&language=en&product=sdi_ed&root=sdi_ed/sdi_ed/sdi_ed1000 |title=Growth rate of real GDP per capita|publisher=[[Eurostat]]|accessdate=2007-07-28}}</ref> Но, во првите три месеци на 2009 година, латвискиот БДП се намалил за 18%, што претставувало најголем пад во [[ЕУ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Eglitis |first=Aaron |url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=ao7qqF0UESqc |title=Latvian GDP Shrank 18% in First Quarter, EU’s Biggest Fall – |publisher=Bloomberg.com |date=2009-05-11 |accessdate=2010-10-16}}</ref><ref>{{наведени вести| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8043972.stm | work=BBC News | title=Latvian economy in rapid decline | date=2009-05-11 | accessdate=2010-04-04}}</ref> Според [[Евростат]], БНП по глава на жител во Латвија во 2008 година изнесувал 56% од просекот на ЕУ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF|title=GDP per capita in PPS|publisher=Eurostat|accessdate=2009-06-25|archive-date=2009-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090711153813/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF|url-status=dead}}</ref> Во 2019 година, [[БДП]] по глава на жител на Латвија изнесувал 18 172 [[долар]]и, со што таа била рангирана на 27. место во однос на [[Европа]] и 48. во светот.<ref>http://statisticstimes.com/economy/european-countries-by-gdp-per-capita.php statisticstimes.com (пристапено на 12.06.2020)</ref> Во 2018 година кефициентот [[Џини]] во Латвија изнесувал 36,3%.<ref>[https://knoema.com/atlas/ranks/GINI-index knoema.com (пристапено на 13.7.2020)]</ref> == Демографија == {{Главна|Демографија на Латвија}} {{bar box |width = 300px |float = right |title = Етнички групи во Латвија<ref name="Latvia_2011_demographics">{{cite web | url=http://www.csb.gov.lv/statistikas-temas/2011gada-tautas-skaitisana-galvenie-raditaji-33608.html | title=Sākumlapa &#124; Centrālā statistikas pārvalde }}</ref> |titlebar = #ddd |bars = {{Столбен постоток|Латвијци|black|62.1}} {{Столбен постоток|Руси|yellow|26.9}} {{Столбен постоток|Белоруси|violet|3.3}} {{Столбен постоток|Украинци|blue|2.2}} {{Столбен постоток|Полјаци|red|2.2}} {{Столбен постоток|Литванци|green|1.2}} {{Столбен постоток|други|purple|2.1}} }} ;Население Латвиското општество било мултиетничко низ вековите, иако демографската слика на Латвија драстично се променила во [[XX век]] како директна последица на двете Светски војни. Врз демографската слика на Латвија влијаеле емиграцијата, одселувањето на [[Балтички Германци|Балтичките Германци]], [[Холокауст]]от и окупацијата на [[СССР|Советскиот Сојуз]]. Според пописот на [[Руска Империја|Руската Империја]] во [[1897]] година во Латвија живееле 68.3% [[Латвијци]], додека [[Руси]]те биле 12%, [[Евреи]]те биле 7.4%, [[Германци]]те 6.2% и [[Полјаци]]те 3.4%.<ref>[http://countrystudies.us/latvia/9.htm Latvia – Population]. Source: ''U.S. Library of Congress.''</ref> Латвијците и [[Ливонци]]те, староседелците на Латвија, денес сочинуваат околу 62,1% од вкупното население на Латвија. Потоа следуваат Русите со 26,9%, [[Белоруси]]те со 3.3%, [[Украинци]]те со 2.2% , Полјаците со 2.2%, [[Литванци]]те 1.2%, Евреите со 0.3%, [[Роми]]те со 0.3%, [[Германци]]те со 0.1, [[Естонци]]те со 0.1% и останати со 1.3.<ref name="Latvia_2011_demographics"/> Во некои поголеми градови, како што се [[Рига]], [[Даугавпилс]] и [[Резекне]], Русите ги надбројуваат Латвијците. Така, во 1935 година, во Латвија имало 77% Латвијци, додека во 1989 година имало само 52%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lka.edu.lv/modules.php?op=modload&name=News&file=index&topic=68|title=About Latvia|publisher=Latvian Academy of Culture|accessdate=2007-07-28|archive-date=2007-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070629231221/http://www.lka.edu.lv/modules.php?op=modload&name=News&file=index&topic=68|url-status=dead}}</ref> Според пописот во 2000 година, во Латвија живееле 2.377.383, додека во 2011 година се проценува дека има 2.067.887 жители. Рускиот јазик го зборуваат една третина од населението и руските активисти во 2012 година организирале референдум за официјализирање на рускиот јазик во државата. Мнозинството латвиски граѓани ја одбиле таа идеја.<ref>[http://www.makdenes.org/archive/news/20120219/428/428.html?id=24488884 Отфрлен рускиот јазик како официјален во Латвија]</ref> ;Јазик Службен јазик во Латвија е [[Латвиски јазик|латвискиот јазик]], кој е дел од [[балтички јазици|балтичките јазици]] на [[Индоевропски јазици|индоевропското семејство]]. Покрај латвискиот, друг значаен јазик кој е речиси исчезнат е [[ливонски јазик|ливонскиот јазик]]. Ливонскиот јазик е дел од групата на [[балтофински јазици]], подгрупа на [[уралски јазици|уралските јазици]]. Заедно со [[латгалски јазик|латгалскиот јазик]], кој е дијалект на летонскиот, уживаат заштитен статус во државата. Латгалскиот јазик се смета за историска варијанта на латвискиот. Доста зборуван малцински јазик е [[руски]]от јазик, кој најдоминантен бил за време на [[СССР]] и [[Руска Империја|Руската Империја]]. Рускиот јазик го разбираат скоро сите Латвијци кои биле родени за време на СССР. Во Латвија, задолжително е учениците да учат латвиски, [[англиски]] и [[германски]] или руски јазик. ;Религија [[Податотека:Riga Dom 02.JPG|мини|десно|Катедрала во Рига]] {{bar box |float=right |title=Верници во Латвија |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|лутеранци|blue|34.3}} {{Столбен постоток|Католици|yellow|25.1}} {{Столбен постоток|Православни|red|19.4}} {{Столбен постоток|Други Христијани|blue|1.2}} {{Столбен постоток|Други|orange|20.0}} }} Најголема религија во Латвија е [[Христијанство]]то.<ref name="Latvia_2011_demographics"/> Најголеми религиски христијански групу во 2006 биле: * [[Римокатоличка црква|Римокатоличка црква во Латвија]] – 500.000<ref name="ekai.pl">{{Наведена мрежна страница|url=http://ekai.pl/wydarzenia/x12470/na-lotwie-dziala-ponad-tys-wspolnot-religijnych/|title=Na Łotwie działa ponad 1,2 tys. wspólnot religijnych|language=pl|accessdate=2007-07-28|archive-date=2011-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516022448/http://ekai.pl/wydarzenia/x12470/na-lotwie-dziala-ponad-tys-wspolnot-religijnych/|url-status=dead}}</ref> * [[Евангелистичко-лутеранска црква на Латвија]] – 450.000<ref name="ekai.pl"/> * [[Латвиска Православна Црква]] – 350.000<ref name="ekai.pl"/> Според [[Евробарометар]]от од 2005 година,<ref name="EUROBAROMETER">{{Наведена мрежна страница|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf|title=Eurobarometer on Social Values, Science and technology 2005 – page 11|accessdate=2007-05-05|format=PDF}}</ref> 37% од латвиските граѓани се изјасниле дека „веруваат дека има Бог“, 49% се изјасниле дека „веруваат има некој вид дух или спиритуална сила“ и 10% се изјасниле дека „нема Бог, некој дух или спиритуална сила“. Лутеранството била главна религија во Латвија пред советската окупација. Од тогаш, Лутеранството почнало да опаѓа, а Римокатолицизмот се зголемувал. Ова било случај кај сите три балтички држави. Латвиската Православна Црква е полуавтономна религиска организација под јурисдикција на [[Руска православна црква|Руската православна црква]]. ;Образование Најстар универзитет во Латвија е [[Технички универзитет во Рига|Ришкиот технички универзитет]], кој бил основан на [[14 октомври]] [[1862]] година. Овој Универзитет е со седиште во [[Рига]] и првично бил познат како ''Ришки политехнички институт''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rtu.lv |title=Riga Polytechnical Institute Home Page |publisher=Rtu.lv |date= |accessdate=2010-10-16}}</ref> [[Универзитет во Даугавпилс|Универзитетот во Даугавпилс]] е втор најголем универзитет во Латвија. Во периодот од 2006 до 2010 година, Латвија затворила 131 училиште, што е пад од 12.9% и во истиот период бројот на новите ученици со образованието паднал за 54.000 ученици, или пад од 10.3%.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.csb.gov.lv/csp/content/?lng=lv&cat=2300 |title=Latvijas Statistika |publisher=Csb.gov.lv |date=2010-05-17 |accessdate=2010-06-06 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514054409/http://www.csb.gov.lv/csp/content/?lng=lv&cat=2300 |url-status=dead }}</ref> Покрај овие два, познат е Латвискиот универзитет за земјоделство во [[Јелгава]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.csb.gov.lv/csp/content/?cat=2302 |title=Education |publisher=Csb.gov.lv |date=2010-05-17 |accessdate=2010-10-16 |archive-date=2007-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071216130045/http://www.csb.gov.lv/csp/content/?cat=2302 |url-status=dead }}</ref> ;Јавно здравство Латвискиот здравствен систем е универзална програма, која во добар дел се финансира од [[Данок|даноците]] кои владата ги наплаќа.<ref>{{наведени вести |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2005_Nov_18/ai_n15860135/ |title=Latvia's Healthcare System is Funded by General Taxation and All Latvians and Foreign Residents Are Guaranteed Medical Care &#124; Business Wire &#124; Find Articles at BNET |publisher=Findarticles.com |date=2005-11-18 |accessdate=2010-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514035112/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2005_Nov_18/ai_n15860135/ |archivedate=2011-05-14 |url-status=bot: unknown }}</ref> Здравствениот систем на Латвија е најслабо рангиран во [[Европа]], најмногу поради долгите чекања за лекување, недоволни медицински средства и современи медицински достигнувања и останати фактори.<ref>{{Наведена мрежна страница|author=The Baltic Course – Балтийский курс |url=http://www.baltic-course.com/eng/analytics/?doc=7137 |title=Latvia has worst health care system in Europe :: The Baltic Course &#124; Baltic States news & analytics |publisher=The Baltic Course |date=2008-11-14 |accessdate=2010-02-05}}</ref> Во 2009 година имало 59 болници, во 2007 имало 94 додека во 2006 имало 121 болница.<ref name="nytimes.com">{{наведени вести| url=http://www.nytimes.com/2009/06/18/business/global/18lat.html?ref=business | work=The New York Times | title=Latvian Health Official Resigns Over Cuts | first=David | last=Jolly | date=2009-06-18 | accessdate=2010-04-04}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.csb.gov.lv/csp/content/?cat=2310 |title=Latvijas Statistika |publisher=Csb.gov.lv |date=2010-01-22 |accessdate=2010-02-05 |archive-date=2007-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071216125055/http://www.csb.gov.lv/csp/content/?cat=2310 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.european-hospital.com/en/article/29-The_Baltic_States_and_their_health_systems-From_Soviet_to_EU.html |title=The Baltic States and their health systems – From Soviet to EU |publisher=European-Hospital |date= |accessdate=2010-02-05 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511091032/http://www.european-hospital.com/en/article/29-The_Baltic_States_and_their_health_systems-From_Soviet_to_EU.html |url-status=dead }}</ref> Просекот на животниот век во Латвија е проценет на 72.7 години, втора најслабо рангирана држава во ЕУ.<ref>[http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/WPP2006_Highlights_rev.pdf United Nations World Population Prospects: 2006 revision] – Table A.17 for 2005–2010</ref> [[Корупција]]та во латвискиот здравствен систем е релативно расширен, но сепак во овој поглед се забележал напредок од 1990-те. Во 2007 година, во Латвија биле забележани 10.000 жители болни од [[СИДА]].<ref name="Latvia_2011_demographics"/> Покрај тоа, во Латвија има 32.376 жители болни од [[алкохолизам]] во 2008, меѓу останатите зависности.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.csb.gov.lv/csp/content/?cat=2316 |title=Latvijas Statistika |publisher=Csb.gov.lv |date=2010-01-22 |accessdate=2010-02-05 |archive-date=2007-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071216125214/http://www.csb.gov.lv/csp/content/?cat=2316 |url-status=dead }}</ref> == Култура == {{Главна|Култура во Латвија}} [[Податотека:Sabile abava 2006 06.jpg|thumb|Латвиски пејзаж во [[Сабиле]].]] Традиционалниот [[латвиски фолклор]], особено танците и народната музика, се развивала повеќе од илјада години. Повеќе од 1,2 милиони текстови и 30.000 мелодии на народни песни биле до денес забележани.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.li.lv/index.php?option=com_content&task=view&id=40&Itemid=124 |title=Welcome to Latvia – Folk Songs |publisher=Li.lv |date=2006-05-01 |accessdate=2010-10-16 |archive-date=2011-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515145643/http://www.li.lv/index.php?option=com_content&task=view&id=40&Itemid=124 |url-status=dead }}</ref> Меѓу 13 и 19 век, [[Балтички Германци|Балтичките Германци]], од кои голем дел не биле со германско потекло но биле асимилирани од германската култура, биле доста влијателни во латвиското општество. Тие развиле посебно културно наследство, проследено со латвиско и германско влијание. Оваа традиција била задржана и кај денешните Балтички Германци, иако добар дел се преселиле во [[Германија]], [[САД]], [[Канада]] и останати држави. Исто така, во Латвија во одреден степен е задржана и паганската изворна латвиска традиција, често испреплетена со христијански елементи. Денес, најпознат фестивал во Латвија е [[Јањи]], пагански фестивал кој ја слави летната рамнодневница. Во [[XIX век]], латвиските патриотски движења пропагирале латвиска култура и ги охрабрувала Латвијците да земат активно учество во тоа пропагирање. 19 век и почетокот на 20 век, често е карактеризиран како класичен културен латвиски период. Најпопуларен спорт во Латвија е [[хокеј]]от, додека исто така застапени се [[фудбал]]от, [[кошарка]]та, [[тенис]]от и останати спортови. == Галерија == <center> <gallery> File:Gaizins.jpg|Поглед кон Гајзињкалнс. File:Riga dom.jpg|Рига, главниот град на државата. File:Karosta - church.jpg|Катедрала во Лиепаја. File:Rigas street 2009 07 1.jpg|Улица во Даугавпилс. File:Jelgava aerial view.jpg|Поглед кон Јелгава. File:St. Peter's Church.JPG|Црква „Св. Петар“, Рига. File:The Staff Orchestra of the Latvian National Armed Forces.JPG|Воениот оркестар на Латвија. </gallery> </center> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Рига]] * [[Латвиска ССР]] * [[Латвијци]] * [[Латвиски јазик]] == Надворешни врски == {{sisterlinks|Latvia}} * [http://www.president.lv/?lng=en Претседател на Латвија] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-l/latvia.html Шеф на држава и кабинет на министри] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100324192510/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-l/latvia.html |date=2010-03-24 }} * [http://www.occupationmuseum.lv/images/Kartes/Karte_1-48/index.php Достапни историски карти]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{CIA World Factbook link|lg|Латвија}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/latvia.htm Латвија на страницата на UCB] * {{dmoz|Regional/Europe/Latvia}} * {{wikiatlas|Латвија}} * {{wikivoyage|Latvia}} * [http://latvia.lv/ Виртуелен свет на Латвија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101113035207/http://www.latvia.lv/ |date=2010-11-13 }} * [http://www.li.lv/ Латвиски институт] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20011204062729/http://www.li.lv/ |date=2001-12-04 }} * [http://www.inlatvia.com/ Водич за патување на Латвија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110201183143/http://inlatvia.com/ |date=2011-02-01 }} * [http://www.balticmaps.eu/ Карти за Латвија на balticmaps.eu] * [http://www.csb.gov.lv/en Национална статистичка агенција] {{Држави на Европскиот континент}} {{ЕУ}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Латвија| ]] [[Категорија:Северна Европа]] [[Категорија:Републики]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1918 година]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1991 година]] rfylvejxpcnqzqvjqwgezm3j74p1wol 5542389 5542386 2026-04-20T12:19:23Z Buli 2648 /* Среден век: Ливонски крстоносни походи */ 5542389 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за држава | native_name = ''Latvijas Republika'' | conventional_long_name = Република Латвија | common_name = Летонија | image_flag = Flag of Latvia.svg | image_coat = Coat of Arms of Latvia.svg | image_map = EU-Latvia.svg | map_caption = {{map caption|location_color=темнозелена|region=[[Европа]]|region_color=темносива|subregion=[[ЕУ]]|subregion_color=светлозелена|legend=Latvia location in Europe.jpg}} | national_anthem = <br/>''[[Dievs, svētī Latviju!]]''<br/>{{small|''Господ да ја благослови Латвија!''}}<br/>[[File:Latvian National Anthem.ogg|center]] | official_languages = [[латвиски јазик|латвиски]] | ethnic_groups = 62,1% [[Латвијци]]<br />26,9% [[Руси]]<br />{{spaces| 2}}3,3% [[Белоруси]]<br />{{spaces| 2}}2,2% [[Украинци]]<br />{{spaces| 2}}5,5% останати<ref name="Latvia_2011_demographics">{{cite web | url=http://www.csb.gov.lv/statistikas-temas/2011gada-tautas-skaitisana-galvenie-raditaji-33608.html | title=Sākumlapa &#124; Centrālā statistikas pārvalde }}</ref> | ethnic_groups_year = | demonym = Латвиец / Летонец | capital = [[Податотека:Greater Coat of Arms of Riga - for display.svg||20px]] [[Рига]] | latd = 56 | latm=57 | latNS=N | longd=24 | longm=6 | longEW=E | largest_city = capital | government_type = [[Парламентарна република]] | leader_title1 = [[Претседател на Латвија|Претседател]] | leader_title2 = [[Премиер на Латвија|Премиер]] | leader_name1 = [[Евика Силиња]] | leader_name2 = [[Едгарс Ринкевич]] | accessionEUdate = [[1 мај]] [[2004]] | area_rank = 124-та | area_km2 = 64,589 | area_sq_mi = 24,938 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 1.5 | population_estimate = 2,231,503 <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lg.html CIA Factbook: Latvia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151016003720/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lg.html |date=2015-10-16 }}, {{en}}</ref> <!--UN WPP--> | population_estimate_rank = 143-та | population_estimate_year = јули 2009 | | population_census = 2,375,000 | population_census_year = 2000 ppl | population_density_km2 = 36 | population_density_sq_mi = 93 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 166-та | GDP_PPP = $38.764 милијарди<ref name=imf2>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=941&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=59&pr.y=15 |title=Latvia|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-04-22}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = 2008 | GDP_PPP_per_capita = $17,071<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $34.054 милијарди<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = 2008 | GDP_nominal_per_capita = $14,997<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | sovereignty_type = [[Историја на Летонија|Независност]] | sovereignty_note = од [[Русија]] и [[Германија]] | established_event1 = Објавена | established_date1 = [[18 ноември]] [[1918]] | established_event2 =Призната | established_date2 = [[26 јануари]] [[1921]] | established_event3 = Советско присвојување | established_date3 = [[5 август]] [[1940]] | established_event4 = Германско присвојување | established_date4 = [[10 јули]] [[1941]] | established_event5 = Второ присоединување кон СССР | established_date5 = [[1944]] | established_event6 = Објавена независност | established_date6 = [[4 мај]] [[1990]] | established_event7 = Стапено во сила | established_date7 = [[6 септември]] [[1991]] | HDI_year = 2013<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = steady<!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.810 <!--number only--> |HDI_ref =<ref name="HDI">{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |year=2014 |accessdate=27 јули 2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}</ref> | HDI_rank = 48ма | Gini = 35.7 <!--number only--> | Gini_year = 2021 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|title=Gini coefficient of equivalised disposable income|publisher=[[Eurostat]]|access-date=22 June 2022|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009091832/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en|url-status=live}}</ref> | Gini_rank = | currency = [[Евро]] ([[Евро симбол|€]]) | currency_code = EUR | country_code = LVA | time_zone = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset = +2 | time_zone_DST = [[источноевропско време|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | drives_on = десно | cctld = [[.lv]] | calling_code = 371 | footnotes = }} '''Латвија''' или '''Летонија'''<ref>''Според правописот на македонскиот јазик, двата назива „Латвија“ и „Летонија“ се користат подеднакво во македонскиот јазик, па така и низ оваа статија.''</ref> ({{langx|lv|Latvija}}; {{langx|liv|Leţmō}}), официјално '''Република Латвија''' или '''Република Летонија''' ({{langx|lv|Latvijas Republika}}; {{langx|liv|Leţmō Vabāmō}}) — држава во [[Балтички регион|Балтичкиот регион]] во [[Северна Европа|Северна]] и [[Источна Европа]]. Латвија се граничи со [[Естонија]] на север, со [[Литванија]] на југ, со [[Русија]] на исток и со [[Белорусија]] на југоисток. На запад државата има излез на [[Балтичко Море|Балтичкото Море]], преку кое поморски се граничи со [[Шведска]]. Вкупната површина на Латвија изнесува 64.589&nbsp;км². Доминантна етничка група во Латвија се [[Латвијци]]те и се дел од балтичката група на народи. Културно, Латвијците се поврзани со [[Естонци]]те и [[Литванци]]те, но не се генеолошки и лингвистички поврзани со Естонците. Мајчин јазик на Латвијците е [[Латвиски јазик|латвискиот јазик]] кој е најголем и единствен службен јазик во Латвија. [[Литвански јазик|Литванскиот]] и латвискиот јазик се единствените сè уште живи [[балтички јазици]]. Латвија е и дом на големи нелатвиска заедница, пред сè на голема [[Руси|руска]] малцинска заедница. Латвија е унитарна парламентарна демократија поделена на 118 општини. Најголем град во Латвија е [[Рига]], кој воедно е и главен град на државата. Со своите 2.23 милиони жители, Латвија е најслабо населена држава во [[Европска Унија|Европската Унија]] и со пад на населението од 14.9% од [[1991]] па до денес.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.csb.gov.lv/csp/content/?cat=2269 |title=Latvijas Statistikas |publisher=Csb.gov.lv |date=2010-09-27 |accessdate=2010-10-16 |archive-date=2009-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090110110928/http://www.csb.gov.lv/csp/content/?cat=2269 |url-status=dead }}</ref> Латвија е член на [[ООН]] од [[17 септември]] [[1991]], потоа член на [[ЕУ]] од [[1 мај]] [[2004]] и на [[НАТО]] од [[29 март]] [[2004]] година. По [[Втората светска војна]], Латвија била под власт на [[СССР]]. Советската контрола на територијата на Латвија траела до 1991 година. По период од стагнација во раните 199о-ти, Латвија забележала голем пораст на БНП-от, особено во периодот од 1998 до 2006. За време на финансиската криза од [[2008]] до [[2010]] година, Латвија била една од најпогодените држави во ЕУ со пад на ПНД-от од 26.54%.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Peach |first=Gary |url=http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9ECFF2G0.htm |title=2009 worst year on record for Latvia, Estonia |publisher=BusinessWeek |date=2010-03-11 |accessdate=2010-06-06}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=59&pr.y=12&sy=2007&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=941&s=NGDP_RPCH&grp=0&a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=Imf.org |date=2006-09-14 |accessdate=2010-06-06}}</ref> БНП по глава на жител бил 49% од просекот на ЕУ во 2009 со што ја прави трета најсиромашна држава-членка на ЕУ.<ref>{{наведени вести |last=Fidler |first=Stephen |url=http://blogs.wsj.com/brussels/2010/06/21/europe-rich-and-poor-new-data/ |title=Europe Rich and Poor: New Data - Real Time Brussels - WSJ |publisher=Blogs.wsj.com |date=2010-06-21 |accessdate=2010-08-12 |archive-date=2010-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100630222722/http://blogs.wsj.com/brussels/2010/06/21/europe-rich-and-poor-new-data/ |url-status=dead }}</ref> == Историја == {{Главна|Историја на Латвија}} === Среден век: Ливонски крстоносни походи === [[Податотека:Baltic Tribes c 1200.svg|лево|мини|Балтичките племиња, околу 1200 г.|210x210пкс]] Во 12 век германски трговци и мисионери (како св. Мејнхард) почнуваат да ги христијанизираат локалните племиња. Во 1198–1201 година, епископот Алберт ја основа Рига (1201) и го организира [[Ливонски крстоносен поход|Ливонскиот крстоносен поход]] со Браќата на мечот. До 1207 година се формира [[Тера Маријана]] (''Земја на Марија''), под папска власт, а потоа Ливонскиот ред станува дел од Тевтонскиот ред по поразот кај Саул (1236). Курите, Семигалите и другите племиња се покорени до крајот на 13 век, а Рига станува членка на [[Ханзеатска лига|Ханзеатската лига]] (1282). Се развива балтичко-германското благородништво, а селаните постепено паѓаат во кметство. Реформацијата (1521–1525) воведува [[лутеранство]], кое станува доминантна религија. === Рано модерно време: Полско-литванско, шведско и руско владеење (1561–1795) === Ливонската војна (1558–1583) го доведува до распаѓање на Ливонскиот ред и става крај на средновековниот крстоносен поредок во регионот. Со Вилнускиот договор од 1561 година, територијата на поранешна Ливонија е поделена на два дела: Војводството Ливонија (северен и центален дел) станува дел од Полско-литванската унија и Војводството Курландија и Семигалија (јужниот дел) добива статус на полувазална кнежевска држава под полска врховна власт. Во текот на 17. век северниот дел (Видземе) преминува под шведска власт. По освојувањето на Рига во 1621 година, Шведска создава Шведска Ливонија, период кој Латвијците подоцна го нарекуваат „''добри шведски времиња''“. Шведските кралеви, особено [[Густав II Адолф]], воведуваат значајни реформи: подобрување на образованието, основање на универзитетот во Тарту (1632) и превод на Библијата на латвиски јазик, што значително го зајакнува развојот на писменоста кај локалното население. Јужниот дел – Курландија – доживува свој златен период под династијата Кетлер. Кнежевството станува познато по својата економска просперитетност, активна трговија и, интересно, сопствени прекуокеански колонии: островот Тобаго во Карибите и дел од Гамбија во Африка. По [[Голема северна војна]] (1700–1721), Русија ја победува Шведска и со Ништатскиот мир (1721) ја анектира Ливонија. Курландија останува формално независна сè до Третата поделба на Полска во 1795 година, кога и таа целосно паѓа под руска власт. Во целиот овој период, балтичко-германското благородништво (''Ritterschaft'') успешно ги задржува своите големи привилегии, автономија и контрола врз земјата и селското население, кое продолжува да живее во услови на кметство. === Современа историја === По [[Прва светска војна|Првата светска војна]], Летонија ја објвила својата независност на [[18 ноември]] [[1918]] година. На [[17 јуни]], територијата и била анексирана од страна на [[СССР]], и таа како таква се нарекувала [[Латвиска ССР]]. На [[21 август]] [[1991]] година Летонија ја објавила својата независност. Во [[2004]] година станала членка на [[НАТО]] и [[ЕУ]]. == Географија и клима == {{Главна|Географија на Латвија}} [[Податотека:Un-latvia.png|thumb|лево|Карта на Латвија.]] Латвија е држава која се наоѓа на источните брегови на [[Балтичкото Море]]. Територијата на Латвија е составена од плодна [[почва]], голем број низини и шумски предели. Најголеми реки во Латвија се [[Даугава]], [[Лиелупе]], [[Гауја]], [[Вента (река)|Вента]] и [[Салаца]]. Брегот на Латвија изнесува 531 километар. Латвија на запад излегува на Балтичкото Море, преку [[Ришки Залив|Ришкиот Залив]]. На север од државата се наоѓа [[Естонија]], на исток е [[Русија]], на југ е [[Литванија]] и на југоисток е [[Белорусија]]. Вкупната површина на Латвија изнесува 64.589&nbsp;км², од кои 1.57 % се вода. Најголем град во државата е [[Рига]], кој воедно е и главен град. Во поглед на дивиот свет, во Латвија има диви елени, свињи, мечки, рисови, лисици, дабари, волци и останати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://latvijas.daba.lv/scripts/db/saraksti/saraksti.cgi?l=en&s=en|title=List of species|publisher=Nature of Latvia|accessdate=2007-03-07|archive-date=2006-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20060207045022/http://latvijas.daba.lv/scripts/db/saraksti/saraksti.cgi?l=en&s=en|url-status=dead}}</ref> Бројот на копнени цицачи во Латвија изнесува 159 видови. Латвија има континентална клима со влијание на температурите од Балтичкото Море. Летата се топли, додека пролетта и есента се умерени. Зимите во Латвија можат да бидат екстремно ладни и сурови поради самата местоположба на државата. Во Латвија доминираат ладните ветришта од [[Русија]]. == Политички систем == {{Главна|Политики на Латвија}} Латвија е унитарна парламентарна демократија. Како највисоко законодавно тело во Латвија е еднодомното [[Собрание на Латвија|Собрание]] наречено ''„Саеима“'' (''„Saeima“''). Собранието на Латвија е составено од 100 пратенички места кои се избираат на парламентарни избори за мандат од четири години. [[Претседател на Латвија|Претседателот на Латвија]] се избира од страна на латвиското собрание за мандат од четири години. Латвискиот претседател го назначува премиерот на Латвија, кој заедно со кабинетот министри ја сочинуваат извршната власт во државата. Овој систем на управување, Латвија го имала и пред [[СССР|Советската ера]].<ref name="Constitution">{{Lv icon}}[http://www.likumi.lv/doc.php?mode=DOC&id=57980 Constitution of the Republic of Latvia with amendments and revisions] [http://www.saeima.lv/LapasEnglish/Constitution_Saturs.htm (Official english translation)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070713102047/http://www.saeima.lv/LapasEnglish/Constitution_Saturs.htm |date=2007-07-13 }} (Посетено на December 24, 2006)</ref> ;Надворешни односи {{Главна|Надворешни односи на Латвија}} Главни цели на латвиската надворешна политика биле членството во [[ЕУ]] и [[НАТО]] за време на политичкиот период во раните [[1990]]-ти години. На 20 септември 2003 година, Латвија одржала референдум за членство во ЕУ, каде 66.9 % од населението се изјаснило за членство во Унијата. На [[1 мај]] [[2004]] година, Латвија станала членка на ЕУ, а како член на НАТО е од [[29 март]] [[2004]]. Латвија имала спор околу границата со [[Русија]] кој завршил со потпишување на заемен договор. Со договорот, округот Абрене бил предаден на руска контрола. Исто така, Латвија има територијален спор со [[Литванија]], каде во фокусот се одредени наоѓалишта на нафта во морето. == Административна поделба == {{Главна|Административна поделба на Латвија}} [[Податотека:Latvijas novadi (krāsās).png|thumb|360px|Административна поделба на Латвија.]] Земјата има 43 единици на локална самоуправа, од кои 36 општини (''novadi'') и 7 државни градови (''valstspilsētas''), порано наречени „републички“. Државни градови во Латвија се: [[Даугавпилс]], [[Јекабпилс]], [[Јелгава]], [[Огре]], [[Лиепаја]], [[Резекне]], [[Рига]], [[Валмиера]] и [[Вентспилс]]. Исто така, во Латвија има четири историски и културни региони, а тие се: [[Курланд]], [[Латгалија]], [[Виѕеме]] и [[Земгале]]. Границите меѓу регионите не се прецизирани и истите варираат. За да се развие државата подеднакво, територијата била поделена на [[Плански региони на Латвија|плански региони]]: {| class="sortable wikitable" style="text-align:left" |- ! региони!! најголем град!! површина!! население |- | [[Рига (регион)|Рига]]||[[Рига]]||10.132&nbsp;км²||706.000 – (108,3/км²) |- | [[Курземе (регион)|Курземе]]||[[Лиепаја]]||13.596&nbsp;км²||301,621 – (22.1/км²) |- | [[Латгале (регион)|Латгале]]||[[Даугавпилс]]||14.549&nbsp;км²||343,646 – (23.5/км²) |- | [[Земгале (регион)|Земгале]]||[[Јелгава]]||10.733&nbsp;км²||281,928 – (26.1/км²) |- | [[Виѕеме (регион)|Виѕеме]]||[[Валмиера]]||15.246&nbsp;км²||235,576 – (15.4/км²) |- | ''Латвија''||''[[Рига]]''||''64.256&nbsp;км²''||''2.248.000 – (34.9/км²)'' |} == Стопанство == {{Главна|Економија на Латвија}} Латвија е член на [[Светска Трговска Организација|Светската Трговска Организација]], уште од [[1999]] година, и на [[ЕУ]] од 2004 година. ===Макроекономски показатели=== Од 2000 година, Латвија имала еден од најголемиот раст на [[БДП]] во [[Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page?_pageid=1996,39140985&_dad=portal&_schema=PORTAL&screen=detailref&language=en&product=sdi_ed&root=sdi_ed/sdi_ed/sdi_ed1000 |title=Growth rate of real GDP per capita|publisher=[[Eurostat]]|accessdate=2007-07-28}}</ref> Но, во првите три месеци на 2009 година, латвискиот БДП се намалил за 18%, што претставувало најголем пад во [[ЕУ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Eglitis |first=Aaron |url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=ao7qqF0UESqc |title=Latvian GDP Shrank 18% in First Quarter, EU’s Biggest Fall – |publisher=Bloomberg.com |date=2009-05-11 |accessdate=2010-10-16}}</ref><ref>{{наведени вести| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8043972.stm | work=BBC News | title=Latvian economy in rapid decline | date=2009-05-11 | accessdate=2010-04-04}}</ref> Според [[Евростат]], БНП по глава на жител во Латвија во 2008 година изнесувал 56% од просекот на ЕУ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF|title=GDP per capita in PPS|publisher=Eurostat|accessdate=2009-06-25|archive-date=2009-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090711153813/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF|url-status=dead}}</ref> Во 2019 година, [[БДП]] по глава на жител на Латвија изнесувал 18 172 [[долар]]и, со што таа била рангирана на 27. место во однос на [[Европа]] и 48. во светот.<ref>http://statisticstimes.com/economy/european-countries-by-gdp-per-capita.php statisticstimes.com (пристапено на 12.06.2020)</ref> Во 2018 година кефициентот [[Џини]] во Латвија изнесувал 36,3%.<ref>[https://knoema.com/atlas/ranks/GINI-index knoema.com (пристапено на 13.7.2020)]</ref> == Демографија == {{Главна|Демографија на Латвија}} {{bar box |width = 300px |float = right |title = Етнички групи во Латвија<ref name="Latvia_2011_demographics">{{cite web | url=http://www.csb.gov.lv/statistikas-temas/2011gada-tautas-skaitisana-galvenie-raditaji-33608.html | title=Sākumlapa &#124; Centrālā statistikas pārvalde }}</ref> |titlebar = #ddd |bars = {{Столбен постоток|Латвијци|black|62.1}} {{Столбен постоток|Руси|yellow|26.9}} {{Столбен постоток|Белоруси|violet|3.3}} {{Столбен постоток|Украинци|blue|2.2}} {{Столбен постоток|Полјаци|red|2.2}} {{Столбен постоток|Литванци|green|1.2}} {{Столбен постоток|други|purple|2.1}} }} ;Население Латвиското општество било мултиетничко низ вековите, иако демографската слика на Латвија драстично се променила во [[XX век]] како директна последица на двете Светски војни. Врз демографската слика на Латвија влијаеле емиграцијата, одселувањето на [[Балтички Германци|Балтичките Германци]], [[Холокауст]]от и окупацијата на [[СССР|Советскиот Сојуз]]. Според пописот на [[Руска Империја|Руската Империја]] во [[1897]] година во Латвија живееле 68.3% [[Латвијци]], додека [[Руси]]те биле 12%, [[Евреи]]те биле 7.4%, [[Германци]]те 6.2% и [[Полјаци]]те 3.4%.<ref>[http://countrystudies.us/latvia/9.htm Latvia – Population]. Source: ''U.S. Library of Congress.''</ref> Латвијците и [[Ливонци]]те, староседелците на Латвија, денес сочинуваат околу 62,1% од вкупното население на Латвија. Потоа следуваат Русите со 26,9%, [[Белоруси]]те со 3.3%, [[Украинци]]те со 2.2% , Полјаците со 2.2%, [[Литванци]]те 1.2%, Евреите со 0.3%, [[Роми]]те со 0.3%, [[Германци]]те со 0.1, [[Естонци]]те со 0.1% и останати со 1.3.<ref name="Latvia_2011_demographics"/> Во некои поголеми градови, како што се [[Рига]], [[Даугавпилс]] и [[Резекне]], Русите ги надбројуваат Латвијците. Така, во 1935 година, во Латвија имало 77% Латвијци, додека во 1989 година имало само 52%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lka.edu.lv/modules.php?op=modload&name=News&file=index&topic=68|title=About Latvia|publisher=Latvian Academy of Culture|accessdate=2007-07-28|archive-date=2007-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070629231221/http://www.lka.edu.lv/modules.php?op=modload&name=News&file=index&topic=68|url-status=dead}}</ref> Според пописот во 2000 година, во Латвија живееле 2.377.383, додека во 2011 година се проценува дека има 2.067.887 жители. Рускиот јазик го зборуваат една третина од населението и руските активисти во 2012 година организирале референдум за официјализирање на рускиот јазик во државата. Мнозинството латвиски граѓани ја одбиле таа идеја.<ref>[http://www.makdenes.org/archive/news/20120219/428/428.html?id=24488884 Отфрлен рускиот јазик како официјален во Латвија]</ref> ;Јазик Службен јазик во Латвија е [[Латвиски јазик|латвискиот јазик]], кој е дел од [[балтички јазици|балтичките јазици]] на [[Индоевропски јазици|индоевропското семејство]]. Покрај латвискиот, друг значаен јазик кој е речиси исчезнат е [[ливонски јазик|ливонскиот јазик]]. Ливонскиот јазик е дел од групата на [[балтофински јазици]], подгрупа на [[уралски јазици|уралските јазици]]. Заедно со [[латгалски јазик|латгалскиот јазик]], кој е дијалект на летонскиот, уживаат заштитен статус во државата. Латгалскиот јазик се смета за историска варијанта на латвискиот. Доста зборуван малцински јазик е [[руски]]от јазик, кој најдоминантен бил за време на [[СССР]] и [[Руска Империја|Руската Империја]]. Рускиот јазик го разбираат скоро сите Латвијци кои биле родени за време на СССР. Во Латвија, задолжително е учениците да учат латвиски, [[англиски]] и [[германски]] или руски јазик. ;Религија [[Податотека:Riga Dom 02.JPG|мини|десно|Катедрала во Рига]] {{bar box |float=right |title=Верници во Латвија |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|лутеранци|blue|34.3}} {{Столбен постоток|Католици|yellow|25.1}} {{Столбен постоток|Православни|red|19.4}} {{Столбен постоток|Други Христијани|blue|1.2}} {{Столбен постоток|Други|orange|20.0}} }} Најголема религија во Латвија е [[Христијанство]]то.<ref name="Latvia_2011_demographics"/> Најголеми религиски христијански групу во 2006 биле: * [[Римокатоличка црква|Римокатоличка црква во Латвија]] – 500.000<ref name="ekai.pl">{{Наведена мрежна страница|url=http://ekai.pl/wydarzenia/x12470/na-lotwie-dziala-ponad-tys-wspolnot-religijnych/|title=Na Łotwie działa ponad 1,2 tys. wspólnot religijnych|language=pl|accessdate=2007-07-28|archive-date=2011-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516022448/http://ekai.pl/wydarzenia/x12470/na-lotwie-dziala-ponad-tys-wspolnot-religijnych/|url-status=dead}}</ref> * [[Евангелистичко-лутеранска црква на Латвија]] – 450.000<ref name="ekai.pl"/> * [[Латвиска Православна Црква]] – 350.000<ref name="ekai.pl"/> Според [[Евробарометар]]от од 2005 година,<ref name="EUROBAROMETER">{{Наведена мрежна страница|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf|title=Eurobarometer on Social Values, Science and technology 2005 – page 11|accessdate=2007-05-05|format=PDF}}</ref> 37% од латвиските граѓани се изјасниле дека „веруваат дека има Бог“, 49% се изјасниле дека „веруваат има некој вид дух или спиритуална сила“ и 10% се изјасниле дека „нема Бог, некој дух или спиритуална сила“. Лутеранството била главна религија во Латвија пред советската окупација. Од тогаш, Лутеранството почнало да опаѓа, а Римокатолицизмот се зголемувал. Ова било случај кај сите три балтички држави. Латвиската Православна Црква е полуавтономна религиска организација под јурисдикција на [[Руска православна црква|Руската православна црква]]. ;Образование Најстар универзитет во Латвија е [[Технички универзитет во Рига|Ришкиот технички универзитет]], кој бил основан на [[14 октомври]] [[1862]] година. Овој Универзитет е со седиште во [[Рига]] и првично бил познат како ''Ришки политехнички институт''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rtu.lv |title=Riga Polytechnical Institute Home Page |publisher=Rtu.lv |date= |accessdate=2010-10-16}}</ref> [[Универзитет во Даугавпилс|Универзитетот во Даугавпилс]] е втор најголем универзитет во Латвија. Во периодот од 2006 до 2010 година, Латвија затворила 131 училиште, што е пад од 12.9% и во истиот период бројот на новите ученици со образованието паднал за 54.000 ученици, или пад од 10.3%.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.csb.gov.lv/csp/content/?lng=lv&cat=2300 |title=Latvijas Statistika |publisher=Csb.gov.lv |date=2010-05-17 |accessdate=2010-06-06 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514054409/http://www.csb.gov.lv/csp/content/?lng=lv&cat=2300 |url-status=dead }}</ref> Покрај овие два, познат е Латвискиот универзитет за земјоделство во [[Јелгава]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.csb.gov.lv/csp/content/?cat=2302 |title=Education |publisher=Csb.gov.lv |date=2010-05-17 |accessdate=2010-10-16 |archive-date=2007-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071216130045/http://www.csb.gov.lv/csp/content/?cat=2302 |url-status=dead }}</ref> ;Јавно здравство Латвискиот здравствен систем е универзална програма, која во добар дел се финансира од [[Данок|даноците]] кои владата ги наплаќа.<ref>{{наведени вести |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2005_Nov_18/ai_n15860135/ |title=Latvia's Healthcare System is Funded by General Taxation and All Latvians and Foreign Residents Are Guaranteed Medical Care &#124; Business Wire &#124; Find Articles at BNET |publisher=Findarticles.com |date=2005-11-18 |accessdate=2010-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514035112/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2005_Nov_18/ai_n15860135/ |archivedate=2011-05-14 |url-status=bot: unknown }}</ref> Здравствениот систем на Латвија е најслабо рангиран во [[Европа]], најмногу поради долгите чекања за лекување, недоволни медицински средства и современи медицински достигнувања и останати фактори.<ref>{{Наведена мрежна страница|author=The Baltic Course – Балтийский курс |url=http://www.baltic-course.com/eng/analytics/?doc=7137 |title=Latvia has worst health care system in Europe :: The Baltic Course &#124; Baltic States news & analytics |publisher=The Baltic Course |date=2008-11-14 |accessdate=2010-02-05}}</ref> Во 2009 година имало 59 болници, во 2007 имало 94 додека во 2006 имало 121 болница.<ref name="nytimes.com">{{наведени вести| url=http://www.nytimes.com/2009/06/18/business/global/18lat.html?ref=business | work=The New York Times | title=Latvian Health Official Resigns Over Cuts | first=David | last=Jolly | date=2009-06-18 | accessdate=2010-04-04}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.csb.gov.lv/csp/content/?cat=2310 |title=Latvijas Statistika |publisher=Csb.gov.lv |date=2010-01-22 |accessdate=2010-02-05 |archive-date=2007-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071216125055/http://www.csb.gov.lv/csp/content/?cat=2310 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.european-hospital.com/en/article/29-The_Baltic_States_and_their_health_systems-From_Soviet_to_EU.html |title=The Baltic States and their health systems – From Soviet to EU |publisher=European-Hospital |date= |accessdate=2010-02-05 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511091032/http://www.european-hospital.com/en/article/29-The_Baltic_States_and_their_health_systems-From_Soviet_to_EU.html |url-status=dead }}</ref> Просекот на животниот век во Латвија е проценет на 72.7 години, втора најслабо рангирана држава во ЕУ.<ref>[http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/WPP2006_Highlights_rev.pdf United Nations World Population Prospects: 2006 revision] – Table A.17 for 2005–2010</ref> [[Корупција]]та во латвискиот здравствен систем е релативно расширен, но сепак во овој поглед се забележал напредок од 1990-те. Во 2007 година, во Латвија биле забележани 10.000 жители болни од [[СИДА]].<ref name="Latvia_2011_demographics"/> Покрај тоа, во Латвија има 32.376 жители болни од [[алкохолизам]] во 2008, меѓу останатите зависности.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.csb.gov.lv/csp/content/?cat=2316 |title=Latvijas Statistika |publisher=Csb.gov.lv |date=2010-01-22 |accessdate=2010-02-05 |archive-date=2007-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071216125214/http://www.csb.gov.lv/csp/content/?cat=2316 |url-status=dead }}</ref> == Култура == {{Главна|Култура во Латвија}} [[Податотека:Sabile abava 2006 06.jpg|thumb|Латвиски пејзаж во [[Сабиле]].]] Традиционалниот [[латвиски фолклор]], особено танците и народната музика, се развивала повеќе од илјада години. Повеќе од 1,2 милиони текстови и 30.000 мелодии на народни песни биле до денес забележани.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.li.lv/index.php?option=com_content&task=view&id=40&Itemid=124 |title=Welcome to Latvia – Folk Songs |publisher=Li.lv |date=2006-05-01 |accessdate=2010-10-16 |archive-date=2011-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515145643/http://www.li.lv/index.php?option=com_content&task=view&id=40&Itemid=124 |url-status=dead }}</ref> Меѓу 13 и 19 век, [[Балтички Германци|Балтичките Германци]], од кои голем дел не биле со германско потекло но биле асимилирани од германската култура, биле доста влијателни во латвиското општество. Тие развиле посебно културно наследство, проследено со латвиско и германско влијание. Оваа традиција била задржана и кај денешните Балтички Германци, иако добар дел се преселиле во [[Германија]], [[САД]], [[Канада]] и останати држави. Исто така, во Латвија во одреден степен е задржана и паганската изворна латвиска традиција, често испреплетена со христијански елементи. Денес, најпознат фестивал во Латвија е [[Јањи]], пагански фестивал кој ја слави летната рамнодневница. Во [[XIX век]], латвиските патриотски движења пропагирале латвиска култура и ги охрабрувала Латвијците да земат активно учество во тоа пропагирање. 19 век и почетокот на 20 век, често е карактеризиран како класичен културен латвиски период. Најпопуларен спорт во Латвија е [[хокеј]]от, додека исто така застапени се [[фудбал]]от, [[кошарка]]та, [[тенис]]от и останати спортови. == Галерија == <center> <gallery> File:Gaizins.jpg|Поглед кон Гајзињкалнс. File:Riga dom.jpg|Рига, главниот град на државата. File:Karosta - church.jpg|Катедрала во Лиепаја. File:Rigas street 2009 07 1.jpg|Улица во Даугавпилс. File:Jelgava aerial view.jpg|Поглед кон Јелгава. File:St. Peter's Church.JPG|Црква „Св. Петар“, Рига. File:The Staff Orchestra of the Latvian National Armed Forces.JPG|Воениот оркестар на Латвија. </gallery> </center> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Рига]] * [[Латвиска ССР]] * [[Латвијци]] * [[Латвиски јазик]] == Надворешни врски == {{sisterlinks|Latvia}} * [http://www.president.lv/?lng=en Претседател на Латвија] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-l/latvia.html Шеф на држава и кабинет на министри] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100324192510/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-l/latvia.html |date=2010-03-24 }} * [http://www.occupationmuseum.lv/images/Kartes/Karte_1-48/index.php Достапни историски карти]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{CIA World Factbook link|lg|Латвија}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/latvia.htm Латвија на страницата на UCB] * {{dmoz|Regional/Europe/Latvia}} * {{wikiatlas|Латвија}} * {{wikivoyage|Latvia}} * [http://latvia.lv/ Виртуелен свет на Латвија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101113035207/http://www.latvia.lv/ |date=2010-11-13 }} * [http://www.li.lv/ Латвиски институт] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20011204062729/http://www.li.lv/ |date=2001-12-04 }} * [http://www.inlatvia.com/ Водич за патување на Латвија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110201183143/http://inlatvia.com/ |date=2011-02-01 }} * [http://www.balticmaps.eu/ Карти за Латвија на balticmaps.eu] * [http://www.csb.gov.lv/en Национална статистичка агенција] {{Држави на Европскиот континент}} {{ЕУ}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Латвија| ]] [[Категорија:Северна Европа]] [[Категорија:Републики]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1918 година]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1991 година]] nfos7s820klrxbhvtfbdowvp1hkvjjy 0 6298 5542500 5484634 2026-04-20T17:55:50Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542500 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Другизначења4|гратче во Софиско|останати значења|Сливница (појаснување)}} {{Инфокутија Населено место | name = Сливница | native_name = Сливница | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Slivnica.JPG | image_flag = | image_shield = Герб на Сливница.svg | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Сливница во Бугарија | latd =42 |latm =51 |lats =5.55 |latNS =N | longd =23 |longm =2 |longs =17.92 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Сливница (општина)|Сливница]] | leader_party = [[ГЕРБ]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Васко Стоилков | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 42,86 | elevation_m = 525 | population_total = 7.055 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code = 2200 | area_code = +359 0727 | website = {{URL|www.slivnitsa.bg}} }} '''Сливница''' ({{langx|bg|Сливница}}) е град во Западна [[Бугарија]], административен центар на општината [[Сливница (општина)|Сливница]] во [[Софија (област)|Софиската област]]. Има население околу 7.005 жители (2022). Познат е по тоа што овде [[бугарска војска|бугарската војска]] ја има извојувано големата победа против српската во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската воjна]] од [[1885]] година. == Географија == Градот Сливница се наоѓа во северозападниот дел на Софиската котлина, на 32 километри од [[Софија]] и 25 километри од границата со [[Србија]]. == Галерија == <center><gallery> Image:Durin dol.JPG| Image:Military club.JPG| Image:Pametnik curkva.JPG| Image:Cherkvata.JPG| Image:Pametnik Slivnitsa E80.JPG| Image:Паметник на капитаните 2.JPG| Image:Slivnitsa sky.jpg| </gallery><center> {{Бугарија-гео-никулец}} {{Градови во Бугарија}} [[Категорија:Градови во Бугарија]] [[Категорија:Населени места во Општина Сливница]] [[Категорија:Населени места во областа Софија]] cerlx519qwo7anj5ybww1z2kbs7kv07 3 6824 5542409 5542358 2026-04-20T12:45:07Z Пакко 4588 /* Општини во Бугарија */ Одговор 5542409 wikitext text/x-wiki {{Корисничкикоментар}} {{Архиви| 2006<br /> [[/Архива 1|јануари - април]]<br /> [[/Архива 2|мај - август]]<br /> [[/Архива 3|септемвриа - декември]]<br /> 2007<br /> [[/Архива 4|јануари - април]]<br /> [[/Архива 5|мај - август]]<br /> [[/Архива 6|септември - декември]]<br /> 2008<br /> [[/Архива 7|јануари - април]]<br /> [[/Архива 8|мај - август]]<br /> [[/Архива 9|септември - декември]]<br /> 2009<br /> [[/Архива 10|јануари - април]]<br /> [[/Архива 11|мај - август]]<br /> [[/Архива 12|септември - декември]]<br /> 2010-2013<br /> [[/Архива 13|јануари - април 2010]]<br /> [[/Архива 15|јануари 2010 - мај 2013]]<br /> 2012-2013<br /> [[/Архива 14|април 2013 - јануари 2012]]<br /> [[/Архива 16|мај - октомври 2013]]<br /> 2013-2015<br /> [[/Архива 17|мај 2013 - април 2015]]<br /> 2015-2018<br /> [[/Архива 18|април 2015 - мај 2018]]<br /> 2018-2020<br /> [[/Архива 19|мај 2018 - февруари 2021]]<br /> 2020-2025<br /> [[/Архива 20|февруари 2021 - јули 2024]]<br /> [[/Архива 21|јули 2024 - мај 2025]] }} == Барање за оценувачки статус == Добар ден, се пријавив како кандидат за оценувачки статус. Можете да ја видете мојата кандидатура во [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81#%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81 тековните номинации]. Ако имате време ве молам гласајте, ако имате проблем со мојата кандидатура ве молам [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81#%D0%94%D0%B8%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%81%D0%B8%D1%98%D0%B0 дискутирајте го во самата номинација], сакам да го подобрам мојот придонес во македонската Википедија. Ви благодарам. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 11:52, 16 мај 2025 (CEST) == Отфрлање на текстови == Почитуван, Имам проблем со Ehrlich91. Имам неколку текстови кои се преводи од англиски јазик, прилагодени и делумно комплетирани на македонски јазик. За тоа имам потрошено многу време. Администраторот Ehrlich91 некои од текстовите ги отфрла со несфатливи објаснувања. На пример, текстот за непрекинати функции го отфрли бидејќи имало веќе таква тема која била оценета како добра. Таа тема можеби била оценета како добра, но oд кого? Би требало да има влијание кој ја оценува таа страница. Текстот кој јас го поставив беше далеку покомплетен и поточен, во математичка и лексичка смисла. Дали оценувачите можат да ги споредат старата и новата верзија или тоа воопшто никого не го интересира? Па и реномираните енциклопедии имаат повеќе изданија, подобрени и надополнети. Инаку, текстот на македонски беше одличен за тема која е интересна за секој љубител на математичката анализа и техничките науки. Од друга страна, текстот за итерирани граници Ehrlich91 ми го има отфрлено без никакво објаснување уште истиот ден како што видов. Ме интересира, како може да се избегне од ова негово изживување и насилничко и деструктивно однесување со што нанесува голема штета на текстовите и содржината на математичките теми на македонски јазик на Wikipedia. Јас сум професор по математика и знам за што зборувам, а за Ehrlich91 се сомневам дека има и елементарни познавања на темите кои ги осакатува со неговото несоодветно постапување и непрофесионалност. Администраторите треба да имаат пошироки погледи и да знаат што предизвикуваат со нивните постапки. Реков дека повеќе нема да преведувам после првата негова рецензија, но по подолго време пак се навратив на оваа работа, затоа што верувам дека Wikipedia на македонски може да биде значаен ресурс за македонскиот народ. Но, дотичниот како тоа да го чекаше и веднаш го отфрли првиот текст што го поставив. Ве молам погледнете и пишете ми. Ви благодарам. [[User:Petar SOKOLOSKI|Petar SOKOLOSKI]] <small>([[User talk:Petar SOKOLOSKI|разговор]])</small> 23:50, 23 мај 2025 (CEST) :Добар ден, професоре. Јас и прегледав обете Ваши статии (во првиот случај, преработка на статијата) и ги направив потребните прилагодувања за да се прикажуваат како што треба. Веројатно колегата мисли дека ако статијата некогаш била избрана, таа не треба да се менува (Една статија добива статус на „Избрана“ ако се смета за доволно добра и претставителна за извесно време да биде на главната страница). Меѓутоа, јас сметам дека апсолутно може да се менува доколку станува збор за видно подобрување. Потоа статијата може да оди на прегласување. Другата статија за итерирани гранични вредности беше доволно добра, и јас ја одобрив. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 10:06, 24 мај 2025 (CEST) ::Почитуван, ::Ви благодарам за брзиот одговор и реакција. Ова ми дава надеж дека Wikipedia на македонски јазик има иднина. ::Ве молам да им се укаже на Вашите колеги уредувачи или администратори да не бришат текстови толку лесно затоа што таквите постапки фрустрираат и оставаат многу лош впечаток. ::Со почит, ::[[User:Petar SOKOLOSKI|Petar SOKOLOSKI]] <small>([[User talk:Petar SOKOLOSKI|разговор]])</small> 23:10, 24 мај 2025 (CEST) :::Би сакал да дополнам нешто што забележав, а не знам дали и вие го забележавте. Правилото на нашата Википедија е дека наместо „Видете исто така“ во заглавијата се користи „Поврзано“, а наместо „Референци“ секогаш се употребува зборот „Наводи“. Иако сигурно знаете, но сепак да спомнам дека никогаш не се користи зборот „линкови“, туку исклучиво „врски“ (ова го немам забележано, туку попатно го спомнувам за секој случај). Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 14:33, 26 мај 2025 (CEST) == Ракописни букви на македонски јазик == Почитуван, Сакам да Ви укажам на еден проблем во врска со некои од ракописните букви на македонски јазик кои се користат во Wikipedia, а и на други места. Имено, ракописните букви г, п, т се како во руската и бугарската азбука, а не според македонскиот правопис (цо цртичка одозгора https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Makedonsko_rakopisno_pismo.png). Овие недостатоци ги приметувам и на други места, апликации и сл. Не знам колку можете да реагирате по ова прашање, но добро би било да контактирате со поединци кои можеби знаат како овој недостаток да се отстрани. Ви благодарам. [[User:Petar SOKOLOSKI|Petar SOKOLOSKI]] <small>([[User talk:Petar SOKOLOSKI|разговор]])</small> 13:48, 25 мај 2025 (CEST) :Овој проблем е многу познат и веќе одамна расправан. За да се ургира кај централните програмери, прво ќе треба да имаме соодветен фонт под слободна лиценца. Ова отвора посложена работа за програмерите, и може да потрае, но сепак е решливо. Главниот проблем е во тоа што расположивите фонтови кои општо ги користиме на други места се или авторска припадност на поединечни типографи, или во сопственост на владата. Системашите од централа бараат слободен фонт, т.е. со авторските права предадени во јавна сопственост. Засега единствена можност е намерна употреба на [[Предлошка:Закосено]] за такво форматирање (видете го објаснувањето) во неа. Ова е малку килаво и не е решение — тоа треба да се реши системски, и да се прикажува насекаде како стандардно на викито без ставање ознаки. Друг проблем со оваа предлошка е во што обликот на буквите и меѓубуквеното растојание не се со квалитет кој одговара на потребите за читливост и уреден текст, како што е решено за источнословенските ракописни, и тој проблем ќе треба да се реши со друг, посоодветен фонт, кој идеално би бил слободен и системски спроведен. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 14:19, 25 мај 2025 (CEST) == Никусор Дан == Hello, could you please check [[Никусор Дан]]? A few IPs did spam machine translated pieces today on Southern-Slavic wikis. If you could intervene I'd be very grateful. Thanks in advance, [[User:A09|A09]] <small>([[User talk:A09|разговор]])</small> 00:12, 26 мај 2025 (CEST) :Thank you for pointing it out. I deleted it. It was tiny, done without knowledge of wiki formatting and even the name transcription was wrong. We'll wait until a proper editor creates a normal article about him. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 00:15, 26 мај 2025 (CEST) ::Thanks, that was very expeditive! [[User:A09|A09]] <small>([[User talk:A09|разговор]])</small> 00:19, 26 мај 2025 (CEST) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|разговор]]) 13:17, 29 мај 2025 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Хиерархија == Кој е наредниот чекор во хијејархијата овдека на википедија, сега сум уредник? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 06:23, 13 јуни 2025 (CEST) :Да, сега си уредник. Со доволно уредувања што ќе ти бидат прифатени, и со доволен број уредувања стануваш автопроверен уредник (твоите уредувања веднаш се видливи за сите, без да треба некој да ги погледа и одобри. За ова не треба долго. Потоа, кога ќе биде доволно докажана уредничката способност и стилот на изразување на достатно ниво, тогаш можеш да поднесеш барање за статус на оценувач (да одобруваш или отфрлаш уредувања на обични уредници). Понатаму има други привилегии, па после нив следно е администраторство, а на крај на врвот е специјален статус бирократ, нешто како виш администратор, но со дополнителни права, да доделува права на други и можност за покоренити промени на викито. Моментално тоа сме само јас и уште еден друг. Администратори има повеќе. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 07:34, 13 јуни 2025 (CEST) :{{одговор|Marco Mitrovich}} Да не заборавам да додадам: би те замолил да ставаш наслови кога пишуваш, инаку текстот се губи во претходната тема (во овој случај, CEE Catch up. Затоа самиот произволно ставив наслов „Хиерархија“. --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 11:26, 13 јуни 2025 (CEST) == Предлог == Здраво, би сакал да дадам еден предлог за делот „Дали сте знаеле“ на Главната страница. Дали би можело да се ограничи на пример на 10 „факти“ и како што се додаваат нови факти, претходните да се архивираат. Вака како што е сега мислам дека е предолго и многу непрегледно. Сум забележал и во англиската верзија тоа е мал дел, на пример во моментов има само 9 „факти“. Поздрав [[User:Buli|Buli]] <small>([[User talk:Buli|разговор]])</small> 12:49, 26 јуни 2025 (CEST) :Да, добра идеја. И јас веќе некое време се размислував за тоа. Сега ги сведов на десет. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 12:57, 26 јуни 2025 (CEST) == Предлошка == Здраво, Бојан. Ќе можеш ли да видиш зошто не сака да работи предлошката [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D1%88%D0%BA%D0%B0:%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%82%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%83%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%84%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B8%D0%B7%D0%B0 Инфокутија медиумска франшиза]? Сакам да ја ставам кај „[[Resident Evil]]“, но само белина се појавува. Ја прилагодував преку [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%84%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B8%D0%B7%D0%B0 руската верзија]. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 10:07, 28 јуни 2025 (CEST) :Сега да работи. Морав одново да ја направам од англиската, и сега ќе мора да се користи англискиот код. Ова се случува кога централно ќе изменат функционалности на кодот и потоа извесни постоечки предлошки веќе не работат. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 23:53, 29 јуни 2025 (CEST) ::Благодарам. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 08:17, 30 јуни 2025 (CEST) == Статии без илустрација 2025 == Добар ден Bjankulovski06, ве повикувам да се приклучите на меѓународниот натпревар [[Википедија:Статии без илустрација 2025|Статии без илустрација 2025]], за вметнување на илустрации во статиите на кои им недостигаат. Натпреварот ќе трае од 1 јули сѐ до 31 август. Ако имате какви било прашања околу натпреварот можете да ме исконтактирате на мојата [[Разговор со корисник:Jtasevski123|разговорна страница]] или пак на [[Википедија:Статии без илустрација 2025|проектната страница]] за натпреварот. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 15:00, 1 јули 2025 (CEST) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|разговор]]) 14:29, 16 јули 2025 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Question == Hello! Could you look [http://www.promacedonia.org/mp/mp_9_1_1.htm here]? I mean, I'm not sure if this website is in Macedonian or Bulgarian language. Thank you for answer! :) [[User:AkaruiHikari|AkaruiHikari]] <small>([[User talk:AkaruiHikari|разговор]])</small> 11:03, 26 јули 2025 (CEST) :Sure! The text of the study itself is in Bulgarian (in old orthography), and describes a [[Горички дијалект|far western dialect of Macedonian]] from the Korca/Gorica region, and cites example texts from it. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 11:11, 26 јули 2025 (CEST) == Косово == Мислувам дека нема потреба за посебна категоријата за предлошки со врска за Косово и Метохија, затоа што Србија нема тука својата власт, да во категоријата општини во Србија межеме да вклучиме Гора, останатите општини се сврзани со Косово, така е и Бриселска спогодба која потишал српските власти, дека признавав косовска општинска поделба на примерот (Северна Митровица). [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:54, 19 август 2025 (CEST) :Здраво Марко. Дали тогаш сметаш дека не треба да имаме статии за општините на Косово според српско сметање/номенклатура), туку само за тие на Р. Косово (албанските)? [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 13:58, 19 август 2025 (CEST) ::Српските власти признавав косовска поделба на општини, имав и изборни листи за изборите, за Северна Митровица, Партеш и останатите косовски општини (албански). Тоа е факт. Не видам потреба да ги имаме кога више не постојат и Србите признале косовска/албанска поделба општини. Стара/српска поделба постојат само во српскиот Устав, кои и ние не почитував, но тогаш имав градоначалници по албанска поделба. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 19 август 2025 (CEST) :::А, па тогаш добро, ќе ја избришам и категоријата, а и предлошката за Општина Гора, како и нејзината категорија. А српските управни окрузи на Косово? Да имаат статии или не? [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 14:27, 19 август 2025 (CEST) ::::Исто така, ние не постојат ни во српски Уставот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:33, 19 август 2025 (CEST) :::::Готово. Сè е средено. Благодарам за напомената. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 14:42, 19 август 2025 (CEST) == Локациски мапи == Знаеш ли што се случува со локациски мапи, сум направил локацијска мапа за градот Ниш ама не може во инфокутија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 16:18, 19 август 2025 (CEST) :Би требало да може. Бидејќи е положбена карта, треба воедно и соодветен модул да постои (во овој случај, [[Модул:Location map/data/Ниш|го создадов]]. Отсега гледај ги [[:en:Module:Location map/data/Serbia Niš|овие примери]] од англиската и копирај ги кај нас. Ако ти треба помош, повели. Еден проблем со оваа карта е тоа што таа е наменета повеќе за места, градби и градски четврти (маала) во самиот град, и не е доволно опфатна за да служи за населените места во Град Ниш. Во некои случаи функционира (на пр. [[Бубањ (Србија)]]), ама за некои е премала. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:35, 19 август 2025 (CEST) Знаеш ли како мапа на [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D1%88%D0%BA%D0%B0:%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%92%D0%BE%D1%98%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 Војводина] да се вклучи во статија заедно со Србија, така е на англиската Вики. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:14, 23 август 2025 (CEST) :Извини за доцнењето, смао што се вратив од одмор. Сега е направен модулот, и би требало да ти работи картата. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 13:39, 26 август 2025 (CEST) Ќе можеш ли да напраиш локациска карта за [[Јужна Србија]]? Јас сум пробал, и не можам да бидне ко карта на Војводина. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:04, 27 август 2025 (CEST) :А, за тоа има посебна процедура. Ќе се обидам. Одамна не сум правел такво нешто. Ќе те известам. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 09:39, 28 август 2025 (CEST) == Предлошка:Langx == Здраво Бојан. Ми треба твоја помош :) Ја создадов Предлошка:Langx, со цел да имаме една предлошка за сите јазици како на англиската википедија а не за секој јазик посебно, па сега рачно ја менував во статиите. Дали ќе можеш автоматски да ја замениш на пр. каде што стои {{lang- да биде {{langx| Поздрав. [[User:Buli|Buli]] <small>([[User talk:Buli|разговор]])</small> 15:24, 2 септември 2025 (CEST) :Фала на потсетувањето. Ја пуштив алатката да ги помине сите статии со тие предлошки и мислам дека сега секаде се заменети. Беше долга и опширна работа, дури и за самата алатка — имаше околу 20.000 страници. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 06:39, 3 септември 2025 (CEST) Оваа предлошка за црногорскиот јазик не работи, примерот [[Трабојин]]. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 09:45, 4 септември 2025 (CEST) :Работи. Кодот за црногорски е „cnr“, а не cg. Сега го променив во статијата Трабојин. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 10:45, 4 септември 2025 (CEST) ::За старогрчки е grc, а не „gr“. Се појавува грешки во предлошката, бидејќи има пишано „gr“. Исто така, за македонскиот јазик треба да биде закосено исто како другите јазици. Наместо [[македонски]]: Јазик, треба да биде — [[македонски]]: ''Јазик''. ::Дали мислите да ги ставаме јазиците во скратен облик или како што си е? Наместо англиски, да биде — англ., француски — фр. — итн. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 00:32, 12 септември 2025 (CEST) :::Дефинитивно не скратени облици на јазиците. Ваков е обичајот. А тоа со закосувањето, самиот нов начин на работа наложи незакосени букви, ама сега најдов мое решение, и закосени се. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 10:40, 12 септември 2025 (CEST) == [[Предлошка:Главни градови во Океанија по регион]] и [[Предлошка:Океанија по тема]] == Здраво. [[Источен Тимор]] се наоѓа целосно во Азија и не е дел од Океанија или Меланезија. Видете ги статиите [[Океанија]], [[Југоисточна Азија]] и [[Меланезија]]. Со почит, [[Специјална:Придонеси/&#126;2025-61428-1|&#126;2025-61428-1]] ([[Разговор со корисник:&#126;2025-61428-1|разговор]]) 10:43, 15 септември 2025 (CEST) == Dungeon crawl == Здраво, Бојан. Статијата ,,Dungeon crawl" ја преведов како ,,[[Истражување на зандани]]". Твое мислење за преводот? Дали мислиш дека треба да биде ,,Истражување зандани" или со ,,на"? Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 18:16, 20 септември 2025 (CEST) :Мене „на зандани“ ми делува поприродно. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 00:23, 21 септември 2025 (CEST) ::Се согласувам. 👍 --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 11:57, 21 септември 2025 (CEST) == Молба за рецензија на нацрт-статија == Здраво, Нов сум на Wikipedia и се обидувам да ги следам правилата. Создадов нацрт-статија за онлајн медиумот denar.mk. Бидејќи сум директно поврзан со онлајн медиумот, го пријавив мојот конфликт на интереси на мојата корисничка страница. Се потрудив нацртот да биде неутрален и енциклопедиски, и секој факт е поткрепен со независни и веродостојни извори, како што се бара. Нацртот се наоѓа тука: [[Нацрт:Denar.mk]] Дали би можеле да го погледнете и да ми дадете мислење, пред сè, дали темата ги исполнува критериумите за значајност и дали статијата е соодветно напишана? Ви благодарам однапред за помошта и одвоеното време. Поздрав, B.stojkoski [[User:B.stojkoski|B.stojkoski]] <small>([[User talk:B.stojkoski|разговор]])</small> 20:15, 21 септември 2025 (CEST) == Арамејски јазик == Здраво, Бојан. Само да споделам дека кај предлошката „Langx“ за арамејски јазик дава на англиски Aramaic, наместо „арамејски“. За пример можеш да видиш кај „[[Ханан]]“. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 00:54, 12 октомври 2025 (CEST) :{{готово}} Средено. Благодарам на укажувањето. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 05:51, 12 октомври 2025 (CEST) == Статистика од 1873 година == Здраво, поставив едно прашање [https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%B0:Bjankuloski06 овде]. Поздрав, [[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 11:05, 12 октомври 2025 (CEST) :Благодарам. Ќе одговорам таму. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 11:24, 12 октомври 2025 (CEST) == Правопис за цртичка == Здраво, Бојан. Гледам дека си ставил цртичка кај самата страница за „[[Светец-заштитник|светец заштитник]]“. Јас мислам дека треба без цртичка согласно правило бр. 127, стр. 65 во Правописот од 2017 г. Истото би важело и за „[[Деца-бегалци]]“ без цртичка. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 16:54, 31 октомври 2025 (CET) :@[[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] Фала на укажаното. Постепено ги исправам. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 21:00, 31 октомври 2025 (CET) == Question about English Wikipedia page for Macedonian artist Mentor Zenula == Hello, @[[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] I hope you’re doing well. I’ve recently created a draft article about the artist Mentor Zenula, also known as Xsoundbeatz. He is a Macedonian musician and producer with verified media coverage and collaborations in the Balkan music scene. I wanted to kindly ask if you could please review my draft when you have a moment. The artist already has a Wikipedia page in Macedonian, and since he’s active internationally, I believe it would be appropriate for him to also have an English Wikipedia page for global readers. Thank you very much for your time and for helping maintain the quality of Wikipedia! [https://en.wikipedia.org/wiki/Draft:Xsoundbeatz] Best regards, [Nurhanademi] [[User:Nurhanademi|Nurhanademi]] <small>([[User talk:Nurhanademi|разговор]])</small> 16:52, 2 ноември 2025 (CET) :Hello, Nurhan. The problem is that the article has already been written in 2021 on the English Wikipedia, and deleted. The person who removed it there is a very long-standing administrator who knows the rules well. It was also [[:en:Draft:Xsoundbeatz|declined]] a couple of days ago by another admin. On that wiki they have different [[:en:Wikipedia:Credible claim of significance|rules of notability]] than what we have on our wiki here. For us, as a small country, any Macedonian artist that has an IMDb record of his/her discography is enough (or any artist from any country, for that matter). They are more strict, and there is nothing I can do to change that. My experience, and the fact that I am an administrator here, will not make any difference to them. I created the article on Xsoundbeatz on mk.wiki last year, and, as you can see, it's fine. But I can't impose our standards on their Wikipedia. That's the unfortunate reality. Regards. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 20:34, 2 ноември 2025 (CET) ::Hi @[[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] Thankyou for your message 🙏 [[User:Nurhanademi|Nurhanademi]] <small>([[User talk:Nurhanademi|разговор]])</small> 21:41, 2 ноември 2025 (CET) == Talk page lock == Hello! I am a fellow colleague from the sh.wikipedia and as you might have seen, my talk page has been vandalised by our dear Ljubče, whom you probably know as one of Wikipedia's most persistent vandals. And while I do not contribute here, I would kindly ask you to lock both my user page and my talk page indefinitely, so as to stop Ljubče from vandalising it any further. If you have any additional questions, please ping me and I will reply here. Also, sorry for writing in English, I can read Macedonian, but I cannot speak it! :D [[User:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] <small>([[User talk:Edgar Allan Poe|разговор]])</small> 16:59, 10 ноември 2025 (CET) :@[[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]]: If you're online, could you, perhaps, help with this? I cannot write on your talk page so I am pinging you here. [[User:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] <small>([[User talk:Edgar Allan Poe|разговор]])</small> 17:06, 10 ноември 2025 (CET) ::@[[Корисник:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] {{done}} --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 17:11, 10 ноември 2025 (CET) :::Thank youuu! :))) [[User:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] <small>([[User talk:Edgar Allan Poe|разговор]])</small> 17:11, 10 ноември 2025 (CET) == Принц или кнез, монархот на Монако? == Бојан, кога од принц го направивме кнез монархот на Монако? Србите и Русите го нарекуваат кнез, инаку по сите други човекот е принц или монарх, па така и кај нас, затоа што има многу титули: тој е и маркиз, и војвода, и барон, и сир. Ова не беше грешка, па да го смениш без дискусија. Измените треба да се вратат назад. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:17, 17 ноември 2025 (CET) :Во англискиот (и некои други јазици) се користи еден ист поим за кнез и за принц, што се две различни работи. Кај нас принц е исклучиво син на монарх, а кнез е владетелска титула на вид монарх. Сите кнезови од нашите простори на англиски и тие други јазици се нарекуваат принцови. Некои примери: [[:en:Grand Principality of Moscow|Grand Principality of Moscow]] = Големо Московско Кнежевство, [[:en:Principality of Bulgaria|Principality of Bulgaria]] = Кнежевство Бугарија. Монако и Лихтенштајн се современи примери за кнежевства. Германскиот не ја прави збрката што ја прави англискиот, па така државата се нарекува ''Fürstentum Liechtenstein'' (на германски Fürst = кнез, a Prinz = принц), наспроти англиското име ''Principality of Liechtenstein''. Нашите по медиуми кога пишувале принц на или од Монако тоа го правеле од чиста немарност или незнаење. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 09:24, 17 ноември 2025 (CET) ::Принц како збор е сосема соодветно за овој владетел од Монако, дека е монархија државата негова, и тој е монарх, а за кнез речникот вели дека е феудална наследна титула, не постојат феуди денес, историски термин е тоа. Другите значења за кнез според речникот се: член на царско семејство, а овој не е тоа, и титула добиена според заслуги, ни тоа не е, наследна титула има човекот, не му е според посебни заслуги. Не знам каде на друго место да провериме? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:51, 17 ноември 2025 (CET) :::Сега проверив на француски, затоа што на Монако службен јазик е францускиот, принц се нарекува титулата на владетелот. Значи, тие самите си го нарекуваат принц владетелот свој. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:57, 17 ноември 2025 (CET) :::Тоа е на француски — еден од јазиците што не прави разлика (романските јазици плус англискиот по норманското освојување). Таа смисла на prince исто така е феудална титула која останала обичајно до денес. Во средновековието на тие јазици исто се нарекува principalities или слично исто како денешните. Истото е. Едноставно некои јазици прават разлика, а некои не. Кај нас разликата отсекогаш постоела. А кнез може и да биде монархиска титула во уставна монархија, ако монархијата е кнежевство. Лихтенштајн е уставна монархија. Кое и да е денешното устројство на државата, тој пак ќе биде кнез, оти од дамнешни времиња влече титулата. Ете, тие јазици нашите кнежевства и германските си ги нарекуваат principalities, а ние и Германците си ги нарекуваме по наше. Тоа не значи дека тие треба сега да почнат да користат словенски или германски термин за нив. Кога сме кај извори, еве ти [http://drmj.eu/search/%D0%BA%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%B2%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE извор од речник]. --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 10:02, 17 ноември 2025 (CET) Кнежество, во ред, ама за титулата и на француски и на германски е принц, иако е кнежество, сепак не е кнез. Може да дискутираме дека не постои во нивниот јазик збор за кнез, ама постои за кнежество (?) но еве и на некои словенски јазици титулата му е принц. Исто така, Грејс Кели со бракот станала принцеза. Не знам зошто ние треба да ја менуваме титулата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:09, 17 ноември 2025 (CET) == Самороден / природен ?== Исто така сметам дека не смее да се отстранува зборот природен и да се менува со самороден. Не познавам еден единствен човек што го користи тој збор за природните метали, на пример, и да ги нарекува самородени метали. Како енциклопедија не треба да бришеме зборови кои се во употреба и да ги менуваме со нови зборови туку така. Оваа измена воопшто не е на место. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:09, 17 ноември 2025 (CET) :Самороден метал е единствениот што го знам за оваа работа, и како таков сум го учел. Покрај тоа, не станува збор за начинот на кој е добиен металот (дали е по природен или вештачки пат), сите метали се извадени од природата. Туку дека е сам по себе чест, а не дел од мешавини кои треба да се рафинираат. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 12:14, 17 ноември 2025 (CET) ::Ете има дополнително значење, и според тоа не е замена за зборот „природен“ туку има дополнително значење на „чист“. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:15, 17 ноември 2025 (CET) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:45, 19 ноември 2025 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Предлошка == Можеш ли да направиш измени на предлошка Soccerway, бидејки сега не работи? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:40, 27 ноември 2025 (CET) :Сега треба да е средено. Види дали сè е во ред. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 07:40, 28 ноември 2025 (CET) ::Уште не е средено, еве [[Василије Костов]]. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 08:12, 28 ноември 2025 (CET) :::А како е сега? [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 08:28, 28 ноември 2025 (CET) :::: Сега е подобро, треба да упатува на страницата од Костов на soccerway. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 09:09, 28 ноември 2025 (CET) :::::Ако упатувањето работи во некои статии, а не во други, тогаш проблемот не е со самата предлошка, туку со тоа како е напишана во дадената статија (дали е исправен начинот). Тоа треба да се проверува од случај до случај (водејќи се според тоа како е на англиската вики). [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 09:11, 28 ноември 2025 (CET) :::::: Здраво - во статијата Узем се дадени имињата на делови од ова село. Меѓутоа, кога погледнав во „Mapa cz“ најдов сосема различни имиња на тие делови. - Ве молам, што е точно? Ви благодарам за вашиот одговор. Со почит. [[User:JaKoRa|JaKoRa]] <small>([[User talk:JaKoRa|разговор]])</small> 13:07, 28 ноември 2025 (CET) :::::::Здраво. Колку што можам да видам, во статијата се спомнати само де маала — Витановци и Манѓелици На картата го нема Манѓелици бидејќи е премногу централно. Сите други имиња што се спомнати во статијата се месности, кои во многу случаи се микротопоними кои не мора да имаат куќи и не се сметаат за делови од селото во таа смисла. На [https://www.openstreetmap.org/?mlat=42.221017&mlon=22.427716&zoom=11#map=15/42.22356/22.43597 оваа карта] треба да се прикажани маалата, иако и таму не сум сигурен дали се сите точни. Затоа, ќе биде потребно да се додадат маалата од посочената карта во статијата. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 18:37, 28 ноември 2025 (CET) == Прашање кое бара дискретност == Добар ден. Дали постои начин да се контактира со вас преку е-маил. Имам прашање кое бара дискретност и не би сакал да го елаборирам тука. Благодарам. [[User:Poliscimk|Poliscimk]] <small>([[User talk:Poliscimk|разговор]])</small> 21:41, 20 декември 2025 (CET) :Да, има. Пишете [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%9F%D0%B8%D1%88%D0%B8_%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82/Bjankuloski06 на овој бразец]. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 23:06, 20 декември 2025 (CET) == Уредувачки денови и викенди 2026 == Добар ден, започна предизвикот [[Википедија:Уредувачки денови 2026|уредувачки денови]] и [[Википедија:Уредувачки викенди 2026|викенди]] за 2026 година. Ве поканувам да се приклучите на предизвикот, со тоа што од оваа година наградите ќе бидат на месечно ниво каде што треба да се исполнат следните услови: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии '''од тековниот месец'''. Ако имате какви било прашања слободно обратете ми се на мојата разговорна страница! Пријатен ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:08, 5 јануари 2026 (CET) == Мета-дијалектика == Почитуван Бојан, Среќен Бадникот! Ако не Ти е проблем провери ја страницата (и одобри) за [[Мета-дијалектика]]. Поздрав, И.Ј. [[User:Нео-Марксист|Нео-Марксист]] <small>([[User talk:Нео-Марксист|разговор]])</small> 18:34, 6 јануари 2026 (CET) :Здраво, Игор. Одобрено. Се извинувам на задоцнувањето. Бев во Кина и таму не ми се отвораше Википедија. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 23:50, 8 јануари 2026 (CET) ::Благодарам Бојан! Среќна Нова 2026. Година![[User:Нео-Марксист|Нео-Марксист]] <small>([[User talk:Нео-Марксист|разговор]])</small> 02:51, 15 јануари 2026 (CET) :::::Почитуван Бојан, се извинувам за Твоето време. Но, морам да Ти обрнам внимание дека Вашиот нов корисник ја избојадиса оваа страница ([[Мета-дијалектика]] ), и уште повеке проверената страница за [[Дијалектика]] со низа жолти шаблони. Ова лично не ми прави проблем, но сепак ми се чини дека се работи за некој субјективен чин. Се надевам дека сум во грешка. Со особена почит, [[User:Институт за политички студии|Институт за политички студии]] <small>([[User talk:Институт за политички студии|разговор]])</small> 02:13, 24 јануари 2026 (CET) :Здраво. Еден од администраторите ќе ја провери статијата и ќе се погрижи да биде по стандард. Ако има проблем и понатаму, уредникот ќе биде повикан да направи поправки. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 08:44, 24 јануари 2026 (CET) ::Благодарам Бојан [[User:Институт за политички студии|Институт за политички студии]] <small>([[User talk:Институт за политички студии|разговор]])</small> 11:47, 24 јануари 2026 (CET) :Еве ја дополнив со секундарната референца од весникот Нова Македонија, денешен број. Се надевам дека сега задоволува критеријумите за „Викификација". Види :[https://novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/megju-se-i-nishto-filozofska-teorija-shto-go-objasnuva-postoenjeto/].[[User:Институт за политички студии|Институт за политички студии]] <small>([[User talk:Институт за политички студии|разговор]])</small> 11:24, 26 јануари 2026 (CET) ::::Мета-дијалектика постои. Види просто пребарување на bing [https://www.bing.com/search?q=meta+-+dialectical+method&qs=SC&pq=meta-+dialectic&sk=SC1&sc=11-15&cvid=BB16E35668AF4272BFB61E0ABA86DF2C&FORM=QBRE&sp=2&ghc=1&lq=0].[[Специјална:Придонеси/&#126;2026-92605-4|&#126;2026-92605-4]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-92605-4|разговор]]) 23:30, 10 февруари 2026 (CET) :::::Тие толку разбираат, никогаш не училе за "Дијалектика", а камоли за "Мета-дијалектика". За жал.[[User:Вики.Мета|Вики.Мета]] <small>([[User talk:Вики.Мета|разговор]])</small> 00:29, 11 февруари 2026 (CET) == Злоупотреба на администраторските овластувања == Еден или повеќе администратори на оваа Вики блокираа страница за разговор за стр. „Мета-дијалектика" со цел брзо да биде избришана. Овој термин[[Мета-дијалектика]] е широко применуван во поновата филозофија! Нема никакви основи за бришење, а особено не за брзо бришење, ова е очигледно. Потпаѓа под филозофска терминологија.[[User:Вики.Мета|Вики.Мета]] <small>([[User talk:Вики.Мета|разговор]])</small> 00:22, 11 февруари 2026 (CET) :Здраво. Не станува збор за злоупотреба, туку за нечија одлука. Го повикувам колегата @[[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] да образложи. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 06:04, 11 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] Многу е едноставно, статијата не личеше на ништо со извори од само еден автор. Ако е така како што се кажува дека е широко применуван термин, зашто не постои објаснувања/извори при простор пребарување на Гугл. Исто така, оваа страница не е избришана само од мене, туку од многу други Википедии. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 13:02, 11 февруари 2026 (CET) :::Како и да е истата статија помина на Бугарската Вики, а слично и на Белоруската Википедија! Голем поздрав![[User:Инает|Инает]] <small>([[User talk:Инает|разговор]])</small> 02:17, 20 февруари 2026 (CET) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2025_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2026]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Look forwards to collaborating in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 08:42, 14 февруари 2026 (CET) </div> (Оваа порака беше испратена на [[:Корисник:Bjankuloski06]], а тука се јавува заради пренасочување.) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Doc James@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2025&oldid=30070084 --> == Корејска транскрипција == Здраво, Бојан. Сакам да те прашам како ќе се транскрибира Lee Jun-young на македонски, поточно „Young“? Според [[Македонска транскрипција на корејскиот јазик|македонската транскрипција]], нема МФА за „ou“. Дали ќе биде Јанг или Јонг? Се колебам за Ли Џун Јонг. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 15:02, 21 февруари 2026 (CET) :Ќе биде Јонг, и го имаме во графата за ''yeo''. Не е секогаш лесно да се одреди од прв поглед, бидејќи наместа англиската транскрипција отстапува од официјалната преработена романизација, и од тоа што би се очекувало според МФА. Слогот 영 е сочинет од составниците ㅇ + ㅕ + ㅇ. Првата е нема, втората е самогласката ''јо'', третата е согласката ''нг''. ㅕ се предава со „јо“ на македонски, бидејќи о е најблизок македонски глас за ʌ по МФА. Во корејскиот најпаметно е да се гледа од изворното писмо, и потоа да се консултира нашата транскрипција. Јас би ја задржал употребата на тирето и малата буква, па така би било „Ли Џун-јонг“, бидејќи ''Џун-јонг'' е едно презиме, а не две презимиња, или средно име и презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:38, 21 февруари 2026 (CET) ::Благодарам. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 19:13, 22 февруари 2026 (CET) == Translation request == Hello, Bjankuloski06. Can you translate and upload the article about the dormant supervolcano [[:en:Campi Flegrei]] in Macedonian Wikipedia? Yours sincerely, [[User:Kurcke|Kurcke]] <small>([[User talk:Kurcke|разговор]])</small> 08:02, 11 март 2026 (CET) :Hello, Bjankuloski06. :I withdraw the request, because the article has been created. :Yours sincerely, [[User:Kurcke|Kurcke]] <small>([[User talk:Kurcke|разговор]])</small> 23:33, 13 март 2026 (CET) == Предлог == Здраво, Бојан. Сакам да предложам нешто за кога отвораме нова тема или едноставно дебатираме на страниците за разговор. Наместо автоматски да се додава само нашето име и врската до разговорната страница, дали може пред името автоматски да се додаваат и две цртички „--“? Ова би дало подобар стилистички изглед и појасно би го одвоило потписот од самиот текст. Пример како би изгледало тоа автоматски: --Andrew012p (разговор) 19:41, 29 март 2026 (CEST). Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 19:44, 29 март 2026 (CEST) :И јас сум се прашувал уште одамна, ама, за жал, тоа е длабоко кодирано во википедискиот систем, и со тоа, неменливо. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 08:22, 30 март 2026 (CEST) == Предлошка == Здраво, Бојан. Ќе можеш ли да ги провериш овие предлошки за аниме и манга што се користат во статијата „[[Beck (манга)|Beck]]“? Во визуелниот уредник кога ќе стиснам „Уреди“ на предлошката, заглавува на „Вчитувам“ и не се отвораат полињата. Само работат кога уредувам во изворен код. Не сум ги менувал предлошките одамна, претпоставувам е некој поширок проблем со Википедија или со нивните TemplateData? Ќе може ли да се реши? Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 13:48, 10 април 2026 (CEST) :Таа предлошка не може да се уредува нагледно бидејќи впрочем е потпредлошка (во кодот ќе забележиш „Infobox animanga/Header“. Иста е и на англиската. Очигледно таквиот уредник е предвиден само за предлошки (ни јас не сум знаел). Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 21:50, 10 април 2026 (CEST) == Општини во Бугарија == Здраво Бојан, имам намера да создадам страници за општините во Бугарија. Го уредив постоечкиот запис за [[Бургас (општина)|Општина Бургас]] и создадов нов за [[Општина Ајтос]]. Би можел ли да погледнеш дали се во ред текстот и инфокутијата, бидејќи планирам да ги користам како шаблон за сите останати? Благодарам! [[User:Пакко|Пламенъ Цвѣтковъ]] <small>([[User talk:Пакко|разговор]])</small> 15:19, 16 април 2026 (CEST) :Здраво Пламен. Во смисла на форматирање, мене ми изгледа добра. Би препорачал селата да имаат врски (макар и црвени), како поттик за други уредници. Исто така, секоја општина би требало да има предлошка (шаблон) долу со селата кои се во неа. Ако решиш да правиш предлошки, послужи се со примерот на [[Предлошка:Општина Кочериново]]. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:57, 16 април 2026 (CEST) ::Благодарам, поздрав! [[User:Пакко|Пламенъ Цвѣтковъ]] <small>([[User talk:Пакко|разговор]])</small> 08:53, 17 април 2026 (CEST) :::Здраво Бојан, сите статии што ги создавам во моментов ги правам според еден шаблон. Не случајно, пред да започнам, ти покажав една статија и благодарен сум ти за насоките што ми ги даде. Корисникот Gurther прави искрено чудни (нелогични) редакции. На пример, погледни ја статијата за селото [[Граматиково]]. Зошто овој корисник ги отстранува параметрите | native_name = Граматиково и | native_name_lang = bg од шаблонот? Зошто го брише делот ({{Langx|bg|Граматиково}}), кога тоа е според сите енциклопедиски стандарди? Исто така, зошто го коригира делот „дел од општината [[Мало Трново (општина)|Мало Трново]]“ во „дел од [[општина Мало Трново]]“? :::Не гледам дека прекршувам некакви стандарди, но досадно е некој постојано да оди по вашите стапки и да ги преправа статиите спо вакви потези. Истиот корисник ме обвинува за „контрапродуктивност“ и, цитирам повторно, вели дека „Вашите последни уредувања наликуваат на вандализам“, со што никако не можам да се согласам. Сепак, јас совесно придонесувам за македонската Википедија и не прифаќам такви обвинувања. Те молам за поддршка. [[User:Пакко|Пламенъ Цвѣтковъ]] <small>([[User talk:Пакко|разговор]])</small> 12:55, 20 април 2026 (CEST) ::::Го повикувам @[[Корисник:Gurther|Gurther]] да се изјасни по ова. Не гледам никаков проблем со сето тоа што погоре ми го пренесе Пламен. Наша енциклопедиска практика е да стојат називите на други јазици, дури и кога се идентични на нашиот. Исто така, граматичкиот состав „е дел од општината Мало Трново“ е исправен и непробмелатичен (да, можна е нечленувана варијанта „е дел од Општина Мало Трново“, но тогаш ќе мора биде со големо О). Според пренесеното од Пламен, јас не гледам контрапродуктивност или вандализам. Gurther, имаш ли нешто да додадеш или образложиш? [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 13:03, 20 април 2026 (CEST) :::::[[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] и [[Корисник:Пакко|Пакко]], нема смисла да стои втор јазик ако е ист со првиот јазик. Како пример во Англиската Википедија, не содржи германско име за [[en:Berlin|Берлин]], [[en:Brandenburg|Бранденбург]] или нема француско за [[en:Paris|Paris]]. Урединкот Пакко се обидол да го додаде псевдоисторискиот назив „''Преображенско''“ за Илинден, поради тоа го обележав како вандализам. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 13:32, 20 април 2026 (CEST) ::::::Практиката за идентичните имиња е таква, и Пламен има право да ја користи. Ако сметаш дека ова треба да се смени, треба да отвориме јавна дискусија каде ќе се изјаснуваат разни членови на заедницата, па дури тогаш да утврдиме дали оттогаш ќе биде правилно или не. ::::::@[[Корисник:Пакко|Пакко]] Во врска со името на востанието, кај нас (на нашето вики и во македонскиот јазик воопшто, секогаш и без исклучок се користи само називот Илинденско востание, без „прежбраженско“. Тоа е врежано во камен и нема отстапки. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 13:37, 20 април 2026 (CEST) :::::::Мене сеедно ми е. Претходно сум остранил бугарски називи бидејќи биле исти за други села и градови во Бугарија. Немав пожалби или проблеми со Пакко за називите претходно, не знам што е разликата овој пат. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 13:49, 20 април 2026 (CEST) ::::::::Gurther, твојата изјава дека си немал поплаки или проблеми претходно е дрска лага. Во јули 2023 година беше блокиран на еден месец од администраторот Kiril Simeonovski токму поради "масовен систематски вандализам" и систематско бришење на придавката "бугарски" од статиите. Целата дискусија и одлуката за твојот блок може да се видат тука: [[Разговор со корисник:Kiril Simeonovski/Архива 27#Моля за помощ]]. ::::::::Очигледно е дека не си ја научил лекцијата и се обидуваш да ја измамиш заедницата и администраторот Б. Јанкулоски со невистини. Со твоето признание дека и сега отстрануваш податоци само затоа што ти изгледале "исти", потврдуваш дека продолжуваш со старите навики за деструктивно уредување. Изразот "мене сеедно ми е" не поминува во проект како Википедија, каде што постојат јасни стандарди. Очекувам администраторите да го земат предвид ова твое рецидивистичко однесување и обидот за измама во оваа дискусија. [[User:Пакко|Пламенъ Цвѣтковъ]] <small>([[User talk:Пакко|разговор]])</small> 14:45, 20 април 2026 (CEST) == Преместување страници == Здраво, Бојан. Ќе можеш ли да ги преместиш овие предлошки од „Оригинален текст“ во „Изворен текст“? Пробав за [[Предлошка:Оригинален текст/styles.css]] ама ми покажа „бидејќи насловот „Предлошка:Изворен текст/styles.css“ е забранет за создавање. Се совпаѓа со следнава ставка на списокот на недозволени наслови: (?!(User|Wikipedia)( talk)?:|Talk:)\P{L}*[^\p{Latin}\P{L}].*\p{Latin}.* <moveonly> # Latin + non-Latin“. Ова се сите предлошки за преместување: [[Предлошка:Оригинален текст/styles.css]] и [[Предлошка:Оригинален текст/doc]]. Благодарам! Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 16:38, 18 април 2026 (CEST) :Направено. Се надевам сега ќе биде во ред. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 00:09, 19 април 2026 (CEST) ::Благодарам! Сега убаво работи [[Предлошка:Изворен текст|предлошката]] и може да се користи од сите уредници! Пример како изгледа: „[[Бекрумс]]“, „[[Хирохито]]“, „[[Стимпанк]]“, „[[Фенерџија]]“ итн. Прилагодена е според руската предлошка. Единствено нешто што може да се промени (но не е голем проблем) е променливата „Извор“ кај „[[Предлошка:Крај на цитат]]“ ([[Предлошка:Крај на цитат/styles.css]]). Во статии многу е блиску до сивиот дел на „Изворен текст“ и препорачливо е малку да се спушти подолу. Како пример, можеш да видиш кај „[[Хирохито]]“. Пробав да поправам, најверојатно доаѓа од негативната маргина кај CSS-то на „Изворен текст“. Слободно поправи ако знаеш како. :) Исто така, копчето [прикажи] може да се стави (но и не мора) веднаш до изворниот јазик (на пример (англ.) ), но имав потешкотии со тоа. Поздрав! --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 00:36, 19 април 2026 (CEST) :::Одлична работа. Копчето прикажи малку е над текстот, ама претпоставувам така е направено. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 05:55, 19 април 2026 (CEST) ::::Копчето во суштина треба да биде внатре во делот ,,Изворен текст" веднаш до (англ.) ама ми бегаше најдесно и морав да го ставам горе. И вака не е лошо, ќе пробам некогаш да го решам и тоа. [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:21, 19 април 2026 (CEST) rj8270nc4jq9qfe8iydz2p8i5f7d6i5 5542418 5542409 2026-04-20T14:10:16Z Gurther 105215 /* Општини во Бугарија */ Одговор 5542418 wikitext text/x-wiki {{Корисничкикоментар}} {{Архиви| 2006<br /> [[/Архива 1|јануари - април]]<br /> [[/Архива 2|мај - август]]<br /> [[/Архива 3|септемвриа - декември]]<br /> 2007<br /> [[/Архива 4|јануари - април]]<br /> [[/Архива 5|мај - август]]<br /> [[/Архива 6|септември - декември]]<br /> 2008<br /> [[/Архива 7|јануари - април]]<br /> [[/Архива 8|мај - август]]<br /> [[/Архива 9|септември - декември]]<br /> 2009<br /> [[/Архива 10|јануари - април]]<br /> [[/Архива 11|мај - август]]<br /> [[/Архива 12|септември - декември]]<br /> 2010-2013<br /> [[/Архива 13|јануари - април 2010]]<br /> [[/Архива 15|јануари 2010 - мај 2013]]<br /> 2012-2013<br /> [[/Архива 14|април 2013 - јануари 2012]]<br /> [[/Архива 16|мај - октомври 2013]]<br /> 2013-2015<br /> [[/Архива 17|мај 2013 - април 2015]]<br /> 2015-2018<br /> [[/Архива 18|април 2015 - мај 2018]]<br /> 2018-2020<br /> [[/Архива 19|мај 2018 - февруари 2021]]<br /> 2020-2025<br /> [[/Архива 20|февруари 2021 - јули 2024]]<br /> [[/Архива 21|јули 2024 - мај 2025]] }} == Барање за оценувачки статус == Добар ден, се пријавив како кандидат за оценувачки статус. Можете да ја видете мојата кандидатура во [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81#%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81 тековните номинации]. Ако имате време ве молам гласајте, ако имате проблем со мојата кандидатура ве молам [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81#%D0%94%D0%B8%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%81%D0%B8%D1%98%D0%B0 дискутирајте го во самата номинација], сакам да го подобрам мојот придонес во македонската Википедија. Ви благодарам. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 11:52, 16 мај 2025 (CEST) == Отфрлање на текстови == Почитуван, Имам проблем со Ehrlich91. Имам неколку текстови кои се преводи од англиски јазик, прилагодени и делумно комплетирани на македонски јазик. За тоа имам потрошено многу време. Администраторот Ehrlich91 некои од текстовите ги отфрла со несфатливи објаснувања. На пример, текстот за непрекинати функции го отфрли бидејќи имало веќе таква тема која била оценета како добра. Таа тема можеби била оценета како добра, но oд кого? Би требало да има влијание кој ја оценува таа страница. Текстот кој јас го поставив беше далеку покомплетен и поточен, во математичка и лексичка смисла. Дали оценувачите можат да ги споредат старата и новата верзија или тоа воопшто никого не го интересира? Па и реномираните енциклопедии имаат повеќе изданија, подобрени и надополнети. Инаку, текстот на македонски беше одличен за тема која е интересна за секој љубител на математичката анализа и техничките науки. Од друга страна, текстот за итерирани граници Ehrlich91 ми го има отфрлено без никакво објаснување уште истиот ден како што видов. Ме интересира, како може да се избегне од ова негово изживување и насилничко и деструктивно однесување со што нанесува голема штета на текстовите и содржината на математичките теми на македонски јазик на Wikipedia. Јас сум професор по математика и знам за што зборувам, а за Ehrlich91 се сомневам дека има и елементарни познавања на темите кои ги осакатува со неговото несоодветно постапување и непрофесионалност. Администраторите треба да имаат пошироки погледи и да знаат што предизвикуваат со нивните постапки. Реков дека повеќе нема да преведувам после првата негова рецензија, но по подолго време пак се навратив на оваа работа, затоа што верувам дека Wikipedia на македонски може да биде значаен ресурс за македонскиот народ. Но, дотичниот како тоа да го чекаше и веднаш го отфрли првиот текст што го поставив. Ве молам погледнете и пишете ми. Ви благодарам. [[User:Petar SOKOLOSKI|Petar SOKOLOSKI]] <small>([[User talk:Petar SOKOLOSKI|разговор]])</small> 23:50, 23 мај 2025 (CEST) :Добар ден, професоре. Јас и прегледав обете Ваши статии (во првиот случај, преработка на статијата) и ги направив потребните прилагодувања за да се прикажуваат како што треба. Веројатно колегата мисли дека ако статијата некогаш била избрана, таа не треба да се менува (Една статија добива статус на „Избрана“ ако се смета за доволно добра и претставителна за извесно време да биде на главната страница). Меѓутоа, јас сметам дека апсолутно може да се менува доколку станува збор за видно подобрување. Потоа статијата може да оди на прегласување. Другата статија за итерирани гранични вредности беше доволно добра, и јас ја одобрив. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 10:06, 24 мај 2025 (CEST) ::Почитуван, ::Ви благодарам за брзиот одговор и реакција. Ова ми дава надеж дека Wikipedia на македонски јазик има иднина. ::Ве молам да им се укаже на Вашите колеги уредувачи или администратори да не бришат текстови толку лесно затоа што таквите постапки фрустрираат и оставаат многу лош впечаток. ::Со почит, ::[[User:Petar SOKOLOSKI|Petar SOKOLOSKI]] <small>([[User talk:Petar SOKOLOSKI|разговор]])</small> 23:10, 24 мај 2025 (CEST) :::Би сакал да дополнам нешто што забележав, а не знам дали и вие го забележавте. Правилото на нашата Википедија е дека наместо „Видете исто така“ во заглавијата се користи „Поврзано“, а наместо „Референци“ секогаш се употребува зборот „Наводи“. Иако сигурно знаете, но сепак да спомнам дека никогаш не се користи зборот „линкови“, туку исклучиво „врски“ (ова го немам забележано, туку попатно го спомнувам за секој случај). Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 14:33, 26 мај 2025 (CEST) == Ракописни букви на македонски јазик == Почитуван, Сакам да Ви укажам на еден проблем во врска со некои од ракописните букви на македонски јазик кои се користат во Wikipedia, а и на други места. Имено, ракописните букви г, п, т се како во руската и бугарската азбука, а не според македонскиот правопис (цо цртичка одозгора https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Makedonsko_rakopisno_pismo.png). Овие недостатоци ги приметувам и на други места, апликации и сл. Не знам колку можете да реагирате по ова прашање, но добро би било да контактирате со поединци кои можеби знаат како овој недостаток да се отстрани. Ви благодарам. [[User:Petar SOKOLOSKI|Petar SOKOLOSKI]] <small>([[User talk:Petar SOKOLOSKI|разговор]])</small> 13:48, 25 мај 2025 (CEST) :Овој проблем е многу познат и веќе одамна расправан. За да се ургира кај централните програмери, прво ќе треба да имаме соодветен фонт под слободна лиценца. Ова отвора посложена работа за програмерите, и може да потрае, но сепак е решливо. Главниот проблем е во тоа што расположивите фонтови кои општо ги користиме на други места се или авторска припадност на поединечни типографи, или во сопственост на владата. Системашите од централа бараат слободен фонт, т.е. со авторските права предадени во јавна сопственост. Засега единствена можност е намерна употреба на [[Предлошка:Закосено]] за такво форматирање (видете го објаснувањето) во неа. Ова е малку килаво и не е решение — тоа треба да се реши системски, и да се прикажува насекаде како стандардно на викито без ставање ознаки. Друг проблем со оваа предлошка е во што обликот на буквите и меѓубуквеното растојание не се со квалитет кој одговара на потребите за читливост и уреден текст, како што е решено за источнословенските ракописни, и тој проблем ќе треба да се реши со друг, посоодветен фонт, кој идеално би бил слободен и системски спроведен. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 14:19, 25 мај 2025 (CEST) == Никусор Дан == Hello, could you please check [[Никусор Дан]]? A few IPs did spam machine translated pieces today on Southern-Slavic wikis. If you could intervene I'd be very grateful. Thanks in advance, [[User:A09|A09]] <small>([[User talk:A09|разговор]])</small> 00:12, 26 мај 2025 (CEST) :Thank you for pointing it out. I deleted it. It was tiny, done without knowledge of wiki formatting and even the name transcription was wrong. We'll wait until a proper editor creates a normal article about him. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 00:15, 26 мај 2025 (CEST) ::Thanks, that was very expeditive! [[User:A09|A09]] <small>([[User talk:A09|разговор]])</small> 00:19, 26 мај 2025 (CEST) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|разговор]]) 13:17, 29 мај 2025 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Хиерархија == Кој е наредниот чекор во хијејархијата овдека на википедија, сега сум уредник? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 06:23, 13 јуни 2025 (CEST) :Да, сега си уредник. Со доволно уредувања што ќе ти бидат прифатени, и со доволен број уредувања стануваш автопроверен уредник (твоите уредувања веднаш се видливи за сите, без да треба некој да ги погледа и одобри. За ова не треба долго. Потоа, кога ќе биде доволно докажана уредничката способност и стилот на изразување на достатно ниво, тогаш можеш да поднесеш барање за статус на оценувач (да одобруваш или отфрлаш уредувања на обични уредници). Понатаму има други привилегии, па после нив следно е администраторство, а на крај на врвот е специјален статус бирократ, нешто како виш администратор, но со дополнителни права, да доделува права на други и можност за покоренити промени на викито. Моментално тоа сме само јас и уште еден друг. Администратори има повеќе. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 07:34, 13 јуни 2025 (CEST) :{{одговор|Marco Mitrovich}} Да не заборавам да додадам: би те замолил да ставаш наслови кога пишуваш, инаку текстот се губи во претходната тема (во овој случај, CEE Catch up. Затоа самиот произволно ставив наслов „Хиерархија“. --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 11:26, 13 јуни 2025 (CEST) == Предлог == Здраво, би сакал да дадам еден предлог за делот „Дали сте знаеле“ на Главната страница. Дали би можело да се ограничи на пример на 10 „факти“ и како што се додаваат нови факти, претходните да се архивираат. Вака како што е сега мислам дека е предолго и многу непрегледно. Сум забележал и во англиската верзија тоа е мал дел, на пример во моментов има само 9 „факти“. Поздрав [[User:Buli|Buli]] <small>([[User talk:Buli|разговор]])</small> 12:49, 26 јуни 2025 (CEST) :Да, добра идеја. И јас веќе некое време се размислував за тоа. Сега ги сведов на десет. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 12:57, 26 јуни 2025 (CEST) == Предлошка == Здраво, Бојан. Ќе можеш ли да видиш зошто не сака да работи предлошката [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D1%88%D0%BA%D0%B0:%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%82%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%83%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%84%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B8%D0%B7%D0%B0 Инфокутија медиумска франшиза]? Сакам да ја ставам кај „[[Resident Evil]]“, но само белина се појавува. Ја прилагодував преку [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%84%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B8%D0%B7%D0%B0 руската верзија]. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 10:07, 28 јуни 2025 (CEST) :Сега да работи. Морав одново да ја направам од англиската, и сега ќе мора да се користи англискиот код. Ова се случува кога централно ќе изменат функционалности на кодот и потоа извесни постоечки предлошки веќе не работат. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 23:53, 29 јуни 2025 (CEST) ::Благодарам. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 08:17, 30 јуни 2025 (CEST) == Статии без илустрација 2025 == Добар ден Bjankulovski06, ве повикувам да се приклучите на меѓународниот натпревар [[Википедија:Статии без илустрација 2025|Статии без илустрација 2025]], за вметнување на илустрации во статиите на кои им недостигаат. Натпреварот ќе трае од 1 јули сѐ до 31 август. Ако имате какви било прашања околу натпреварот можете да ме исконтактирате на мојата [[Разговор со корисник:Jtasevski123|разговорна страница]] или пак на [[Википедија:Статии без илустрација 2025|проектната страница]] за натпреварот. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 15:00, 1 јули 2025 (CEST) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|разговор]]) 14:29, 16 јули 2025 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Question == Hello! Could you look [http://www.promacedonia.org/mp/mp_9_1_1.htm here]? I mean, I'm not sure if this website is in Macedonian or Bulgarian language. Thank you for answer! :) [[User:AkaruiHikari|AkaruiHikari]] <small>([[User talk:AkaruiHikari|разговор]])</small> 11:03, 26 јули 2025 (CEST) :Sure! The text of the study itself is in Bulgarian (in old orthography), and describes a [[Горички дијалект|far western dialect of Macedonian]] from the Korca/Gorica region, and cites example texts from it. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 11:11, 26 јули 2025 (CEST) == Косово == Мислувам дека нема потреба за посебна категоријата за предлошки со врска за Косово и Метохија, затоа што Србија нема тука својата власт, да во категоријата општини во Србија межеме да вклучиме Гора, останатите општини се сврзани со Косово, така е и Бриселска спогодба која потишал српските власти, дека признавав косовска општинска поделба на примерот (Северна Митровица). [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:54, 19 август 2025 (CEST) :Здраво Марко. Дали тогаш сметаш дека не треба да имаме статии за општините на Косово според српско сметање/номенклатура), туку само за тие на Р. Косово (албанските)? [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 13:58, 19 август 2025 (CEST) ::Српските власти признавав косовска поделба на општини, имав и изборни листи за изборите, за Северна Митровица, Партеш и останатите косовски општини (албански). Тоа е факт. Не видам потреба да ги имаме кога више не постојат и Србите признале косовска/албанска поделба општини. Стара/српска поделба постојат само во српскиот Устав, кои и ние не почитував, но тогаш имав градоначалници по албанска поделба. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 19 август 2025 (CEST) :::А, па тогаш добро, ќе ја избришам и категоријата, а и предлошката за Општина Гора, како и нејзината категорија. А српските управни окрузи на Косово? Да имаат статии или не? [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 14:27, 19 август 2025 (CEST) ::::Исто така, ние не постојат ни во српски Уставот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:33, 19 август 2025 (CEST) :::::Готово. Сè е средено. Благодарам за напомената. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 14:42, 19 август 2025 (CEST) == Локациски мапи == Знаеш ли што се случува со локациски мапи, сум направил локацијска мапа за градот Ниш ама не може во инфокутија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 16:18, 19 август 2025 (CEST) :Би требало да може. Бидејќи е положбена карта, треба воедно и соодветен модул да постои (во овој случај, [[Модул:Location map/data/Ниш|го создадов]]. Отсега гледај ги [[:en:Module:Location map/data/Serbia Niš|овие примери]] од англиската и копирај ги кај нас. Ако ти треба помош, повели. Еден проблем со оваа карта е тоа што таа е наменета повеќе за места, градби и градски четврти (маала) во самиот град, и не е доволно опфатна за да служи за населените места во Град Ниш. Во некои случаи функционира (на пр. [[Бубањ (Србија)]]), ама за некои е премала. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:35, 19 август 2025 (CEST) Знаеш ли како мапа на [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D1%88%D0%BA%D0%B0:%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%92%D0%BE%D1%98%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 Војводина] да се вклучи во статија заедно со Србија, така е на англиската Вики. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:14, 23 август 2025 (CEST) :Извини за доцнењето, смао што се вратив од одмор. Сега е направен модулот, и би требало да ти работи картата. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 13:39, 26 август 2025 (CEST) Ќе можеш ли да напраиш локациска карта за [[Јужна Србија]]? Јас сум пробал, и не можам да бидне ко карта на Војводина. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:04, 27 август 2025 (CEST) :А, за тоа има посебна процедура. Ќе се обидам. Одамна не сум правел такво нешто. Ќе те известам. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 09:39, 28 август 2025 (CEST) == Предлошка:Langx == Здраво Бојан. Ми треба твоја помош :) Ја создадов Предлошка:Langx, со цел да имаме една предлошка за сите јазици како на англиската википедија а не за секој јазик посебно, па сега рачно ја менував во статиите. Дали ќе можеш автоматски да ја замениш на пр. каде што стои {{lang- да биде {{langx| Поздрав. [[User:Buli|Buli]] <small>([[User talk:Buli|разговор]])</small> 15:24, 2 септември 2025 (CEST) :Фала на потсетувањето. Ја пуштив алатката да ги помине сите статии со тие предлошки и мислам дека сега секаде се заменети. Беше долга и опширна работа, дури и за самата алатка — имаше околу 20.000 страници. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 06:39, 3 септември 2025 (CEST) Оваа предлошка за црногорскиот јазик не работи, примерот [[Трабојин]]. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 09:45, 4 септември 2025 (CEST) :Работи. Кодот за црногорски е „cnr“, а не cg. Сега го променив во статијата Трабојин. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 10:45, 4 септември 2025 (CEST) ::За старогрчки е grc, а не „gr“. Се појавува грешки во предлошката, бидејќи има пишано „gr“. Исто така, за македонскиот јазик треба да биде закосено исто како другите јазици. Наместо [[македонски]]: Јазик, треба да биде — [[македонски]]: ''Јазик''. ::Дали мислите да ги ставаме јазиците во скратен облик или како што си е? Наместо англиски, да биде — англ., француски — фр. — итн. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 00:32, 12 септември 2025 (CEST) :::Дефинитивно не скратени облици на јазиците. Ваков е обичајот. А тоа со закосувањето, самиот нов начин на работа наложи незакосени букви, ама сега најдов мое решение, и закосени се. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 10:40, 12 септември 2025 (CEST) == [[Предлошка:Главни градови во Океанија по регион]] и [[Предлошка:Океанија по тема]] == Здраво. [[Источен Тимор]] се наоѓа целосно во Азија и не е дел од Океанија или Меланезија. Видете ги статиите [[Океанија]], [[Југоисточна Азија]] и [[Меланезија]]. Со почит, [[Специјална:Придонеси/&#126;2025-61428-1|&#126;2025-61428-1]] ([[Разговор со корисник:&#126;2025-61428-1|разговор]]) 10:43, 15 септември 2025 (CEST) == Dungeon crawl == Здраво, Бојан. Статијата ,,Dungeon crawl" ја преведов како ,,[[Истражување на зандани]]". Твое мислење за преводот? Дали мислиш дека треба да биде ,,Истражување зандани" или со ,,на"? Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 18:16, 20 септември 2025 (CEST) :Мене „на зандани“ ми делува поприродно. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 00:23, 21 септември 2025 (CEST) ::Се согласувам. 👍 --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 11:57, 21 септември 2025 (CEST) == Молба за рецензија на нацрт-статија == Здраво, Нов сум на Wikipedia и се обидувам да ги следам правилата. Создадов нацрт-статија за онлајн медиумот denar.mk. Бидејќи сум директно поврзан со онлајн медиумот, го пријавив мојот конфликт на интереси на мојата корисничка страница. Се потрудив нацртот да биде неутрален и енциклопедиски, и секој факт е поткрепен со независни и веродостојни извори, како што се бара. Нацртот се наоѓа тука: [[Нацрт:Denar.mk]] Дали би можеле да го погледнете и да ми дадете мислење, пред сè, дали темата ги исполнува критериумите за значајност и дали статијата е соодветно напишана? Ви благодарам однапред за помошта и одвоеното време. Поздрав, B.stojkoski [[User:B.stojkoski|B.stojkoski]] <small>([[User talk:B.stojkoski|разговор]])</small> 20:15, 21 септември 2025 (CEST) == Арамејски јазик == Здраво, Бојан. Само да споделам дека кај предлошката „Langx“ за арамејски јазик дава на англиски Aramaic, наместо „арамејски“. За пример можеш да видиш кај „[[Ханан]]“. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 00:54, 12 октомври 2025 (CEST) :{{готово}} Средено. Благодарам на укажувањето. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 05:51, 12 октомври 2025 (CEST) == Статистика од 1873 година == Здраво, поставив едно прашање [https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%B0:Bjankuloski06 овде]. Поздрав, [[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 11:05, 12 октомври 2025 (CEST) :Благодарам. Ќе одговорам таму. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 11:24, 12 октомври 2025 (CEST) == Правопис за цртичка == Здраво, Бојан. Гледам дека си ставил цртичка кај самата страница за „[[Светец-заштитник|светец заштитник]]“. Јас мислам дека треба без цртичка согласно правило бр. 127, стр. 65 во Правописот од 2017 г. Истото би важело и за „[[Деца-бегалци]]“ без цртичка. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 16:54, 31 октомври 2025 (CET) :@[[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] Фала на укажаното. Постепено ги исправам. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 21:00, 31 октомври 2025 (CET) == Question about English Wikipedia page for Macedonian artist Mentor Zenula == Hello, @[[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] I hope you’re doing well. I’ve recently created a draft article about the artist Mentor Zenula, also known as Xsoundbeatz. He is a Macedonian musician and producer with verified media coverage and collaborations in the Balkan music scene. I wanted to kindly ask if you could please review my draft when you have a moment. The artist already has a Wikipedia page in Macedonian, and since he’s active internationally, I believe it would be appropriate for him to also have an English Wikipedia page for global readers. Thank you very much for your time and for helping maintain the quality of Wikipedia! [https://en.wikipedia.org/wiki/Draft:Xsoundbeatz] Best regards, [Nurhanademi] [[User:Nurhanademi|Nurhanademi]] <small>([[User talk:Nurhanademi|разговор]])</small> 16:52, 2 ноември 2025 (CET) :Hello, Nurhan. The problem is that the article has already been written in 2021 on the English Wikipedia, and deleted. The person who removed it there is a very long-standing administrator who knows the rules well. It was also [[:en:Draft:Xsoundbeatz|declined]] a couple of days ago by another admin. On that wiki they have different [[:en:Wikipedia:Credible claim of significance|rules of notability]] than what we have on our wiki here. For us, as a small country, any Macedonian artist that has an IMDb record of his/her discography is enough (or any artist from any country, for that matter). They are more strict, and there is nothing I can do to change that. My experience, and the fact that I am an administrator here, will not make any difference to them. I created the article on Xsoundbeatz on mk.wiki last year, and, as you can see, it's fine. But I can't impose our standards on their Wikipedia. That's the unfortunate reality. Regards. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 20:34, 2 ноември 2025 (CET) ::Hi @[[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] Thankyou for your message 🙏 [[User:Nurhanademi|Nurhanademi]] <small>([[User talk:Nurhanademi|разговор]])</small> 21:41, 2 ноември 2025 (CET) == Talk page lock == Hello! I am a fellow colleague from the sh.wikipedia and as you might have seen, my talk page has been vandalised by our dear Ljubče, whom you probably know as one of Wikipedia's most persistent vandals. And while I do not contribute here, I would kindly ask you to lock both my user page and my talk page indefinitely, so as to stop Ljubče from vandalising it any further. If you have any additional questions, please ping me and I will reply here. Also, sorry for writing in English, I can read Macedonian, but I cannot speak it! :D [[User:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] <small>([[User talk:Edgar Allan Poe|разговор]])</small> 16:59, 10 ноември 2025 (CET) :@[[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]]: If you're online, could you, perhaps, help with this? I cannot write on your talk page so I am pinging you here. [[User:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] <small>([[User talk:Edgar Allan Poe|разговор]])</small> 17:06, 10 ноември 2025 (CET) ::@[[Корисник:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] {{done}} --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 17:11, 10 ноември 2025 (CET) :::Thank youuu! :))) [[User:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] <small>([[User talk:Edgar Allan Poe|разговор]])</small> 17:11, 10 ноември 2025 (CET) == Принц или кнез, монархот на Монако? == Бојан, кога од принц го направивме кнез монархот на Монако? Србите и Русите го нарекуваат кнез, инаку по сите други човекот е принц или монарх, па така и кај нас, затоа што има многу титули: тој е и маркиз, и војвода, и барон, и сир. Ова не беше грешка, па да го смениш без дискусија. Измените треба да се вратат назад. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:17, 17 ноември 2025 (CET) :Во англискиот (и некои други јазици) се користи еден ист поим за кнез и за принц, што се две различни работи. Кај нас принц е исклучиво син на монарх, а кнез е владетелска титула на вид монарх. Сите кнезови од нашите простори на англиски и тие други јазици се нарекуваат принцови. Некои примери: [[:en:Grand Principality of Moscow|Grand Principality of Moscow]] = Големо Московско Кнежевство, [[:en:Principality of Bulgaria|Principality of Bulgaria]] = Кнежевство Бугарија. Монако и Лихтенштајн се современи примери за кнежевства. Германскиот не ја прави збрката што ја прави англискиот, па така државата се нарекува ''Fürstentum Liechtenstein'' (на германски Fürst = кнез, a Prinz = принц), наспроти англиското име ''Principality of Liechtenstein''. Нашите по медиуми кога пишувале принц на или од Монако тоа го правеле од чиста немарност или незнаење. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 09:24, 17 ноември 2025 (CET) ::Принц како збор е сосема соодветно за овој владетел од Монако, дека е монархија државата негова, и тој е монарх, а за кнез речникот вели дека е феудална наследна титула, не постојат феуди денес, историски термин е тоа. Другите значења за кнез според речникот се: член на царско семејство, а овој не е тоа, и титула добиена според заслуги, ни тоа не е, наследна титула има човекот, не му е според посебни заслуги. Не знам каде на друго место да провериме? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:51, 17 ноември 2025 (CET) :::Сега проверив на француски, затоа што на Монако службен јазик е францускиот, принц се нарекува титулата на владетелот. Значи, тие самите си го нарекуваат принц владетелот свој. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:57, 17 ноември 2025 (CET) :::Тоа е на француски — еден од јазиците што не прави разлика (романските јазици плус англискиот по норманското освојување). Таа смисла на prince исто така е феудална титула која останала обичајно до денес. Во средновековието на тие јазици исто се нарекува principalities или слично исто како денешните. Истото е. Едноставно некои јазици прават разлика, а некои не. Кај нас разликата отсекогаш постоела. А кнез може и да биде монархиска титула во уставна монархија, ако монархијата е кнежевство. Лихтенштајн е уставна монархија. Кое и да е денешното устројство на државата, тој пак ќе биде кнез, оти од дамнешни времиња влече титулата. Ете, тие јазици нашите кнежевства и германските си ги нарекуваат principalities, а ние и Германците си ги нарекуваме по наше. Тоа не значи дека тие треба сега да почнат да користат словенски или германски термин за нив. Кога сме кај извори, еве ти [http://drmj.eu/search/%D0%BA%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%B2%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE извор од речник]. --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 10:02, 17 ноември 2025 (CET) Кнежество, во ред, ама за титулата и на француски и на германски е принц, иако е кнежество, сепак не е кнез. Може да дискутираме дека не постои во нивниот јазик збор за кнез, ама постои за кнежество (?) но еве и на некои словенски јазици титулата му е принц. Исто така, Грејс Кели со бракот станала принцеза. Не знам зошто ние треба да ја менуваме титулата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:09, 17 ноември 2025 (CET) == Самороден / природен ?== Исто така сметам дека не смее да се отстранува зборот природен и да се менува со самороден. Не познавам еден единствен човек што го користи тој збор за природните метали, на пример, и да ги нарекува самородени метали. Како енциклопедија не треба да бришеме зборови кои се во употреба и да ги менуваме со нови зборови туку така. Оваа измена воопшто не е на место. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:09, 17 ноември 2025 (CET) :Самороден метал е единствениот што го знам за оваа работа, и како таков сум го учел. Покрај тоа, не станува збор за начинот на кој е добиен металот (дали е по природен или вештачки пат), сите метали се извадени од природата. Туку дека е сам по себе чест, а не дел од мешавини кои треба да се рафинираат. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 12:14, 17 ноември 2025 (CET) ::Ете има дополнително значење, и според тоа не е замена за зборот „природен“ туку има дополнително значење на „чист“. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:15, 17 ноември 2025 (CET) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:45, 19 ноември 2025 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Предлошка == Можеш ли да направиш измени на предлошка Soccerway, бидејки сега не работи? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:40, 27 ноември 2025 (CET) :Сега треба да е средено. Види дали сè е во ред. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 07:40, 28 ноември 2025 (CET) ::Уште не е средено, еве [[Василије Костов]]. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 08:12, 28 ноември 2025 (CET) :::А како е сега? [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 08:28, 28 ноември 2025 (CET) :::: Сега е подобро, треба да упатува на страницата од Костов на soccerway. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 09:09, 28 ноември 2025 (CET) :::::Ако упатувањето работи во некои статии, а не во други, тогаш проблемот не е со самата предлошка, туку со тоа како е напишана во дадената статија (дали е исправен начинот). Тоа треба да се проверува од случај до случај (водејќи се според тоа како е на англиската вики). [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 09:11, 28 ноември 2025 (CET) :::::: Здраво - во статијата Узем се дадени имињата на делови од ова село. Меѓутоа, кога погледнав во „Mapa cz“ најдов сосема различни имиња на тие делови. - Ве молам, што е точно? Ви благодарам за вашиот одговор. Со почит. [[User:JaKoRa|JaKoRa]] <small>([[User talk:JaKoRa|разговор]])</small> 13:07, 28 ноември 2025 (CET) :::::::Здраво. Колку што можам да видам, во статијата се спомнати само де маала — Витановци и Манѓелици На картата го нема Манѓелици бидејќи е премногу централно. Сите други имиња што се спомнати во статијата се месности, кои во многу случаи се микротопоними кои не мора да имаат куќи и не се сметаат за делови од селото во таа смисла. На [https://www.openstreetmap.org/?mlat=42.221017&mlon=22.427716&zoom=11#map=15/42.22356/22.43597 оваа карта] треба да се прикажани маалата, иако и таму не сум сигурен дали се сите точни. Затоа, ќе биде потребно да се додадат маалата од посочената карта во статијата. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 18:37, 28 ноември 2025 (CET) == Прашање кое бара дискретност == Добар ден. Дали постои начин да се контактира со вас преку е-маил. Имам прашање кое бара дискретност и не би сакал да го елаборирам тука. Благодарам. [[User:Poliscimk|Poliscimk]] <small>([[User talk:Poliscimk|разговор]])</small> 21:41, 20 декември 2025 (CET) :Да, има. Пишете [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%9F%D0%B8%D1%88%D0%B8_%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82/Bjankuloski06 на овој бразец]. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 23:06, 20 декември 2025 (CET) == Уредувачки денови и викенди 2026 == Добар ден, започна предизвикот [[Википедија:Уредувачки денови 2026|уредувачки денови]] и [[Википедија:Уредувачки викенди 2026|викенди]] за 2026 година. Ве поканувам да се приклучите на предизвикот, со тоа што од оваа година наградите ќе бидат на месечно ниво каде што треба да се исполнат следните услови: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии '''од тековниот месец'''. Ако имате какви било прашања слободно обратете ми се на мојата разговорна страница! Пријатен ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:08, 5 јануари 2026 (CET) == Мета-дијалектика == Почитуван Бојан, Среќен Бадникот! Ако не Ти е проблем провери ја страницата (и одобри) за [[Мета-дијалектика]]. Поздрав, И.Ј. [[User:Нео-Марксист|Нео-Марксист]] <small>([[User talk:Нео-Марксист|разговор]])</small> 18:34, 6 јануари 2026 (CET) :Здраво, Игор. Одобрено. Се извинувам на задоцнувањето. Бев во Кина и таму не ми се отвораше Википедија. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 23:50, 8 јануари 2026 (CET) ::Благодарам Бојан! Среќна Нова 2026. Година![[User:Нео-Марксист|Нео-Марксист]] <small>([[User talk:Нео-Марксист|разговор]])</small> 02:51, 15 јануари 2026 (CET) :::::Почитуван Бојан, се извинувам за Твоето време. Но, морам да Ти обрнам внимание дека Вашиот нов корисник ја избојадиса оваа страница ([[Мета-дијалектика]] ), и уште повеке проверената страница за [[Дијалектика]] со низа жолти шаблони. Ова лично не ми прави проблем, но сепак ми се чини дека се работи за некој субјективен чин. Се надевам дека сум во грешка. Со особена почит, [[User:Институт за политички студии|Институт за политички студии]] <small>([[User talk:Институт за политички студии|разговор]])</small> 02:13, 24 јануари 2026 (CET) :Здраво. Еден од администраторите ќе ја провери статијата и ќе се погрижи да биде по стандард. Ако има проблем и понатаму, уредникот ќе биде повикан да направи поправки. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 08:44, 24 јануари 2026 (CET) ::Благодарам Бојан [[User:Институт за политички студии|Институт за политички студии]] <small>([[User talk:Институт за политички студии|разговор]])</small> 11:47, 24 јануари 2026 (CET) :Еве ја дополнив со секундарната референца од весникот Нова Македонија, денешен број. Се надевам дека сега задоволува критеријумите за „Викификација". Види :[https://novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/megju-se-i-nishto-filozofska-teorija-shto-go-objasnuva-postoenjeto/].[[User:Институт за политички студии|Институт за политички студии]] <small>([[User talk:Институт за политички студии|разговор]])</small> 11:24, 26 јануари 2026 (CET) ::::Мета-дијалектика постои. Види просто пребарување на bing [https://www.bing.com/search?q=meta+-+dialectical+method&qs=SC&pq=meta-+dialectic&sk=SC1&sc=11-15&cvid=BB16E35668AF4272BFB61E0ABA86DF2C&FORM=QBRE&sp=2&ghc=1&lq=0].[[Специјална:Придонеси/&#126;2026-92605-4|&#126;2026-92605-4]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-92605-4|разговор]]) 23:30, 10 февруари 2026 (CET) :::::Тие толку разбираат, никогаш не училе за "Дијалектика", а камоли за "Мета-дијалектика". За жал.[[User:Вики.Мета|Вики.Мета]] <small>([[User talk:Вики.Мета|разговор]])</small> 00:29, 11 февруари 2026 (CET) == Злоупотреба на администраторските овластувања == Еден или повеќе администратори на оваа Вики блокираа страница за разговор за стр. „Мета-дијалектика" со цел брзо да биде избришана. Овој термин[[Мета-дијалектика]] е широко применуван во поновата филозофија! Нема никакви основи за бришење, а особено не за брзо бришење, ова е очигледно. Потпаѓа под филозофска терминологија.[[User:Вики.Мета|Вики.Мета]] <small>([[User talk:Вики.Мета|разговор]])</small> 00:22, 11 февруари 2026 (CET) :Здраво. Не станува збор за злоупотреба, туку за нечија одлука. Го повикувам колегата @[[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] да образложи. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 06:04, 11 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] Многу е едноставно, статијата не личеше на ништо со извори од само еден автор. Ако е така како што се кажува дека е широко применуван термин, зашто не постои објаснувања/извори при простор пребарување на Гугл. Исто така, оваа страница не е избришана само од мене, туку од многу други Википедии. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 13:02, 11 февруари 2026 (CET) :::Како и да е истата статија помина на Бугарската Вики, а слично и на Белоруската Википедија! Голем поздрав![[User:Инает|Инает]] <small>([[User talk:Инает|разговор]])</small> 02:17, 20 февруари 2026 (CET) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2025_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2026]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Look forwards to collaborating in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 08:42, 14 февруари 2026 (CET) </div> (Оваа порака беше испратена на [[:Корисник:Bjankuloski06]], а тука се јавува заради пренасочување.) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Doc James@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2025&oldid=30070084 --> == Корејска транскрипција == Здраво, Бојан. Сакам да те прашам како ќе се транскрибира Lee Jun-young на македонски, поточно „Young“? Според [[Македонска транскрипција на корејскиот јазик|македонската транскрипција]], нема МФА за „ou“. Дали ќе биде Јанг или Јонг? Се колебам за Ли Џун Јонг. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 15:02, 21 февруари 2026 (CET) :Ќе биде Јонг, и го имаме во графата за ''yeo''. Не е секогаш лесно да се одреди од прв поглед, бидејќи наместа англиската транскрипција отстапува од официјалната преработена романизација, и од тоа што би се очекувало според МФА. Слогот 영 е сочинет од составниците ㅇ + ㅕ + ㅇ. Првата е нема, втората е самогласката ''јо'', третата е согласката ''нг''. ㅕ се предава со „јо“ на македонски, бидејќи о е најблизок македонски глас за ʌ по МФА. Во корејскиот најпаметно е да се гледа од изворното писмо, и потоа да се консултира нашата транскрипција. Јас би ја задржал употребата на тирето и малата буква, па така би било „Ли Џун-јонг“, бидејќи ''Џун-јонг'' е едно презиме, а не две презимиња, или средно име и презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:38, 21 февруари 2026 (CET) ::Благодарам. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 19:13, 22 февруари 2026 (CET) == Translation request == Hello, Bjankuloski06. Can you translate and upload the article about the dormant supervolcano [[:en:Campi Flegrei]] in Macedonian Wikipedia? Yours sincerely, [[User:Kurcke|Kurcke]] <small>([[User talk:Kurcke|разговор]])</small> 08:02, 11 март 2026 (CET) :Hello, Bjankuloski06. :I withdraw the request, because the article has been created. :Yours sincerely, [[User:Kurcke|Kurcke]] <small>([[User talk:Kurcke|разговор]])</small> 23:33, 13 март 2026 (CET) == Предлог == Здраво, Бојан. Сакам да предложам нешто за кога отвораме нова тема или едноставно дебатираме на страниците за разговор. Наместо автоматски да се додава само нашето име и врската до разговорната страница, дали може пред името автоматски да се додаваат и две цртички „--“? Ова би дало подобар стилистички изглед и појасно би го одвоило потписот од самиот текст. Пример како би изгледало тоа автоматски: --Andrew012p (разговор) 19:41, 29 март 2026 (CEST). Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 19:44, 29 март 2026 (CEST) :И јас сум се прашувал уште одамна, ама, за жал, тоа е длабоко кодирано во википедискиот систем, и со тоа, неменливо. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 08:22, 30 март 2026 (CEST) == Предлошка == Здраво, Бојан. Ќе можеш ли да ги провериш овие предлошки за аниме и манга што се користат во статијата „[[Beck (манга)|Beck]]“? Во визуелниот уредник кога ќе стиснам „Уреди“ на предлошката, заглавува на „Вчитувам“ и не се отвораат полињата. Само работат кога уредувам во изворен код. Не сум ги менувал предлошките одамна, претпоставувам е некој поширок проблем со Википедија или со нивните TemplateData? Ќе може ли да се реши? Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 13:48, 10 април 2026 (CEST) :Таа предлошка не може да се уредува нагледно бидејќи впрочем е потпредлошка (во кодот ќе забележиш „Infobox animanga/Header“. Иста е и на англиската. Очигледно таквиот уредник е предвиден само за предлошки (ни јас не сум знаел). Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 21:50, 10 април 2026 (CEST) == Општини во Бугарија == Здраво Бојан, имам намера да создадам страници за општините во Бугарија. Го уредив постоечкиот запис за [[Бургас (општина)|Општина Бургас]] и создадов нов за [[Општина Ајтос]]. Би можел ли да погледнеш дали се во ред текстот и инфокутијата, бидејќи планирам да ги користам како шаблон за сите останати? Благодарам! [[User:Пакко|Пламенъ Цвѣтковъ]] <small>([[User talk:Пакко|разговор]])</small> 15:19, 16 април 2026 (CEST) :Здраво Пламен. Во смисла на форматирање, мене ми изгледа добра. Би препорачал селата да имаат врски (макар и црвени), како поттик за други уредници. Исто така, секоја општина би требало да има предлошка (шаблон) долу со селата кои се во неа. Ако решиш да правиш предлошки, послужи се со примерот на [[Предлошка:Општина Кочериново]]. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:57, 16 април 2026 (CEST) ::Благодарам, поздрав! [[User:Пакко|Пламенъ Цвѣтковъ]] <small>([[User talk:Пакко|разговор]])</small> 08:53, 17 април 2026 (CEST) :::Здраво Бојан, сите статии што ги создавам во моментов ги правам според еден шаблон. Не случајно, пред да започнам, ти покажав една статија и благодарен сум ти за насоките што ми ги даде. Корисникот Gurther прави искрено чудни (нелогични) редакции. На пример, погледни ја статијата за селото [[Граматиково]]. Зошто овој корисник ги отстранува параметрите | native_name = Граматиково и | native_name_lang = bg од шаблонот? Зошто го брише делот ({{Langx|bg|Граматиково}}), кога тоа е според сите енциклопедиски стандарди? Исто така, зошто го коригира делот „дел од општината [[Мало Трново (општина)|Мало Трново]]“ во „дел од [[општина Мало Трново]]“? :::Не гледам дека прекршувам некакви стандарди, но досадно е некој постојано да оди по вашите стапки и да ги преправа статиите спо вакви потези. Истиот корисник ме обвинува за „контрапродуктивност“ и, цитирам повторно, вели дека „Вашите последни уредувања наликуваат на вандализам“, со што никако не можам да се согласам. Сепак, јас совесно придонесувам за македонската Википедија и не прифаќам такви обвинувања. Те молам за поддршка. [[User:Пакко|Пламенъ Цвѣтковъ]] <small>([[User talk:Пакко|разговор]])</small> 12:55, 20 април 2026 (CEST) ::::Го повикувам @[[Корисник:Gurther|Gurther]] да се изјасни по ова. Не гледам никаков проблем со сето тоа што погоре ми го пренесе Пламен. Наша енциклопедиска практика е да стојат називите на други јазици, дури и кога се идентични на нашиот. Исто така, граматичкиот состав „е дел од општината Мало Трново“ е исправен и непробмелатичен (да, можна е нечленувана варијанта „е дел од Општина Мало Трново“, но тогаш ќе мора биде со големо О). Според пренесеното од Пламен, јас не гледам контрапродуктивност или вандализам. Gurther, имаш ли нешто да додадеш или образложиш? [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 13:03, 20 април 2026 (CEST) :::::[[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] и [[Корисник:Пакко|Пакко]], нема смисла да стои втор јазик ако е ист со првиот јазик. Како пример во Англиската Википедија, не содржи германско име за [[en:Berlin|Берлин]], [[en:Brandenburg|Бранденбург]] или нема француско за [[en:Paris|Paris]]. Урединкот Пакко се обидол да го додаде псевдоисторискиот назив „''Преображенско''“ за Илинден, поради тоа го обележав како вандализам. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 13:32, 20 април 2026 (CEST) ::::::Практиката за идентичните имиња е таква, и Пламен има право да ја користи. Ако сметаш дека ова треба да се смени, треба да отвориме јавна дискусија каде ќе се изјаснуваат разни членови на заедницата, па дури тогаш да утврдиме дали оттогаш ќе биде правилно или не. ::::::@[[Корисник:Пакко|Пакко]] Во врска со името на востанието, кај нас (на нашето вики и во македонскиот јазик воопшто, секогаш и без исклучок се користи само називот Илинденско востание, без „прежбраженско“. Тоа е врежано во камен и нема отстапки. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 13:37, 20 април 2026 (CEST) :::::::Мене сеедно ми е. Претходно сум остранил бугарски називи бидејќи биле исти за други села и градови во Бугарија. Немав пожалби или проблеми со Пакко за називите претходно, не знам што е разликата овој пат. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 13:49, 20 април 2026 (CEST) ::::::::Gurther, твојата изјава дека си немал поплаки или проблеми претходно е дрска лага. Во јули 2023 година беше блокиран на еден месец од администраторот Kiril Simeonovski токму поради "масовен систематски вандализам" и систематско бришење на придавката "бугарски" од статиите. Целата дискусија и одлуката за твојот блок може да се видат тука: [[Разговор со корисник:Kiril Simeonovski/Архива 27#Моля за помощ]]. ::::::::Очигледно е дека не си ја научил лекцијата и се обидуваш да ја измамиш заедницата и администраторот Б. Јанкулоски со невистини. Со твоето признание дека и сега отстрануваш податоци само затоа што ти изгледале "исти", потврдуваш дека продолжуваш со старите навики за деструктивно уредување. Изразот "мене сеедно ми е" не поминува во проект како Википедија, каде што постојат јасни стандарди. Очекувам администраторите да го земат предвид ова твое рецидивистичко однесување и обидот за измама во оваа дискусија. [[User:Пакко|Пламенъ Цвѣтковъ]] <small>([[User talk:Пакко|разговор]])</small> 14:45, 20 април 2026 (CEST) :::::::::[[Корисник:Пакко|Пакко]], Википедија не е место за бесмислени обвини. Мислев за поплаки поврзани со твоите новосоздадени страници за општини во Бугарија. Вашиот однос спрема мена не е прифатлив. Истакнав дека „сеедно ми е“ бидејќи нејќев да отворам дискусија во селската чешма за нешто толку непотребно и бесмислено. Вие сте урединкот кој се обидува да вметне „додатоци“ како „прежбраженско“ кои се целосно неприфатливи и псевдоисторија. Ако сакаш да употребиш langx тогаш можеш слободно, но ако продолжете со вакви лични навредни тогаш ќе треба да превземам мерки. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 16:10, 20 април 2026 (CEST) == Преместување страници == Здраво, Бојан. Ќе можеш ли да ги преместиш овие предлошки од „Оригинален текст“ во „Изворен текст“? Пробав за [[Предлошка:Оригинален текст/styles.css]] ама ми покажа „бидејќи насловот „Предлошка:Изворен текст/styles.css“ е забранет за создавање. Се совпаѓа со следнава ставка на списокот на недозволени наслови: (?!(User|Wikipedia)( talk)?:|Talk:)\P{L}*[^\p{Latin}\P{L}].*\p{Latin}.* <moveonly> # Latin + non-Latin“. Ова се сите предлошки за преместување: [[Предлошка:Оригинален текст/styles.css]] и [[Предлошка:Оригинален текст/doc]]. Благодарам! Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 16:38, 18 април 2026 (CEST) :Направено. Се надевам сега ќе биде во ред. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 00:09, 19 април 2026 (CEST) ::Благодарам! Сега убаво работи [[Предлошка:Изворен текст|предлошката]] и може да се користи од сите уредници! Пример како изгледа: „[[Бекрумс]]“, „[[Хирохито]]“, „[[Стимпанк]]“, „[[Фенерџија]]“ итн. Прилагодена е според руската предлошка. Единствено нешто што може да се промени (но не е голем проблем) е променливата „Извор“ кај „[[Предлошка:Крај на цитат]]“ ([[Предлошка:Крај на цитат/styles.css]]). Во статии многу е блиску до сивиот дел на „Изворен текст“ и препорачливо е малку да се спушти подолу. Како пример, можеш да видиш кај „[[Хирохито]]“. Пробав да поправам, најверојатно доаѓа од негативната маргина кај CSS-то на „Изворен текст“. Слободно поправи ако знаеш како. :) Исто така, копчето [прикажи] може да се стави (но и не мора) веднаш до изворниот јазик (на пример (англ.) ), но имав потешкотии со тоа. Поздрав! --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 00:36, 19 април 2026 (CEST) :::Одлична работа. Копчето прикажи малку е над текстот, ама претпоставувам така е направено. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 05:55, 19 април 2026 (CEST) ::::Копчето во суштина треба да биде внатре во делот ,,Изворен текст" веднаш до (англ.) ама ми бегаше најдесно и морав да го ставам горе. И вака не е лошо, ќе пробам некогаш да го решам и тоа. [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:21, 19 април 2026 (CEST) 0ngp5tr8jzk1ubjknzlkwmevtsmyg91 5542422 5542418 2026-04-20T14:29:08Z Пакко 4588 /* Општини во Бугарија */ Одговор 5542422 wikitext text/x-wiki {{Корисничкикоментар}} {{Архиви| 2006<br /> [[/Архива 1|јануари - април]]<br /> [[/Архива 2|мај - август]]<br /> [[/Архива 3|септемвриа - декември]]<br /> 2007<br /> [[/Архива 4|јануари - април]]<br /> [[/Архива 5|мај - август]]<br /> [[/Архива 6|септември - декември]]<br /> 2008<br /> [[/Архива 7|јануари - април]]<br /> [[/Архива 8|мај - август]]<br /> [[/Архива 9|септември - декември]]<br /> 2009<br /> [[/Архива 10|јануари - април]]<br /> [[/Архива 11|мај - август]]<br /> [[/Архива 12|септември - декември]]<br /> 2010-2013<br /> [[/Архива 13|јануари - април 2010]]<br /> [[/Архива 15|јануари 2010 - мај 2013]]<br /> 2012-2013<br /> [[/Архива 14|април 2013 - јануари 2012]]<br /> [[/Архива 16|мај - октомври 2013]]<br /> 2013-2015<br /> [[/Архива 17|мај 2013 - април 2015]]<br /> 2015-2018<br /> [[/Архива 18|април 2015 - мај 2018]]<br /> 2018-2020<br /> [[/Архива 19|мај 2018 - февруари 2021]]<br /> 2020-2025<br /> [[/Архива 20|февруари 2021 - јули 2024]]<br /> [[/Архива 21|јули 2024 - мај 2025]] }} == Барање за оценувачки статус == Добар ден, се пријавив како кандидат за оценувачки статус. Можете да ја видете мојата кандидатура во [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81#%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81 тековните номинации]. Ако имате време ве молам гласајте, ако имате проблем со мојата кандидатура ве молам [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81#%D0%94%D0%B8%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%81%D0%B8%D1%98%D0%B0 дискутирајте го во самата номинација], сакам да го подобрам мојот придонес во македонската Википедија. Ви благодарам. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 11:52, 16 мај 2025 (CEST) == Отфрлање на текстови == Почитуван, Имам проблем со Ehrlich91. Имам неколку текстови кои се преводи од англиски јазик, прилагодени и делумно комплетирани на македонски јазик. За тоа имам потрошено многу време. Администраторот Ehrlich91 некои од текстовите ги отфрла со несфатливи објаснувања. На пример, текстот за непрекинати функции го отфрли бидејќи имало веќе таква тема која била оценета како добра. Таа тема можеби била оценета како добра, но oд кого? Би требало да има влијание кој ја оценува таа страница. Текстот кој јас го поставив беше далеку покомплетен и поточен, во математичка и лексичка смисла. Дали оценувачите можат да ги споредат старата и новата верзија или тоа воопшто никого не го интересира? Па и реномираните енциклопедии имаат повеќе изданија, подобрени и надополнети. Инаку, текстот на македонски беше одличен за тема која е интересна за секој љубител на математичката анализа и техничките науки. Од друга страна, текстот за итерирани граници Ehrlich91 ми го има отфрлено без никакво објаснување уште истиот ден како што видов. Ме интересира, како може да се избегне од ова негово изживување и насилничко и деструктивно однесување со што нанесува голема штета на текстовите и содржината на математичките теми на македонски јазик на Wikipedia. Јас сум професор по математика и знам за што зборувам, а за Ehrlich91 се сомневам дека има и елементарни познавања на темите кои ги осакатува со неговото несоодветно постапување и непрофесионалност. Администраторите треба да имаат пошироки погледи и да знаат што предизвикуваат со нивните постапки. Реков дека повеќе нема да преведувам после првата негова рецензија, но по подолго време пак се навратив на оваа работа, затоа што верувам дека Wikipedia на македонски може да биде значаен ресурс за македонскиот народ. Но, дотичниот како тоа да го чекаше и веднаш го отфрли првиот текст што го поставив. Ве молам погледнете и пишете ми. Ви благодарам. [[User:Petar SOKOLOSKI|Petar SOKOLOSKI]] <small>([[User talk:Petar SOKOLOSKI|разговор]])</small> 23:50, 23 мај 2025 (CEST) :Добар ден, професоре. Јас и прегледав обете Ваши статии (во првиот случај, преработка на статијата) и ги направив потребните прилагодувања за да се прикажуваат како што треба. Веројатно колегата мисли дека ако статијата некогаш била избрана, таа не треба да се менува (Една статија добива статус на „Избрана“ ако се смета за доволно добра и претставителна за извесно време да биде на главната страница). Меѓутоа, јас сметам дека апсолутно може да се менува доколку станува збор за видно подобрување. Потоа статијата може да оди на прегласување. Другата статија за итерирани гранични вредности беше доволно добра, и јас ја одобрив. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 10:06, 24 мај 2025 (CEST) ::Почитуван, ::Ви благодарам за брзиот одговор и реакција. Ова ми дава надеж дека Wikipedia на македонски јазик има иднина. ::Ве молам да им се укаже на Вашите колеги уредувачи или администратори да не бришат текстови толку лесно затоа што таквите постапки фрустрираат и оставаат многу лош впечаток. ::Со почит, ::[[User:Petar SOKOLOSKI|Petar SOKOLOSKI]] <small>([[User talk:Petar SOKOLOSKI|разговор]])</small> 23:10, 24 мај 2025 (CEST) :::Би сакал да дополнам нешто што забележав, а не знам дали и вие го забележавте. Правилото на нашата Википедија е дека наместо „Видете исто така“ во заглавијата се користи „Поврзано“, а наместо „Референци“ секогаш се употребува зборот „Наводи“. Иако сигурно знаете, но сепак да спомнам дека никогаш не се користи зборот „линкови“, туку исклучиво „врски“ (ова го немам забележано, туку попатно го спомнувам за секој случај). Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 14:33, 26 мај 2025 (CEST) == Ракописни букви на македонски јазик == Почитуван, Сакам да Ви укажам на еден проблем во врска со некои од ракописните букви на македонски јазик кои се користат во Wikipedia, а и на други места. Имено, ракописните букви г, п, т се како во руската и бугарската азбука, а не според македонскиот правопис (цо цртичка одозгора https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Makedonsko_rakopisno_pismo.png). Овие недостатоци ги приметувам и на други места, апликации и сл. Не знам колку можете да реагирате по ова прашање, но добро би било да контактирате со поединци кои можеби знаат како овој недостаток да се отстрани. Ви благодарам. [[User:Petar SOKOLOSKI|Petar SOKOLOSKI]] <small>([[User talk:Petar SOKOLOSKI|разговор]])</small> 13:48, 25 мај 2025 (CEST) :Овој проблем е многу познат и веќе одамна расправан. За да се ургира кај централните програмери, прво ќе треба да имаме соодветен фонт под слободна лиценца. Ова отвора посложена работа за програмерите, и може да потрае, но сепак е решливо. Главниот проблем е во тоа што расположивите фонтови кои општо ги користиме на други места се или авторска припадност на поединечни типографи, или во сопственост на владата. Системашите од централа бараат слободен фонт, т.е. со авторските права предадени во јавна сопственост. Засега единствена можност е намерна употреба на [[Предлошка:Закосено]] за такво форматирање (видете го објаснувањето) во неа. Ова е малку килаво и не е решение — тоа треба да се реши системски, и да се прикажува насекаде како стандардно на викито без ставање ознаки. Друг проблем со оваа предлошка е во што обликот на буквите и меѓубуквеното растојание не се со квалитет кој одговара на потребите за читливост и уреден текст, како што е решено за источнословенските ракописни, и тој проблем ќе треба да се реши со друг, посоодветен фонт, кој идеално би бил слободен и системски спроведен. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 14:19, 25 мај 2025 (CEST) == Никусор Дан == Hello, could you please check [[Никусор Дан]]? A few IPs did spam machine translated pieces today on Southern-Slavic wikis. If you could intervene I'd be very grateful. Thanks in advance, [[User:A09|A09]] <small>([[User talk:A09|разговор]])</small> 00:12, 26 мај 2025 (CEST) :Thank you for pointing it out. I deleted it. It was tiny, done without knowledge of wiki formatting and even the name transcription was wrong. We'll wait until a proper editor creates a normal article about him. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 00:15, 26 мај 2025 (CEST) ::Thanks, that was very expeditive! [[User:A09|A09]] <small>([[User talk:A09|разговор]])</small> 00:19, 26 мај 2025 (CEST) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|разговор]]) 13:17, 29 мај 2025 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Хиерархија == Кој е наредниот чекор во хијејархијата овдека на википедија, сега сум уредник? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 06:23, 13 јуни 2025 (CEST) :Да, сега си уредник. Со доволно уредувања што ќе ти бидат прифатени, и со доволен број уредувања стануваш автопроверен уредник (твоите уредувања веднаш се видливи за сите, без да треба некој да ги погледа и одобри. За ова не треба долго. Потоа, кога ќе биде доволно докажана уредничката способност и стилот на изразување на достатно ниво, тогаш можеш да поднесеш барање за статус на оценувач (да одобруваш или отфрлаш уредувања на обични уредници). Понатаму има други привилегии, па после нив следно е администраторство, а на крај на врвот е специјален статус бирократ, нешто како виш администратор, но со дополнителни права, да доделува права на други и можност за покоренити промени на викито. Моментално тоа сме само јас и уште еден друг. Администратори има повеќе. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 07:34, 13 јуни 2025 (CEST) :{{одговор|Marco Mitrovich}} Да не заборавам да додадам: би те замолил да ставаш наслови кога пишуваш, инаку текстот се губи во претходната тема (во овој случај, CEE Catch up. Затоа самиот произволно ставив наслов „Хиерархија“. --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 11:26, 13 јуни 2025 (CEST) == Предлог == Здраво, би сакал да дадам еден предлог за делот „Дали сте знаеле“ на Главната страница. Дали би можело да се ограничи на пример на 10 „факти“ и како што се додаваат нови факти, претходните да се архивираат. Вака како што е сега мислам дека е предолго и многу непрегледно. Сум забележал и во англиската верзија тоа е мал дел, на пример во моментов има само 9 „факти“. Поздрав [[User:Buli|Buli]] <small>([[User talk:Buli|разговор]])</small> 12:49, 26 јуни 2025 (CEST) :Да, добра идеја. И јас веќе некое време се размислував за тоа. Сега ги сведов на десет. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 12:57, 26 јуни 2025 (CEST) == Предлошка == Здраво, Бојан. Ќе можеш ли да видиш зошто не сака да работи предлошката [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D1%88%D0%BA%D0%B0:%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%82%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%83%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%84%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B8%D0%B7%D0%B0 Инфокутија медиумска франшиза]? Сакам да ја ставам кај „[[Resident Evil]]“, но само белина се појавува. Ја прилагодував преку [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%84%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B8%D0%B7%D0%B0 руската верзија]. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 10:07, 28 јуни 2025 (CEST) :Сега да работи. Морав одново да ја направам од англиската, и сега ќе мора да се користи англискиот код. Ова се случува кога централно ќе изменат функционалности на кодот и потоа извесни постоечки предлошки веќе не работат. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 23:53, 29 јуни 2025 (CEST) ::Благодарам. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 08:17, 30 јуни 2025 (CEST) == Статии без илустрација 2025 == Добар ден Bjankulovski06, ве повикувам да се приклучите на меѓународниот натпревар [[Википедија:Статии без илустрација 2025|Статии без илустрација 2025]], за вметнување на илустрации во статиите на кои им недостигаат. Натпреварот ќе трае од 1 јули сѐ до 31 август. Ако имате какви било прашања околу натпреварот можете да ме исконтактирате на мојата [[Разговор со корисник:Jtasevski123|разговорна страница]] или пак на [[Википедија:Статии без илустрација 2025|проектната страница]] за натпреварот. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 15:00, 1 јули 2025 (CEST) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|разговор]]) 14:29, 16 јули 2025 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Question == Hello! Could you look [http://www.promacedonia.org/mp/mp_9_1_1.htm here]? I mean, I'm not sure if this website is in Macedonian or Bulgarian language. Thank you for answer! :) [[User:AkaruiHikari|AkaruiHikari]] <small>([[User talk:AkaruiHikari|разговор]])</small> 11:03, 26 јули 2025 (CEST) :Sure! The text of the study itself is in Bulgarian (in old orthography), and describes a [[Горички дијалект|far western dialect of Macedonian]] from the Korca/Gorica region, and cites example texts from it. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 11:11, 26 јули 2025 (CEST) == Косово == Мислувам дека нема потреба за посебна категоријата за предлошки со врска за Косово и Метохија, затоа што Србија нема тука својата власт, да во категоријата општини во Србија межеме да вклучиме Гора, останатите општини се сврзани со Косово, така е и Бриселска спогодба која потишал српските власти, дека признавав косовска општинска поделба на примерот (Северна Митровица). [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:54, 19 август 2025 (CEST) :Здраво Марко. Дали тогаш сметаш дека не треба да имаме статии за општините на Косово според српско сметање/номенклатура), туку само за тие на Р. Косово (албанските)? [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 13:58, 19 август 2025 (CEST) ::Српските власти признавав косовска поделба на општини, имав и изборни листи за изборите, за Северна Митровица, Партеш и останатите косовски општини (албански). Тоа е факт. Не видам потреба да ги имаме кога више не постојат и Србите признале косовска/албанска поделба општини. Стара/српска поделба постојат само во српскиот Устав, кои и ние не почитував, но тогаш имав градоначалници по албанска поделба. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 19 август 2025 (CEST) :::А, па тогаш добро, ќе ја избришам и категоријата, а и предлошката за Општина Гора, како и нејзината категорија. А српските управни окрузи на Косово? Да имаат статии или не? [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 14:27, 19 август 2025 (CEST) ::::Исто така, ние не постојат ни во српски Уставот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:33, 19 август 2025 (CEST) :::::Готово. Сè е средено. Благодарам за напомената. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 14:42, 19 август 2025 (CEST) == Локациски мапи == Знаеш ли што се случува со локациски мапи, сум направил локацијска мапа за градот Ниш ама не може во инфокутија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 16:18, 19 август 2025 (CEST) :Би требало да може. Бидејќи е положбена карта, треба воедно и соодветен модул да постои (во овој случај, [[Модул:Location map/data/Ниш|го создадов]]. Отсега гледај ги [[:en:Module:Location map/data/Serbia Niš|овие примери]] од англиската и копирај ги кај нас. Ако ти треба помош, повели. Еден проблем со оваа карта е тоа што таа е наменета повеќе за места, градби и градски четврти (маала) во самиот град, и не е доволно опфатна за да служи за населените места во Град Ниш. Во некои случаи функционира (на пр. [[Бубањ (Србија)]]), ама за некои е премала. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:35, 19 август 2025 (CEST) Знаеш ли како мапа на [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D1%88%D0%BA%D0%B0:%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%92%D0%BE%D1%98%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 Војводина] да се вклучи во статија заедно со Србија, така е на англиската Вики. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:14, 23 август 2025 (CEST) :Извини за доцнењето, смао што се вратив од одмор. Сега е направен модулот, и би требало да ти работи картата. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 13:39, 26 август 2025 (CEST) Ќе можеш ли да напраиш локациска карта за [[Јужна Србија]]? Јас сум пробал, и не можам да бидне ко карта на Војводина. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:04, 27 август 2025 (CEST) :А, за тоа има посебна процедура. Ќе се обидам. Одамна не сум правел такво нешто. Ќе те известам. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 09:39, 28 август 2025 (CEST) == Предлошка:Langx == Здраво Бојан. Ми треба твоја помош :) Ја создадов Предлошка:Langx, со цел да имаме една предлошка за сите јазици како на англиската википедија а не за секој јазик посебно, па сега рачно ја менував во статиите. Дали ќе можеш автоматски да ја замениш на пр. каде што стои {{lang- да биде {{langx| Поздрав. [[User:Buli|Buli]] <small>([[User talk:Buli|разговор]])</small> 15:24, 2 септември 2025 (CEST) :Фала на потсетувањето. Ја пуштив алатката да ги помине сите статии со тие предлошки и мислам дека сега секаде се заменети. Беше долга и опширна работа, дури и за самата алатка — имаше околу 20.000 страници. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 06:39, 3 септември 2025 (CEST) Оваа предлошка за црногорскиот јазик не работи, примерот [[Трабојин]]. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 09:45, 4 септември 2025 (CEST) :Работи. Кодот за црногорски е „cnr“, а не cg. Сега го променив во статијата Трабојин. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 10:45, 4 септември 2025 (CEST) ::За старогрчки е grc, а не „gr“. Се појавува грешки во предлошката, бидејќи има пишано „gr“. Исто така, за македонскиот јазик треба да биде закосено исто како другите јазици. Наместо [[македонски]]: Јазик, треба да биде — [[македонски]]: ''Јазик''. ::Дали мислите да ги ставаме јазиците во скратен облик или како што си е? Наместо англиски, да биде — англ., француски — фр. — итн. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 00:32, 12 септември 2025 (CEST) :::Дефинитивно не скратени облици на јазиците. Ваков е обичајот. А тоа со закосувањето, самиот нов начин на работа наложи незакосени букви, ама сега најдов мое решение, и закосени се. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 10:40, 12 септември 2025 (CEST) == [[Предлошка:Главни градови во Океанија по регион]] и [[Предлошка:Океанија по тема]] == Здраво. [[Источен Тимор]] се наоѓа целосно во Азија и не е дел од Океанија или Меланезија. Видете ги статиите [[Океанија]], [[Југоисточна Азија]] и [[Меланезија]]. Со почит, [[Специјална:Придонеси/&#126;2025-61428-1|&#126;2025-61428-1]] ([[Разговор со корисник:&#126;2025-61428-1|разговор]]) 10:43, 15 септември 2025 (CEST) == Dungeon crawl == Здраво, Бојан. Статијата ,,Dungeon crawl" ја преведов како ,,[[Истражување на зандани]]". Твое мислење за преводот? Дали мислиш дека треба да биде ,,Истражување зандани" или со ,,на"? Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 18:16, 20 септември 2025 (CEST) :Мене „на зандани“ ми делува поприродно. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 00:23, 21 септември 2025 (CEST) ::Се согласувам. 👍 --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 11:57, 21 септември 2025 (CEST) == Молба за рецензија на нацрт-статија == Здраво, Нов сум на Wikipedia и се обидувам да ги следам правилата. Создадов нацрт-статија за онлајн медиумот denar.mk. Бидејќи сум директно поврзан со онлајн медиумот, го пријавив мојот конфликт на интереси на мојата корисничка страница. Се потрудив нацртот да биде неутрален и енциклопедиски, и секој факт е поткрепен со независни и веродостојни извори, како што се бара. Нацртот се наоѓа тука: [[Нацрт:Denar.mk]] Дали би можеле да го погледнете и да ми дадете мислење, пред сè, дали темата ги исполнува критериумите за значајност и дали статијата е соодветно напишана? Ви благодарам однапред за помошта и одвоеното време. Поздрав, B.stojkoski [[User:B.stojkoski|B.stojkoski]] <small>([[User talk:B.stojkoski|разговор]])</small> 20:15, 21 септември 2025 (CEST) == Арамејски јазик == Здраво, Бојан. Само да споделам дека кај предлошката „Langx“ за арамејски јазик дава на англиски Aramaic, наместо „арамејски“. За пример можеш да видиш кај „[[Ханан]]“. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 00:54, 12 октомври 2025 (CEST) :{{готово}} Средено. Благодарам на укажувањето. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 05:51, 12 октомври 2025 (CEST) == Статистика од 1873 година == Здраво, поставив едно прашање [https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%B0:Bjankuloski06 овде]. Поздрав, [[User:Simin|Simin]] <small>([[User talk:Simin|разговор]])</small> 11:05, 12 октомври 2025 (CEST) :Благодарам. Ќе одговорам таму. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 11:24, 12 октомври 2025 (CEST) == Правопис за цртичка == Здраво, Бојан. Гледам дека си ставил цртичка кај самата страница за „[[Светец-заштитник|светец заштитник]]“. Јас мислам дека треба без цртичка согласно правило бр. 127, стр. 65 во Правописот од 2017 г. Истото би важело и за „[[Деца-бегалци]]“ без цртичка. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 16:54, 31 октомври 2025 (CET) :@[[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] Фала на укажаното. Постепено ги исправам. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 21:00, 31 октомври 2025 (CET) == Question about English Wikipedia page for Macedonian artist Mentor Zenula == Hello, @[[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] I hope you’re doing well. I’ve recently created a draft article about the artist Mentor Zenula, also known as Xsoundbeatz. He is a Macedonian musician and producer with verified media coverage and collaborations in the Balkan music scene. I wanted to kindly ask if you could please review my draft when you have a moment. The artist already has a Wikipedia page in Macedonian, and since he’s active internationally, I believe it would be appropriate for him to also have an English Wikipedia page for global readers. Thank you very much for your time and for helping maintain the quality of Wikipedia! [https://en.wikipedia.org/wiki/Draft:Xsoundbeatz] Best regards, [Nurhanademi] [[User:Nurhanademi|Nurhanademi]] <small>([[User talk:Nurhanademi|разговор]])</small> 16:52, 2 ноември 2025 (CET) :Hello, Nurhan. The problem is that the article has already been written in 2021 on the English Wikipedia, and deleted. The person who removed it there is a very long-standing administrator who knows the rules well. It was also [[:en:Draft:Xsoundbeatz|declined]] a couple of days ago by another admin. On that wiki they have different [[:en:Wikipedia:Credible claim of significance|rules of notability]] than what we have on our wiki here. For us, as a small country, any Macedonian artist that has an IMDb record of his/her discography is enough (or any artist from any country, for that matter). They are more strict, and there is nothing I can do to change that. My experience, and the fact that I am an administrator here, will not make any difference to them. I created the article on Xsoundbeatz on mk.wiki last year, and, as you can see, it's fine. But I can't impose our standards on their Wikipedia. That's the unfortunate reality. Regards. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 20:34, 2 ноември 2025 (CET) ::Hi @[[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] Thankyou for your message 🙏 [[User:Nurhanademi|Nurhanademi]] <small>([[User talk:Nurhanademi|разговор]])</small> 21:41, 2 ноември 2025 (CET) == Talk page lock == Hello! I am a fellow colleague from the sh.wikipedia and as you might have seen, my talk page has been vandalised by our dear Ljubče, whom you probably know as one of Wikipedia's most persistent vandals. And while I do not contribute here, I would kindly ask you to lock both my user page and my talk page indefinitely, so as to stop Ljubče from vandalising it any further. If you have any additional questions, please ping me and I will reply here. Also, sorry for writing in English, I can read Macedonian, but I cannot speak it! :D [[User:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] <small>([[User talk:Edgar Allan Poe|разговор]])</small> 16:59, 10 ноември 2025 (CET) :@[[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]]: If you're online, could you, perhaps, help with this? I cannot write on your talk page so I am pinging you here. [[User:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] <small>([[User talk:Edgar Allan Poe|разговор]])</small> 17:06, 10 ноември 2025 (CET) ::@[[Корисник:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] {{done}} --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 17:11, 10 ноември 2025 (CET) :::Thank youuu! :))) [[User:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] <small>([[User talk:Edgar Allan Poe|разговор]])</small> 17:11, 10 ноември 2025 (CET) == Принц или кнез, монархот на Монако? == Бојан, кога од принц го направивме кнез монархот на Монако? Србите и Русите го нарекуваат кнез, инаку по сите други човекот е принц или монарх, па така и кај нас, затоа што има многу титули: тој е и маркиз, и војвода, и барон, и сир. Ова не беше грешка, па да го смениш без дискусија. Измените треба да се вратат назад. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:17, 17 ноември 2025 (CET) :Во англискиот (и некои други јазици) се користи еден ист поим за кнез и за принц, што се две различни работи. Кај нас принц е исклучиво син на монарх, а кнез е владетелска титула на вид монарх. Сите кнезови од нашите простори на англиски и тие други јазици се нарекуваат принцови. Некои примери: [[:en:Grand Principality of Moscow|Grand Principality of Moscow]] = Големо Московско Кнежевство, [[:en:Principality of Bulgaria|Principality of Bulgaria]] = Кнежевство Бугарија. Монако и Лихтенштајн се современи примери за кнежевства. Германскиот не ја прави збрката што ја прави англискиот, па така државата се нарекува ''Fürstentum Liechtenstein'' (на германски Fürst = кнез, a Prinz = принц), наспроти англиското име ''Principality of Liechtenstein''. Нашите по медиуми кога пишувале принц на или од Монако тоа го правеле од чиста немарност или незнаење. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 09:24, 17 ноември 2025 (CET) ::Принц како збор е сосема соодветно за овој владетел од Монако, дека е монархија државата негова, и тој е монарх, а за кнез речникот вели дека е феудална наследна титула, не постојат феуди денес, историски термин е тоа. Другите значења за кнез според речникот се: член на царско семејство, а овој не е тоа, и титула добиена според заслуги, ни тоа не е, наследна титула има човекот, не му е според посебни заслуги. Не знам каде на друго место да провериме? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:51, 17 ноември 2025 (CET) :::Сега проверив на француски, затоа што на Монако службен јазик е францускиот, принц се нарекува титулата на владетелот. Значи, тие самите си го нарекуваат принц владетелот свој. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:57, 17 ноември 2025 (CET) :::Тоа е на француски — еден од јазиците што не прави разлика (романските јазици плус англискиот по норманското освојување). Таа смисла на prince исто така е феудална титула која останала обичајно до денес. Во средновековието на тие јазици исто се нарекува principalities или слично исто како денешните. Истото е. Едноставно некои јазици прават разлика, а некои не. Кај нас разликата отсекогаш постоела. А кнез може и да биде монархиска титула во уставна монархија, ако монархијата е кнежевство. Лихтенштајн е уставна монархија. Кое и да е денешното устројство на државата, тој пак ќе биде кнез, оти од дамнешни времиња влече титулата. Ете, тие јазици нашите кнежевства и германските си ги нарекуваат principalities, а ние и Германците си ги нарекуваме по наше. Тоа не значи дека тие треба сега да почнат да користат словенски или германски термин за нив. Кога сме кај извори, еве ти [http://drmj.eu/search/%D0%BA%D0%BD%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%B2%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE извор од речник]. --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 10:02, 17 ноември 2025 (CET) Кнежество, во ред, ама за титулата и на француски и на германски е принц, иако е кнежество, сепак не е кнез. Може да дискутираме дека не постои во нивниот јазик збор за кнез, ама постои за кнежество (?) но еве и на некои словенски јазици титулата му е принц. Исто така, Грејс Кели со бракот станала принцеза. Не знам зошто ние треба да ја менуваме титулата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:09, 17 ноември 2025 (CET) == Самороден / природен ?== Исто така сметам дека не смее да се отстранува зборот природен и да се менува со самороден. Не познавам еден единствен човек што го користи тој збор за природните метали, на пример, и да ги нарекува самородени метали. Како енциклопедија не треба да бришеме зборови кои се во употреба и да ги менуваме со нови зборови туку така. Оваа измена воопшто не е на место. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:09, 17 ноември 2025 (CET) :Самороден метал е единствениот што го знам за оваа работа, и како таков сум го учел. Покрај тоа, не станува збор за начинот на кој е добиен металот (дали е по природен или вештачки пат), сите метали се извадени од природата. Туку дека е сам по себе чест, а не дел од мешавини кои треба да се рафинираат. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 12:14, 17 ноември 2025 (CET) ::Ете има дополнително значење, и според тоа не е замена за зборот „природен“ туку има дополнително значење на „чист“. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:15, 17 ноември 2025 (CET) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:45, 19 ноември 2025 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Предлошка == Можеш ли да направиш измени на предлошка Soccerway, бидејки сега не работи? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:40, 27 ноември 2025 (CET) :Сега треба да е средено. Види дали сè е во ред. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 07:40, 28 ноември 2025 (CET) ::Уште не е средено, еве [[Василије Костов]]. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 08:12, 28 ноември 2025 (CET) :::А како е сега? [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 08:28, 28 ноември 2025 (CET) :::: Сега е подобро, треба да упатува на страницата од Костов на soccerway. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 09:09, 28 ноември 2025 (CET) :::::Ако упатувањето работи во некои статии, а не во други, тогаш проблемот не е со самата предлошка, туку со тоа како е напишана во дадената статија (дали е исправен начинот). Тоа треба да се проверува од случај до случај (водејќи се според тоа како е на англиската вики). [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 09:11, 28 ноември 2025 (CET) :::::: Здраво - во статијата Узем се дадени имињата на делови од ова село. Меѓутоа, кога погледнав во „Mapa cz“ најдов сосема различни имиња на тие делови. - Ве молам, што е точно? Ви благодарам за вашиот одговор. Со почит. [[User:JaKoRa|JaKoRa]] <small>([[User talk:JaKoRa|разговор]])</small> 13:07, 28 ноември 2025 (CET) :::::::Здраво. Колку што можам да видам, во статијата се спомнати само де маала — Витановци и Манѓелици На картата го нема Манѓелици бидејќи е премногу централно. Сите други имиња што се спомнати во статијата се месности, кои во многу случаи се микротопоними кои не мора да имаат куќи и не се сметаат за делови од селото во таа смисла. На [https://www.openstreetmap.org/?mlat=42.221017&mlon=22.427716&zoom=11#map=15/42.22356/22.43597 оваа карта] треба да се прикажани маалата, иако и таму не сум сигурен дали се сите точни. Затоа, ќе биде потребно да се додадат маалата од посочената карта во статијата. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 18:37, 28 ноември 2025 (CET) == Прашање кое бара дискретност == Добар ден. Дали постои начин да се контактира со вас преку е-маил. Имам прашање кое бара дискретност и не би сакал да го елаборирам тука. Благодарам. [[User:Poliscimk|Poliscimk]] <small>([[User talk:Poliscimk|разговор]])</small> 21:41, 20 декември 2025 (CET) :Да, има. Пишете [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%9F%D0%B8%D1%88%D0%B8_%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82/Bjankuloski06 на овој бразец]. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 23:06, 20 декември 2025 (CET) == Уредувачки денови и викенди 2026 == Добар ден, започна предизвикот [[Википедија:Уредувачки денови 2026|уредувачки денови]] и [[Википедија:Уредувачки викенди 2026|викенди]] за 2026 година. Ве поканувам да се приклучите на предизвикот, со тоа што од оваа година наградите ќе бидат на месечно ниво каде што треба да се исполнат следните услови: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии '''од тековниот месец'''. Ако имате какви било прашања слободно обратете ми се на мојата разговорна страница! Пријатен ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:08, 5 јануари 2026 (CET) == Мета-дијалектика == Почитуван Бојан, Среќен Бадникот! Ако не Ти е проблем провери ја страницата (и одобри) за [[Мета-дијалектика]]. Поздрав, И.Ј. [[User:Нео-Марксист|Нео-Марксист]] <small>([[User talk:Нео-Марксист|разговор]])</small> 18:34, 6 јануари 2026 (CET) :Здраво, Игор. Одобрено. Се извинувам на задоцнувањето. Бев во Кина и таму не ми се отвораше Википедија. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 23:50, 8 јануари 2026 (CET) ::Благодарам Бојан! Среќна Нова 2026. Година![[User:Нео-Марксист|Нео-Марксист]] <small>([[User talk:Нео-Марксист|разговор]])</small> 02:51, 15 јануари 2026 (CET) :::::Почитуван Бојан, се извинувам за Твоето време. Но, морам да Ти обрнам внимание дека Вашиот нов корисник ја избојадиса оваа страница ([[Мета-дијалектика]] ), и уште повеке проверената страница за [[Дијалектика]] со низа жолти шаблони. Ова лично не ми прави проблем, но сепак ми се чини дека се работи за некој субјективен чин. Се надевам дека сум во грешка. Со особена почит, [[User:Институт за политички студии|Институт за политички студии]] <small>([[User talk:Институт за политички студии|разговор]])</small> 02:13, 24 јануари 2026 (CET) :Здраво. Еден од администраторите ќе ја провери статијата и ќе се погрижи да биде по стандард. Ако има проблем и понатаму, уредникот ќе биде повикан да направи поправки. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 08:44, 24 јануари 2026 (CET) ::Благодарам Бојан [[User:Институт за политички студии|Институт за политички студии]] <small>([[User talk:Институт за политички студии|разговор]])</small> 11:47, 24 јануари 2026 (CET) :Еве ја дополнив со секундарната референца од весникот Нова Македонија, денешен број. Се надевам дека сега задоволува критеријумите за „Викификација". Види :[https://novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/megju-se-i-nishto-filozofska-teorija-shto-go-objasnuva-postoenjeto/].[[User:Институт за политички студии|Институт за политички студии]] <small>([[User talk:Институт за политички студии|разговор]])</small> 11:24, 26 јануари 2026 (CET) ::::Мета-дијалектика постои. Види просто пребарување на bing [https://www.bing.com/search?q=meta+-+dialectical+method&qs=SC&pq=meta-+dialectic&sk=SC1&sc=11-15&cvid=BB16E35668AF4272BFB61E0ABA86DF2C&FORM=QBRE&sp=2&ghc=1&lq=0].[[Специјална:Придонеси/&#126;2026-92605-4|&#126;2026-92605-4]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-92605-4|разговор]]) 23:30, 10 февруари 2026 (CET) :::::Тие толку разбираат, никогаш не училе за "Дијалектика", а камоли за "Мета-дијалектика". За жал.[[User:Вики.Мета|Вики.Мета]] <small>([[User talk:Вики.Мета|разговор]])</small> 00:29, 11 февруари 2026 (CET) == Злоупотреба на администраторските овластувања == Еден или повеќе администратори на оваа Вики блокираа страница за разговор за стр. „Мета-дијалектика" со цел брзо да биде избришана. Овој термин[[Мета-дијалектика]] е широко применуван во поновата филозофија! Нема никакви основи за бришење, а особено не за брзо бришење, ова е очигледно. Потпаѓа под филозофска терминологија.[[User:Вики.Мета|Вики.Мета]] <small>([[User talk:Вики.Мета|разговор]])</small> 00:22, 11 февруари 2026 (CET) :Здраво. Не станува збор за злоупотреба, туку за нечија одлука. Го повикувам колегата @[[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] да образложи. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 06:04, 11 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] Многу е едноставно, статијата не личеше на ништо со извори од само еден автор. Ако е така како што се кажува дека е широко применуван термин, зашто не постои објаснувања/извори при простор пребарување на Гугл. Исто така, оваа страница не е избришана само од мене, туку од многу други Википедии. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 13:02, 11 февруари 2026 (CET) :::Како и да е истата статија помина на Бугарската Вики, а слично и на Белоруската Википедија! Голем поздрав![[User:Инает|Инает]] <small>([[User talk:Инает|разговор]])</small> 02:17, 20 февруари 2026 (CET) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2025_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2026]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Look forwards to collaborating in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 08:42, 14 февруари 2026 (CET) </div> (Оваа порака беше испратена на [[:Корисник:Bjankuloski06]], а тука се јавува заради пренасочување.) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Doc James@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2025&oldid=30070084 --> == Корејска транскрипција == Здраво, Бојан. Сакам да те прашам како ќе се транскрибира Lee Jun-young на македонски, поточно „Young“? Според [[Македонска транскрипција на корејскиот јазик|македонската транскрипција]], нема МФА за „ou“. Дали ќе биде Јанг или Јонг? Се колебам за Ли Џун Јонг. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 15:02, 21 февруари 2026 (CET) :Ќе биде Јонг, и го имаме во графата за ''yeo''. Не е секогаш лесно да се одреди од прв поглед, бидејќи наместа англиската транскрипција отстапува од официјалната преработена романизација, и од тоа што би се очекувало според МФА. Слогот 영 е сочинет од составниците ㅇ + ㅕ + ㅇ. Првата е нема, втората е самогласката ''јо'', третата е согласката ''нг''. ㅕ се предава со „јо“ на македонски, бидејќи о е најблизок македонски глас за ʌ по МФА. Во корејскиот најпаметно е да се гледа од изворното писмо, и потоа да се консултира нашата транскрипција. Јас би ја задржал употребата на тирето и малата буква, па така би било „Ли Џун-јонг“, бидејќи ''Џун-јонг'' е едно презиме, а не две презимиња, или средно име и презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:38, 21 февруари 2026 (CET) ::Благодарам. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 19:13, 22 февруари 2026 (CET) == Translation request == Hello, Bjankuloski06. Can you translate and upload the article about the dormant supervolcano [[:en:Campi Flegrei]] in Macedonian Wikipedia? Yours sincerely, [[User:Kurcke|Kurcke]] <small>([[User talk:Kurcke|разговор]])</small> 08:02, 11 март 2026 (CET) :Hello, Bjankuloski06. :I withdraw the request, because the article has been created. :Yours sincerely, [[User:Kurcke|Kurcke]] <small>([[User talk:Kurcke|разговор]])</small> 23:33, 13 март 2026 (CET) == Предлог == Здраво, Бојан. Сакам да предложам нешто за кога отвораме нова тема или едноставно дебатираме на страниците за разговор. Наместо автоматски да се додава само нашето име и врската до разговорната страница, дали може пред името автоматски да се додаваат и две цртички „--“? Ова би дало подобар стилистички изглед и појасно би го одвоило потписот од самиот текст. Пример како би изгледало тоа автоматски: --Andrew012p (разговор) 19:41, 29 март 2026 (CEST). Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 19:44, 29 март 2026 (CEST) :И јас сум се прашувал уште одамна, ама, за жал, тоа е длабоко кодирано во википедискиот систем, и со тоа, неменливо. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 08:22, 30 март 2026 (CEST) == Предлошка == Здраво, Бојан. Ќе можеш ли да ги провериш овие предлошки за аниме и манга што се користат во статијата „[[Beck (манга)|Beck]]“? Во визуелниот уредник кога ќе стиснам „Уреди“ на предлошката, заглавува на „Вчитувам“ и не се отвораат полињата. Само работат кога уредувам во изворен код. Не сум ги менувал предлошките одамна, претпоставувам е некој поширок проблем со Википедија или со нивните TemplateData? Ќе може ли да се реши? Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 13:48, 10 април 2026 (CEST) :Таа предлошка не може да се уредува нагледно бидејќи впрочем е потпредлошка (во кодот ќе забележиш „Infobox animanga/Header“. Иста е и на англиската. Очигледно таквиот уредник е предвиден само за предлошки (ни јас не сум знаел). Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 21:50, 10 април 2026 (CEST) == Општини во Бугарија == Здраво Бојан, имам намера да создадам страници за општините во Бугарија. Го уредив постоечкиот запис за [[Бургас (општина)|Општина Бургас]] и создадов нов за [[Општина Ајтос]]. Би можел ли да погледнеш дали се во ред текстот и инфокутијата, бидејќи планирам да ги користам како шаблон за сите останати? Благодарам! [[User:Пакко|Пламенъ Цвѣтковъ]] <small>([[User talk:Пакко|разговор]])</small> 15:19, 16 април 2026 (CEST) :Здраво Пламен. Во смисла на форматирање, мене ми изгледа добра. Би препорачал селата да имаат врски (макар и црвени), како поттик за други уредници. Исто така, секоја општина би требало да има предлошка (шаблон) долу со селата кои се во неа. Ако решиш да правиш предлошки, послужи се со примерот на [[Предлошка:Општина Кочериново]]. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:57, 16 април 2026 (CEST) ::Благодарам, поздрав! [[User:Пакко|Пламенъ Цвѣтковъ]] <small>([[User talk:Пакко|разговор]])</small> 08:53, 17 април 2026 (CEST) :::Здраво Бојан, сите статии што ги создавам во моментов ги правам според еден шаблон. Не случајно, пред да започнам, ти покажав една статија и благодарен сум ти за насоките што ми ги даде. Корисникот Gurther прави искрено чудни (нелогични) редакции. На пример, погледни ја статијата за селото [[Граматиково]]. Зошто овој корисник ги отстранува параметрите | native_name = Граматиково и | native_name_lang = bg од шаблонот? Зошто го брише делот ({{Langx|bg|Граматиково}}), кога тоа е според сите енциклопедиски стандарди? Исто така, зошто го коригира делот „дел од општината [[Мало Трново (општина)|Мало Трново]]“ во „дел од [[општина Мало Трново]]“? :::Не гледам дека прекршувам некакви стандарди, но досадно е некој постојано да оди по вашите стапки и да ги преправа статиите спо вакви потези. Истиот корисник ме обвинува за „контрапродуктивност“ и, цитирам повторно, вели дека „Вашите последни уредувања наликуваат на вандализам“, со што никако не можам да се согласам. Сепак, јас совесно придонесувам за македонската Википедија и не прифаќам такви обвинувања. Те молам за поддршка. [[User:Пакко|Пламенъ Цвѣтковъ]] <small>([[User talk:Пакко|разговор]])</small> 12:55, 20 април 2026 (CEST) ::::Го повикувам @[[Корисник:Gurther|Gurther]] да се изјасни по ова. Не гледам никаков проблем со сето тоа што погоре ми го пренесе Пламен. Наша енциклопедиска практика е да стојат називите на други јазици, дури и кога се идентични на нашиот. Исто така, граматичкиот состав „е дел од општината Мало Трново“ е исправен и непробмелатичен (да, можна е нечленувана варијанта „е дел од Општина Мало Трново“, но тогаш ќе мора биде со големо О). Според пренесеното од Пламен, јас не гледам контрапродуктивност или вандализам. Gurther, имаш ли нешто да додадеш или образложиш? [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 13:03, 20 април 2026 (CEST) :::::[[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] и [[Корисник:Пакко|Пакко]], нема смисла да стои втор јазик ако е ист со првиот јазик. Како пример во Англиската Википедија, не содржи германско име за [[en:Berlin|Берлин]], [[en:Brandenburg|Бранденбург]] или нема француско за [[en:Paris|Paris]]. Урединкот Пакко се обидол да го додаде псевдоисторискиот назив „''Преображенско''“ за Илинден, поради тоа го обележав како вандализам. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 13:32, 20 април 2026 (CEST) ::::::Практиката за идентичните имиња е таква, и Пламен има право да ја користи. Ако сметаш дека ова треба да се смени, треба да отвориме јавна дискусија каде ќе се изјаснуваат разни членови на заедницата, па дури тогаш да утврдиме дали оттогаш ќе биде правилно или не. ::::::@[[Корисник:Пакко|Пакко]] Во врска со името на востанието, кај нас (на нашето вики и во македонскиот јазик воопшто, секогаш и без исклучок се користи само називот Илинденско востание, без „прежбраженско“. Тоа е врежано во камен и нема отстапки. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 13:37, 20 април 2026 (CEST) :::::::Мене сеедно ми е. Претходно сум остранил бугарски називи бидејќи биле исти за други села и градови во Бугарија. Немав пожалби или проблеми со Пакко за називите претходно, не знам што е разликата овој пат. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 13:49, 20 април 2026 (CEST) ::::::::Gurther, твојата изјава дека си немал поплаки или проблеми претходно е дрска лага. Во јули 2023 година беше блокиран на еден месец од администраторот Kiril Simeonovski токму поради "масовен систематски вандализам" и систематско бришење на придавката "бугарски" од статиите. Целата дискусија и одлуката за твојот блок може да се видат тука: [[Разговор со корисник:Kiril Simeonovski/Архива 27#Моля за помощ]]. ::::::::Очигледно е дека не си ја научил лекцијата и се обидуваш да ја измамиш заедницата и администраторот Б. Јанкулоски со невистини. Со твоето признание дека и сега отстрануваш податоци само затоа што ти изгледале "исти", потврдуваш дека продолжуваш со старите навики за деструктивно уредување. Изразот "мене сеедно ми е" не поминува во проект како Википедија, каде што постојат јасни стандарди. Очекувам администраторите да го земат предвид ова твое рецидивистичко однесување и обидот за измама во оваа дискусија. [[User:Пакко|Пламенъ Цвѣтковъ]] <small>([[User talk:Пакко|разговор]])</small> 14:45, 20 април 2026 (CEST) :::::::::[[Корисник:Пакко|Пакко]], Википедија не е место за бесмислени обвини. Мислев за поплаки поврзани со твоите новосоздадени страници за општини во Бугарија. Вашиот однос спрема мена не е прифатлив. Истакнав дека „сеедно ми е“ бидејќи нејќев да отворам дискусија во селската чешма за нешто толку непотребно и бесмислено. Вие сте урединкот кој се обидува да вметне „додатоци“ како „прежбраженско“ кои се целосно неприфатливи и псевдоисторија. Ако сакаш да употребиш langx тогаш можеш слободно, но ако продолжете со вакви лични навредни тогаш ќе треба да превземам мерки. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 16:10, 20 април 2026 (CEST) ::::::::::[[Корисник:Bjankuloski06|Бојан]], сакам само да истакнам дека цитирањето на јавни архиви за претходните „рецидиви“ на корисникот Gurther и моето инсистирање на почитување на стандардите на Википедија не претставуваат „лична навреда“, туку транспарентност. Не прифаќам закани за „мерки“ само затоа што на некој не му се допаѓаат фактите. Со ова ја завршувам мојата дискусија и оставам администраторот да пресуди врз основа на виденото. [[User:Пакко|Пламенъ Цвѣтковъ]] <small>([[User talk:Пакко|разговор]])</small> 16:29, 20 април 2026 (CEST) == Преместување страници == Здраво, Бојан. Ќе можеш ли да ги преместиш овие предлошки од „Оригинален текст“ во „Изворен текст“? Пробав за [[Предлошка:Оригинален текст/styles.css]] ама ми покажа „бидејќи насловот „Предлошка:Изворен текст/styles.css“ е забранет за создавање. Се совпаѓа со следнава ставка на списокот на недозволени наслови: (?!(User|Wikipedia)( talk)?:|Talk:)\P{L}*[^\p{Latin}\P{L}].*\p{Latin}.* <moveonly> # Latin + non-Latin“. Ова се сите предлошки за преместување: [[Предлошка:Оригинален текст/styles.css]] и [[Предлошка:Оригинален текст/doc]]. Благодарам! Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 16:38, 18 април 2026 (CEST) :Направено. Се надевам сега ќе биде во ред. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 00:09, 19 април 2026 (CEST) ::Благодарам! Сега убаво работи [[Предлошка:Изворен текст|предлошката]] и може да се користи од сите уредници! Пример како изгледа: „[[Бекрумс]]“, „[[Хирохито]]“, „[[Стимпанк]]“, „[[Фенерџија]]“ итн. Прилагодена е според руската предлошка. Единствено нешто што може да се промени (но не е голем проблем) е променливата „Извор“ кај „[[Предлошка:Крај на цитат]]“ ([[Предлошка:Крај на цитат/styles.css]]). Во статии многу е блиску до сивиот дел на „Изворен текст“ и препорачливо е малку да се спушти подолу. Како пример, можеш да видиш кај „[[Хирохито]]“. Пробав да поправам, најверојатно доаѓа од негативната маргина кај CSS-то на „Изворен текст“. Слободно поправи ако знаеш како. :) Исто така, копчето [прикажи] може да се стави (но и не мора) веднаш до изворниот јазик (на пример (англ.) ), но имав потешкотии со тоа. Поздрав! --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 00:36, 19 април 2026 (CEST) :::Одлична работа. Копчето прикажи малку е над текстот, ама претпоставувам така е направено. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 05:55, 19 април 2026 (CEST) ::::Копчето во суштина треба да биде внатре во делот ,,Изворен текст" веднаш до (англ.) ама ми бегаше најдесно и морав да го ставам горе. И вака не е лошо, ќе пробам некогаш да го решам и тоа. [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:21, 19 април 2026 (CEST) gelxmcvlhakkk1rd6gn9wfsc50af684 0 8583 5542664 5145332 2026-04-21T02:42:23Z Bjankuloski06 332 додадена [[Категорија:Македонци од 6 век п.н.е.]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542664 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = Александар I | title = [[Вазал]] на [[Ахеменидско Царство]] | image = Споменик - Александар 1 Филхелен.JPG | caption = Статуа на Александар I на [[Мост на цивилизациите|Мостот на цивилизациите во Македонија]] во Скопје | succession = [[Список на кралеви на Античка Македонија|Крал на Македонија]] | reign = 498–454 п.н.е. | full name = | predecessor = [[Аминта I]] | successor = {{plainlist | * [[Алкет II]] }} | spouse =непознато | issue = [[Алкет II]]<br/>[[Пердика II]]<br /> Филип<br /> Менелај<br /> Аминта <br />Стратоника | royal house =[[Список на кралеви на Античка Македонија|Македонска династија]] | dynasty = [[Аргеади]] | father = [[Аминта I]] | mother =Евридика | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | religion =[[Старогрчка религија]] }} '''Александар I Филхелен''' (498-454 п.н.е) — седмиот [[Античка Македонија|македонски]] крал по ред од лозата на [[Аргеади]]те кој дошол на власт во 498 година п.н.е наследувајки го неговиот татко [[Аминта I]] и владеел до неговата смрт во 454 година п.н.е.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=д-р Стојан Киселиновски и др.|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=19}}</ref> == Животопис == Александар I на власт дошол во едно сложено и тешко време кога се одвивал судирот помеѓу хеленските градови и моќната [[Персија]], период кој во историјата е познат како [[Грчко-персиски војни]]. Александар I бил еден од најзначајните македонски кралеви бидејќи во негово време Македонија се зацврстила како држава користејки го грчко-персискиот судир и се издигнал како еден значаен фактор во регионот. Александар бил свесен за подемот и издигнувањето на неговата држава па затоа сакал Македонија да излезе на меѓународна сцена. Македонија во негово време се протегала на исток до реката [[Струма|Стримон]] на југ до планината [[Олимп]]. Целта на Александар била преземање на главната улога во меѓународните односи во [[Егејско Море]]. Оваа цел односно промоција на кралството тој сметал дека е можна само преку учество на [[Олимписки игри|Олмписките игри]] каде учествувал и го добил прекарот Филхелен („''пријател на Хелените''“)<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dfile%2Fllhn φιλέλλην], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref><ref>Plato, ''Republic'', [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0168%3Abook%3D5%3Asection%3D470e 5.470e], Xenophon ''Agesilaus'', [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0209%3Atext%3DAges.%3Achapter%3D7%3Asection%3D4 7.4] (in Greek)</ref>. Тој впрочем во улога на персиски пратеник посредувал кај Атињаните (во зимата 479 г.п.н.е.), за склучување мир, по што неговиот пријателски однос бил ценет и поради тоа му била изградена златна статуа во Делфи, од страна на Атињаните и добил дозвола за учество на Олимписките игри (во трчање).<ref>{{Наведена книга|title=Годишен Зборник - Македонскиот идентитет во Античкиот период|first=проф. д-р Ванче Стојчев|publisher=Универзитет ,,Гоце Делчев“-Штип|year=2010|isbn=|location=Штип|pages=14}}</ref> ==Грчко-персиски војни== Сите податоци за владеењето на Александар I се поврзани со неговото учество во Грчко-персиските војни, каде Македонија се нашла на средината на овој судир, па колку и да сакал Александар не можел да остане настрана од овој настан на векот како што го нарекол [[Херодот]]. Македонија се наоѓала на патот од [[Босфор]]от до [[Стара Грција]], па секој поход на самите [[Персијци]] морал да минува низ Македонија. Александар бил поврзан со Персијците преку залогот што лично тој им го дал уште за време на владеењето на неговиот татко [[Аминта I]] а со Хелените одржувал добри трговски врски бидејќи Македонија во тоа време била најзначајниот извор за снабдување на дрво, кој бил од суштинска важност за Хелените бидејќи најголем дел од хеленската флота била изградена од македонско дрво. Со доаѓањето на власт на [[Ксеркс I]] (486&nbsp;г.п.н.е), [[Персија]] презела поголеми дејствија против Хелените. Хелените со помош на информациите добиени од Александар I, за борбениот план на Персијците успеале да ги добијат [[Битката кај Платаја]] (август 479 г.п.н.е) и [[Битката кај Микела]]. Иако во [[Битката кај Платаја]], Александар I учествувал од страната на Персија, тој со овој стратешки потег, всушност успеал да ја ослободи Македонија од персиската ависност. Во 480 г.п.н.е. ce случил решавачкиот поход на [[Ксеркс]] (предвден од [[Мардониј]]),<ref name=":0" /> по којшто Александар ги предупредува Хелените за персиската воена сила и правците по кои ќе се движат.<ref>{{Наведена книга|author=Herodotus|title=The Histories|date=1954|publisher=Penguin Group|isbn=9780140449082|page=477|others=Aubrey De Selincourt (trans.)}}</ref> Сепак, и покрај поразот на Персијците, Александар не се откажува веднаш од вазалството. Им дозволил да се повлечат на македонска територија. Дури потоа, следел колежот. Над 43.000 преживеани Персијци биле убиени од војските на Александар во устието на реката Струма. Така, Александар I, не само што ја зацврстил независноста на Македонија, туку тој и ја проширил нејзината територија со освојувањето на [[Крестонија]] и [[Бисалтија]] во долниот тек на реката [[Стримон]] (Струма), со сребрените рудници на [[Круша (планина)|планината Дисорон (Круша)]], а со тоа ги принудил и горномакедонските племиња да ја признаат неговата власт. == Зајакнување на Македонската држава == Експлоатацијата на сребрените рудници му овозможила да започне со ковање на првата македонска монета. Појавата на голем број емисии на пари во негово време, сведочи за развиеноста на стоково-паричните односи во тогашна Македонија и ги илустрира новата сила и просперитетот на зајакнатата македонска држава. Ги удрил темелите на моќта на македонската држава. Особено е заслушен за нејзиното економско и политичко стабилизирање.<ref name=":0" /><gallery widths="390" caption="Монетоковање во периодот на Александар I"> Податотека:KINGS of MACEDON. Alexander I. 498-454 BC. AR Obol (8mm, 0.46 g). Struck circa 460-450 BC. Young male head right, wearing petasos.jpg|Монета на Александар I - Обол (8мм, 0,46гр). Искована во периодот околу 460-450 година г.п.н.е. Податотека:KINGS of MACEDON. Alexander I. 498-454 BC. AR Tetradrachm (13.38 gm, 3h). Struck circa 480-470 BC.jpg|Монета на Александар I - тетрадрахма во периодот по втората персиска инвазија (480-470 г.п.н.е.). Податотека:Oktadrachm of Alexander I 498 – 454 BCE.jpg|Монета на Александар I - сребрена тетрадрахма искована на крајот на неговото владеење, околу 465-460 година г.п.н.е. </gallery>Според податоците, видливо е дека Александар спроведувал вешта политика во односите со тогашните воени сили, а во корист на Кралството Македонија. Грците уште 30 години војувале со Персија. Овој период има подвоеност на териториите на Древна Македонија. Имено, Долна Македонија ја сочинувале широката рамнина околу Солунскиот Залив, на југозапад до планината Олимп, како и долните теченија на реките Бистрица, Мегленица, планините Пирена, Каракамен, долниот тек на реката Вардар, а на исток до Струма. А пак, Горна Македонија ја сочинувале полузависните кнежевства Орестида, Елимеја, Еордаја и Линкестида. ==Семејство== Александар Први бил син на македонскиот крал Аминта Први и неговата жена Евридика. Според Херодот, негови предци се и македонските владетели Пердика Први, Аргеј, Филип Први, Аероп и Алкета Први. Александар имал пет сина и ќерка. Споредконтроверзниот германски историчар Јохан Густав Дројзен, кога кралот починал 454 г. пр.н.е., неговиот најстар син Алкета Втори го презел македонскиот Престол. Според други извори пак,<ref>Borza E. N. - In the Shadow of Olympus (1990), р. 134-135.</ref><ref>Errington R. M. - A History of Macedonia (1990)</ref> Пердика бил најстариот син на Александар и тој бил директниот, последователен наследник на Престолот, а Алкета бил второстепен владетел, на помала област во склоп на Кралството. Тој пак, е познат по тоа што имал проблеми со алкохолот, па бил убиен од Архелај - синот на брат му Пердика Втори.<ref>Platon, „Gorgias“, 471 a-b.</ref> Според понови истражувања тоа се случило кон крајот на владеењето на Пердика. Пердика Втори владеел 35 години (448 - 413). Тој имал уште тројца браќа: Филип, Менелај и Аминта, кои никогаш не станале кралеви, односно врховни владетели. Синот на Менелај е Аминта Втори, а брат му Аминта е татко на Аридеј, кој пак е татко на Аминта Трети. Занимливо е тоа што македонските кралеви Аминта Втори и Аминта Трети владееле еден по друг и историографијата не може да ги разграничи. Пердика Втори имал и сестра Стратоника што ја оженил со тракискиот крал Сеут Втори. == Наводи == {{наводи}} {{start box}} {{succession box | title=[[список на кралеви на Античка Македонија|Кралеви на Македонија]] | before=[[Аминта I]] | after=[[Алкет II]] | years=498 п.н.е.–454 п.н.е. }} {{end box}} {{Кралеви на Античка Македонија}} [[Категорија:Кралеви на Античка Македонија]] [[Категорија:Аргеадска династија]] [[Категорија:Македонци од 6 век п.н.е.]] bykx51per92sascni22zotqvhhk222m 0 8594 5542667 5150454 2026-04-21T02:43:41Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ Додадена категорија 5542667 wikitext text/x-wiki '''Аминта IV''' бил крал по титула на [[Кралството Македонија]] во [[359 п.н.е.]] и член на династијата [[Аргеади]]<ref>''[[Inscriptiones Graecae]]''</ref>. Аминта бил син на кралот [[Пердика III]]. По смртта на татко му во [[359 п.н.е.]] станал крал, сѐ уште бил малолетен. Негов тутор и [[регент]] на кралството станал [[Филип II Македонски]], најмладиот брат на Пердика, кој тогаш имал 23 години. Истата година Филип II Македонски се прогласил за крал на Македонија. Иако ја узурпирал власта на својот млад внук, не го сметал за опасност по неговото владеење, дури му ја дал раката на својата ќерка [[Кинана]]. Но, после убиството на Филип II и доаѓањето на [[Александар Македонски]] на власт во [[336 п.н.е]], ситуацијата се променила. Александар сметал дека Аминта претставува опасност на неговиот пат до престолот и веднаш го погубил. == Наводи == {{наводи}} {{s-start}} {{s-hou|[[Аргеадска династија]]||непознато||336 п.н.е.}} {{s-bef|before=[[Пердика III]]}} {{s-ttl|title=[[Список на кралеви на Македонија|Крал на Македонија]]|years=359 п.н.е.}} {{s-aft|after=[[Филип II Македонски|Филип II]]}} {{end}} {{Кралеви на Античка Македонија}} [[Категорија:Кралеви на Кралството Македонија]] [[Категорија:Аргеадска династија]] [[Категорија:Луѓе погубени од Александар III Македонски]] [[Категорија:Погубени владетели на Кралството Македонија]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Луѓе погубени од Александар Македонски]] 6hr0ehj2akwdxpeytmspd0pgapbg3x2 10 9454 5542696 5537962 2026-04-21T05:06:07Z Bjankuloski06 332 5542696 wikitext text/x-wiki Ова е архива на објавени факти во рубриката „Дали сте знаеле“ во минатото. Дополнете ја со тоа што ќе ја додадете последната занимливост отстранета од [[Предлошка:Дали сте знаеле|предлошката]] на главната страница. == 2026 == * ... дека '''[[Рихард Вагнер]]''' му бил зет на '''[[Франц Лист]]'''? * ... дека поимот '''[[андроид]]''' за првпат е употребен за творбата на мислителот и светец '''[[Алберт Велики]]''' (XIII век), кој наводно создал механички човек? * ... дека во '''[[Битка на Сома|Битката на Сома]]''' учествувале преку 3 милиони војници? * ... дека целиот југ на '''[[Бангладеш]]''' се состои од огромното '''[[устие]]''' на реката '''[[Ганг]]'''? * ... дека '''[[Плимут (Монтсерат)|Плимут]]''' на островот [[Монтсерат]] е единствениот [[главен град]] на светот без жители? * ... дека '''[[Наум Миладинов]]''' (1817-1897), братот на [[Браќа Миладиновци|Димитар и Константин Миладинови]], бил првиот запишувач на [[македонски народни песни|македонските народни песни]] во '''[[музичка нотација]]'''? * ... дека '''[[Андора]]''' има двајца шефови на државата — [[Претседател на Франција|претседателот на Франција]] и епископот на Уржељ (во [[Каталонија]])? * ... дека '''[[Кина]]''' на [[кинески јазик|кинески]] се нарекува '''[[Џунггуо|Џунг-гуо]]''' (中國) со значење „средишна земја“? * ... дека во геометријата постои '''[[едноаголник]]'''? * ... дека поимот „[[вештачка интелигенција]]“ прв го вовел американскиот информатичар '''[[Џон Мекарти]]''' во 1955 година? * ... дека во местото '''[[Прора]]''' на островот [[Риген]] во [[Германија]] е изградено одморалиште кое претставува најголемиот угостителски објект во светот со сместивост од 20.000 легла? * ... дека францускиот двокрилец од марката „'''[[Потез 29]]'''“ (''Potez 29'') станал првиот комерцијален патнички авион во Македонија, кој почнал да го опслужува [[Меѓународен аеродром Скопје|Скопскиот аеродром]] во 1928&nbsp;г. со превозникот „[[Аеропут]]“? * ... дека охридското село '''[[Велмеј]]''' има дури '''[[Велмеј#Археолошки наоѓалишта|26 археолошки наоѓалишта]]'''? == 2025 == * ... дека '''[[Млечен Пат|нашата галаксија]]''' има 100 - 400 милијарди '''[[ѕвезда|ѕвезди]]''' и барем уште толку '''[[вонсончева планета|планети]]'''? * ... дека [[руска салата|руската салата]] во Русија се нарекува „Оливје“, по [[Лисјен Оливје|нејзиниот изумител]]? * ... дека '''[[Грампијански Планини|Грампијанските Планини]]''' зафаќаат речиси една половина од површината на [[Шкотска]]? * ... дека '''[[Смолика]]''' во [[Гребенско]] е втора највисока планина во [[Егејска Македонија]] (и цела денешна Грција), веднаш по [[Олимп]]? * ... дека руската песна „'''[[Калинка (песна)|Калинка]]'''“ не е изворна народна песна, туку композиција на '''[[Иван Ларионов]]''' од 1860&nbsp;г.? * ... дека градот '''[[Белград (Албанија)|Белград]]''' во Албанија е основан во IV век п.н.е. од [[македон]]скиот цар [[Касандар]] под името '''[[Антипатреја]]''' во чест на татко му [[Антипатар]]? * ... дека во [[Стар Рим|Рим]] само најбогатите 10&nbsp;% од жителите живееле во куќи, додека останатите живееле во станбени згради наречени '''[[инсула|инсули]]'''? * ... дека во [[Стар Рим|Рим]] само најбогатите 10&nbsp;% од жителите живееле во куќи, додека останатите живееле во станбени згради наречени '''[[инсула|инсули]]'''? * ... дека '''[[гејша|гејшите]]''' првобитно биле мажи, пред тоа да стане женска професија? * ... дека '''[[Африка]]''' се протега на сите четири '''[[Земјини полутопки|полутопки]]'''? * ... дека '''[[Елбрус]]''' (5.642&nbsp;м) на [[Кавказ (планински венец)|Кавказ]] е највисоката планина во [[Европа]]? * ... дека [[цар на Мексико|мексиканскиот цар]] '''[[Максимилијан I (Мексико)|Максимилијан I]]''' бил помлад брат на австрискиот цар [[Франц Јосиф I]]? * ... дека '''[[Моштенци]]те''' се подгрупа на македонскиот народ која живее во јужниот дел на [[Македонија|Р.&nbsp;Македонија]] и поголем број села во [[Егејска Македонија]]? * ... дека песната „'''[[Благуњо дејче, пожаранче]]'''“ ја опева неостварената љубов на Аце Абаџијата кон познатата убавица Благуња Ѓолова (1889 - 1956), родум од гостиварско [[Пожаране]]? * ... дека ѕвезденото јато '''[[Плејади (ѕвездено јато)|Плејади]]''' македонскиот народ го нарекувал „'''[[Плејади (митологија)|Квачка]]'''“? * ... врвот на вулканот '''[[Чимборасо]]''' во Еквадор е најоддалечената точка на Земјата од нејзиното средиште? * ... дека хемискиот елемент '''[[индиум]]''' (In) не е наречен по Индија, туку по бојата '''[[индиго]]''' која ја оддава при [[спектроскопија|спектроскопско]] набљудување? * ... помеѓу XIV и XVI век, во [[Белорусија]] се користела '''[[белоруска арабица]]''' меѓу доселените [[Татари-Липки|Татари]], кои го усвоиле [[белоруски јазик|белорускиот јазик]], задржувајќи го писмото од татарскиот? * ... дека родителите на [[Цар Самоил]] се погребани во '''[[Црква „Св. Герман“ - Герман|старата црква]]''' во преспанско-леринското село [[Герман (Леринско)|Герман]]? * ... дека '''[[Јеловјане]]''' и '''[[Урвич]]''' во [[Горни Полог]] (Тетовско) се '''[[Горанци|горански села]]''', иако не се во областа [[Гора (област)|Гора]]? * ... дека '''[[Свети Стефан]]''' е првиот христијански '''[[маченик]]'''? * ... дека '''[[Маличко Езеро|Маличкото Езеро]]''', помеѓу [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] на север и градот [[Горица (Албанија)|Горица]] (Корча) на југ, е исцедено во 1940-тите во борба против [[маларија]]та? * ... дека '''[[кафе]]то''' станало пораспространето во [[Западна Европа]] откако било прифатено за „христијански пијалак“ од папата [[Папа Климент VIII|Климент VIII]]? * ... дека според три различни преданија, во гробницата „'''[[Струмин гроб]]'''“ е закопана сестра на [[Крале Марко]], ќерка на властелин од периодот пред средновековието или принцот [[Персеј]], роднина на Александар Македонски? * ... дека роденото име на '''[[Бранислав Нушиќ]]''' е ''Алкибијад Нуша'' бидејќи татко му бил [[Македонски Власи|Влав]] од битолското село [[Магарево]]? * ... дека геолозите ги прифатиле '''[[тектоника на плочите|тектонските плочи]]''' дури кон крајот на 1960-тите? * ... дека островот '''[[Градиште (остров)|Градиште]]''' во [[Тиквешко Езеро|Тиквешкото Езеро]] е прогласен за [[културно наследство на Македонија]] поради остатоците од утврдената античка населба '''[[Градиште (остров)#Утврдено градиште и Град Тиквеш|Град Тиквеш]]''' која се наоѓала на тоа возвишение? * ... дека [[Скопје|скопската]] населба '''[[Кисела Вода (населба)|Кисела Вода]]''' е наречена по чудотворниот извор кој се наоѓал на местото на денешната црквичка '''„[[Црква „Св. Никита“ - Кисела Вода|Св. Никита]]“'''? * ... дека '''[[Лучано Павароти]]''' првично сакал да биде професионален '''[[голман]]'''? * ... дека планетата [[Венера (планета)|Венера]] македонскиот народ ја нарекувал „'''[[Обденица]]'''“? * ... дека '''[[Блаженства]]та''' се девет препораки на [[Исус Христос|Христос]] („Блажени се...“) изречени во неговата [[Беседа на гората]]? * ... дека пред да стапи во римската војска, царот '''[[Максимин Трак|Максимин]]''' во младоста бил [[Тракијци|тракиски]] овчар и разбојник? * ... дека во 1000 г. '''[[Охридска патријаршија|Охридската патријаршија]]''' излегувала на 4 мориња (Егејско, Јонско, Јадранско и Црно)? * ... дека скопската '''[[Саат-кула (Скопје)|Саат-кула]]''' е првата саат-кула во Османлиското Царство, а нејзиниот часовник е донесен во XVI век од новоосвоениот град '''[[Сигет]]''' во Унгарија? * ... дека '''[[Удовски Остров|Удовскиот Остров]]''' кај с.&nbsp;[[Удово]] на реката [[Вардар]] е најголемиот речен [[Острови во Македонија|остров во Македонија]] и втор остров по површина во земјата? * ... дека поимот '''[[екологија]]''' прв го вовел германскиот биолог '''[[Ернст Хекел]]''' во 1866 година? * ... дека '''[[Горчливо Езеро|Горчливото Езеро]]''' во [[Кукушко]], [[Егејска Македонија]] е трипати [[соленост|посолено]] од [[Мртво Море|Мртвото Море]]? == 2024 == * ... дека првото '''[[сметачко глувче]]''' е направено во [[1964]]&nbsp;г. како изум на американскиот инженер [[Даглас Енгелбарт]]? * ... дека '''[[Бања Банско]]''' е изградена од римскиот цар [[Каракала]] во [[III век]]? * ... дека '''[[Македонски народен театар#Историја|првиот театар во Скопје]]''' („Ада Кафе“) е отворен во 1906 година? * ... дека според месното предание, '''[[Ѓаволски Ѕид|Ѓаволскиот Ѕид]]''' настанал кога [[Ѓавол]]от неуспешно се обложил со Господ дека може да ја прегради [[Брегалница]] и за една ноќ да го потопи цело [[Овче Поле]]? * ... дека '''[[Малдиви]]те''' имаат просечна '''[[надморска висина]]''' од само 1,5&nbsp;м? * ... дека [[бука|буковите шуми]] во долината на '''[[Длабока Река]]''' во Мавровско се прогласени за '''[[светско наследство на УНЕСКО]]'''? * ... дека '''[[Антарктик]]от''' е најголемата '''[[пустина]]''' на светот? * ... дека симболот за '''[[жива]] Hg''' доаѓа од старогрчкиот збор ''хидраргирос'' со значење „водено сребро“? * ... дека, и покрај неговите огромни димензии, '''[[Сонце]]то''' се класификува како '''[[жолто џуџе]]'''? * ... дека сите '''[[јагула|јагули]]''' од Македонија одат на „свадбен пат“ за да се мрестат во '''[[Саргасово Море|Саргасовото Море]]''' недалеку од [[Бермудски Триаголник|Бермудскиот Триаголник]]? * ... дека морепловната мерка за брзина '''[[јазол (единица)|јазол]]''' доаѓа од броењето јазли на јаже кое се фрлало во водата? * ... дека '''[[Винчестер]]''' бил првиот главен град на [[Кралство Англија|Англија]]? * ... дека '''[[Еарендел]]''' е најдалечната [[ѕвезда]] позната за науката, на растојание од 28 милијарди [[светлосна година|светлосни години]] од Земјата? * ... дека '''[[Макаронезија]]''' е подрачје на четири архипелази меѓу Европа и Северна Африка? * ... дека планетата [[Венера (планета)|Венера]] македонскиот народ ја нарекувал '''[[Обденица]]'''? * ... дека селото [[Центар Жупа]] изворно се нарекувало '''[[Вапа]]''' — поим во директно сродство со [[санскрит]]скиот збор ''vāpī'', што значи „долго блато“? * ... дека '''[[христијанско тетовирање во Босна и Херцеговина|христијаните во Босна и Херцеговина се тетовирале]]''' како обележје на нивната вера, иако обичајот датира од [[Илири|илирско време]]. * ... дека врвот '''[[Тумба (врв)|Тумба]]''' на [[Беласица]] е тромеѓа помеѓу [[Вардарска Македонија|Вардарска]], [[Егејска Македонија|Егејска]] и [[Пиринска Македонија]]? * ... дека '''[[тектоника на плочите|тектонските плочи]]''' ги открил германскиот научник '''[[Алфред Вегенер]]''' во 1912 година? * ... дека хемискиот елемент '''[[ниобиум]]''' (Nb) е наречен по нимфата '''[[Ниоба]]''', ќерка на митскиот крал [[Тантал (митологија)|Тантал]]? * ... дека името „'''[[Шпанија]]'''“ потекнува од '''[[феникиски јазик|феникиското]]''' ''Спанија'', што значи „земја на зајаците“? * ... дека првата '''[[пегла|електрична пегла]]''' е измислена во 1882 година? * ... дека '''[[Малајски Архипелаг|Малајскиот Архипелаг]]''' е најголемата [[островска група]] на светот? * ... дека '''[[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]''' траела само две седмици? * ... дека [[онколог]]от '''[[Анастас Коцарев]]''', кој соработувал со [[Марија Кири]], е единствениот Македонец кој со своето дело бил многу блиску до добивање на [[Нобелова награда|Нобеловата награда]]? * ... дека '''[[Папа Бенедикт IX|Бенедикт IX]]''' станал [[папа]] додека сè уште бил тинејџер? * ... дека '''[[Маунт Синери|највисоката планина во Холандија]]''' не е во Европа? * ... дека машкото пеење „'''[[гласоечко]]'''“ од [[Долни Полог]] е прогласено за '''[[нематеријално културно наследство]]''' на '''[[УНЕСКО]]'''? * ... дека огромен дел од [[Унгарија]] некогаш бил '''[[Панонско Море|под вода]]'''? * ... дека првата [[фотографија]] во историјата е направена во '''[[1826]]'''&nbsp;г. од прозорецот на нејзиниот пронаоѓач '''[[Жозеф Нисефор Ниепс]]''' во Ле Гра? * ... дека '''[[Хум (Хрватска)|Хум]]''' е најмалиот [[град]] во светот и има само 30 жители. * ... дека цариградскиот патријарх '''[[Кирил I Цариградски|Кирил I Лукарис]]''' (1572-1638) се обидел да го реформира [[православие]]то во духот на протестантскиот '''[[калвинизам]]'''? * ... дека градот '''[[Гелзенкирхен]]''' во Германија е привремено преименуван во „Свифткирхен“ во чест на концеритете на [[Тејлор Свифт]] во јули 2024 година? * ... дека '''[[Гагаузи]]те''' се православен народ генетски најблизок со '''[[Македонци]]те''', чиј [[туркиски народи|туркиски]] идентиет е вештачки конструкт произлезен од јазична асимилација? * ... дека '''[[Сонце]]то''' сочинува 99,8&nbsp;% од '''[[маса (физика)|масата]]''' на [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]]? * ... дека '''[[Белски даб|Белскиот даб]]''' во манастирот „[[Белски манастир|Св. Илија]]“ на [[Осогово]] е прогласен за [[Список на споменици на природата на Македонија|споменик на природата]]? * ... дека во [[историја на папството|историјата]] постоеле преку '''[[антипапа|40 антипапи]]'''? * ... дека споменикот „'''[[Валхала (споменик)|Валхала]]'''“ кај [[Регенсбург]] е здание во облик на антички храм кое ги чествува великаните од историјата на [[германски народи|германските народи]]? * ... дека [[Скопска Црна Гора]] е наречена „Скопска“ за да се различи од '''[[Црна Гора (Егејска Македонија)|истоимената планина]]''' помеѓу [[Сер (округ)|Серско]] и [[Драма (округ)|Драмско]] во североисточна [[Беломорска Македонија]]? * ... дека '''[[Полско-литванска Државна Заедница|Полска-Литванија]]''' била една од најголемите држави во Европа и постела повеќе од два века? * ... дека вредностите на '''[[водороден показател|водородниот показател]]''' ('''pH''') за [[киселост]] или [[базност]] се '''[[логаритам]]ски'''? * ... дека областа '''[[Барања]]''' е поделена помеѓу [[Унгарија]] и [[Хрватска]]? * ... дека '''[[стапчиња за јадење|стапчињата за јадење]]''' влегле во широка употреба дури за време на династијата [[Минг (династија)|Минг]] (XIV-XVII век), иако постоеле со илјадалетија? * ... '''[[Џон Кабот]]''' (Џовани Кабото) е првиот европски откривач на [[Северна Америка]], не сметајќи ги [[Винланд|Викинзите]]? * ... '''[[Тајане]]''' е македонски календарски обичај поврзан со празникот раѓањето на [[Јован Крстител]]? * ... покрај [[аритметичка средина|аритметичката]] и [[геометриска средина|геометриската]] средина, [[модус]]от, [[медијана]]та, и [[просек]]от се видови на '''[[Теореми за средна вредност|средна вредност]]'''? == 2023 == * ... дека јачината на [[ветар|ветровите]] се мери со '''[[Бофорова скала|Бофоровата скала]]'''? * ... дека '''[[Шведска]]''' ја сменила '''[[страна на возење|страната на возење]]''' од лево на десно на 3 септември 1967&nbsp;г.? * ... дека '''[[Џу Си]]''' се смета за најважниот [[конфуцијанство|конфуцијански]] филозоф по самиот Конфуциј? * ... дека '''[[Уран (планета)|Уран]]''' е првата планета откриена со '''[[телескоп]]'''? * ... дека [[јаболко]]то потекнува од [[Казахстан]] и пристигнало на нашите простори пред околу 3500 години? * ... дека '''[[оргули]]те''' прв ги измислил Ктесивиј Александриски во III век п.н.е.? * ... дека вистинското име на '''[[Марк Твејн]]''' било Семјуел Клеменс? * ... дека ирскиот композитор '''[[Џон Филд]]''' е творец на [[ноктурно]]то, подоцна популаризирано од [[Фредерик Шопен|Шопен]]? * ... дека на '''[[Пол на непристапност (поларна станица)|најнепристапната точка на Антарктикот]]''' стои биста на '''[[Ленин]]'''? * ... дека '''[[знаме на Шкотска|знамето на Шкотска]]''' како симбол го носи '''[[Андреин крст|Андреиниот крст]]''', на кој се смета дека е распнат [[Апостол Андреја]] — заштитник на Шкотска? * ... дека '''[[Општина Василево]]''' се смета за македонската престолнина на '''[[праз]]от'''? * ... дека '''[[Млечен Пат|нашата галаксија]]''' има 100 - 400 милијарди '''[[ѕвезда|ѕвезди]]''' и барем уште толку '''[[вонсончева планета|планети]]'''? * ... дека '''[[елкар]]ите''' се [[црви]] чии „гранчиња“ се пипки за собирање на [[планктон]]? * ... дека градот '''[[Белград (Албанија)|Белград]]''' во Албанија е основан во IV век п.н.е. од [[македон]]скиот цар [[Касандар]] под името '''[[Антипатреја]]''' во чест на татко му [[Антипатар]]? * ... дека библискиот цар '''[[Соломон]]''' имал 700 жени и уште 300 конкубини? * ... дека [[Скопје|скопската]] населба '''[[Кисела Вода (населба)|Кисела Вода]]''' е наречена по чудотворниот извор кој се наоѓал на местото на денешната црквичка '''„[[Црква „Св. Никита“ - Кисела Вода|Св. Никита]]“'''? * ... дека главата на '''[[Климент Охридски]]''' се чува во манастирот „'''[[Берски манастир|Св. Јован Претеча]]“''' кај [[Бер]], [[Егејска Македонија]]? * ... дека '''[[Кина]]''' на [[кинески јазик|кинески]] се нарекува '''[[Џунггуо|Џунг-гуо]]''' (中國) со значење „средишна земја“? * ... дека пустината '''[[Деште Лут]]''' во [[Иран]] е најврелото место на Земјата, на чија површина се измерени дури 70,7&nbsp;°C? * ... дека '''[[воздух]]от''' содржи 78&nbsp;% [[азот]], а само 21&nbsp;% [[кислород]]? * ... дека името на денешната скопска населба '''[[Црниче]]''' потекнува од средновековната тврдина '''[[Маркови Кули (Водно)|Чрнче]]''' на [[Водно]]? * ... дека '''[[Јована Лудата]]''' имала 6 деца, и сите станале европски [[монарх|монарси]]? * ... дека селото '''[[Б’с]]''', Кривопаланечко е населено место со најкраткото име во [[Македонија]]? * ... дека '''[[ботулински токсин|ботулинскиот токсин]]''' е најсмртоносната супстанција на светот, и може да предизвика [[смрт]] во рок од неколку минути? * ... дека '''[[Пелагониска битка (1259)|Пелгониската битка]]''' (1259) одиграна кај [[Леринско|леринските]] села [[Неокази (Леринско)|Неокази]] и [[Овчарани]] му го ставила крајот на [[Четврта крстоносна војна|крстоносното]] '''[[Латинско Царство]]''' на Балканот? * ... дека '''[[Синајски Полуостров|Синајскиот Полуостров]]''' е копнен мост помеѓу [[Африка]] и [[Азија]]? * ... дека елементот '''[[кадмиум]]''' (Cd) е наречен по феникискиот јунак [[Кадмо]], основач на [[Теба (Грција)|Теба]] и [[Лихнид]] (денешен Охрид)? * ... дека '''[[Свети Стефан]]''' е првиот христијански '''[[маченик]]'''? * ... дека дрвото '''[[гинко]]''' останало непроменето цели 200 милиони години? * ... дека во геометријата постои '''[[едноаголник]]'''? * ... дека '''[[Дупјачка таблица|Дупјачката таблица]]''' пронајдена кај [[костурско]]то село [[Дупјак]] сведочи за писменоста во Македонија пред повеќе од 7000 години? * ... дека на светот постојат дури 4.000 сорти на '''[[компир]]'''? * ... дека '''[[тесеракт]]от''' е хиперкоцка која се простира во [[четврта димензија|четири просторни димензии]]? * ... дека соѕвездието '''[[Јужен Крст (соѕвездие)|Јужен Крст]]''' има само четири ѕвезди? == 2022 == * ... дека [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] е наречен по '''[[Стара Планина]]''', чие турско име е „Балкан“? * ... дека '''[[Битола]]''' е основана од кралот '''[[Филип II Македонски]]'''? * ... дека '''[[Пафнутиј Чебишов]]''' (1821 – 1894) се смета за татко на [[Русија|руската]] [[математика]]? * ... дека зборот '''[[савана]]''' е од таинско потекло и првично се однесувал на рамничарски подрачја во [[Панама]] каде денес нема таков [[биом]]? * ... дека [[бука|буковите шуми]] во долината на '''[[Длабока Река]]''' во Мавровско се прогласени за '''[[светско наследство на УНЕСКО]]'''? * ... дека пред да се самоубие, англискиот неокласицистички сликар '''[[Џон Вилијам Годвард]]''' напишал „''на светов нема доволно место за мене и [[Пабло Пикасо|Пикасо]]''“? * ... дека големиот [[Античка Македонија|древномакедонски]] војсководец '''[[Кратер (војсководец)|Кратер]]''' е роден кај [[Рупишта]], Костурско? * ... дека планетата [[Венера (планета)|Венера]] македонскиот народ ја нарекувал „'''[[Обденица]]'''“ * ... дека '''[[бамбус]]от''' е најбрзорастечко растение на светот, и може да расте по еден метар дневно? * ... дека францускиот астроном '''[[Никола Луј де Лакај]]''' открил дури [[Никола Луј де Лакај#Работа на ’Ртот на Добрата Надеж|14 соѕвездија]]? * ... дека '''[[Хенри VI]]''' станал [[Крал на Англија|крал]] на возраст од само 9 месеци? * ... дека ѕвезденото јато '''[[Плејади (ѕвездено јато)|Плејади]]''' македонскиот народ го нарекувал „'''[[Плејади (митологија)|Квачка]]'''“? * ... дека '''[[Гренланд]]''' е најголемиот [[остров]] на светот? * ... дека најисточната точка во Европа е ’ртот '''[[Флисингски]]''' во архипелагот [[Нова Земја]], Русија? * ... дека '''[[молња]]та''' при удар достигнува темепратура од 30.000 [[келвин]]и, петпати поголема од онаа на [[Ѕвездена корона|површината]] на Сонцето? * ... дека островот '''[[Градиште (остров)|Градиште]]''' во [[Тиквешко Езеро|Тиквешкото Езеро]] е прогласен за [[културно наследство на Македонија]] поради остатоците од утврдената античка населба '''[[Градиште (остров)#Утврдено градиште и Град Тиквеш|Град Тиквеш]]''' која се наоѓала на тоа возвишение? * ... дека песната „'''[[Благуњо дејче, пожаранче]]'''“ ја опева неостварената љубов на Аце Абаџијата кон познатата убавица Благуња Ѓолова (1889 - 1956), родум од гостиварско [[Пожаране]]? * ... дека '''[[Јужен Судан]]''' е најмладата држава во светот? * ... дека скопската '''[[Саат-кула (Скопје)|Саат-кула]]''' е првата саат-кула во Османлиското Царство, а нејзиниот часовник е донесен во XVI век од новоосвоениот град '''[[Сигет]]''' во Унгарија? * ... дека историскиот '''[[Насредин Оџа]]''' (1208 ― 1285) бил [[суфија]] кој живеел во [[Акшехир]], Средна Анадолија? * ... дека во Македонија традиционално се користеле '''[[кирилични бројки]]''' наместо подоцна воведените арапски? * ... дека врвот '''[[Тумба (врв)|Тумба]]''' на [[Беласица]] е тромеѓа помеѓу [[Вардарска Македонија|Вардарска]], [[Егејска Македонија|Егејска]] и [[Пиринска Македонија]]? * ... дека '''[[Бараково (Пиринско)|Бараково]]''' е единственото село во [[Пиринска Македонија]] вон денешната [[Благоевградска област]]? * ... дека хемискиот елемент '''[[индиум]]''' (In) не е наречен по Индија, туку по бојата '''[[индиго]]''' која ја оддава при [[спектроскопија|спектроскопско]] набљудување? * ... дека морепловната мерка за брзина '''[[јазол (единица)|јазол]]''' доаѓа од броењето јазли на јаже кое се фрлало во водата? * ... дека средновековното име на '''[[Дојран]]''' е ''Полин''? * ... дека островите [[Голем Диомид|Голем]] и [[Мал Диомид|Мал Диомид]] во [[Берингов Проток|Беринговиот Проток]] имаат '''[[меѓународна датумска граница|временска разлика од 21 час]]''' и се во различен календарски ден, иако се на растојание од само 3,8&nbsp;км? * ... дека '''[[поскок]]от''' е најотровна змија во [[Македонија]] и цела [[Европа]]? * ... дека '''[[Моштенци]]те''' се подгрупа на македонскиот народ која живее во јужниот дел на [[Македонија|Р.&nbsp;Македонија]] и поголем број села во [[Егејска Македонија]]? * ... дека една кафена лажичка црпната од '''[[неутронска ѕвезда]]''' би тежела 4 милијарди тони? * ... дека '''[[Костур (општина)|Општина Костур]]''' има дури 43 поранешни, денес непостоечки села? * ... дека '''[[Нов Зеланд]]''' е последната земја [[преселба на населението|населена]] од човекот? * ... дека [[античка Македонија|древномакедонскиот]] '''[[Дервентски папирус]]''' најден кај селата [[Ајватово]] и [[Лагиново]], [[Солунско]], е најстариот зачуван ракопис во Европа и датира од времето на [[Филип II Македонски]]? * ... дека преспанското село '''[[Нивици]]''' има дури '''[[Нивици#Цркви|три пештерни цркви]]'''? * ... дека '''[[знаме на Непал|знамето на Непал]]''' е единственото неправоаголно знаме во светот? * ... дека во муслиманските верници палеле свеќи во '''[[Турбе на Синан Челеби|Турбето на Синан Челеби]]''' (1493) на охридски [[Плаошник]] во знак на почит кон [[Свети Климент Охридски|Св. Климент Охридски]] бидејќи турбето било изградено на местото на [[Црква „Св. Климент и Пантелејмон“ - Охрид#Црква Светите Климент и Пантелејмон|неговата стара црква]]? * ... дека според едно предание, '''[[Охридски чинар|Чинарот во Охрид]]''' е засаден од сесловенскиот просветител '''[[Климент Охридски]]'''? == 2021 == * ... дека композиторот '''[[Јохан Себастијан Бах]]''' имал дури 20 деца со две жени (7 со првата и 13 со втората)? * ... дека папагалот '''[[мал александар]]''' (''Psittacula krameri'') го носи името на кралот [[Александар Македонски]], за кој се смета дека ги довел птиците од овој род во [[Средоземјето]] од [[Индија]] како подароци за аристократијата и дипломатите? * ... дека '''[[Смолика]]''' во [[Гребенско]] е втора највисока планина во [[Егејска Македонија]] (и цела денешна Грција), веднаш по [[Олимп]]? * ... дека '''[[патристика]]та''' е наука за [[црковни отци|црковните отци]] и нивното дејствување во обединувањето на [[античка филозофија|античката филозофија]] со [[христијанство|христијанското]] учење? * ... дека '''[[Елбрус]]''' (5.642&nbsp;м) на [[Кавказ (планински венец)|Кавказ]] е највисоката планина во [[Европа]]? * ... дека селото [[Центар Жупа]] изворно се нарекувало '''[[Вапа]]''' — поим во директно сродство со [[санскрит]]скиот збор ''vāpī'', што значи „долго блато“? * ... дека со само 30 жители (2011), '''[[Хум (Хрватска)|Хум]]''' на Истра е најмалиот град во светот? * ... дека според месното предание, '''[[Ѓаволски Ѕид|Ѓаволскиот Ѕид]]''' настанал кога [[Ѓавол]]от неуспешно се обложил со Господ дека може да ја прегради [[Брегалница]] и за една ноќ да го потопи цело [[Овче Поле]]? * ... дека '''[[Удовски Остров|Удовскиот Остров]]''' кај с.&nbsp;[[Удово]] на реката [[Вардар]] е најголемиот речен [[Острови во Македонија|остров во Македонија]] и втор остров по површина во земјата? * ... дека бојата тегет е наречена по видниот австриски адмирал '''[[Вилхелм фон Тегетоф]]'''? * ... дека '''[[птици]]те''' се [[диносаурус]]и? * ... дека '''[[факс]]от''' е измислен 11 години пред [[телефон]]от? * ... дека во 1000 г. '''[[Охридска патријаршија|Охридската патријаршија]]''' излегувала на 4 мориња (Егејско, Јонско, Јадранско и Црно)? * ... дека охридското село '''[[Велмеј]]''' има дури '''[[Велмеј#Археолошки наоѓалишта|26 археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека '''[[Блаженства]]та''' се девет препораки на [[Исус Христос|Христос]] („Блажени се...“) изречени во неговата [[Беседа на гората]]? * ... дека според три различни преданија, во гробницата „'''[[Струмин гроб]]'''“ е закопана сестра на [[Крале Марко]], ќерка на властелин од периодот пред средновековието или принцот [[Персеј]], роднина на Александар Македонски? * ... дека кај тиквешкото село '''[[Росоман]]''' се наоѓало едно од двете '''[[пристаниште|речни пристаништа]]''' во Вардарска Македонија, од кое се испорачувале земјоделски производи во Солун сè до 1912 година? * ... дека вистинското име на [[Фреди Меркјури]] е '''[[Фреди Меркјури|Фарух Булсара]]'''? * ... дека 98&nbsp;% од познатите '''[[потенцијално опасно тело|потенцијално опасни тела]]''' не се закана по [[Земја]]та во следните 100 години? * ... дека '''[[Хипарх]]''' се смета за основач на '''[[тригонометрија]]та'''? * ... дека '''[[Антипа Пергамски|Св. Антипа Пергамски]]''' се смета за заштитник на [[стоматологија|забарите]] и оние со забоболка? * ... дека најголемиот дел од '''[[Антарктик]]от''' се смета за '''[[пустина]]'''? * ... дека индиското име на '''[[Индија]]''' е '''Барат''' (भारत)? * ... дека годинава '''[[Википедија]]''' прослави 20 години постоење? * ... дека '''[[Македонски народен театар#Историја|првиот театар во Скопје]]''' („Ада Кафе“) е отворен во 1906 година? * ... дека градот '''[[Пешкопеја]]''' во денешна Албанија во средновековието се нарекувал ''Пресоленград''? * ... дека '''[[Наум Миладинов]]''' (1817-1897), братот на [[Браќа Миладиновци|Димитар и Константин Миладинови]], бил првиот запишувач на [[македонски народни песни|македонските народни песни]] во [[музичка нотација]]? == 2020 == * ... дека [[Мариово|мариовското]] село '''[[Витолиште]]''' има барем '''[[Витолиште#Археолошки наоѓалишта|22 археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека '''[[колибри]]то''' е единствената птица способна да лета наназад? * ... дека '''[[Кралско друштво|Кралското друштво]]''' од [[Лондон]] е најстарата академија на науките во светот, основана во 1660 година? * ... дека скопската населба '''[[Радишани]]''' е '''[[Катастарска Парцела 781 (Радишани)|населена уште од римско време]]'''? * ... дека '''[[Луј XIX]]''' кралувал со Франција само 20 минути, пред самиот да [[абдикација|абдицира]]? * ... дека според едно предание, основач на [[Лихнид]] (денешен Охрид) е легендарниот јунак '''[[Кадмо]]''', прогонет [[Феникија|Феничанец]] кој бил првиот смртник на чија свадба биле присутни олимписките божества? * ... дека во археолошкото наоѓалиште '''[[Старо Бонче (археолошко наоѓалиште)|Старо Бонче]]''' (Прилепско) се смета дека се наоѓаат остатоците од кралскиот дворец на [[Пелагонија]], во чија близина е погребан кралот на [[Пелагонци]]те? * ... дека '''[[калциум]]от''' е најзастапениот [[метал]] во човечкото тело? * ... дека '''[[Моштенци]]те''' се подгрупа на македонскиот народ која живее во јужниот дел на [[Македонија|Р. Македонија]] и поголем број села во [[Егејска Македонија]]? * ... дека ѕвездата '''[[VY Големо Куче]]''' е дури три милијарди пати поголема од нашето [[Сонце]]? * ... дека единствениот познат организам кој се смета за '''[[биолошка бесмртност|биолошки бесмртен]]''' е медузата '''''[[Turritopsis nutricula]]'''''? * ... дека поимот '''[[кварц]]''' е германска варијанта на [[полски јазик|полското]] ''kwardy'', што значи „тврд“, и го има истиот корен како македонскиот збор? * ... дека тврдината '''[[Маркови Кули (Водно)|Маркови Кули]]''' (Чрнче) на планината [[Водно]] датира од '''[[VI век]]'''? * ... дека '''[[ентомологија]]та''' е гранка на зоологијата која се занимава со изучување на [[инсекти]]те? * ... дека '''[[Плимут (Монтсерат)|Плимут]]''' на островот [[Монтсерат]] е единствениот [[главен град]] на светот без жители? * ... дека според една теорија, кратовското село '''[[Шлегово]]''' е наречено по [[Германци|германските]] рудари доселени од областа [[Шлеска]]? * ... дека '''[[Прусија]]''' како политички ентитет престанала да постои дури во '''[[1947]]''' година? * ... дека '''[[гавран]]от''' е '''[[песнопојна птица]]''', иако неговото гракање е непријатно за човечките уши? * ... дека '''[[Лахта-центар]]от''' во [[Санкт Петербург]] е највисока градба во Европа со 462&nbsp;м? * ... дека и покрај класичниот [[османлиска архитектура|османлиски изглед]], џамијата '''„[[Чамлиџа-џамија|Чамлиџа]]“''' во [[Истанбул]] е изградена во 2019 година? * ... дека руско-германската вселенска опсерваторија „'''[[Спектар-РГ]]'''“ се очекува да даде слика за 100.000 [[галактичко јато|јата од галаксии]]? * ... дека островот '''[[Калата]]''' во езерото [[Калиманци (езеро)|Калиманци]] е дел од антички [[тврдина|утврден]] град? * ... дека половината [[сојузни држави на САД]] носат имиња '''[[потекло на имињата на сојузните држави на САД|добиени од домородните американски јазици]]'''? * ... дека '''[[даб]]от''' му припаѓа на семејството на '''[[буки]]те''' (''Fagaceae'')? * ... дека островот '''[[Свети Мартин (остров)|Свети Мартин]]''' во [[Карипско Море|Карипското Море]] е поделен на меѓу [[Франција]] и [[Холандија]]? * ... дека средновековниот утврден град '''[[Женско (тврдина)|Женско]]''' во [[Кукушко]] бил така наречен бидејќи имал толку силни кули и бедеми, што можеле да го бранат жени? * ... дека '''[[Горчливо Езеро|Горчливото Езеро]]''' во [[Кукушко]], [[Егејска Македонија]] е трипати [[соленост|посолено]] од [[Мртво Море|Мртвото Море]]? * ... дека [[Александар Македонски]] се образувал три години кај филозофот [[Аристотел]] во неговото училиште „'''[[Миески нимфеј]]'''“ кај селото [[Копаново]] во [[Негушко]], [[Егејска Македонија]]. * ... дека '''[[унгарски јазик|унгарскиот јазик]]''' има дури '''18 [[падеж]]и'''? * ... дека општината '''[[Барле-Хертох]]''' ја има најсложената [[државна граница]] во светот, со бројни енклави и ексклави на [[Белгија]] и [[Холандија]] една во друга? * ... дека '''[[Маличко Езеро|Маличкото Езеро]]''', помеѓу [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] на север и градот [[Горица (Албанија)|Горица]] (Корча) на југ, е исцедено во 1940-тите во борба против [[маларија]]та? * ... дека најголемото езеро во Британија, '''[[Лох Неј]]''', е во сопственост на Ерлот од Шафтсбери? * ... дека геолошкиот период [[јура]] е наречен по планинскиот венец '''[[Јура (планински венец)|Јура]]''' меѓу Франција и Швајцаревија, како нејзино типско подрачје? * ... дека '''[[Хипарх]]''' (II век п.н.е.) се смета за основоположник на [[тригонометрија]]та? * ... дека селото '''[[Долни Дисан]]''' во [[Неготинско]] има исклучително [[палеонтологија|палеонтолошко]] наоѓалиште, каде се откопани коски од [[камила|камили]], [[жирафа|жирафи]], [[лав]]ови, [[хиена|хиени]], [[мастодонт]]и и [[хипарион]]и стари 10 милиони години? * ... дека историско-географската област '''[[Мрвачко]]''' во [[Егејска Македонија|Егејска]] и [[Пиринска Македонија]] го носи името на македонската етнографска група [[Мрваци]], така наречени поради трошките и правот врз нивната облека бидејќи се занимавале со [[рударство]]? * ... дека '''[[Општина Прилеп]]''' е најголемата [[општини во Македонија|општина]] во Македонија по површина? * ... дека '''[[едноотворни]]те''' (клунарите и клунестите ежови) се единствените [[цицачи]] што [[јајценосни животни|несат јајца]]? * ... дека во [[Африка]] има дури 535 јазици од групата '''[[банту-јазици|банту]]'''? * ... дека руската песна „'''[[Калинка (песна)|Калинка]]'''“ не е изворна народна песна, туку композиција на '''[[Иван Ларионов]]''' од 1860 г.? * ... дека според едно старо предание, во реката '''[[Брегалница]]''', на подножјето на [[Плачковица]] живеел воден '''[[змеј]]''', кој имал задача од '''[[Пајонци|пајонските кралеви]]''' да го брани Светиот Град од непријателите? * ... дека '''[[Јелоустоун]]''' е првиот [[национален парк]] во светот, отворен во 1872 година? * ... дека според една претпоставка, [[меглен]]ското село '''[[Преб’диште]]''' е наречено по [[Пребонд]], кнезот на [[македонски Словени|македонските Словени]]? * ... дека '''[[морска милја|морската милја]]''' е единица за должина која изнесува околу една [[лачна минута]] географска должина долж некој [[меридијан]]? * ... дека преспанското село '''[[Стење]]''' има [[Стење#Културни и природни знаменитости|5 цркви]] и [[Стење#Културни и природни знаменитости|6 археолошки наоѓалишта]]? * ... дека целиот југ на '''[[Бангладеш]]''' се состои од огромното '''[[устие]]''' на реката '''[[Ганг]]'''? * ... дека градот '''[[Скопје]] [[електрификација|почнал да користи електрична енергија]]''' во '''[[1909]]''' година? * ... дека '''[[патишта во Македонија|патната мрежа на Македонија]]''' има вкупна должина од дури 14.182 километри? * ... дека францускиот двокрилец од марката „'''[[Потез 29]]'''“ (''Potez 29'') станал првиот комерцијален патнички авион во Македонија, кој почнал да го опслужува [[Меѓународен аеродром Скопје|Скопскиот аеродром]] во 1928&nbsp;г. со превозникот „[[Аеропут]]“? * ... дека галаксијата '''[[GN-z11]]''' е најдалечниот и најстариот пронајден астрономски објект во вселената, на растојание од 32 милијарди [[светлосна година|светлосни години]] од Земјата? * ... дека '''[[црна смрт|црната чума]]''' дошла во Европа преку [[Република Џенова|џеновските трговци]] од [[Феодосија|Кафа]] (денешна Феодосија) во [[Крим]], кога [[Монголско Царство|монголската војска]] ги катапултирала заразените тела на мртвите војници при опсадата на градот? * ... дека земјата '''[[Црна Гора]]''' е наречена по планината '''[[Ловќен]]''' која во минатото била прекриена со густи темни шуми? * ... дека некогашните '''[[Ниски Земји]]''' прераснале во денешните држави [[Белгија]], [[Луксембург]] и [[Холандија]], како и областа [[Француска Фландрија]]? * ... дека првиот христијанин во Европа, '''[[Света Лидија Македонка|Лидија Македонката]]''', е покрстена во [[Филипи]] кај денешното с.&nbsp;'''[[Рахче]]''' во Кавалско, Егејска Македонија? * ... дека селото [[Центар Жупа]] изворно се нарекувало '''[[Вапа]]''' — поим во непосредно сродство со [[санскрит]]скиот збор ''vāpī'', што значи „долго [[блато]]“? == 2019 == * ... дека во [[Ресенско]] постојат '''[[Список на археолошки локалитети во Ресенско|барем 125 познати археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека '''[[UY Штит]]''', најголемата [[ѕвезда]] позната на астрономијата, е 3,7 милијарди пати поголема од нашето [[Сонце]]? * ... дека вештачкото '''[[Владовско Езеро]]''' недалеку од градот [[Воден]], Егејска Македонија, е дом на преку 250 видови [[птици]]? * ... дека македонскиот народ во минатото галаксијата '''[[Андромеда (галаксија)|Андромеда]]''' ја нарекувал '''[[Гумно]]''' поради големата сличност на обликот? * ... дека градот '''[[Белград (Албанија)|Белград]]''' во Албанија е основан во IV век п.н.е. од [[македон]]скиот цар [[Касандар]] под името '''[[Антипатреја]]''' во чест на татко му [[Антипатар]]? * ... дека '''[[Аралско Езеро|Аралското Езеро]]''' е сведено на поголема бара поради прекумерното користење на водата од реката [[Аму Дарја]] за наводнување на [[памук|памучните]] полиња? * ... дека [[античка Македонија|древномакедонскиот]] '''[[Дервентски папирус]]''' најден кај селата [[Ајватово]] и [[Лагиново]], [[Солунско]], е најстариот зачуван ракопис во Европа и датира од времето на [[Филип II Македонски]]? * ... дека '''[[стоболка]]та''' (''Spermophilus citellus'') е така наречена поради народното верување дека лечи од сто болести? * ... дека '''[[Јеловјане]]''' и '''[[Урвич]]''' во [[Горни Полог]] (Тетовско) се '''[[Горанци|горански села]]''', иако не се во областа [[Гора (област)|Гора]]? * ... дека римскиот пат '''[[Вија Егнација]]''' е наречен по нејзиниот градител — [[Гнеј Егнациј]], проконзул на [[Македонија (римска провинција)|Македонија]]? * ... дека историско-географската област '''[[Чеч]]''' се протега во [[Пиринска Македонија|Пиринска]] и [[Егејска Македонија]], но дел од нејзиното население живее во [[Одринско]], [[европска Турција]]? * ... дека првото '''[[сметачко глувче]]''' е направено во [[1964]]&nbsp;г. како изум на американскиот инженер [[Даглас Енгелбарт]]? * ... дека Русумскиот мост на реката '''[[Кагера]]''' го прешле дури 250&nbsp;000 лица во рок од 24 часа, бегајќи во [[Танзанија]] од [[геноцид]]от во [[Руанда]]? * ... дека целата '''[[Британска Индоокеанска Територија]]''' (аргипелагот [[Чагос]]) воопшто нема постојано население? * ... дека '''[[стапчиња за јадење|стапчињата за јадење]]''' влегле во широка употреба дури за време на династијата [[Минг (династија)|Минг]] (XIV-XVII век), иако постоеле со илјадалетија? * ... дека [[Општина Долнени]] има дури '''[[Список на археолошки наоѓалишта во Прилепско|184 познати археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека споменикот „'''[[Валхала (споменик)|Валхала]]'''“ кај [[Регенсбург]] е здание во облик на антички храм кое ги чествува великаните од историјата на [[германски народи|германските народи]]? * ... дека во Македонија традиционално се користеле '''[[кирилични бројки]]''' наместо подоцна воведените арапски? * ... дека '''[[Бања Банско]]''' е изградена од римскиот цар [[Каракала]] во [[III век]]? * ... дека музејот '''[[Уфици]]''' во [[Фиренца]] еден од најстарите и најпосетуваните во светот? * ... дека '''[[Малдиви]]те''' имаат просечна '''[[надморска висина]]''' од само 1,5&nbsp;м? * ... дека на [[Кавказ]]от има дури три непризнаени држави — '''[[Абхазија]]''', '''[[Јужна Осетија]]''' и '''[[Нагорно-Карабах|Нагорно-Карабах (Арцах)]]'''? * ... дека рускиот космонаут '''[[Алексеј Леонов]]''' е првиот човек во историјата кој излегол во отворена вселена? * ... дека вредностите на '''[[водороден показател|водородниот показател]]''' ('''pH''') за [[киселост]] или [[базност]] се [[логаритам]]ски? * ... дека [[цар на Мексико|мексиканскиот цар]] '''[[Максимилијан I (Мексико)|Максимилијан I]]''' бил помлад брат на австрискиот цар [[Франц Јосиф I]]? * ... дека првите '''[[град]]ови''' настанале во '''[[Сумер]]ија''' во IV милениум п.н.е.? * ... дека '''[[Средноатлантски Гребен|Средноатлантскиот Гребен]]''' е дел од подводен верижен систем кој се протега 40.000&nbsp;км низ целиот свет? * ... дека англискиот збор ''Thursday'' ([[четврток]]) доаѓа од [[старонордиски јазик|старонордискиот]] ''Þorsdagr'', што значи „Ден на богот [[Тор (митологија)|Тор]]“. * ... дека сè до 2015 г. во '''[[Западни Фјордови|Западните Фјордови]]''' на [[Исланд]] важел закон дека секој Баскиец виден на таа територија треба да се убие на лице место? * ... дека '''[[ISBN|меѓународниот стандарден книжен број]]''' (ISBN) е воведен во '''[[1970]]''' година? * ... дека селото '''[[Старо Коњарево]]''', [[Струмичко]] се наоѓа [[:Податотека:Старо Коњарево во Општина Ново Село.svg|на тромеѓата]] помеѓу [[Вардарска Македонија|Вардарска]], [[Егејска Македонија|Егејска]] и [[Пиринска Македонија]]? * ... дека зборот „[[вулкан]]“ доаѓа од островот '''[[Вулкано]]''' во [[Тиренско Море|Тиренското Море]] северно од Сицилија? * ... дека првата '''[[банкнота]]''' во Европа е издадена во '''[[1661]]''' година? * ... дека '''[[елкар]]ите''' се [[црви]] чии „гранчиња“ се пипки за собирање на [[планктон]]? * ... дека [[домашна овца|домашната овца]] потекнува од '''[[ерменски муфлон|ерменскиот муфлон]]'''? * ... дека '''[[Општина Василево]]''' се смета за македонската престолнина на '''[[праз]]от'''? * ... дека [[сојузни држави на САД|сојузната држава]] '''[[Род Ајленд]]''' во САД всушност е континентална, а не островска? * ... дека во Полска има дури '''[[Струга (појаснување)|8 населени места со име Струга]]'''? == 2018 == * ... дека '''[[Алеф-број|алеф-нула]]''' (<math>\aleph_0</math>) е најмалиот бесконечен [[кардинален број]]? * ... дека, според три различни преданија, во гробницата „'''[[Струмин гроб]]'''“ е закопана сестра на [[Крале Марко]], ќерка на властелин од периодот пред средновековието или принцот [[Персеј]], роднина на Александар Македонски? * ... дека најисточната точка во Европа е ’ртот '''[[Флисингски]]''' во архипелагот [[Нова Земја]], Русија? * ... дека [[античка Македонија|древномакедонскиот]] '''[[Дервентски папирус]]''' најден кај селата [[Ајватово]] и [[Лагиново]], [[Солунско]], е најстариот зачуван ракопис во Европа и датира од времето на [[Филип II Македонски]]? * ... дека во [[Папуа Нова Гвинеја]] се говорат дури '''[[јазици во Папуа Нова Гвинеја|850 различни јазици]]'''? * ... дека елементот '''[[цинк]]''' (Zn) е наречен по [[германски јазик|германскиот]] поим ''Zinke'', што значи „забец“? * ... дека според [[кинеска астрологија|кинеската астрологија]], [[2018]] е '''[[куче (хороскопски знак)|Година на кучето]]'''? * ... дека последниот говорник на '''[[далматински јазик|далматинскиот јазик]]''' починал во 1898 г.? * ... дека '''[[Бараково (Пиринско)|Бараково]]''' е единственото село во [[Пиринска Македонија]] вон денешната [[Благоевградска област]]? * ... дека '''[[Видринец]]''' е најмалиот од четирите [[преспа]]нски острови? * ... дека '''[[Анастас Коцарев]]''' кој соработувал со Марија Кири, е единствениот Македонец што со своето дело бил многу блиску до добивање на Нобеловата награда? * ... дека златната рипка е вид '''[[караши|караш]]'''? * ... дека откако ќе достигнат зрелост, женките кај некои '''[[еднодневки]]''' живеат само пет минути? * ... дека островот '''[[Калата]]''' во езерото [[Калиманци (езеро)|Калиманци]] е дел од антички [[тврдина|утврден]] град? * ... дека со должина од 5-6&nbsp;см, '''[[пчелесто колибри|пчелестото колибри]]''' од [[Куба]] е најмалата птица на светот? * ... дека '''[[лилјаци]]те''', хранејќи се со штетници, му заштедуваат 3 милијарди долари годишно на американското [[земјоделство|земјоделско]] стопанство? * ... дека '''[[Кристофер Колумбо]]''' никогаш не стапнал на самиот [[Северна Америка|северноамерикански континент]]? * ... дека островите [[Голем Диомид|Голем]] и [[Мал Диомид|Мал Диомид]] во [[Берингов Проток|Беринговиот Проток]] имаат '''[[меѓународна датумска граница|временска разлика од 21 час]]''' и се во различен календарски ден, иако се на растојание од само 3,8&nbsp;км? * ... дека '''[[калциум]]от''' е најзастапениот [[метал]] во човечкото тело? * ... дека '''[[Западносибирска Низина|Западносибирската Низина]]''' е најголемата [[рамница]] на светот? * ... дека '''[[кикиритки]]те''' потекнуваат од [[Јужна Америка]]? * ... дека со преку 700 цркви, градот '''[[Нешвил]]''' во [[Тенеси]], САД го нарекуваат „[[протестантство|Протестантскиот]] [[Ватикан]]“ и „Токата на [[Библиски појас|Библискиот појас]]“? * ... дека целиот југ на '''[[Бангладеш]]''' се состои од огромното '''[[устие]]''' на реката '''[[Ганг]]'''? * ... дека според една теорија, селото '''[[Шлегово]]''' е наречено по [[Германци|германските]] рудари доселени од областа [[Шлеска]]? * ... дека '''[[Бања Банско]]''' е изградена од римскиот цар [[Каракала]] во III век? * ... дека првите професионални '''[[пожарникарство|противпожарни служби]]''' во Македонија се појавиле во '''[[1836]]''' година? * ... дека на почетокот од [[наша ера|нашата ера]], градот '''[[Рим]]''' имал милион жители? * ... дека планината '''[[Аконкагва]]''' крај аргентинско-чилеанската граница е највисоката [[планина]] надвор од Азија? * ... дека '''[[Југословенска академија на науките и уметностите|Југословенската академија на науките и уметностите]] (ЈАЗУ)''' во [[Загреб]] е основана во 1861 г. како матична културно-научна установа на сите [[Јужни Словени]]? * ... дека најдалечната забележана ѕвезда, наречена '''[[Икар (ѕвезда)|Икар]]''', се наоѓа на растојание од 9 милијарди светлосни години од Земјата? * ... дека во [[Русија]] живеат преку '''[[народи во Русија|186 народи]]'''? * ... дека титулата '''[[Свет римски цар]]''' потекнува од надлежноста на неговите претходници врз [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] како владетели на [[Западно Римско Царство|Западното Римско Царство]] пред [[историја на папството|подемот на папството]]? * ... дека селото '''[[Б’с]]''', Кривопаланечко е населено место со најкраткото име во [[Македонија]]? == 2017 == * ... дека '''[[чума]]та''' дошла во Европа преку [[Република Џенова|џеновските трговци]] од [[Феодосија|Кафа]] (денешна Феодосија) во [[Крим]], кога [[Монголско Царство|монголската војска]] ги катапултирала заразените тела на мртвите војници при опсадата на градот? * ... дека во [[САД]] има дури 31 округ со името '''[[Вашингтон (округ)|Вашингтон]]'''? * ... дека '''[[Африка]]''' се протега на сите четири '''[[Земјини полутопки|полутопки]]'''? * ... дека '''[[молња]]та''' при удар достигнува темепратура од 30.000 [[келвин]]и, петпати поголема од онаа на [[Корона|површината]] на Сонцето? * ... дека во '''[[Дихово]]''', [[Битолско]] во 1883 г. е отворена првата текстилна фабрика на Балканот? * ... дека селото [[Центар Жупа]] изворно се нарекувало '''[[Вапа]]''' — поим во директно сродство со [[санскрит]]скиот збор ''vāpī'', што значи „долго блато“? * ... дека '''[[Општина Прилеп]]''' е најголемата [[општини во Македонија|општина]] во Македонија по површина? * ... дека во [[Кина]] живеат '''[[список на народности во Кина|56 официјално признаени народности]]'''? * ... дека [[Скопје]] лежи на '''[[42. северен напоредник|ист напоредник]]''' со северна [[Јапонија]] ([[Хокаидо]])? * ... дека големиот древномакедонски војсководец '''[[Кратер (војсководец)|Кратер]]''' е роден кај [[Рупишта]], [[Костурско]]? * ... дека кон крајот на 1940-тите, [[Тетово]] имал [[Аеродром Тетово|'''воен аеродром''']], своевремено најмодерен на целиот [[Балкански Полуостров]]? * ... дека молецот '''''[[Neopalpa donaldtrumpi]]''''' е наречен по американскиот претседател [[Доналд Трамп]] поради сличноста во „фризурите“? * ... дека '''[[врвен кварк|врвниот кварк]]''' е најмасивната [[елементарна честичка]] во природата, тешка колку цел [[атом]] на [[волфрам]]от? * ... дека [[Греамова Земја|Греамовата Земја]] на [[Антарктик]]от има крајбрежен нунатак ([[чука]]) наречен '''[[Итар Пејо (нунатак)|Итар&nbsp;Пејо]]''' во чест на македонскиот народен јунак? * ... дека [[Пробиштипско|пробиштипското]] селото [[Лесново]] лежи во јасно сочуван фосилен кратер на вулканска купа, позната како '''[[Лесновска Купа]]'''? * ... дека според легендата на мештаните, името на [[ресенско]]то село '''[[Арвати]]''', близу [[Преспанско Езеро|Преспанското Езеро]] потекнува од народот [[Хрвати]]? * ... дека со должина од 27&nbsp;м, реката '''[[Репруа]]''' во [[Абхазија]] е веројатно најкратката на светот? * ... дека преспанското село '''[[Стење]]''' има [[Стење#Културни и природни знаменитости|5 цркви]] и [[Стење#Културни и природни знаменитости|6 археолошки наоѓалишта]]? * ... дека името на денешната скопска населба [[Црниче]] потекнува од средновековната тврдина '''[[Маркови Кули (Водно)|Чрнче]]''' на [[Водно]]? * ... дека '''[[ентомологија]]''' е науката што се занимава со проучување на [[инсекти]]те? * ... дека '''[[синапсиди]]те''' се нарекуваат и „працицачи“ бидејќи се сметаат за најрани предци на [[цицачи]]те? * ... дека '''[[Смолика]]''' во [[Гребенско]] е втора планина по висина планина во [[Егејска Македонија]] (и цела денешна Грција), веднаш по [[Олимп]]? == 2016 == * ... дека '''[[UY Штит]]''', најголемата [[ѕвезда]] позната на астрономијата, е 3,7 милијарди пати поголема од нашето [[Сонце]]? * ... дека '''[[гренландска ајкула|гренландската ајкула]]''' е најдолговечното [[’рбетници|’рбетно животно]] на светот, кое може да живее до 5 века? * ... дека годинава '''[[голф на Летните олимписки игри 2016|голфот]]''' се враќа како [[олимписки спорт]] по цели 112 години? * ... дека според една од тезите, поимот „'''[[вегетаријанство]]'''“ потекнува од [[латински јазик|латинскиот]] поим ''vegetus'' (жив, енергичен), наместо од [[англиски јазик|англискиот]] ''vegetable'' ([[зеленчук]])? * ... дека градот '''[[Пробиштип]]''' според статистичките и пописни податоци '''не постои''' како посебна статистичка единица? * ... дека [[бурма]]нскиот дипломат и [[Генерален секретар на Обединетите Нации|Генерален секретар на ООН]], '''[[У Тант]]''' (1909-1974) е '''[[почесни граѓани на Скопје|почесен граѓанин на Скопје]]'''? * ... дека куполата на '''[[Пантеон (Рим)|Пантеонот]]''' во [[Рим]] (II век) е направена од [[бетон]] — материјал кој е подоцна заборавен, и повторно воведен дури во [[Индустриска револуција|Индустриската револуција]] (XVIII-XIX век)? * ... дека со смртта на [[цар на Светото Римско Царство|царот]] '''[[Лудвиг Побожниот]]''' ({{крат|вл.|владеел}} 814–840), по негова замисла [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] е поделено на три дела од кои потекнуваат денешните земји [[Германија]], [[Франција]] и [[Италија]]? * ... дека од годинава, градот [[Днепропетровск]] во Украина го носи името '''[[Днепар (град)|Днепар]]''' (''Дніпро''), отстранувајќи го споменот за [[Петар Велики]] како руски цар и водејќи се исклучиво по [[Днепар|истоимената река]]? * ... дека првата '''[[подморница]]''' ја конструирал холандскиот пронаоѓач Корнелиус Дребел во 1620 г. и ја прикажал на јавноста во реката [[Темза]] во Лондон? * ... дека првиот '''[[компактен диск]]''' е издаден во [[1982]] година? * ... дека црквата „'''[[Црква „Св. Стефан“ - Конче|Св. Стефан]]'''“ во [[Конче]] (изг. 1366 г.) е најстариот зачуван објект во тој крај? * ... дека [[око]]то на '''[[ној]]от''' му е поголемо од [[мозок]]от? * ... дека '''[[Перуќица]]''' е една од малкуте преостанати прашуми во Европа? * ... дека во 2013 г. општината '''[[Чешиново-Облешево]]''' е прогласена за '''[[Европско село на штркот|европска престолнина на штркот]]'''? * ... дека '''[[Џу Си]]''' се смета за најважниот [[конфуцијанство|конфуцијански]] филозоф по самиот Конфуциј? * ... дека руската песна '''„[[Калинка (песна)|Калинка]]“''' не е изворна народна песна, туку композиција на [[Иван Ларионов]] од 1860 г.? * ... дека [[античка Македонија|древномакедонскиот]] '''[[Дервентски папирус]]''' најден кај селата Ајватово и [[Лагиново]], [[Солунско]], е најстариот зачуван ракопис во Европа и датира од времето на [[Филип II Македонски]]? * ... дека првото '''[[интегрално коло]]''' е осмислено во 1958 г. од Џек Килби? * ... дека Византијците успеале да ја надвладеат '''[[Петар Делјан|војската на Петар Делјан]]''' само поради помошта од Викиншката гарда на [[Харалд Суровиот]] — подоцна крал на Норвешка како Харалд III, крунисан со воената слава како „''опустошувач и разорувач на Македонија''“ и опеан во скандинавска сага? * ... дека најкрвавиот судир во историјата е '''[[Сталинградска битка|Сталинградската битка]]''' со речиси 2&nbsp;милиони изгубени животи? * ... дека бројот на '''[[кафеава мечка|мечките]]''' во Македонија бележи повеќе од тројно зголемување во периодот помеѓу 2010 и 2014 г.? * ... дека во [[1836]] г. '''[[Кратово]]''' имало 56.000 жители? * ... дека во '''[[Црква „Св. Петка“ - Радибуш|црквата „Св. Петка]]''' во селото [[Радибуш]] има издлабен приказ на сонце со сосема ист дизајн како на '''[[Знаме на Македонија|македонското знаме]]'''? * ... дека во 1000 г. '''[[Охридска патријаршија|Охридската патријаршија]]''' излегувала на 4 мориња (Егејско, Јонско, Јадранско и Црно)? * ... дека во 1900 г. '''[[Влае]]''' имало само 40 жители? * ... дека годинава '''[[Википедија]]''' прославува '''[[Википедија:Википедија 15|15 години постоење]]'''? * ... дека '''[[водна регулација во Горен Харц|водната регулација на Горен Харц]]''' е најсложениот хидросистем во Европа? * ... дека '''[[знаме на Шкотска|знамето на Шкотска]]''' како симбол го носи [[Андреин крст|Андреиниот крст]], на кој се смета дека е распнат [[Апостол Андреја]] — заштитник на Шкотска? * ... дека [[Општина Долнени]] има дури '''[[Список на археолошки наоѓалишта во Прилепско|184 познати археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека на 6 декември 2015 г. народот на [[Ерменија]] на '''[[референдум]]''' изгласал земјата да стане '''[[парламентарна република]]''', заменувајќи го дотогашниот полупретседателски систем? * ... дека скопското село '''[[Брњарци]]''' има дури 4 археолошки наоѓалишта? * ... дека '''[[Сема Ќен]]''' (II-I в. п.н.е.) се смета за најголемиот кинески [[историчар]] на сите времиња? * ... дека '''[[знаме на Непал|знамето на Непал]]''' е единственото неправоаголно знаме во светот? ==2015== * ... дека највисоката планина во [[Северна Америка]] во август 2015 г. го вратила свеоето старо име — '''[[Денали]]''', заменувајќи го со претходното „Макинли“? * ... дека се смета дека археолошкото наоѓалиште '''[[Старо Бонче (археолошко наоѓалиште)|Старо Бонче]]''' (Прилепско) се наоѓаат остатоците од кралскиот дворец на [[Пелагонија]], во чија близина е погребан кралот на [[Пелагонци]]те? * ... дека првиот патнички [[авион]] во Македонија бил „'''[[Потез 29]]'''“ (''Potez 29'') од француско производство? * ... дека според едно старо предание, во реката [[Брегалница]], на подножјето на [[Плачковица]] живеел воден змеј, кој имал задача од [[Пајонци|пајонските кралеви]] да го брани Светиот Град од непријателите? * ... дека папагалот [[мал александар]] (''Psittacula krameri'') го носи името на кралот [[Александар III Македонски]], за кој се смета дека ги довел птиците од овој род во [[Средоземјето]] од [[Пенџаб]] како подароци за аристократијата и дипломатите? * ... дека '''[[Зоолошка градина Скопје|Зоолошката градина во Скопје]]''' е отворена во 1926 г.? * ... дека '''[[Ерменска апостолска црква|Ерменската апостолска црква]]''' е првата национална црква во светот? * ... дека тврдината '''[[Маркови Кули (Водно)|Маркови Кули]]''' (Чрнче) на планината [[Водно]] датира од [[VI век]]? * ... дека суперавтомобилот '''[[Ламборгини Сесто Елементо]]''' е наречен по [[атомски број|атомскиот број]] на [[јаглерод]]от во [[периоден систем на елементите|периодниот систем на елементите]]? * ... дека '''[[хмељ]]от''' му припаѓа на семејството [[конопи]] (''Cannabaceae'')? * ... дека [[Пајонци|пајонското]] племе '''[[Агријани]]''' (Граи) редовно учествувало како наемна војска низ историјата на [[Македонско Кралство|Македонското Кралство]] и [[Македонска Империја|Македонската Империја]]? * ... дека советскиот писател [[Андреј Платонов]] (1899-1951) се смета за предвесник на [[егзистенцијализам|егзистенцијализмот]]? * ... дека селото '''[[Долни Дисан]]''', [[Неготинско]] има исклучително [[палеонтологија|палеонтолошко]] наоѓалиште, каде се откопани коски од [[камила|камили]], [[жирафа|жирафи]], [[лав]]ови, [[хиена|хиени]], [[мастодонт]]и и [[хипарион]]и стари 10 милиони години? * ... дека палеолитската статуетка '''[[Вјестоничка Венера]]''' најдена кај [[Брно]], Чешка е најстарата досега пронајдена [[керамика|керамичка]] ракотворба? * ... дека '''[[Постојнска Јама|Постојнската Јама]]''' е првото место што добило [[електрична светилка|електрично осветлување]] (1884) во [[Словенија]], дури и пред [[Љубљана]]? * ... дека '''[[џин-тоник]]''' настанал од потребата да се натераат британските морнари да примаат [[кинин]]ска вода (тоник) против [[маларија]] со додавање на [[лимета]] и [[џин]] за вкус? * ... дека во [[Ресенско]] постојат '''[[Список на археолошки наоѓалишта во Ресенско|барем 125 познати археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека во микродржавата '''[[Либерланд]]''' помеѓу Србија и Хрватска е всушност поголема по површина од [[Ватикан]] или [[Монако]]? * ... дека во [[Гостиварско]] постојат '''[[Список на археолошки локалитети во Гостиварско|барем 138 познати археолошки наоѓалишта]]'''? * ... дека '''[[Зоолошка градина Скопје|Зоолошката градина во Скопје]]''' е отворена во 1926 г.? ==2014== * ... дека '''[[Македонци во Аргентина|македонската заедница во Аргентина]]''' брои околу 30.000 жители? * ... дека „'''[[Тур Даун Андер]]'''“ е втората по посетеност велосипедска трка во светот, веднаш по „[[Тур де Франс]]“? * ... дека сите досегашни [[крал на Саудиска Арабија|кралеви на Саудиска Арабија]] се синови на кралот Абдулазиз (првиот владетел со оваа титула)? * ... дека според старите македонски преданија, '''[[Богојавление]]''' има претхристијанско потекло, поврзано со богот [[Дајбог]] кој се појавувал и ги исполнувал желбите на луѓето? * ... дека '''[[Атанас Бадев]]''' (1860-1908) се смета за еден од првите професионално школувани македонски [[композитор]]и? * ... дека '''[[херпетологија]]та''' е гранка на [[зоологија]]та што се занимава со проучување на [[водоземци]]те? * ... дека [[Индија]] е поделена на '''[[Сојузни држави и територии на Индија|28 сојузни држави и 8 сојузни територии]]'''? * ... дека [[Георг Фридрих Хендл|Хендловата]] „'''[[Музика на вода]]'''“ е компонирана за кралскиот спектакл на барки на [[Темза]] приреден за [[Џорџ I]]? * ... дека [[Скопска Црна Гора]] е наречена „Скопска“ за да се различи од '''[[Црна Гора (Егејска Македонија)|истоимената планина]]''' помеѓу [[Сер (округ)|Серско]] и [[Драма (округ)|Драмско]] во североисточна [[Беломорска Македонија]]? * ... дека битолскиот деец од [[Македонски Евреи|еврејско потекло]] '''[[Рафаел Камхи]]''' се смета за еден од најголемите финансиери на [[ВМРО|Македонската револуционерна организација]]? * ... дека во Македонија традиционално се користеле '''[[кирилични бројки]]''' наместо подоцна воведените арапски? * ... дека селото '''[[Вирово]]''', [[Демирхисарско]] е прогласено за [[културно наследство на Македонија]] како „стопанска целина“ поради своите познати традиционални валавници? * ... дека '''[[Хелсинки]]''' претставува најсеверниот главен град во рамките на [[Европска Унија|Европската Унија]]? * ... дека македонскиот народ во минатото галаксијата '''[[Андромеда (галаксија)|Андромеда]]''' ја нарекувал '''[[Гумно]]'''? * ... дека женката на [[елен]]от се нарекува '''[[кошута]]'''? * ... дека '''[[поскок]]от''' е најотровна змија во [[Македонија]] и цела [[Европа]]? * ... дека филозофот '''[[Готфрид Вилхелм Лајбниц]]''' по татко бил [[Лужички Срби|Лужички Србин]]? * ... дека '''[[Јудит Полгар]]''' се смета за најдобра шахистка на сите времиња? * ... дека и покрај долгата историја и службениот статус, '''[[ирски јазик|ирскиот јазик]]''' како [[мајчин јазик|мајчин]] го користи само многу мал дел од населението на [[Ирска]]? * ... дека во [[Поречие]]то има '''[[Список на археолошки наоѓалишта во Поречко|преку 60 досега пронајдени]]''' археолошки наоѓалишта? * ... дека според [[Национална класификација на културното наследство/Духовно|Националната класификација на културното наследство на Македонија]], верувањето во '''[[пелин]]от''' како света и лековита билка се смета за категорија на духовно наследство на земјата? * ... дека родителите на [[Цар Самоил]] се погребани во преспанско-леринското село '''[[Герман (Леринско)|Герман]]'''? * ... дека во местото '''[[Прора]]''' на островот [[Риген]] во [[Германија]] е изградено одморалиште кое претставува најголемиот угостителски објект во светот со сместивост од 20.000 легла? * ... според три различни преданија, во гробницата „'''[[Струмин гроб]]'''“ е закопана сестра на [[Крале Марко]], ќерка на властелин од периодот пред средновековието или принцот [[Персеј]], роднина на Александар Македонски? * ... највисоката точка во [[Холандија]] е ридот '''[[Фалсерберг]]''' со само 322,7&nbsp;м? * ... ирскиот композитор '''[[Џон Филд]]''' е творец на [[ноктурно]]то, подоцна популаризирано од [[Фредерик Шопен|Шопен]]? * ... глумецот '''[[Никола Ристановски]]''' е роден во чешкиот град '''[[Острава]]'''? * ... планината '''[[Плачковица]]''', според [[Потекло на името Плачковица|едно народно предание]], го добила името како место каде малиот [[Александар III Македонски|принц Александар]] е доведен за да престане да плаче и да стане јунак? * ... дека '''[[едноотворни]]те''' (клунарите и клунестите ежови) се единствените [[цицачи]] што [[јајценосни животни|несат јајца]]? * ... дека користењето на '''[[Катлановско Блато|Катлановското Блато]]''' било регулирано од властите уште од XI век? * ... дека единственото населено место во '''[[Општина Вевчани]]''' е селото [[Вевчани]]? * ... дека вулканската планина '''[[Олимп (Марс)|Олимп]]''' на [[Марс]] е висока дури 22 километри? * ... дека [[чума]]та во Европа стигнала преку монголската војска на '''[[Златната Орда]]'''? * ... дека гробницата во [[Кутлеш]] му припаѓа на кралот [[Филип III Аридеј]]? * ... дека планината '''[[Славјанка]]''' подеднакво припаѓа и на [[Егејска Македонија|Егејска]] и на [[Пиринска Македонија]]? ==2013== * ... се верува дека хунскиот водач '''[[Атила]]''' е погребан во подземна гробница, над која била навртена реката [[Тиса]]? * ... археолошкото наоѓалиште [[Кале (Обедник)|Кале]] во демирхисарското село Обедник кај мештаните се нарекува '''„Куќата на Кралот“'''? * ... во [[Македонија]] има 10 [[ендемизам|ендемски видови]] на '''[[каранфил]]и'''? * ... '''[[гуџаратски јазик|гуџаратскиот]]''' е мајчин јазик на [[Махатма Ганди]] — „Таткото на Индија“ и [[Мухамед Али Џина]] — „Таткото на Пакистан“? * ... '''[[номофобија]]та''' е патолошки страв од немање пристап до [[мобилен телефон]]? * ... '''[[Алеф-број|Алеф-нула]]''' (<math>\aleph_0</math>) е најмалиот бесконечен кардинален број? * ... во [[1970]] година британските власти ги преселиле Чагошаните од архипелагот '''[[Чагос]]''' за да можат [[Американци]]те да основаат воена база на истите? * ... '''[[Розово фламинго|Розовото фламинго]]''' (''Phoenicopterus roseus'') се среќава и во [[Македонија]]? * ... '''[[Природонаучен музеј на Македонија|Природонаучниот музеј на Македонија]]''' е основан во 1926 г.? * ... Селото '''[[Б’с]]''', Кривопаланечко го има најкраткото име на населено место во [[Македонија]]? * ... титулата '''[[Свет римски цар]]''' потекнува од надлежноста на неговите претходници врз [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] како владетели на [[Западно Римско Царство|Западното Римско Царство]] пред [[историја на папството|подемот на папството]]? * ... познатиот македонски глумец '''[[Ристо Шишков]]''' се подготвувал да стане [[атомска физика|атомски физичар]] пред да се реши за глумата? * ... [[Аралско Езеро|Аралското Езеро]] е сведено на поголема бара поради прекумерното користење на водата од реката '''[[Аму Дарја]]''' (негов единствен доток) за наводнување на [[памук|памучните]] полиња? * ... [[Лазарополе|лазарополскиот]] кнез '''[[Ѓурчин Кокалески|Ѓурчин Кокале]]''' (1775–1863) важи за еден од првите македонски [[преродбеник|преродбеници]]? * ... дека [[даб]]от бил обележје на древните [[крал на Македонија|македонски кралеви]] и свето дрво на [[словенска митологија|словенскиот]] бог [[Перун]] и [[германска митологија|германскиот]] бог [[Тор (бог)|Тор]]? * ... единицата за тежина [[фунта (единица)|фунта]] во Македонија се нарекувала „'''[[Фунта (единица)#Македонска литра|литра]]'''“? * ... '''[[јавански јазик|јаванскиот јазик]]''' го говорат околу 75,5 милиони луѓе — 30&nbsp;% од населението на [[Индонезија]]? * ...денес [[Валонски јазик|'''валонскиот јазик''']] се смета за [[Мртов јазик|скоро исчезнат јазик]], првенствено поради доминацијата на [[Француски јазик|францускиот јазик]] во [[Валонија]] и забраната за употреба на валонскиот јазик од 1952 година? * ... покрај [[аритметичка средина|аритметичката]] и [[геометриска средина|геометриската]] средина, [[модус]]от, [[медијана]]та, и [[просек]]от се видови на '''[[Теореми за средна вредност|средна вредност]]'''? * ... [[Тајланд]] е поделен на дури '''[[Покраини во Тајланд|76 покраини]]'''? * ... [[западнофризиски јазик|фризискиот јазик]] е рамноправен со холандскиот во покраината [[Фризија (покраина)|Фризија]]? * ... географскиот центар на Македонија се наоѓа во '''[[Длабок Дол]]''', во атарот на селото [[Долно Врановци]]? * ... [[Википедија]] има '''[[Википедија:Список на википедии|изданија на вкупно 285 јазици]]'''? * ... помеѓу XIV и XVI век, во [[Белорусија]] се користела '''[[белоруска арабица]]''', откако доселените [[Татари-Липки|Татари]] го усвоиле [[белоруски јазик|белорускиот јазик]], задржувајќи го писмото од татарскиот? * ... кај екраните, секој [[пиксел]] е поделен на три „'''[[потпиксел]]и'''“ за трите основни бои (црвена, сина и зелена)? * ... летот со „[[Сојуз 1]]“ го направил '''[[Владимир Комаров]]''' прв човек којшто летал во [[вселенско пространство|вселенското пространство]] повеќе од еднаш, но и прв човек којшто загинал за време на лет во вселената? * ... според [[УНЕСКО]], во [[Македонија]] се зборуваат '''[[Список на загрозени јазици во Македонија|7 загрозени јазици]]'''? * ... титулата '''[[свет римски цар]]''' потекнува од надлежноста на неговите претходници врз [[римокатоличка црква|римокатоличката црква]] како владетели на [[Западно Римско Царство|Западното Римско Царство]] пред [[историја на папството|подемот на папството]]? * ... познатиот македонски глумец '''[[Ристо Шишков]]''' се подготвувал да стане [[атомска физика|атомски физичар]] пред да се реши за глумата? * ... [[Аралско Езеро|Аралското Езеро]] е сведено на поголема бара поради прекумерното користење на водата од реката '''[[Аму Дарја]]''' (негов единствен дотек) за наводнување на [[памук|памучните]] полиња? * ... [[Лазарополе|лазарополскиот]] кнез '''[[Ѓурчин Кокалески|Ѓурчин Кокале]]''' (1775–1863) важи за еден од првите македонски [[преродбеник|преродбеници]]? * ... [[розово фламинго|розовото фламинго]] живее во [[Македонија]]? * ... дека [[даб]]от бил обележје на древните [[крал на Македонија|македонски кралеви]] и свето дрво на [[словенска митологија|словенскиот]] бог [[Перун]] и [[германска митологија|германскиот]] бог [[Тор (бог)|Тор]]? * ... [[Србија]] е поделена на '''[[окрузи во Србија|29 окрузи]]'''? * ... покрај [[аритметичка средина|аритметичката]] и [[геометриска средина|геометриската]] средина, [[модус]]от, [[медијана]]та, и [[просек]]от се видови на '''[[Теореми за средна вредност|средна вредност]]'''? * ... [[Тајланд]] е поделен на дури '''[[Покраини во Тајланд|76 покраини]]'''? * ... [[западнофризиски јазик|фризискиот јазик]] е рамноправен со холандскиот во покраината [[Фризија (покраина)|Фризија]]? * ... географскиот центар на Македонија се наоѓа во '''[[Длабок Дол]]''', во атарот на селото [[Долно Врановци]]? * ... '''[[Природонаучен музеј на Македонија|Природонаучниот музеј на Македонија]]''' е основан во 1926 г.? ==2012== * ... врвот на вулканот '''[[Чимборасо]]''' ([[Еквадор]]) е најоддалечената точка на [[Земја (планета)|Земјата]] од нејзиниот центар? * ... [[Индија]] има дури '''[[Список на градови во Индија|45 града со повеќе од милион жители]]'''? * ... езерото '''[[Лох Неј]]''' во [[Северна Ирска]] е најголемото езеро на [[Британски Острови|Британските Острови]]? * ... '''[[Музеј на модерната книжевност|Музејот на модерната книжевност]]''' во [[Марбах на Некар|Марбах]] (Германија) е добитник на престижната [[Стерлингова награда]] за архитектура? * ... во 2010, политичката групација '''[[БРИК]]''' е преименувана '''[[БРИКС]]''' со влегувањето на [[ЈАР]]? * ... прочуениот ренесансен уметник '''[[Бенвенуто Челини]]''' бил повеќе пати осудуван за [[содомија]] и убиства? * ... '''[[тајландски јазик|тајландскиот јазик]]''' има пет варијанти на употреба: улична, отмена, беседничка, верска и кралска? * ... '''[[кукувија]]та''' (''Tyto alba'') е најраспространетата копнена птица во светот? * ... '''[[Каролински Остров|Каролинскиот Остров]]''', кој е дел од [[Кирибатите]], била првата територија која на [[1 јануари]] [[2000]] година преминала во новиот милениум? * ... со своите 634 м, новоизградената кула „'''[[Токиско небесно дрво]]'''“ е втора градба по височина во светот? * ... '''[[Грампијански Планини|Грампијанските Планини]]''' зафаќаат речиси една половина од површината на [[Шкотска]]? * ... [[Земја]]та не се [[Земјина ротација|врти]] исправено, туку нејзината '''[[осен наклон|оска е навалена]]''' за 23,44 [[Степен (агол)|степени]]? * ... '''[[Стоболка]]та''' (''Spermophilus citellus'') е така наречена поради народното верување дека лечи од сто болести? * ... во [[Африка]] има дури 535 јазици од групата '''[[банту-јазици|банту]]'''? * ... во [[математика]]та постојат [[бесконечно множество|бесконечности]] со разни големини (кардиналности) кои се претставуваат со '''[[алеф-број]]'''? * ... името на [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]] е добиено од словенските доселеници, кои дошле од областа покрај реката '''[[Охрже]]''' во [[Чешка]]? * ... неодамна пронајдената '''[[метална микрорешетка]]''' е најлесниот материјал на светот? * ... '''[[Сојомбо (симбол)|националниот симбол на Монголија]]''' е всушност еден од знаците на едно [[Сојомбо писмо|постаро монголско писмо]]? * ... на [[15 март]] [[1948]] започнала '''[[Заминување на децата од селото П’пли|евакуација на децата од селото П’пли]]''', при што било иселено 91 дете во 4 групи? * ... како момче, '''[[Џозеф Далтон Хукер]]''' учествувал во експедицијата на [[Џејмс Кларк Рос]] со која било потврдено постоењето на [[Антарктик]]от? * ... '''[[Ратхаус Хамбург|градското собрание на Хамбург]]''' има 647 соби, 6 соби повеќе отколку [[Бакингемска палата|Бакингемската палата]]? * ... во [[македонскиот јазик]], покрај [[Вокатив|вокативни падежни остатоци]], постојат и '''[[Граматички категории на именките во македонскиот јазик|акузативни падежни остатоци]]'''? * ... '''[[Костарика]]''' ја укинала својата армија во [[1949]] година? * ... со уривањето на зградата во [[Скопски земјотрес 1963|скопскиот земјотрес во 1963]], фондот на '''[[Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“|Народната и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“]]''' бил привремено сместен во [[Даут-пашин амам|Даут-пашиниот амам]]? ==2011== * ... според легендата, црквата '''„[[Црква „Св. Андреја“ (Киев)|Св. Андреја]]“''' во [[Киев]] била основана од [[Апостол Андреја]]? * ... во почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], '''[[Окупација на Македонија во Втората светска војна|окупирана Македонија]]''' била поделена помеѓу [[Царство Бугарија|Бугарија]], [[Италија]] и [[Нацистичка Германија|Германија]]? * ... дизајнирањето на '''[[Лара Крофт]]''' било инспирирано од шведската пејачка Нене Чери? * ... градот '''[[Зрењанин]]''' под отоманска власт паднал со помош на српското население на градот? * ... во '''[[Македонија во Првата светска војна|Првата светска војна]]''' биле регрутирани најмалку 44.496 [[Македонци]] во српската армија? * ... во [[2003]] година, '''[[трговија со дрога|глобалната трговија со дрога]]''' остварила приходи од 321,6 милијарди [[американски долар]]и? * ... '''[[Хипарх]]''' се смета за основач на [[тригонометрија]]та? * ... '''[[Халберштат]]''' е местото на првите документирани големи постојани [[оргули]], поставени во [[1361]] година? * ... новиот '''[[Стадион Јувентус|стадион]]''' на [[ФК Јувентус]] бил изграден на местото на поранешниот Деле Алпи? * ... '''[[миксомицети]]те''' се најбројни лигави габи? * ... '''[[Атентат врз Велимир Прелиќ|атентатор]]''' на [[Велимир Прелиќ]] била [[Мара Бунева]]? * ... во '''[[Музеј на македонската борба|Музејот на македонската борба]]''' (''на сликата'') се наоѓаат 109 восочни фигури од личности од македонската историја? * ... '''[[морска милја|морската милја]]''' е единица за должина која изнесува околу една [[лачна минута]] географска должина долж некој меридијан? * ... '''[[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]]''' бил последниот цар и крал на Германија? * ... '''[[Ариевско уверение|Ариевското уверение]]''' станало задолжителено за сите чиновници во [[Нацистичка Германија]]? * ... '''[[Харието]]''' бил водач на банда салиски платеници во служба на [[Римско Царство|Римското Царство]]? * ... '''[[тајане]]''' претставува македонски календарски обичај поврзан со празникот раѓањето на [[Свети Јован Крстител]]? * ... '''[[Бабин Јар]]''' е местото каде на 29 и 30 септември 1941 година биле убиени најмалку 33.771 Евреи? * ... '''[[Хилперик II (крал на Франките)|Хилперик II]]''' издал указ според кој им дозволил на жените да го наследуваат татковиот имот? * ... '''[[Германско Царство|Германското Царство]]''' постоело до крајот на Првата светска војна? * ... писателките од семејството '''[[Бронте (семејство)|Бронте]]''' своите дела првично ги издавале под машки псевдоними? * ... '''[[Едвалд Боасон Хаген]]''' станал трет најдобар велосипедист во светот според UCI кога имал само 22 години? * ... '''[[Пепи Манасков]]''', е прогласен за најдобар македонски ракометар на [[20 век]]? * ... '''[[Шри Сатја Саи Баба]]''' тврдел дека е реинкарнација на Саи Баба од Ширди? * ... '''[[Киевско-печерска лавра|Киевско-печерската лавра]]''' претставува најстаро православно светилиште на [[Источни Словени|Источните Словени]]? * ... '''[[Филип Жилбер]]''' е првиот Белгиец во историјата, кој победил на трите Арденски класици во една година? * ... '''[[Рајхсвер]]''' претставувале вооружени сили на Германија во периодот од 1919 до 1935 година? * ... '''[[Работничка партија на Кореја|Работничката партија на Кореја]]''' во земјата владее од нејзиното основање во [[1949]] година? * ... '''[[Хорарна астрологија|Хорарната астрологија]]''' е гранка на [[астрологија]]та, при што астрологот одговара на конкретно поставено прашање? * ... '''[[Знаме на Обединетите Нации|знамето на Обединетите Нации]]''' е усвоено во [[1947]] година? * ... функцијата '''[[Премиер на Прусија]]''' постоела од 1702 до 1947 година? * ... Островот '''[[Свети Мартин (остров)|Свети Мартин]]''' во [[Карипско Море|Карипското Море]] е поделен на меѓу [[Франција]] и [[Холандија]]? * ... '''[[Сава]]''', е река која ја обележува северозападната граница на Балканскиот Полуостров? * ... со '''[[Договор од Троа (1420)|Договорот од Троа]]''', англиските владетели требало да го наследат престолот на Франција? * ... '''[[ФК ЦСКА (Москва)|ПФК ЦСКА Москва]]''' е прв руски тим кој некогаш освоил [[УЕФА|европски куп]]? * ... '''[[Сју Гарднер]]''' е тековниот извршен директор на Фондацијата Викимедија во Сан Франциско? * ... '''[[Џон Тошак]]''' е актуелен селектор на Македонската фудбалска репрезентација? * ... споменикот на '''[[Зебрњак]]''' е подигнат во чест на победата на српската војска во [[Кумановска битка|Кумановската битка]], која ја одлучила [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]]? * ... на [[Китино Кале]] над [[Кичево]] постоела '''[[Олга Мицеска (споменик)|голема статуа]]''' ''(фотографија)'' на хероината [[Олга Мицеска]] која поради разголеноста веднаш по поставувањето била урната од страна на тогашните комунистички власти? * ... '''[[Владимир Лисин]]''' е најбогатиот човек во Русија? * ... '''[[Шајлок]]''' е лик во драмата [[Венецијански трговец]] на [[Вилијам Шекспир]]? * ... '''[[Кумановски мировен договор|Кумановскиот договор]]''' стави крај на [[НАТО-во бомбардирање на СР Југославија|бомбардирањето на НАТО]] врз [[СР Југославија]]? * ... '''[[Александар Литвиненко]]''' бил отруен со токсичниот радиоактивен изотоп полониум-210? * ... '''[[Екарт Толе]]''' според „Њујорк Тајмс е најпопуларниот автор за духовниот живот во САД? * ... во градот '''[[Хургада]]''', сончевите денови траат 3.800 часа годишно, што е еден од највисоките рекорди во светов? * ... Од Македонија биле протерани повеќе од 10.000 '''[[Депортација на Евреите од Македонија|Евреи]]''' во логорот [[Треблинка]]? * ... '''[[Езеро Восток|езерото Восток]]''' е најголемо од 150-те езера под ледената капа на [[Антарктик]]от? * ... Република Македонија е потписник на '''[[Болоњска декларација|Болоњската декларација]]''' од 2003 година? * ... '''[[Главоболка]]та''' се појавува најмалку еднаш кај 95% од луѓето и тоа најчесто на возраст од 20 - 40 години? * ... забраната за прикажување на две дела на македонскиот уметник '''[[Александар Станковски]]''' во [[Малта]], предизвикала протести против [[цензура]]та во оваа држава? * ... на '''[[Бахамите]]''' не се плаќа [[данок на доход]], [[данок на додадена вредност]] и [[данок на имот]], кои ја прават земјата една од оние со најконкурентни даночни режими? * ...од првите повеќепартиски избори до денес, во [[Македонија]] продефилирале над сто '''[[Список на политички партии во Македонија|политички партии]]'''? * ...и [[Сатурн]]овата месечина [[Титан (месечина)|Титан]] има свое „[[Охридско Езеро (Титан)|Охридско Езеро]]“, наречено во чест на [[Охридско Езеро|истоименото езеро]] во југозападна [[Македонија]]? * ...eден фосил на '''[[Оклопни риби|оклопна риба]]''' (''[[Materpiscis|Materpiscis attenboroughi]]'') стар 380 милиони години поседува карактеристична градба која укажува на живородност? * ... '''[[герилско градинарство|герилското градинарство]]''' опфаќа одгледување на растенија на земјиште кое е запуштено од неговиот законски сопственик, без негова дозвола? * ...стадионот '''[[Камп ноу]]''' во Барселона има 98.787 седишта, со што е најголемиот стадион во Европа? * ...македонската и украинската Википедија се единствените кирилични изданија на Википедија што го погодиле правилното име на '''[[Весли Снејдер]]'''? * ...главниот лик од серијалот видеоигри „Half-Life“, '''[[Гордон Фримен]]''', никогаш не проговорил? * ... византиското '''[[Биро за варвари]]''' претставува првата позната институција која била задолжена за меѓународните односи на една држава? * ... во светот има 29 земји каде што '''[[Список на земји каде што францускиот е официјален јазик|францускиот јазик е официјален]]'''? * ... '''[[Авети]]те''' се способни да ја завртат својата глава за речиси 360°? * ... '''[[Стигма|стигмите]]''' кои ги имал Свети Пио сосема исчезнале пред да го напушти земскиот живот? * ...инфраструктурата во '''[[Тавантинсују]]''' била толку добра што Часките од [[Кито]] до Куско пренесувале порака за само една седмица? (~1500 km) ==2010== * ... '''[[Хаити]]''' е првата независна држава во Латинска Америка и воедно единствена држава која својата независност ја стекнала преку успешна буна на робови? * ... '''[[Делавер]]''' е првата сојузна држава на САД и првата држава која го ратификувала [[Устав на Соединетите Американски Држави|уставот на САД]]? * ...по зголемено внесување на [[јаглехидрат]]и, една десетина од [[Црн дроб|црнодробната]] маса може да постои како '''[[гликоген]]'''? <li>... '''[[Боцвана]]''' е една од најслабо корумпираните држави во [[Африка]], на исто ниво со [[Португалија]]? <li>... '''[[Стигма|стигмите]]''' кои ги имал '''[[Свети Пио]]''', во текот на животот, му исчезнале пред да го напушти земскиот живот? <li>...матичниот народ на '''[[Монако]]''', ''Моначани'', е всушност '''[[Монако#Демографија|малцинство]]''' во својата држава? <li>... дека инфраструктурата во '''[[Тавантинсују]]''' била толку добра што '''[[Часки]]те''' од [[Кито]] до [[Куско]] пренесувале порака за само една седмица? <li>... '''[[Хаити]]''' е првата независна држава во '''[[Латинска Америка]]''' и воедно единствена држава која својата независност ја стекнала преку успешна буна на '''[[роб]]ови'''? <li>... '''[[Делавер]]''' е првата [[Сојузни држави на САД|сојузна држава на]] [[САД]] и првата држава која го ратификувала '''[[Устав на САД|уставот на САД]]'''? <li>... после зголемен внес на [[јаглехидрат]]и, една десетина од [[Црн дроб|црнодробната]] маса може да постои како '''[[гликоген]]'''? <li>... '''[[Бутан]]''' е единствената држава во светот која мери '''[[среќа]]''' на своето население? <li>... со своите шест фази на развој и петте различни писма на пишување, '''[[египетскиот јазик]]''' е еден од најстарите запишани јазици во светот? <li>...според '''[[Закон за зачувување на масата|законот за зачувување на масата]]''', таа не може да се создаде или уништи, но може да се прераспореди во просторот и да се измени во различни типови на честички? <li>... '''[[Боцвана]]''' е една од најслабо корумпираните држави во [[Африка]], на исто ниво со [[Португалија]]? <li>...стадиумот на возрасна единка или [[имаго]] (за разлика од [[ларва]]та) на '''[[еднодневки]]те''' е краток и трае од неколку часа до неколку дена? <li>... '''[[Јована Лудата]]''' имала 6 деца и сите станале европски монарси? <li>...царот '''[[Фока (византиски цар)|Фока]]''' дошол на власт во [[Византија]] во 602. година со помош на [[Трки со двоколки|„партијата“ на Зелените]]? <li>...[[Црна Гора]] имала само еден крал и тоа бил '''[[Никола I Петровиќ]]''' ? <li>...последните '''[[мајански градови]]''' кои биле [[Шпанска колонизација на Јукатан|освоени од Шпанците]] биле [[Тајасал]] и [[Закпетен]]? <li>...на островот [[Јап]] во [[Федералните Држави на Микронезија]] месното население користи камени пари од кои најголемите се 4 метри во [[пречник]], а најмалите до 0,3 метри во пречник? <li>...на државата '''[[Тувалу]]''' ѝ се заканува опасност од потполно исчезнување од географската карта поради покачување на нивото на [[море]]то? <li>...[[лондон]]ската '''[[Independent Group]]''' е предвесник на уметничкиот правец [[поп арт]]? <li>...[[Нова Македонија]], [[Вечер (дневен весник)|Вечер]] и [[Битолски весник]] се најстарите дневни весници во Македонија? <li>...[[Руанда]] е првата држава во историјата која избрала државно законодавство, а при тоа мнозинството биле жени? <li>...според [[Кладистика|кладистичката]] систематика, [[Четириношци|четириножните]] [[‘Рбетници|‘рбетници]] припаѓаат на класата '''[[Резноперки|резноперкови риби]]'''? <li>...познатото украсно црно дрво '''[[абонос]]''', е толку густо што тоне во [[вода]]? ==2009== <!--<li>... '''[[SketchUp]]''' е бесплатен програм од [[Google]] наменет за лесно и брзо [[3Д моделирање]] на предмети, куќи, градежни објекти, направи и слично? ПОВЕЌЕ НЕ Е БЕСПЛАТЕН --> <li>... дека '''[[шугејзинг]]от''' е правец на [[алтернативен рок|алтернативниот рок]], кој во раните 90-ти бил потиснат од далеку попопуларниот [[гранџ]]? <li>... дека единствениот познат организам кој се смета за '''[[Биолошка бесмртност|биолошки бесмртен]]''' е медузата '''''[[Туритопсис нутрикула|Turritopsis nutricula]]'''''? <li>... дека [[статуетка]]та '''[[Оскар]]''' стои на филмско тркало на кое се вгравирани пет средни кругови, секој од нив означува една од оригиналните гранки на академијата: глумци, режисери, сценаристи, продуценти и техничари? <li>... дека голем број уметници од САД, меѓу кои [[Џими Хендрикс]], [[Кевин Костнер]], [[Меган Фокс]], [[Елвис Присли]] и [[Тина Тарнер]] имале предци кои припаѓале на народот '''[[Чероки]]'''? <li>... дека [[паркур]]от е активност чијашто цел е движење од една точка до друга колку што е можно поефикасно и побрзо, користејќи ги претежно способностите на човечкото тело? <li>... дека американскиот астроном и астрохемичар '''[[Карл Саган]]''' е автор на романот „[[Контакт (роман)|Контакт]]“ врз основа на кој во 1997 година е направен [[Контакт (филм)|филм под истиот наслов]] со [[Џоди Фостер]] во главната улога? <li>... дека во '''[[Бутан]]''', единствената земја во светот во која е забранета продажбата на [[тутун]], луѓето на фасадите од куќите цртаат [[пенис]]и, верувајќи дека ќе ги заштитат од лоши духови ? <li>... дека водното растение '''[[Волфија|Wolffia arrhiza]]''' од фамилијата [[Козлеци]] е најмалото [[Скриеносемени|цветно растение]] на светот? <li>... дека во XIX век, '''[[Богородичната црква]]''' во [[Париз]] била толку запуштена, што урбанистите размислувале за нејзино уривање, па [[Виктор Иго]] го напишал романот „[[Sвонарот на Богородичната црква]]“ делумно и за да ја подигне јавната свест за неа? <li>... дека во [[парапсихологија]]та, '''[[телепатија]]та''' се смета за форма на [[вонсетилно восприемање]] (ESP) и често се поврзува со [[прекогниција]]та и [[јасновидост]]а? <li>... дека според '''[[Рационални очекувања|теоријата на Рационални очекувања]]''', во [[макроекономија]]та може да се постигне целосна вработеност доколку цените и платите би биле целосно флексибилни? <li>... дека главниот град на [[Малезија]], '''[[Куала Лумпур]]''', е eдновремено и една од трите [[Административна поделба на Малезија|федерални територии]] во државата? <li>... дека '''[[Марсиканската мечка]]''', која е подвид на [[кафеава мечка|кафеавата мечка]], живее единствено во централниот регион на [[Италија]], и останати се само уште 30-тина живи примероци? <li>... дека [[Монголија]] била населена уште '''[[Историја на Монголија|пред 800.000]]''' години? ==2008== <li>... дека на [[Ман (остров)|Ман]], островска територија во [[Ирското Море]], '''[[Локална управа на Ман|локалната управа]]''' се заснова на древните црковни парохии? <li>... дека '''[[НХЛ]]''', професионалната лига во [[хокеј на мраз]] е формирана во [[Монтреал]], [[Канада]], во 1917 година од 4 канадски клубови? <li>... дека од најпопуларната руска крими-серија на сите времиња, насловена како „'''[[Бригада (филм)|Бригада]]'''“ (2002) досега има снимено само 15 епизоди? <li>... дека и покрај успехот во '''[[Бурските војни]]''', после кои е формирана [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканската Унија]], [[Британија]] ги загубила своите поранешни меѓународни позиции? <li>... дека на '''[[Велигденскиот Остров]]''', еден од островите на [[Полинезија]], има вкупно 887 монолитни камени кипови кои ги нарекуваат „Главите на Велигденскиот Остров“? <li>... дека '''[[Кинеската астрологија]]''' се заснова на 12-годишниот циклус на ''Планетата - Дрво'' ([[Јупитер]]), а секоја од 12-те години е во знакот на некое животно? <li>... дека [[Шерлок Холмс]] и неговиот пријател [[Др. Џон Вотсон]], замислените ликови од делата на [[Сер Артур Конан Дојл]], живееле заедно на адресата '''[[221Б Бејкер Стрит]]'''? [[Image:Lippenbaer-24.jpg|right|130px|Тромава мечка]] <li>... дека '''[[Грција]]''' има [[периферии на Грција|13 периферии]] и [[префектури на Грција|52 префектури]]? <li>... дека '''[[Тромава мечка|тромавите мечки]]''' ''(на сликата)'' во некои предели на [[Индија]] и [[Бурма]] се сметаат за поопасни животни и од [[тигар]]от поради нивниот непредвидлив темперамент? <li>... дека '''[[Карлос Кастанеда]]''', американскиот [[антропологија|антрополог]] и [[писател]], има [[перу]]анско потекло и дека е контроверзен бидејќи неговите теми се поврзани со [[шаманизам|шаманизмот]]? <li>... дека [[Џорџ Вашингтон]] бил првиот [[Голем мајстор]] на Големата '''[[масони|масонска]]''' ложа на [[САД]], која подоцна згаснала? <li>... дека '''[[Претседателски избори во САД 2008 година|овогодишните претседателски избори во САД]]''', на кои победи [[Демократска партија на САД|демократот]] [[Барак Обама]], се одржаа едновремено со избори за 33 места во [[Сенатот на САД]], избори за [[Конгресот на САД]], како и избори за гувернери во 11 [[сојузни држави на САД]]? <li>... дека '''[[Само вистината победува|националното мото на Индија]]''' ''сатјамева џајате'' се наоѓа и на грбот на Индија, и е слично со националното мото на Чешка - ''pravda vítězí''? <li>... дека во [[1889]]. познатиот пица-мајстор од [[Неапол]] [[Рафаеле Еспозито]], специјално за [[италија]]нската кралица [[Маргарита од Савоја]] приготвил пица во боите на италијанското знаме: [[зелена боја|зелена]] (од [[босилек]]от), [[бела боја|бела]] (од [[моцарела]]та) и [[црвена боја|црвена]] (од [[домат]]от) и ја нарекол токму '''„[[Пица#Видови пици|пица маргарита]]“'''. <li>... дека познатиот [[окултизам|окултист]] '''[[Алистер Кроули]]''' се појавува на омотот на осмиот албум на [[Битлсите]], Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band? <li>... дека кај [[Ладнокрвни животни|ладнокрвните животни]] кои немаат '''[[Y хромозом]]''', особено кај [[влекачи]]те, полот на младите зависи од температурата на која се одвивала [[квачење|инкубацијата]]? <li>... дека најчесто машко име во [[Република Македонија]] е Александар, а најчесто женско име е Марија. Можете да го побарате и вашето има на '''[[список на најчести имиња]]'''. <li>... дека најновиот [[микрообработувач]] кој го најави [[Интел]] за крајот од оваа година (наречен '''[[Туквила]]''') ќе содржи две милијарди [[транзистори]], и 30 мегабајти [[кеш меморија]]? <li>... дека '''[[Археа|термоацидофилните археи]]''' живеат во екстремни средини, како на пример [[вулкан]]ски [[топол извор|топли извори]]? <li>... дека според податоците од 2006-та се проценува дека има над 27.000 '''[[Јадрено оружје|јадрени оружја]]''' во сопственост на најмалку осум земји, од кои 96% отпаѓаат на [[САД]] и [[Русија]]? <li>... дека '''[[Усеин Болт]]''', победникот и новиот светски рекордер на 100 и 200м од [[Летните олимписки игри - 2008]] во [[Пекинг]] е првиот атлетичар којшто победил на 100 и на 200м по [[Карл Луис]] во 1984? <li>... дека режисерот [[Педро Алмодовар]] работел десет години на приказната за филмот '''[[Лошо образование]]''', а речиси сите улоги се машки? <li>... дека во 2007 година, '''[[Аеродром Париз-Шарл де Гол|аеродромот Шарл де Гол во Париз]]''' бил на [[список на најфреквентни аеродроми во светот|прво место]] по сообраќај во [[Европа]] со 552,721 полетувања и спуштања, а втор по бројот на патници со 59,919,383 патници, по [[Аеродром Лондон-Хитроу|Лондон Хитроу]] со 68,068,554, и пред [[Аеродром Франкфурт|Франкфурт]] со 54,161,856? ==2005-2007== <li>... дека [[Српски јазик|српскиот јазик]] има [[Срби#Јазик|два рамноправни изговора]] и [[Срби#Јазик|две рамноправни писма]]? <li>... дека [[Елизабет Тејлор]] има виолетови очи, двократна лента од трепки, осум брака и два [[оскар]]и? <li>... дека ''[[Битлс]]'' е прогласена за најголема група на сите времиња според списанието ''Rolling Stone''? <li>... дека прв претседател на [[Друштво на писателите на Македонија|Друштвото на писателите на Македонија]] бил [[Блаже Конески]]? <li>... дека многумина ја сметаат [[Ојлерова формула|Ојлеровата формула]]: <math>\mbox{e}^{i\pi}+1=0</math> за совршено математичко равенство? <li>... дека во [[Множество|теоријата на множествата]] постојат две [[Множество#Околу бесконечните множества|бесконечности]]? <li>... дека во [[Метрички простор|метричкиот простор]] е можно да се дефинира какво било растојание меѓу две точки? <li>... дека вистинското име на [[Старословенски јазик|старословенскиот јазик]] е ''{{Уникод|Ѩ}}зъıкъ слов{{Уникод|ѣ}}ньскъıи'' (транслитерирано: ''językŭ slověnĭskyi'') што значи „''словенски јазик''“? <li>... дека како за ретко кој јазик, за [[Старословенски јазик|старословенскиот]] биле создадени две писма: [[глаголица]] и [[кирилица]]? <li>... дека со своите над 10 милиони жители, [[Русија|рускиот]] [[главен град]] [[Москва]] претставува најголем град во [[Европа]]? <li>... дека [[Бети Дејвис]] е двократна [[оскар]]овка и според [[Американскиот филмски институт]] [[АФИ 100 години... 100 ѕвезди|втора најголема глумица на сите времиња]]? <li>... дека [[Силвио Берлускони]], [[Италија|италијански]] стопанственик и политичар, е најбогатиот човек во Италија, со имот вреден 12.000.000.000 [[долар]]и во [[2005]] година? <li>... дека [[амфиоксус|aмфиоксусот]] или ''ланцетникот'' (единствен во поттипот главохордници) е примитивно рибовидно [[Животни|животно]] кое нема [[‘Рбет|‘рбетен столб]], но поседува многу други одлики на [[‘Рбетници|‘рбетниците]]? <li>... дека од сите членки на [[ОН]] само [[Северна Кореја]], [[Куба]], [[Лихтенштајн]], [[Андора]], [[Монако]], [[Тувалу]] и [[Науру]] не се интегрирани во [[ММФ|Меѓународниот Монетарен Фонд]]? <li>... дека тројца од членовите на групата [[Монти Питон]] се избрани меѓу педесетте најголеми комичари на сите времиња? <li>... дека припадникот на типот ''[[жаркари|Cnidaria]]'' - [[Туритопсис нутрикула]] е единствен пример на бесмртно суштество? <li>... дека постојат четири [[село|села]] и еден [[град]] со име [[Габрово]] и тоа во две различни држави? <li>... ''[[Растенија|раститителните]] [[Клетка|клетки]]'', за разлика од животинските, покрај универзалните [[Органела|органели]] содржат и [[клеточен ѕид]], кој го содржи [[јаглехидрат]]от [[целулоза]] и често имаат [[пластид]]и во нивната [[цитоплазма]]? <li>... дека [[Ундина|Клетвата на Ундина]] е медицински поим кој се однесува на една многу ретка состојба во која се губи неволевата контрола на дишењето, што резултира со потреба секој здив свесно да биде вдишуван и инициран? <li>... дека ''[[Патек Филип]]'' им бил омилена марка часовници на [[Јосип Броз Тито]] и [[Алберт Ајнштајн]]? <li>... дека [[Англија|англискиот]] [[ренесанса|ренесансен]] драматург и поет [[Бен Џонсон]] бил близок пријател со [[Вилијам Шекспир]]? <li>... дека [[Тетауматафакатангихангакоауаотаматеаурехаеатурипукапихимаунгахоронукупокаифенуаакитанараху|Тетауматафакатангихангакоауаотаматеаурехаеатурипу капихимаунгахоронукупокаифенуаакитанараху]] е име на рид во [[Нов Зеланд]] и е најдолгиот географски поим во светот? <li>... дека [[лондон]]скиот ресторан [[Симпсонс на Стренд]] бил лулката на професионалниот [[шах]] во [[XIX век]]? <li>... дека [[Габриел Гарсија Маркес]] е личен пријател со [[Фидел Кастро]]? <li>... дека автор на [[Крушевски манифест|Крушевскиот манифест]] е [[Никола Киров Мајски]]? <li>... дека [[кафе]]то, по [[нафта]]та е втора стока во светската трговија? <li>... дека [[Артур Шницлер]] водел дневник целиот живот и тој содржи 8000 страници? <li>... дека [[ЕФТА]] била замислена како алтернатива на [[Европска Унија|Европската Унија]]? <li>... дека [[Кофи Анан]] е првиот Генерален Секретар на [[Обединетите Нации]] избран од редовите на вработените на организацијата? <li>... дека [[Фес]] е трет најголем град во [[Мароко]]? <li>... дека [[каури]] е најголемото дрво во [[Нов Зеланд]]? <li>... дека [[Васил Главинов]] е основоположник на [[социјализам|социјализмот]] во [[Македонија]]? <li>... дека [[Carpe diem]] на [[Латински јазик|латински]] всушност значи „зграпчи го денот“? <li>... дека старото име на [[Софија]] било ''Сердика'', по [[Тракија|тракиското]] племе кое го населувало?<li>... дека [[Евлија Челебија]] е еден од најпознатите [[Отоманско Царство|отомански]] патеписци? <li>... дека [[Никола Кињо]] е изумителот на првото возило на сопствен погон - [[автомобил]]от? <li>... дека музејот на [[Стара скопска чаршија|Старата скопска чаршија]] се наоѓа во [[Сули ан]]? <li>... дека парична единица во [[Андора]] е [[евро]]то? <li>... дека најстар [[академик]] на [[МАНУ]] е [[Петар Хр. Илиевски]] роден ([[1920]]), а најмлад [[Катица Ќулавкова]] роденa ([[1951]])? <li>... дека постојат речиси 50 [[церемонијални англиски грофовии]]? <li>... дека [[Кирилични броеви|кириличните бројки]] биле систем на нумерација врз основа на [[Старословенско писмо|старословенската кирилица]]? <li>... дека по новата [[дефиниција на планета|дефиниција]] [[Плутон (планета-џуџе)|Плутон]] престанува да се смета за [[планета]] и сега [[сончев Систем|Сончевиот Систем]] има само 8 планети? <li>... дека „[[Брабус]]“ е фирма која се занимава со послепродажно штимање на возила од марките [[Мерцедес-Бенц]] и [[Мајбах]]? <li>... дека македонскиот социолог [[Славко Милосавлевски]], бил [[дисидент]] во времето на [[социјализам|социјализмот]]? <li>... дека [[шах]]овските фигури, освен кралот и кралицата, ги симболизираат четирите рода на војската: пешадија, коњица, слонови и бојни коли? <li>... дека средновековното име на [[Дојран]] било ''Полин''? <li>... дека [[лишаи]]те ретко се среќаваат во околината на индустриските објекти и големите градови? <li>... дека античкиот театар во [[Скупи]] бил најголем на територијата на [[Македонија]]? <li>... дека [[Јонатан (јаболко)|Јонатан]] е вид на [[јаболко]], кое потекнува од [[САД]]? <li>... дека [[Алфа_(биологија)|Алфа-мажјаците]] добиваат 70% од целиот секс во својата комуна? <li>... дека [[Лувр|музејот Лувр]] во 2005 примил 7.3 милиони посетители? <li>... дека [[цикасови|цикасовите растенија]] можат да растат дури и на [[карпа|карпеста]] подлога? <li>... дека во некои места на Источна [[Србија]], [[Бугарски јазик|бугарскиот јазик]] се користи паралелно со [[Српски јазик|српскиот јазик]]? <li>... дека најголемата слика на платно во светот се наоѓа во [[Дуждова палата|Дуждовата палата]]? <li>... дека [[Блумфонтејн]] е еден од трите [[Главен град|главни градови]] на [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканската Република]]? <li>... дека данскиот режисер [[Ларс фон Триер]] е еден од основачите на нова радикална школа во филмографијата наречена "[[Догма 95]]"? <li>... дека првата [[ФИФА Светско Првенство Маскоти|маскота]] на Светските Првенства во Фудбал е World Cup Willie од 1966-та година? <li>... дека [[Димитар Андонов Папрадишки]] (1859-1954) е последниот македонски [[зограф]], а воедно и првиот македонски профан (нерелигиозен) сликар кој ги поставил темелите на западното [[сликарство]] во земјата? <li>... дека во [[Стар Рим|Рим]] само најбогатите 10&nbsp;% од жителите живееле во куќи, додека останатите живееле во станбени згради наречени [[инсула|инсули]]? <li>... дека во XIX век бројот на луѓе кои пушеле [[пура|пури]] бил неспоредливо поголем од бројот на оние што пушеле [[цигара|цигари]]? <li>... дека [[Тесеракт]]от е хиперкоцка која се простира во [[четврта димензија|четири просторни димензии]]? <li>... дека ренесансниот композитор [[Џон Дауленд]] е најпознатиот композитор за [[лејта]] на сите времиња? <li>... дека мислењето дека [[Јан ван Ејк]] го измислил [[маслено сликарство|масленото сликарство]] е заблуда кон која највеќе придонел италијанскиот историчар [[Џорџо Вазари]]? <li>... дека во светот постојат јазици со повеќе од 20 [[падеж]]и? <li>... дека [[Френк Херберт]], писателот на мегапопуларниот роман „[[Дина (роман)|Дина]]“ изјавил дека никогаш немал [[писателска блокада]]? <li>... дека [[Туркменистан]]скиот диктатор '''[[Сапармурат Нијазов]]''' забранил спикерите да се шминкаат бидејќи самиот имал потешкотии да разликува маж од жена? <li>... дека композиторот '''[[Јохан Себастијан Бах]]''' имал 20 деца со две жени (7 со првата и 13 со втората)? <li>... дека првите '''[[Електрична гитара|електрични гитари]]''' биле хавајски гитари со вградени магнети? <li>... дека '''[[Римско Царство|Римското Царство]]''' ги делела слободните луѓе на [[патриции]] и [[плебејци]]? <li>... дека '''[[Доменико Скарлати]]''' е италијански композитор од барокниот период? <li>... дека трошокот за одржување на '''[[Версај]]''' заедно со издршката на кралскиот двор изнесувал околу 6% од буџетот на [[Франција]]? <li>... дека aко '''[[Европска Унија|Европската Унија]]''' би била една држава, би била седмата најголема држава во светот по површина и трета најголема по население, по [[Кина]] и [[Индија]]? <li>... дека работниот наслов на '''[[Евтини приказни]]''' е “Black Mask” (Црна Маска)? <li>... дека '''[[жаркари]]те''' се сметаат за последни живи претставници од онаа група на [[животни]], од која треба да се бараат предците на сите други вистински [[ткивни животни]]?<li>... дека '''[[Клеопатра|Клеопатра VII Филопатор]]''' била последниот член на македонската [[Птоломејска династија]]? <li>... дека државата во [[Античка Македонија]] не се финансирала од народот, туку од сопствени извори? <li>... дека постојат разни територијални претензии кон [[Северен Пол|Северниот Пол]]? d9sneke5d8vcdi7gq9phbqtum07xtbk 0 10044 5542649 5471004 2026-04-21T02:40:56Z Bjankuloski06 332 Додадена категорија 5542649 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Антипатар | image = KINGS of MACEDON. Alexander III 'the Great'. 336-323 BC.jpg | image_size = 250 | caption = Монети со Александар Македонски, ковница на Амфипол, ковани под Антипатар за Филип III Аридеј, околу 322–320 пр. н. е.<ref>Head of [[Heracles]] left, wearing lion skin headdress / [BASILEWS ALEXANDROS]. [[Zeus]] Aëtophoros seated right; [[Phrygian helmet]] in left field.</ref> | succession = Регент на [[Античка Македонија|Александровото Царство]] | reign = {{circa}} 321/320 – 319 пр. н. е. | predecessor = [[Пердика (намесник)|Пердика]] | successor = [[Полиперхон]] | birth_name = | birth_date = {{circa}} 400&nbsp;BC | death_date = пролет 319 пр. н. е. (возраст {{circa}} 81) | issue = [[Фила (ќерка на Антипатар)|Фила]], [[Евридика Египетска|Евридика]], [[Никеја Македонска|Никеја]], [[Јола]], [[Касандер]], [[Плеистарх (син на Антипатар)|Плеистарх]], [[Филип (син на Антипатар)|Филип]], Никанор, Алексархус, Перилаус | father = Јолаос Македонски<ref>{{наведена книга |last=Grainger |first=John D. |url=https://books.google.com/books?id=_E4IEAAAQBAJ&pg=PT16 |title=Antipater's Dynasty: Alexander the Great's Regent and his Successors |date=2019-02-28 |publisher=Casemate Publishers |isbn=978-1-5267-3089-3 |language=en}}</ref> | succession1 = Регент на Македонија и Грција | reign1 = 334 – 319 пр. н. е. | native_lang1 = | native_lang1_name1 = }} '''Антипатар''' (~ [[397 п.н.е.|397]] — [[319 п.н.е.]]) — [[македон]]ски војсководец и приврзаник на кралевите [[Филип II Македонски|Филип]] и [[Александар Македонски]]. Кога [[Филип II Македонски|Филип II]] бил убиен, Антипатар веднаш застанал во поддршка на [[Александар III Македонски|Александар]] и му помогнал да се зацврсти на престолот. Кога во [[335 п.н.е.]] Александар војувал на [[Дунав]] со [[Трибали]]те, Антипатар го заменувал како намесник во [[Античка Македонија|Македонија]]. Во [[320 п.н.е.]] станал [[регент|намесник]] на целото [[Македонска Империја|Александрова Империја]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=д-р Стојан Киселиновски и др.|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=35}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|first=Јован Павловски и други|publisher=МИ-АН|year=2002|isbn=9989-613-28-1|location=Скопје|pages=25}}</ref> == Кариера во времето на Филип и Александар == Сè до [[342 п.н.е.]] не постои документација за Антипатровата кариера. Но таа година тој бил назначен од Филип за регент на [[Македон]] додека тој бил во тригодишните походи против [[Тракија|Тракијците]] и [[скитија|скитските]] племиња, кои ја прошириле македонската власт до [[Хелеспонт]]. Во меѓувреме во [[342 п.н.е.]] тој издејствувал да се заштити од [[Атина|атињаните]]: кога тие пробале да преземат контрола врз [[Евбеја|евбејските]] градови и да ги истераат промакедонските владетели, тој пратил македонска војска за да го спречи овој обид. Есента истата година Антипатар го посетил [[Делфи]], како претставник на Филип во [[Амфиктионска лига|Амфиктионската лига]], религиозна организација во која Македонија била примена во [[346 п.н.е.]] По македонската победа кај [[Битка кај Херонеја|Херонеја]] во [[338 п.н.е.]], Антипатар бил пратен како амбасадор во Атина ([[337 п.н.е.|337]]–[[336 п.н.е.]]) со тоа што на крај успеал да договори мир меѓу двете држави и ги донел коските на паднатите атињани во нивниот град. Најпрвин тој бил голем пријател на младиот Александар и неговата мајка, [[Олимпија]]; дури се зборувало дека тој бил неговиот вистински татко. По смртта на Филип тој му помогнал на Александар во неговата борба за престолот, во [[336 п.н.е.]]<ref name=":0" /> Антипатар му се придружил на [[Парменион]] во советот кој му го дал на Александар да се ожени и да добие син пред да оди во неговите азиски експедиции, совет кој Александар не го послушал.<ref name=":0" /> При заминувањето на Александар во [[334 п.н.е.]], тој станал регент на Македонија и „Генерал (''стратег'') на Европа“, на која функција служел до [[323 п.н.е.]] [[Персија|Персиската]] флота под водство на [[Мемнон од Родос|Мемнон]] и [[Фарнабаз од Фригија|Фарнабаз]] претставувала голема опасност за Антипатар, со тоа што тие би го завојувале [[Егејско Mоре|Егејот]] а потоа можеби и во Европа. За негова среќа, Мемнон умрел при една опсада и потоа целата флота се растурила во [[333 п.н.е.]], по победата на Александар кај [[Битка кај Ис|Ис]]. Поопасните непријатели биле поблизу до дома. Племињата од [[Тракија]] почнале да дигаат востанија во [[332 п.н.е.]], под водство на [[Мемнон од Тракија]], македонскиот гувернер на тој регион, а потоа следел и бунтот на кралот на [[Спарта]] [[Агис III]]. Спартанците, кои не биле членови на [[Коринтски сојуз|Коринтската лига]] и кои не учествувале во походот на Александар, виделе долгоочекувана шанса да ја наметнат својата власт врз [[Пелопонез]] по ужасниот пораз кај [[Битка кај Левктра|Левктра]] и [[Битка кај Мантинеја|Мантинеја]]. Персијците велукодушно ги финансирале амбициите на Спарта и овозможиле формирање на војска од 20.000 борци. По практичното преземање на контрола врз [[Крит]] Агис се обидел да создаде антимакедонски фронт. Додека атињаните останале неутрални, [[Ахаја|ахајците]], [[Аркадија|аркадијците]] и [[елис]]јаните се сојузиле со него, со исклучок на важниот град [[Мегалополис, Грција|Мегалополис]], со особено антиспартанската престолнина Аркадија. Агис тргнал во [[331 п.н.е.]] во опсада на градот со целата негова војска, предизвикувајќи општа тревога во Македонија. За да нема непријатели во моментот, Антипатар го помилувал Мемнон, па дури и го оставил на својата поранешна функција во Тракија, додека нему му стигнувале огромни финансии пратени од Александар. Ова било возможно со помош на [[Тесалија|тесалиска]] помош и многу платеници кои заедно сочинувале сила двојно поголема од таа на Агис, која лично Антипатар ја довел јужно во [[330 п.н.е.]] за да се судрат со Спартанците. Пролетта таа година двете војски се судриле кај [[Битка кај Мегалополис|Мегалополис]], при што самиот Агис загинал заедно со најдобрите негови војници, но не без загуби и на македонска страна. Сосема поразени, спартанците отишле кај Антипатар да бараат примирје; неговиот одговор ги поставил условите за мир преку Коринтската лига, но спартанските дипломати сакале да се видат директно со Александар, кој ги казнил сојузниците на Спарта со 120 [[талент (мерка за тежина)|таленти]] и влез на Спарта во лигата. == Борба за наследството == Новиот [[регент]] [[Пердика (регент)|Пердика]] му ја доделил [[Грција]] на Антипатар. Антипатар се справил со востанија во [[Атина]], [[Етолија]] и [[Тесалија]] кои ја отпочнале [[Ламиска војна|Ламиската војна]], во која Грците пробале да си ја повратат независноста. Антипатар ги победил во [[Битка кај Кранон|Битката кај Кранон]] во [[322 п.н.е.]], со помошта на Кратер, и го задушил востанието. Како дел од наметнатата олигархија врз [[Атина]] тој барал од [[Демостен]] да се предаде, но овој извршил [[самоубиство]] за да не му падне в раце. Подоцна истата година Антипатар и Кратер завојувале со етолците, кога добиле вест од [[Антигон I Едноокиот]] во [[Анадолија|Мала Азија]] дека Пердика намеравал да се прогласи за владетел на целата империја. Така Антипатар и Кратер склучиле мир со етолците и пошле во поход против Пердика, сојузувајќи се со [[Птоломеј I Сотер]], [[сатрап]]от на [[Египет]]. Антипатар преминал во Азија во [[321 п.н.е.]] Додека сѐ уште бил во [[Сирија]], добил вест дека Пердика е убиен од сопствените војници. Кратер загинал во битка против [[Евмен]] (Диодор xviii. 25-39). == Регент на империјата == Според [[Трипарадиска поделба|Трипарадиската поделба]] ([[321 п.н.е.]]) Антипатар учествувал во новата поделба на Александровата огромна империја. Така, се назначил за врховен регент на империјата и му била доделена Грција како [[правен старател|старател]] на Александровиот син [[Александар IV]] и неговиот брат [[Филип III]]. Тогаш војниците се кренале на бунт, но Антипатар го задушил и му наредил на Антигон да продолжи да војува против Евмен и другите приврзаници на Пердика. Потоа Антипатар се вратил во Македонија, пристигнувајќи во [[320 п.н.е.]] ([[Јустин]] xiii. 6). Накратко потоа, бил погоден од болест која го спречила да продолжи со кариерата, и умрел, оставајќи му го регенството на стариот [[Полиперхон]], прескокнувајќи го неговиот син [[Касандар]], потег кој бил дочекан со немир и незадоволства. == Атентатор на Александар? == Иако расправата за причините на Александровата смрт никогаш се нема разрешено, сите антички извори — дури и оние кои сметале дека не се работи за убиство — велат дека насекаде се слушале гласини дека Антипатар го отрул големиот крал. Накратко по Александровата смрт, Антипатар се нашол во немилост, бидејќи Олимпија му пишала на Александар дека Антипатар правел немири во Македонија, искажувајќи ја својата нелојалност кон власта. Александар го повикал во Вавилон за да одговори на овие тужби, но, искажувајќи го неговиот страв од немири во Грција, го пратил сина си Касандар наместо него. Касандар — според гласините — го наговорил неговиот помлад брат [[Јол]], кој бил пехарник ([[батлер]]) на Александар, да го отруе. [[Плутарх]], кој не верува дека Александар бил убиен, вели дека овие гласини доаѓаат од сигурен извор, [[Хагнотем]], кој го начул Антигон заговарајќи. == Наводи == <references /> == Литература == * Smith, William (editor); ''Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology'', [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0210.html "Antipater"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060101075341/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0210.html |date=2006-01-01 }}, [[Boston]], (1867) * {{1911}} * {{наведена книга|author=Phillips, Graham|title=Alexander the Great: Murder in Babylon|publisher=Virgin Books|year=2004|id=ISBN 1-85227-134-5}} * {{наведена книга|author=Lane Fox, Robin|title=Alessandro il Grande|publisher=Einaudi|year=2004|id=ISBN 88-06-17250-6}} == Надворешни врски == * [http://47.1911encyclopedia.org/A/AN/ANTIPATER.htm Енциклопедија Британика 11-то издание] (1911) * [http://www.livius.org/am-ao/antipater/antipater.html Антипатар] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150427063755/http://www.livius.org/am-ao/antipater/antipater.html |date=2015-04-27 }} од Livius.org (Јона Лендеринг) * [http://www.ancientlibrary.com/wcd/Antipater Вики класичен речник: Antipater] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051026184748/http://www.ancientlibrary.com/wcd/Antipater |date=2005-10-26 }} {{Кралеви на Античка Македонија}} {{Генерали во војската на Античка Македонија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Кралеви на Античка Македонија]] [[Категорија:Александар III Македонски]] [[Категорија:Древномакедонски војсководци]] [[Категорија:Антипатридска династија]] [[Категорија:Регенти на Македонската империја]] [[Категорија:Древномакедонски историчари]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] fjkyw6zmeo9cyaykpztr58virhmp40k 0 10117 5542690 5541005 2026-04-21T02:50:09Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ Додадена категорија 5542690 wikitext text/x-wiki '''Војни на Александар Македонски''' — воени [[поход]]и на тогашната [[Античка Македонска војска|македонска фаланга]] кон [[Азија]] и [[Африка]], прво против [[Персија]], а потоа против разни индиски владетели. Дваесетгодишниот Александар наследил моќна [[држава]] и добро подготвена [[војска]] од својот татко, [[Филип II Македонски]]. Тој исто така бил мошне образован за своето време, а младоста ја поминал по војничките [[логор]]и. Од својот татко бил мошне добро упатен во државните работи и водел вешта надворешна [[политика]]. Некои грчки држави - [[полис]]и направиле обид да ја отфрлат [[Античка Македонија|македонската]] власт, но Александар успеал да ги принуди на покорност или да ги придобие. Кога ја зацврстил својата власт и ги извршил неопходните подготовки, две години по неговото доаѓање на власт, во [[334 п.н.е.]] ги започнал своите прочуени походи. == Поход на Персија == Армијата на Александар ги минала [[Дарданели]]те со околу 42.000 војници од Македонија, разни грчки градови-држави, како и платеници и пратеници од [[Тракија]], [[Пајонија]] и [[Илирија]]. Во Александровите походи на исток учествувала и [[Пајонија|пајонската]] лесна коњаница предводена од [[Аристон]]. По почетната победа против персиските сили во [[Битка кај Граник|Битката кај Граник]], Александар го прифатил предавањето на провинциската престолнина и богатствата на градот [[Сардис]] и продолжил по Јонското крајбрежје. Кај [[Халикарнас]] (денес [[Бодрум]] во [[Турција]]) Александар успешно ја спровел првата од многуте опсади, приморувајќи ги своите противници - платеничкиот капетан Мемнон од Родос и Оронтобатес - персискиот сатрап од Карија, да се повлечат преку морето. Александар ја препуштил Карија на Ада, која била владетел на Карија пред да биде сменета од нејзиниот брат Пиксодарус. Од Халикарнас Александар продолжил во планинската [[Ликија]] и [[Памфилиската рамнина]] (близу денешна [[Анталија]] во Турција), преземајќи контрола над сите крајбрежни градови. Од Памфилија натаму, брегот немал позначајни пристаништа, и затоа Александар продолжил кон копното. Кај Термес Александар го покорил, но не го нападнал Писидискиот град. Во античкиот град [[Гордиум]], Александар го разрешил дотогаш нерешливиот [[Гордиев јазол]], загатка која според легендите била решлива само од идниот „крал на Азија“. Според една од приказните, тој едноставно го пресекол јазолот со сабјата. Според друга, го одврзал така што го извадил делот од двоколката околу кој бил врзан. Армијата на Александар ги минала Цилицијските порти, ја сретнала и поразила главната персиска војска под команда на [[Дариј III]] во [[Битката кај Ис]] (денес во Турција, на границата со Сирија) во ноември [[333 п.н.е.]] Дариј бил принуден да побегне од битката откако неговата армија се распаднала, и бегајќи ги напуштил сопругата, две ќерки, мајка му [[Сисигамбa]] и непроценлива количина на богатство. Подоцна, тој му понудил мир на Александар, предавање на сите земји кои овој веќе ги освоил и откуп од 10.000 таленти за своето семејство. Александар му одговорил дека бидејќи сега е тој крал на Азија, тој ќе решава за поделбата на земјата. Продолжувајќи по брегот на Средоземното Море ги освоил градовите [[Опсада на Тир|Тир]] (денешен Либан) и [[Газа]] по познатите опсади. [[Податотека:Battle of Issus mosaic - Museo Archeologico Nazionale - Naples 2013-05-16 16-25-06 BW.jpg|thumb|''Мозаик со Александар кој ја прикажува Битката кај Ис'', најден во Куќата на Фаун, [[Помпеја]]]] Во [[332 п.н.е.]] Александар се обидел да ја освои [[Нубија]], но наишол на силна воена формација предводена од кралицата Кандас, па решил да ги упати своите [[Поход на Египет|сили кон Египет]]. Во таа 332 и следната 331 година, Александар бил добредојден како ослободител на Египет, кој до тогаш бил окупиран од Персија. Бил прогласен за син на [[Амон]] (египетски бог на сонцето, грчки: Зевс) од египетските свештеници во пророчиштето во оазата Шива во Либиската пустина. Оттогаш, Александар често се повикувал на Амон-Зевс како на свој татко, а неговата слика на кованите пари била со биковски рогови како симбол на божественоста. Ја основал [[Александрија]] во Египет, која подоцна, по неговата смрт, станала напреден главен град на [[Птоломејска династија|Птолoмејската династија]]. Напуштајќи го Египет, Александар продолжил кон [[Асирија]] и на [[1 октомври]] [[331 п.н.е.]] го победил Дариј уште еднаш во [[Битката кај Гавгамела]] (веројатно близу до [[Мосул]], денешен Ирак). Александар ја разбил петпати побројната персиска војска, а Дариј повторно бил принуден да побегне од бојното поле. Александар го следел до Арбела, откаде овој пребегнал во Екбатана (денешен Иран). Потоа Александар тргнал кон [[Вавилон]]. Од Вавилон, Александар се упатил во Суса, еден од главните градови на Персија, и го освоил неговото легендарно богатство. Испраќајќи ја главнината од својата војска кон главниот град на Персија [[Персеполис]], Александар ги нападнал и освоил Портите на Персија (денес планината Загрос), а потоа побрзал кон [[Персеполис]] пред неговата војска да го опљачка богатството на градот. За време на нивниот престој во градот, избил пожар во палатата на Ксеркс и се проширил низ остатокот од градот. По освојувањето на [[Персеполис]], Александар ја продолжил потерата по Дариј. До тогаш, персискиот крал веќе бил заробен од Бес, неговиот бактриски сатрап и сонародник. Додека Александар наближувал, Бес наредил да го убијат Дариј, а потоа се прогласил за негов наследник под името [[Артаксеркс 5]] и се повлекол во Средна Азија од каде организирал герилски напади против Александар. Со смртта на Дариј, Александар ја прогласил одмаздничката војна за завршена и ги ослободил своите грчки и други сојузници од својата војска, но им дозволил на доброволците да останат како платеници. Неговиот понатамошен тригодишен воен поход, прво против Бес, а потоа и против Спитамен, сатрап од [[Согдијана]], го одвела Александар низ повеќе делови на денешен [[Авганистан]] и [[Таџикистан]]. Притоа, формирал повеќе градови со името Александрија, од кои некои постојат и денес, на пример [[Кандахар]] во Авганистан и [[Хуџанат]] во [[Таџикистан]]. Во тие походи, неговите противници биле поразени: Бес во 329, а Спитамен во 328 п.н.е. === Поход на Египет === {{Главна|Поход на Египет}} По заземањето на градот [[Опсада на Тир|Тир]] (или Сидон) во [[332 п.н.е.]] и [[Газа]], бил отворен патот кон [[Египет]]. Притоа, градовите во [[Феникија]], [[Палестина]] и Египет без борба ги отворале своите врати и го прогласувале Александар за свој владетел. Како вешт политичар, во Египет тој го посетил [[храм]]от на богот на [[Сонце]]то [[Амон Ра]], ги придобил свештениците угнетувани од персиската власт, па тие го прогласиле за син на нивниот врховен бог и [[фараон]]. Неговиот војсководач [[Парменион]] му предлагал на Александар да ги прекрати натамошните воени походи, но тој бил цврсто решен конечно да ја уништи големата персиска држава. == Поход на Индија == {{Главна|Поход на Индија}} [[Податотека:AlexanderConquestsInIndia.jpg|thumb|250px|Воен поход и движење на Александар во неговиот поход на Индија.]] После смртта на [[Спитамена]] и бракот со [[Роксана]], Александар ги зацврстува своите нови позиции во Средна Азија. Во [[326 п.н.е.]] Александар конечно е подготвен да се посвети на освојувањето на Индија. Александар ги повикува сите водачи на племињата од [[Гандара]], територија на север од денешен [[Пакистан]], да му се покорат и да тргнат со него. [[Амби]], владетелот на [[Таџила]], чие кралство се простирало од [[Инд]] до Хидасп ([[Џелам]]), така и направил. Но водачите на некои кланови, како [[Асапсиос]] и [[Асакеноис]], познати во индиските текстови како [[Ашвајани]] и [[Ашвакајани]] (имињата асоцираат на природата на нивните заедници, во санскритскиот јазик Ашва значи коњ), одбиле да се покорат. Александар лично ја преземал командата над штитоносците, пешадијата, стрелците, Агријанците и коњаниците, и со нив тргнал во напад на кланот Аспасиос во долините [[Алишанг]] и [[Гуреа]], како и на кланот Асакеноис во долините [[Сват]] и [[Бунер]]. Според современите историчари, било доста тешко за Александар да ги покори овие племиња, меѓу кои племињата [[Масага]] и [[Аорну]] пружиле силен отпор. Посебно драматични биле борбите со Аспасиос кланот, во кои Александар бил ранет во рамото со копје, но сепак кланот ја загубил битката. 40.000 воини биле заробени. Асакеноисите му се спротивставиле на Александар со армија од 30.000 борбени кочии, 38.000 пешадија и 30 слонови. Тие се бореле храбро и пружиле силен отпор во многу утврдени места како што биле градовите [[Ора]], [[Базира]] и [[Масага]]. За да се скрши жестокиот отпор кај утврдувањето Масага биле потребни неколку дена жестока и крвава битка во која Александар бил сериозно ранет во потколеницата. Кога поглаварот на Масага загинал во битката, команда над неговата војска ја преземала неговата мајка [[Клеофис]], која исто така била цврсто решена да ја брани својата татковина до последниот здив. Примерот со Клеофис кажува дека во битката исто така била вклучена и женската популација на утврдувањето. Александар за да ја совлада Масага морал постојано да врши дотур на свежа војска со цел да го одржи моралот на својата војска. Според [[Куртис]], Александар не само што Александар ја уништил војската и останатите жители на Масага тој исто така го разрушил до темел, го пеплосал градот. На сличен начин својот бес подоцна Александар го искажал и на [[Ора]], следното упориште на Асакеносите. При крајот на битките кои ги водел Александар во Масага и Ора, голем број на Акакеносите се префрлиле во утврдувањето високо во планините наречено [[Аорнос]]. Александар постојано бил зад петици на овие трупи. Само после четири дневна крвава битка Александар го заземал и ова утврдување кое се сметало за неосвоиво. Пустошења како во Масага се повториле и во Аорнос. Пишувајќи за битките на Александар против Асакеносите, [[Виктор Хансон]] вели: Иако им ветил на опколените Асакеноси дека ќе им ги поштеди животите ако се предадат, тој ги погубил сите војници кои биле заробени. Нивните упоришта во Ора и Аорнус исто така биле разрушени. [[Сисикотос]], кој му помогнал на Александар во овие битки, подоцна бил назначен за владетел на Аорнус. Откако го совладал Аорнус, Александар ја преминал реката [[Инд]] и влетал во епската битка против [[Пор]], владетел на територијата [[Пенџаб]], во [[Битка кај Хидасп|Битката кај Хидасп]] во [[326 п.н.е.]] [[Податотека:Le Brun, Alexander and Porus.jpg|thumb|300px|Слика на [[Шарл Ле Брен]] на која се претставени Александар и Пор за време на [[Битката кај Хидасп]].]] После победата, Александар бил импресиониран од храброста на Пор во битката, па затоа влегол во сојуз со него назначувајќи го за управител на неговото кралство, дури и придодавајќи му во владение и територии кои претходно Пор не ги владеел. Потоа Александар изградил два нови града, од кој едниот го именувал [[Букефал]], во чест на неговиот коњ кој го донел него до Индија а загинал во [[Битката кај Хидасп]]. Александар продолжил со освојувања на сите утврдувања покрај реката Инд. Источно од кралството на Пор, близу до [[река Ганг|реката Ганг]], се наоѓало моќното царство на [[Магада]] под владение на [[династија Нанда|династијата Нанда]]. Стравувајќи од судир со уште една моќна индиска војска, изморена од повеќегодишните воени походи, војската на Александар запира кај [[река Биас|реката Биас]] одбивајќи да маршира понатаму кон исток. Така оваа река ја означува и границата до каде војската на Александар продрела на исток. После битката со Пор, моралот на војската на Александар опаднал за понатамошни походи. А покрај се, тие требало да се соочат со далеку помоќен непријател. Војската на Александар имала на располагање околу 20-илјадна пешадија и околу две илјади коњаници. Војската отворено се спротивставила на инсистирањето на Александар да ја преминат и реката [[Ганг]], која била широка, како што тие слушнале, 6.5 километри (32 [[фурлонг]]а), со длабочина од 183 метри (100 [[фат]]а). А пак од другата страна на реката ги чекала силна армија од добро вооружени и воинствени пешадијци, коњаници и слонови. Некои извори дури велат дека кралевите на Гандерит и Праеши ги чекале со армија од 8 илјади коњаници, 200 илјади пешадија, 8 илјади борбени кочии и 6 илјади борбени слонови.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0243&layout=&loc=62.1 Plutarch, Vita Alexandri, 62]</ref> Александар, после состанокот со неговиот офицер [[Коенус]], бил убеден дека е подобро да се откажат од понатамошни походи и да се вратат назад. Александар бил приморан да сврти на југ. На патот кон југ војската се судрила со кланот [[Мали]], (во денешно време [[Мултан]]). Кланот Мали бил еден од највоинствените кланови во Индија во тој период. Но војската на Александар после жестоките битки го покорува кланот Мали. Во едне од налетите на утврдувањето Александар бил сериозно ранет од стрела.<ref>Plutarch, Alexander [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0243;query=chapter%3D%2363;layout=;loc=62.1 63.5].</ref> Неговата војска, мислејќи дека нивниот крал е мртов, ја заземаат тврдината и го искалуваат нивниот бес на заробениците.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mainlesson.com/display.php?author=macgregor&book=greece&story=wounded |title=архивска копија |accessdate=2007-02-17 |archive-date=2007-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070607235116/http://www.mainlesson.com/display.php?author=macgregor&book=greece&story=wounded |url-status=dead }}</ref> После ова, Мали бил окупиран од војската на Александар, а главницата продолжила со движење.<ref>[http://www.historyofmacedonia.org/AncientMacedonia/AlexandertheGreat.html Alexander the Great Alexander of Macedon Biography],''History of Macedonia''</ref> Поголемиот дел од својата армија Александар ја насочува кон [[Карманија]] (во денешно време јужниот дел на [[Иран]]) на чело со генералот [[Кратер]], а еден дел гради флота за да го истражи [[Персиски Залив|Персискиот Залив]] под водство на адмиралот [[Неарх]], додека со останатиот дел од војската се враќа назад во Персија преку пустината [[Гедрозија]] (во денешно време дел од јужен [[Иран]] и [[Макран]] во јужен [[Пакистан]]). Александар дел од своите сили оставил во Индија. На територијата на Индус, тој го поставил неговиот офицер [[Пејтон, син на Агенор|Пејтон]] за [[сатрап]], позиција која тој ја задржал следните десет години сè до [[316 п.н.е.]], а во [[Пенџаб]] тој го оставил генералот Еудемус како командат на војската под владение на [[Пор]] и [[Таџили]]. Еудемус станува господар на Пенџаб после смртта на овие двајца. И двајцата валдетели (Пејтон и Еудемус) се враќаат на запад во 316 п.н.е. со нивната војска, а на нивно место [[Чандрагупта Маурија]] го формира [[Царство Мауриа|Царството Маурија]] во Индија. == Наводи == <references /> [[Категорија:Војни на Александар Македонски| ]] [[Категорија:Војни на Античка Македонија]] 3c2dukukmssimpk2ymtnpl40gd8c0un 0 10144 5542627 5470085 2026-04-20T23:05:23Z Buli 2648 5542627 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Кралска личност | name = Елизабета II | title = Раководител на Комонвелтот | image = Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007 edit.jpg | succession = {{Collapsible list|title=Кралица [[Комонвелт]]от | ---- {{Aligned table|fullwidth=on|colstyle=padding:0;vertical-align:bottom;|rowstyle=font-weight:normal; |col1style=max-width:10em; | col2class=nowrap |[[Обединето Кралство]] | 1952–2022 |[[Канада]] | 1952–2022 |[[Австралија]] | 1952–2022 |[[Нов Зеланд]] | 1952–2022 |[[ЈАР|Јужна Африка]] | 1952–1961 |[[Пакистан]] | 1952–1956 |[[Цејлон]] | 1952–1972 |[[Гана]] | 1957–1960 |[[Нигерија]] | 1960–1963 |[[Сиера Леоне]] | 1961–1971 |[[Тангањика]] | 1961–1962 |[[Јамајка]] | 1962–2022 |[[Тринидад и Тобаго]] | 1962–1976 |[[Уганда]] | 1962–1963 |[[Кенија]] | 1963–1964 |[[Малави]] | 1964–1966 |[[Малта]] | 1964–1974 |[[Гамбија]] | 1965–1970 |[[Гијана]] | 1966–1970 |[[Барбадос]] | 1966–2021 |[[Маврициус]] | 1968–1992 |[[Фиџи]] | 1970–1987 |[[Бахами]] | 1973–2022 |[[Гренада]] | 1974–2022 |[[Папуа Нова Гвинеја]] | 1975–2022 |[[Соломонски Острови]] | 1978–2022 |[[Тувалу]] | 1978–2022 |[[Света Луција]] | 1979–2022 |[[Свети Винсент и Гренадините|Св Винсент и Гренадините]] | 1979–2022 |[[Белиз]] | 1981–2022 |[[Антигва и Барбуда]] | 1981–2022 |[[Свети Китис и Невис]] | 1983–2022 }}}} | reign = 6 февруари 1952—8 септември 2022 | coronation = 2 јуни 1953 | investiture = | predecessor = [[Џорџ VI]] | successor = [[Чарлс III]] | regent = [[Листа на премиери на Елизабета II|''список'']] | reg-type = Премиери | birth_date = {{birth date|1926|04|21|df=y}} | birth_place = [[Мејфер]], [[Лондон]], [[Англија]] | death_date = {{death date and age|2022|09|08|1926|04|21|df=y}} | death_place = Балморал, [[Шкотска]] | burial_date = | burial_place = | spouse = {{Marriage|[[Принц Филип, Војвода од Единбург]]|20 November 1947|9 April 2021|reason=d<!--Please do not link; see [[WP:OVERLINK]]-->}} | issue = {{plainlist| * [[Чарлс III]] * [[Ана (кралска принцеза)|Ана, кралска принцеза]] * [[Ендрју Маунтбатен Виндзор]] * [[Едвард (ерл од Весекс)|принц Едвард, ерл од Весекс]] }} | issue-link = #Потомци | full name = Елизабета Александра Мери | house = [[Виндзор]] | father = Џорџ VI | mother = [[Елизабета Боуз-Лајон]] | religion = [[Англиканска црква]] и [[Црква на Шкотска]] | signature = [[Податотека:Signature of Elizabeth II.svg|100px]] }} '''Елизабета II''' ({{langx|en|Elizabeth II}}) цело име: '''Елизабета Александра Мери Виндзор''' ([[21 април]] [[1926]] - [[8 септември]] [[2022]]) — поранешна [[крал]]ица на шеснаесет независни држави и нивни прекуморски територии здружени во сојузот наречен [[Комонвелт]]. Стапила на престолот во 1952&nbsp;г. и владеела сè до нејзината смрт во 2022&nbsp;г. Покрај [[Обединетото Кралство]], Елизабета II била и Кралица и на [[Канада]], [[Австралија]], [[Нов Зеланд]], [[Јамајка]], [[Барбадос]], [[Бахамите]], [[Гренада]], [[Папуа Нова Гвинеја]], [[Соломонски Острови]], [[Тувалу]], [[Света Луција]], [[Свети Винсент и Гренадините]], [[Антигва и Барбуда]], [[Белиз]] и [[Сент Китс и Невис]]. Во секоја од овие држави, била претставена од Генерален гувернер. 16 земји во кои била кралица се познати како кралства на [[Комонвелт]]от. Нивното вкупно население брои 129 милиони жители. Теоретски, нејзината моќ била огромна, но во пракса и според конвенциите, таа лично никогаш не се впуштала во политички прашања. Сепак, особено во Велика Британија, позната е по тоа дека била активна во кулоарската политика и во работите на државата, и редовно се среќавала на работни средби со министрите од Владата. Елизабета II држела и низа други позиции, меѓу нив и шеф на Комонвелтот, врховен поглавар на Англиканската црква, војвотка на Нормандија, Господар на островот [[Ман (остров)|Ман]], врховен командант на армијата на Велика Британија, врховен командант на армијата на Канада, врховен адмирал на морнарицата итн. Елизабета II била една од најдолго владеачките монарси во историјата, и исто така единствена која е водач на повеќе од една држава истовремено (заедно со претседателот на Франција кој истовремено е и ко-принц на [[Андора]]. Како што некои од колониите на Британскиот Комонвелт (денешен [[Комонвелт]]) се здобивале со независност од Велика Британија за време на нејзиното владеење, таа станувала кралица на новопрогласените независни држави. Во 1947 г. се омажила за [[Принц Филип (војвода од Единбург)|принцот Филип]],<ref>Heald, p. 77</ref> војводата од Единбург, роден како принц од Грција и Данска, но по натурализацијата во Англија познат како Филип Маунтбатен. Имале 4 деца и повеќе внуци. <!-- '''Елизабета II''' (целосно име: '''Елизабета Александра Мери [[Династија Виндзор|Виндзор]]'''), родена на [[21 април]] [[1926]], е кралицана 16 независни нации познати под името [[Комонвелт]] (и претходно кралица на други 16). Овие се [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], [[Канада]], [[Австралија]], [[Нов Зеланд]], [[Јамајка]], [[Барбадос]], [[Бахамите]], [[Гренада]], [[Папуа Нова Гвинеја]], [[Соломонски Острови|Соломонските Острови]], [[Тувалу]], [[Света Луција]], [[Свети Винсент и Гренадините]], [[Антигва и Барбуда]], [[Белиз]] и [[Свети Китис и Невис]]. Елизабета станала кралица на [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], [[Канада]], [[Нов Зеланд]], [[Австралија]], [[Цејлон]], [[Пакистан]] и [[Јужна Африка]] со смртта на нејзиниот татко, [[Џорџ VI]], на [[6 февруари]] [[1952]]. Како што другите колонии на Британскиот Комонвелт (денешен [[Комонвелт]]) се здобивале со независност од ОК за време на нејзиното владеење, таа станувала кралица на новите територии. По [[Вестминстерски статут 1931|Вестминстерскиот статут]] од 1931&nbsp;г. таа ги држи сите позиции на еден ист начин; ниедна нација нема предност над ниедна друга. Во 58-те години на престолот, Елизабета II била сведок на многу нации кои се здобиле се независност од ОК и станале републики или дел од други кралства. Денес живеат околу 128 милиони луѓе во земјите каде таа е [[шеф на држава]]. Кралицата исто така ја има улогата [[Шеф на Комонвелт]], [[Врховен Владетел на Англиканската црква|Врховен Владетел]] на [[Англиканска црква|Англиканската црква]] (Church of England), [[Листа на лордови на Манскиот остров|Лорд на Ман]] и [[Војвода на Ланкастер]]. --> == Детство == Елизабета се родила на 17 Брутон Стрит во [[Мејфеар]], [[Лондон]] на [[21 април]] [[1926]]. Нејзиниот татко бил [[Џорџ VI|принцот Алберт, Војвода на Јорк]] (подоцна крал Џорџ VI), вториот најстар син на [[Џорџ V]] и [[Мери Текска|кралицата Мери]]. Нејзината мајка била војвотката на Јорк ([[Елизабета Боуз-Лајн|леди Елизабета Боуз-Лајон]]), ќерка на [[Клод Џорџ Боуз-Лајон, 14 гроф на Стратмор и Кингхорн]] и неговата жена, [[Нина Боуз-Лајон, грофица од Стратмор и Кингхорн|грофицата од Стратмор]]. Кралицата била крстена во Музичката соба во [[Бакингемска палата|Бакингемската палата]] од [[Космо Ланг]], тогашниот [[Јоршки надбискуп]], а нејзините кумови биле кралот Џорџ и кралицата Мери, [[принцеза Мери, кралска принцеза и грофица од Хервуд|кралскатата принцеза]], [[принц Артур, војвода од Конот и Стратерн|војводата на Конот]], [[Клод Боуз-Лајон, 14 гроф од Стратмор и Кингхорн|грофот од Стратмор]] и [[Мери Елфинстон, леди Елфинстон|леди Елфинстон]].<ref>Hoey, p. 40</ref> Елизабета била крстена по нејзината мајка, додека двете средни имиња се преземени од нејзината баба од таткова страна [[Александра од Данска|кралицата Александра]] и од нејзината баба кралицата Мери.<ref>Brandreth, p. 103</ref> Како дете членовите на нејзиното најблиско семејство ја нарекувале „Лилибет“.<ref>Pimlott, p. 12</ref> [[Податотека:Stevan Kragujevic, Elizabeth II i Josip Broz Tito,1972, u Beogradu.jpg|мини|лево|Посета на кралицата Елизабета на Југославија, 1972 година]] Како внука по машка линија на британскиот [[суверен]], таа ја имала титулата [[британска принцеза]] и ословувана [[Кралско Височество|''Нејзиното Кралско Височество'']]. Полниот начин на ословување ѝ бил ''Нејзиното Кралско Височество принцезата Елизабета од Јорк''. Кога се родила, таа била трета во [[Наследна низа на британскиот престол|наследната низа на британскиот престол]], зад нејзиниот татко и чичко, [[Едвард VIII|принцот од Велс (подоцна крал Едвард VIII)]]. Иако нејзиното раѓање побудило јавен интерес, никој не можел да предвиди дека таа би станала кралица. Се претпоставувало дека нејзиниот чичко, принцот од Велс би се оженил и би имал деца во догледно време.<ref>Bond, p. 8; Lacey, p. 76; Pimlott, p. 3</ref> Доколку Едвард останал на престолот и немал деца (што било веројатно), Елизабета сепак би била кралица. === Образование === Младата принцеза Елизабета добила домашно образование, како и нејзината помлада сестра, [[Принцеза Маргарет|принцезата Маргарет]], под туторство на нејзината мајка, а потоа војвотката од Јорк. Нејзина [[гувернанта]] била [[Марион Крафорд]].<ref>Crawford, p. 26; Pimlott, p. 20; Shawcross, p. 21</ref> Таа студирала историја со С. Х. К. Мартен, проректор на [[Етон]]<ref>Brandreth, p. 124; Crawford, p. 85; Lacey, p. 112; Marr, p. 88; Pimlott, p. 51; Shawcross, p. 25</ref> како и современи јазици.<ref name="Edu">{{Citation |title=Her Majesty The Queen: Early life and education |date=29 December 2015 |url=https://www.royal.uk/her-majesty-the-queen?ch=5 |publisher=Royal Household |access-date=18 April 2016}}</ref> Моментално таа течно зборува [[Француски јазк|француски]]. Веронауката пак, ја научила од [[Кантербуршки надбискуп|Кантербуршкиот надбискуп]] и отсекогаш била [[побожност|побожен]] верник во рамките на [[Англиканска црква|Англиканската црква]]. === Престолонаследничка === Кога нејзиниот татко станал крал [[1936]] со абдикацијата на нејзиниот чичко [[Едвард VIII]], Елизабета станала [[престолонаследник|престолонаследничка]]. ==Потомци== {| class="wikitable" |- ! Име !! Birth !!colspan="2"| Сопружник !! Деца !! Внуци |- | rowspan="3" | [[Чарлс III]] || rowspan="3" | 14 ноември 1948 || rowspan="2" | 29 јули 1981<br><small>разведени во 1996 г.</small> || rowspan="2" | [[Дијана (принцеза од Велс)|Леди Дијана Спенсер]] || [[Вилијам (принц од Велс)|Принц Вилијам, принц од Велс]] || [[Џорџ Велшки]]<br>[[Шарлота Велшка]] || |- || [[Хари (војвода од Сасекс)]] || [[Арчи Монтбан]] |- | 9 април 2005 || [[Камила (кралица)|Камила Шанд]] || || |- | rowspan="3" | [[Ана (кралска принцеза)|Принцеза Ана, кралска принцеза]] || rowspan="3" | 15 август 1950 || rowspan="2" |14 ноември 1973<br><small>разведени во 1992 г.</small> || rowspan="2" | [[Марк Филипс]] ||[[Питер Филипс]] || [[Савана Филипс]]<br />[[Ајла Филипс]] |- || [[Зара Филипс]] || |- | 12 декември 1992 || [[Тимоти Лоренс]] || || |- | [[Ендрју Маунтбатен Виндзор]] || 19 февруари 1960 || 23 јули 1986<br><small>разведени во 1996 г.</small> || [[Сара (војвотка од Јорк)|Сара Фергусон]] || [[Беатриса (принцеза од Јорк)|Беатриса, принцеза од Јорк]]<br>[[Евгенија (принцеза од Јорк)|Евгенија, Принцеза од Јорк]] || |- | [[Едвард (ерл од Весекс)|Принц Едвард, ерл од Весекс]] || 10 март 1964 || 19 јуни 1999 || [[Софи (грофица од Весекс)|Софи Рис-Џонс]] || [[Леди Луиза Виндзор]]<br>[[Џејмс, виконт Северн]] || |} == Надворешни врски == * [http://www.royal.gov.uk/output/Page412.asp Службена страница на кралицата Елизабета II] {{en}} * [http://www.badley.info/history/Elizabeth-II-Great-Britain.biog.html Хронологија на Елизабета II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928021321/http://www.badley.info/history/Elizabeth-II-Great-Britain.biog.html |date=2007-09-28 }} {{en}} * [http://theinternetforum.info/royalforum/index.php?s=121ac030f29bddbfef4ff78bc2038fba&act=SF&f=10 Форум за кралицата Елизабета II]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}} {{рв|Elizabeth II of the United Kingdom|Елизабета II}} == Наводи == {{наводи}} === Наводи === {{Refbegin|30em}} * Jennie Bond (2006). ''Elizabeth: Eighty Glorious Years''. London: Carlton Publishing Group. {{ISBN|1-84442-260-7}} * Bousfield, Arthur; Toffoli, Gary (2002). ''Fifty Years the Queen''. Toronto: Dundurn Press. {{ISBN|978-1-55002-360-2}} * Sarah Bradford (2012). ''Queen Elizabeth II: Her Life in Our Times''. London: Penguin. {{ISBN|978-0-670-91911-6}} * Gyles Brandreth (2004). ''Philip and Elizabeth: Portrait of a Marriage''. London: Century. {{ISBN|0-7126-6103-4}} * Asa Briggs (1995). ''The History of Broadcasting in the United Kingdom: Volume 4''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-212967-8}} * John Campbell (2003). ''Margaret Thatcher: The Iron Lady''. London: Jonathan Cape. {{ISBN|0-224-06156-9}} * Marion Crawford (1950). ''The Little Princesses''. London: Cassell & Co. * Hardman, Robert (2011). ''Our Queen''. London: Hutchinson. {{ISBN|978-0-09-193689-1}} * Tim Heald (2007). ''Princess Margaret: A Life Unravelled''. London: Weidenfeld & Nicolson. {{ISBN|978-0-297-84820-2}} * Hoey, Brian (2002). ''Her Majesty: Fifty Regal Years''. London: HarperCollins. {{ISBN|0-00-653136-9}} * Robert Lacey (2002). ''Royal: Her Majesty Queen Elizabeth II''. London: Little, Brown. {{ISBN|0-316-85940-0}} * Harold Macmillan (1972). ''Pointing The Way 1959–1961'' London: Macmillan. {{ISBN|0-333-12411-1}} * Andrew Marr (2011). ''The Diamond Queen: Elizabeth II and Her People''. London: Macmillan. {{ISBN|978-0-230-74852-1}} * Andrew Neil (1996). ''Full Disclosure''. London: Macmillan. {{ISBN|0-333-64682-7}} * Harold Nicolson (1952). ''King George the Fifth: His Life and Reign''. London: Constable & Co. * Jonathan Petropoulos (2006). ''Royals and the Reich: the princes von Hessen in Nazi Germany''. New York: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-516133-5}} * Ben Pimlott (2001). ''The Queen: Elizabeth II and the Monarchy''. London: HarperCollins. {{ISBN|0-00-255494-1}} * Andrew Roberts; Edited by [[Antonia Fraser]] (2000). ''The House of Windsor''. London: Cassell & Co. {{ISBN|0-304-35406-6}} * William Shawcross (2002). ''Queen and Country''. Toronto: McClelland & Stewart. {{ISBN|0-7710-8056-5}} * Margaret Thatcher (1993). ''The Downing Street Years''. London: HarperCollins. {{ISBN|0-00-255049-0}} * Pierre Trudeau (1993). ''Memoirs''. Toronto: McLelland & Stewart. {{ISBN|978-0-7710-8588-8}} * Williamson, David (1987). ''Debrett's Kings and Queens of Britain''. Webb & Bower. {{ISBN|0-86350-101-X}} * Woodrow Wyatt; Edited by Sarah Curtis (1999). ''The Journals of Woodrow Wyatt: Volume II''. London: Macmillan. {{ISBN|0-333-77405-1}} {{Refend}} {{QEII}} {{British Monarchs}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Британски монарси]] [[Категорија:Владеачки кралици]] [[Категорија:Протестантски монарси]] [[Категорија:Виндзорска династија]] [[Категорија:Монарси на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Европски монарси од 20 век]] [[Категорија:Европски монарси од 21 век]] [[Категорија:Погребани во капелата „Св. Ѓорѓи“ (Виндзорски замок)]] [[Категорија:Починати во 2022 година]] [[Категорија:Родени во 1926 година]] tqjahstlj5le4rvr989wc8mk0wx679t 5542628 5542627 2026-04-20T23:06:24Z Buli 2648 5542628 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Кралска личност | name = Елизабета II | title = Раководител на Комонвелтот | image = Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007 edit.jpg | succession = {{Collapsible list|title=Кралица [[Комонвелт]]от | ---- {{Aligned table|fullwidth=on|colstyle=padding:0;vertical-align:bottom;|rowstyle=font-weight:normal; |col1style=max-width:10em; | col2class=nowrap |[[Обединето Кралство]] | 1952–2022 |[[Канада]] | 1952–2022 |[[Австралија]] | 1952–2022 |[[Нов Зеланд]] | 1952–2022 |[[ЈАР|Јужна Африка]] | 1952–1961 |[[Пакистан]] | 1952–1956 |[[Цејлон]] | 1952–1972 |[[Гана]] | 1957–1960 |[[Нигерија]] | 1960–1963 |[[Сиера Леоне]] | 1961–1971 |[[Тангањика]] | 1961–1962 |[[Јамајка]] | 1962–2022 |[[Тринидад и Тобаго]] | 1962–1976 |[[Уганда]] | 1962–1963 |[[Кенија]] | 1963–1964 |[[Малави]] | 1964–1966 |[[Малта]] | 1964–1974 |[[Гамбија]] | 1965–1970 |[[Гијана]] | 1966–1970 |[[Барбадос]] | 1966–2021 |[[Маврициус]] | 1968–1992 |[[Фиџи]] | 1970–1987 |[[Бахами]] | 1973–2022 |[[Гренада]] | 1974–2022 |[[Папуа Нова Гвинеја]] | 1975–2022 |[[Соломонски Острови]] | 1978–2022 |[[Тувалу]] | 1978–2022 |[[Света Луција]] | 1979–2022 |[[Свети Винсент и Гренадините|Св Винсент и Гренадините]] | 1979–2022 |[[Белиз]] | 1981–2022 |[[Антигва и Барбуда]] | 1981–2022 |[[Свети Китис и Невис]] | 1983–2022 }}}} | reign = 6 февруари 1952—8 септември 2022 | coronation = 2 јуни 1953 | investiture = | predecessor = [[Џорџ VI]] | successor = [[Чарлс III]] | regent = [[Листа на премиери на Елизабета II|''список'']] | reg-type = Премиери | birth_date = {{birth date|1926|04|21|df=y}} | birth_place = [[Мејфер]], [[Лондон]], [[Англија]] | death_date = {{death date and age|2022|09|08|1926|04|21|df=y}} | death_place = [[Балморал]], [[Шкотска]] | burial_date = | burial_place = | spouse = {{Marriage|[[Принц Филип, Војвода од Единбург]]|20 November 1947|9 April 2021|reason=d<!--Please do not link; see [[WP:OVERLINK]]-->}} | issue = {{plainlist| * [[Чарлс III]] * [[Ана (кралска принцеза)|Ана, кралска принцеза]] * [[Ендрју Маунтбатен Виндзор]] * [[Едвард (ерл од Весекс)|принц Едвард, ерл од Весекс]] }} | issue-link = #Потомци | full name = Елизабета Александра Мери | house = [[Виндзор]] | father = Џорџ VI | mother = [[Елизабета Боуз-Лајон]] | religion = [[Англиканска црква]] и [[Црква на Шкотска]] | signature = [[Податотека:Signature of Elizabeth II.svg|100px]] }} '''Елизабета II''' ({{langx|en|Elizabeth II}}) цело име: '''Елизабета Александра Мери Виндзор''' ([[21 април]] [[1926]] - [[8 септември]] [[2022]]) — поранешна [[крал]]ица на шеснаесет независни држави и нивни прекуморски територии здружени во сојузот наречен [[Комонвелт]]. Стапила на престолот во 1952&nbsp;г. и владеела сè до нејзината смрт во 2022&nbsp;г. Покрај [[Обединетото Кралство]], Елизабета II била и Кралица и на [[Канада]], [[Австралија]], [[Нов Зеланд]], [[Јамајка]], [[Барбадос]], [[Бахамите]], [[Гренада]], [[Папуа Нова Гвинеја]], [[Соломонски Острови]], [[Тувалу]], [[Света Луција]], [[Свети Винсент и Гренадините]], [[Антигва и Барбуда]], [[Белиз]] и [[Сент Китс и Невис]]. Во секоја од овие држави, била претставена од Генерален гувернер. 16 земји во кои била кралица се познати како кралства на [[Комонвелт]]от. Нивното вкупно население брои 129 милиони жители. Теоретски, нејзината моќ била огромна, но во пракса и според конвенциите, таа лично никогаш не се впуштала во политички прашања. Сепак, особено во Велика Британија, позната е по тоа дека била активна во кулоарската политика и во работите на државата, и редовно се среќавала на работни средби со министрите од Владата. Елизабета II држела и низа други позиции, меѓу нив и шеф на Комонвелтот, врховен поглавар на Англиканската црква, војвотка на Нормандија, Господар на островот [[Ман (остров)|Ман]], врховен командант на армијата на Велика Британија, врховен командант на армијата на Канада, врховен адмирал на морнарицата итн. Елизабета II била една од најдолго владеачките монарси во историјата, и исто така единствена која е водач на повеќе од една држава истовремено (заедно со претседателот на Франција кој истовремено е и ко-принц на [[Андора]]. Како што некои од колониите на Британскиот Комонвелт (денешен [[Комонвелт]]) се здобивале со независност од Велика Британија за време на нејзиното владеење, таа станувала кралица на новопрогласените независни држави. Во 1947 г. се омажила за [[Принц Филип (војвода од Единбург)|принцот Филип]],<ref>Heald, p. 77</ref> војводата од Единбург, роден како принц од Грција и Данска, но по натурализацијата во Англија познат како Филип Маунтбатен. Имале 4 деца и повеќе внуци. <!-- '''Елизабета II''' (целосно име: '''Елизабета Александра Мери [[Династија Виндзор|Виндзор]]'''), родена на [[21 април]] [[1926]], е кралицана 16 независни нации познати под името [[Комонвелт]] (и претходно кралица на други 16). Овие се [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], [[Канада]], [[Австралија]], [[Нов Зеланд]], [[Јамајка]], [[Барбадос]], [[Бахамите]], [[Гренада]], [[Папуа Нова Гвинеја]], [[Соломонски Острови|Соломонските Острови]], [[Тувалу]], [[Света Луција]], [[Свети Винсент и Гренадините]], [[Антигва и Барбуда]], [[Белиз]] и [[Свети Китис и Невис]]. Елизабета станала кралица на [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], [[Канада]], [[Нов Зеланд]], [[Австралија]], [[Цејлон]], [[Пакистан]] и [[Јужна Африка]] со смртта на нејзиниот татко, [[Џорџ VI]], на [[6 февруари]] [[1952]]. Како што другите колонии на Британскиот Комонвелт (денешен [[Комонвелт]]) се здобивале со независност од ОК за време на нејзиното владеење, таа станувала кралица на новите територии. По [[Вестминстерски статут 1931|Вестминстерскиот статут]] од 1931&nbsp;г. таа ги држи сите позиции на еден ист начин; ниедна нација нема предност над ниедна друга. Во 58-те години на престолот, Елизабета II била сведок на многу нации кои се здобиле се независност од ОК и станале републики или дел од други кралства. Денес живеат околу 128 милиони луѓе во земјите каде таа е [[шеф на држава]]. Кралицата исто така ја има улогата [[Шеф на Комонвелт]], [[Врховен Владетел на Англиканската црква|Врховен Владетел]] на [[Англиканска црква|Англиканската црква]] (Church of England), [[Листа на лордови на Манскиот остров|Лорд на Ман]] и [[Војвода на Ланкастер]]. --> == Детство == Елизабета се родила на 17 Брутон Стрит во [[Мејфеар]], [[Лондон]] на [[21 април]] [[1926]]. Нејзиниот татко бил [[Џорџ VI|принцот Алберт, Војвода на Јорк]] (подоцна крал Џорџ VI), вториот најстар син на [[Џорџ V]] и [[Мери Текска|кралицата Мери]]. Нејзината мајка била војвотката на Јорк ([[Елизабета Боуз-Лајн|леди Елизабета Боуз-Лајон]]), ќерка на [[Клод Џорџ Боуз-Лајон, 14 гроф на Стратмор и Кингхорн]] и неговата жена, [[Нина Боуз-Лајон, грофица од Стратмор и Кингхорн|грофицата од Стратмор]]. Кралицата била крстена во Музичката соба во [[Бакингемска палата|Бакингемската палата]] од [[Космо Ланг]], тогашниот [[Јоршки надбискуп]], а нејзините кумови биле кралот Џорџ и кралицата Мери, [[принцеза Мери, кралска принцеза и грофица од Хервуд|кралскатата принцеза]], [[принц Артур, војвода од Конот и Стратерн|војводата на Конот]], [[Клод Боуз-Лајон, 14 гроф од Стратмор и Кингхорн|грофот од Стратмор]] и [[Мери Елфинстон, леди Елфинстон|леди Елфинстон]].<ref>Hoey, p. 40</ref> Елизабета била крстена по нејзината мајка, додека двете средни имиња се преземени од нејзината баба од таткова страна [[Александра од Данска|кралицата Александра]] и од нејзината баба кралицата Мери.<ref>Brandreth, p. 103</ref> Како дете членовите на нејзиното најблиско семејство ја нарекувале „Лилибет“.<ref>Pimlott, p. 12</ref> [[Податотека:Stevan Kragujevic, Elizabeth II i Josip Broz Tito,1972, u Beogradu.jpg|мини|лево|Посета на кралицата Елизабета на Југославија, 1972 година]] Како внука по машка линија на британскиот [[суверен]], таа ја имала титулата [[британска принцеза]] и ословувана [[Кралско Височество|''Нејзиното Кралско Височество'']]. Полниот начин на ословување ѝ бил ''Нејзиното Кралско Височество принцезата Елизабета од Јорк''. Кога се родила, таа била трета во [[Наследна низа на британскиот престол|наследната низа на британскиот престол]], зад нејзиниот татко и чичко, [[Едвард VIII|принцот од Велс (подоцна крал Едвард VIII)]]. Иако нејзиното раѓање побудило јавен интерес, никој не можел да предвиди дека таа би станала кралица. Се претпоставувало дека нејзиниот чичко, принцот од Велс би се оженил и би имал деца во догледно време.<ref>Bond, p. 8; Lacey, p. 76; Pimlott, p. 3</ref> Доколку Едвард останал на престолот и немал деца (што било веројатно), Елизабета сепак би била кралица. === Образование === Младата принцеза Елизабета добила домашно образование, како и нејзината помлада сестра, [[Принцеза Маргарет|принцезата Маргарет]], под туторство на нејзината мајка, а потоа војвотката од Јорк. Нејзина [[гувернанта]] била [[Марион Крафорд]].<ref>Crawford, p. 26; Pimlott, p. 20; Shawcross, p. 21</ref> Таа студирала историја со С. Х. К. Мартен, проректор на [[Етон]]<ref>Brandreth, p. 124; Crawford, p. 85; Lacey, p. 112; Marr, p. 88; Pimlott, p. 51; Shawcross, p. 25</ref> како и современи јазици.<ref name="Edu">{{Citation |title=Her Majesty The Queen: Early life and education |date=29 December 2015 |url=https://www.royal.uk/her-majesty-the-queen?ch=5 |publisher=Royal Household |access-date=18 April 2016}}</ref> Моментално таа течно зборува [[Француски јазк|француски]]. Веронауката пак, ја научила од [[Кантербуршки надбискуп|Кантербуршкиот надбискуп]] и отсекогаш била [[побожност|побожен]] верник во рамките на [[Англиканска црква|Англиканската црква]]. === Престолонаследничка === Кога нејзиниот татко станал крал [[1936]] со абдикацијата на нејзиниот чичко [[Едвард VIII]], Елизабета станала [[престолонаследник|престолонаследничка]]. ==Потомци== {| class="wikitable" |- ! Име !! Birth !!colspan="2"| Сопружник !! Деца !! Внуци |- | rowspan="3" | [[Чарлс III]] || rowspan="3" | 14 ноември 1948 || rowspan="2" | 29 јули 1981<br><small>разведени во 1996 г.</small> || rowspan="2" | [[Дијана (принцеза од Велс)|Леди Дијана Спенсер]] || [[Вилијам (принц од Велс)|Принц Вилијам, принц од Велс]] || [[Џорџ Велшки]]<br>[[Шарлота Велшка]] || |- || [[Хари (војвода од Сасекс)]] || [[Арчи Монтбан]] |- | 9 април 2005 || [[Камила (кралица)|Камила Шанд]] || || |- | rowspan="3" | [[Ана (кралска принцеза)|Принцеза Ана, кралска принцеза]] || rowspan="3" | 15 август 1950 || rowspan="2" |14 ноември 1973<br><small>разведени во 1992 г.</small> || rowspan="2" | [[Марк Филипс]] ||[[Питер Филипс]] || [[Савана Филипс]]<br />[[Ајла Филипс]] |- || [[Зара Филипс]] || |- | 12 декември 1992 || [[Тимоти Лоренс]] || || |- | [[Ендрју Маунтбатен Виндзор]] || 19 февруари 1960 || 23 јули 1986<br><small>разведени во 1996 г.</small> || [[Сара (војвотка од Јорк)|Сара Фергусон]] || [[Беатриса (принцеза од Јорк)|Беатриса, принцеза од Јорк]]<br>[[Евгенија (принцеза од Јорк)|Евгенија, Принцеза од Јорк]] || |- | [[Едвард (ерл од Весекс)|Принц Едвард, ерл од Весекс]] || 10 март 1964 || 19 јуни 1999 || [[Софи (грофица од Весекс)|Софи Рис-Џонс]] || [[Леди Луиза Виндзор]]<br>[[Џејмс, виконт Северн]] || |} == Надворешни врски == * [http://www.royal.gov.uk/output/Page412.asp Службена страница на кралицата Елизабета II] {{en}} * [http://www.badley.info/history/Elizabeth-II-Great-Britain.biog.html Хронологија на Елизабета II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928021321/http://www.badley.info/history/Elizabeth-II-Great-Britain.biog.html |date=2007-09-28 }} {{en}} * [http://theinternetforum.info/royalforum/index.php?s=121ac030f29bddbfef4ff78bc2038fba&act=SF&f=10 Форум за кралицата Елизабета II]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}} {{рв|Elizabeth II of the United Kingdom|Елизабета II}} == Наводи == {{наводи}} === Наводи === {{Refbegin|30em}} * Jennie Bond (2006). ''Elizabeth: Eighty Glorious Years''. London: Carlton Publishing Group. {{ISBN|1-84442-260-7}} * Bousfield, Arthur; Toffoli, Gary (2002). ''Fifty Years the Queen''. Toronto: Dundurn Press. {{ISBN|978-1-55002-360-2}} * Sarah Bradford (2012). ''Queen Elizabeth II: Her Life in Our Times''. London: Penguin. {{ISBN|978-0-670-91911-6}} * Gyles Brandreth (2004). ''Philip and Elizabeth: Portrait of a Marriage''. London: Century. {{ISBN|0-7126-6103-4}} * Asa Briggs (1995). ''The History of Broadcasting in the United Kingdom: Volume 4''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-212967-8}} * John Campbell (2003). ''Margaret Thatcher: The Iron Lady''. London: Jonathan Cape. {{ISBN|0-224-06156-9}} * Marion Crawford (1950). ''The Little Princesses''. London: Cassell & Co. * Hardman, Robert (2011). ''Our Queen''. London: Hutchinson. {{ISBN|978-0-09-193689-1}} * Tim Heald (2007). ''Princess Margaret: A Life Unravelled''. London: Weidenfeld & Nicolson. {{ISBN|978-0-297-84820-2}} * Hoey, Brian (2002). ''Her Majesty: Fifty Regal Years''. London: HarperCollins. {{ISBN|0-00-653136-9}} * Robert Lacey (2002). ''Royal: Her Majesty Queen Elizabeth II''. London: Little, Brown. {{ISBN|0-316-85940-0}} * Harold Macmillan (1972). ''Pointing The Way 1959–1961'' London: Macmillan. {{ISBN|0-333-12411-1}} * Andrew Marr (2011). ''The Diamond Queen: Elizabeth II and Her People''. London: Macmillan. {{ISBN|978-0-230-74852-1}} * Andrew Neil (1996). ''Full Disclosure''. London: Macmillan. {{ISBN|0-333-64682-7}} * Harold Nicolson (1952). ''King George the Fifth: His Life and Reign''. London: Constable & Co. * Jonathan Petropoulos (2006). ''Royals and the Reich: the princes von Hessen in Nazi Germany''. New York: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-516133-5}} * Ben Pimlott (2001). ''The Queen: Elizabeth II and the Monarchy''. London: HarperCollins. {{ISBN|0-00-255494-1}} * Andrew Roberts; Edited by [[Antonia Fraser]] (2000). ''The House of Windsor''. London: Cassell & Co. {{ISBN|0-304-35406-6}} * William Shawcross (2002). ''Queen and Country''. Toronto: McClelland & Stewart. {{ISBN|0-7710-8056-5}} * Margaret Thatcher (1993). ''The Downing Street Years''. London: HarperCollins. {{ISBN|0-00-255049-0}} * Pierre Trudeau (1993). ''Memoirs''. Toronto: McLelland & Stewart. {{ISBN|978-0-7710-8588-8}} * Williamson, David (1987). ''Debrett's Kings and Queens of Britain''. Webb & Bower. {{ISBN|0-86350-101-X}} * Woodrow Wyatt; Edited by Sarah Curtis (1999). ''The Journals of Woodrow Wyatt: Volume II''. London: Macmillan. {{ISBN|0-333-77405-1}} {{Refend}} {{QEII}} {{British Monarchs}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Британски монарси]] [[Категорија:Владеачки кралици]] [[Категорија:Протестантски монарси]] [[Категорија:Виндзорска династија]] [[Категорија:Монарси на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Европски монарси од 20 век]] [[Категорија:Европски монарси од 21 век]] [[Категорија:Погребани во капелата „Св. Ѓорѓи“ (Виндзорски замок)]] [[Категорија:Починати во 2022 година]] [[Категорија:Родени во 1926 година]] qpzu9u60im8tdh9npgpetag11kmiwik 0 10816 5542625 5337825 2026-04-20T23:00:09Z Buli 2648 /* Наводи */ 5542625 wikitext text/x-wiki {{викификација}} '''Лазар Соколов''' ({{роден|18|март|1914}} во с. [[Живиње]] — {{починат|4|јануари|1984}} во {{починат во|Скопје}}) — еден од првите [[Македонија|македонски]] економисти, професор и учесник во [[НОБ]]. ==Животопис== Лазар Соколов е историски важна личност за македонскиот народ, интелектуалец, кој со своето животно дело се трудел да ја прикаже вистината за македонската положба и се борел за независна Македонија. Тој е роден на [[18 март]] [[1914]] година во [[Живиње|село Живиње]], овчеполска околија, во земјоделско семејство, со долгогодишна активност во македонската револуционерна историја.<ref>[[ДАРМ]], Фонд Лазар Соколов, К.1,Биографија на Лазар Соколов, Белград 1 ноември 1946 година.Според податоците на овој документ неговиот татко и дедо биле активни во Македонската револуционерна организација, поради што биле прогонувани и апсени. Притоа наведено е дека дедо му бил апсен по [[Илинденското востание]] во [[1903]] година , додека татко му во [[1914]] година.Истовремено ,податокот кој се однесува на местото на неговото раѓање согласно овој документ, се разликува од подоцнежните податоци, според кои се наведува Кумново.</ref> === Меѓувоен период === Лазар Соколов завршил средно образование во [[Кумановската гимназија]] која била основана во учебната 1922/23 година. Голем пресврт во неговиот живот како и на голем број ученици во Кумановската гимназија, настанал во [[1929]] година, кога биле затворени сите училишта во внатрешноста на [[Вардарска Македонија|Вардарскиот дел]] на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Меѓу нив, била затворена и гимназијата во Куманово, а како причина затоа се наведувале “буџетски причини“<ref>ДАРМ, Фонд Лазар Соколов , К.2 , Интелегенцијата во Куманово во меѓувоениот период (1920 - 1940),1.</ref>.Лазар Соколов заминува во [[Скопје]] каде што го дооформува своето образование.Тој матурирал во [[Првата машка гимназија]] во учебната [[1931/32]] година и истовремено продолжил да одржува контакти со своите соученици од [[Кумановската гимназија]]. Во тоа време кумановските младинци биле организирани во една студентска организација, наречена “ Кумановска академска омладина “ (КАО)<ref>ДАРМ, Фонд Лазар Соколов , К.2, Сеќавања за студентското движење во Куманово во периодот 1932 до 1936&nbsp;г., 1. Дејноста на организацијата се состоела во приредување игранки во летниот период , а нејзини претседатели биле Страшимир Деловиќ (студент по ветерина ) и Александар Јовиќевиќ ( студент по право ).</ref> Лазар Соколов се запишал на студии во [[Загреб]], на [[Економско - комерцијаната висока школа]].Веќе во првите месеци на студирањето , поточно во октомври [[1933]] година, била организирана [[ќелија]] во чиј состав влегле:[[Јура Медариќ]] - секретар, [[Магда Бошковиќ]],[[Љубиша Миодраговиќ]],[[Олга Жердиќ]] и Лазар Соколов.<ref>ДАРМ,Фонд Лазар Соколов, К.1,прилог кон писмо од Л. Соколов до Чутина од 26 јануари 1982&nbsp;г.</ref> Во првата половина на 1935 година се формира нова ќелија за работа на Македонците на теренот, каде што и Лазар учествува.<ref>ДАРМ,Фонд Лазар Соколов , К.2, Сеќавања за студентското движење во Куманово..., 2. Времето на создавање на оваа ќелија е различно од други извори.</ref> Во 1935 година настануваат превирања во [[КАО]], која станала голема организација со бројни задачи и цели. Лазар Соколов станува претседател на управата. Тој во 1935 година се враќа во [[Загреб]] за да стапи во контакт со македонските студенти во [[Белград]] и [[Скопје]], како и со други младински оргнизации во Загреб.Воспоставил и соработка со здруженијата “ [[Ловќен]] “, “ [[Триглав]] “, [[„Свијетлост“]], [[Здружение на пацифистите]] итн. Активност Соколов покажува и во здружението “[[Вардар]]“ Во [[1936]] година на [[28 август]], се одржува екскурзија низ [[Македонија]], каде што биле и студенти од Загреб. На оваа екскурзија се одржува состанок , 28 август 1936 година се формира платформата на [[МАНАПО.]]<ref>ДАРМ, Фонд Лазар Соколов,К.2, МАНАПО - истражувачка програма 1935-1944 година</ref> По формирањето на МАНАПО, Лазар Соколов се вработува како хонорарен наставник во неделната школа (трговската школа) при [[Кумановска трговска младина|Кумановската трговска младина]]. Во февруари 1937 година заминува во [[Цетиње]] на служба, но за кратко време ја напушта службата бидејќи бил под полициска примотра, како комунист, што била една од причините за неговиот отпуст.<ref>ДАРМ; Фонд Лазар Соколов , К.2, Народна банка СФРЈ, Главна централа бр.2121 (XVII - л АП) од 31 октомври 1953 година</ref> Од 29 јуни 1937 година се вработил како привремен службеник во привилегираната банка во Белград. И покрај неговото преместување во Белград, Соколов одржувал контакти со кумановската група, најчесто со [[Кочо Попов.]] === Воен период === На трети [[(3) мај 1941]] година , Лазар Соколов се вратил во Куманово, и веднаш се поврзал со другарите со кои соработувал и пред војната. Кон крајот на месецот била формирана т.н.[[популарна банка]] и тоа од неколкумина занаетчии и трговци.Претседател на Управниот одбор бил [[Кирил Атанасов]] трговец, а за членови биле избрани [[Кирил Каранфилски]], [[Анание Атанасов]] трговец,[[Борис Атанасов]] и др.Лазар Соколов е избран за директор на банката. Во почетокот на [[јуни 1941]] година бил вклучен во партиската ќелија во Куманово. Една од задачите на ќелијата била и создавањето на [[Народното читалиште]] во градот. Како виден и почитуван жител на Куманово, а под влијание на партиската организација, на [[19 август]]и покрај неговото негодување , Лазар Соколов бил поставен за помошник кмет, со задача да стекне поголема доверба кај бугарската окупаторска власт.<ref>ДАРМ, Фонд Лазар Соколов , К.2, Сеќавање за делување на партиската..., 3.</ref> Во истиот период тој бил постојано ангажиран во најразлични здруженија, како потпретседател на [[Народното училиште]], потпретседател на работничкиот спортски клуб“ [[Славија]] “, член на националниот клуб „ [[Војвода Карпош]] “ итн. Важен бил и неговиот ангажман во објавувањето на листот “ [[Дедо Иван]] “, кој почнал да излегува на [[15 август 1941 година]]. Главното мото во листот било “ Пролетери од сите земји соединете се “ и “ Живела слободна Македонија “ и на крајот ознака дека е “ Орган на месниот комитет на Комунистичката партија “<ref>ДАРМ, Фонд Лазар Соколов, К2, Сеќавање за делувањето на партиската..., Издавање на лист „Дедо Иван “,8</ref> Ова било и времето на создавањето на [[партизанските одреди во кумановско]]. [[Податотека:Members of the General Staff of the National Liberation Army and Partisan Detachments of Macedonia and other soldiers.jpg|мини|upright=1.3|Членови на [[Главен штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија|ГШ на НОВ и ПОМ]], на ЦК на [[КПМ]], на [[Иницијативен одбор за свикување на АСНОМ|Иницијативниот одбор за свикување на АСНОМ]] и други борци, на слободната територија [[Козјак (Козјачија)|Козјак]], Кумановско, мај-јуни 1944. Лазар Соколов седи прв оддесно налево.]] Лазар Соколов со неговите делувања постојано бил под надзор на бугарските окупаторски власти, така да конечно на [[31 март 1942]] година бил ослободен од должноста како кмет. Во согласност со неговите блиски соработници [[Веселинка Малинова]] и М. [[Атанасовски]] заминал во [[Софија]], каде работел во [[Акциониот комитет]], кој бил формиран со цел да работи за организирање на [[ИО на ослободената територија]]. Во [[април 1944]] година , по налог на [[ЦК на КПМ]] тој заминал во [[НОВ]], каде пак од [[мај 1944 година]] станал член на [[Агитпроп|АГИТПРОП]] на [[Главниот штаб на НОВ]] за Македонија, под раководство на [[Бане Андреев]].<ref>ДАРМ, Фонд Лазар Соколов , К2, Допуна биографије Лазара Соколова, Београд 12 јули 1949&nbsp;г.,1.</ref> Лазар Соколов со целата негова дејност во периодот до [[1944 година]], со решение од [[Президиумот на АСНОМ]] на [[6 август]] 1944 година Лазар бил именуван за [[повереник за народно стопанство и обнова]]. Сведоштвата говорат дека Соколов во периодот од мај 1941 година до јули 1942 година, се наоѓал во Куманово, од јули 1942 до јули 1943 година бил во Софија, а од август 1943 до април 1944 година во Скопје.<ref>ДАРМ, Фонд Лазар Соколов, К.2. Заповеди,фотографии,мислења.</ref> Неговата активност во НОВ била регистрирана од 1 мај 1941 година до 15 мај 1945 година, односно осум (8) години и дваесет и осум (28) дена.<ref>ДАРМ, Фонд Лазар Соколов , К.1, Решение за пензија на Лазар Соколов издадено од Заедницата на пензиското и инвалидското осигурување на Македонија од 20 декември 1978&nbsp;г. Скопје. Според ова решение “ му се засметува учество во НОВ во двојно траење “. И во документот кој лично го пополнил Лазар Соколов до Заедницата на здравственото осигурување на работниците - Скопје,навел дека бил борец во НОВ од 1 мај 1941 година.</ref> === Повоен период === По завршувањето на војната , Лазар Соколов работел во Белград на функцијата Помошиник министер за трговија и снабдување на ФНРЈ. Ваквата должност ја добил како повереник за народното стопанство при Президумот на АСНОМ и член на АВНОЈ.<ref>ДАРМ, Фонд Лазар Соколов,К.2,Писмо од Президиумот на АСНОМ - Секретаријат - Р.Бр.428.,Скопје од 31 декември 1944 година потпишано од претседателот М.А.Ченто.</ref> Во некои документи го среќаваме како помошник на директор на Институтот за меѓународна политика и земјоделство. Во меѓувреме работел и како постојан хонорарен наставник/предавач на Економскиот факултет во Белград.<ref>ДАРМ, Фонд Лазар Соколов ,К.2, Решение за именување на Лазар Соколов во предавач на Економскиот факултет во Белград бр.3124 од 22 декември 1947 година.</ref> Во повоениот период Соколов бил исклучително ангажиран. Но и покрај тоа наоѓал време и за пишување статии објавувани во дневни и седмични гласила. Основното мото на Лазар Соколов било „ ПОВАЖНОТО ОД СПОРЕДНОТО “.Според него , во тој случај би ја имале работата во свои раце. Тоа важи за чиновниците од најмалиот до најголемиот.<ref>ДАРМ, Фонд Лазар Соколов, К.2,Статија„ Чиновникот во Нова Југославија “,објавена во „Нова Македонија“, Скопје, 9 април 1945год.,2.</ref> На 30 септември 1945 година , во Белград, Лазар се оженил со [[Рангелова Љиљана]] и со неа имал три деца. Соколов и припаѓал на групата која го критикувала [[Манифестот на Главниот штаб на Македонија]] и ја застапувал мислата за создавање на независна Македонија, како единствено решение за македонското прашање.<ref>ДАРМ,Фонд Лазар Соколов,К.3, Изјава на Лазар Соколов од непознат изјавувач од 19.02.1951&nbsp;г.</ref> Ваквите ставови на Соколов биле причина за преземање мерки за негово дисциплинирање, па бил сменет од помошник директор и назначен за професор на Економскиот факултет.Бидејќи во своите лични контакти со своите пријатели продолжувал да говори афирмативно за [[Резолуцијата на ИБ]], на 9 јули 1949 година<ref>ДАРМ,ФондЛазар Соколов ,К.2,Решение бр. 5322/3,Персонално одделение,Белград 16јули 1949год.потпишано од Едвард Кардељ.</ref> бил уапсен поради што и ја губи работата од 1 август 1949 година. Од тогаш започнала голготата на Лазар Соколов проследена со испрашувања,проследувања,казнувања. На 20 јули 1950 година, завршила кривичната постапка против Соколов и бил пратен на општествено - корисна работа на хрватскиот остров „[[Голи Оток]] “.<ref>ДАРМ,Фонд Лазар Соколов,К.2 Савезно јавно тужилаштво,Кривично оделење,Б број 312/1949,Београд 5.05.1953&nbsp;г.,потпишано од постар помошник Богдан Перовиќ</ref> . По завршувањето на казната , тој се вратил во Скопје и се вработил на [[Економскиот институт]] и станал еден од најголемите и најпочитуваните економисти. Во 1967 година станал директор на Економскиот институт, а истовремено бил и на други значајни функции во државата. Соколов дал голем придонес во науката, бил член на бројни организациони одбори, симпозиуми од областа на економските науки, што говорат неговите бројни дипломи и признанија.<ref>ДАРМ,Фонд Лазар Соколов, К.1,писмо од Економскиот институт , Скопје до Д-р Лазар Соколов од 17.04.1980&nbsp;г.</ref> Лазар Соколов се пензионирал на 1 јануари 1979 година, но и натаму продолжил активно да се занимава со економската наука. Д-р Лазар Соколов починал на 4 јануари 1984 година и зад себе оставил импресивен авторски опус, кој се состои од 123 труда од разни области на економската наука. Она што било забележително за неговите трудови е настојувањето економската теорија да се претвори и искористи во пракса.<ref>ДАРМ,Фонд Лазар Соколов, К.1, Библиографија на трудови од Лазар Соколов,Скопје декември 1978&nbsp;г.</ref> == Литература == * {{cite thesis|last=Архивист Јордановска|first=Емилија|date=2010|title=Личниот фонд Лазар Соколов|chapter=Животниот пат на Лазар Соколов|publisher=[[Скопски универзитет|Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]}} == Наводи == {{наводи|2}} {{Претседатели на Собранието на СФР Југославија}} {{DEFAULTSORT:Соколов, Лазар}} [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Делегати на Првото заседание на АСНОМ]] [[Категорија:Македонски политичари]] [[Категорија:Југословенски политичари]] [[Категорија:Луѓе од Живиње]] [[Категорија:Добитници на наградата „13 Ноември“]] [[Категорија:Репресирани поради Резолуцијата на Информбирото]] [[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Хрватска]] ttk7zm4ytqbgxw8yeju50znjz9q1y8f 0 10892 5542573 5490373 2026-04-20T20:22:14Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542573 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија |name = Птици |fossil_range = {{фосилен опсег|150|0}}<small>доцна [[јура]]–денес</small> |image = Bird Diversity 2013.png |image_caption = Претставници на 18 од речиси 30 реда на птици |taxon = Птици |authority = [[Карл Линеј|Linnaeus]], 1758<ref>{{нмс| url= http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=80129&tree=0.1| title=Systema Naturae 2000 / Classification, Class Aves | accessdate=11 јуни 2012 | last=Brands | first=Sheila | date=14 август 2008 | work=Project: The Taxonomicon }}</ref> |subdivision_ranks = [[Класа (биологија)|Поткласи]] |subdivision = *{{изумрен}}''[[Archaeornithes]]'' <abbr title="парафилетски">*</abbr> *{{изумрен}}''[[Enantiornithes]]'' *{{изумрен}}''[[Hesperornithes]]'' *{{изумрен}}''[[Ichthyornithes]]'' *[[нови птици]] (''Neornithes'') и во текстот }} '''Птици''' ({{науч|Aves}}) — двоножни топлокрвни [[тероподи|тероподни]] [[диносауруси]], чија главна карактериситка се [[пердув]]и на телото, предни [[екстремитет]]и изменети во [[Крило|крила]] и шупливи [[Коска|коски]]. Тие претставуваат пердувести тероподни [[диносаурус]]и и денес ги сочинуваат единствените живи диносауруси. Птиците се среќаваат во различни големини: од ситните [[Колибра|колибри]] до огромните [[ему]]а и [[Ној|ноеви]]. Од таксономска гледна точка, постојат околу 8.800 до 10.200 видови на живи птици (како и околу 120 до 130 кои се веќе исчезнати) во светот, што ги прави најраспространетата класа на копнени ‘рбетници. Птиците се [[Исхрана|хранат]] со [[нектар]], [[растенија]], [[Семе|семиња]], [[инсект]]и, [[риби]], или со други птици. Повеќето птици се активни во текот на денот. Некои птици, како [[був]]от на пример, се активни во текот на ноќните (поточно самрачни) часови. Многу птици [[Преселба на птици|се селат]] на долги растојанија за да живеат во еднакви услови. Некои пак, го поминуваат скоро целиот свој живот до [[море]]то. Карактеристични белези за птиците се коскен [[клун]] без заби, несењето и инкубацијата на цврсти, [[Варовник|варовнички]] [[Јајце-клетка|јајце-клетки]], висок степен на [[метаболизам]], и лесен, но цврст [[скелет]]. Повеќето птици летаат, иако некои од нив, како [[Тркачка птица|тркачките птици]] и неколку други видови кои живеат претежно на [[остров]]ите ја загубиле оваа способност. Во нелетачки птици спаѓаат и [[пингвини]]те, [[ноеви]]те, [[киви]]те и исчезнатите [[додо]]а. Нелетачките птици се изложени на опасност од истребување ако [[Човек|луѓето]] или некои други [[цицач]]и се населат во нивното живеалиште, односно [[биотоп]]. На пример, [[моа]]та од [[Нов Зеланд]] е истребена како резултат на човековото влијание. Птиците се меѓу најпроучуваните животински групи. Стотици академски списанија и илјадници научници се посветени на истражувањето на птиците, додека бројката на аматерските ентузијасти (птичари) се искачува и до милиони. == Морфологија и анатомија == [[Податотека:Birdmorphology.svg|мини|270п|десно|Морфологија на малабарската калуѓерка (''Vanellus malabaricus''): 1 клун, 2 теме, 3 очен прстен, 4 око, 5 плашт, 6-11 пера на крилата, 12 долни скриени пера, 13 бедро, 14 писконожен зглоб, 15 ножје (''tarsus''), 16 прсти, 17 писка (''tibia''), 18 стомак, 19 бокови, 20 гради, 21 образ, 22 подбрадок, 23 очна лента.]] === Скелетно-мускулен систем === Предниот пар на екстремитети (крила) е наменет за летање; задниот е изменет на различни начини во зависност од птицата. Некои се приспособени за пливање, некои за трчање, а некои за активно движење по копното. [[Градна коска|Градната коска]] е огромна и поседува гребен за кој се прикачени [[мускул]]ите за летање. === Дигестивен систем === Системот за варење кај птиците започнува со клун (уста без заби) и затоа ја голтаат храната, која потоа оди во грлото. Од грлото храната продолжува во хранопроводот, кој во средината има едно проширување наречено [[бапка]], каде храната се собира и омекнува. Потоа храната се спушта во жлездестиот желудник, при што се натопува со сокови богати со ензими (ферменти). Вака натопената и омекната храна оди во мускулестиот желудник, каде се ситни со помош на неговите јаки мускули и каменчињата што птиците ги голтаат заедно со зрнестата храна. Желудникот однатре е обложен со рожна лушпа, која го заштитува од механички повреди при мелењето на храната. Вака омекнатата и иситнета храна преминува во цревото каде се доварува потпомогната од цревните сокови, соковите од панкреасот и жолчниот сок од црниот дроб. Сварените [[органски материи]] се впиваат низ цревниот ѕид, а несварените се исфрлаат преку аналниот отвор. Задниот дел на цревото е проширен и е наречен клоака. === Циркулаторен систем === Птиците имаат четирикоморно [[срце]] кое целосно ја одделува оксидираната од редуцираната [[крв]]. Птиците се топлокрвни; како и [[цицачи]]те, тие се способни да одржуваат постојана внатрешна температура од 40°С. [[Плацентални цицачи|Плаценталните цицачи]] одржуваат температура од 37°С, додека кај повеќето [[торбари]] таа изнесува 35°С. === Респираторен систем === Респирацијата е ефикасна бидејќи лобуларните [[Бел дроб|бели дробови]] се поврзани со воздушни торби. Тие се полнат со воздух за време на вдишувањето. Потоа воздухот се ослободува од воздушните торби кога птицата издишува - ова значи дека птицата добива [[кислород]] за време на вдишувањето и издишувањето. Друга придобивка од воздушните торби е дека шупливите коски полни со воздух го олеснуваат телото и го потпомагаат летањето. === Екскреторен систем === Птиците, како и некои други животни, екскретираат [[мочна киселина]]. Влекачите и птиците ја елиминираат мочната киселина со нивниот фецес. Белиот материјал кој се гледа во птичјите екскременти е мочната киселина. Таа не е многу токсична и не е многу растворлива во вода. Затоа, екскрецијата на метаболити во форма на мочна киселина заштедува вода, бидејќи може да се произведе во концентрирана форма поради својата мала токсичност. Како резултат на тоа што мочната киселина е релативно нерастворлива и нетоксична, таа може да се акумулира во јајцата без притоа да ги оштети [[ембрион]]ите. За синтезата на мочната киселина е потребно повеќе енергија отколку за синтеза на [[уреа]]. Не постои [[мочен меур]] кај птиците. === Имунолошки систем === Овој систем кај птиците најчесто се состои од [[лимфни садови]] и лимфоидно ткиво. Првични имунолошки ткива се [[Градна жлезда|тимусот]] сместен во вратниот регион долж југуларната вена, како и [[Фабрициусна торба|Фабрициусната торба]] сместена до клоаката. Вторични лимфатични органи и ткива се [[слезена]]та, коскената срцевина, муралните лимфни јазолчиња и јазли. Постои и [[лимфен систем]] од садови и капилари кои ја пренесуваат [[лимфа]]та низ телото на птицата и се поврзани со крвоносниот систем. Постојат три главни типови на имун одговор кај птиците; [[Специфичен имунитет|специфичен]], кој се состои од хуморални и клеточно-посредувани одговори и [[Неспецифичен имунитет|неспецифичен]]. За хуморалните и клеточно-посредувани одговори потребен е процесуиран [[антиген]] за да се стимулира одговорот, кој се состои од создавање на специфично [[антитело]] за секој одделен антиген. Неспецифичниот имунитет одговара на сите антигени. В [[лимфоцит]]ите (кои се произведуваат во Фабрициусната торба) се поврзани со хуморалниот одговор, додека Т лимфоцитите (кои се создаваат во тимусот) се поврзани со клеточно-посредуваниот одговор. [[Макрофаг]]ите, [[хетерофил]]ите и [[тромбоцит]]ите се основните клетки кои се вклучени во неспецифичниот имун одговор. === Нервен систем и сетила === Птиците поседуваат добро развиен [[черепен мозок]], но неговиот зголемен дел изгледа дека е областа одговорна за [[инстинкт]]ивното поведение. Според ова, птиците имаат точно одредени начини на [[преселба]] и гнездење. === Кожа === Кожата на птиците е тенка, нежна и сува. Од кожните жлезди се развиле само лојните жлезди познати како тртна жлезда, која се наоѓа во основата на опашката.Таа лачи масни материи за подмачкување на перјето. Кожата на птиците е покриена со перја - рожни творби кои се различнипо боја, форма и големина. Нивната улога е заштитна, ја одржуваат постојаната топлина на телото. Нозете на птиците се покриени со рожни лушпи. Прстите завршуваат со нокти или канџи. Устата им е преобразена во клун исто така од рожна материја. == Систематика == Птиците образуваат [[Класа (биологија)|класа]] чиешто [[научно име]] е ''Aves''. Првичните видови на класата Aves веројатно живееле во периодот [[Јура]]. Според најновиот консензус, класата птици и нејзината сестринска група, [[Ред (биологија)|редот]] [[Кокодили]] (''Crocodilia''), заедно формираат група со неименувано и сѐ уште непознато ниво - [[архосаури]] (''Archosauria''). Сите денешни постоечки птици се дел од поткласата ''[[Neornithes]]''. Една од можните систематизации на класата ''Aves'' е онаа на [[Џејмс Клементс]] која е ревидирана од страна на Сибли-Монро. Во [[Листа на птици|списокот на птици]] е дадена поподробна обработка на редовите на птици, вклучувајќи ги и фамилиите. '''Поткласа [[Нови птици|Neornithes]]'''<br /> Оваа поткласа се состои од два надреда - Надред [[старовилични]] (Paleognathae): Името на овој надред е изведено од ''paleognath'', старогрчки збор за "стари вилици", што се однесува на палатната коска за која се смета дека е попримитивна и блиска до онаа на [[влекачи]]те. Тука припаѓаат главно нелетачки птици. Paleognathae се состои од два реда кои се состојат од 49 постоечки видови. * [[Ноевидни|Struthioniformes]]—[[Ној|ноеви]], [[ему]]а, [[киви]] и сродниците * [[сриеноопашни|Tinamiformes]]—тинамуа Надред [[нововилични]] (''Neognathae''): Надредот Neognathae ([[нововилични]]) се состои од 27 реда кои имаат близу десет илјади видови. Тие се нашироко распространети. Неогнатите подлегле на адаптивно распространување со што дале извонредна разновидност од облици, функции и поведение кое го гледаме и денес. Редовите кои го градат Neognathae се: [[Податотека:Aves de Galicia.gif|right|200px]] * [[Гусковидни|Anseriformes]] * [[Кокошковидни|Galliformes]] * [[бекасови|Charadriiformes]] * [[Морски нуркачи|Gaviiformes]] * [[Нуркачи|Podicipediformes]] * [[Цевконосни|Procellariiformes]] * [[Пингвини|Sphenisciformes]] * [[Пеликани|Pelecaniformes]] * [[Phaethontiformes]] * [[Штрковидни|Ciconiiformes]] * [[Cathartiformes]] * [[Phoenicopteriformes]] * [[Falconiformes]] * [[Gruiformes]] * [[Pteroclidiformes]] * [[Columbiformes]] * [[Psittaciformes]] * [[Cuculiformes]] * [[Opisthocomiformes]] * [[Strigiformes]] * [[Caprimulgiformes]] * [[Apodiformes]] * [[Coraciiformes]] (модроврани) * [[Piciformes]] * [[Trogoniformes]] * [[Coliiformes]] * [[Врапчевидни|Passeriformes]] == Птиците како тема во уметнота и популарната култура == Птиците се јавуваат како тема во бројни дела од [[уметност]]а и [[Популарна култура|популарната култура]]. ===Птиците како тема во книжевноста=== ====Птиците како тема во поезијата==== * „Црно пиле црно просо зобно“ — македонска народна песна.<ref>Блаже Тренески, ''Стојна ситноода''. Скопје: Студентски збор, 1981, стр. 81.</ref> * „Птицо на [[смрт]]та“ — песна на арапскиот поет [[Антара]].<ref>''Arapska poezija''. Beograd: Rad, 1977, стр. 14.</ref> * „Децата и птиците“ — песна на [[Јозо Т. Бошковски - Јон|Јозо Т. Бошковски]] од 1981 година.<ref>Јозо Т. Бошковски, ''Деца и цвеќиња и ѕвезди'', Нов свет, Скопје, 1981, стр. 8.</ref> * „Ги чекам птиците“ — песна на македонската поетеса [[Ана Бунтеска]] од 2015 година.<ref>Ана Бунтеска, ''Стави лајк на сопствениот живот''. Скопје: Матица Македонска, 2015, стр. 154-155.</ref> * „Песната на чучулигата“ — поетска збирка на [[Григор Витез]].<ref>„Хронологија“ во: Ацо Шопов, ''Песни''. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 160.</ref> * „Името на царевата птица“ — песна за деца на Григор Витез.<ref>Григор Витез, ''Песни''. Мисла, Македонска книга, Култура, Наша книга и Детска радост, Скопје, 1990, стр. 50-53.</ref> * „Кај што има сила — правдина нема“ — расказ за деца на македонскиот писател [[Киро Донев]] од 2013 година.<ref>Киро Донев, ''Приказни од куќичката на дрво''. Скопје: Македоника литера, 2013, стр. 13-15.</ref> * „Птица“ — песна на југословенскиот поет [[Мак Диздар]].<ref>Мак Диздар, ''Горчин''. Скопје, Македонска книга, стр. 58.</ref> * „Не им верувам на птиците...“ — краток расказ (без наслов) на македонскиот писател [[Благоја Иванов]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 42.</ref> * „Сината птица“ — песна на македонскиот поет [[Славко Јаневски]].<ref>Славко Јаневски, ''Глуви команди''. Мисла, Скопје, 1966, стр. 43-44.</ref> * „Бели птици“ (англиски: ''The White Birds'') — песна на ирскиот поет [[Вилијам Батлер Јејтс]].<ref>Viljem Batler Jejts, ''Kula''. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1978, стр. 62.</ref> * „Галеб“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, 'Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 19.</ref> * „Клукајдрвец“ — песна на Блаже Конески.<ref>Блаже Конески, ''Црн овен''. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 37.</ref> * „Сокол“ — песна на Блаже Конески.<ref>Блаже Конески, ''Црн овен''. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 38.</ref> * „Ластовици“ — песна на Блаже Конески.<ref>Блаже Конески, 'Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 40.</ref> * „Ластовици“ — песна на Блаже Конески од 1988 година.<ref>Блаже Конески, ''Црква''. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 50.</ref> * „[[Птици над рудини]]“ — поетска збирка на македонскиот писател [[Васил Куноски]] од 1984 година. * „Чук-чук“ — песна на Васил Куноски.<ref>Васил Куноски, ''Песни''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 83.</ref> * „Ластовиче долета“ — песна на Васил Куноски.<ref>Васил Куноски, ''Песни''. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 84.</ref> * „Дроздови“ — песна на рускиот писател [[Борис Пастернак]].<ref>Борис Леонидович Пастернак, ''Изабране песме''. Нови Сад: Orpheus, 2011, стр. 239-240.</ref> * „Кос“ — песна на македонскиот писател [[Видое Подгорец]].<ref>Видое Подгорец, ''И сончогледите спијат''. Скопје: Македонска книга, Детска радост, Култура, Мисла, Наша книга, 1990, стр. 51.</ref> * „Чучулига“ — песна на Видое Подгорец.<ref>Видое Подгорец, ''И сончогледите спијат''. Скопје: Македонска книга, Детска радост, Култура, Мисла, Наша книга, 1990, стр. 59.</ref> * „Адвокат“ — песна на Видое Подгорец.<ref>Видое Подгорец, ''И сончогледите спијат''. Скопје: Македонска книга, Детска радост, Култура, Мисла, Наша книга, 1990, стр. 70.</ref> * „Овие ангели, риби и птици“ — поетски циклус на рускиот поет [[Андреј Пољаков]].<ref>Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 258.</ref> * „Што е добра таа птица...“ — песна на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 77.</ref> * „Враќање од Тулгеш“ — песна на македонскиот поет Анте Поповски.<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 139.</ref> * „Жолта птица, Дага“ — песна на македонскиот поет Анте Поповски.<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 115.</ref> * „Чудесни птици што нè надлетуваат“ — песна на македонскиот поет Анте Поповски.<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 233.</ref> * „Чекајќи ја птицата“ — песна на македонскиот поет Анте Поповски.<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 132.</ref> * „Да се направи портрет на една птица“ — песна на францускиот поет [[Жак Превер]].<ref>Жак Превер, ''Чари велеграда''. БИГЗ, Београд, 1972, стр. 34-35.</ref> * „Мачката и птицата“ — песна на Жак Превер.<ref>Жак Превер, ''Чари велеграда''. БИГЗ, Београд, 1972, стр. 50.</ref> * „Пријателот на птиците“ — песна на Жак Превер.<ref>Жак Превер, ''Чари велеграда''. БИГЗ, Београд, 1972, стр. 126-127.</ref> * „Птици, сенки“ — песна на полскиот поет [[Јулијан Пшибош]].<ref>''Savremena poljska poezija''. Beograd: Nolit, 1964, стр. 94.</ref> * „Лошо дело“ — песна на македонскиот поет [[Живко Ризовски]] од 1995 година.<ref>Живко Ст. Ризовски, ''Дете и светулка''. Скопје: Наша книга, 1995, стр. 19.</ref> * „Есенски разговор“ — песна на Живко Ризовски од 1995 година.<ref>Живко Ст. Ризовски, ''Дете и светулка''. Скопје: Наша книга, 1995, стр. 26.</ref> * „Птицата, морето детето...“ — песна на Живко Ризовски од 1995 година.<ref>Живко Ст. Ризовски, ''Дете и светулка''. Скопје: Наша книга, 1995, стр. 36.</ref> * „Жална вест“ — песна на Живко Ризовски од 1995 година.<ref>Живко Ст. Ризовски, ''Дете и светулка''. Скопје: Наша книга, 1995, стр. 44.</ref> * „Молба“ — песна на македонскиот писател [[Бошко Смаќоски]].<ref>Бошко Смаќоски, ''Модричка тетратка''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 20.</ref> * „Една птица златара“ — песна на македонскиот поет [[Стојан Тарапуза]].<ref>Стојан Тарапуза, ''Сон на тркала'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2015, стр. 28.</ref> * „Кавгата на убавите птици“ — песна на македонскиот поет [[Васе Тодоров - Шлеговец]].<ref>Васе Тодоров - Шлеговец, ''Магија на детството''. Скопје: александар & александар, 2000, стр. 27.</ref> * „Населбата на птиците“ — песна на македонскиот поет Васе Тодоров - Шлеговец.<ref>Васе Тодоров - Шлеговец, ''Магија на детството''. Скопје: александар & александар, 2000, стр. 44.</ref> * „Ждрал“ — песна на рускиот поет [[Велимир Хлебников]].<ref>Велимир Хлебњиков, ''Краљ времена Велимир I''. Просвета: Београд, 1964, стр. 168-175.</ref> * „Разговор со ќосот“ — песна на хрватскиот поет [[Добрица Цесариќ]].<ref>''Поетска читанка: Избор од македонската и светската поезија за деца'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2005, стр. 33.</ref> * „Враќањето на птиците селици“ — песна на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 118.</ref> ====Птиците како тема во прозата==== * „Чудната птица“ (српски: ''Чудновата тица'') - српска народна приказна.<ref>Вук Караџић, ''Српске народне приповијетке''. Београд: Лагуна и Вукова задужбина, 2017, стр. 168-170.</ref> * „Птица девојка“ (српски: ''Тица дјевојка'') - српска народна приказна.<ref>Вук Караџић, ''Српске народне приповијетке''. Београд: Лагуна и Вукова задужбина, 2017, стр. 301-303.</ref> * „Чудната птица“ - унгарска народна приказна.<ref>''Мађарске бајке''. Београд: Народња књига, 1974, стр. 89-91.</ref> * „Човекот и птицата“ - басна на американскиот писател [[Емброуз Бирс]].<ref>Емброуз Бирс, ''Басни''. Скопје: Темплум, 2016, стр. 16.</ref> * „Мачорот и птиците“ - басна на Емброуз Бирс.<ref>Емброуз Бирс, ''Басни''. Скопје: Темплум, 2016, стр. 34.</ref> * „[[Дете и птица]]“ - збирка раскази за деца на македонскиот писател [[Генади Болиновски]] од 1964 година.<ref>Драган Мишкоски, „Разговор за делото „Игра на прозорецот“ од Генади Болиновски“, во: Генади Болиновски, ''Игра на прозорец'', Скопје: Култура, Наша книга, Мисла, Македонска книга, Детска радост, 1990, стр. 79.</ref> * „Дете и птица“ - расказ за деца на Генади Болиновски од 1964 година.<ref>Генади Болиновски, ''Игра на прозорец'', Скопје: Култура, Наша книга, Мисла, Македонска книга, Детска радост, 1990, стр. 63-76.</ref> * „Птици“ - кус расказ на македонскиот писател [[Климент Булоски]] (под псевдонимот [[Дозгулпмус]]) од [[2008]] година.<ref>Дозгулпмус, ''Тритонус'', Темплум, Скопје, 2008.</ref> * „Разбојник со жолта дамка“ — расказ на хрватскиот писател [[Григор Витез]].<ref>Григор Витез, ''Сказна за глинената птица''. Скопје: Мисла/Детска радост/Култура/Наша книга/Македонска книга, 1978, стр. 35-38.</ref> * „Страчката е страчка“ — расказ на Григор Витез.<ref>Григор Витез, ''Сказна за глинената птица''. Скопје: Мисла/Детска радост/Култура/Наша книга/Македонска книга, 1978, стр. 39-40.</ref> * „Лов на штиглици“ - краток расказ на македонскиот писател [[Петко Дабески]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 74.</ref> * „Ластовици“ — краток расказ на македонската писателка [[Лилјана Дирјан]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 122.</ref> * „Птица“ — расказ за деца на македонскиот писател [[Неџати Зекерија]].<ref>Неџати Зекирија, ''Орхан''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 40.</ref> * „Што се случи со птицата по земјотресот“ — расказ за деца на Неџати Зекерија.<ref>Неџати Зекирија, ''Орхан''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 64-65.</ref> * „Зошто Орхан не ја нацрта птицата“ — расказ за деца на Неџати Зекерија.<ref>Неџати Зекирија, ''Орхан''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 81-82.</ref> * „Конференцијата на птиците“ ([[англиски]]: ''The Conference of the Birds'') - книга на [[Фарид ал-Дин]] од 1984 година.<ref>Farid al-Din, ''The Conference of the Birds''. Penguin Classics, 1984.</ref> * „Ластовички“ — краток расказ на македонскиот писател [[Тоде Илиевски]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 113.</ref> * „Потеклото на птиците“ - расказ на италијанскиот писател [[Итало Калвино]].<ref>Italo Kalvino, ''Kosmikomike: stare i nove''. Beograd: Paidea, 2008, стр. 203-212.</ref> * „Звучна азбука“ — кус прозен текст на македонскиот писател [[Блаже Конески]] од 1988 година.<ref>Блаже Конески, ''Збор и опит 1''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 172.</ref> * „[[Да се убие птицата подбивница]]“ - [[роман]] на американскиот писател [[Харпер Ли]].<ref>Магор, ''Каталог 2015''. Скопје, 2015, стр. 9.</ref> * „Птица-Евреин“ - расказ на американскиот писател [[Бернард Маламуд]].<ref>''Riba, patka, vodozemac: Priče o životinjama'' (Priredila Ljubica Arsić). Beograd: Laguna, 2014, стр. 147-158.</ref> * „Аларм за птици“ - кус расказ на македонскиот писател [[Владимир Мартиновски]].<ref>''Летаат приказни''. Скопје: Темплум, 2019, стр. 26-27.</ref> * „[[Птиците од ланските гнезда (роман)|Птиците од ланските гнезда]]“ - [[роман]] на македонскиот писател [[Митко Маџунков]] од [[2013]] година.<ref>Роберт Алаѓозовски, „Последниот писателски бард“, ''Економија и бизнис'', година 16, број 182, август 2013, стр. 86-87.</ref> * „Куќичка за птици“ — кус расказ на македонската писателка [[Сања Михајловиќ-Костадиновска]] од 2018 година<ref>Сања Михајловиќ-Костадиновска, ''(Бес)конечни модели на расказот''. Скопје: Бегемот, 2018, стр. 13.</ref> * „Крагуј“ - расказ на италијанскиот писател [[Еуџенио Монтале]].<ref>''Riba, patka, vodozemac: Priče o životinjama'' (Priredila Ljubica Arsić). Beograd: Laguna, 2014, стр. 305-309.</ref> * „Четирите птички“ — расказ на македонскиот писател [[Ванчо Николески]].<ref>Ванчо Николески, ''Приказни од моето село''. Култура, Скопје, 1964, стр. 5-8.</ref> * „Гугутки“ — краток расказ на македонскиот писател [[Бошко Смаќоски]].<ref>Бошко Смаќоски, ''Модричка тетратка''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 21-23.</ref> * „[[Луѓе, птици и сеништа: Збирка раскази]]“ - книга на македонската писателка [[Жанета Станоевска]], од 2011 година.<ref name="ReferenceA">Жанета Станоевска, ''Луѓе, птици и сеништа: Збирка раскази'', Темплум, Скопје, 2011.</ref> * „Стаклената птица“ - расказ од македонската писателка Жанета Станоевска, од 2011 година.<ref name="ReferenceA"/> * „Засолниште на преселните птици“ - роман на руско-турската писателка [[Јана Темиз]].<ref>''Клеопатра - балет на Василиј Медведев (Русија) - светска премиера''. Скопје: Македонска опера и балет, 2016, стр. 22.</ref> * „Ластовичка“ — краток расказ на македонскиот писател [[Иван Точко]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 17.</ref> * „Чинтамани и птици“ - расказ на чешкиот писател [[Карел Чапек]].<ref>Карел Чапек, ''Раскази од другиот џеб'', Темплум, Скопје, 2012.</ref> * „Птици“ - расказ на полскиот писател [[Бруно Шулц]].<ref>Bruno Šulc, ''Cimetaste prodavnice''. Beograd: Paidea, 2015, стр. 21-25.</ref> ===Птиците како мотив во музиката=== * [[Ластовица (музичка група)|Ластовица]] — македонска музичка група. * [[Структурне птице|Структурни птици]] (хрватски: ''Strukturne ptice'') — хрватска рок-група од 1980-тите.<ref>[https://www.discogs.com/artist/970628-Strukturne-Ptice Strukturne Ptice (пристапено на 8.7.2023)]</ref> * „Биљбило пее по росата“ — македонска народна песна.<ref>Ѓорѓи Доневски, ''Сокол ми лета високо''. Скопје: Културно-уметничкото друштво „Гоце Делчев“, 1978, стр. 117.</ref> * „Кога летаат фазаните“ (хрватски: ''Kad fazani lete'') — песна од истоимениот [[Кога летаат фазаните|музички албум]] на хрватската група [[Азра]] (''Azra'') од [[1983]] година.<ref>[https://www.amazon.co.uk/AZRA-fazani-lete-Album-1983/dp/B00A79RNG8 Amazon.co.uk, AZRA - Kad fazani lete, Album 1983 (CD) (пристапено на 12.1.2017)]</ref><ref>[https://www.discogs.com/master/195963-Azra-Kad-Fazani-Lete Discogs, Azra (3) ‎– Kad Fazani Lete (пристапено на 18.12.2021)]</ref> * „Птица во дланката“ (англиски: ''A bird in the hand'') — песна на американскиот [[рапер]] [[Ајс Кјуб]] (''Ice Cube'') од 1991 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=-5aAjhDCvg8&t=388s YouTube, Ice Cube - Death Certificate (1991) (FULL ALBUM) (пристапено на 9.3.2017)]</ref> * „Одлични птици“ ([[англиски]]: ''Excellent Birds'') — песна на американската музичарка [[Лори Андерсон]] (''Laurie Anderson'') од 1984 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Q1q88xI60wY YouTube, Laurie Anderson - Excellent Birds (посетена на 27.11.2019)]</ref> * „Пилето“ — песна на македонската група [[Баклава (музичка група)|Баклава]] од 2008 година.<ref>Baklava, ''Kalemar'', SJF Records 124, 2008.</ref> * „И твојата птица може да запее“ (англиски: ''And your bird can sing'') - песна на англиската рок-група [[Битлси]] (''The Beatles'') од 1966 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=qEPQ2ZyaFrc YouTube, and your bird can sing (beatles) (пристапено на 4.2.2017)]</ref> * „Кос“ (англиски: ''Blackbird'') — песна на Битлси од 1968 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Beatles-The-Beatles/release/1113362 DISCOGS, The Beatles ‎– The Beatles (пристапено на 27.6.2019)]</ref> * „Дождовни птици“ (англиски: ''Rainbirds'') — песна на американскиот музичар [[Том Вејтс]] (''Tom Waits'') од 1983 година.<ref>[https://www.discogs.com/Tom-Waits-Swordfishtrombones/master/14006 DISCOGS, Tom Waits ‎– Swordfishtrombones (пристапено на 25 септември 2021)]</ref> * „Сина птица“ (англиски: ''Bluebird') — песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група [[Бафало Спрингфилд]] (''Buffalo Springfield'') од 1967 година.<ref>[https://www.discogs.com/Buffalo-Springfield-Buffalo-Springfield-Again/master/14064 DISCOGS, Buffalo Springfield ‎– Buffalo Springfield Again (пристапено на 21.12.2018)]</ref> * „Пластична птица“ (англиски: ''Plastic Bird'') — песна на американската рок-група ''Galaxy 500'' од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/sell/item/2215206463 Discogs, Galaxie 500 ‎– On Fire (пристапено на 8.11.2022)]</ref> * „Добра летачка птица“ (англиски: ''A Good Flying Bird'') — песна на американската рок-група ''Guided By Voices'' од 1995 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/55999-Guided-By-Voices-Alien-Lanes Discogs, Guided By Voices – Alien Lanes (пристапено на 20.3.2023)]</ref> * „Ова е сликата (Одлични птици)“ (англиски: ''This Is The Picture (Excellent Birds)'') — песна на британскиот пејач [[Питер Гебриел]] (''Peter Gabriel'') од 1986 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=SobrxOraR2w&index=9&list=PLzH7DPYb-ewfTBN2oOGH2Jj9yFvstceD2 YouTube, Peter Gabriel - This Is The Picture (Excellent Birds) (пристапено на 19.5.2017)]</ref> * „Американски дроздови“ ([[англиски]]: ''Mockingbirds'') — песна на американската рок-група ''[[Grant Lee Buffalo]]'' од 1994 година.<ref>[https://www.www.allmusic.com/album/release/mighty-joe-moon-mr0000153683 AllMusic, Mighty Joe Moon (пристапено на 11.11.2022)]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * „Девојка-птица“ (англиски: ''Bird girl/Bird gerhl'') — песна на музилката група [[Ентони енд д Џонсонс]] (''Anthony and the Johnsons'') од 2005 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=TM25ux0rlx0&list=PL301EDD22DCAF95DB&index=10 YouTube, Antony & The Johnsons - Bird Girl / Bird Gerhl (пристапено на 22.12.2016)]</ref> * „Птици“ (англиски: ''Birds'') — песна на канадскиот рок-музичар [[Нил Јанг]] (''Neil Young'') од 1970 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/38433-Neil-Young-After-The-Gold-Rush Neil Young – After The Gold Rush (пристапено на 25.11.2023)]</ref> * „Златни птички“ (англиски: ''Golden Birdies'') — песна на американскиот рок-музичар ''Captain Beefheart'' од 1972 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=DKaZ6oKXCmo Captain Beefheart - Golden Birdies - YouTube (пристапено на 3.3.2016)]</ref> * „Мрзлива птица“ (англиски: ''Lazy bird'') — композиција на американскиот [[Џез|џез]]-музичар [[Џон Колтрејн]] (''John Coltrane'') од 1958 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/32208-John-Coltrane-Blue-Train John Coltrane – Blue Train (пристапено на 5.5.2025)]</ref> * „Измачена стара птица“ (англиски: ''Battered Old Bird'') — песна на британскиот рок-музичар [[Елвис Костело]] (''Elvis Costello'') од 1986 година.<ref>[https://www.discogs.com/Elvis-Costello-And-The-Attractions-Blood-Chocolate/master/42938 DISCOGS, Elvis Costello And The Attractions* ‎– Blood & Chocolate (пристапено на 19.3.2018)]</ref> * „Три пиленца“ ([[англиски]]: ''Three Little Birds'') — песна на јамајската [[реге]]-група ''[[Bob Marley and The Wailers|Bob Marley & The Wailers]]'' од 1974 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/65858-Bob-Marley-The-Wailers-Exodus Bob Marley & The Wailers – Exodus (пристапено на 9.4.2023)]</ref> * „Птица-часовник“ ([[англиски]]: ''Clock Bird'') — песна на израелската група ''[[Минимал компакт]]'' (''Minimal Compact'') од 1987 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=NVNM-T97WM4&list=OLAK5uy_li9_nQriu4WbEv88tPxkr52COM1Je_k8M&index=1 YouTube, Clock Bird (пристапено на 19.10.2025)]</ref> * „Барам птица“ (англиски: ''Looking for Bird'') — песна на австралиската поп-рок група ''Mental As Anything'' од 1981 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=pq28j8e4PyE&list=PL3QMLcsJTbd8PRAEtCTKUchMNlDfnT1_K&index=8 YouTube, Mental As Anything - Looking for Bird (пристапено на 6.7.2017)]</ref> * „Слатка птица“ ([[англиски]]: ''Sweet Bird'') — песна на канадската поп-музичарка [[Џони Мичел]] (''Joni Mitchell'') од 1975 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/47771-Joni-Mitchell-The-Hissing-Of-Summer-Lawns, Joni Mitchell – The Hissing Of Summer Lawns (пристапено на 26.4.2023)]</ref> * „Забрането за птици“ (англиски: ''No Birds'') — песна на британската рок-група [[ПИЛ (рок-група)|ПИЛ]] (''Public Image Ltd.'') од 1979 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nLDL0G8U8Xo YouTube, Public Image Ltd. – Metal Box (FULL ALBUM | HQ SOUND) (пристапено на 29.5.2017)]</ref> * „Бркање на птицата“ (англиски: ''Chasin the bird'') — композиција на американскиот џез-музичар [[Чарли Паркер]] (''Charlie Parker'').<ref>''Il flauto nel jazz'', Fantasy, OMMCD 001, 1995.</ref> * „Како птица на мојата дланка“ ([[српски]]: ''Kao ptica na mom dlanu'') — песна на српската и југословенска група [[Пилоти (музичка група)|Пилоти]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1n8QbTlULkI YouTube, Piloti - Kao ptica na mom dlanu (lyrics) (пристапено на 27.12.2016)]</ref> * „Сега сум птица“ (англиски: ''I am a bird now'') — музички албум на Ентони енд д Џонсонс од 2005 година. * „Крал на птиците“ (англиски: ''King of Birds'') песна на американската рок-група [[Р.Е.М.]] (''R.E.M.'') од 1987 година.<ref>[https://www.discogs.com/REM-Document/master/21299 DISCOGS, R.E.M. ‎– Document (пристапено на 22.8.2019)]</ref> * „Канаринка“ (англиски: ''Canary'') песна на американската рок-музичарка [[Лиз Фер]] (''Liz Phair'') од 1993 година.<ref>[https://www.discogs.com/Liz-Phair-Exile-In-Guyville/master/26390 Discogs, Liz Phair ‎– Exile In Guyville (пристапено на 30.9.2019)]</ref> * „Утринска птица“ (англиски: ''Morning Bird'') — песна од истоимениот албум на британската пејачка [[Шаде]] (''Sade'') од 2010 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=9v_5Hd3R47U&list=PL-UWPlRIl68pBWjsKGgs1c9b7Ua6pDvYJ&index=3 YouTube, Sade - Morning Bird (music video) (пристапено на 19.1.2017)]</ref> ===Птиците како тема во филмот=== == Поврзано == * [[Диносаурус]]и * [[Орнитологија]] == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Птици| ]] [[Категорија:Диносауруси]] [[Категорија:Животни]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] thkv1052pl5d69jq87pp3hrus89ljre 0 13851 5542624 5534799 2026-04-20T22:58:54Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5542624 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Милован Ѓилас | native_name = {{Nobold|{{lang|sr-Cyrl|Милован Ђилас}}}} | native_name_lang = sr | image = Stevan Kragujevic, Milovan Djilas,1950.JPG | image_size = | caption = Ѓилас во 1950 година | office = [[Претседател на Собранието на Југославија|Претседател на Собранието на ФНРЈ]] | term_start = 25 декември 1953 | term_end = 16 јануари 1954 | predecessor = Владимир Симиќ | successor = [[Моша Пијаде]] | office1 = [[Вицепремиер на Југославија]] | term_start1 = 14 јануари 1953 | term_end1 = 17 јануари 1954 | prime_minister1 = [[Јосип Броз Тито]] | predecessor1 = Благоје Нешковиќ | successor1 = [[Светозар Вукмановиќ]] | office2 = [[Министер без ресор]] на Југославија | term_start2 = 2 февруари 1946 | term_end2 = 14 јануари 1953 | prime_minister2 = [[Јосип Броз Тито]] | office3 = [[Премиер на Црна Гора|Министер за Црна Гора]] во [[Привремена влада на ДФЈ|Владата на Југославија]] | term_start3 = 7 март 1945 | term_end3 = 17 април 1945 | prime_minister3 = [[Јосип Броз Тито]] | predecessor3 = Воспоставена функција | successor3 = [[Блажо Јовановиќ]]<br />(како [[премиер на Црна Гора]]) | birth_date = {{birth date|1911|6|12|df=y}} | birth_place = [[Подбишќе]], [[Кралство Црна Гора]] | death_date = {{death date and age|1995|4|20|1911|6|12|df=y}} | death_place = [[Белград]], [[Република Србија (1992—2006)|Србија]], [[СР Југославија]] | resting_place = [[Подбишќе]], [[Црна Гора]] | party = [[СКЈ|КПЈ/СКЈ]] (1932–1954) | spouse = {{plainlist| * {{marriage|[[Митра Митровиќ]]|1936|1952|end=разведен}} * {{marriage|Стефанија Бариќ|1952|1993|end=починала}} }} | children = {{hlist|Вукица|Алекса}} | alma_mater = [[Белградски универзитет]] | occupation = {{hlist|Политичар|теоретичар|писател}} | allegiance = {{flag|Yugoslavia}} | branch = [[Југословенски партизани]]<br />[[ЈНА]] | service_years = 1941–1957 | rank = [[Генерал-полковникl]] | battles = [[Југославија во Втората светска војна]] | mawards = [[Орден на народното ослободување]] (1945)<br />[[Орден на народен херој]] (1953) | module = {{Infobox philosopher | embed = yes | era = [[Современа филозофија]] | region = [[Западна филозофија]]<br />[[Југословенска филозофија]] | school_tradition = [[Марксизам]]<br />[[Ѓиласизам]] | main_interests = [[Политичка филозофија]] | notable_ideas = [[Нова класа]] }} }} '''Милован Ѓилас''' ({{роден во|Подбишќе}}, [[Кралство Црна Гора]], {{роден на|4|јуни|1911}} – {{починал на|20|април|1995}} {{починал во|Белград}}) ― [[Југославија|југословенски]] [[КПЈ|комунистички]] раководител, и најпознат [[дисидент]] во времето на [[ФНРЈ]]. == Комунист == Во [[КПЈ]] се зачленува во [[1933]] година. Набрзо настанува голема провала при што се уапсени голем број комунисти, вклучително и Ѓилас. Осуден е на пет година робија и е затворен во затворот во [[Сремска Митровица]]. Поради здравствени причини, во [[1936]] година е помилуван и пуштен на слобода. Ѓилас брзо се стекнува со углед кај раководството на КПЈ што доведе до тоа на почетокот на [[1940]] да биде примен во [[Политбиро]]то на Партијата. По окупацијата на Југославија од страна на [[Сили на Оската|Силите на Оската]], Ѓилас како член на Политбирото по автоматизам бил избран во Врховниот штаб. Испратен е во Црна Гора за таму да раководи со борбата. При раководењето со борбата, Ѓилас зазел секташки позиции, поради кои на почетокот од [[1942]] година, тој бил партиски казнет, иако не и исклучен од КПЈ. По ослободувањето на земјата, Ѓилас се профилирал како еден од водечките раководители на КПЈ и на Југославија, препознатлив по своите догматски сфаќања и пристап кон прашањата. Сепак, по Резолуцијата на [[Информбиро]]то и откако КПЈ се реши да раскине со своето [[сталинизам|сталинистичко]] минато, Ѓилас станал еден од најголемите поборници на новиот курс. Заедно со [[Борис Кидрич]] го „пронашол“ [[самоуправување]]то кај [[Маркс]] и пополека почнува да еволуира од еден од најригидните водачи на југословенската комунистичка партија во најслободноумниот член на тогашното раководство на КПЈ. Од тоа време потекнуваат неговите брошури „''Ленин за односите помеѓу социјалистичките држави''“ и „''Современи теми''“, во кои врши остра критика на сталинизмот, врз основа на тезата дека сталинизмот се одродил од [[ленинизам|ленинизмот]]. == Дисидент == Понесен од критиката на сталинизмот и од позитивните ефекти што критиката на СССР ја имаше врз состојбата со слободата на мислата во Југославија, Ѓилас во [[1953]] година преминува од критика на советскиот комунизам на критика на југословенскиот комунизам. Од октомври 1953 година до јануари [[1954]] година, тој пишува серија колумни во „''Борба''“ во кои се залага за либерализација на партијата и државата и за воведување на [[повеќепартиски систем]], а во својот сатиричен расказ „Анатомија на еден морал“, објавен во истиот период, ја критикува дволичноста што владеела во редовите на комунистичкото раководство во земјата. [[Тито]] и останатото раководство на Партијата негативно реагира на неговите написи. На Третиот пленум на СКЈ одржан на [[16 јануари|16]] и [[17 јануари]] [[1954]] година, Ѓилас бил повикан да се откаже од своите ставови. Тој одбил така што постапи, поради што бил обвинет за „анархолиберализам“ и е отстранет од власта. Во [[1955]] година, во [[Соединетите Држави]], била објавена неговата книга „''Нова класа''“ во која тврди дека во Југославија и во останатите комунистички земји се кристализира нова владејачка класа. Поради ставовите изнесени во оваа книга, Ѓилас бил осуден на три години затвор и бил затворен во [[Сремска Митровица]]. Пуштен е на слобода во [[1958]], но не се откажал од своите ставови, главно застапувајќи [[демократски социјализам|демократско-социјалистички]] позиции. Во [[1966]] година, му било дозволено да се исели од Југославија. Тој се вратил во Југославија по падот на комунистичкиот систем. == Творештво == * „Современи теми“ (1950) * „Нова класа“ (1955) * „Разговори со Сталин“ (1962) * „Несовршено општество“ (1969) * „Дружење со Тито“ (1981) * „Падот на новата класа“ (1998) == Ѓилас како мотив во книжевноста== Ѓилас е еден од ликовите во расказот „Ѓиласовиот број“ (српски: ''Đilasov broj'') на српскиот писател [[Вуле Журиќ]] од 2014 година.<ref>Vule Žurić, Tajna crvenog zamka. Laguna, Beograd, 2015. стр. 139-158.</ref> Исто така, тој зазема значајно место во романот „[[Контраендорфин]]“ на српскиот писател [[Светислав Басара]].<ref>Svetislav Basara, ''Kontraendorfin'' (peto izdanje). Beograd: Laguna, 2021.</ref> == Литература == * Momčilo Đorgović "Đilas: vernik i jeretik" * Vladimir Dedijer "Veliki buntovnik Milovan Đilas: prilozi za biografiju" * Miodrag Milić "Radjanje Titove despotije: prilog fenomenologiji jugoslovenske revolucije" == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.marxists.org/makedonski/gilas/index.htm Архива на Милован Ѓилас на македонски јазик] {{Претседатели на Собранието на СФР Југославија}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓилас, Милован}} [[Категорија:Југословенски политичари]] [[Категорија:Црногорски политичари]] [[Категорија:Југословенски дисиденти]] [[Категорија:Југословенски Црногорци]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Апсолвенти на Белградскиот универзитет]] [[Категорија:Делегати на АВНОЈ]] [[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]] [[Категорија:Црногорски затвореници и притвореници]] [[Категорија:Затвореници и притвореници во Србија]] 505ve1756u0ka3h6p31gdz8kr53q9nr 0 17269 5542451 5166384 2026-04-20T17:31:32Z Пакко 4588 /* Општина Аврен */ 5542451 wikitext text/x-wiki <table border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="float:right; clear:right; margin: 0 0 1em 1em"> <tr> <th colspan="2" align=center bgcolor=#008000><span style="color:white"> <big>'''Варненска област'''<br /><small>Област Варна</small></span></th></tr> <tr><td colspan="2" align=center>[[Податотека:Oblast Varna.png|250px|Карта на Бугарија, Варненската област е означена]]<br /></td></tr> <tr><td colspan="2" cellspacing="0" cellpadding="2"></td></tr> <tr><th colspan="2" align=center bgcolor=#008000><span style="color:white">'''мапа'''</small></th></tr> <TR><TD>'''Админ. центар''':</td><td>[[Варна]]</td></tr> <TR valign=top><TD>'''Површина''':</td><td>3&nbsp;820 км²</td></tr> <TR valign=top><TD>'''Население''':</td><td>445&nbsp;200</td></tr> <TR valign=top><TD>'''Број на општини''':</td><td>12</td></tr> <TR valign=top><TD>'''Регистарска ознака''':</td><td>В</td></tr> <TR valign=top><TD>'''Областен управник''':</td><td>Петар Кандиларов</td></tr> <th colspan="2" align=center bgcolor=#008000><span style="color:white">'''информација'''</th></tr> </td></tr> </table> '''Варненската област''' е една од 28-те [[област]]и на [[Бугарија]]. Се наоѓа во североисточниот дел на земјата. Таа вклучува делови од Јужна [[Добруџа]] и најисточните делови на [[Предбалкан]]от и [[Стара Планина]]. Граничи со областите [[Бургаска област|Бургаска]], [[Добричка област|Добричка]] и [[Шуменска област|Шуменска]]. На исток Варненската област граничи со [[Црно Море|Црното Море]] и опфаќа површина од 3.820 км². Во областа има 158 населени места, од кои 10 се градови.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.vn.government.bg/ |title=Варненската област |accessdate=2006-09-18 |archive-date=2007-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070206014240/http://www.vn.government.bg/ |url-status=dead }}</ref> == Список на населените места во Варненска област == ''Градовите се со здебелени букви''. === [[Општина Аврен]] === [[Аврен]], [[Бенковски (Варненско)|Бенковски]], [[Близнаци (Варненско)|Близнаци]], [[Бољарци (Варненско)|Бољарци]], [[Добри Дол (Варненско)|Добри Дол]], [[Д’бравино]], [[Здравец (Варненско)|Здравец]], [[Казашка Река]], [[Китка (село)|Китка]], [[Круша (Варненско)|Круша]], [[Приселци (Варненско)|Приселци]], [[Равна Гора (Варненско)|Равна Гора]], [[Садово (Варненско)|Садово]], [[Синдел]], [[Трстиково (Варненско)|Трстиково]], [[Царевци (Варненско)|Царевци]], [[Јунак (село)|Јунак]]. === [[Општина Аксаково]] === '''[[Аксаково]]''', Ботево, Водица, В'глен, Генерал Кантарџиево, Доброглед, Долиште, Засмјано, Зорница, Игнатиево, Изворско, Кичево, Климентово, Крумово, Куманово, Љубен Каравелово, Новаково, Орешак, Осеново, Припек, Радево, Сл'нчево, Јаребична === [[Општина Белослав]] === '''[[Белослав]]''', Езерово, Разделна, Страшимирово === [[Општина Бјала (Варненска област)|Општина Бјала]] === '''[[Бјала (Варненска област)|Бјала]]''', Горица, Господиново, Дјулино, Попович, Самотино === [[Општина Варна]] === '''[[Варна]]''', Звездица, Казашко, Каменар, Константиново, Тополи === [[Општина Ветрино]] === Белоградец, [[Ветрино]], Габ'рница, Доброплодно, Млада гвардија, Момчилово, Невша, Неофит Рилски, Средно Село, Јагнило === [[Општина В’лчи Дол]] === Бојана, Брестак, Војводино, '''[[В’лчи Дол]]''', Генерал Киселово, Генерал Колево, Добротич, Есеница, Зв’нец, Изворник, Искар, Калојан, Караманите, Кракра, Метличина, Михалич, Обориште, Радан војвода, Стефан Караџа, Страхил, Червенци, Штипско === [[Општина Долни Чифлик]] === Булаир, Б'рдарево, Венелин, Голица, Горен Чифлик, Гроздјово, Детелина, '''[[Долни Чифлик]]''', Кривини, Нова Шипка, Ново Орјахово, Пчелник, Рудник, Солник, Старо Орјахово, Шкорпиловци, Јунец === [[Општина Девња]] === '''[[Девња]]''', Кипра, Падина === [[Општина Д’лгопол]] === Арковна, Аспарухово, Борјана, Величково, '''[[Д’лгопол]]''', Камен дjaл, Комунари, Красимир, Лопушна, Медовец, Партизани, Полjaците, Ројак, Сава, Сладка Вода, Цонево === [[Општина Провадија]] === Бл'сково, Бозвелијско, Брзица, Венчан, Градинарово, Добрина, Житница, Златина, Китен, Комарево, Кривња, Манастир, Неново, Овчага, Петров Дол, '''[[Провадија]]''', Равна, Славејково, Снежина, Староселец, Тутраканци, Храброво, Чајка, Черковна, Черноок === [[Општина Суворово]] === Баново, Дрндар, Изгрев, Калиманци, Левски, Николаевка, Просечен, '''[[Суворово]]''', Чернево == Надворешни врски == * [http://www.vn.government.bg/ Официјално мрежно место на Варненската област] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070206014240/http://www.vn.government.bg/ |date=2007-02-06 }} == Извори == <references/> {{Области во Бугарија}} [[Категорија:Области во Бугарија]] [[Категорија:Варна (област)| ]] e4odfzuqraapsowum3v2scnciqcg940 10 17280 5542506 5058114 2026-04-20T17:58:16Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542506 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Области во Бугарија | title = [[Области во Бугарија]] | state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist | image = {{знамеикона|Бугарија|size=47px}} | list1 = * [[Благоевград (област)|Благоевград]] ¹ * [[Бургас (област)|Бургас]] * [[Варна (област)|Варна]] * [[Велико Трново (област)|Велико Трново]] * [[Видин (област)|Видин]] * [[Враца (област)|Враца]] * [[Габрово (област)|Габрово]] * [[Добрич (област)|Добрич]] * [[Јамбол (област)|Јамбол]] * [[Крџали (област)|Крџали]] * [[Ќустендил (област)|Ќустендил]] * [[Ловеч (област)|Ловеч]] * [[Монтана (област)|Монтана]] * [[Пазарџик (област)|Пазарџик]] * [[Перник (област)|Перник]] * [[Плевен (област)|Плевен]] * [[Пловдив (област)|Пловдив]] * [[Разград (област)|Разград]] * [[Русе (област)|Русе]] * [[Силистра (област)|Силистра]] * [[Сливен (област)|Сливен]] * [[Смољан (област)|Смољан]] * [[Софија (градска област)|Град Софија]] * [[Софија (област)|Софија]] * [[Стара Загора (област)|Стара Загора]] * [[Трговиште (област)|Трговиште]] * [[Хасково (област)|Хасково]] * [[Шумен (област)|Шумен]] | below = ¹ областа ја опфаќа цела [[Пиринска Македонија]] со исклучок на с. [[Бараково (Пиринско)|Бараково]], кое денес е во областа Ќустендил. }}<noinclude> [[Категорија:Прегледнички кутии за Бугарија|Области]] [[Категорија:Предлошки за области во Бугарија| ]] [[Категорија:Предлошки за Бугарија|Области]] </noinclude><noinclude> </noinclude> bt8bmtm2qljh8jvn1jgk5syb9qx9maj 0 17399 5542736 5355170 2026-04-21T07:30:45Z Bjankuloski06 332 5542736 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за архитект |image = Mimar Sinan büstü, ODTÜ.jpg |image_size = 200 |caption = Биста на Мимар Синан во [[Анкара]] |name = Мимар Синан<br /><small>خواجه معمار سنان آغا</small> |nationality = [[Турци|Турчин]]<br />(етнички [[Ерменци|Ерменец]] или [[Грци|Грк]]) |birth_date = {{рн|29|мај|1489}} |birth_place = Агирнас (денес во [[Кајсери]]) |death_date = {{пн|17|јули|1588}} |death_place = [[Цариград]] |alma_matter = |practice_name = |significant_buildings= [[Селимова џамија]] |significant_projects = [[Сулејманова џамија]] |significant_design = |awards = }} [[Податотека:Selimiye Camii.jpg|десно|мини|[[Селимова џамија]] во [[Одрин]] — дело на Синан, [[1575]]. .]] [[Податотека:Mimar Sinan - Mosquée Şehzade Mehmet, Istanbul (02).jpg|десно|мини|Внатрешноста на [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] во [[Истанбул]]]] [[Податотека:Visegrad Drina Bridge 1.jpg|мини|десно|[[Мост на Мехмед паша|Мостот на Мехмед-паша Соколовиќ]] во [[Вишеград]] — дело на Мимар Синан, израден во 1577 г.]] '''Коџа Мимар Синан Ага''' ({{langx|ota|معمار سينان}}; {{langx|tr|Mimar Sinan}}; {{рн|29|мај|1489}} - {{пн|17|јули|1588}}) — главен [[Отоманско Царство|отомански]] архитект за султаните [[Селим I]], [[Сулејман I]], [[Селим II]] и [[Мурат III]]. Неговото најголемо ремек-дело е [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Одрин]], иако неговото најпознато дело е [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] во [[Истанбул]]. Синан исто така бил еден од првите противземјотресни инженери во светот. Бил раководител на државната установа за градежништво со голем кадар и многубројни проекти. Обучил многу помошници кои подоцна самите се истакнале, меѓу кои најпознат е [[Седефкар Мехмед Ага]], архитект на [[Султан Ахмедова џамија|Султан Ахмедовата џамија]] (наречена „Сина џамија“). Се смета за најголемиот архитект на [[Османлиска архитектура#Класичен период|класичниот период на отоманската архитектура]], кој во Турција го споредувале со [[Микеланџело]], негов западен современик.<ref>De Osa, Veronica.</ref><ref>Saoud (2007), стр. 7</ref> Микеланџело бил мошне прочуен во Истанбул по неговите планови за [[Базилика Свети Петар|базиликата Св. Петар]] во Рим, бидејќи тој (како и [[Леонардо да Винчи]]) во 1502 г. добил покана од султанот [[Бајазит II]] [[Златен Рог|да изгради мост преку Златниот Рог]] во Инстанбул.<ref>Vasari (1963), Книга IV, стр. 122</ref> == Потекло и почетоци == Синан се родил како [[христијанство|христијанин]] во [[Анадолија]] во местото Агирнас, денес во состав на градот [[Кајсери]], а неговото потекло е или [[Грци|грчко]] <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.britannica.com/eb/article-9067893?hook=33990 |title=www.britannica.com |accessdate=2006-09-22 |archive-date=2007-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071224183052/http://www.britannica.com/eb/article-9067893?hook=33990 }}</ref> или [[Ерменци|ермененско]] <ref>[http://www.highbeam.com/doc/1P1:79126052/Will+Sinans+Armenian+Origin+Finally+Be+Publicly+Acknowledged%3f.html?refid=ency_botnm www.highbeam.com]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>(не може точно да се знае бидејќи во отоманските пописи се запишувала само верата). Во 1511 г. бил регрутиран во војска и испратен во [[Истанбул]] каде прешол во [[ислам]]. Таму служел на [[Голем везир|големиот везир]] [[Паргали Ибрахим Паша|Ибрахим Паша]] како кадет во Сарајската школа. Таму тој го променил името во муслиманското Синан. Три години подоцна тој бил вешт архитект и инженер и зел учество во воените походи на султанот Селим како воен инженер. Кога Турците го зазеле [[Каиро]], Синан бил унапреден во главен архитект и имал привилегија да руши згради за кои сметал дека не се по градскиот план. Исто така Синан бил поставен за [[ага]] (командант) на пешадија, но по негово барање бил преназначен за командант на артилерија. За време на [[Персија|персискиот]] поход во [[1535]] г. тој конструирал бродови за преминување на езерото [[Ван (езеро)|Ван]]. За ова тој бил назначен за „асекија“, [[редар (војска)|редар]] во личната гарда на султанот, кој бил ранг еднаков на [[Јаничари|јаничарски]] ага. == Работа == Првото дело на Синан била [[Џамија Шехзаде|Шехзадската џамија]], изградена во [[1548]] г. Почнал да ја гради [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] во [[1550]], а завршил во [[1557]] г. Пред тоа никој не градел џамии со полукубни кровови. Синан ја добил идејата од [[Аја Софија|Света Софија]]. Исто така градел џамии и други згради околу Истанбул, како [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Одрин]], [[Џамија Руштем Паша|Риуштем-пашината џамија]] во [[Истанбул]], [[Џамија Михримах Султан]] во Едринекапи, и [[Џамија Мехмед Паша Соколовиќ]] во Истанбул. Исто така Синан го конструирал [[карвансарај]]от [[Такија ал-Селујманија]] и џамија во [[Дамаск]], која сѐ уште е еднo од најзначајните зданија во градот. Изградил разни џамии во [[Македонија]], и [[Бања Баши џамија|Бања баши џамијата]] во [[Софија]], [[Бугарија]], која е моментално единствената џамија во употреба во градот. == Ремек-дело == Спооред неговата автобиографија “''Tezkiretü’l Bünyan''”, неговото ремек-дело е [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Одрин]]. Додека се градела, неговата најголема мотивација била да се порекне исказот на христијанските архитекти дека никогаш не може да се направи поголем свод од тој на [[Света Софија (Истанбул)|Света Софија]], особено не од муслимани. При крајот на изградбата Синан изјавил дека го направил најголемиот свод на светот, но всушност висината на сводот од приземјето била помала, а пречникот речиси идентичен на Света Софија која била илјада години постара. Оваа џамија ја завршил на 80-годишна ворзаст. == Градби == Се смета дека Синан изградил: * 94 големи џамии * 57 универзитети * 52 помали џамии, * 41 јавни бањи (''[[амам]]и'') * 35 дворци (''сараи'') * 22 мавзолеи ''[[турбе|турбиња]]'' * 20 [[Карвансарај|карвансараи]] ''([[ан]]ови)'' * 17 јавни кујни (''имарети'') * 8 моста * 8 складишта * 7 училишта (''[[Медреса|медреси]]'') * 6 [[аквадукт]]и * 3 болници == Смрт == Синан починал во [[1588]] г. и бил погребан во гробница веднаш до ѕидовите на [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]], преку улицата кое го носи неговото име (Мимар Синан Кадеси). Во негова чест е именуван и кратер на планетата [[Меркур (планета)|Меркур]]. == Дела == * [[Азакпаки Сокулина џамија]] во [[Истанбул]] * [[Селимова џамија]] во [[Одрин]] * [[Сулејманова џамија]] (комплекс) * [[Комплекс Килиџ Али Паша (Истанбул)|Комплекс „Килиџ Али Паша“]] * [[Мола Џелебиев кокмплекс]] * [[Бања Хасеки Хурем Султан]] * [[Пијале-пашина џамија]] * [[Џамија Шехзаде]] * [[Џамија Михримах Султан]] во [[Едирнекапи]] * [[Бања Баши џамија]] * [[Мост на Мехмед паша]] * [[Нишанџи Мехмед-пашина џамија]] * [[Џамија Рустам Паша]] * [[Зал махмум-пашина џамија]] * [[Џамија Мехмед Паша Соколовиќ|Џамија „Мехмед Паша Соколовиќ“]] * [[Куршум-џамија]] во [[Трикала]] * [[Кафер ага (Истанбул)|Кафер ага]] == Наводи == {{рв|Mimar Sinan}} {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://mimoza.marmara.edu.tr/~avni/H62SANAT/mimarsinan.hayati.htm Мимар Синан: Мајстор-градител на отоманската џамија во XVI век] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080919063309/http://mimoza.marmara.edu.tr/~avni/H62SANAT/mimarsinan.hayati.htm |date=2008-09-19 }} {{en}} * [http://www.mimarsinan.gen.tr Животот и делата на Мимар Синан] {{tr}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Синан, Мимар}} [[Категорија:Отомански архитекти]] [[Категорија:Луѓе од Кајсери]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] pky9bqzz18jxsh0rnctara4otwyvqbu 5542753 5542736 2026-04-21T07:44:39Z Bjankuloski06 332 5542753 wikitext text/x-wiki {{Infobox architect | name = Mimar Sinan | native_name = معمار سينان | native_name_lang = ota | image = Lokman 1579 detail showing Sinan (cropped).jpg | image_size = | caption = Синан на [[отоманска минијатура|минијатура]] од ракопис, {{околу|1579}} г. | birth_date = 1490 | birth_place = Агрнас кај [[Кајсери]], [[Османлиско Царство]] | death_date = 17 јули 1588 (aged 98-100) | death_place = [[Цариград]], [[Османлиско Царство]] | alma_mater = | practice = | significant_buildings = [[Сулејманова џамија]]<br />[[Селимова џамија]]<br />[[Мост на Мехмед-паша Соколовиќ]]<br />[[Михримах Султан џамија (Усќудар)|Михримах-султан џамија]]<br />[[Џамија Михримах Султан]]<br />[[Алипашина џамија (Истанбул)|Алипашина џамија]]<br />[[Џамија Шехзаде]]<br />[[Бања Хасеки Хурем Султан]]<br />[[Комплекс Хасеки Султан]]<br />[[Sokollu Mehmed Pasha Mosque (Azapkapı)|Sokollu Mehmet Pasha Mosque]]<br />[[Рустем-пашина џамија]] | significant_projects = | significant_design = | signature = Mimar Sinan signature.png | awards = }} [[Податотека:Selimiye Camii.jpg|десно|мини|[[Селимова џамија]] во [[Одрин]] — дело на Синан, [[1575]]. .]] [[Податотека:Mimar Sinan - Mosquée Şehzade Mehmet, Istanbul (02).jpg|десно|мини|Внатрешноста на [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] во [[Истанбул]]]] [[Податотека:Visegrad Drina Bridge 1.jpg|мини|десно|[[Мост на Мехмед-паша Соколовиќ|Мостот на Мехмед-паша Соколовиќ]] во [[Вишеград]] — дело на Мимар Синан, израден во 1577 г.]] '''Мимар Синан''' ({{langx|ota|معمار سينان}}; {{langx|tr|Mimar Sinan}}; {{рн|29|мај|1489}} - {{пн|17|јули|1588}}) — главен [[Отоманско Царство|отомански]] архитект за султаните [[Селим I]], [[Сулејман I]], [[Селим II]] и [[Мурат III]]. Неговото најголемо ремек-дело е [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Одрин]], иако неговото најпознато дело е [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] во [[Истанбул]]. Синан исто така бил еден од првите противземјотресни инженери во светот. Бил раководител на државната установа за градежништво со голем кадар и многубројни проекти. Обучил многу помошници кои подоцна самите се истакнале, меѓу кои најпознат е [[Седефкар Мехмед Ага]], архитект на [[Султан Ахмедова џамија|Султан Ахмедовата џамија]] (наречена „Сина џамија“). Се смета за најголемиот архитект на [[Османлиска архитектура#Класичен период|класичниот период на отоманската архитектура]], кој во Турција го споредувале со [[Микеланџело]], негов западен современик.<ref>De Osa, Veronica.</ref><ref>Saoud (2007), стр. 7</ref> Микеланџело бил мошне прочуен во Истанбул по неговите планови за [[Базилика Свети Петар|базиликата Св. Петар]] во Рим, бидејќи тој (како и [[Леонардо да Винчи]]) во 1502 г. добил покана од султанот [[Бајазит II]] [[Златен Рог|да изгради мост преку Златниот Рог]] во Инстанбул.<ref>Vasari (1963), Книга IV, стр. 122</ref> == Потекло и почетоци == Синан се родил како [[христијанство|христијанин]] во [[Анадолија]] во местото Агрнас, денес во состав на градот [[Кајсери]], а неговото потекло е или [[Грци|грчко]] <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.britannica.com/eb/article-9067893?hook=33990 |title=www.britannica.com |accessdate=2006-09-22 |archive-date=2007-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071224183052/http://www.britannica.com/eb/article-9067893?hook=33990 }}</ref> или [[Ерменци|ермененско]] <ref>[http://www.highbeam.com/doc/1P1:79126052/Will+Sinans+Armenian+Origin+Finally+Be+Publicly+Acknowledged%3f.html?refid=ency_botnm www.highbeam.com]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>(не може точно да се знае бидејќи во отоманските пописи се запишувала само верата). Во 1511 г. бил регрутиран во војска и испратен во [[Истанбул]] каде прешол во [[ислам]]. Таму служел на [[Голем везир|големиот везир]] [[Паргали Ибрахим Паша|Ибрахим Паша]] како кадет во Сарајската школа. Таму тој го променил името во муслиманското Синан. Три години подоцна тој бил вешт архитект и инженер и зел учество во воените походи на султанот Селим како воен инженер. Кога Турците го зазеле [[Каиро]], Синан бил унапреден во главен архитект и имал привилегија да руши згради за кои сметал дека не се по градскиот план. Исто така Синан бил поставен за [[ага]] (командант) на пешадија, но по негово барање бил преназначен за командант на артилерија. За време на [[Персија|персискиот]] поход во [[1535]] г. тој конструирал бродови за преминување на езерото [[Ван (езеро)|Ван]]. За ова тој бил назначен за „асекија“, [[редар (војска)|редар]] во личната гарда на султанот, кој бил ранг еднаков на [[Јаничари|јаничарски]] ага. == Работа == Првото дело на Синан била [[Џамија Шехзаде|Шехзадската џамија]], изградена во [[1548]] г. Почнал да ја гради [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] во [[1550]], а завршил во [[1557]] г. Пред тоа никој не градел џамии со полукубни кровови. Синан ја добил идејата од [[Аја Софија|Света Софија]]. Исто така градел џамии и други згради околу Истанбул, како [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Одрин]], [[Џамија Руштем Паша|Риуштем-пашината џамија]] во [[Истанбул]], [[Џамија Михримах Султан]] во Едринекапи, и [[Џамија Мехмед Паша Соколовиќ]] во Истанбул. Исто така Синан го конструирал [[карвансарај]]от [[Такија ал-Селујманија]] и џамија во [[Дамаск]], која сѐ уште е еднo од најзначајните зданија во градот. Изградил разни џамии во [[Македонија]], и [[Бања Баши џамија|Бања баши џамијата]] во [[Софија]], [[Бугарија]], која е моментално единствената џамија во употреба во градот. == Ремек-дело == Спооред неговата автобиографија “''Tezkiretü’l Bünyan''”, неговото ремек-дело е [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Одрин]]. Додека се градела, неговата најголема мотивација била да се порекне исказот на христијанските архитекти дека никогаш не може да се направи поголем свод од тој на [[Света Софија (Истанбул)|Света Софија]], особено не од муслимани. При крајот на изградбата Синан изјавил дека го направил најголемиот свод на светот, но всушност висината на сводот од приземјето била помала, а пречникот речиси идентичен на Света Софија која била илјада години постара. Оваа џамија ја завршил на 80-годишна ворзаст. == Градби == Се смета дека Синан изградил: * 94 големи џамии * 57 универзитети * 52 помали џамии, * 41 јавни бањи (''[[амам]]и'') * 35 дворци (''сараи'') * 22 мавзолеи ''[[турбе|турбиња]]'' * 20 [[Карвансарај|карвансараи]] ''([[ан]]ови)'' * 17 јавни кујни (''имарети'') * 8 моста * 8 складишта * 7 училишта (''[[Медреса|медреси]]'') * 6 [[аквадукт]]и * 3 болници == Смрт == Синан починал во [[1588]] г. и бил погребан во гробница веднаш до ѕидовите на [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]], преку улицата кое го носи неговото име (Мимар Синан Кадеси). Во негова чест е именуван и кратер на планетата [[Меркур (планета)|Меркур]]. == Дела == * [[Азакпаки Сокулина џамија]] во [[Истанбул]] * [[Селимова џамија]] во [[Одрин]] * [[Сулејманова џамија]] (комплекс) * [[Комплекс Килиџ Али Паша (Истанбул)|Комплекс „Килиџ Али Паша“]] * [[Мола Џелебиев кокмплекс]] * [[Бања Хасеки Хурем Султан]] * [[Пијале-пашина џамија]] * [[Џамија Шехзаде]] * [[Џамија Михримах Султан]] во [[Едирнекапи]] * [[Бања Баши џамија]] * [[Мост на Мехмед-паша Соколовиќ]] * [[Нишанџи Мехмед-пашина џамија]] * [[Џамија Рустам Паша]] * [[Зал махмум-пашина џамија]] * [[Џамија Мехмед Паша Соколовиќ|Џамија „Мехмед Паша Соколовиќ“]] * [[Куршум-џамија]] во [[Трикала]] * [[Кафер ага (Истанбул)|Кафер ага]] == Наводи == {{рв|Mimar Sinan}} {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://mimoza.marmara.edu.tr/~avni/H62SANAT/mimarsinan.hayati.htm Мимар Синан: Мајстор-градител на отоманската џамија во XVI век] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080919063309/http://mimoza.marmara.edu.tr/~avni/H62SANAT/mimarsinan.hayati.htm |date=2008-09-19 }} {{en}} * [http://www.mimarsinan.gen.tr Животот и делата на Мимар Синан] {{tr}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Синан, Мимар}} [[Категорија:Отомански архитекти]] [[Категорија:Луѓе од Кајсери]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] 6ded1ss1ijo3gwmj5xmg8lrff6lcnp6 5542754 5542753 2026-04-21T07:45:47Z Bjankuloski06 332 5542754 wikitext text/x-wiki {{Infobox architect | name = Mimar Sinan | native_name = معمار سينان | native_name_lang = ota | image = Lokman 1579 detail showing Sinan (cropped).jpg | image_size = | caption = Синан на [[отоманска минијатура|минијатура]] од ракопис, {{околу|1579}} г. | birth_date = 1490 | birth_place = Агрнас кај [[Кајсери]], [[Османлиско Царство]] | death_date = 17 јули 1588 (aged 98-100) | death_place = [[Цариград]], [[Османлиско Царство]] | alma_mater = | practice = | significant_buildings = [[Сулејманова џамија]]<br />[[Селимова џамија]]<br />[[Мост на Мехмед-паша Соколовиќ]]<br />[[Михримах Султан џамија (Усќудар)|Михримах-султан џамија]]<br />[[Џамија Михримах Султан]]<br />[[Алипашина џамија (Истанбул)|Алипашина џамија]]<br />[[Џамија Шехзаде]]<br />[[Бања Хасеки Хурем Султан]]<br />[[Комплекс Хасеки Султан]]<br />[[Џамија Мехмед-паша Соколовиќ (Азапкапи)|Џамија Мехмед-паша Соколовиќ]]<br />[[Рустем-пашина џамија]] | significant_projects = | significant_design = | signature = Mimar Sinan signature.png | awards = }} [[Податотека:Selimiye Camii.jpg|десно|мини|[[Селимова џамија]] во [[Одрин]] — дело на Синан, [[1575]]. .]] [[Податотека:Mimar Sinan - Mosquée Şehzade Mehmet, Istanbul (02).jpg|десно|мини|Внатрешноста на [[Џамија Шехзаде|џамијата Шехзаде]] во [[Истанбул]]]] [[Податотека:Visegrad Drina Bridge 1.jpg|мини|десно|[[Мост на Мехмед-паша Соколовиќ|Мостот на Мехмед-паша Соколовиќ]] во [[Вишеград]] — дело на Мимар Синан, израден во 1577 г.]] '''Мимар Синан''' ({{langx|ota|معمار سينان}}; {{langx|tr|Mimar Sinan}}; {{рн|29|мај|1489}} - {{пн|17|јули|1588}}) — главен [[Отоманско Царство|отомански]] архитект за султаните [[Селим I]], [[Сулејман I]], [[Селим II]] и [[Мурат III]]. Неговото најголемо ремек-дело е [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Одрин]], иако неговото најпознато дело е [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] во [[Истанбул]]. Синан исто така бил еден од првите противземјотресни инженери во светот. Бил раководител на државната установа за градежништво со голем кадар и многубројни проекти. Обучил многу помошници кои подоцна самите се истакнале, меѓу кои најпознат е [[Седефкар Мехмед Ага]], архитект на [[Султан Ахмедова џамија|Султан Ахмедовата џамија]] (наречена „Сина џамија“). Се смета за најголемиот архитект на [[Османлиска архитектура#Класичен период|класичниот период на отоманската архитектура]], кој во Турција го споредувале со [[Микеланџело]], негов западен современик.<ref>De Osa, Veronica.</ref><ref>Saoud (2007), стр. 7</ref> Микеланџело бил мошне прочуен во Истанбул по неговите планови за [[Базилика Свети Петар|базиликата Св. Петар]] во Рим, бидејќи тој (како и [[Леонардо да Винчи]]) во 1502 г. добил покана од султанот [[Бајазит II]] [[Златен Рог|да изгради мост преку Златниот Рог]] во Инстанбул.<ref>Vasari (1963), Книга IV, стр. 122</ref> == Потекло и почетоци == Синан се родил како [[христијанство|христијанин]] во [[Анадолија]] во местото Агрнас, денес во состав на градот [[Кајсери]], а неговото потекло е или [[Грци|грчко]] <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.britannica.com/eb/article-9067893?hook=33990 |title=www.britannica.com |accessdate=2006-09-22 |archive-date=2007-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071224183052/http://www.britannica.com/eb/article-9067893?hook=33990 }}</ref> или [[Ерменци|ермененско]] <ref>[http://www.highbeam.com/doc/1P1:79126052/Will+Sinans+Armenian+Origin+Finally+Be+Publicly+Acknowledged%3f.html?refid=ency_botnm www.highbeam.com]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>(не може точно да се знае бидејќи во отоманските пописи се запишувала само верата). Во 1511 г. бил регрутиран во војска и испратен во [[Истанбул]] каде прешол во [[ислам]]. Таму служел на [[Голем везир|големиот везир]] [[Паргали Ибрахим Паша|Ибрахим Паша]] како кадет во Сарајската школа. Таму тој го променил името во муслиманското Синан. Три години подоцна тој бил вешт архитект и инженер и зел учество во воените походи на султанот Селим како воен инженер. Кога Турците го зазеле [[Каиро]], Синан бил унапреден во главен архитект и имал привилегија да руши згради за кои сметал дека не се по градскиот план. Исто така Синан бил поставен за [[ага]] (командант) на пешадија, но по негово барање бил преназначен за командант на артилерија. За време на [[Персија|персискиот]] поход во [[1535]] г. тој конструирал бродови за преминување на езерото [[Ван (езеро)|Ван]]. За ова тој бил назначен за „асекија“, [[редар (војска)|редар]] во личната гарда на султанот, кој бил ранг еднаков на [[Јаничари|јаничарски]] ага. == Работа == Првото дело на Синан била [[Џамија Шехзаде|Шехзадската џамија]], изградена во [[1548]] г. Почнал да ја гради [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]] во [[1550]], а завршил во [[1557]] г. Пред тоа никој не градел џамии со полукубни кровови. Синан ја добил идејата од [[Аја Софија|Света Софија]]. Исто така градел џамии и други згради околу Истанбул, како [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Одрин]], [[Џамија Руштем Паша|Риуштем-пашината џамија]] во [[Истанбул]], [[Џамија Михримах Султан]] во Едринекапи, и [[Џамија Мехмед Паша Соколовиќ]] во Истанбул. Исто така Синан го конструирал [[карвансарај]]от [[Такија ал-Селујманија]] и џамија во [[Дамаск]], која сѐ уште е еднo од најзначајните зданија во градот. Изградил разни џамии во [[Македонија]], и [[Бања Баши џамија|Бања баши џамијата]] во [[Софија]], [[Бугарија]], која е моментално единствената џамија во употреба во градот. == Ремек-дело == Спооред неговата автобиографија “''Tezkiretü’l Bünyan''”, неговото ремек-дело е [[Селимова џамија|Селимовата џамија]] во [[Одрин]]. Додека се градела, неговата најголема мотивација била да се порекне исказот на христијанските архитекти дека никогаш не може да се направи поголем свод од тој на [[Света Софија (Истанбул)|Света Софија]], особено не од муслимани. При крајот на изградбата Синан изјавил дека го направил најголемиот свод на светот, но всушност висината на сводот од приземјето била помала, а пречникот речиси идентичен на Света Софија која била илјада години постара. Оваа џамија ја завршил на 80-годишна ворзаст. == Градби == Се смета дека Синан изградил: * 94 големи џамии * 57 универзитети * 52 помали џамии, * 41 јавни бањи (''[[амам]]и'') * 35 дворци (''сараи'') * 22 мавзолеи ''[[турбе|турбиња]]'' * 20 [[Карвансарај|карвансараи]] ''([[ан]]ови)'' * 17 јавни кујни (''имарети'') * 8 моста * 8 складишта * 7 училишта (''[[Медреса|медреси]]'') * 6 [[аквадукт]]и * 3 болници == Смрт == Синан починал во [[1588]] г. и бил погребан во гробница веднаш до ѕидовите на [[Сулејманова џамија|Сулејмановата џамија]], преку улицата кое го носи неговото име (Мимар Синан Кадеси). Во негова чест е именуван и кратер на планетата [[Меркур (планета)|Меркур]]. == Дела == * [[Азакпаки Сокулина џамија]] во [[Истанбул]] * [[Селимова џамија]] во [[Одрин]] * [[Сулејманова џамија]] (комплекс) * [[Комплекс Килиџ Али Паша (Истанбул)|Комплекс „Килиџ Али Паша“]] * [[Мола Џелебиев кокмплекс]] * [[Бања Хасеки Хурем Султан]] * [[Пијале-пашина џамија]] * [[Џамија Шехзаде]] * [[Џамија Михримах Султан]] во [[Едирнекапи]] * [[Бања Баши џамија]] * [[Мост на Мехмед-паша Соколовиќ]] * [[Нишанџи Мехмед-пашина џамија]] * [[Џамија Рустам Паша]] * [[Зал махмум-пашина џамија]] * [[Џамија Мехмед Паша Соколовиќ|Џамија „Мехмед Паша Соколовиќ“]] * [[Куршум-џамија]] во [[Трикала]] * [[Кафер ага (Истанбул)|Кафер ага]] == Наводи == {{рв|Mimar Sinan}} {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://mimoza.marmara.edu.tr/~avni/H62SANAT/mimarsinan.hayati.htm Мимар Синан: Мајстор-градител на отоманската џамија во XVI век] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080919063309/http://mimoza.marmara.edu.tr/~avni/H62SANAT/mimarsinan.hayati.htm |date=2008-09-19 }} {{en}} * [http://www.mimarsinan.gen.tr Животот и делата на Мимар Синан] {{tr}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Синан, Мимар}} [[Категорија:Отомански архитекти]] [[Категорија:Луѓе од Кајсери]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] sn0bfswj6l54fiwpm6pvn6esqra1f5i 4 20515 5542640 5541803 2026-04-20T23:56:48Z /* Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) */ Одговор 5542640 wikitext text/x-wiki 5542642 5542640 2026-04-21T00:36:09Z SHB2000 96217 Отповикано уредување на скриен корисник на последната преработка на [[User:Виолетова|Виолетова]] 5541803 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции; * политичари, градоначалници, пратеници или други функционери за кои има содржина во повеќе веродостојни извори. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија; * биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) :Дискусијата ќе заврши во недела 20:10 ч., да видиме дали ќе има и други предлози, но според мене, јас би го додала делот: :Градоначалници ќе се сметаат за значајни доколку се активни во својот мандат, направиле некакви промени и/или подобрување на условите во општината, биле медиумски активни. :- [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:15, 27 март 2026 (CET) {{коментар}} Ако на англиската Википедија има место за над 500 македонски фудбалери (на македонската се значително помалку), не гледам зошто градоначалниците, како и останати личности (со поддржани наводи) не заслужуваат да бидат присутни на Википедија. Мислам дека улогата на Википедија треба повеќе да биде хроничарска, а не оценувачка. На нашата Википедија ѝ недостасуваат статии, особено за Македонија, па не би требало да ставаме дополнителни услови. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:30, 28 март 2026 (CET) :Сосема се согласувам дека ние не сме тие кои треба да судиме. Кога е некој важен за историјата на градот, државата, секако е значаен да биде вметнат во енциклопедија, и на Википедија. :п.с. За спортистите ќе отворам да дискутираме по две недел, така ми се во план темите, и ќе треба тогаш да ги прегледаме тие критериуми. А на англиската Википедија гледам дека последниве години често се појавуваат статии кои ги прекршуваат нивните правила, а тоа е веќе тема за друг разговор. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:59, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} - Додаден е условот за значајност на политичари, градоначалници, пратеници или други функционери да има содржина во повеќе веродостојни извори, односно не се значајни доколку биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:00 ч. на 29 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Претприемачите''' веројатно ќе бидат значајни ако се честа тема во општите медиуми или медиумите што се занимаваат со бизнис (на пр. Економист, и слично). Извршни директори, претседатели на корпорации или одбори на компании од јавен интерес, исто така, често може да се сметаат за значајни, како и стопанственици кои имаат некаква општествена заслуга, на пример: раководат со општествено важна приватна фирма, со голем број на вработени, ланец на продавници, и слично. Некои '''уредници на Википедија''' имаат свои статија, но тоа што уредуваат на Википедија не ги прави значајни, туку енциклопедиската значајност ја стекнале според други критериуми (писатели, музичари, научници, сликари и др.). Уредниците не смеат да создаваат или да уредуваат статии за себе. За нив важат правилата споменати во другите начела и напатствија, односно важно е да се следат упатствата за [[Википедија:Биографии на живи личности|биографии на живи личности]], и да се внимава да на [[Википедија:Конфликт на интерес|конфликт на интерес]] и [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] '''Измислен лик''' или друг фиктивен феномен (вклучувајќи места, предмети, концепти или суштества) може да биде значаен или да има енциклопедиска вредност, доколку исполнува еден од овие критериуми: * се споменува повеќе од еднаш и има поголемо значење во добро познато дело, филм, серија, без оглед на фиктивниот свет во кој се појавува или оригиналната франшиза (не се бројат маркетиншките материјали, фандомите и фан-фикцијата); * има документирано влијание врз културата и општеството надвор од оригиналното дело; * се споменува во неколку различни дела, но не тривијално, случајно, или со исмевање. Ако ликот не ги исполнува горенаведените критериуми, треба да се провери дали неговиот опис може да се вклучи во статијата за оригиналното дело. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави“ ==== {{коментар}} - јасно е претставено -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:29, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:46, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}}-Според мене е јасно. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{коментар}}-Се согласувам, јасно е претставено. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво скоцкано, да се следи треба. Знаеме случаеви кога се објавувале статии за ваков тип на луѓе. Најчесто како вршење услуга од некој корисник. Таа пракса треба да се забрани и да се почитуваат овие напатствија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 20:27, 4 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Спортисти]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 5 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Спортистот''' е значаен: #Aко во повеќе медиуми и извори се пишува за неговите постигнувања во спортот во кој е активен, се сметаат и големи интервјуа дадени од спортистот. #Aко освоил значајна титула, или бил дел од екипен спорт во кој била освоена висока награда. #Спортските биографии мора да вклучуваат барем еден навод на извор што обезбедува значајно известување за темата. #Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. #Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. '''Професионалните спортисти''' кои барем две години заработувале за живот од тој спорт, најверојатно имаат енциклопедиска значајност. Следуваат разни спортови и некои дополнителни критериуми за нив: '''Фудбал, кошарка, ракомет, одбојка''': #Оние клубови и поединци од овие спортови кои учестуваат на меѓународни натпревари и добиваат медиумско покривање, имаат енциклопедиска значајност. '''Тенис''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Член е на „Меѓународна тениска сала на славните“. #Се натпреварува на еден од професионалните турнири од највисоко ниво: #Гранд слем турнири ([[Отворено првенство на Австралија]], [[Отворено првенство на Франција]], првенствата на Вимблдон или [[Отворено првенство на САД]]). #Мажи: се натпреваруваат на меѓународните АТП турнеи. #Жени: се натпреваруваат на светските турнири за жени. #Има тениски рекорд признат од Меѓународна тениска федерација, Здружение на тениски професионалци или Женска тениска асоцијација. #За јуниори, потребно е да постои значителна медиумска покриеност, како и да освоиле некоја од меѓународните јуниорски титули. Ова упатство важи подеднакво и за играчите во сингл и за играчите во двојки. Значајност за спортистите кои се натпреваруваат во областа на '''[[атлетика]]та''' ако исполнуваат некои од критериумите што следат: #Завршил меѓу првите 8 во натпреварување на највисоко ниво надвор од Олимписките игри и светските првенства. Поединечните настани на овие првенства мора да содржат или неколку трки или проширени групи (на пр., Европско првенство во атлетика, или кој било од 6-те големи светски маратони), или на кое било друго големо меѓународно натпреварување на сениорско ниво. #Освоил индивидуален златен медал на Светското првенство во атлетика до 20 години или Светското првенство во атлетика до 18 години. #Да има освоено национално првенство за сениори во својата земја, со исклучок на оние кои никогаш не биле рангирани меѓу првите 60 на листата на водечки светски атлетичари на крајот од дадена календарска година. #Да има освоено елитно првенство во повеќе значајни улични трки (вклучувајќи ја и истата трка повеќе пати) или да има воспоставено историја на високо конкурентни, непобеднички настапи во многу значајни трки (најмалку 10 меѓу првите три). #Да има светски или континентален рекорд (вклучувајќи светски јуниорски рекорди, светски најдобри резултати за млади и светски рекорди во возрасни групи за мајстори) потврден или забележан од надлежното официјално тело. #Да има ознака што го сместила спортистот меѓу првите 12 во светот за таа календарска година во натпревар без штафета што се оспорува или е примен на сениорските Светски првенства или Олимписки игри, или некој друг соодветен настап. #Да има ознака без штафета наведена на листата на сениори на сите времиња на Светскиот атлетски клуб или друг соодветен список. #Да биде примен/а во Националната сала на славните на атлетските спортови или во Куќата на славните на Американскиот клуб на тркачи на друмски патеки. Значајна '''улична трка''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Има меѓународно елитно поле (како што е дефинирано според стандардите на Светската атлетика за таа година) од најмалку 5 различни националности. #Добива емитувано или кабелско телевизиско покривање надвор од локалниот пазар (доколку покривањето е преку интернет, страницата мора да биде независна од спортот, на пример Universal Sports). #Трката е место на исклучителни изведби или рекорди. #Редовно има повеќе од 1.000 натпреварувачи. #Се одржува на иста патека или дистанца континуирано во период од над 5 години. '''Бадминтон, велосипедизам, бокс, крикет, уметничко лизгање, скијање, голф, гимнастика, јавање коњи, хокеј на мраз, кикбокс, мешани боречки вештини, трки со мотори, пливање''': #Тимот или поединецот имаат високи меѓународни постигнувања во тој спорт, објавени во повеќе веродостојни извори. '''Тренери, капитени, судии и клубови''' (општо) веројатно е дека постои значајно медиумско покритие за нив ако ги исполнуваат следниве критериуми: #Професионално е активен како судија или тренер на тој спорт. #Ако тренирале многу значајни спортисти кои освојувале високи меѓународни награди и признанија. #Ако биле официјален главен тренер или капитен на олимписки тим за земјата. #Тренери кои вовеле значајна техника или метод на тренинг и се широко признати како основачи на новиот метод. #Клубови кои добиле големо меѓународно известување за нивните успеси и имаат резиме составено од многу успешни меѓународни натпреварувачи, или олимпијци. Ако успехот на клубот главно се должи на еден тренер, тогаш само тренерот е значаен. '''Аматерски натпревари''' немаат енциклопедиска значајност, било да станува збор за училишни или студентски натпревари. За '''спортските арени, стадионите''' и другите спортски објекти нема критериуми за претпоставена значајност, затоа се сметаат за достојни за енциклопедиска статија. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (спорт)|Спорт]] ==== Дискусија за „Спортисти“ ==== {{коментар}} - критериумите предложени овде се комбинација од англиската и хрватската Википедија за значајност. Не сум толку по спортот, ама мислам дека опфатено е сè. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:04, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} јас исто мислам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:29, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Според мене напишаното е добро, но мора подобро да се расчисти прашањето за значајноста кај македонските фудбалери, кошаркари и ракометари, бидејќи тоа се најпопуларните спортови кај нас. Мислам дека е малку нелогично на други јазични Википедии да има повеќе статии за македонски спортисти од тој тип, отколку кај нас. Затоа треба да се разгледа дали треба да имаме поголем опфат за домашни спортисти. Од друга страна, за меѓународните спортисти треба јасно да се дефинираат критериуми — дали е доволен настап во прва/втора/трета лига, дали е потребна репрезентација, меѓународни натпревари, награди, итн. Вака, без конкретни правила, секогаш ќе има различни толкувања и несогласувања. Ако се постават јасни критериуми, ќе биде многу полесно и поконзистентно за сите понатаму. '''Мој заклучок:''' Треба да бидат опфатени сите македонски спортисти што настапуваат на професионално ниво, со исклучок на оние кои се активни само аматерски или се во рана фаза од кариерата; како праг може да се земе најмалку три години професионален ангажман. <br> <br> (јас само ги гледам најпопуларните спортови, па немам коментар за атлетика, хокеј и останатите спортови, така да се согласувам со напишаното дека е јасно) [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:21, 7 април 2026 (CEST) :Интересен факт е дека критериумите на англиската се многу ригорозни, а од друга страна таму има наши спортисти за кои ние уште немаме статија. Мислам дека тоа се должи, не е дека не заслужуваат тие спортисти да бидат и кај нас, туку никој не се позанимавал со нив за да ги создаде нивните статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:28, 7 април 2026 (CEST) {{коментар}} Делот за „аматерски натпревари“ дека не се значајни од енциклопедиска гледна точка треба да отпадне со оглед дека Олимписките игри во голем дел од 20 век биле аматерски натпревари. Исто така и [[универзијада|универзитетските игри]] се значајни настани кои се веќе дел од Википедија. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:23, 7 април 2026 (CEST) :Со оглед дека оваа Википедија е македонска и треба што повеќе да се опфатат личности од Македонија, би требало во неа да се опфатат и спортистите кои освоиле пласман на државни првенства, спортистите на Македонија и на градови, учесниците на олимпијади и светски првенства.[[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:56, 7 април 2026 (CEST) ::Универзијада е на светско ниво, веројатно под студентски и училишни натпревари се мисли на внатре во рамки на школо, факултет, (од англиската Википедија е тој дел преземен) или така нешто, моја претпоставка. Треба да се дефинира тоа подобро. ::За спортистите на Македонија што ги споменуваш, мислам дека се опфатени тие спортисти во почетниот дел, кој вели: ::*Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. ::*Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. ::Ние дури и немаме статија за таа награда, треба да создадеме, а треба и некој повик да намениме да се пишува за македонскиот спорт, дека волонтерите можеби нема да се сетат сами да пополнат такви празнини. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:11, 7 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Комплицирана тема, но сепак опфаќа добри напатствија. Лично сметам аматерски спортисти и спортисти кои не се дел од национални и меѓународни натрепварувања да немаат статии на Википедија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:22, 9 април 2026 (CEST) {{коментар}} Се согласувам со критериумот да се пишуваат статии само доколку клубот и поединците од тој клуб учествуваат во меѓународни настани и имаат медиумска покриеност, бидејќи доколку го нема тогаш ние без малку за секој поединец во Македонија треба да имаме статија, бидејќи играл во некој клуб од екипен спорт во втора или трета општинска лига. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:18, 9 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (книги)|Книги]] === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 12 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Иако поимот „[[книга]]“ е широко дефиниран, овие критериуми не важат за следните видови публикации: [[Стрип|стрипови]]; списанија; референтни дела како што се речници, енциклопедии, атласи и алманаси; публикации специфични за музика како што се книги со упатства и нотација и либрета; прирачници за упатства; и книги за подготовка за испити. Може да се развијат специфични упатства за таквите видови книги. Дотогаш, ова упатство може да биде поучно по аналогија. Критериумите наведени подолу важат за [[Е-книга|книги во електронска форма]], како и за традиционални книги и [[манга]]. Е-книга што не ги исполнува критериумите од ова упатство е сепак значајна ако ги исполнува критериумите од упатството за значајност за содржина специфична за интернет страници. Е-книга што ги исполнува критериумите од ова начело не мора да ги исполнува критериумите од начелото за интернет содржина за да биде значајна. *Книгата се смета за значајна ако проверливо исполнува, преку сигурни извори, барем '''еден''' од следниве критериуми: # Книгата била предмет на обработка или цитирање на две или повеќе важни објавени дела што се појавуваат во извори кои се независни од самата книга. Ова може да вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии во весници, други книги, телевизиски документарци, списоци на бестселери, и рецензии. Ова ''ги исклучува'' медиумските препечатувања на соопштенија за медиумите, или други публикации каде што авторот, неговиот издавач, агент или други самозаинтересирани страни рекламираат или зборуваат за книгата. # Книгата освоила значајна [[:Категорија:Книжевни награди|литературна награда]]. # Книгата е сметана од сигурни извори за значаен придонес во која било од науките, хуманистичките науки или уметностите, или поттикнала снимање на значаен филм, или друга уметничка форма, или пак друг важен настан, политичко или религиозно движење. # Книгата е, или била, повеќе години предмет на настава во две или повеќе училишта, колеџи, универзитети ''или'' постдипломски програми во која било одредена земја. # Авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. Петте претходни критериуми не важат за сè уште необјавени книги. *Самоиздаваштвото, и/или објавувањето и плаќањето за објавување на книгата од страна на самиот автор, не се во корелација со значајноста.<ref>Постојат издавачи на книги кои печатат по нарачка, а сепак стои името на издавачката куќа како издавач, и за ова треба да се внимава.</ref> Постојат исклучоци, како што се „Рана наука во Оксфорд“ од [[Роберт Гинтер]] и „Тамерлан“ од [[Едгар Алан По]], но обете книги би се сметале за значајни врз основа на (на пример) критериум 1 и критериум 5 од горните општи критериуми. На многу самоиздадени книги им се доделени ISBN броеви, и може да се наведат во национална библиотека, односно може да се најдат преку пребарување на интернет, на пример, или може да се продаваат кај големи продавачи на книги преку интернет, на [[Amazon.com]], на пример. Но, тоа што книгата има ISBN број, или ја има на пребарување, посебно понудена да се купи, ништо од ова не е доказ за значајност. *Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. *Во врска со значајноста на книги кои се издадени пред повеќе од 100 години, треба да преовлада здравиот разум. За дела на Македонци, веројатноста е голема таквите книги да се енциклопедиски значајни да имаат за своја статија. За дела на автори од светот, можните основи за утврдување на значајност вклучуваат: колку широко е цитирана или споменувана во пишани извори таа книга, бројот на изданија на книгата, дали е препечатена, славата што книгата ја ужива или ја уживала во минатото, нејзиното место во историјата на литературата, нејзината вредност како историски извор и нејзината старост. *Статиите за книги не треба да бидат преопширни. Насловот на статијата за книга треба да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку книгата ја држиме во раце и ја читаме на македонски јазик. Иако една книга може да биде значајна, вообичаено не е препорачливо да има посебна статија за лик или појава од книгата. Постојат исклучоци, особено во случај на многу познати книги. На пример, „[[Божиќна приказна]]“ од [[Чарлс Дикенс]] може да има посебна статија за нејзиниот протагонист, [[Ебенезер Скруџ]], или серијалот [[Песна за мраз и оган]], книги по кои е снимена серијата [[Игра на тронови]], има неколку карактери кои заслужуваат посебна статија, како [[Денерис Таргариен]], [[Џејми Ланистер]], и неколку други. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (книги)]] ==== Дискусија за „Книги“ ==== {{коментар}} - Јас лично за „статии за книги што сè уште не се објавени“ би ги исклучила сите да ги нема, а другите критериуми ми се прифатливи. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:09, 12 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни и концизни, делот „статии за книги што сè уште не се објавени“ може да се исклучи, со тоа што може да бидат вклучени во статијата на авторот, доколку се работи за книги од серијал кој е сам по себе значаен, како на пример [[Песна за мраз и оган]]. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:36, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни според мене од ова напишаново, иако не сум многу информиран околу оваа тема. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 21:35, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:34, 14 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Добро претставено. Не сум за непознати автори и дела, нормално. Треба да поминат низ филтрите на издаваштвото, книжевната рецензија и критика и општата прифатеност на публиката. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:09, 17 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Го сменив делот за необјавените и сега гласи: Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:14, 18 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво е што се покренува дискусијава, вака е појасно за сите. Критериумите се јасни и децидни. Искрено мислам, некои статии кога се додаваат, како на пр. за ликови од книги, придонесуваат за збогатување на енциклопедијата и се поврзуваат со другата главна статија за дело или автор, давајќи на тој начин можност за читателот да навигира низ енциклопедијата со поголема леснотија. - [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> === [[Википедија:Значајност (музика)|Музика]] === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:30 ч. на 19 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Музичарите или ансамблите''' (овде се вклучени и бендови, пејачи, рапери, оркестри, диџеи, музички театарски групи, инструменталисти, хорови, итн.) може да бидат значајни ако исполнуваат барем еден од следниве критериуми. #Бил предмет на повеќе, нетривијални, објавени дела што се појавуваат во извори кои се веродостојни, не се самообјавени и се независни од самиот музичар или ансамбл. :Овој критериум вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии и големи интервјуа дадени во весници, книги, списанија, онлајн верзии на печатени медиуми и телевизиски документарци, освен соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации каде што музичарот или ансамблот зборуваат за себе и се рекламираат, како и статии во училишен или универзитетски весник (или слично). #Имал сингл или албум на националната музичка листа на која било земја. #Има златна, сребрена или платинеста плоча (или друг вид на носач на звук) сертифицирана во најмалку една земја. #Има добиено сериозно известување во независни доверливи извори за меѓународна концертна турнеја или национална концертна турнеја во најмалку една суверена земја. Под турнеја се подразбира настап во најмалку 6 градови. #Има издадено два или повеќе албуми за голема издавачка куќа или за една од поважните независни куќи, односно независна куќа која постои барем неколку години, и која веќе издала носачи на звук на изведувачи, кои се значајни. #Не треба да се создаваат статии за група која по ништо друго не е значајна освен затоа што еден период член бил музичар кој станал значаен подоцна сам по себе или како член на значајна група. Ова треба да се прилагоди соодветно на музичкиот жанр: на пример, изведување на две главни улоги во големи оперски куќи. Забележете дека овој критериум треба да се толкува со претпазливост, бидејќи имало случаи каде што овој критериум бил цитиран на кружен начин за да се создаде самоостварувачка јамка на значајност: на пр., музичар кој бил „значаен“ само затоа што бил во два бенда, од кои едниот или двата бенда биле „значајни“ само затоа што овој музичар бил во нив. #Станал најистакнат претставник на значаен стил или локална урбана сцена. Имајте предвид овде дека предметот мора да ги исполнува сите вообичаени стандарди на Википедија, вклучително и [[Википедија:Проверливост|проверливоста]]. #Добитник е на музичка награда, како што се музичките награди: [[Греми]], [[Џуно (награда)|Џуно]] или [[Меркјури (награда)|Меркјури]], или на пример во Македонија награда на [[Макфест]], итн. #Победил на големо, значајно музичко натпреварување. #Изведувал музика за значајно медиумско дело, како што е лајтмотив за програма на голема телевизиска мрежа, или за значаен филм. (Но, ако ова е единственото тврдење за значајност, веројатно е посоодветно само да се спомене во главната статија и да се пренасочи кон таа страница.) #Делото било на програма на национално ниво од страна на голема радио или музичка телевизиска мрежа. #Музичарот бил тема на получасовна или подолга програма на радио или телевизиска мрежа со национална покриеност. '''Поединечни членови, изведувачи на ријалити на телевизија''': #Членовите на значајни бендови се пренасочуваат кон статијата за бендот, не се создаваат поединечни статии за нив, освен ако не покажале дека самите се индивидуално значајни. #Пејачите и музичарите кои се значајни само по учеството во телевизиска серија со ријалити може да бидат пренасочени кон статија за серијата, сè додека не покажат дека се независно значајни. За '''композитори, автори, либретисти или текстописци''': #Лицето било предмет на повеќе независни објавени дела чиј извор е независен од лицето, и е сигурен и веродостоен. :Овој праг вклучува објавени дела од сите форми, како што се статии во весници, книги, статии во списанија и телевизиски документарци, со исклучок на следново: ::Автобиографии, медиумски соопштенија и реклами за лицето. ::Дела што се состојат исклучиво од тривијални содржини, како што е минливо споменување на лицето во дискусија за друга тема, или едноставно вклучување во едноставни списоци на автори на корици, белешки, фусноти, итн. #На лицето му се припишува пишувањето или соавторство во пишувањето на кој било текст или музика, односно музичко или театарско дело (вклучувајќи мјузикл, опера, и слично) за музичар или ансамбл или театар што се квалификува како значаен според претходните критериуми, за значаен театар или бил ангажиран од музичар или ансамбл што се квалификува како значаен според претходните критериуми. #Неговите дела се користени во подоцнежна композиција од автор, композитор или текстописец кој ги исполнува горенаведените критериуми. #Напишал песна или композиција која победила (или во некои случаи освоила прво или второ место) на водечки музички натпревар кој не е експлицитно воспоставен како настан за откривање таленти или за „нова надеж“. #Се појавува со разумна должина во стандардни референтни дела за неговиот жанр. ''Доколку е можно, композиторите или текстописците со недоволно проверлив материјал за да се оправда важноста за постоење на нивна посебна статија, треба да се спојат во статијата за нивното дело, доколку делото е многу познато и важно. Кога композиторот или текстописецот е познат по повеќе дела, таквото спојување можеби нема да биде можно.'' За '''композитори и изведувачи надвор од медиумското покривање''', критериуми за значајност се ако лицето: #Во сигурни извори е цитирано како влијателно во стилот, техниката, репертоарот или предавањето на одреден вид музика. #Воспоставило традиција или школа на одреден жанр. #Компонирало значителен број мелодии, аранжмани или стандарди што се користат во значаен жанр или традиција или школа во рамките на значаен жанр. #Често е опфатено во публикации посветени на значајна субкултура. За '''албуми, синглови и песни''': *Иако ова упатство е донекаде контроверзно, општиот консензус за значењето на албумите е дека ако музичарот или бендот што ги снимил се смета за значаен, тогаш нивните албуми се исто така доволно значајни за да имаат посебни статии на Википедија. Сепак, албумот не мора да биде од значаен изведувач или ансамбл за да заслужува самостојна статија, само доколку ги исполнува општите упатства за значајност. Статиите за албуми кои немаат доволно текст, односно во најголем дел содржината е списокот на песни, посоодветно е да се спои во главната статија на изведувачот или статијата за дискографија на изведувачот, наместо да постои како посебна статија за албум. *Песните и сингловите се веројатно значајни ако добиле значително внимание како тема на повеќе, нетривијални објавени дела чии извори се независни од изведувачот и издавачката куќа. Ова ги вклучува објавените дела во сите форми, како што се статии во весници, книги, телевизиски документарци или рецензии, освен медиумските соопштенија за медиумите или други публикации каде што изведувачот, неговата издавачка куќа, агент или други самозаинтересирани страни го рекламираат или зборуваат за делото. *Песна што ги исполнува критериумите за значајност не значи дека нужно ќе се третира како посебна, самостојна страница, а прашањето дали да се создадат самостојни страници за поединечни значајни песни е предмет на уредничка проценка. Оваа одлука секогаш треба да се основа врз специфични размислувања за тоа како темата да се направи разбирлива. Понекогаш, значајните песни можат подобро да се опфатат како дел од поголема статија, каде што може да има поцелосен контекст што би се изгубил ако песната има своја посебна статија. Освен значајноста, самостојна статија за песна може да постои само ако има доволно материјал за да се оправда разумно детална статија. Ако за статија за песна нема доволно текст, односно ако остане никулец, треба да се спои со статии кои постојат за изведувачот или за албумот. '''Концерти и турнеи''': *Концертните турнеи се веројатно значајни ако добиле значително известување во повеќе независни и сигурни извори. Таквата медиумска покриеност може да покаже значајност во однос на уметничкиот пристап, финансискиот успех, односот со публиката или други слични термини. Изворите што само утврдуваат дека се случила турнеја не се доволни за да укажат на значајност. Турнеите за кои не се пишува во секундарни извори, треба да бидат опфатени во дел на страницата на уметникот, наместо да се создаде посебна статија за таков настап. Турнеја што ги исполнува стандардите за значајност не ги прави сите турнеи поврзани со тој уметник значајни. „[[Bad (1988)]]“ на [[Мајкл Џексон]] е пример за значајна концертна турнеја. '''Статии кои не ги задоволуваат критериумите''': *Википедија не треба да има посебна статија за личност, бенд или музичко дело што не ги исполнува критериумите, ниту на ова упатство, ниту на општото упатство за значајност, ниту за која било тема, и покрај тоа што можеби исполнува некои од правилата опишани погоре, за кои уредниците на крајот не можат да пронајдат независни извори што даваат детални информации за темата. Цел на Википедија не е да се создаваат никулци, односно мали статии за кои знаеме дека никогаш не можат да се прошират, ниту статии засновани првенствено врз она што субјектите го кажуваат за себе. '''Именување и должина на статиите за музика и музичари''': *За албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. *За музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример [[Битлси]], [[Ролинг стоунс]], и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. *Се препорачува должината на статиите за музика да не биде попоплнета само со список на видеа или песни. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на песните. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (музика)]] ==== Дискусија за „музика“ ==== {{коментар}} - Јас се согласувам со критериумите. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:30, 19 април 2026 (CEST) == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 13:21, 31 март 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 19:11, 3 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Facundo Jainikoski == Има ли некој врски во ФФМ да проверува дали е овој аргентинскиот фудбалер со македонско потекло? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:13, 5 април 2026 (CEST) :~Кој знае и ФФМ дали имаат информација за неговото потекло, дека момчето е во Аргентина родено. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:14, 5 април 2026 (CEST) :Мене многу ми личи на финско презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:46, 5 април 2026 (CEST) qpzeeexvzwnwhv053q1o19cgp3zqjm6 5542765 5542642 2026-04-21T08:41:42Z Виолетова 1975 /* Книги */ 5542765 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции; * политичари, градоначалници, пратеници или други функционери за кои има содржина во повеќе веродостојни извори. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија; * биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) :Дискусијата ќе заврши во недела 20:10 ч., да видиме дали ќе има и други предлози, но според мене, јас би го додала делот: :Градоначалници ќе се сметаат за значајни доколку се активни во својот мандат, направиле некакви промени и/или подобрување на условите во општината, биле медиумски активни. :- [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:15, 27 март 2026 (CET) {{коментар}} Ако на англиската Википедија има место за над 500 македонски фудбалери (на македонската се значително помалку), не гледам зошто градоначалниците, како и останати личности (со поддржани наводи) не заслужуваат да бидат присутни на Википедија. Мислам дека улогата на Википедија треба повеќе да биде хроничарска, а не оценувачка. На нашата Википедија ѝ недостасуваат статии, особено за Македонија, па не би требало да ставаме дополнителни услови. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:30, 28 март 2026 (CET) :Сосема се согласувам дека ние не сме тие кои треба да судиме. Кога е некој важен за историјата на градот, државата, секако е значаен да биде вметнат во енциклопедија, и на Википедија. :п.с. За спортистите ќе отворам да дискутираме по две недел, така ми се во план темите, и ќе треба тогаш да ги прегледаме тие критериуми. А на англиската Википедија гледам дека последниве години често се појавуваат статии кои ги прекршуваат нивните правила, а тоа е веќе тема за друг разговор. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:59, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} - Додаден е условот за значајност на политичари, градоначалници, пратеници или други функционери да има содржина во повеќе веродостојни извори, односно не се значајни доколку биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:00 ч. на 29 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Претприемачите''' веројатно ќе бидат значајни ако се честа тема во општите медиуми или медиумите што се занимаваат со бизнис (на пр. Економист, и слично). Извршни директори, претседатели на корпорации или одбори на компании од јавен интерес, исто така, често може да се сметаат за значајни, како и стопанственици кои имаат некаква општествена заслуга, на пример: раководат со општествено важна приватна фирма, со голем број на вработени, ланец на продавници, и слично. Некои '''уредници на Википедија''' имаат свои статија, но тоа што уредуваат на Википедија не ги прави значајни, туку енциклопедиската значајност ја стекнале според други критериуми (писатели, музичари, научници, сликари и др.). Уредниците не смеат да создаваат или да уредуваат статии за себе. За нив важат правилата споменати во другите начела и напатствија, односно важно е да се следат упатствата за [[Википедија:Биографии на живи личности|биографии на живи личности]], и да се внимава да на [[Википедија:Конфликт на интерес|конфликт на интерес]] и [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] '''Измислен лик''' или друг фиктивен феномен (вклучувајќи места, предмети, концепти или суштества) може да биде значаен или да има енциклопедиска вредност, доколку исполнува еден од овие критериуми: * се споменува повеќе од еднаш и има поголемо значење во добро познато дело, филм, серија, без оглед на фиктивниот свет во кој се појавува или оригиналната франшиза (не се бројат маркетиншките материјали, фандомите и фан-фикцијата); * има документирано влијание врз културата и општеството надвор од оригиналното дело; * се споменува во неколку различни дела, но не тривијално, случајно, или со исмевање. Ако ликот не ги исполнува горенаведените критериуми, треба да се провери дали неговиот опис може да се вклучи во статијата за оригиналното дело. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави“ ==== {{коментар}} - јасно е претставено -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:29, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:46, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}}-Според мене е јасно. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{коментар}}-Се согласувам, јасно е претставено. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво скоцкано, да се следи треба. Знаеме случаеви кога се објавувале статии за ваков тип на луѓе. Најчесто како вршење услуга од некој корисник. Таа пракса треба да се забрани и да се почитуваат овие напатствија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 20:27, 4 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Спортисти]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 5 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Спортистот''' е значаен: #Aко во повеќе медиуми и извори се пишува за неговите постигнувања во спортот во кој е активен, се сметаат и големи интервјуа дадени од спортистот. #Aко освоил значајна титула, или бил дел од екипен спорт во кој била освоена висока награда. #Спортските биографии мора да вклучуваат барем еден навод на извор што обезбедува значајно известување за темата. #Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. #Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. '''Професионалните спортисти''' кои барем две години заработувале за живот од тој спорт, најверојатно имаат енциклопедиска значајност. Следуваат разни спортови и некои дополнителни критериуми за нив: '''Фудбал, кошарка, ракомет, одбојка''': #Оние клубови и поединци од овие спортови кои учестуваат на меѓународни натпревари и добиваат медиумско покривање, имаат енциклопедиска значајност. '''Тенис''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Член е на „Меѓународна тениска сала на славните“. #Се натпреварува на еден од професионалните турнири од највисоко ниво: #Гранд слем турнири ([[Отворено првенство на Австралија]], [[Отворено првенство на Франција]], првенствата на Вимблдон или [[Отворено првенство на САД]]). #Мажи: се натпреваруваат на меѓународните АТП турнеи. #Жени: се натпреваруваат на светските турнири за жени. #Има тениски рекорд признат од Меѓународна тениска федерација, Здружение на тениски професионалци или Женска тениска асоцијација. #За јуниори, потребно е да постои значителна медиумска покриеност, како и да освоиле некоја од меѓународните јуниорски титули. Ова упатство важи подеднакво и за играчите во сингл и за играчите во двојки. Значајност за спортистите кои се натпреваруваат во областа на '''[[атлетика]]та''' ако исполнуваат некои од критериумите што следат: #Завршил меѓу првите 8 во натпреварување на највисоко ниво надвор од Олимписките игри и светските првенства. Поединечните настани на овие првенства мора да содржат или неколку трки или проширени групи (на пр., Европско првенство во атлетика, или кој било од 6-те големи светски маратони), или на кое било друго големо меѓународно натпреварување на сениорско ниво. #Освоил индивидуален златен медал на Светското првенство во атлетика до 20 години или Светското првенство во атлетика до 18 години. #Да има освоено национално првенство за сениори во својата земја, со исклучок на оние кои никогаш не биле рангирани меѓу првите 60 на листата на водечки светски атлетичари на крајот од дадена календарска година. #Да има освоено елитно првенство во повеќе значајни улични трки (вклучувајќи ја и истата трка повеќе пати) или да има воспоставено историја на високо конкурентни, непобеднички настапи во многу значајни трки (најмалку 10 меѓу првите три). #Да има светски или континентален рекорд (вклучувајќи светски јуниорски рекорди, светски најдобри резултати за млади и светски рекорди во возрасни групи за мајстори) потврден или забележан од надлежното официјално тело. #Да има ознака што го сместила спортистот меѓу првите 12 во светот за таа календарска година во натпревар без штафета што се оспорува или е примен на сениорските Светски првенства или Олимписки игри, или некој друг соодветен настап. #Да има ознака без штафета наведена на листата на сениори на сите времиња на Светскиот атлетски клуб или друг соодветен список. #Да биде примен/а во Националната сала на славните на атлетските спортови или во Куќата на славните на Американскиот клуб на тркачи на друмски патеки. Значајна '''улична трка''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Има меѓународно елитно поле (како што е дефинирано според стандардите на Светската атлетика за таа година) од најмалку 5 различни националности. #Добива емитувано или кабелско телевизиско покривање надвор од локалниот пазар (доколку покривањето е преку интернет, страницата мора да биде независна од спортот, на пример Universal Sports). #Трката е место на исклучителни изведби или рекорди. #Редовно има повеќе од 1.000 натпреварувачи. #Се одржува на иста патека или дистанца континуирано во период од над 5 години. '''Бадминтон, велосипедизам, бокс, крикет, уметничко лизгање, скијање, голф, гимнастика, јавање коњи, хокеј на мраз, кикбокс, мешани боречки вештини, трки со мотори, пливање''': #Тимот или поединецот имаат високи меѓународни постигнувања во тој спорт, објавени во повеќе веродостојни извори. '''Тренери, капитени, судии и клубови''' (општо) веројатно е дека постои значајно медиумско покритие за нив ако ги исполнуваат следниве критериуми: #Професионално е активен како судија или тренер на тој спорт. #Ако тренирале многу значајни спортисти кои освојувале високи меѓународни награди и признанија. #Ако биле официјален главен тренер или капитен на олимписки тим за земјата. #Тренери кои вовеле значајна техника или метод на тренинг и се широко признати како основачи на новиот метод. #Клубови кои добиле големо меѓународно известување за нивните успеси и имаат резиме составено од многу успешни меѓународни натпреварувачи, или олимпијци. Ако успехот на клубот главно се должи на еден тренер, тогаш само тренерот е значаен. '''Аматерски натпревари''' немаат енциклопедиска значајност, било да станува збор за училишни или студентски натпревари. За '''спортските арени, стадионите''' и другите спортски објекти нема критериуми за претпоставена значајност, затоа се сметаат за достојни за енциклопедиска статија. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (спорт)|Спорт]] ==== Дискусија за „Спортисти“ ==== {{коментар}} - критериумите предложени овде се комбинација од англиската и хрватската Википедија за значајност. Не сум толку по спортот, ама мислам дека опфатено е сè. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:04, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} јас исто мислам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:29, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Според мене напишаното е добро, но мора подобро да се расчисти прашањето за значајноста кај македонските фудбалери, кошаркари и ракометари, бидејќи тоа се најпопуларните спортови кај нас. Мислам дека е малку нелогично на други јазични Википедии да има повеќе статии за македонски спортисти од тој тип, отколку кај нас. Затоа треба да се разгледа дали треба да имаме поголем опфат за домашни спортисти. Од друга страна, за меѓународните спортисти треба јасно да се дефинираат критериуми — дали е доволен настап во прва/втора/трета лига, дали е потребна репрезентација, меѓународни натпревари, награди, итн. Вака, без конкретни правила, секогаш ќе има различни толкувања и несогласувања. Ако се постават јасни критериуми, ќе биде многу полесно и поконзистентно за сите понатаму. '''Мој заклучок:''' Треба да бидат опфатени сите македонски спортисти што настапуваат на професионално ниво, со исклучок на оние кои се активни само аматерски или се во рана фаза од кариерата; како праг може да се земе најмалку три години професионален ангажман. <br> <br> (јас само ги гледам најпопуларните спортови, па немам коментар за атлетика, хокеј и останатите спортови, така да се согласувам со напишаното дека е јасно) [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:21, 7 април 2026 (CEST) :Интересен факт е дека критериумите на англиската се многу ригорозни, а од друга страна таму има наши спортисти за кои ние уште немаме статија. Мислам дека тоа се должи, не е дека не заслужуваат тие спортисти да бидат и кај нас, туку никој не се позанимавал со нив за да ги создаде нивните статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:28, 7 април 2026 (CEST) {{коментар}} Делот за „аматерски натпревари“ дека не се значајни од енциклопедиска гледна точка треба да отпадне со оглед дека Олимписките игри во голем дел од 20 век биле аматерски натпревари. Исто така и [[универзијада|универзитетските игри]] се значајни настани кои се веќе дел од Википедија. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:23, 7 април 2026 (CEST) :Со оглед дека оваа Википедија е македонска и треба што повеќе да се опфатат личности од Македонија, би требало во неа да се опфатат и спортистите кои освоиле пласман на државни првенства, спортистите на Македонија и на градови, учесниците на олимпијади и светски првенства.[[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:56, 7 април 2026 (CEST) ::Универзијада е на светско ниво, веројатно под студентски и училишни натпревари се мисли на внатре во рамки на школо, факултет, (од англиската Википедија е тој дел преземен) или така нешто, моја претпоставка. Треба да се дефинира тоа подобро. ::За спортистите на Македонија што ги споменуваш, мислам дека се опфатени тие спортисти во почетниот дел, кој вели: ::*Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. ::*Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. ::Ние дури и немаме статија за таа награда, треба да создадеме, а треба и некој повик да намениме да се пишува за македонскиот спорт, дека волонтерите можеби нема да се сетат сами да пополнат такви празнини. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:11, 7 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Комплицирана тема, но сепак опфаќа добри напатствија. Лично сметам аматерски спортисти и спортисти кои не се дел од национални и меѓународни натрепварувања да немаат статии на Википедија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:22, 9 април 2026 (CEST) {{коментар}} Се согласувам со критериумот да се пишуваат статии само доколку клубот и поединците од тој клуб учествуваат во меѓународни настани и имаат медиумска покриеност, бидејќи доколку го нема тогаш ние без малку за секој поединец во Македонија треба да имаме статија, бидејќи играл во некој клуб од екипен спорт во втора или трета општинска лига. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:18, 9 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (книги)|Книги]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 12 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Иако поимот „[[книга]]“ е широко дефиниран, овие критериуми не важат за следните видови публикации: [[Стрип|стрипови]]; списанија; референтни дела како што се речници, енциклопедии, атласи и алманаси; публикации специфични за музика како што се книги со упатства и нотација и либрета; прирачници за упатства; и книги за подготовка за испити. Може да се развијат специфични упатства за таквите видови книги. Дотогаш, ова упатство може да биде поучно по аналогија. Критериумите наведени подолу важат за [[Е-книга|книги во електронска форма]], како и за традиционални книги и [[манга]]. Е-книга што не ги исполнува критериумите од ова упатство е сепак значајна ако ги исполнува критериумите од упатството за значајност за содржина специфична за интернет страници. Е-книга што ги исполнува критериумите од ова начело не мора да ги исполнува критериумите од начелото за интернет содржина за да биде значајна. *Книгата се смета за значајна ако проверливо исполнува, преку сигурни извори, барем '''еден''' од следниве критериуми: # Книгата била предмет на обработка или цитирање на две или повеќе важни објавени дела што се појавуваат во извори кои се независни од самата книга. Ова може да вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии во весници, други книги, телевизиски документарци, списоци на бестселери, и рецензии. Ова ''ги исклучува'' медиумските препечатувања на соопштенија за медиумите, или други публикации каде што авторот, неговиот издавач, агент или други самозаинтересирани страни рекламираат или зборуваат за книгата. # Книгата освоила значајна [[:Категорија:Книжевни награди|литературна награда]]. # Книгата е сметана од сигурни извори за значаен придонес во која било од науките, хуманистичките науки или уметностите, или поттикнала снимање на значаен филм, или друга уметничка форма, или пак друг важен настан, политичко или религиозно движење. # Книгата е, или била, повеќе години предмет на настава во две или повеќе училишта, колеџи, универзитети ''или'' постдипломски програми во која било одредена земја. # Авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. Петте претходни критериуми не важат за сè уште необјавени книги. *Самоиздаваштвото, и/или објавувањето и плаќањето за објавување на книгата од страна на самиот автор, не се во корелација со значајноста.<ref>Постојат издавачи на книги кои печатат по нарачка, а сепак стои името на издавачката куќа како издавач, и за ова треба да се внимава.</ref> Постојат исклучоци, како што се „Рана наука во Оксфорд“ од [[Роберт Гинтер]] и „Тамерлан“ од [[Едгар Алан По]], но обете книги би се сметале за значајни врз основа на (на пример) критериум 1 и критериум 5 од горните општи критериуми. На многу самоиздадени книги им се доделени ISBN броеви, и може да се наведат во национална библиотека, односно може да се најдат преку пребарување на интернет, на пример, или може да се продаваат кај големи продавачи на книги преку интернет, на [[Amazon.com]], на пример. Но, тоа што книгата има ISBN број, или ја има на пребарување, посебно понудена да се купи, ништо од ова не е доказ за значајност. *Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. *Во врска со значајноста на книги кои се издадени пред повеќе од 100 години, треба да преовлада здравиот разум. За дела на Македонци, веројатноста е голема таквите книги да се енциклопедиски значајни да имаат за своја статија. За дела на автори од светот, можните основи за утврдување на значајност вклучуваат: колку широко е цитирана или споменувана во пишани извори таа книга, бројот на изданија на книгата, дали е препечатена, славата што книгата ја ужива или ја уживала во минатото, нејзиното место во историјата на литературата, нејзината вредност како историски извор и нејзината старост. *Статиите за книги не треба да бидат преопширни. Насловот на статијата за книга треба да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку книгата ја држиме во раце и ја читаме на македонски јазик. Иако една книга може да биде значајна, вообичаено не е препорачливо да има посебна статија за лик или појава од книгата. Постојат исклучоци, особено во случај на многу познати книги. На пример, „[[Божиќна приказна]]“ од [[Чарлс Дикенс]] може да има посебна статија за нејзиниот протагонист, [[Ебенезер Скруџ]], или серијалот [[Песна за мраз и оган]], книги по кои е снимена серијата [[Игра на тронови]], има неколку карактери кои заслужуваат посебна статија, како [[Денерис Таргариен]], [[Џејми Ланистер]], и неколку други. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (книги)]] ==== Дискусија за „Книги“ ==== {{коментар}} - Јас лично за „статии за книги што сè уште не се објавени“ би ги исклучила сите да ги нема, а другите критериуми ми се прифатливи. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:09, 12 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни и концизни, делот „статии за книги што сè уште не се објавени“ може да се исклучи, со тоа што може да бидат вклучени во статијата на авторот, доколку се работи за книги од серијал кој е сам по себе значаен, како на пример [[Песна за мраз и оган]]. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:36, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни според мене од ова напишаново, иако не сум многу информиран околу оваа тема. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 21:35, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:34, 14 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Добро претставено. Не сум за непознати автори и дела, нормално. Треба да поминат низ филтрите на издаваштвото, книжевната рецензија и критика и општата прифатеност на публиката. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:09, 17 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Го сменив делот за необјавените и сега гласи: Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:14, 18 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво е што се покренува дискусијава, вака е појасно за сите. Критериумите се јасни и децидни. Искрено мислам, некои статии кога се додаваат, како на пр. за ликови од книги, придонесуваат за збогатување на енциклопедијата и се поврзуваат со другата главна статија за дело или автор, давајќи на тој начин можност за читателот да навигира низ енциклопедијата со поголема леснотија. - [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (музика)|Музика]] === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:30 ч. на 19 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Музичарите или ансамблите''' (овде се вклучени и бендови, пејачи, рапери, оркестри, диџеи, музички театарски групи, инструменталисти, хорови, итн.) може да бидат значајни ако исполнуваат барем еден од следниве критериуми. #Бил предмет на повеќе, нетривијални, објавени дела што се појавуваат во извори кои се веродостојни, не се самообјавени и се независни од самиот музичар или ансамбл. :Овој критериум вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии и големи интервјуа дадени во весници, книги, списанија, онлајн верзии на печатени медиуми и телевизиски документарци, освен соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации каде што музичарот или ансамблот зборуваат за себе и се рекламираат, како и статии во училишен или универзитетски весник (или слично). #Имал сингл или албум на националната музичка листа на која било земја. #Има златна, сребрена или платинеста плоча (или друг вид на носач на звук) сертифицирана во најмалку една земја. #Има добиено сериозно известување во независни доверливи извори за меѓународна концертна турнеја или национална концертна турнеја во најмалку една суверена земја. Под турнеја се подразбира настап во најмалку 6 градови. #Има издадено два или повеќе албуми за голема издавачка куќа или за една од поважните независни куќи, односно независна куќа која постои барем неколку години, и која веќе издала носачи на звук на изведувачи, кои се значајни. #Не треба да се создаваат статии за група која по ништо друго не е значајна освен затоа што еден период член бил музичар кој станал значаен подоцна сам по себе или како член на значајна група. Ова треба да се прилагоди соодветно на музичкиот жанр: на пример, изведување на две главни улоги во големи оперски куќи. Забележете дека овој критериум треба да се толкува со претпазливост, бидејќи имало случаи каде што овој критериум бил цитиран на кружен начин за да се создаде самоостварувачка јамка на значајност: на пр., музичар кој бил „значаен“ само затоа што бил во два бенда, од кои едниот или двата бенда биле „значајни“ само затоа што овој музичар бил во нив. #Станал најистакнат претставник на значаен стил или локална урбана сцена. Имајте предвид овде дека предметот мора да ги исполнува сите вообичаени стандарди на Википедија, вклучително и [[Википедија:Проверливост|проверливоста]]. #Добитник е на музичка награда, како што се музичките награди: [[Греми]], [[Џуно (награда)|Џуно]] или [[Меркјури (награда)|Меркјури]], или на пример во Македонија награда на [[Макфест]], итн. #Победил на големо, значајно музичко натпреварување. #Изведувал музика за значајно медиумско дело, како што е лајтмотив за програма на голема телевизиска мрежа, или за значаен филм. (Но, ако ова е единственото тврдење за значајност, веројатно е посоодветно само да се спомене во главната статија и да се пренасочи кон таа страница.) #Делото било на програма на национално ниво од страна на голема радио или музичка телевизиска мрежа. #Музичарот бил тема на получасовна или подолга програма на радио или телевизиска мрежа со национална покриеност. '''Поединечни членови, изведувачи на ријалити на телевизија''': #Членовите на значајни бендови се пренасочуваат кон статијата за бендот, не се создаваат поединечни статии за нив, освен ако не покажале дека самите се индивидуално значајни. #Пејачите и музичарите кои се значајни само по учеството во телевизиска серија со ријалити може да бидат пренасочени кон статија за серијата, сè додека не покажат дека се независно значајни. За '''композитори, автори, либретисти или текстописци''': #Лицето било предмет на повеќе независни објавени дела чиј извор е независен од лицето, и е сигурен и веродостоен. :Овој праг вклучува објавени дела од сите форми, како што се статии во весници, книги, статии во списанија и телевизиски документарци, со исклучок на следново: ::Автобиографии, медиумски соопштенија и реклами за лицето. ::Дела што се состојат исклучиво од тривијални содржини, како што е минливо споменување на лицето во дискусија за друга тема, или едноставно вклучување во едноставни списоци на автори на корици, белешки, фусноти, итн. #На лицето му се припишува пишувањето или соавторство во пишувањето на кој било текст или музика, односно музичко или театарско дело (вклучувајќи мјузикл, опера, и слично) за музичар или ансамбл или театар што се квалификува како значаен според претходните критериуми, за значаен театар или бил ангажиран од музичар или ансамбл што се квалификува како значаен според претходните критериуми. #Неговите дела се користени во подоцнежна композиција од автор, композитор или текстописец кој ги исполнува горенаведените критериуми. #Напишал песна или композиција која победила (или во некои случаи освоила прво или второ место) на водечки музички натпревар кој не е експлицитно воспоставен како настан за откривање таленти или за „нова надеж“. #Се појавува со разумна должина во стандардни референтни дела за неговиот жанр. ''Доколку е можно, композиторите или текстописците со недоволно проверлив материјал за да се оправда важноста за постоење на нивна посебна статија, треба да се спојат во статијата за нивното дело, доколку делото е многу познато и важно. Кога композиторот или текстописецот е познат по повеќе дела, таквото спојување можеби нема да биде можно.'' За '''композитори и изведувачи надвор од медиумското покривање''', критериуми за значајност се ако лицето: #Во сигурни извори е цитирано како влијателно во стилот, техниката, репертоарот или предавањето на одреден вид музика. #Воспоставило традиција или школа на одреден жанр. #Компонирало значителен број мелодии, аранжмани или стандарди што се користат во значаен жанр или традиција или школа во рамките на значаен жанр. #Често е опфатено во публикации посветени на значајна субкултура. За '''албуми, синглови и песни''': *Иако ова упатство е донекаде контроверзно, општиот консензус за значењето на албумите е дека ако музичарот или бендот што ги снимил се смета за значаен, тогаш нивните албуми се исто така доволно значајни за да имаат посебни статии на Википедија. Сепак, албумот не мора да биде од значаен изведувач или ансамбл за да заслужува самостојна статија, само доколку ги исполнува општите упатства за значајност. Статиите за албуми кои немаат доволно текст, односно во најголем дел содржината е списокот на песни, посоодветно е да се спои во главната статија на изведувачот или статијата за дискографија на изведувачот, наместо да постои како посебна статија за албум. *Песните и сингловите се веројатно значајни ако добиле значително внимание како тема на повеќе, нетривијални објавени дела чии извори се независни од изведувачот и издавачката куќа. Ова ги вклучува објавените дела во сите форми, како што се статии во весници, книги, телевизиски документарци или рецензии, освен медиумските соопштенија за медиумите или други публикации каде што изведувачот, неговата издавачка куќа, агент или други самозаинтересирани страни го рекламираат или зборуваат за делото. *Песна што ги исполнува критериумите за значајност не значи дека нужно ќе се третира како посебна, самостојна страница, а прашањето дали да се создадат самостојни страници за поединечни значајни песни е предмет на уредничка проценка. Оваа одлука секогаш треба да се основа врз специфични размислувања за тоа како темата да се направи разбирлива. Понекогаш, значајните песни можат подобро да се опфатат како дел од поголема статија, каде што може да има поцелосен контекст што би се изгубил ако песната има своја посебна статија. Освен значајноста, самостојна статија за песна може да постои само ако има доволно материјал за да се оправда разумно детална статија. Ако за статија за песна нема доволно текст, односно ако остане никулец, треба да се спои со статии кои постојат за изведувачот или за албумот. '''Концерти и турнеи''': *Концертните турнеи се веројатно значајни ако добиле значително известување во повеќе независни и сигурни извори. Таквата медиумска покриеност може да покаже значајност во однос на уметничкиот пристап, финансискиот успех, односот со публиката или други слични термини. Изворите што само утврдуваат дека се случила турнеја не се доволни за да укажат на значајност. Турнеите за кои не се пишува во секундарни извори, треба да бидат опфатени во дел на страницата на уметникот, наместо да се создаде посебна статија за таков настап. Турнеја што ги исполнува стандардите за значајност не ги прави сите турнеи поврзани со тој уметник значајни. „[[Bad (1988)]]“ на [[Мајкл Џексон]] е пример за значајна концертна турнеја. '''Статии кои не ги задоволуваат критериумите''': *Википедија не треба да има посебна статија за личност, бенд или музичко дело што не ги исполнува критериумите, ниту на ова упатство, ниту на општото упатство за значајност, ниту за која било тема, и покрај тоа што можеби исполнува некои од правилата опишани погоре, за кои уредниците на крајот не можат да пронајдат независни извори што даваат детални информации за темата. Цел на Википедија не е да се создаваат никулци, односно мали статии за кои знаеме дека никогаш не можат да се прошират, ниту статии засновани првенствено врз она што субјектите го кажуваат за себе. '''Именување и должина на статиите за музика и музичари''': *За албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. *За музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример [[Битлси]], [[Ролинг стоунс]], и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. *Се препорачува должината на статиите за музика да не биде попоплнета само со список на видеа или песни. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на песните. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (музика)]] ==== Дискусија за „музика“ ==== {{коментар}} - Јас се согласувам со критериумите. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:30, 19 април 2026 (CEST) == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 13:21, 31 март 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 19:11, 3 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Facundo Jainikoski == Има ли некој врски во ФФМ да проверува дали е овој аргентинскиот фудбалер со македонско потекло? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:13, 5 април 2026 (CEST) :~Кој знае и ФФМ дали имаат информација за неговото потекло, дека момчето е во Аргентина родено. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:14, 5 април 2026 (CEST) :Мене многу ми личи на финско презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:46, 5 април 2026 (CEST) h86i4t007snaz4n9wx80r395ztmmr1l 0 24658 5542671 4217712 2026-04-21T02:44:08Z Bjankuloski06 332 /* Поврзано */ Додадена категорија 5542671 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} [[Податотека:The Family of Darius before Alexander by Paolo Veronese 1570.jpg|thumb|right|300px|Сисигамба на сликата ''Семејството на Дариј пред Александар'' од [[Паоло Веронезе]], 1570]] '''Сисигамба''' била мајката на [[Персиска империја|персискиот]] крал [[Дариј III]], чие царство било освоено од [[Александар III Македонски]]. Во [[Битка кај Ис|Битката кај Ис]] ([[333 п.н.е.]]), персиската војска била поразена и Дариј се дал во бегство, оставајќи го својот харем заедно со неговата жена [[Статеира I]], мајката и децата, на милост и немилост на Александар. [[Квинт Куртиј Руф]] нѐ информира за реакцијата на Сисигамба за ова напуштање; Таа никогаш не му простила на Дариј, а кога била повикана да ја жали смртта на својот син таа рекла: „''Имам само еден син (Александар) - кралот на сета Персија''“. Подоцна таа ја омажила нејзината внука за Александар, а кога чула за неговата смрт, Сисигамба се запечатила во нејзините одаи и умрела од жалост и глад. == Поврзано == * [[823 Сисигамба]] — астероид наречен по кралицата [[Категорија:Александар III Македонски]] [[Категорија:Ахемениди]] [[Категорија:Луѓе поврзани со Александар Македонски]] 5v80xqds492rp1niadz9c48ny60bf23 5542672 5542671 2026-04-21T02:44:28Z Bjankuloski06 332 5542672 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} [[Податотека:The Family of Darius before Alexander by Paolo Veronese 1570.jpg|thumb|right|300px|Сисигамба на сликата ''Семејството на Дариј пред Александар'' од [[Паоло Веронезе]], 1570]] '''Сисигамба''' — мајка на [[Персиско Царство|персискиот]] крал [[Дариј III]], чие царство било освоено од [[Александар III Македонски]]. Во [[Битка кај Ис|Битката кај Ис]] ([[333 п.н.е.]]), персиската војска била поразена и Дариј се дал во бегство, оставајќи го својот харем заедно со неговата жена [[Статеира I]], мајката и децата, на милост и немилост на Александар. [[Квинт Куртиј Руф]] нѐ информира за реакцијата на Сисигамба за ова напуштање; Таа никогаш не му простила на Дариј, а кога била повикана да ја жали смртта на својот син таа рекла: „''Имам само еден син (Александар) - кралот на сета Персија''“. Подоцна таа ја омажила нејзината внука за Александар, а кога чула за неговата смрт, Сисигамба се запечатила во нејзините одаи и умрела од жалост и глад. == Поврзано == * [[823 Сисигамба]] — астероид наречен по кралицата [[Категорија:Александар III Македонски]] [[Категорија:Ахемениди]] [[Категорија:Луѓе поврзани со Александар Македонски]] l1djs3y7mrb23u9tdl6tqy9walt8zqq 0 25859 5542507 5540859 2026-04-20T17:58:45Z Пакко 4588 замена на категориjа 5542507 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Ботевград | native_name = Ботевград | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Botevgrad-clock-tower.jpg | image_caption = Саат-кулата во градот | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Ботевград во Бугарија | latd =42 |latm =54 |lats =26.2 |latNS =N | longd =23 |longm =47 |longs =37.18 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Ботевград (општина)|Ботевград]] | leader_party = МИР | leader_title = Градоначалник | leader_name = Иван Гавалјугов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 53,298 | elevation_m = 395 | population_total = 20.564 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 2140 | area_code = +359 0723 | website = {{URL|www.botevgrad.bg}} }} '''Ботевград''' ({{langx|bg|Ботевград}}) — град во [[Софиска Област]], [[Бугарија]] со 20.564 жители.<ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.</ref> Се наоѓа во западниот дел на земјата. Градот е сместен во подножјето на [[Балкан]]от. Тој е административен центар на истоимената оштина. Денешното име го добил според револуционерот [[Христо Ботев]], во Бугарија почитуван како еден од најголемите револуционери во историјата на бугарскиот народ. == Географија == Се наоѓа на 60 километри од главниот град Софија, северно од [[Стара Планина]], во правец на [[Варна]] или [[Русе]]. == Наводи == {{наводи}} {{Бугарија-гео-никулец}} {{Градови во Бугарија}} [[Категорија:Ботевград| ]] [[Категорија:Населени места во областа Софија]] sicqe5w4jxg0lp1g7oh8z1h5rl6lauz 0 26652 5542612 5262198 2026-04-20T22:44:25Z Bjankuloski06 332 /* Младост */ Печатна грешка, replaced: неговара → неговата 5542612 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател |name =Бен Џонсон<br /><small>''Ben Jonson''</small> |image =Benjamin Jonson by Abraham van Blyenberch.jpg |caption =Портрет на Бен Џонсон од Абрахам Блејенберх. Масло на платно ~ 1617, [[Национална портретна галерија (Лондон)]] |birth_date =~ 11 јуни 1572 |birth_place=[[Вестминстер]], Лондон, Англија |death_date ={{датум на смрт|1637|8|6|df=y}} (возраст: 65 г.) |death_place=[[Вестминстер]], Лондон, Англија |nationality = [[Англичани|Англичанец]] |occupation=[[драматург]], поет и глумец}} '''Бенџамин „Бен“ Џонсон''' ([[англиски]]: ''Benjamin „Ben“ Jonson''; {{роден на|11|јуни|1572}} — {{починал на|6|август|1637}}) — [[Англија|англиски]] [[Англиска ренесанса|ренесансен]] [[драматург]], [[поет]] и [[глумец]]. Бил близок пријател со [[Вилијам Шекспир]], а е најпознат по неговите драми „[[Волпоне]]“ и „[[Алхемичарот (драма)|Алхемичарот]]“ како и по неговите [[лирска поезија|лирски песни]]. Џонсон бил неверојатно начитан човек со незаситлив апетит за контроверзии, и со тоа уживал ненадминат опсег на влијание врз [[Англиска книжевност#Јакобинска книжевност|јакобинските]] и [[Англиска книжевност#Каролинска и Кромвелска книжевност|каролинските]] драматурзи и поети. == Животопис == === Младост === Бен Џонсон е роден во [[Вестминстер]], [[Лондон]] и велел дека неговото семејство води потекло од [[Шкотски Граници|Шкотските Граници]], а за ова сведочи неговиот семеен [[грб]]. Татко му починал пред тој да се роди, па мајка му се премажила по две години за главен [[ѕидар]]. Се школувал во Сент Мартинс Лејн, а подоцна бил испратен во [[Вестминстерска школа|Вестминстерската школа]], каде еден од неговите наставници бил [[Вилијам Камден]]. Џонсон се спријателил со Камден, чии широки академски познавања вршеле влијание врз неговиот стил, сѐ до Камденовата смрт во [[1623]]. По напуштање на гимназијата, се сметало дека Џонсон продолжил со школувањето во [[Кембрички универзитет|Кембричкиот универзитет]]; меѓутоа самиот Џонсон тврдел дека нема одено на Кембриџ, туку веднаш се фатил за [[занает]]: според една легенда запишана од [[Томас Фулер]], Џонсон работен на градинарски ѕид во [[Линколнов Ин|Линколновиот Ин]]. Набргу му здодеала ѕидарската работа, па провел извесно време во [[Ниски Земји|Ниските Земји]] како доброволец во полковите на [[Францис Вере]]. Потоа се изјаснил дека додека бил во Холандија убил еден свој противник во двобој и му го земал оружјето.[http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/PSAS_2002/pdf/arch_scot_vol_004/04_241_270.pdf] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070612015016/http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/PSAS_2002/pdf/arch_scot_vol_004/04_241_270.pdf |date=2007-06-12 }} Бидејќи војната била во застој за време на неговата служба, по сѐ изгледа дека ова била неговата единствена борба. Се оженил некое време пред [[1594]], за жена која му ја опишал на Драмонд како a „итрица, но сепак чесна“. Не се знае со сигурност која била таа, но се претпоставува дека може да биде Ен Луис која се омажила со извесен Бенџамин Џонсон во црквата [[Св. Магнус Маченикот]] близу [[Лондонски Мост|Лондонскиот Мост]]. Црковниот записник вели дека неговата најстара ќерка Мери умрела во ноември 1593, на возраст од само шест месеци. По десет години умира и неговиот син Бенџамин (накратко потоа Џонсон пишува [[епитаф]] со наслов „[[За мојот прв син]]“), а потоа и друг Бенџамин умрел во 1635. Некаде во овој период Џонсон пет години живеел одвоено од жена си, во гостопримството на [[Езме Стјуарт, Трет Војвода од Ленокс|Лордот Обињи]]. Во 1597, по забранувањето на неговата пиеса „[[Кучешки Остров (пиеса)|Кучешки Остров]]“ (соавторство со [[Томас Неш]]), Џонсон бил затворен за кратко во [[Маршалсиски затвор|Маршалсискиот затвор]], но Неш успеал да избега на [[село]]. Една година подоцна Џонсон повторно накратко го затвораат, сега во [[Њугејтски затвор|Њугејтскиот затвор]] за убиство на глумецот Габриел Спенсер во [[двобој]] на [[22 септември]] 1598 на Хогсденските Полиња,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/PSAS_2002/pdf/arch_scot_vol_004/04_241_270.pdf |title=''Notes of Ben Jonson's Conversations at Hawthornden'', стр. 255 |accessdate=2007-04-20 |archive-date=2007-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070612015016/http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/PSAS_2002/pdf/arch_scot_vol_004/04_241_270.pdf |url-status=dead }}</ref> (денес дел од [[Хокстон]]). Додека бил в затвор, бил посетуван од [[римокатолоцизам|римокатолички]] свештеник и потоа самиот станал католик. Потоа му било судено под обвинение за [[убиство без умисла]], каде се искажал како виновен, но бил ослободен заради [[право на духовен суд]] (по рецитирање на краток стих од Библијата на [[латински]]), откажување од својата сопственост и жигосување на левиот [[палец]].<ref>[http://www.1911encyclopedia.org/Ben_Џонсон Биографија на Бен Џонсон на Енциклопедија 1911] {{en}}</ref> === Прославување === Џонсон доживеал подем како драматург за време на првата декада од владеењето на кралот Џејмс; веќе до [[1616]] ги имал напиѓано сите драмски дела за кои е денес познат. Овие се трагедијата „Катилина“ (одиграна и издадена 1611), која наишла на ограничен успех, и комедиите „[[Волпоне]]“, (одиграна 1605 и издадена 1607), „Еписина, или Молчеливата жена“ (1609), „[[Алхемичарот (драма)|Алхемичарот]]“ (1610), „[[Вартоломејски панаѓур]]“ (1614) и „[[Ѓаволот е магаре]]“ (1616). „Алхемичарот“ и „Волпоне“ наишле на непосреден успех. За „Еписина“, Џонсон го известил Драмонд за сатиричен стих кој давал на знаење дека поднасловот на пиесата бил соодветен, бидејќи публиката не аплаудирала. Сепак, „Еписина“, заедно со „Вартоломејски панаѓур“ и (во помала мера) „Ѓаволот е магаре“, во денешницата имаат достигнато извесно признание. Истовремено Џонсон работел на [[маска (театар)|маски]] за дворот на кралот Џејмс. „[[Алторпска забава|Сатирот]]“ (1603) и „[[Маска на црнилото]]“ (1605) се само две од [[дузина]] маски кој Џонсон ги напишал за кралот Џемјс и кралицата Ана; „Маска на црнилото“ била високопочитувано дело на [[Алгернон Чарлс Свинберн|Свинберн]] како беспрекорен пример за дело од овој сега изумрен жанр, кој во една целина ги претопувал говорот, танцот и призорот. Во многу од овие проекти Џонсон соработувал, не секогаш сложно, со дизајнерот [[Иниго Џонс]]. Веројатно делумно како разултат на оваа новца кариера, Џонсон престанал да пишува пиеси за јавните театри цели десет години. Во 1616 тој добил годишна пензија од 100 марки (околу £60), и затоа некои го сметаат за првиот [[поет лауреат]] на Англија. Оваа кралска благонаклонетост можеби го поттикнала да го издаде своето прво [[фолио]] од збирка дела за таа година. Во 1640-1 и 1692 следеле други томови. [Видете: [[Фолија на Бен Џонсон]].] Во [[1618]] тргнал пешки во неговата прадедовина, [[Шкотска]]. Таму провел над една година, и најдобро искуство му било гостопримството на шкотскиот поет [[Вилијам Драмонд Хоторденски]]. Драмонд почнал да ги запишува разговорите со Џонсон во својот дневник, и така ги запишал и зачувал разните аспекти од карактерот на Џонсон кои инаку би биле помалку јасни. Според Драмонд, Џонсон ги искажувал своите мислења на експанзивен, дури и меродавен начин. Во поговорот на Драмонд, тој го опишува како „голем себељубец и себефалител, а презрител и потценувач на другите“. Додека бил во Шкотска станал почесен [[граѓанин]] на [[Единбург]]. По неговот враќање во англија му била врачена почесна постдипломска титула Магистер на хуманитарни науки во [[Оксфордски универзитет|Оксофрдскиот универзитет]]. Периодот помеѓу 1605 и 1620 може да се смета за врвот на Џонсоновото творештво. Покрај неговата популарност на јавната сцена и кралските сали, тој го уживал покровителството на аристократите како [[Роџер Манерс, Петти Ерл од Рутленд|Елизабет Синди]] (ќерката на [[Филип Сидни]]) и [[Леди Мери Врот]]. Оваа врска со сејеството Сидни му дала поттик за една од неговите најпознати лирски дела, поемата „За [[Пенсхарст Плејс|Пенсхарст]]“. === Пад и смрт === Периодот на 1620-тите било времето на започнување на бавниот и долг пад на Џонсон. Сè уште бил добро познат; токму од ова време датира важноста на [[Бенови Синови|Беновите Синови]] или [[Кавалерски поет|Беновиот род]] - тие помлади поети како [[Роберт Херик]], [[Ричард Лавлејс]] и Сер [[Џон Саклинг]] кои го преземале својот стиховен стил од Џонсон. Меѓутоа низа неуспеси му ја испила силата и му наштетила на неговото реноме. Во [[1620-ти]]те Џонџон продолжил редовно да пишува пиеси, но овие се сметаат занеговите полоши дела. Тие се од голем интерес во изучувањето на културата во [[Англија]] во времето на [[Чарлс I]]. На пример, „Врзоп вести“ дава извонреден увид во најраните фази на англиското [[новинарство]]. Меѓутоа млакиот прием на публиката на ова дело, не е ништо во споредба со ужаснот неуспех на „Новата гостилница“; ова го навело Џонсона да напише поема во која ја презрува неговата публика („Ода за мене“), која пак го поттикнала [[Томас Керу]], еден од „Беновиот род“, да му напише поема во која му вели да си го признае својот пад (MacLean, 88). Горењето на неговата библиотека во [[1623]] вил навистина тежок удар за него, како и неговите претставу „Презирањето на Вулкан“. Во [[1628]] станал градски хронолог на [[Лондон]], наследувајќи го [[Томас Мидлтон]]; тој ја прифатил платата но сработил многу малку. Таа година Џонсон доживеал удар кој го нарушил неговото здравје и неговата функција станала [[синекура]]. Во неговите последни години тој во голема мера зависел од средствата дарувани од неговиот покровител [[Вилијам Кевендиш, Прв Војвода на Њукасл]]. Меѓутоа главниот фактор за делумниот залез на неговата кариера бил смртта на кралот Џејмс и доаѓањето на кралот [[Чарлс I]] во [[1625]]. Праведно или не, Џонсон се осетил запоставен од новиот двор. Во една решавачка кавга со [[Иниго Џонс|Џонс]], неговата кариера како писател на дворски маски била многу оштетена, иако продолжил со таа работа на нередовна база. Што се однесува до кралот Чарс, тој посветувал доста внимание и грижа за големиот поет од времето на неговиот татко: му ја зголемил годишната пензија на £100 и [[терца (буре)|буре]] вино. И покрај срцевите удари кои ги преживеал во 1620-тите, Џонсон продолжил да пишува. При неговата смрт во 1637 работел на друга пиеса, „Тажниот овчар“. Иако од оваа пиеса имаме само два чина, таа претставува изненадувачки нов правец за Џонсон: промената кон [[пасторална поезија|пасторална драма]]. Џонсон бил погребан во [[Вестминсерка опатија|Вестминстерската опатија]], со написот „O Rare Ben Jonson“ („О, редок Бен Џонсоне“) на плочата над гробот. Постои можност ова да биде латинска реченица „Orare Ben Jonson“ („Молете се за Бен Џонсон“), што би значело дека тој му се вратил на католицизмот на смртната постела. == Дела == === Драми === Освен двете трагедии кои не ја воодушевиле ренесансната публика и оттогаш не се здобиле со некакво реноме, Џонсоновите дела за јавните театри биле [[комедија|комедии]]. Овие пиеси се разликуваат во извесни нешта. Поневажните рани пиеси, особено оние напишани за детските театарски дружини, се одликуваат со полабави дејствија и помалку разработени ликови од оние напишани подоцна за возрасните дружини. Неговите подоцнежни пиеси, особени „Магнетната дама“ и „Тажниот овчар“, покажуваат знаци на приспособување кон романтичните тенденции на Елизабетанската комедија. Меѓутоа освен овие исклучоци, Џонсоновиот комичен стил бил постојан и лесно препознатлив. Тој ја најавува програмата во епилогот на [[фолио]]-верзијата на „Секој во свое расположение“; ветува да претстави „дела и јазик, како што луѓето навистина употребуваат“. Планирал да пишува комедии кои наново оживуваат елизабетанската драмска теорија—или пак, бидејќи речиси сите англиски комедии може да се рече дека водат потекло од [[Плавт]] и [[Теренциј]], тој сакал да ги примени овие формулации на строг начин<ref>Doran, 120ff</ref>. Оваа посветеност барала одрекнувања: по „Случајот е променет“, Џонсон избегнувал далечни места, благородни ликови, романтични дејствија и други одлики на елизабетанската комедија. наместо ова, тој се задржал на сатиричкото и реалистичкото наследство на [[Нова комедија|Новата комедија]]. Така неговите пиеси се поставени во современо окружување, луѓето се од препознатливи типови, кои вршат дејствија, иако можеби не баш реалистични, сепак поттикнати од секојдневни пориви како алчност и љубомора. Џонсон го применува овој класичен модел врз одликите на сопствениот стил кој ги разликува неговите класични имитации од чиста дребничавост: живописноста на приказот на животите на неговите ликови, и комплексноста на неговите дејствија. Колриџ, на пример, тврдел дека „Алхемичарот“ има едно од трите најсовршени дејствија во книжевноста. === Поезија === [[File:Houghton MS Lowell Autograph File 185, Jonson.jpg|thumb|"Epitaph for Cecilia Bulstrode" manuscript, 1609]] Како и неговата драма, Џеонсоновата поезија се темели на класична наобразба. Некои од неговите попознати песни се преводи од старогрчки или римски модели; кај сите јасно се гледа вниманието посветено на формата и стилот, која впрочем им доаѓало природно на оние изучени во [[Ренесансен хуманизам|хуманистички]] манир. Меѓутоа Џонсон главно ги избегнувал расправите за рима и метар кои ги обземале Елизабетанските класицисти како [[Томас Кампион|Кампион]] и [[Габриел Харви|Харви]]. Со прифатената римата и нагласок, Џонсон ги имитира класичните квалитети на едностраност, воздржаност и прецизност. „Епиграми“ (објавена во фолиото од 1616) е влез во еден жанр кој уживал повеќе популарност кај доцно-Елизабетанската и Јакобинската публика. Воие епиграми вршат увид во разни ставови, тогаш стандардни во сатириката: изубилуваат поплаки од жени, дворјани и доушници. Осудувачките поеми се кратки и анонимни; но неговите пофалбени епиграми, меѓу кои и славната поема за Камден и редовите за Луси Харингтон, се подолги и се однесуваат на конкретни лица. Поемите од збирката „Шума“ исто така се појавиле во првото фолио. Речиси сите се посветени на неговите аристократски покровители, но најпознати се неговите домашни дела „За Пенсхарст“ и песната „[[За Силија]]“ („Дојди, моја Силија, да докажеме“) која се јавува и во „Волпоне“. „Потшумје“, објавена во проширеното фолио во 1640, е поголема и поразновидна група поеми. Во неа се содржат „Величање на Хара“, неговиот најголем замав во лисрската поезија; разни верски дела; енкомијастички поеми, меѓу кои поема за Шекспир и сонет на [[Мери Врот]]; „Презирањето на Вулкан“ и др. Изданието од 1640 исто така содржи и три елегии кои често се припишуваат на [[Џон Дан]] (една од нив издадена и во Дановата посмртна збирка песни). == Односи со Шекспир == Постојат многу преданија за соперништвото помеѓу Џонсон и [[Шекспир]]. Некои од овие можеби се вистинити. Драмон вели деказа време на меѓусебен разговор, Џонсон се потсмевал со две очигледни апсурди во Шекспировите пиеси: бесмислениот исказ во „[[Јулиј Цезар (Шекспир)|Јулиј Цезар]]“ и „[[Зимска сказна]]“ сместена на непостоечкото морско кјрабрежје на Бохемија. Драмонд вели дека Џонсон исто така се изјаснил дека Шекспир „тежнеел кон уметност“. Дури и да го оставиме прашањето дали Драмондовите тврдења се точни, овие коментари добро се согласуваат со добро познатите Џонсонови теории за книжевноста. Во „Дрвје“, кое е издадено посмртно и е одраз на неговото животно искуство, Џонсон дава попотполн и посмирувачки коментар. Тука се присетува на тоа како некои глумци му рекле дека Шекспир никогаш не прецртал ниеден ред од своите дела. Неговиот одговор на ова, „Што не прецрта илјада“, бил восприемен како малициозен. Меѓутоа Џонсон појаснува: „Тој беше навистина чесен, отворен и слободен по природа, со одлична фантазија, смели поимувања и благороден израз, каде продолжуваше со таа своја способност таму каде понекогаш требаше да биде сопрен“.[http://www.gutenberg.org/dirs/etext04/dscv10h.htm#footnote11] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120118103301/http://www.gutenberg.org/dirs/etext04/dscv10h.htm#footnote11 |date=2012-01-18 }} Џонсон заклучува дека: „во него имаше многу повеќе за пофалба, отколку за простување“. По смртта на Шекспир тој се изјаснил: „Тој не беше човек на една епоха, туку на сите времиња“. Највлијателниот, а воедно и најоткрителниот коментар Шекспир Џонсон го дава во втората од двете негови поеми во предговорот на Шекспировото [[Прво фолио]]. Оваа поема насловена како „Во сеќавање на мојот сакан, АВТОРОТ, Г-дин Вилијам Шекспир: И она што ни го остави“, во голема мера го создал традиционалниот поглед на Шекспир како поет кој, и покрај „малку латински и помалку старогрчки“, се одликува со природен гениј. Оваа поема традиционално се гледа како илустрација на контрастот помеѓу Џонсоновиот став за себеси - како дисциплиниран ерудитивен класицист, со презир кон незнаењето и сомничав за масите - и Шекспир, претставен во поемата како еден вид чудо на природата, чиј гениј не подлежи на ниедно правило освен оние на публиката за која пишува. == Восприемања и влијание == За време на најголемиот дел од [[XVII век]] Џонсон бил книжевна личност од неизмерно огромно значење, авторитет и влијание. Пред граѓанската војна Беновиот род насекаде го рекламирал неговото значење, за време на Реставрацијата Џонсоновите сатирични комедии, како и неговите теории и практики на „[[четири расположенија|ликови на расположение]]“ биле од огромно значење, давајќи нацрт за многу Реставрациони комедии. Дури и Конгривовата простодушна комедија „Таков е светот“, најдобрата пиеса од најдобриот драматург во тоа време, е во голема мера преработка на Џонсоновата „Еписина“. Во [[XVIII век]] неговиот статус почнал да опаѓа. Во романтистичкото доба пак, Џонсон претрпел неправедни споредби со Шекспир, заради опадот на сатиричните комедии од неговиот вид. Понекогаш романтичарите го ценеле Џонсон, но општо земено не бил почитуван бидејќи не пишувал со Шекспировска суета. Во [[XX век]] неговиот статус доживува значителен пораст. == Список на дела == === Пиеси === * „[[Приказна за еден Таб]]“, комедија (~ 1596? преработена? изведена 1633; отпечатена 1640) * „[[Случајот е изменет]]“, комедија (~ 1597-8; издадена 1609), со [[Хенри Портер]] и [[Ентони Мандеј]]? * „[[Секој во своето расположение]]“, комедија (изведена 1598; отпечатена 1601) * „[[Секој вон своето расположение]]“, комедија ( изведена 1599; отпечатена 1600) * „[[Синтиините пирови]]“ (изведена 1600; отпечатена 1601) * „[[Поетче]]“, комедија (изведена 1601; отпечатена 1602) * „[[Сејан (пиеса)|Сејан: Неговиот пад]]“, трагедија (изведена 1603; отпечатена 1605) * „[[Иствард Хоу]]“, комедија (изведена and отпечатена 1605), соработка со [[Џон Марстон]] и [[Џорџ Чапман]] * „[[Волпоне]]“, комедија (~ 1605-6; отпечатена 1607) * „[[Еписина, или Молчеливата жена]]“, комедија (изведена 1609; отпечатена 1616) * „[[Алхемичарот (пиеса)|Алхемичарот]]“, комедија (изведена 1610; отпечатена 1612) * „[[Катилина: Наговиот заговор]]“, трагедија (изведена and отпечатена 1611) * „[[Вартоломејски панаѓур]]“, комедија (изведена 31 октомври 1614; отпечатена 1631) * „[[Ѓаволот е магаре]]“, комедија (изведена 1616; отпечатена 1631) * „[[Врзоп новости]]“, комедија (изведена февруари 1626; отпечатена 1631) * „[[Новата гостилница, или лесното срце]]“, комедија (одобрена 19 јануари 1629; отпечатена 1631) * „[[Магнетната дама, или Помирени расположенија]]“, комедија (одобрена 12 октомври 1632; отпечатена 1641) * „Тажниот овчар“, пасторална (~ 1637, отпечатена 1641), недовршена * „Мортимер: Неговиот пад“, историја (отпечатена 1641), делумна === Маски === * „[[Триумф на крунисувањето]]“, или „Кралевата забава“ (изведена 15 март 1604; отпечатена 1604); со [[Томас Декер]] * „Приватната првомајска забава на кралот и кралицата“ (1 мај 1604; отпечатена 1616) * „[[Алторпска забава|Забаватата на кралицата и принцот Хенри во Алторп]] (Сатир)“ (25 јуни 1603; отпечатена 1604) * „[[Маска на црнилото]]“ (6 јануари 1605; отпечатена 1608) * „[[Хименеи]]“ (5 јануари 1606; отпечатена 1606) * „Забавата на кралевите на Велика Британија и Данска“ („Часовите“) (24 јули 1606; отпечатена 1616) * „[[Маска на убавината]]“ (10 јануари 1608; отпечатена 1608) * „[[Маска на кралици]]“ (2 февруари 1609; отпечатена 1609) * „[[Врева за Купидон]]“, или „Маска за венчавката на лорд Хадингтон“ (9 февруари 1608; отпечатена ~ 1608) * „[[Говорите на принц Хенриевиот турнир]]“, или „Дамата на езерото“ (6 јануари 1610; отпечатена 1616) * „[[Оберон, принцот од сказните]]“ (1 јануари 1611; отпечатена 1616) * „[[Љубов ослободена од глупост и будалштина]]“ (3 февруари 1611; отпечатена 1616) * „[[Повратената љубов]]“ (6 јануари 1612; отпечатена 1616) * „Предизвик на копја, на венчавка“ (27 декември 1613/1 јануари 1614; отпечатена 1616) * „Ирската маска на Двор“ (29 декември 1613; отпечатена 1616) * „[[Одбрана на Меркур од алхемичарите]]“ (6 јануари 1615; отпечатена 1616) * „[[Повратеното Златно доба]]“ (1 јануари 1616; отпечатена 1616) * „Божиќ, неговата маска“ (Божиќ 1616; отпечатена 1641) * „Визија на сласт“ (6 јануари 1617; отпечатена 1641) * „Љубовниците ги создале луѓето“, или „Летова маска“, или „Маска кај лордот Хеј“ (22 февруари 1617; отпечатена 1617) * „[[Доблест наместо задоволство]]“ (6 јануари 1618; отпечатена 1641) Оваа маска била неуспех; Џонсон ја преработил со ставање прво на антимаската, така претворајќи ја во: * „За честа на Велс“ (17 февруари 1618; отпечатена 1641) * „Новости од Новиот Свет откриен на Месечината“ (7 јануари 1620: отпечатена 1641) * „Забаватата во Блекфрајарс, или Њукаслската забава“ (мај 1620?; МС) * „Пановата годишнина, или Празникот на овчарот“ (19 јуни 1620?; отпечатена 1641) * „Циганите метаморфозирани“ (3 и 5 август 1621; отпечатена 1640) * „[[Маска на авгурите]]“ (6 јануари 1622; отпечатена 1622) * „Времето оправдано пред себеси, и пред неговите Чести“ (19 јануари 1623; отпечатена 1623) * „[[Нептуновиот триумф за враќањето на Албион]]“ (26 јануари 1624; отпечатена 1624) * „Бувја маска во Кенилворт“ (19 август 1624; отпечатена 1641) * „[[Среќните Острови и нивното обединение]]“ (9 јануари 1625; отпечатена 1625) * „[[Триумф на љубовта преку Калипола]]“ (9 јануари 1631; отпечатена 1631) * „[[Хлорида|Хлорида: Обреди за Хлорида и нејзините нимфи]]“ (22 февруари 1631; отпечатена 1631) * „Кралевата забава во Велбек во Нотингемшир“ (21 мај 1633; отпечатена 1641) * „[[Пречек на љубовта во Болзовер]]“ (30 јули 1634; отпечатена 1641) === Други дела === * „Епиграми“ (1612) * „Шума“ (1616), вклучувајќи ја „За Пенсхарст“ * „Разговор за љубовта“ (1618) * [[Џон Баркли|Барклиевата]] „[[Аргенида]]“, преведена од Џонсон (1623) * „Презирањето на Вулкан“ (1640) * [[Хорациј|Хорациевата]] „[[Уметноста на поезијата|Уметност на поезијата]]“, преведена од Џонсон (1640) * „Потшумје“ (1640) * „Дрвје, или Откритија“ Како и со другите англиски ренесансни драматурзи, дел од делата на Бен Џонсон се изгубени. Покрај „[[Кучешки Остров (драма)|Кучешки Остров]]“ (1597), записите ги наведуваат следниве дела како целосно или делумно негови: „Ричард Крукбек“ (1602); „Врел бес набргу оладен“ (1598), со Портер и [[Хенри Четл]]; „Пажот од Плимут“ (1599), со Декер; и „Роберт II, кралот шкотски“ (1599), со Четл и Декер. Неколку од неговите маски и забави се исто така изгубени: „Забавата кај кројачите-трговци“ (1607); „Забавата во Сализберската Куќа за Џејмс I“ (1608); „Забавата во Британската берза за Џејмс I“ (1609); и „Мајскиот лорд“ (1613-19). Најпосле, имаме и несигурни и припишувања. Џонсон можеби учествувал и во „[[Роло, Војвода Нормандиски|Роло, Војвода Нормандиски, или Крвавиот касап]]“, пиеса во канонот на [[Џон Флечер]] и неговите соработници. Комедијата „[[Вдовица (драма)|Вдовицата]]“ била отпечатена во 1652 како дело на [[Томас Мидлтон]], Флечер и Џонсон, иако стручњаците се мошне скептични за присутноста на Џонсон во оваа пиеса. == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Фолија на Бен Џонсон]] * [[Англиска книжевност]] * [[Вилијам Шекспир]] == Надворешни врски == * [http://www.blesok.com.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=427 Блесок 27, поезија - Тројца англиски поети (Џонсон, Дан, Милтон): Избрани песни (препеани на македонски)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070928030903/http://www.blesok.com.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=427 |date=2007-09-28 }} {{mk}} * [http://hollowaypages.com/Jonson.htm Дела на Бен Џонсон] {{en}} * [http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=3567 Поеми од Бен Џонсон] {{en}} * {{gutenberg author| id=Ben+Jonson | name=Бен Џонсон}} {{en}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Џонсон, Бен}} [[Категорија:Англиски драматурзи]] [[Категорија:Англиски поети]] [[Категорија:Англиски поети-лауреати]] [[Категорија:Англиски ренесансни драматурзи]] [[Категорија:Луѓе од Вестминстер]] [[Категорија:Погребани во Вестминстерската опатија]] ds05u7z30qmwmbcpkpfk3n0vfc8dwrq 0 27430 5542522 5442864 2026-04-20T19:35:42Z Devi2003 84111 5542522 wikitext text/x-wiki {{Национална Фудбалска Асоцијација | Logo = Football Federation of North Macedonia logo.svg | Badge size = 175 | Founded = 1926/1949 | FIFA affiliation = 1994 | Region = [[УЕФА]] | Region affiliation = 1994 | President = [[Масар Омерагиќ]] | Website = [http://ffm.mk/ ffm.mk] }} '''Фудбалска федерација на Македонија''' ('''ФФМ''') — главно раководно тело во структурата на македонскиот [[фудбал]]. Основана е во [[1926]] година. ==Историјат== Првиот фудбалски натпревар во Македонија се одиграл на 20 април 1919 година во Скопје. Тоа бил натпревар помеѓу екипата на Напредак од Скопско и екипата на Англиската армија, кој Прогрес го добил со 2:0. Во спомен на тој настан, по повод прославата на 70-годишнината од почетокот на фудбалот во Македонија во 1979 година, на местото на првото фудбалско игралиште бил подигнат споменик во форма на фудбалска топка. ==Раководство== За прв претседател на ФФМ бил избран [[Љубисав Иванов - Ѕинго]], кому противкандидати му биле [[Филип Ѓурчиновски]], [[Милорад Георгиевски]], [[Ванчо Георгиевски]] и [[Трајан Бендевски]], а во вториот круг останале само Иванов и Бендевски. Потоа, за претседател на ФФМ бил избран [[Ламбе Арнаудов]], кому противкандидат му бил Љубисав Иванов - Ѕинго. На челната позиција на ФФМ, Арнаудов бил заменет од [[Хари Хаџиристески]], кој го победил противкандидатот [[Дарко Панчев]].<ref>Атанас Костовски, „Македонскиот фудбал и официјално двојазичен!“, ''Слободен печат'', година V, број 996, понеделник, 20 февруари 2017, стр. 11.</ref> <br /> На [[18 февруари]] [[2017]] година, на Изборното собрание, одржано во [[хотел]]от „[[Александар палас]]“ во [[Скопје]], [[Илчо Ѓорѓиоски]] бил повторно избран за претседател на ФФМ, со 91 глас (едно ливче било неважечко), а истовремено биле избрани и Управниот одбор, Надзорниот одбор и повеќе комисии.<ref>„Илчо Ѓорѓиоски реизбран за претседател“, ''Слободен печат'', година V, број 996, понеделник, 20 февруари 2017, стр. 23.</ref> На Изборното собрание, Ѓорѓиоски немал противкандидат, откако претходно била елиминирана кандидатурата на [[Мирсад Јонуз]].<ref>Атанас Костовски, „Македонскиот фудбал и официјално двојазичен!“, ''Слободен печат'', година V, број 996, понеделник, 20 февруари 2017, стр. 11.</ref> == Поврзано == * [[Машка фудбалска репрезентација на Македонија]] * [[Женска фудбалска репрезентација на Македонија]] * [[Прва македонска фудбалска лига]] * [[Втора македонска фудбалска лига]] * [[Трета македонска фудбалска лига]] * [[Општински македонски фудбалски лиги]] ([[Четврта Лига ОФС Куманово]]) == Надворешни врски == * [http://www.ffm.com.mk/ Фудбалска федерација на Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080723182406/http://www.ffm.com.mk/ |date=2008-07-23 }} * [http://www.macedonianfootball.com Macedonian Football] {{en}} == Наводи == {{наводи}} {{fb start}} {{International football}} {{UEFA associations}} {{fb end}} {{Претседатели на ФФМ}} [[Категорија:Сојузи во УЕФА|Македонија]] [[Категорија:Фудбалот во Македонија]] [[Категорија:Спортски федерации во Македонија]] [[Категорија:Појавено во 1926 година во Македонија]] m5w8kfli3ni36wsujiqlmx32wodymgi 0 28523 5542723 5521153 2026-04-21T06:26:01Z Bjankuloski06 332 /* Смртта и погребот */ Правописна исправка, replaced: неумонија → невмонија 5542723 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за монарх|name=Џингис-хан <br />Чингис-хаан |title=Хаган на Монголското Царство<br /> (Хан на Монголците) |image=YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg |caption= |reign=1206 — 1227 |coronation=1206 во [[Курултај]], [[Монголија]] |othertitles=[[Хан (титула)|хан]], голем [[хаган]] |full name=[[Податотека:Cinggis qagan.svg|right|24px]]Џингис-хан <br />([[Родено име]]: Темуџин)<br />[[Монголско писмо]] на десно. |successor=[[Огедеј-хан]] |consort=[[Борте Уџин]]<br />[[Кулан]]<br />[[Јисуген]]<br />[[Јусуи]]<br />други |issue=[[Џочи]]<br />[[Чагатај-хан]]<br />[[Огедеј-хан]]<br />[[Толуи]]<br />други |royal house=[[Борџигин]] |royal anthem = |father=[[Јесугеј Батур]] |mother=[[Хоелун]] |date of birth=околу 1162 |place of birth=[[Хентиј (планински венец)|Хентиј]], [[Монголија]] |date of death=1227 (на 65 год.) |}} {{Најголеми освојувачи во историјата на човештвото}} '''Џингис-хан''' (родено име: '''Темуџин''' = „железарец“)<ref>{{нмс |author = Bourgoin, Stella |url = http://ias.berkeley.edu/orias/lessonplans/ChingisKhan.htm |title = The Life and Legacy of Chingis Khan |publisher = [[University of California, Berkeley]] |year = 2002 |accessdate = 2008-04-29 |archive-date = 2008-04-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080418140730/http://www.ias.berkeley.edu/orias/lessonplans/ChingisKhan.htm |url-status = dead }}</ref> — голем хаган и основач на [[Монголското Царство]], која по неговата смрт станала најголемата империја во светот. Тој е еден од најголемите освојувачи во историјата на човештвото и се вбројува меѓу [[Александар III Македонски]] и [[Тамерлан]].<ref>[http://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-1308014/Ten-greatest-Historical-conquerors.html Ten of the greatest: Historical conquerors]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://asianhistory.about.com/od/profilesofasianleaders/tp/3-Great-Conquerors.htm |title=Asia's Great Conquerors |accessdate=2013-03-18 |archive-date=2013-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130320071910/http://asianhistory.about.com/od/profilesofasianleaders/tp/3-Great-Conquerors.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://cominganarchy.com/2005/11/03/historys-top-conquerors/ |title=History’s Top Conquerors |accessdate=2013-03-18 |archive-date=2013-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130320131203/http://cominganarchy.com/2005/11/03/historys-top-conquerors/ |url-status=dead }}</ref> До 1206 година, Темуџин успеал да ги обедини Меркитите, Наиманците, Монголците, Кераитите, Татарите, Ујгурците и уште неколку мали племиња. Тоа бил историски чекор во обединување на монголската нација. Во Курултај, тој бил прогласен за хан на племињата и ја презел новата титула Џингис-хан. Титулата хаган, не ја добил сè до неговата смрт кога империјата била поделена на неговуте синови и внуци. Тој бил двигател на монголските инвазии кои резултирале со освојување на поголемиот дел од [[Евроазија]]. Џингис-хан ги организирал неговите луѓе, армија и неговата империја за војна со Западна Шија или Ши Шија, која била блиску до монголската земја. Во 1209 година Џингис-хан ја опколил и заробил Западна Шија. Во 1215 Џингис-хан го заробил главниот град на династијата, Јанџинг денес познат како [[Пекинг]]. Џингис-хан решил да го освои Кара-Хитан и да го порази Кучлуг, а монголската војска била преморана да војува цели десет години. По оваа победа, државата на Џингис-хан се протегала до [[Балкајско Езеро]] и дошла до самата граница со [[Хварезмидско царство|Хварезмидското царство]], муслиманска држава што се протегала од [[Касписко Езеро|Каспиското Езеро]] до [[Персиски Залив|Персискиот Залив]] на запад и до [[Арапско Море|Арапското Море]] на југ. Монголската армија под водство на Џингис-хан, неговите генерали и синови ги поминале [[Тјеншан]] и навлегле во територијата на Хварезмидската Империја. По падот на главниот град [[Самарканд]], главниот град бил преместен во [[Бухара]] а Џингис-хан наредил на останатите чиновници да го уништат и остатокот од поранешната Хварезмидска Империја, не само кралските палати, туку цели градови и населби. После големиот пораз на Хварезмидската Империја во [[1220]], Монголската армија била поделена на два дела. Џингис-хан предводел дивизија преку [[Авганистан]] и северна [[Индија]], додека другиот контигент марширал преки [[Кавказ]]от во [[Русија]]. [[Монголци]]те ја уништиле [[Грузија]], ја разрушила тврдината во [[Кафа]] во [[Крим]] и ја поминале зимата во близина на [[Црното Море]]. Субутај испратил гласници до [[словен]]ските принцови за да се создаде мир, но гласниците биле погубени. За време на Битката кај реката Калка во [[1223]], војската на Субутај ја уништила [[Киев]]ската војска. Цела [[Средна Азија]] и сите племиња со кои Монголците војувале биле потчинети, освен територијата на Волшките Бугари. Во [[1226]] година, веднаш кога се вратил Џингис-хан во Монголија започнал напад над [[Тангути]]те (Западна Шија). Во ноември истата година, Џингис-хан предводел војска до градот [[Лингжоу]] и така ја повинал реката [[Хоангхо]] или ''Жолта Река'', победувајќи ја тангутската армија. Во [[1227]], армијата на Џингис-хан го нападнала и поразила главниот град на Нинг Хија, и продолжиле да напредуваат, преземајќи ги Линтијао-фу, провинцијата Шининг и провинцијата Дешуан. Пред својата смрт го назначил [[Огедеј Хан]] за свој наследник и ја поделил империјата на неколку ханати на своите синови и внуци. Умрел во 1227 година, по победата над [[Тангути]]те. Бил закопан некаде во [[Монголија]] без назначен и обележан гроб и исто така локацијата на гробот не е позната. Назначените владетели на ханатите биле еден вид на вазали распространети низ поголемиот дел од [[Азија]] и [[Источна Европа]]. Покрај неговите освојувања, Џингис-хан исто така делувал и врз културниот и економксиот подем на [[Монголци]]те и нивната империја. Под неговото водство, ујгурското писмо било во Монголското Царство. Овој валдетел исто така промовирал и верската толеранција во неговата држава. Денешните Монголци го сметаат за ''татко на Монголија''. Неговото име се наоѓа на голем број производи, улици, згради и останати позначајни објекти од јавен интерес. Неговиот лик може да се најде на монголските пари, и останати обележја за Монголија. Главниот меѓународен аеродром во [[Улан Батор]] е наречен Џингис-хан и статуа на Џингис-хан се наоѓа на самиот влез на Монголскиот парламент. Општо гледано, Монголците имаат голема почит кон ликот на Џингис-хан и е фундиментална фугура во монголскиот идентитет и историја. ==Потекло == {{wide image|Image-Resized pan-flaming-cropped2 edit1.jpg|1100px|}} {{quote|'''''Белгунутеј станала родоначалник на Белгундинците. Бугунутеј го основал родот Бугунад. Од Буха Хатаги се образувал родот Хатагин, од Бухату Салџи — родот Салџид, а од Бодончар — родот Борџигин... '''''|''Тајната историја на Монголците'' <ref name="ht"/>}} === Лоза === {{Главна|Семејно дрво на Џингис-хан}} Предци на Темуџин од таткова страна биле истакнатите монголски водачи Кабул (Хабул)-хан, Амбагај-хан и Хутула-хан, потомци на [[Бодончар Мунгхаг]] <ref name="ht">{{Наведена мрежна страница |url=http://altaica.ru/shengl.htm |title=The Secret History of the Mongols |accessdate=2013-03-21 |archive-date=2015-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150521141308/http://altaica.ru/shengl.htm |url-status=dead }}</ref>, митскиот предок на [[Борџигини]]те. Кабул-хан бил првиот водач на најголемата монголско племенска конфедерација во [[12 век|XII век]], т.н [[Хамаг Монгол]] <ref>Histoire de la Mongolie By László Lőrincz, p.43</ref>. Јадрото на овој сојуз се состоел од четири племиња: [[Борџигини]]те, [[Тајџиути]]те, [[Џалаири]]те и [[Џирукени]]те. По смрта на Хутула-хан, монголскиот сојуз ''Хамаг Монгол'' не можел да избере хан, меѓутоа Јесугеј, таткото на Темуџин и водач на [[Борџигини]]те (внук на Амбагај и Хутула-хан <ref name="ht"/>) успеал да се наметне како водач на ''Хамаг Монгол''. Јесугеј ја носел титулата ''багатур'' (херој или храбар воин). Во овој период монголската племенска конфедерација била ослабена од внатрешните борби, а Јесугеј се судрил со [[Тајџиути]]те, дирекни потомци на Амбагај-хан, кои ја оспориле неговата власт. [[Оелун]], неговата мајка, потекнувала од племето [[Олхонути]] (Олгони). Во олхонутското племе имало три големи семејства: Алаг-Адуут, Шар-Хона и Улаан-Залаат. Олхонутите имале блиски врски со [[Унгирати]]те. Во доцниот XII век, Унгиратите живееле во југоисточниот дел на монголските степи, северно од [[Кинески ѕид|Кинескиот ѕид]] и јужно од [[Татари]]те, во денешна [[Внатрешна Монголија]] <ref>{{Citace monografie | příjmení = Содномпилова | jméno = М. М | titul = Мир в традиционном мировоззрении и практической деятельности монгольских народов | vydání = | vydavatel = Изд-во БНЦ СО РАН | místo = Улан-Удэ | rok = 2009 | počet stran = 364 | stránky = 175 | svazek = | jazyk = rusky | isbn = 9785792503274 }}</ref>. <div align="center"> {{familytree/start}} {{familytree| HOE |~|~|~|~|~|~|y|~|~|~|~|~|~| YES |YES=[[Јесугеј]]|HOE=[[Оелун]]}} {{familytree| | | | | |,|-|-|-|+|-|-|v|-|-|-|-|.|`|-|-|v|-|-|.|}} {{familytree| BOR |y| GEN | | JOC | | KHA | | TEM | | BEL | | BEK |BEL=[[Белгутеј]]|BEK=[[Бектер]]|JOC=[[Хасар]]|KHA=[[Хачиун]]|TEM=[[Темуге]]|GEN=Темуџин '''(Џингис-хан)'''|BOR=[[Борте]]|}} {{familytree| |,|-|^|-|-|v|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|.|}} {{familytree| JOC | | | CHA | | | | OGE | | | TOL |CHA=[[Чагатај Хан|Чагатај]]|OGE=[[Угедеј-хан|Угедеј]]|JOC=[[Џучи]]|TOL=[[Толуј]]|}} {{familytree/end}} </div> === Раѓање === [[Податотека:Onon.jpg|300px|мини|десно]] [[Податотека:Gurvger.jpg|300px|мини|десно]] [[Податотека:Mongolian Wrestling.jpg|300px|мини|десно]] Поради недостаток од повеќе податоци, има многу малку факти за раниот живот на Темуџин. Неколку извори постојат за неговиот ран живот, но до некоја мера се контрадикторни помеѓу себе. Темуџин е роден во 1162 во Монголско племе во близина на планината [[Бурхан Халдун]] и реките [[Онон (река)|Онон]] и [[Херлен (река)|Херлен]], во близина на денешната местоположба на Улан Батор. [[Тајна историја на Монголците|Тајната историја на Монголците]] прикажува дека Темуџин е роден со крваво топче во неговите раце, знак дека ќе бил голем водач. Тој бил трето дете на неговиот татко [[Јесугај Батур]], минорен племенски водач на [[Кијади]]те<ref>{{наведена книга|author=Morgan, David|title=The Mongols (Peoples of Europe)|year=1990|page=58}}</ref>. Според Тајната Историја, Темуџин бил именуван по татарски водич кој бил заробен од таткото на Џингис. Кланот на Јесухеј бил именуван како Борџигин. Како и останатите племиња и тие биле номади. Бидејќи таткото на Џингис бил водач на племето, Џингис важел како дел од благородничката класа. Оваа висока социјална положба му ја олеснило соработката со останатите номадски монголски племиња. Денес не постојат прецизни портрети од Џингис-хан, и секое прикажување на ликот на Џингис претставува уметничка презентација. Според персискиот историчар [[Рашид ал Дин]] во неговата книга „Хроники“ наследниците на Џингис-хан ги опишал како високи луѓе, со долги бради, црвенкасти коси и со зелени очи. Исто така, овој историчар ја опишал и првата средба помеѓу Џингис-хан и [[Кублај Хан]]. ===Семејство === Темуџин имал три браќа и една сестра: Хазар или Казар, Хаџиун и Темуге и Теулен. Покрај нив имал и двајца полубраќа по име Бехтер и Белгутеј. Како и останатите монголски [[номад]]ски племиња, животот на Темуџин бил тежок. На девет години, тој бил верен за неговата идна жена Борте, која била член на истото племе како и неговата мајка. Тој таму служел на Сансар, главата на куќата, сѐ додека не наполнил 12 години. Додека тој бил кај Сансар, неговиот татко бил отруен за време на јадење. Тогаш Темуџин се вратил дома за да ја преземе власта како [[Хан (титула)|хан]]. Наредните неколку години, [[Хоелиун]], мајката на Џингис-хан, живеела во сиромаштија ловејќи диви животни и собирајќи плодови. За време на еден лов, Темуџин го убил својот полубрат, Бехтер<ref>{{нмс|accessdate=2008-05-20|url=http://www.csuchico.edu/~cheinz/syllabi/fall99/kong/Index1.htm|title=The Emperors of Emperors|publisher=[[California State University, Chico]]|archive-date=2012-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120316220712/http://www.csuchico.edu/~cheinz/syllabi/fall99/kong/Index1.htm|url-status=dead}}</ref>. Овој инцидент му обезбедила сигурна позиција за власт. За време на еден друг инцидент во [[1182]], Темуџин бил заробен и чуван како затвореник од поранешниот противник на таткото на Џингис-хан, [[Бџарцкулар]]. Подоцна со помош на индиот генерал на Џингис-хан, [[Чилаун]], тој успеал да побегне криејќи се во [[река]]. Во истото време двајца идни генерали му се приклучиле на Џингис-хан. Заедно со генералите, браќата и Џингис-хан создале воена сила спремна за експанзија. Во меѓу време, ниту една од племенските конфедерации не биле обединети и поради тоа договорените [[брак]]ови биле сметани како обединување. Темуџин пораснал набљудувајќи ја политичката клима во [[Монголија]], опколен со насилство, грабежи, [[корупција]] и омраза помеѓу различните племиња а во исто време и под опасност од [[Кина|кинеска]] окипација. Мајката на Темуџин го учела него за политиката во Монголија и силата на политичкото здружување. Како и што било договорено, Темуџин се оженил со Борте кога имал 16 години. Тоа му ги обезбедиле добрите односи со тоа племе и тие имале четири сина: [[Џочи]], [[Чагатај Хан]], [[Огедеј Хан]] и [[Толуи]]. Покрај овие, Џингис-хан имал многу други деца со останати жени но нема податоци за женски деца. === Религија === Според податоците, религијата на Џингис-хан е дискутабилна и се верува дека верувал во [[Шаманизам]] или [[Тенгризам]], религии присутни помеѓу монголските номадски племиња. Тој бил доста религиски толерантен и бил заинтересиран да учи филозофски и морални лекции од останатите религии. Така тој соработувал со доста [[Христијанство|христијански]], [[Будизам|будистички]], [[Хиндуизам|хиндуски]] и [[Ислам|муслимански]] трговци. ==Подем== {{Triple image|center|Asia 1200ad.jpg|310|Djengiz Khân et Toghril Ong Khan.jpeg|360|Serven Khaalga Jurchen inscription.jpg|250| | | }} Платото во [[Средна Азија]], северно од [[Кина]], за време на Темуџин, било поделено на неколку племиња или конфедерации, меѓу кои биле и [[Наиманци]]те, [[Меркити]]те, [[Ујгурци]]те, [[Татари]]те, [[Монголци]]те и [[Кераити]]те. Овие биле најголеми племиња и често биле непријателски расположени кон себе. Темуџин ја започнал градбата на својата политичка сила преку понуди на сојузништво, најнапред со неговиот брат [[Ванг Хан]], кој бил хан на Кераит. Врската била воспоставена кога Борте била заробена од [[Меркити]]те. Тогаш Темуџин понудил помош на [[Тогрул]]. За возврат, Тогрул дал 20.000 војници. Иако кампањата била успешна и ја ослободиле Борте, таа ситуација довела до распадот на пријателството на Темуџин и Џамука. [[Податотека:Genghiskhantraditional.svg|right|мини|50px|Името на Џингис Хан со традиционално монголско писмо]] Главните противници на [[Монголци]]те околу [[1200]] година биле [[наиманци]]те на запад, [[меркити]]те на север, [[тангути]]те на југ и [[татари]]те на исток. До [[1190]] година Темуџин и неговите следбеници обединиле само мал број на монголски племиња. Во обидите да создаде што повеќе сојузи, Темуџин прекршил некои од традиционалните монголски правила и обичаи. Темуџин утврдувал власт заснована на лојалност а не според семејните врски. Тој исто така ветувал големи материјални богатства на војниците што ќе учествуваат во идните [[Војна|воени судири]]. Кога Темуџин освојувал и поразувал нови племиња, не ги убивал противничките војници, туку целото племе го ставал под своја заштита. Темуџин одел до таа крајност што неговата мајка присвојувала сирачиња од противничкото племе за зацврстување на врските.<ref name="ReferenceA">{{наведена книга|author=Weatherford, Jack|title=Genghis Khan and the Making of the Modern World|page=44|publisher=Three Rivers Press|year=2004|isbn=0-609-80964-4|chapter=2: Tale of Three Rivers}}</ref> Со правилото за лојалност и награди за воени успеси, Темуџин полека но сигурно ја зацементирувал својата водачка позиција и со секоја победа бил се појак<ref name="ReferenceA"/>. Синот на [[Ванг Хан]], Сенгум бил љубоморен на силата на Темуџин и токму поради тоа тој планирал убиство на Темуџин. Меѓутоа Темуџин доста научил од однесувањето и ставовите на [[Сенгум]] и подоцна го поразил него и неговите следбеници. Подоцнежно противење на Тогрул било одбивањето да ја даде својата ќерка да се омажи за [[Џочи]], најстариот син на Темуџин што тогаш било знак за непочит во монголското општество. Овој факт довел до распаѓање на врските помеѓу Темуџин и Тогрул. Следбено на ова, а и поради лошите врски на [[Тогрул]] со [[Џамука]] и пребегнувањето на дел од војниците на Тогрул во редовите на Темуџин, довеле до пораз на Тогрул. Џамука побегнал за време на конфликтот а покрај тоа следел и падот на племето [[Кераит]]. Наредната директна закана за Темуџин биле Наиманците, со кои Џамука и неговите следбеници пребегнале. Наиманците не се предале, иако голем број на војниците се предале и отишле во редовите на Темуџин. Во [[1201]], Џамука бил избран за водач и именуван како ''Гур Хан'' што значи „универзален владетел“. Таа позиција на Џамука му овозможила да создаде алијанса со уште неколку племиња за да се спротивстават на Темуџин. Пред самиот конфликт со Темуџин, неколку генерали го напуштиле Џамука. После неколку битки, Џамука бил предаден на Темуџин од неговите соработници во [[1206]]. Според ''Тајната Историја'', Темуџин повторно му понудил пријателство на Џамука и побарал од него да му се приклучи. Темуџин ги убил луѓето што го предале Џамука, и изјавил дека не сака недоверливи луѓе во неговите редови. Џамука одбил таква понуда и изјавил дека на небото има место само за едно сонце и побарал благородничка [[смрт]]. Според традицијата, таква смрт била смрт без пролевање крв, туку со кршење на [[грб]]от. Остатокот кланот [[Меркити]] што ги поддржувале [[Наиманци]]те биле поразени од [[Субутај]], член на личната гарда на Темуџин кој подоцна ќе стане еден од најуспешните командири на Џингис-хан. Поразот на Наиманците му овозможиле на Џингис-хан да биде само тој владетел во монголските територии, што значи сите монголски племиња се обединиле со Темуџин. За животот на Темуџин се забележани неколку обиди за убицтво и завери. Такви проблеми имал со [[Џамука]], [[Ванг Хан]], [[Џочи]] и со Шаман кои пробувале да се одвојат од власта на Темуџин. Неговата воена тактика покажала голем интерес за остварување на цврсти алијанси и разбирање на противничката тактика преку воспоставување на шпиони и системот Јам. Тој брзо учел, прифаќајќи нови технологии и идеи што ги спроведувал. До 1206 година, Темуџин успеал да ги обедини Меркитите, Наиманците, Монголците, Кераитите, Татарите, Ујгурците и уште неколку мали племиња. Тоа бил историски чекор во обединување на монголската нација. Во Курултај, тој бил прогласен за хан на племињата и ја презел новата титула Џингис-хан. Титулата хаган, не ја добил сè до неговата смрт кога империјата била поделена на неговуте синови и внуци. == Владетел == ===Освојувања=== [[Податотека:Genghis_Khan_empire-en.svg|350px|thumb|Сите позначајни освојувања и инвазии на Џингис-хан.]] === Династијата Западна Шија === За време на политичкото воздигнување во [[1206]] година, [[Монголското Царство]] создадена од Џингис-хан и неговите сојузници се граничела на запад со династијата [[Западна Шија (династија)|Западна Шија]]. На исток и југ се граничела со династијата [[Џин (династија)|Џин]], основана од манџурските [[Џурченци]] кои владееле со северна [[Кина]]. Џингис-хан ги организирал неговите луѓе, армија и неговата империја за војна со Западна Шија или Ши Шија, која била блиску до монголската земја. Тој верувал дека помош до династијата Шија нема да пристигне од династијата Џин. Кога династијата Шија побарала помош од династијата Џин, тие ги одбиле. И покрај потешкотиите за време на инвазијата, во [[1209]] година Џингис-хан ја опколил и заробил Западна Шија. === Династијата Џин === Во [[1211]], по освојувањето на Западна Шија, Џингис-хан планирал повторно да ја освои [[Џин (династија)|династијата Џин]]. Командирите на династијата Џин направиле тактичка грешка со тоа што први не ги нападнале монголците. Наместо тоа, командирите на династијата испратиле писмо до монголците со што ги известиле дека војската на Џин ги чекала Монголците во близина. Во близина на Бадгер, Монголската војска ги масакрирала трупите на династијата Џин. Во [[1215]] Џингис-хан го заробил главниот град на династијата, ''Јанџинг'' подоцна познат како [[Пекинг]]. Ова го натерало императорот Шуанзонг да го премести главниот град на династијата Џин во [[Каифенг]], а со тоа северниот дел од династијата ја препуштил на [[Монголци]]те. === Кара-Хитански ханат === [[Податотека:KaraKhitaiAD1200.png|thumb|right|150px|Местоположба на Кара-Хитан ханатот.]] [[Кучлуг]], ханот на Наиманците, народ што Џингис-хан ги поразил, пребегнал на запад и го узурпирал ханатот [[Кара-Хитан ханат|Кара-Хитан]]. Џингис-хан решил да го освои Кара-Хитан и да го порази Кучлуг, по можност да го тргне од власт. До тоа време, монголската војска била преморена од десетгодишно војување со кинеската армија и во Западна Шија. Поради тоа, Џингис-хан испратил само 20 000 војници против Кучлиг, под водство на неговиот помлад генерал [[Џебе]]. Со толку мала воена сила, Монголците биле принудени да ја сменат стратегијата со тоа што би направиле внатрешен револт во редовите на Кара-Хитанскиот ханат. Како резултат на тоа, набрзо војската на Кучлуг била поразена западно од Кашгар. Кучлуг бил набрзо убиен од страна на Џебе. Со оваа победа, Монголското Царство се протегало до [[Балкашко Езеро]] и дошла до самата граница со [[Хварезмидска Империја|Хварезмидската Империја]], муслиманска држава што се протегала од [[Касписко Езеро|Каспиското Езеро]] до [[Персиски Залив|Персискиот Залив]] на запад и до [[Арапско Море|Арапското Море]] на југ. === Хварезмидска Империја === [[Податотека:Khwarezmid Empire 1190-1220.png|thumb|right|200px|[[Хварезмидска Империја]] (1190–1220)]] Во раните [[1200]]- те, [[Хварезмидска Империја|Хварезмидската Империја]] била предводена од Шахот [[Ал ад Дин Мухамад]]. Џингис-хан ги видел потенцијалните предности од Хварезмија како комерцијален трговски партнер и наместо да испрати воена сила за инвазија, тој испратил караван од 500 луѓе за да основа трговска врска со империјата. Гувернерот на градот [[Отрар]], [[Иналчук]], го нападнал караванот што дошол од [[Монголија]], тврдејќи дека караванот бил заговор за Хварезмија. Ситуацијата се влошила кога гувернерот одбил да ги плати штетите од нападот и убиствата. Џингис-хан испратил втора група на амбасадори во Хварезмија за да се сретнат со самиот шах. Шахот ги избричил сите амбасадори а на еден му ја отсекол главата. Тоа било забележано како навреда од страна на [[Монголското Царство]]. Тогаш, Џингис-хан започнал да ја планира една своите најголеми инвазии и организирал околу 200 000 војници за напад на муслиманската империја. Монголската армија под водство на Џингис-хан, неговите генерали и синови ги поминале [[Тјеншан]] и навлегле во територијата на Хварезмидската Империја. Џингис-хан внимателно ја спремал восјката која била поделена на три групи. Неговиот син [[Џочи]] ја предводел првата дивизија во североситочна Хварезмија. Втората дивизија била предводена од [[Џебе]], која заедно со првата дивизија планирале да го нападнат градот [[Самарканд]]. Третата дивизија под водство на Џингис-хан и [[Толуи]] марширале до северозапдна Хварезмија и планирале напад од тој дел на државата. Армијата на шахот била поделена на различни внатрешни дивизии и според наредбата на шахот групите биле распоредени во различни градови од империјата. Оваа формација придонела до пораз на армијата, бидејќи силната но истоштена монголска војска можела полесно да ги порази противниците поделени на мали групи одошто распоредени во една единица. Монголската војска набрзо го окупирала градот [[Отрар]], потпирајќи се на воена тактика и стратегија. Џингис-хан наредил да се убие поголем број од населението на Отрар и го погубил Иналчук со истурање на топено сребро во неговите уши и очи, како казна за неговите минати постапки. Кон крајот на битката, Шахот побегнал и не се предал самиот. Џингис-хан наредил на Субутај и Џебе да го гонат шахот во придружба со околу 20 000 војници. Шахот умерл под мистериозни околности, на мал остров во неговата поранешна Хварезмидска Империја. По падот на главниот град [[Самарканд]], главниот град бил преместен во [[Бухара]] а Џингис-хан наредил на останатите чиновници да го уништат и остатокот од поранешната Хварезмидска Империја, не само кралските палати, туку цели градови и населби. Во меѓу време, Џингис-хан го избрал неговиот син [[Огедеј Хан]] за негов населдник и посочил дека подчинетите ханови ќе бидат под негова команда. === Грузија и Волшка Бугарија === После големиот пораз на Хварезмидската Империја во [[1220]], Монголската армија била поделена на два дела. Џингис-хан предводел дивизија преку [[Авганистан]] и северна [[Индија]], додека другиот контигент марширал преки [[Кавказ]]от во [[Русија]]. Како што Џингис-хан собирал сила во [[Персија]] и [[Ерменија]] за да се вратат во Монголските степи, втората трупа предбодена од [[Џебе]] и [[Субутај]] со околу 20 000 луѓе навлагале длабоко во Ерменија и [[Азербејџан]]. [[Монголци]]те ја уништиле [[Грузија]], ја разрушила тврдината во [[Кафа]] во [[Крим]] и ја поминале зимата во близина на [[Црното Море]]. Одејќи накај дома, војската на Субитај ги нападнале [[Кипчакци]]те а во меѓу време слабо нападнати од трупите на [[Мстислав од Халич]] и [[Мстислав III од Киев]] со цел да го запрат монголското напредување. Субутај испратил гласници до [[словен]]ските принцови за да се создаде мир, но гласниците биле погубени. За време на Битката кај реката Калка во [[1223]], војската на Субутај ја уништила [[Киев]]ската војска, а во меѓу време ја загубиле Битката за [[Самара]] против Волшките [[Бугари]]<ref>{{наведена книга|last=De Hartog|first=Leo|title=Genghis Khan: Conqueror of the World|year=1988|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|pages=122–123}}</ref>. [[Монголци]]те научиле доста од заробувањата на зелените пасишта во Бугарските територии, овозможувајќи им да ги планираат наредните напади врз [[Унгарија]] и [[Европа]]. Во меѓу време, руските принцови се согласиле за мир, Субутај се согласил со тоа но не ги заборавил последиците од лошото однесување на руските принцови. Така, според монголската традиција благородниците се убивале без да им се пролее крв, па така руските принцови биле згмечени до смрт под една платформа каде Субутај и останатите монголски генерали вообичаено јаделе. Набрзо, Џингис-хан го повикал Субутај назад во Монголија и при тоа патување Џебе умрел за патот кон Самарканд. Цела [[Средна Азија]] и сите племиња со кои Монголците војувале биле потчинети, освен територијата на Волшките Бугари. Но, под водство на внукот на Џингис-хан, [[Бату]], за време на [[Златна Орда|Златната Орда]], Волшка Бугарија и [[Киевски Рус]] биле освоени од [[Монголија]] во [[1237]]. === Западна Шија и Династијата Џин === [[Податотека:Map of China 1142.jpg|right|thumb|200px|[[Западна Шија|Династијата Западна Шија]], [[Џин (династија)|Династијата Џин]], [[Сонг (династија)|Династијата Сонг]] и [[Далиско Кралство|Далиското кралство]] во 1142.]] Вазалскиот император од [[Западна Шија]] одбил да учествува во војната против Хварезмидската Империја. Додека повеќето од монголските воени сили под водство на Џингис-хан и неговите генерали биле инволвирани во војната, Западна Шија и [[Џин (династија)|Династијата Џин]] формирале коалиција за да го одбијат монголското владеење. Тие сметале дека додека [[Монголија]] е во војна со Хварезмидската Империја нивните сили ќе ослабнат и ќе можат да ги остварат своите цели. Во [[1226]] година, веднаш кога се вратил Џингис-хан во Монголија започнал напад над [[Тангути]]те (Западна Шија). Неговите армии набрзо ги презеле [[Хеисуи]], [[Ганжоу]], [[Сужоу]] и есента го презел [[Шилианг-фу]]. Еден од тангутските генерали ги предизвикал Монголците на битка кај [[Хеланшан]], но тој нечујно бил поразен. Во неомври истата година, Џингис-хан предводел војска до градот [[Лингжоу]] и така ја повинал реката [[Хоангхо]] или ''Жолта Река'', победувајќи ја тангутската армија. Во [[1227]], армијата на Џингис-хан го нападнала и поразила главниот град на Нинг Хија, и продолжиле да напредуваат, преземајќи ги Линтијао-фу, провинцијата Шининг и провинцијата Дешуан. Во Дешуан, тангутскиот генерал Ма Џијанлонг се спротивставувал неколку денови на нападите. Подоцна генералот умерл од тешките повреди нанесени за време на битката. Откако Џингис-хан ги освоил овие кинески провинции, новиот тангрутски император бил набрзо фатен и заробен од страна на монголците. Бидејќи Џингис-хан не бил задоволен од фактот што лесно се предал императорот, тој наредил целото кралско семејство да биде убиено. == Наследство == Значајноста на наследството на Џингис-хан била потенцирана за време на доцните години на владеење на Џингис-хан, затоа што веќе бил во длабока старост. Исто така долгите разговори за [[Џочи]] како наследник на Џингис-хан била доста жешка тема во тогашна [[Монголија]]. На вакво решение за наследник се противел негоиот брат [[Чагатај Хан]]. Во „Тајната Историја на Монголците“, веднаш пред инвазијата на Хварезмидската Империја, Чагатај пред неговиот татко и браќа изјавил дека никогаш нема да го прифати Џочи како хан на Монголија. Поради оваа причина, а и поради останати други причини, [[Огедеј Хан]] бил назначен за наследник на Џингис-хан<ref>{{harvnb|Ratchnevsky|1991|p=126}}</ref>. == Смртта и погребот == [[Податотека:Genghis khan empire at his death.png|thumb|right|200px|Монголското Царство во 1227 за време на смртта на Џингис-хан.]] Во [[1227]], според „[[Тајната историја на Монголците]]“, после победата над [[тангути]]те, Џингис-хан умрел. Причината за неговата смрт е непозната и започнале шпекулации за истата. Некои историски податоци укажуваат дека тој паднал од [[коњ]] за време на јавање на коњ во [[Египет]] поради тешки повреди и физичка исцрпеност. Исто така постојат и голем број на други теории како што се дека тој умерел за време на битката против тангутите или дека имрел од [[пневмонија]]. Џингис-хан побарал да биде закопан без да му се знае гробот, според старите обичаи на неговото племе. После неговата смрт, неговото тело било вратено во Монголија поточно во [[Хентиј|покраината Хентиј]], каде голем број на луѓе веруваат дека е закопан во близина на реката Онон и планините Бурхан Халдун. Меморалниот центар што се наоѓа тука е споменик за Џингис-хан, но не и негов гроб. На [[6 октомври]] [[2004]] година, група археолози од [[Монголија]] и [[Јапонија]], ископале гроб за кој веруваат дека е гроб на самиот Џингис-хан<ref>{{нмс|accessdate=2008-05-20|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/3723218.stm|title=Palace of Genghis Khan unearthed|publisher=[[BBC]]|date=2004-10-07}}</ref>. Според легенди на месното население, реката Орон била пренасочена да тече над неговиот гроб за да не можат да го најдат, а додека според друга легенда се насадиле многу дрва на местото каде бил закопан Џингис-хан сè со цел да не се најде гробот на Џингис-хан. Џингис-хан оставил огромна војска од околу 129.000 мажи, 28.000 биле поделени на неговите браќа и синови. Толуи, неговиот најмал син, присвоил повеќе од 100.000 луѓе. Останатите синови добиле по 3000 војници. == Поколение == Зерјал идентификувал Y хромозоми присутни во околу 8% од луѓето во [[Азија]]. Истражувањето сугерира дека хромозомите и дел од потеклото на луѓето е од Монголија. Бидејќи вакво распространување на хромозомите и потеклото е брзо и за кратко време, наичниците веруваат дека тоа е поради машките наследници од Џингис-хан. Голем број на благородници што опстојувале на територијата на [[Монголското Царство]], за време на неа и после неа, биле директни потомци на Монголците<ref>{{наведено списание |year=2003 |month= |title=The Genetic Legacy of the Mongols |journal=The American Journal of Human Genetics |volume=72 |issue=3 |pages=717–721 |id= |url=http://www.pubmedcentral.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&rendertype=abstract&artid=1180246 |accessdate=2007-12-28 |author=Zerjal, et el. |doi=10.1086/367774 <!--Retrieved from URL by DOI bot--> }}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Погледи кон ликот на Џингис-хан == Како и останатите големи освојувачи, Џингис-хан е опишан различно од различни нации, во зависност од тоа кои биле освоено а кои не. Негативни погледи за Џингис-хан постојат низ голем број нации. Тие често ја опишуваат суровоста на и бруталноста на монголската војска, но секако постојат и позитивни аспекти кон ликот и делото на Џингис-хан. === Позитивни погледи === [[Податотека:GhingisHan-rev.jpg|thumb|75px|десно|Џингис-хан на паричка од 100 [[тенге]] во [[Казахстан]].]] Џингис-хан е заслужен за воведување на Свилениот Пат под една заедничка политичка средина. Ова овозможило подобра [[комуникација]] и [[трговија]] помеѓу Западот, Средниот Исток и [[Азија]]. Спорд историските извори, Џингис-хан бил доста толерантен кон останатите религии и нации. Во денешна [[Турција]], а и голем број на други земји, Џингис-хан е сметан за голем водач на една од најголемите нај силните империи во светската историја<ref>{{нмс|title=Ismi Didikle|url=http://www.ismididikle.com/isim_533_cengiz.htm|accessdate=2008-05-05|publisher=Ismi Didikle}} {{tr}}</ref>. === Во Монголија === За време на комунистичкиот период во [[Монголија]], Џингис-хан бил избегнуван од јавни дискусии и такви разговори биле избегнувани. Во [[1962]], издигнувањето на мавзолејот на Џингис-хан во неговото родно место по повод 800 години од раѓањето на Џингис-хан, довело до голем број на критики од [[Советскиот Сојуз]] и резултирало со смена на генералниот секретар на [[Монголската Народна Револуционерна Партија]]. Во раните [[1990]]-ти, кога демократијата се вовела во Монголија, Џингис-хан сè повеќе бил чувствуван како голем национален херој. Тој станал централна фигура на националниот идентитет. Тој денес е извор на гордост за Монголците и врски кон нивниот национален и етнички корен. На пример, не е чудно во Монголија да се нарекува земјата како „Монголија од Џингис-хан“ а себеси Монголците се нарекуваат „деца на Џингис-хан“ а додека Џингис-хан како „татко на Монголците“. Неговото име се наоѓа на голем број производи, улици, згради и останати позначајни објекти од јавен интерес. Неговиот лик може да се најде на монголските пари, и останати обележја за Монголија. Главниот меѓународен аеродром во [[Улан Батор]] е наречен Џингис-хан и статуа на Џингис-хан се наоѓа на самиот влез на Монголскиот парламент. Општо гледано, Монголците имаат голема почит кон ликот на Џингис-хан и е фундиментална фугура во монголскиот идентитет и историја. === Во Кина === [[Податотека:GenghisKhanMonument.jpg|left|thumb|150px|Мавзолејот Џингис-хан во [[Хохот]].]] Денес, во [[Кина]] има конфликтни мислења за Џингис-хан. Во [[Внатрешна Монголија]], поради големиот број монголско население, погледите кон Џингис-хан се позитивни и тие го почитуваат во голема мера со тоа што опстојуваат поголем број на мавзолеи и споменици за ликот на Џингис-хан, како што е мавзолејот во [[Хохот]]. Иако Џингис-хан не ја освоил цела Кина, неговиот внук [[Кублај Хан]] ја освоил целата Кина а тоа довело до формирање на кинеската [[Јуан (династија)|Јуанска Династија]]. Исто така, ликот на Џингис-хан е присутен на доста уметнички и книжевни дела што го претставуваат како голем водач и херој. Поради фактот што од една страна Џингис-хан ја има освоено Кина а од друга страна тоа довело до обединување на Кина, има конфликтни погледи кон него и делото на Џингис-хан. == Кратка хронологија == * Најверојатно 1155, 1162, или 1167: Темуџин е роден. * На деветгодишна возраст, таткото на Темуџин бил отруен од татарите * 1184: Жената на Темуџин, [[Борте]], била киднапирана од меритите. * 1185: Првиот син [[Џочи]] се родил. * 1190: Темуџин ги обединил монголските племиња, станал водач. * 1201: Победа над Џамука. * 1203: Победа над Ванг Хан. * 1204: Победа над [[Наиманци]]те * 1206: Џамука бил убиен. * 1207 — 1210: Џингис-хан водел инвазии над Западна Шија и ујгурците се приклучиле кон Империјата. * 1211: Џингис-хан водел инвазија над династијата Џин. * 1215: Паднал [[Пекинг]]. * 1219 — 1222: Џингис-хан ја освоил Хварезмидската Империја. * 1226: Втората битка против династијата Западна Шија. * 1227: Џингис-хан умрел. == Претставување на Џингис-хан во модерните култури == [[Податотека:GhinggisKhanMausoleum.jpg|right|thumb|[[Мавзолеј Џингис-хан]] во [[Ордос (град)|Ордос]]]] === Филмови === * ''[[Освојувачот]]'' * ''[[Џингис-хан (филм од 1965)|Џингис-хан]]'', 1965 * ''[[Џингис-хан: До крајот на земјата и морето]]'', 2007 * ''[[Монгол (филм)|Монгол]]'', 2007 * „Потомокот на Џингис-хан“ — советски филм од 1928 година, во режија на [[Всеволд Пудовкин]].<ref>Кинотека на Македонија, Програма - ноември 2015</ref> === ТВ-серии === * ''Џингис-хан'' — серија од 10 епизоди од Хонгконг. * ''Џингис-хан'' 2004 — серија со 30 епизоди. === Романи === * ''Освојувачот'' серија романи од [[Кон Игулден]] == Наводи == {{reflist|2}} == Надворешни врски == {{Sisterlinks|Genghis Khan}} * [http://www.epinions.com/content_399273397892 Книга за Џингис Хан од Лео Хартог] * [http://www.fsmitha.com/h3/h11mon.htm Џингис Хан и Монголците] * [http://www.coldsiberia.org/ Кралството на Монголците] * [http://koreanhistoryproject.org/Ket/Idx/KETIndex0504.htm Раните години на Темуџин] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191106041011/http://koreanhistoryproject.org/Ket/Idx/KETIndex0504.htm |date=2019-11-06 }} * [http://www.isidore-of-seville.com/genghis/ Џингис Хан на Интернет] * [http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/empsub2.html Mongol Arms] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080518020854/http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/empsub2.html |date=2008-05-18 }} * [http://www.leader-values.com/Content/detail.asp?ContentDetailID=799 Водство на Џингис Хан] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120112072759/http://www.leader-values.com/Content/detail.asp?ContentDetailID=799 |date=2012-01-12 }} {{Монголско Царство}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Монголски канови]] [[Категорија:Најголеми освојувачи во историјата на човештвото]] [[Категорија:Несигурна година на раѓање]] [[Категорија:Починати во 1227 година]] 2t05zfu9h5v88pnmfjtxl5m5klkplf0 0 30766 5542650 4986787 2026-04-21T02:40:58Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ Додадена категорија 5542650 wikitext text/x-wiki [[Податотека:MacedonEmpire.jpg|мини|десно|300п|Карта на [[Македонска империја|Македонската империја]]]] '''Полиперхон''' ([[394 п.н.е.|394]]–[[303 п.н.е.]]) — [[македон]]ски [[генерал]] кој служел војската на [[Филип II]] и [[Александар Македонски]], придружувајќи го Александар во неговите воени походи. По враќањето во [[Вавилон]], Полиперхон бил вратен во Македонија заедно со [[Кратер Македонски|Кратер]], но стигнал само до [[Киликија]] кога се чуло за смртта на Александар во [[323 п.н.е.]]. Заедно со Кратер продолжил за Грција, помагајќи му на [[Антипатар]] да го задуши востанието во [[Ламиската војна]]. Останал во Македонија, а по [[Дијадоси|дијадошката војна]] останал дома како [[регент]] на Македонија, додека Антипатар отпатувал за [[Мала Азија]] за да го зацрвсти неговото регентство врз целата империја. По смртта на Антипатар во [[319 п.н.е.]], Полиперхон бил назначен за регент и врховен командант на целата [[Македонска империја]], но набргу влегол во конфликти со Антипатаровиот син [[Касандар]], кој требало да биде неговиот главен заменик. Двајцата започнале граѓанска војна, која набргу се проширила на сите генерали на Александар, со тоа што Полиперхон се осојузил со [[Евмен]] против [[Касандар]], [[Антигон I Едноокиот]] и [[Птоломеј I]]. Иако Полиперхон на почетокот бил успешен во заземањето на грчките градови, кои ги прогласил за слободни, [[Антигон I Едноокиот]] ја уништил неговата флота во [[318 п.н.е.]], а Касандар следната година ја зазел [[Атина]]. Накратко потоа, Касандар го протерува Полиперхон од Македонија, па го зел во свои раце немоќниот крал [[Филип III|Филип Аридеј]] и неговата жена [[Евридика III|Евридика]]. Полиперхон пребегнал во [[Епир]], каде ѝ се придружил на мајката на Александар Македонски, [[Олимпија]], неговата вдовица [[Роксана]] и малиот син [[Александар IV]]. Направил сојуз со Олимпија и кралот [[Еакид|Еакид Епирски]], и Олимпија тргнала во поход на Македонија. Отпрвин Олимпија била успешна во својот поход, со тоа што ја победила и заробила војската на кралот Филип, кого го погубила, но набргу Касандар се вратил на Пелопонез, па ја фатил и ја погубил во [[316 п.н.е.]], земајќи ги Роксана и детето под негово старателство. Сега Полиперхон пребегнал на [[Пелопонез]], каде сѐ уште командувал со неколку упоришта, па се сојузил со Антигон, кој сега повеќе немал сојузници. Набргу ја воспоставил својата власт врз Пелопонез, вклучувајќи ги [[Коринт]] и [[Сикион]]. По мировниот договор од [[311 п.н.е.]] помеѓу Антигон и неговите непријатели, и убиството на младиот крал Александар и неговата мајка, Полиперхон ја задржил власта во извесни области. Тогаш избила војна помеѓу Антигон и останатите, па Антигон му го пратил биолошкиот син на Александар [[Херакле (син на Александар Македонски)|Херакле]] на Полиперхон за да послужи во нагодба против Касандар. Меѓутоа Полиперхон решил да ги раскине врските со Антигон, и го убил момчето во [[309 п.н.е.]] Ја задржал власта врз Пелопонез сѐ до неговата смрт неколку години подоцна, но престанал да се занимава со политика. == Наводи == * Peter Green, ''Alexander to Actium'' (University of California Press, 1990) стр. 17-20 {{start box}} {{succession box|title=Регент на Македонската империја|before=[[Антипатар]]|after=[[Касандар]]|years= [[319 п.н.е.]] - [[317 п.н.е.]]}} {{end box}} {{Кралеви на Античка Македонија}} [[Категорија:Регенти на Македонската империја]] [[Категорија:Древномакедонски војсководци]] [[Категорија:Александар III Македонски]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] s7y642aj01eqtop3wgeq47xaps38den 0 34297 5542724 5422176 2026-04-21T06:26:04Z Bjankuloski06 332 /* Детство и младост */ Правописна исправка, replaced: неумонија → невмонија 5542724 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија Писател | name = Марк Твен | image = Mark Twain by AF Bradley.jpg | imagesize = 252px | caption = Марк Твен, фотографија на A. Ф. Бредли<br/>Њујорк, 1907 | birthname = Семјуел Лангхорн Клемeнс | pseudonym = Марк Твен | birthdate = {{birth date|df=yes|1835|11|30}} | birthplace = [[Флорида (Мисури)|Флорида]], [[Мисури]], [[САД]]. | deathdate = {{death date and age|df=yes|1910|4|21|1835|11|30}} | deathplace = [[Рединг (Конектикат)|Рединг]], [[Конектикат]], [[САД]] | occupation = [[писател]], [[наставник]] | nationality = [[Американец]] | genre = [[фантастика]], [[историска фантастика]], [[детска литература]], [[научна литература]], [[патопис]]и, [[сатира]], [[есеј]], [[филозофска литература]], [[книжевна критика]] | signature = Mark Twain Signatures-2.svg | notableworks = ''[[Авантурите на Хаклбери Фин]]'', ''[[Авантурите на Том Соер]]'' | spouse = [[Оливија Ленгдон Клемeнс]] (1870-1904) | children = Ленгдон, [[Сузи Клемeнс]], [[Клара Клемeнс]], [[Џин Клемeнс]] }} [[File:Mark Twain at Stormfield (1909).webm|thumb|Марк Твен (1909)]] '''Семјуел Ленгхорн Клемeнс''' ({{langx|en|Samuel Langhorne Clemens}}) ([[30 ноември]] [[1835]]&nbsp;— [[21 април]] [[1910]]), попознат под својот [[псевдоним]] '''Марк Твен''' (''Mark Twain'') — американски писател, најпознат по романите „[[Авантурите на Том Соер]]“ (1876) и неговото продолжение „[[Авантурите на Хаклбери Фин]]“ (1884), често нарекувани „[[голем американски роман]]“. ==Детство и младост== [[Податотека:Mark Twain by GH Jones, 1850 - retouched.jpg|мини|десно|Твен на возраст од 15 години (1850)]] Семјуел Ленгхорн Клеменс е роден [[Флорида]], [[Мисури]], на 30 ноември 1835 година,<ref name="ReferenceA">„Белешка за авторот“, во: Марк Твен, ''Том Соер''. Скопје: Алби, 2014, стр. 251.</ref> од татко [[Џон Маршал Клеменс]] (11 август 1798 - 24 март 1847) и мајка Џејн Ламптон Клеменс (18 јуни 1803 - 27 октомври 1890). Твен бил шесто од седумте деца од кои само три го преживеале детството: браќата [[Орион]] (17 јули 1825 - 11 декември 1897) и Хенри (13 јули 1838 - 21 јуни 1858), кој починал во експлозија на речен брод, и Памела (19 септември 1827 - 31 август 1904). Неговата сестра Маргарет (31 мај 1830 - 17 август 1839) починала кога Марк Твен имал години, а неговиот брат Бенџамин (8 јуни 1832 - 12 мај 1842) починал три години подоцна. Другиот брат, Плезант (1828-1829), починал на возраст од шест месеци. Твен се родил две недели по појавата на [[Халеевата Комета]]. На 4 декември 1985 година, [[поштенска|поштенската служба на САД]] издала брошура за „Марк Твен и Халеевата Комета“. Кога Твен имал четири години, неговото семејство се преселило во [[Ханибал]], [[Мисури]], град-пристаниште на [[река Мисисипи|реката Мисисипи]],<ref name="ReferenceA"/> каде што добил инспирација за измислениот град Св. Петерсбург во ''Авантурите на Том Соер'' и ''Авантурите на Хаклбери Фин''. Мисури била држава на [[роб]]ови и на младиот Твен му се разјаснило како функционира [[ропство]]то, тема која подоцна ја истражувал во своите дела. Татко му на Твен бил адвокат и локален судија. Железницата Ханибал и Св. Џозеф била организирана во неговата канцеларија во 1846 година. Железницата ги поврзувала вториот и третиот по големина градови во државата и била најзападната железница во САД, сè до изградбата на меѓународната железница. Тој доставувал пошта до и од [[Пони Експрес]]. Во март 1847 година, кога Твен бил на возраст од 11 години, неговиот татко починал од [[пневмонија]] и Марк морал да го прекине школувањето, а следната година станал помошник во една [[печатница]] во Ханибал.<ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceB">Глигор Поповски, „Марк Твен: Том Соер“, во: Марк Твен, ''Том Соер''. Скопје: Култура, 1973, стр. 216.</ref> Во 1851 година, тој започнал да печати и да придонесува пишувајќи статии и комични написи во ''Весникот на Ханибал'', кој бил на неговиот брат Орион. Кога наполнил 18 години, тој го напуштил Ханибал и работел во печатница во Њујорк, [[Филаделфија]], [[Сент Луис]] и [[Синсинати]]. Тој се придружил на [[заедница]]та, во вечерите се [[образувал]] во [[јавни|јавните библиотеки]], наоѓајќи повеќе информации отколку во вообичаените училишта. На возраст од 22 години, Твен се вратил во Мисури. На патување кон [[Њу Орлеанс]] по долината на Мисисипи, кормиларот на [[параход]], Хорас Е. Биксби, го инспирирал Твен и самиот да управува со брод. Како што набљудувал Твен во ''Живот на Мисисипи'', пилотот го надминува капетанот на параходот во престиж и авторитет. Тоа била наградувана професија, со плата од 250 долари месечно, во ова време околу 73.189 [[долар]]и годишно. Пилот на параход требало да го знае целиот тек на реката, за да може да застане на стотина пристаништа. Твен, повеќе од две години, учел за 2.000 милји (3.200 км) на Мисисипи пред да ја добие дозволата за пилот на параход во 1859 година. Додека бил на обука, Семјуел го убедил својот помал брат Хенри и тој да работи со него. Хенри починал на 21 јуни 1858 година, кога параходот на којшто работел [[''Пенсилванија'']], експлодирал. Твен ја предвидел неговата [[смрт]] во [[сон]], еден месец пред да се случи, што било причина за неговиот интерес за [[парапсихологија]]. Тој бил млад член на друштвото за психичко истражување. Твен се чувствувал виновен и се обвинувал самиот себеси до крајот на животот. Продолжил да работи на реката како пилот до почетокот на американската граѓанска војна, 1861 година, кога сообраќајот низ Мисисипи бил [[ограничен]]. Кога избувнала [[Граѓанската војна во САД]], Твен бил доброволец во коњичкиот одред на армијата на Конфедерацијата, во времетраење од две недели,<ref name="ReferenceA"/> а таа епизода ја опишал во кусиот информативен напис „[[Приватна историја на кампањата што не успеа]]“. ==Животот на Твен во 1860-тите== Марк Твен му се придружил на Орион, кој во 1861 година станал секретар на [[Џејмс В.Нуи]], гувернер на [[Невада]] и тргнал на запад. Тој и неговиот брат патувале повеќе од две недели на [[поштенска кочија]] низ [[големи|големите рамнини]] и [[карпести|карпестите планини]], посетувајќи ги заедниците на [[мормони]]те во [[Салт Лејк Сити]]. Ова искуството му послужило како инспирација за „[[Одрекување]]“, а обезбедил и материјал за „[[Славната скокачка жаба од покраината Калаверас]]“. Патувањето на Марк Твен завршило во градот со [[Рудник|рудници]] за [[сребро]], [[Вирџинија Сити]], [[Невада]], каде што станал [[рудар]].<ref name="ReferenceB"/> Не успеал во оваа работа и во 1862 година се вработил во весникот „[[Territorial Enterprise]]“, а следната година почнал да го употребува псевдонимот Марк Твен, кој претставува израз што го користеле кормиларите на бродови на реката [[Мисисипи (река)|Мисисипи]] со цел да соопштат дека водата е доволно длабока за да помине [[Брод (пловило)|бродот]].<ref name="ReferenceA"/> Во 1864 година се преселил во [[Сан Франциско]], [[Калифорнија]], каде работел како [[новинар]]. Се запознал со писатели, како што се: [[Брет Харте]], [[Артемус Вард]] и [[Дан Деквиле]]. Младата писателка [[Ина Кулбрит]] можеби имала романса со него. Неговиот прв успех како писател дошол кога неговата хумористична,[[чудна приказна]], „Славната скокачка жаба од покраината Калаверас“ била објавена во неделниот весник од Њујорк. [[The Saturday Press]], на 18 ноември 1865 година. Таа му донела национално внимание. Една година подоцна, тој патувал на [[остров|островот Сендвич]] (денешно Хаваи), како репортер за „[[Sacramento Union]]“. Неговите патописи биле многу познати и станале основа за неговото прво предавање. Во 1867 година, локален весник му овозможил пат до [[Средоземје]]то. За време на своето патување нив Европа и Блискиот Исток, тој напишал позната колекција на патувачки писма, кои подоцна, во 1869 година, беа собрани под името [[Невини|Невините во странство]]. На ова патување тој го запозна својот иден зет. По враќањето во САД, во 1868 година, на Твен му било понудено хонорарно членство во тајното друштво [[Скрол и Ки]] на [[универитет|универзитетот Јел]]. Неговата посветеност на „стипендијата, моралот, литературното само надоградување и добротворност“ го стави во многу добра положба. ==Брак и деца== Чарлс Лангдон му покажал на Твен слика од неговата сестра [[Оливија]], а Твен тврдел дека се вљубил во неа на прв поглед. Тие биле во врска во 1868 година, но Оливија ја одбила неговата прва понуда за брак. Два месеци подоцна, тие се свршиле, а се венчале една година подоцна, февруари 1870 година, во [[Елмира]], [[Њујорк]], каде што тој и се додворувал. Таа потекнувала од „богата и либерална фамилија“ и благодарение на неа тој ги запознал [[противници|противниците на ропството]], „социјалистите, атеистите и активистите за [[правата на жените]] и [[социјална еднаквост]]“, вклучувајќи го и [[Хариет Бечер Стов]] (неговиот сосед од [[Хартфорд]], [[Конектикут]]), [[Фредерик Даглас]] и писателот и [[утопијски социјалист]] [[Дин Ховелс]], со кој станал многу добар пријател. Парот живеел во [[Бафало]], [[Њујорк]] од 1869 до 1871 година. Твен поседувал дел од весникот [[''Buffalo Express'']] и работел како уредник и писател. Додека живееле во Бафало, нивниот син Лангдон починал од [[дифтерија]] на 19 месеци. Оливиа родила три ќерки: [[Суси]] (1872-1896 година), [[Клара]] (1874-1962 година) и [[Џин]] (1880-1909 година). Нивниот брак траел 34 година, сè до смртта на Оливиа во 1904 година. Сите од фамилија Клеменс се закопани на [[гробишта|гробиштата Вудлан]] во Елмира. Твен со своето семејство се преселиле во [[Хартфорд]], [[Конектикут]], каде што во 1873 година започнал да гради дом ( локалните граѓани го сочувале од рушење во 1927 година и го претвориле во музеј посветен нему). во 70-тите и 80-тите години на 19 век, Твен и неговото семејство летувале во [[фарма|фармата Куари]], домот на сестрата на Оливија, Сузан Крејн. Во 1874 година, Сузан студирала далеку од куќата, за нејзиниот зет да има мирно место на кое ќе може да пишува. Ито така, Твен често пушел луле, Сузан Крејн не сакала тој да го прави тоа во нејзината куќа. За време на 17-те години поминати во Хартфорд (1874-1891 година) и повеќе од 20 летувања во фармата Куари, Твен напишал многу од своите класични романи, меѓу нив и ''Авантурите на Том Соер'' (1876 година), ''Принцот и сиромавиот'' (1881 година), ''Живот на Мисисипи'' (1883 година), ''Авантурите на Хаклбери Фин'' (1885 година) и [[Јанки од Конектикум во судот на крал Артур]] (1889 година). Твен направил втора тура низ Европа, опишувајќи ја во книгата [[Патување низ Европа]], од 1880 година. Неговата тура вклучува и престој во [[Хајделберг]] од 6 мај до23 јуни 1878 година, како и посета на Лондон. ==Љубов кон науката и техниката== Твен бил воодушевен од науката и научното испитување. Тој развил блиско и долготрајно пријателство со [[Никола Тесла]] и двајцата поминувале многу време во лабораторијата на Тесла. Твен патентирал три изуми, вклучувајќи „подобрување во прилагодливите ремени кои се одвојуваат за облека“ (да ги заменат [[прерамки]]те) и безвредна историска игра. Најголем рекламен успех бил самолеплив лексикон, суво лепило меѓу страните кој само треба да се навлажни пред да се употреби. Во својата книга ''Јенки од Конектикут во судот на крал Артур'' претставува [[патник низ времето]] од современата Америка, кој го користи своето научно знаење за да ја претстави модерната технологија во Англија од времето на [[Артур]]. Овој тип на приказна подоцна ќе стане една заедника одлика на поджанрот на [[научна|научната фантастика]], [[изменета историја]]. Во 1909 година, [[Томас Едисон]] го посетил Твен во неговиот дом во Рединг, Конектикат и го снимал. Дел од снимките се искористени во ''Принцот и сиромавиот'' (1909 година), краток филм од две ролни. ==Финансиски проблеми== Твен направил значителна сума на пари преку неговото пишување, но изгубил голем дел од нив преку инвестирања, најмногу во нови изуми и технологии, особено [[машина|машината за куцање]]. Тоа било прекрасно инженерско механичко чудо, што ги воодушевувало гледачите кога работело, но со склоност кон пропаст. Твен потрошил 300.000 долари (еднакво на денешни 7.590.000 долари) во период од 1880 и 1894 година, но пред да биде совршен, застарел од страна на [[печатарска|печатарската машина]]. Тој не го изгубил само главниот дел од профитот на наговите книги, туку и значителен дел од наследството на неговата сопруга. Твен изгубил пари и преку неговата [[издавачка куќа]], која уживала почетен успех продавајќи ги мемоарите на [[Улисес С. Грант]], но наскоро банкротирала, губејќи пари на биографијата на [[Папата Лав XIII]]. Биле продадени помалку од 200 копии. Делата и предавањата на Твен, во комбинација со помошта на нов пријател, му овозможиле да закрепне финансиски. Во 1893 година, тој започнал петнаесет годишно пријателство со [[Хенри Хутлестон Роџерс]], директор на [[Стандард оил]]. Роџерс прв му помогнак на Твен во [[банкрот]]от. Потоа го натерал сите свои [[авторски права]] да ги препише на својата сопруга, Оливија, за да спречи кредиторите да добијат сопственост над нив. Конечно, Роџерс презема целосна одговорност врз парите на Твен, сè додека не се исплатени сите кредитори. Твен започнал со предавања низ целиот свет во 1894 година за во потполност да ги отплати своити кредитори, иако за тоа веќе немал законска обврска. Во средината на 1900 година тој бил гостин на сопственикот, [[Хаг Гилцен-Рајд]], на весникот [[Dollis Hill House]]. Твен таму напишал дека тој „никогаш порано немал видено место што е толку задоволително рангирано, со своите благородни стебла, пространство низ земјата и сè што животот го прави прекрасен и се тоа во рамките на светската метропола.“ Потоа во 1900 година, се вратл во Америка, со доволна заработка за да ги исплати своите долгови. ==Ораторски ангажмани== Твен беил баран како оратор и се појавил во многу клубови за мажи, вклучувајќи ги [[клуб|клубот на Артур]], [[клуб|клубот Бифтек]], Багабонти, [[бели фратери]] и клубот понеделник навечер од Хартфорд. Тој станал почесен член на [[клуб|клубот Бохемиан]] во Сан Франциско. Во доцните 90-ти години на 19 век, тој говорел за [[клуб|клубот Севиџ]] (дивјак) во Лондон и бил избран за почесен член. Кога му кажале дека само тројца до тогаш биле почесни членови, вклучувајќи го и [[принц|принцот од Велс]], тој одговорил: „Тоа морало да му годи на принцот.“ Во 1897 година, Твен говорел во клубот Конкордиа прес во Виена како специјален гостин, следен од дипломатот [[Чарлемагне Товер]]. Во Германија, на големата забава на членовите, Твен изјавил: "Die Schrecken der deutschen Sprache" („Ужасите од германскиот јазик“). ==Доцен живот и смрт== Твен минувал низ период на тешка [[депресија]], која започнала во 1896 година кога неговата ќерка Суси починала од [[менингитис]]. Смртта на Оливија во 1904 година и на Џин на 24 декември 1909 година, само ја зголемиле неговата мрачнина. Во мај 1909 година ненадејно починал неговиот близок пријател Хенри Роџерс. Во 1906 година, Твен започнал да ја пишува својата [[автобиографија]] во „[[North American Review]]“. Во април, Твен дознал дека неговата пријателка Ина Колбрит го изгубила речиси целиот имот во [[земјотрес|земјотресот во Сан Франциско во 1906 година]] и тој доброволно продал неколку свои потпишани фотографии за да ѝ помогне. За дополнителна помош, [[Џорџ Варлтон Џејмс]] го посетил Твен во Њујорк и му договорил нова фотосесија. Твен признал дека крајните четири [[Фотографија|фотографии]] биле најдобрите што тој некогаш ги имал. Во 1906 година, Твен основал клуб за девојки кој тој ги гледал како замена за внуките, „Ангелски риби и аквариум клуб“. Многу од членовите биле помеѓу 10 и 16 години. Твен разменувал писма со девојчињата од неговите „Ангелски риби“ и ги канел на концерти, [[театар]] и играње игри. Во 1908 година Твен напиша дека клубот е неговата „најголема радост во животот“. Во 1907 година, [[универзитет|унивезитетот Оксфорд]] го наградил Твен со почесен докторат.<ref name="ReferenceA"/> Во 1909 година, Твен рекол: {{quote|Дојдов во 1835 година со [[Халеевата Комета]]. Таа повторно доаѓа следната година и очекувам да си заминам со неа. Ќе ми биде најголемото разочарување во животот ако не си отидам со Халеевата Комета. Без сомнение, Семоќниот рече: „Еве ги овие две чуда. тие дојдоа заедно, тие мораат да си одат заедно.“}} Неговото предвидување се остварило - Марк Твен починал од [[срцев удар]], на 21 април 1910 година, во [[Рединг]], [[Конектикат]], еден ден по најблиското достигнување на кометата до земјата. По веста за неговата смрт, претседателот [[Вилијам Ховард Тафт]] рекол: „Марк Твен пружи задоволство - вистинско интелектуално уживање-на милиони и неговите дела ќе продолжат да го пружат тоа исто задоволство на уште милиони кои допрва ќе дојдат... Неговиот хумор беше американски, но тој беше ценет исто толку и од Англичаните и луѓето од другите земји. Тој направи долготраен дел од [[американска|американската литература]]. ““ Погребот на Твен се одржал во презвитеската црква „Стара тула“ (''Old Brick'') во Њујорк. Тој е закопан на земјиштето на неговата сопруга на [[гробишта|гробиштата Вудлавн]] во [[Елмира]], [[Њујорк]]. Неговиот гроб е обележан со споменик, кој е наместен од неговата преживеана ќерка, Клара. Исто така, има и мала надгробна плоча. Смртта го спречила Твен да ја доврши [[автобиографија]]та, која била објавена подоцна, во 1924 година, од неговата секретарка Алберт Биглоу Пејн.<ref name="ReferenceA"/> ==Книжевни дела== ===Преглед=== Твен ја започнал својата кариера со лесни, комични стихови, но се развил во хроничар на суетите, лицемерието и убиствените дела на човештвото. На средината на својата кариера, со ''Хаклбери Фин'', тој комбинирал богат хумор, цврста нарација и општествена критика. Твен бил мајстор за изведба на [[разговорен говор]] и помогнал во создавањето и промоцијата на посебна американска литература, изградена на американска тема и јазик. Многу дела на Твен биле забранувани во одредени периоди од повеќе причини. „[[Авантурите на Хаклбери Фин]]“ била забранувана во американските средни училишта, поради честата употреба на зборот „[[Црнец]]“, кој често се употребувал во периодот пред Граѓанската војна во САД, кога бил напишан романот. Целосната библиографија на неговите дела не е можна, поради огромниот број дела напишани од Твен (често, во непознати весници) и поради неговите различни псевдоними. Дополнително, голем дел од неговите говори и предавање се изгубени или не биле запишани. Најзначајни дела на Твен се:<ref>„Белешка за авторот“, во: Марк Твен, ''Том Соер''. Скопје: Алби, 2014, стр. 252.</ref> * „[[Авантурите на Том Соер]]“ (1876) * „[[Принцот и питачот]]“ (1882) * „[[Животот на Мисисипи]]“ (1883) * „[[Авантурите на Хаклбери Фин]]“ (1884) * „[[Јенки на дворот на кралот Артур]]“ (1889) * „[[Таинствениот странец]]“ (1916) ===Рано новинарство и илустрирани патописи=== Додека пишувал за весник од Вирџинија Сити, [[Territorial Enterprise]] во 1863 година, Клементс го запознал адвокатот [[Том Фитч]], уредник во конкурентниот весник ''Virginia Daily Union'', познат како „ораторот од Тихиот Океан со сребрен јазик“. Тој му помогнал на Фитч, давајќи му го неговиот „прв, вистински профитабилен час“ за пишување. Во 1866 година, Клеменс одржал предавања за островот Сендвич пред толпа во Вашу Сити, Невада. Клеменс го прокоментирал тоа, „Кога првпат почнав да предавам, како и во моите рани дела,моја единствена идеја да направам комедија од сè што гледав и слушав.“ Фитч му рекол, „Клеменс, твоето предавање беше величествено. Беше речит, трогателен и искрен. Никогаш претходно во мојот живот немам слушнато такво величествено дело на описно раскажување. Но направи грев што не може да се прости. Тоа е грев што никогаш не смееш да го повториш. Го затвори најречитиот опис, со кој ја стимулираше својата публика до висина на најјак интерес, со парче одвратен антиклимакс кој ги уништи сите вистинско вредни ефекти што самиот ги произведе.“ Првото значајно дело на Твен, „[[Славна|Славната скокачка жаба од покраината Калаверас]]“, кое за првпат било објавено во [[New York Saturday Press]] на 18 ноември 1865 година. Единствена причина што делото било објавено таму е што неговата приказна пристигнала многу касно за да биде вклучена во книгата [[артемус вард]]. По оваа експлозија од популарност, [[the Sacramento Union]] го овласти Твен да пишува писма за неговите патувачки искуства.Првото патување што го направи за оваа работа беше возењето со паробродот Ајакс во неговата прва пловидба до Хаваи, во тој период станува збор за [[остров|островот Сендвич]]. Овие комични писма го докажаа постанокот на неговите дела во весникот [[Alta California]] од Сан Франциско, кој го назначи за патувачки известувач за патувањето од Сан Франциско до Њујорк преку [[Панамски|Панамскиот премин]]. Малку подоцна, Твен пишувал писма наменети за издавање, запишувајќи ги своите искуства со својот пародичен хумор. На 8 јуни 1867 година, Твен, за пет месеци, испловил на задоволувачки крстосувач ''Квакер Сити''. Ова патување резултирало со [[невини|невините во странство или напредокот на новите пилгрими]]. Оваа книга е рекорд на патување што пружа задоволство. Ако беше рекорд на значајно научно патување, би било за гравитацијата и импресивната неразбирливост, што е соодветно во делата од овој вид и покрај тоа би била привлечна. Сепак, тоа е рекорд само на пикник, има цел, која е да му сугерира да читателот како би било да ја види Европа и Истокот, кога би ги видел со свои очи, а не со очите на оние кои патувале во тие земји пред него. Правам мал изговор за да им покажам на сите како би требало да гледаат на објектите од интерес под морето-други книги го прават тоа и поради тоа, дури и ако сум способен да го направам тоа, нема потреба. Во 1872 година, Твен го издаде второто дело од патувачката литература, [[''Во траење'']], како полупродолжение на ''невини''. ''Во трање ''е полуавтобиографско дело од патувањето на Твен во Невада и неговиот подоцножен живот во [[американски|американскиот запад]]. Книгата е сатиричен напис за американското и западното општество, на ист начин на кој ''невини'' критикува неколку земји од Европа и Блискиот Исток. Следното дело на Твен го задржа фокусот на ''Во трање'' на американското ошстество, но повеќе се задржува на денските настани. Насловена како [[позлатени|позлатените години:денешна приказна]] не беше патувачко дело, како неговите две претходни книги и беше неговиот прв обид за пишување на [[роман]]. Книгата е исто така значајна бидејќи е единствената соработка на Твен, напишана е заедно со неговиот сосед [[Чарлс Дудли Варнер]]. Следните две дела на Твен се изработени врз основа на неговите искуства на реката Мисисипи. [[Стари времиња на Мисисипи]], серија од куси информативни написи објавени од [[Atlantic Monthly]] во 1875 година, прикажувајќи го разочарувањето на Твен од [[романтизам|романтизмот]]. ''Стари времиња'' ,на крајот, станаа почетна точка за [[живот на Мисисипи]]. ===''Том Соер и Хаклбери Фин''=== Следното големо издавање на Твен беше [[Авантури|Авантурите на Том Соер]], во кое е претставена неговата младост во Ханибал. [[Том Соер]] е модел на Твен како дете, следено од двајца соученици, Џон Бригс и Вил Бовен. Книгата, исто така, го претставува и споредниот лик Хаклбери Фин, кој е изграден врз основа на пријател на Твен од младоста, Том Бланкеншип. [[Принц|Принцот и сиромавиот]], покрај фабулата што е сеприсутна во денешниот филм и литература, не беше многу добро прифатена. Раскажувајќи приказна за две момчиња кои се родени во ист ден, кои физички се идентични, книгата дејствува како социјална забелешка кога принцот и сиромавиот си ги заменуваат местата. ''Сиромавиот'' е прв обид на Твен за фикција и вината за неговите недостатоци обично паѓа врз Твен, затоа што го немал доволно искусено англиското општество, а, исто така, и од фактот дека е создаден по масивен хит. За време на пишувањето на ''Сиромавиот'', Твен ја започнал ''Авантируте на Хаклбери Фин'' (со која постојано имал проблеми за завршување) и започнал и завршил друга книга за патување, [[Патување низ Европа]], која го следи патувањето на Твен низ централна и јужна Европа. Следното големо издадено дело на Твен, [[Авантури|Авантурите на Хаклбери Фин]], го зацврсти него како истакнат американски писател. Некои го нарекуваа прв [[голем американски роман]] и книгата стана задолжителна во многу средни училишта низ САД. ''Хаклбери Фин'' беше ластар од ''Том Соер'' и имаше многу посериозен тон од неговиот претходник. Основната претпоставка зад ''Хаклбери Фин'' е вербата на младото момче во вистинската работа што треба да ја направи, иако некогаш верува дека не е во ред. Четиристотини страни во ракопис од ''Хаклбери Фин'' беа напишани во средината на1876 година, веднаш по издавањето на ''Том Соер''. Некои прикази му одземале седум години на Твен, по неговата прва експлозија од креативност, за конечно да ја заврши книгата во 1883 година. Други прикази што Твен ги работел на ''Хаклбери Фин'' биле заедно со ''Принцот и сиромавиот'', други дела во 1880 година и други години. Последната петтина од ''Хаклбери Фин'' е тема на многу контроверзии. Некои велат дека Твен искусил, како што критичарот [[Лав Маркс]] наведува, „нервен слом“. [[Ернест Хемингвеј]] еднаш рече за ''Хаклбери Фин'': Доколку ја читате, морате да застанете каде што момчињата го крадат црнецот Џим. Тука е вистинскиот крај. Останатото е само измама. Хемингвеј, во истиот есеј, исто така, напиша: Цела модерна американска литература доаѓа од една книга на Марк Твен наречена ''Авантурите на Хаклбери Фин''. Близу пред завршувањето на ''Хаклбери Фин'', Твен ја напиша ''Живот на Мисисипи'', за која се вели дека има големо влијание од претходната книга. Книгата прераскажува сеќавања на Твен и нови искуства по дваесет и две годишното отсуство од Мисисипи. Во неа, тој исто така наведува дека „Марк Твен“ беше повикот направен кога бродот беше на мирна вода - два [[фат]]а. ===Цензура=== Делата на Твен биле подложени на цензура. Според Стјуарт (2013) "Тие што ги воделе овие кампањи, генерално, беа верски организации или поединци во позиции на влијание - не толку многу библиотекарите, кои биле инстилирани со тој американски "библиотекарски дух", кој почитувал интелектуална слобода. Во 1905, Бруклин Јавната библиотека ги забрани и Авантурите на Хаклбери Фин и Авантурите на Том Соер од детскиот оддел, поради нивниот јазик.<ref>Murray, Stuart A. P. “The Library: An Illustrated History”, New York: Skyhorse Publishing, 2012, p. 189.</ref> ==Пријателството со Хенри Х. Роџерс== Додека Твен го почитувал [[Хенри Х.Роџерс]], директор на [[Стандард оил]], кој му помогнал да излезе од финансиската криза и со тоа нивното пријателство во подоцнежните години било од замна корист. Кога Твен ги изгубил три од своите четири деца и саканата жена, фамилијата на Роџерс станала замена за наговата фамилија. Тој станал чест гостин во нивниот дом во Њујорк, нивната летна куќа со 48 соби во [[Ферхевен]], [[Масачусетс]] и во нивната јахта, [[''Канава'']]. Двајцата мажи се претставиле на своите познаници. Твен бил обожавател на прекрасна, [[глувонема]] девојка, [[Хелен Келер]]. Тој првпат ја запознал Келер и нејзината учителка [[Ан Суливан]] на забава во домот на [[Лауренс Хутон]] во Њујорк во зимата 1894 година. Твен му ги претставил девојките на Роџерс, кој, заедно со својата жена, платиле за образованието на Келер на [[колеџ|колеџот Ретклиф]]. Твен исто така го запознал Роџерс со [[новинар]]от [[Ида М. Тарбел]], кој му правел интервју за изложеноста на нечистотија кој индиректно водеше до прекин на [[доверба|довербата Стандард Оил]]. На крстарење со ''Канава'', Твен и Роџерс на зафатени интервали беа придружувани од [[Букер Т. Вашингтон]], познат поранешен роб, кој станал водечки учител. Додека старите познати пријатели биле претставувани како другари за пиење и покер, тие исто така разменувале и писма додека биле разделени и тоа се случувало многу често бидејќи и двајцата многу патувале. За разлика од личните податотеки на Роџерс, кои никогаш не станале јавни, овие незначајни писма биле објавени. Пишаните размени меѓу двајцата мажи ја покажува добрата смисла за хумор на Твен и, што повеќе изненадува, смислата за забава на Роџерс, обезбедувајќи чудна интуиција за приватната страна на крадецот-индустрискиот магнет. Во април 1907 година, Твен и Роџерс биле на крстарење, на отворањето на [[изложба|изложбата Џејмстаун]] во [[Вирџинија]]. Јавната популарност на Твен била толку голема што многу обожаватели земале бродови до котвата на ''Канава'' со надеж дека ќе добијат поглед од него. Откако собирот на бродови околу јахтата стана опасност, тој конечно беше принуден да излезе на палубата и да ги поздрави собраните. Поради лошите временски услови, јахтата доцнеше неколку дена од авантурата на Атлантскиот Океан. Роџерс и некои други од неговата забава се вратиле во Њујорк со воз. Твен не го сакал возењето со воз и одлучил да го чека враќањето на ''Канава''. Сепак, известувачите ја изгубиле трагата за тоа каде од прилика се наоѓа. Кога тој не успеал да се врати во Њујорк како што било предвидено, [[Њујорк тајмс]] шпекулираше дека ток можеби е „изгубен во морето.“ По безбедното пристигнување во Њујорк и слушнал за тоа, комичарот напишал сатирична статија за слученото, нудејќи да „...направи детална истрага на известувањето дека сум изгубен во морето. Ако има некаква основа за овој извештај, јас уште еднаш ќе ја известам љубопитната публика.“ Ова копа по сличностите од минат настан од 1897 година кога тој ја направи својата позната забелешка „Известувањето за мојата смрт беше претерано,“, откако новинарот бил испратен на истражување за тоа дали тој навистина починал. Всушност, неговиот братучед бил тој што бил сериозно болен. Подоцна таа година, синот на Твен и Роџерс, Хенри џуниор, се вратил на изложбата Џејмстаун, на ''Канава''. Комичарот помогнал во одржувањето на [[ден|денот на Роберт Фултон]] на 23 септември 1907 година, прославувајќи ја стогодишнината на изумот (параход) на Фултон. Твен се пријавил на местото на болешливиот претседател на САД, [[Гровер Клевеланд]]. Твен бил соочен до пет минутно јавно одобрение, членови на публиката кои го поздравувале со капите и чадорите. Длабоко трогнат, Твен изјавил, „Кога се повикувате на мојата глава, не чувствувам, но кога се повикувате на моето срце, тогаш чувствувам.“ Во април 1909 година, двајцата стари пријатели се вратиле во [[Норфолк]], [[Вирџинија]] на банкет во чест на Роџерс и неговата ново завршена [[вирџиниска железница]]. Твен беше [[основен глас]] во едно од неговиот последни јавни појавувања и многу беше цитиран во весниците низ целата земја. Еден месец подоцна, Твен патувал од Конектикут во посета на негов пријател во Њујорк, кога Роџерс ненадејно починал на 20 мај 1909 година. Твен пристигнал на [[станица|станицата Гранд Централ]] и таму неговата ќерка го пречекала со вестите. Обвиен во тага, тој невообичаено ги одбегнал новинарите кои биле собрани и само изјавил „Ова е ужасно....Не можам да зборувам за тоа.“ Два дена подоцна тој служел на почесната стража на мртовец на гробиштата во Њујорк. Сепак, тој одлучил да се придружи на забавата во возот кој одел на погребот во Ферхевен. Тој рекол „Не можам да поднесам да патувам со моите пријатели а да не разговарам.“ ==Погледи== Погледите на Твен станале порадикални како што растел. Тој знаел дека неговите погледи ќе се менуваат и развиваат во текот на животот, однесувајќи се на едно од неговите омилени дела: {{quote|Кога ја завршив [[француска|француската револуција на Карлил]] во 1871 година, јас бев [[гирондин]]. Оттогаш кога и да го прочитам, го читам различно- под влијание сум и се менувам, малку по малку, од животот и околината... а сега ја оставам книгата уште еднаш и признавам дека сум [[санскулот]]!- Не блед санскулот без карактер, туку [[марат]].}} ===Анти-империјалист=== Во [[New York Herald]], 15 октомври 1900 година, тој го опишува своето преобразување и политичко будење, во контекст на [[филипинско- американската војна]], бидејќи е „вжарен империјалист“: {{quote|Сакав американскиот орел да оди да вика на Тихиот Океан...Зошто да не ги рашири своите крилја нас Филипините, се прашувам?...Си велам, Еве ги луѓето кои страдаат од три земји. Можеме да ги направиме исто толку слободни како што сме ние, да им дадеме сопствена влада и земја, да ставиме мал ден од [[американскиот устав]] да плови кон Тихиот Океан, да основаме потполно нова држава што ќе го заземе своето место меѓу слободните земји во светот. Ми изгледа како одлична задача што ние самите си ја зададовме. Но јас оттогаш уште размислував и внимателно го читав [[договор|договорот од Париз]] (кој ја заврши [[шпанско-американската војна]]) и видов дека не сме насочени кон слобода, туку кон подјармување на филипинците. Ние појдовме таму за да победиме, не за ослободување. Ми изгледа дека треба да ни биде задоволство и обврска да ги ослободиме тие луѓе и да ги оставаме да ги решаваат своите домашни проблеми на нивни начин. Така јас сум анти-империјалист. Се противам на тоа орелот да ги става своите канџи на некоја друга земја.}} Пред 1899 година Твен беше силен империјалист. Во доцните 60-ти и раните 70-ти години на 19 век тој гласно говореше за американските интереси за Хавајските острови. Тој подоцна објаснил дека во средината на 1890 година тој бил „вжарен империјалист.Сакав американскиот орел да вика над Тихиот Океан.“ Тој изјавил дека војната со Шпанија во 1898 година била „најзначајна“ војна на сите времиња. Во 1899 година тој го смени правецот и од 1901 година, набрзо по неговото враќање од Европа, сè до неговата смрт во 1910 година, Твен беше заменик претседател на [[американска|американската анти-империјалистичка лига]], која се спротивставува на анексирањето на [[Филипини]]те од САД и имаше „десетици илјади членови.“ Тој напишал многу [[политички летоци]] за организацијата. ''Инцидентот на Филипините'', посмртно објавена во 1924 година, беше како одговор на [[масакр|масакрот Моро Кратер]], во кој биле убиени 600 [[мороси]]. Многу од неговите запуштени и претходно несобирани дела за анти-империјализмот за првпат се појавија во книга во 1992 година. Твен го критикувал империјализмот и на другите земји. Во [[следејќи го Екваторот]], Твен се изразил „омраза и прекор за империјализам во секоја форма.“ Многу го критикуваше [[европски|европскиот империјализам]], јасно од [[Сесил Родес]], кој многу го прошири [[британски|британскиот империјализам]] и [[Леополд II]], крал на [[Белгија]]. [[''Монолог|Монологот на крал Леополд'']] е [[политичка сатира]] за неговата приватна колонија, [[слободна|слободната земја Конго]]. Извештаи за насилна експлоатација и застршувачки злоупотребување водеа до широко распространет, меѓународен протест во 1900 година, достигнувајќи ја првата голема скала во движењето за [[човекови права]]. Во монодрамата, кралот дискутира за воведување на [[христијанство]]то во [[земја]]та, надминувајќи мало изгладнување. За време на [[филипинско-анериканската војна]], Твен напишал кратка [[миротворна]] приказна насловена [[воена молитва]], која дава смисла на хуманизмот и проповедите на христијанството за љубов се инкомпатибилни со однесувањето во војна. Беше поднесено на [[Harper`s Bazaar]] за издавање, но на 22 март 1905 година магазинот ја одби приказната како „недоволно добра за [[женски магазин]].“ Осум дена подоцна, Твен му пишал на својот другар [[Даниел Картер Беард]], на кој му ја имаше прочитано приказната, „Не верувам дека молитвата ќе биде објавена во мое време. Николку освен на смртта не му е дозволено да ја каже вистината.“ Поради тоа што тој имаше ексклузивен договор со [[Harper & Brothers]], Твен не можел да ја објави ''Воената молитва'' на ниту едно друго место. Остана необјавено до 1923 година. Повторно беше издадена како материјал за кампања од [[протестанти|протестантите во војната во Виетнам]]. ===Граѓански права=== Твен бил цврст поддржувач на [[укинување]]то и [[еманципација]]та, одејќи до степен да изјави „објавата на Линколн... не само што ги ослободи црните робови, но исто така ги ослободи и белците.“ Тој изјавувал дека со исклучок на белците, другите народи не добиваат правда во САД, еднаш велејќи: „ Видов кинез злоуботребуван и малтретиран во секоја смисла, на најкукавичките можни начини што се измислени од деградираната природа...но никогаш не сум видел кинез кој добива во судот на правдата за неправдата што му била нанесена.“ Тој плаќал за најмалку еден црнец да се школува на правниот факултет на унивезитетот Јел и друг црнец да се школува на јужниот универзитет за да стане министер. Твен бил верен поддржувач и на [[феминизам|правата на жените]] и активен во кампањата за [[Право на глас на жените|правото на глас на жените]]. Неговиот говор [[Гласови за жени]], во кој тој инсистира за одобрување на правата за гласање на жените, се смета за еден од најпознатите говори од историјата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://www.famousquotes.me.uk/speeches/Mark_Twain/ |title=The Votes for Women Speech by Mark Twain |publisher=Famousquotes.me.uk |date=2007-05-25 |accessdate=2009-10-16}}</ref> [[Хелен Келер]] имала корист од поддршката на Твен, со тоа што го продолжила своето школување на колеџ и покрај нејзините недостатоци и финансиски проблеми. Погледите на Твен за потеклото не се изразуваат во неговите рани написи за [[родени|родените американци]], За нив, во 1870 година, Твен напишал: {{quote|Неговото срце е септичка јама на предавство, подмолност и на ниски и ѓаволски инстинкти. Со него, благодарноста е непознато чувство и кога некој ќе му направи добро дело најдобро е да му биде свртен со лицето напред, од страв наградата да не биде стрела во грбот. Да се прифати услуга од него значи да се преземе долг кој никогаш нема да го исплати, иако ќе банкротираш обидувајќи се. Општествен отпадок!}} Како котрапункт, есејот на Твен за „Литературните навреди на Фенимор Купер“ нуди многу пофин поглед кон индијанците. „Не, други индијанци би ги забележале овие работи, но индијанците на Купер никогаш ништо не приметија. Купер смета дека тие се величествени суштества за соопштенија, но тој секогаш грешел во врска со своите индијанци. Ретко имаше некој нормален меѓу нив.“ Во овој подоцнежен патопис, [[Следејќи го Екваторот]] (1897 година), Твен набљудувал дека на колонизираните острови низ целиот свет „дивјаците“ секогаш грешеле во врска со „[[бели]]те“ на сите безмилосни начини, како што се „крадење, понижување и бавно, бавно убивање, преку сиромаштија и вискито на белиот човек“. Неговиот заклучок е дека „има многу хумористични работи на овој свет, меѓу нив и замислата на белиот човек дека е помал дивјак од другите дивјаци.“ ===Работа=== Твен вжарено пишуваше за [[заедници]]те од индустријата за речни бродови во [[Живот на Мисисипи]], кои подоцна, по децении, беа читани во салите на заедниците. Тој го поддржувал [[работничко|работничкото движење]], особено во една од побитните заедници, [[витези|витезите од работа]]. Во говор за нив, тој рече: {{quote|Кои се угнетувачите? Неколкумина: кралот, капиталистот и многу други надзорници и управници. Кои се угнетувани? Многу: народите на земјата, значајни личности, работниците, оние кои го прават лебот, со меки раце и јадат мрзеливост.}} ===Вивисекција=== Твен се спротивставувал на [[вивисекција]]та кога го разбрал значењето на зборот во 1899 година (значењето на овој збор била предмет на промени низ времето). Приговорот на Твен не бил на научна основа, туку повеќе на [[етичка]]. Тој посебно ја нагласил болката што им се нанесува на животните како основа на неговото спротивставување на праксата. {{quote|Јас сакам да знам дали вивисекцијата произведува резултати кои се корисни за човечката раса или не... Болката која се наметнува над несвесните животни е основата на непријателството кон него и за мене е доволно оправдување за непријателство без да гледам понатаму.}} ===Религија=== Иако Твен бил [[презвитеријанец]], тој некако бил критички настроен кон организираната религија и некои елементи на [[христијанство]]то во неговиот подоцнежен живот. На пример, тој напишал: „ Вера е верување во тоа што го знаеш, нели?“ и „Ако Исус е сега тука има една работа што нема да биде- христијанин“.<ref name="Huberman">{{Наведена книга| title = The Quotable Atheist| edition = | last =Huberman| first =Jack| coauthors = | year =2007| publisher =Nation Books| isbn = 978-1-56025-969-5| pages = 303–304}}</ref> Сепак, како зрел човек тој учествува во религиски дискусии и присуствува на служби, неговата теологија се развила откако тој се соочил со смртта на саканите и неговата лична смртност.<ref name="199.236.117.33">Dempsey, Terrell, [http://www.twainweb.net/reviews/phipps.html BOOK REVIEW: Mark Twain's Religion. William E. Phipps] 2004 Mark Twain Forum</ref> Неговите лични искуства и страдања за својата фамилија го направил особено критичен за „[[лечење со верба]]“, кое е поддржано од [[Мери Бејкер Еди]]. Неговото најраспалувачко дело за религијата бара нијанса на разбирање на неговите аргументи и критика. Твен обично избегнувал да ги објавува своите [[еретички]] мислења за религијата од негово време, а тие се познати од есеите и приказните кои се објавиле подоцна. Во есејот ''Трите изјави на осумдесеттите'' од 80-тите години на 19 век, Твен изјавил дека верува во семоќниот Бог, но не во некои пораки, [[откровение]], [[свети книги]], како што се [[Библија]]та, [[Провидение]] или [[задгробен живот]]. Тој изјави дека „добрината, правдата и Божјата милост се манифестирани во неговите дела“, но исто така и дека „[[универзум|универзумот е воден од строги и непроменливи закони]]“ кои одредуваат „мали нешта“, како кој починал од чума.<ref>Twain, Mark, ed. by Paul Baender. 1973. What is man?: and other philosophical writings. p. 56</ref> Во друг период тој напишал или говорел на начини кои се спротивни на строгите погледи на теист, на пример, јасно признато верување во Господ, Во некои подоцнежни дела од 1890 година, тој беше малку помал оптимист за добрината на Господ, посматрајќи дека „ако нашиот Создавач е семоќен за добро и лошо, Тој не е нормален.“ Во друг период, тој претчувствува зајадливост дека можеби Господ го создал светот со сите негови измачувања за некои Негови лични цели, но инаку беше рамнодушен за човештвото, кое беше многу ситно и небитно за, на било кој начин, да го привлече Неговото внимание.<ref>Twain, Mark, ed. by Paul Baender. 1973. What is man?: and other philosophical writings. pp.10, 486</ref> Во 1901 година, Твен ги критикувал постапките на [[мисионер]]от д-р [[Вилијам Скот Амент]] (1851 година-1909година), бидејќи Амент и другите мисионери имале збирка за оштети од кинески теми во последиците од [[боксерска|боксерската побуна]] од 1900 година. Откако Твен ги слушнал методите на Амнет, неговиот одговор бил објавен во ''прегледот на Северна Америка'' во февруари 1901 година: [[За личноста која седи во темница]] и се справува со примери од [[империјализам|империјализмот]] во Кина, Јужна Африка и со окупацијата на Филипините од страна на САД.<ref>Mark Twain, "To the Person Sitting in Darkness", ''The North American Review'' 182:531 (February 1901):161–176; [http://www.antiimperialist.com/templates/Flat/img/pdf2/PersonSittinginDarkness.pdf AntiImperialist.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090225084457/http://www.antiimperialist.com/templates/Flat/img/pdf2/PersonSittinginDarkness.pdf |date=2009-02-25 }}</ref> Значаен прилог, „За мојата критика на мисионерите“ објавен во прегледот на Северна Америка во април 1901 година, неговиот напад продолжува без извинување, но фокусот од Амент го префрла на неговите надмоќни мисионери, [[американски|американскиот совет за комисионери во странски мисии]].<ref>Mark Twain, "To My Missionary Critics", ''The North American Review'' 172 (April 1901):520–534; [http://www.antiimperialist.com/templates/Flat/img/pdf2/ToMissCritics.pdf AntiImperialist.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090225084500/http://www.antiimperialist.com/templates/Flat/img/pdf2/ToMissCritics.pdf |date=2009-02-25 }}</ref> По неговата смрт, фамилијата на Твен забранила некои негови дела кои биле потполно нерелевантни кон стандардната религија, како [[Писма од земјата]] кое не беше објавено сè додека неговата ќерка Клара не ја промени својата позиција во 1962 година во прилог на [[Советска|Советската пропаганда]] за задржувањето.<ref name="NYTimes1962">{{наведени вести | issn = 0362-4331 | title = Anti-Religious Work by Twain, Long Withheld, to Be Published | periodical = [[The New York Times]] | page = 23 | date = August 24, 1962 | publication-date = August 24, 1962 | place = | last1 = Gelb | first1 = Arthur | authorlink = Arthur Gelb | url = http://www.twainquotes.com/19620824.html | accessdate = 2008-04-22 | postscript = <!-- Bot retrieved archive -->}}</ref> Анти-религиското [[Таинствен|Таинствениот странец]] беше објавено во 1916 година. ''Мала Беси'', приказна што го исмејува христијанството е објавено во 1972 година во збирката ''Басни за човекот од Марк Твен''.<ref>{{Наведена книга |title=Mark Twain's Fables of Man |last=Twain |first=Mark |editor=John S. Tuckey (ed.), Kenneth M. Sanderson (ed.), Bernard L. Stein (ed.), Frederick Anderson (ed.) |year=1972 |publisher=University of California Press |location=California |isbn=978-0-520-02039-9 |chapter=Little Bessie |chapterurl=http://www.positiveatheism.org/hist/twainbes.htm |access-date=2014-11-17 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040847/http://www.positiveatheism.org/hist/twainbes.htm |url-status=dead }}</ref> Покрај овие погледи, тој донирал пари за изградба на презвитерска црква во Невада во 1864 година, иако беше дискутирано дека тоа било во соработка со неговиот презвитерски брат.<ref>{{наведени вести |url= http://www.nytimes.com/2006/04/02/us/02twain.html?fta=y |title=Church Aided by Twain Is in a Demolition Dispute |agency=[[Associated Press]] |work=The New York Times |date=April 2, 2006 |accessdate=2008-10-05}}</ref> Твен создал портрет на [[Јованка Орлеанка]], кој бил полн со почит, тема со која бил опседнат 40 години, студирал многу години и потрошил две години пишувајќи.<ref name="The Adventures of Mark Twain">Paine, Albert Bigelow, [http://books.google.com/books?id=93o7_0oICWMC&pg The Adventures of Mark Twain], p. 281, Kessinger 2004</ref> Во 1900 година и повторно во 1908 година, тој изјавил, „Од сите мои книги најмногу ми се допаѓа Јованка Орлеанка, најдобра е.“<ref name="The Adventures of Mark Twain"/><ref>Goy-Blanquet, Dominique, [http://books.google.com/books?id=4QkSZ7cHy38C&pg Joan of Arc, a saint for all reasons: studies in myth and politics], p. 132, 2003 [[Ashgate Publishing]]</ref> Тие што го познавале Твен во постарите години се сеќаваат дека тој се задржувал на темата за задгробниот живот, неговата ќерка Клара вели: „Понекогаш тој веруваше дека со смртта сè се завршува, но во поголем дел од животот тој беше сигурен дека постои задгробен живот.<ref>Phipps, William E., [http://books.google.com/books?id=x2HBYrytvRoC&printsec Mark Twain's Religion], p. 304, 2003 Mercer Univ. Press</ref> Најискрените погледи на Марк Твен за религија се јавуваат во неговата завршна автобиографија, која беше објавена 100 години по неговата смрт, во ноември 2010 година. Во неа, тој вели:<ref>{{Наведена мрежна страница| url = http://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec10/twain_07-07.html| title = Mark Twain's Autobiography Set for Unveiling, a Century After His Death| author = [[PBS NewsHour]]| date = July 7, 2010| accessdate = July 7, 2010| archive-date = 2014-01-21| archive-url = https://web.archive.org/web/20140121221718/http://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/july-dec10/twain_07-07.html| url-status = dead}}</ref> {{quote|Има една значајна работа за христијанството: лоша, крвава, безмилосна, материјална и присвојувачка. Измислувањето на пеколот мерено по денешните христијани, лош колку што е, лицемерен колку што е, празен и безначаен колку што е, ниту божеството ниту неговиот син се христијани, ниту се квалификува за умерено високо место. Нашата религија е ужасна. Флотата на светот може да плива во просторна удобност на невината крв што се пролеа.}} Твен бил [[масон]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://mertsahinoglu.com/research/samuel-langhorne-clemens/ |title=Grand Master of Missouri Lecture |accessdate=2014-11-17 |archive-date=2013-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005012246/http://mertsahinoglu.com/research/samuel-langhorne-clemens/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.msana.com/twainaward/about.html#about_twain |title=Mark Twain Masonic Awareness Award: About The Award |accessdate=2014-11-17 |archive-date=2012-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029041113/http://www.msana.com/twainaward/about.html#about_twain |url-status=dead }}</ref> Тој припаѓал на кабината поларна ѕвезда со број 79 А.Ф. и А.М., основана во Св.Луис. ==Значење и влијание== Споменот на Твен живее до ден-денес: Неколку [[Училиште|училишта]] се именувани по него, вклучувајќи ги основното училиште „Марк Твен“ во [[Хјустон]], [[Тексас]], каде што има статуа на Твен, средното училиште „Марк Твен“ во [[Њујорк]] и средното училиште „Семјуел Клеменс“ во [[Шертс]], во близина на [[Сан Антонио]], [[Тексас]]. Исто така, по него се наречени и други градби, како што е споменик-мостот „Марк Твен“. Во околината на [[Хајделберг]], [[Германија]] се наоѓаат населбата „Марк Твен“, каде што се сместени американските војници и нивните, и американската воена база. Во продолжение, неколку награди го носат неговото име: во 1998 година, Центарот за уметности „Џон Ф. Кенеди“ ја создал наградата за американски хумор „Марк Твен“, која се доделува на годишно ниво; понатаму, награда „Марк Твен“ која ја доделува здружението на училишни [[Библиотека|библиотеки]] од [[Мисури]], а се доделува секоја година на учениците четврто до осмо одделение. [[Универзитет|Универзитетот Стетсон]] од [[Деланд]], [[Флорида]], ја спонзорира работилницата за млади автори „Марк Твен“, која се одржува секое лето, во соработка со [[дом|домот за момчиња и музејот Марк Твен]] во Ханибал. Програмата е отворена за млади автори од петто до осмо одделение. Музејот ја спонзорираше наградата за креативно подучување Марк Твен. Градби во соработка со Твен, вклучувајќи и многу негови домови, се сочувани како музеи. Неговото место на раѓање е сочувано во [[Флорида]], [[Мисури]]. Домот за момчиња и музеј Марк Твен во [[Ханибал]], [[Мисури]] ги сочувале композициите за некои од неговите најдобри дела. Домот на неговата пријателна од детството Лаура Хавкинс, за која се смета дека е инспирација за измислениот лик Беки Тачер, е зачуван како „куќата на Тачер“. Во мај 2007 година, реконструкцијата на домот на Том Бланкеншип, инспирацијата за Хаклбери Фин, беше отворена за јавноста. Семејниот дом што тој го изградил во Хартфорд, Конектикут, каде што тој и неговата сопруга ги растеле нивните три ќерки, е зачуван и отворен за посетители како [[дом|домот на Марк Твен]]. Глумецот [[Хал Холброк]] создаде шоу што работи само со еден човек наречено [[Марк Твен вечерва]], кое што тој редовно го одржувал околу 56 години. Емитувањето на [[Си Би Ес]] (CBS) во 1967 година му донесе [[Еми награда]]. Од трите претстави на [[Бродвеј]] (1966,1977 и 2005 година), првата му донесе [[Тони награда]]. Дополнително, како и многу други влијателни поединци, Твен беше почесен со тоа што по него именуваа [[астероид]], [[2362 Марк Твен]]. Често, Твен е опишуван во поп културата за носењето бели костими. Има докази кои сугерираат дека по смртта на Ливи во 1904 година Твен започнал до носи бели костими на своите предавања. Сугестиите на модерната претставки дека тој ги носел костимите низ целиот свој живот се неосновани. Нема докази дека тој носел бели костими пред 1904 години, Сепак, со времето тоа постана негово обележје, како што е илустрирано во анегдотите за оваа ексцентричност (како и периодот во кој тој носел бел летен костим на сослушувањето на Конгресот што се одржувал во зима). „Енциклопедијата за Мерк Твен“ од МекМастер наведува дека Твен не носел бели костими во последните три години, освен на еден банкет. Во 2011 година, поштенската служба на САД планира да ослободи уште еден печат во негова чест. ==Псевдоними== Твен употребувал различни [[псевдоним]]и пред да се одлучи за Марк Твен. Тој хумористичните и имагинативните написи ги потпишувал како ''Џош'' сè до 1863 година. Дополнително, го користел и псевдинимот ''Томас Џеферсон Снодграс'' за серија хумористични писма. Тој тврди дека неговиот прв псевдоним доаѓа од неговото долгогодишно работење на бродови на реката Мисисипи, „каде двата фата длабочината укажува на безбедна вода при патување со брод, беа мерени на [[кабел за сондирање]]. [[Фат]]от е мерна единица за длабочина еднаква на две [[јард]]и (1,8 м) Твен е [[архаичен]] поим за „две“. Плачот на капетанот на бродот беше Марк Твен, или од Марк Твен, што значи „според Марк [како што дознава], [длабочината е] два [фата],“ што значи, „Водата е длабока 12 [[стапка (единица)|стапки]] (3,7 м) и е безбедна за поминување“. Твен изјавил дека неговиот познат псевдоним не е во потполност негов изум. Во ''Живот на Мисисипи'' тој напишал: Капетан [[Исаија Селерс]] нема голем литературен капацитет, но тој има навика да прибележува кратки пасуси од чисто практични информации за реката и ги потпишуваше „МАРК ТВЕН“, а потоа ги даде на [[New Orleans Picayune]]. Тие се однесуваа на степенот и состојбата на реката и беа точни и корисни... Во времето кога пристигна телеграфот за неговата смрт, јас бев на брагот на Тихиот Океан. Бев свеж, млад новинар и имав потреба од nom de guerre, па го земав од стариот морнар и дадов се од себе за да го задржам тоа што беше во неговите раце-знак, симбол и овластување дека што и да се најде што било во негова сопственост може да се прокоцка. Како јас успеав, не би било скромно од мене да кажам. Верзијата на Твен за неговиот псевдоним беше испитувана од биографот Џорџ Вилијам Трети, од веникот ''Territorial Enterprise'' и од Пол Фетаут од [[Пердју (универзитет)|универзитетот Пердју]], кој тврди дека Марк Твен се однесува на водење лента-јазиче што редовно се случувало во салонот на Џон Пајпер во [[Вирџинија Сити]], [[Невада]]. == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Твен, Марк}} [[Категорија:Американски романописци]] [[Категорија:Родени во 1835 година]] [[Категорија:Починати во 1910 година]] c3mogpih7pcxa3ci6mdas5kz4k38ozu 0 34776 5542648 5541075 2026-04-21T02:40:54Z Bjankuloski06 332 /* Надворешни врски */ Додадена категорија 5542648 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за монарх | name = Лизимах | title = Крал на [[Тракија]]<br />Крал на [[Мала Азија]]<br />Крал на [[Македонија]] | image = Lisimaco (c.d.), copia augustea (23 ac-14 dc) da orig. del II sec ac. 6141.JPG | caption = Римска биста на Лизимах | reign = [[306 п.н.е.]] - [[281 п.н.е.]] | coronation = [[306 п.н.е.]] | othertitles = | full name = | predecessor = | successor = | suc-type = | heir = | queen = [[Амастрида]] | consort = [[Арсиноја II|Арсиноја]] | spouse 1 = [[Амастрида]] | spouse 2 = [[Арсиноја II|Арсиноја]] | spouse 3 = | spouse 4 = | spouse 5 = | spouse 6 = | issue = [[Агатокле (син на Лизимах)|Агатокле]], [[Александар (син на Лизимах)|Александар]] | royal house = [[Птоломаиди]] | dynasty = [[Птоломаиди]] | royal anthem = | father = [[Агатокле]] | mother = | date of birth = ~ {{роден на|||360 п.н.е.}} | place of birth = {{роден во|Пела|Кралството Македонија}} | date of death = {{починал на|||281 п.н.е.}} | place of death = {{починал во|Курупедион}} | date of burial = [[281 п.н.е.]] | place of burial = [[Лизимахија (Тракија)|Лизимахија]], [[Тракија]] |}}[[Податотека:Diadochen1.png|thumb|right|float|300px| {{легенда|#C38833|Кралство на Лизимах}} Други [[дијадоси]] {{легенда|#50A249|Кралство на [[Касандар]]}} {{легенда|#C3B933|Кралство на [[Селевк]]}} {{легенда|#787CAD|Кралство на [[Птоломеј I Сотер|Птоломеј]]}} {{легенда|#AF3662|[[Епир]]}} Други {{легенда|#A361BD|[[Картагина]]}} {{легенда|#70A9BE|[[Стар Рим|Рим]]}} {{легенда|#85AB54|[[Грчки колонии]]}}]] '''Лизимах''' (о. [[360 п.н.е.|360]] — [[281 п.н.е.]]) — [[Антички Македонци|македонски]] офицер и „наследник“ ([[Дијадоси|дијадох]]) на [[Александар Македонски]], подоцна и крал ([[306 п.н.е.]]) на [[Тракија]] и [[Мала Азија]]. Роден е во 362/361 п.н.е., како син на [[Тесалија|Тесалиецот]] Агатокле од [[Кранон]]. Живеел во [[Македонија]] и своето образование го стекнал во [[Пела]]. Најверојатно бил избран за ''[[Соматофилаки|телохранител]]'' за време на кралувањето на [[Филип II Македонски]].<ref>Heckel, Waldemar. ''Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire''. Blackwell Publishing, 2006, ISBN 1-4051-1210-7, p. 153. {{en}} "'''Лизимах''' (Lysimachos). Син на Агатокле, Тесалиец од Кранон, кого Теопомпиј го опишува како flatterer на Филип II. He was presumably not as humble as Theopompus claims. Agathocles and his sons were granted [[Macedon]]ian citizenship and Lysimachus was educated at the court in Pella. Brother of Philip and Autodicus, though a third brother, Alcimachus, is not positively identified as such. Born perhaps as early as 362/1, Lysimachus may have been appointed Somatophylax already during the reign of Philip II. Justin's claim that he was 74 when he died at Corupedium must be treated with suspicion, since this would make Lysimachus too young to have accompanied Alexander from the beginning of the expedition as a ''pais basilikos''."</ref> За време на воениот поход на [[Персија]] од страна на Александар Македонски, тој бил еден од неговите најверни телохранители. [[324 п.н.е.]], во Суса, тој добил признание за неговите походи во Индија.<ref>Heckel, Waldemar. ''Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire''. Blackwell Publishing, 2006, ISBN 1-4051-1210-7, pp. 153-154. "Near Sangala in India some 1,200 of Alexander's troops were wounded, among them Lysimachus the Somatophylax. He had earlier boarded a thirty-oared vessel at the Hydaspes (in the company of two other Somatophylakes), before the battle with Porus, though his role in the actual battle is not attested; presumably he fought in the immediate vicinity of Alexander himself. When Alexander decided to sail down the Indus river system to the Ocean, Lysimachus was one of those from Pella charged with a trierarchy in the Attic fashion. He is named by Arrian in the only complete list of Somatophylakes. At Susa in spring 324, Lysimachus and the rest of the Somatophylakes were crowned by Alexander, though unlike Leonnatus, Lysimachus appears to have earned no special distinction."</ref> По смртта на Александар, [[323 п.н.е.]], тој бил назначен за управител на Тракија како ''[[стартег]]''.<ref>Heckel, Waldemar. ''Who's Who in the Age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander's Empire''. Blackwell Publishing, 2006, ISBN 1-4051-1210-7, p. 155. "In 323 Lysimachus was assigned control of Thrace, and was probably ''strategos'' rather than satrap. The subordinate position of ''strategos'' may account for the failure of the sources to mention Lysimachus in the settlment of Triparadeisus; his brother Autodicus was, however, named as a Somatophylax of Philip III at that time."</ref> Се родил во [[Пела]], [[Македон]]ија како син на Агатокле. За време на походот на Александар во [[Периско царство|Персија]] бил еден од неговите непосредни телохранители и се истакнал во [[Индија]]. По смртта на Александар во ([[323 п.н.е.]]) бил назначен да управува со Тракија и [[Херонез]]. Долго време главна преокупација му била борбата со [[Одриско кралство|одрискот]] крал [[Севт III]]. Во [[315 п.н.е.]] им се придружил на [[Касандар]], [[Птоломеј I|Птоломеј]] и [[Селевкид I Никатор|Селевкид]] против [[Антигон I Едноокиот|Антигон]], кој меѓутоа му го свртел вниманието со подбуцнување на тракиските и [[Скитија|скитските]] племиња против него. Во [[309 п.н.е.]], ја основал [[Лизимахија (Тракија)|Лизимахија]] во командна позиција кон грлото каде Херонез се врзува со главното копно. Го проследил примерот на Антигон, па се прогласил за крал. Во [[302 п.н.е.|302]] кога била направена втората ''свршувачка'' помеѓу Касандар, Птоломеј и Селевкид, Лизимах, потпомогнат од единици на Касандар, навлегол во [[Мала Азија]], каде не нашол на отпор. При доаѓањето на Антигон тој се повлекол да презими во [[Хераклеја Понтика|Хераклеја]], па се оженил со вдовицата [[Амастрида]], персиска принцеза. Селевк му се придружил во [[301 п.н.е.]], и во [[битка кај Ипс]] Антигон бил поразен и убиен. Неговите територии си ги поделиле победниците, со тоа што Лизимах го добил поголемиот дел од Мала Азија. Насетувајќи дека Селевк станал опасно голем, Лизимах сега се сојузил со Птоломеј, оженувајќи ја неговата ќерка [[Арсиноја II]]. Амастрида, која се развела од него, се вратила во Хераклеја. Кога синот на Антигон, [[Деметриј I Полиоркет|Деметриј]] го повторил непријателството ([[297 п.н.е.]]), за време на неговото отсуство во [[Грција]], Лизимах ги зазел неговите градови во Мала Азија, но во [[294 п.н.е.]] склучил мир каде Деметриј бил признаен за владетел на Македонија. Се обидел да ја прошири својата власт преку [[Дунав]], но бил поразен и заробен од [[Гети|гетскиот]] крал [[Дромихет]] кој по пријателски договор, го ослободил. Деметриј потоа ѝ се заканувал на Тракија, но морал да се повлече заради ненадејно избивање на востание во [[Беотија]], како и од напад од [[Пир Епирски]]. Во [[288 п.н.е.]] Лизимах и Пир извршиле инвазија на Македонија, и го избркале Деметриј од земјата. Најпрвин на Пир му било дозволено да ја држи Македонија со титула крал, но во [[285 п.н.е.]] he бил истеран од Лизимах. Домашните проблеми ги загорчиле последните години од животот на Лизимах. Амастрида била убиена од нејзините двајца синови; Лизимах предавнички ги погубил. При неговото враќање Арсиноја ја побарала Хераклеја како подарок, а тоа тој ѝ го одобрил, иако ветил дека ќе го ослободи градот. Во [[284 п.н.е.]] Арсиноја, во желба за наследство за нејзините синови наместо [[Агатокле (син на Лизимах)|Агатокле]] (најстариот син на Лизимах), почнала со интриги против него со помош на нејзиниот брат [[Птоломеј Кераун]]; го обвиниле дека тој со Селевк заговарал да го заземе престолот, па бил погубен. Оваа свирепа постапка на Лизимах предизвикала голема огорченост. Многу од градовите во Азија се побуниле, а неговите најверни пријатели го напуштиле. Вдовицата а Агатокле пребегала кај Селевкид, кој веднаш извршил поход на територијата на Лизимах во Азија. Во [[281 п.н.е.]], Лизимах го преминал [[Хелеспонт]] и влегол во [[Лидија]], и бил убиен во решавачката [[битка кај Курупедион]]. По неколку дена било најдено неговото тело, чувано од верен пес, било најдено на полето, и предадено на син му Александар, кој го погребал во Лизимахија. == Класична библиографија == * [[Аријан]], ''Анабаза'' v. 13, vi. 28 * [[Јунијан Јустин|Јустин]] xv. 3, 4, xvii. I * [[Квинт Куртиј]] V. 3, x. 30 * [[Диодор Сицилиски]] xviii. 3 * [[Полибиј]] v. 67 * [[Плутарх]], ''Деметриј'', 31. 52, ''Пир'', 12 * [[Апијан]], ''Syriaca'', 62 * [[Коноп Тирлвол]], ''Историја на Грција'', vol. viii. (1847) * [[Џон Пентланд Махафи|Џ. П. Махафи]], ''Приказна за Александровото царство'' * [[Јохан Густав Дројзен|Ј. Г. Дројзен]], ''Хеленизам'' (Второ изд., 1877) * [[Агдолф Холм]], ''Грчка историја'', Том iv. (1894) * [[Бенедикт Низе]], ''Историја на грчките и македонските држави'', том. i. и ii. (1893, 1899) * [[Карл Јулиј Белох]], ''Грчка историја'' vol. iii. (1904) * [[Хунервадел]], ''Истражување за историјата на крал Лизимах'' (1900) * [[Посенти]], ''Кралот Лизимах од Тракија'' (1901) * [[Гионе]], ''Белешки за кралството на Лизимах'' (Кралска академија Торино, xxxix.) * {{1911}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Lysimachus}} * [http://virtualreligion.net/iho/lysimachus.html Лизимах] {{en}} {{start box}} {{succession box|title=Управник на Тракија|before=—|after=станал крал|years=323–306 п.н.е.}} {{succession box|before=[[Александар IV]]|title=[[Тракија|Крал на Тракија]]|after=[[Птоломеј Кераун]]|years=306–281 п.н.е.}} {{succession box|before=[[Антигон I Едноокиот]]|title=Крал на Мала Азија|after=[[Селевк I Никатор]]|years=301–281 п.н.е.}} {{succession box|before=[[Деметриј I Опсадникот]]|title=[[Кралеви на Античка Македонија|Крал на Македонија]]'''<br />со '''[[Пир Епирски]]|after=[[Птоломеј Кераун]]|years=288–281 п.н.е.}} {{end box}} {{Кралеви на Античка Македонија}} {{Нормативна контрола}} {{Генерали во војската на Античка Македонија}} [[Категорија:Кралеви на Античка Македонија]] [[Категорија:Антигонидска династија]] [[Категорија:Древномакедонски војсководци]] [[Категорија:Птоломејска династија]] [[Категорија:Луѓе од Пела]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] g32ldt1btdb1otixeo5bu4cuowaawup 0 36520 5542609 5422501 2026-04-20T22:44:08Z Bjankuloski06 332 /* Последните години и повлекување */ Печатна грешка, replaced: неговара → неговата 5542609 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Алесандро Волта<br>Alessandro Volta | image = Alessandro Volta.jpeg | caption = Алесандро Волта | birth_date = 18 февруари 1745 | birth_place = [[Комо]], [[Миланско Војводство]], денешна [[Италија]] | death_date = {{death date and age|1827|3|5|1745|2|18}} | death_place = [[Комо]], денешна Италија | nationality = [[Италија]]нец | field = [[Физика|физичар]] и [[Хемија|хемичар]] | known_for = [[електрофон]]от, [[галвански елементи|галванските елементи]], батеријата на галванските елементи }} '''Алесандро Волта''' ({{langx|it|Alessandro Volta}}; {{роден на|18|февруари|1745}} - {{починал на|5|март|1827}}) — италијански [[физичар]]<ref name = "wmnqsy">Giuliano Pancaldi, ''"Volta: Science and culture in the age of enlightenment"'', Princeton University Press, 2003.</ref><ref name = "nxukip">Alberto Gigli Berzolari, ''"nolta's Teaching in Como and Pavia"''- Nuova voltiana</ref>, чија заслуга е изумувањето на првата електрична батерија, [[Волтин столб]] кој тој го изумил во 1799 година и чии резултати ги објавил во 1800 година во дводелното писмо до претседателот на [[Кралско друштво|Кралското друштво]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Milestones:Volta's Electrical Battery Invention, 1799|url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Milestones:Volta%27s_Electrical_Battery_Invention,_1799|website=http://www.ieeeghn.org|publisher=IEEE Global History Network|accessdate=18 February 2015}}</ref><ref name=RoyalSocRef>{{Наведена мрежна страница|title=Enterprise and electrolysis|url=http://www.rsc.org/chemistryworld/Issues/2003/August/electrolysis.asp|website=http://www.rsc.org|publisher=Royal Society of Chemistry|accessdate=18 February 2015}}</ref> Со овој изум Волта докажал дека електрицитетот може да се создаде по хемиски пат со што ја побил преовладувачката теорија дека електрицитетот е создаден единствено од живите суштества. Волтиниот изум поттикнал голем број на научен восхит што пак довело останатите да спроведат слични експерименти , кои придонеле за развој на [[електрохемија]]та.<ref name="RoyalSocRef"/> Алесандро Волта го привлекол вниманието на [[Наполеон|Наполеон Бонапарт]] со својот изум и тој бил поканет да присуствува на [[Иститут на Франција|Институтот на Франција]] за да го прикаже неговиот изум пред членовите на институтот. Всушност Волта уживал одреден степен на почит кај Царот низ неговиот живот и му биле доделени голем број на почести.<ref name="ArchiveBook"/> Алесандро Волта предавал експериментална физика на [[Пависки универзитет|Павискиот универзитет]] цели 40 години и бил идолизиран од неговите студенти.<ref name="ArchiveBook"/> И покрај неговиот професионален успех, Волта настојувал да биде наклонет кон семејниот живот и ова било поизразено во неговите подоцнежни години. Во овој период тој настојувал да живее изолирано од јавниот живот повеќе поради неговата фамилија сè до неговата смрт во 1827 година од сериозната болест која започнала во 1823 година.<ref name="ArchiveBook"/> Во негова чест е наречена единицата за [[електричен потенцијал]] „[[волт]]“ (V). ==Детство и работа== Волта е роден во [[Комо]], град во денешна северна [[Италија]] (во близина на [[Швајцарија|швајцарската]] граница) на 18 февруари , 1745. Во 1794, Волта се оженил со аристократската дама, Тереза Перегрини која исто така потекнувала од Комо. Со нејзе тој имал три сина: Џовани, Фламинио и Занино. Неговиот татко Филипо Волта имал благородничко потекло. Неговата мајка Дона Мадалена потекнувала од семејството Инѕаги.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.alessandrovolta.info/life_and_works_8.html |title=архивски примерок |accessdate=2015-02-18 |archive-date=2015-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221032105/http://www.alessandrovolta.info/life_and_works_8.html |url-status=dead }}</ref> Во 1774, тој станал професор по физика на Кралското училиште во Комо. Година подоцна тој го подоврил и прославил [[електрофор]]от, направа која создавала [[статичен електрицитет]]. Ова претставување на уредот било толку обемно што честопати откривањето на истиот му било припишувано на самиот Волта, иако истиот начин на работа на уредот бил опишан од страна на шведскиот експериментатор [[Јохан Вилке]]во 1762 година.<ref>{{Наведена книга|last=Pancaldi|first=Giuliano|year= 2003|title=Volta, Science and Culture in the Age of Enlightenment|publisher=Princeton Univ. Press|url=http://books.google.com/?id=hGoYB1Twx4sC&pg=PA73|isbn=978-0-691-12226-7}}, p.73</ref><ref>Joh. Carl Wilcke (1762) "Ytterligare rön och försök om ''contraira electriciteterne'' vid laddningen och därtil hörande delar" (Additional findings and experiments on the opposing electric charges [that are created] during charging, and parts related thereto) ''Kongliga Svenska Vetenskaps Academiens Handlingar'' (Proceedings of the Royal Swedish Science Academy), vol. 23, pages [http://books.google.com/books?id=HHRJAAAAcAAJ&lpg=PA210&ots=z7rONACULS&pg=PA202#v=onepage&q&f=false 206-229], 245-266.</ref> Во 1777 патувал низ Швајцарија. Таму се спријателин со [[Орас-Бенедикт Сосирски]]. Во периодот меѓу 1776-78, Волта ја изучувал [[хемија]]та на гасовите. Тој го истражувал и одкрил [[метан]]от по прочитаниот труд на [[Бенџамин Френклин]] од [[САД]] во кој се зборувало за „запаливиот воздух“ . Во ноември 1776, тој открил присуство на метан во езерото [[Маџоре]],<ref>Alessandro Volta, ''Lettere del Signor Don Alessandro Volta … Sull' Aria Inflammabile Nativa delle Paludi'' [Letters of Signor Don Alessandro Volta … on the flammable native air of the marshes] (Milan, (Italy): Guiseppe Marelli, 1777).</ref> и во 1778 успеал да издвои метан од водата на езерото.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bookrags.com/research/methane-woc/ |title=Methane |publisher=BookRags |accessdate=26 January 2012}}</ref> Тој осмислил експерименти како што се [[согорување|запалувањето]] на метанот со помош на електрична [[Електростатичко празнење|искра]] во затворен сад. Волта исто така ја изучувал појавата која денес е позната како [[електричен капацитет]], осмислил поинакви начини дза изучување на електричниот потенцијал (''V'' ) и полнежот (''Q'' ), истовремено открил дека за познато тело, тие се пропорционални. Ова може да се каже дека е Волтовиот закон за капацитет, и за оваа своја работа единицата за електричен потенцијал е наречена [[волт]]. Во 1779 тој станал професор по експериментална физика на [[Пависки универзитет|Павискиот универзитет]], позиција која ја држел повеќе од 40 години.<ref name=ArchiveBook>{{Наведена книга|author=Munro, John|title=Pioneers of Electricity; Or, Short Lives of the Great Electricians|year=1902|publisher=The Religious Tract Society| location = London|pages=89–102|url=http://www.archive.org/details/pioneerselectri00munrgoog}}</ref> ==Волта и Галвани== [[File:Luigi Galvani, oil-painting.jpg|thumb|[[Лујџи Галвани]].]] [[Лујџи Галвани]] открил нешто што тој го нарекол „животински електрицитет“ кога два различни метала се поврзани меѓусебе (со нозе на жаба и меѓусебе). Волта заклучил дека нозете служеле како проводник (ние денес тоа би го нарекле [[електролит]]) и сетилник на електрицитет. Наместо нога од жаба, зел хартија потопена во [[расол]] и го забележал течењето на електрицитетот кое од претходно му било познато. На овој начин тој ја открил елеткрохемиската низа и законот на [[електромоторна сила]] (ЕМС), искажан преку [[галвански елемент|галванскиот елемент]], кој се состои од пар метални [[електрода|електроди]] одвоени со електролити. Притоа, законот ја дава разликата помеѓу нивните електродни потенцијали, па така, две истоветни електроди и еден заеднички електролит се пребиваат на потенцијал нула. Ова може да се нарече Волтини закон за електрохемиската низа. Во 1800 година како последица од погрешно поимување на Галвановиот одѕив, Волта го открил [[Волтин столб|Волтиниот столб]], кој претставува првобитна [[батерија]] што дава постојана електрична струја.<ref name=Routledge>{{Наведена книга|title=A popular history of science|author=Robert Routledge|url=http://books.google.com/?id=VO1HAAAAIAAJ&pg=PA553|page=553 |edition=2|year=1881|publisher=G. Routledge and Sons|isbn=0-415-38381-1}}</ref> Волта утврдил дека најделотворниот пар на неслични метали што произведуваат електрицитет се [[цинк]]от и [[сребро]]то. Првично експериментирал со поединечни ќелии во низа (секоја ќелија била метална винска чаша наполнета со расол), во кој две ставал неслични електроди. На место ова, кај столбот подоцна користел картон натопен во расол. ==Првата батерија== [[File:Voltaic pile mk.svg|thumb|300px|[[Волтин столб]]]] Соопштувајќи го откритието, Волта им оддал почит на [[Вилијам Николсон]], [[Тибериус Кавало]] и [[Абрахам Бенет]] како влијание.<ref>{{Наведено списание|author=Elliott, P.|title=Abraham Bennet F.R.S. (1749-1799): a provincial electrician in eighteenth-century England|journal=Notes and Records of the Royal Society of London|volume=53|issue=1|pages=59–78|year=1999|url=http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/klgdd0umcmvjqnpr/fulltext.pdf|format=PDF|doi=10.1098/rsnr.1999.0063|access-date=2015-02-18|archive-date=2020-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327140258/http://www.journals.royalsoc.ac.uk/content/klgdd0umcmvjqnpr/fulltext.pdf|url-status=dead}}</ref> Батеријата на Волта претставува првата електрохемиска ќелија. Се состои од две електроди: едната од [[цинк]], а другата од [[бакар]]. [[Електролит]]от може да биде [[сулфурна киселина]] измешана со вода или [[расол]]. Електролитот постои во облик 2H⁺ и SO₄²⁻. Цинкот, кој е повисок од бакарот и водородот во електрохемиската низа, негативно наелектризираниот сулфат (SO₄²⁻). Позивитно наелектризираните јони ([[протони]]те) ги фаќаат [[електрон]]ите од бакарот и образуваат меурчиња од водороден хас, H₂. Со ова цинковата прачка е негативната елкетрода, а бакарната плочка, позитивната. Така се добиваат два краја, и кога ќе се поврзат, протекува [[електрична струја|електричната струјата]]. [[Хемиска реакција|Хемиските ракции]] во оваа Волтина ќелија се следниве: :цинк : Zn <big><big>→</big></big> Zn²⁺ + 2e⁻ :сулфурна киселина : 2H⁺ + 2e⁻ <big><big>→</big></big> H₂ Бакарот не реагира, туку делува како електрода за струјата. Меѓутоа, оваа ќелија има некои недостатоци: не е безбедна за разкување поради киселината (дури и кога е растворена) и моќта со време ѝ се намалува бидејќи водородниот гас не се испушта, туку се насобира на површината на цинковата електродаи создава пречка меѓу металот и електролитниот раствор. ==Последните години и повлекување== [[File:Painting of Volta by Bertini (photo).jpeg|thumb|300px|Волта му го објаснува својот столб на [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] во 1801 г.]] Во чест на неговата работа, [[Наполеон Бонапарт]] во 1810 г. му дал на Волта титула на гроф.<ref name = "wmnqsy"/> Неговиот лик стоел на банкнотата од 10.000 [[италијанска лира|лири]] заедно со цртеж на неговата плоча. Волта се повлекол од работа во 1819 г. на имото во Камнаго во [[Комо]], кое денес го носи името „Камнаго Волта“ во негова чест. Тука и починал во 1827 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://chem.ch.huji.ac.il/history/volta.htm#end|title=Volta|publisher=Institute of Chemistry - Jerusalem|accessdate=2009-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090408220853/http://chem.ch.huji.ac.il/history/volta.htm#end|archivedate=2009-04-08|url-status=live}}</ref> и е погребан во истото место.<ref>For a photograph of his gravesite, and other Volta locales, see {{Наведена мрежна страница|title=Volta's localities|url=http://www.corrieredicomo.it/pg_interna.cfm?IndiceID=526&MenuID=2|accessdate= 2009-06-20}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> Крај езерото, во градините на Комо стои споменик во негова чест наречен „Волтин храм“ (''Tempio Voltiano''), а неговото дело е овековечено и во посебен музеј во кој е прикажан дел од опремата со која Волта ги вршел опитите. Недалеку се наоѓа деомот Вила Олмо, каде е сместена фондацијат „Волта“ која се занимава со промовирање на научни активности. == Наводи == {{наводи}} ==Надвореши врски== {{рв|Alessandro Volta}} *[http://electrochem.cwru.edu/encycl/art-v01-volta.htm Volta and the "Pile"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120716205546/http://electrochem.cwru.edu/encycl/art-v01-volta.htm |date=2012-07-16 }} *[https://www.youtube.com/watch?v=iXwUTZqeIrg Alessandro Volta Google Doodle] *[http://www.ideafinder.com/history/inventors/volta.htm Alessandro Volta] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100102131114/http://ideafinder.com/history/inventors/volta.htm |date=2010-01-02 }} *[http://www.energyquest.ca.gov/scientists/volta.html Count Alessandro Volta] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304030624/http://www.energyquest.ca.gov/scientists/volta.html |date=2016-03-04 }} *[http://www.corrosion-doctors.org/Biographies/VoltaBio.htm Alessandro Volta (1745-1827)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210125104338/http://www.corrosion-doctors.org/Biographies/VoltaBio.htm |date=2021-01-25 }} *{{Cite EB1911|wstitle=Volta, Alessandro}} *[http://histoires-de-sciences.over-blog.fr/2013/11/electrical-units-history.html Electrical units history.] *[http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=%22alessandro%20volta%22 References to Volta in European historic newspapers] {{Епоними на SI-единици}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Волта, Алесандро}} [[Категорија:Италијански физичари]] [[Категорија:Родени во 1745 година]] [[Категорија:Починати во 1827 година]] [[Категорија:Италијански пронаоѓачи]] [[Категорија:Изработувачи на научни инструменти]] [[Категорија:Носители на Коплиевиот медал]] [[Категорија:Членови на Кралското друштво]] [[Категорија:Римокатолички христијани од Италија]] [[Категорија:Италијанци од 18 век]] [[Категорија:Италијанци од 19 век]] [[Категорија:Луѓе од Комо]] [[Категорија:Членови на Кралската холандска академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Членови на Баварската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Пруската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Гетингенската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Француската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Торинската академија на науките]] 8k7g8oxkhfs763kdoxrl4kwnvmwbhoj 0 37602 5542568 5076285 2026-04-20T20:20:15Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542568 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Обична потполошка | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=100600194 |title=''Coturnix coturnix'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 јули 2012}}</ref> | image = quail32.jpg | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Кокошковидни]] | familia = [[Фазани]] | subfamilia = [[Еребици]] | genus = [[Потполошки]] | species = '''Обична потполошка''' | binomial = ''Coturnix coturnix'' | binomial_authority = ([[Карл Лине|Linnaeus]], [[Систем на природата|1758]]) }} '''Обична потполошка''' или '''обична препелица''' или '''обична прлица''' ({{науч|Coturnix coturnix}}) — [[птица]] од родот [[потполошки]] (''Coturnix'') [[потсемејство]]то на [[еребици]]те (''Perdicinae'') во склоп на семејството на [[фазани]]те. Откога ќе достигнат старост од 6-8 недели, овие видови [[потполошки]] се коти на отворена [[обработлива земја]] и [[пасиште|пасишта]] ширум сета [[Европа]] и [[Азија]], со тоа што положуваат по 6-18 [[јајце (биологија)|јајца]] на гнездо на земја. На јајцата им требаат 16-18 дена за да се [[квачење|испилат]]. Ова е мошне [[птичја преселба|преселничка]] [[птици|птица]] за разлика од речиси сите [[дивеч|ловни птици]], и презимува во [[Африка]]. Ја има и во [[Македонија]]. Ова е мала (17 см) заоблена птица, со кафени пруги и бела надочна линија, и, кај мажјаците, црна брада. Како што прилега на птица-преселница, потполошката има долги крила, за разлика од типично краткокрилите ловни птици. Ова е земски вид, кој се храни со [[семе|семиња]] и [[инсект]]и на земјата. Птицата е тешка да се забележи, бидејќи се крие по зеленилото, и се колеба да лета, туку претпочита да ползи. Дури и кога е истерана, потполошката се држи ниско и наскоро потоа се враќа на криење. Често единствениот показател за нејзиното присуство е специфичната повторлива песна на мажјакот. Овие извици ги испушта наутро, навечер и понекогаш ноќе. Потполошката во големи броеви се лови како [[дивеч]] на преминување низ [[Средоземје]]то. Во последни години овој вид бележи пораст на [[размножување]]то во [[САД]] и [[Европа]], меѓутоа ова е присутно кај [[птичарење|птичарите]]-аматери. ==Потполошката како тема во уметноста== * „Петлите и препелицата“ - [[басна]] на старогрчкиот баснописец [[Езоп]].<ref>Езоп, ''Басне (по Доситеју Обрадовићу)''. Београд: Просвета, 1963, стр. 89.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Галерија == <gallery> Податотека:Weibliche Wachtel (Coturnix coturnix).jpg|Потполошка-женка Податотека:Caille des blés MHNT.jpg|Јајца од потполошка </gallery> {{ризница|Coturnix coturnix|Потполошка}} [[Категорија:Потполошки]] [[Категорија:Птици на Европа]] [[Категорија:Птици на Азија]] [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] ciyxuvm1yn4gaqezvzfanu6hjlpec56 0 40722 5542778 5410226 2026-04-21T09:20:33Z BosaFi 115936 5542778 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за глумец | name = Сузан Сарандон | image = Susan Sarandon by David Shankbone.jpg | imagesize = | caption = Сузан Сарандон во април 2007 г. | birthname = Сузан Абигејл Томалин | location = [[New York City]], [[United States|U.S.]] | birthdate = {{birth date and age|1946|10|4}} | spouse = [[Крис Сарандон]] (1967-1979) | academyawards = '''[[Academy Award for Best Actress|Best Actress]]'''<br />1995 ''[[Dead Man Walking (film)|Dead Man Walking]]'' | baftaawards = '''[[BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role|Best Actress]]''' <br /> 1995 ''[[The Client]]'' | sagawards = '''[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Leading Role - Motion Picture|Outstanding Performance by a Female Actor in a Leading Role]]''' <br /> 1995 ''[[Dead Man Walking]]'' }} '''Сузан Сарандон''' (родена на [[4 октомври]],[[1946]]), американска [[актер]]ка и добитничка на [[Оскар]] е една од најмаркантните личности на [[XX век]]. Како глумица со јасно изградени политички ставови и голем поборник за [[човекови права|човековите права]] Сузан Сарандон се стекнала со голема слава. Учествувала во многу хуманитарни мисии низ целиот свет и анти-воени протести. Сузан Сарандон има 61 година. == Животопис == Сузан Сарандон, најстарата од деветте деца, е родена како '''Сузан Абигеил Томалин''' (прев. од анг. ''Susan Abigail Tomalin'') во [[Њујорк]], ќерка на Ленора Мари (моминско Крисчионе) и Филип Лесли Томалин, кој работел како директор за маркетинг, телевизиски продуцент и пејач во ноќните клубови за време на “ерата на големите бендови”<ref name="guardian">http://film.guardian.co.uk/interview/interviewpages/0,,1733454,00.html</ref><ref>http://www.filmreference.com/film/57/Susan-Sarandon.html</ref>. Нејзиниот татко бил од [[англија|англиско]], [[ирска|ирско]] и [[велс|велшко]] потекло а мајка и била потомок на [[Италија]]нци од [[Сицилија]].<ref name="guardian"/><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/south_east/6189848.stm ''News.bbc.co.uk'']</ref> Сарандон има изјавено дека нејзината баба, Анита Регали, била поврзана со [[мафија]]та. Сарандон израснала во големо римокатоличко [[семејство]]. Матурирала во [[1964]] и тогаш се запишала на ''Католичкиот Универзитет на Америка'' (прев. од анг. Catholic University of America), кој го воделе калуѓерки, од [[1964]] до [[1968]] и за тој период земала диплома по [[драма]]. Сè до нејзиното издигање до славата, Сарандон ги нагласила нејзините несогласувања со конзервативната [[политика]] на училиштето, посебно во врска со [[абортус]]от и [[хомосексуалност]]а. Во тоа време Сузан живеела со нејзините баба и дедо, а своите пари ги заработувала работејќи како секретарка, чистејќи станови, а исто така позирала и за некое списание. Сузан никогаш ни не сонувала да стане [[актер]]ка, но за време на [[студент]]ските денови таа го запознала и се омажила за колегата студент Крис Сарандон во [[1967]], кој ја убедил да биде она што е денес.<ref>[http://susansarandonsite.tripod.com/id1.html]</ref> Тие се развеле во [[1979]] а таа го задржала нејзиното венчано презиме како свој псевдоним. == Приватен живот == Во средината на осумдесеттите, Сарандон излегувала со режисерот Франко Амури, од кого има ќерка, глумицата Ева Амури. Од [[1988]], Сарандон е во врска со [[актер]]от Тим Робинс, кого го запознала на снимањето на ''Бул Дурам''. Двојката има две деца: Џек Хенри (роден [[1989]]) и Мајлс Гатри (роден [[1992]]). Таа и Робинс се добро познати по нивната инволвираност во [[либерални]]те општествени случувања, поради што се постојано на мета на [[конзервативизам|конзервативците]]. Сарандон има изразено поддршка за многу настани за толеранцијата и човековите права. Во [[1999]] г. била назначена за Амбасадор на добра волја на [[UNICEF|УНИЦЕФ]]. Сарандон во [[2003]] зборувала против [[војна]]та во [[Ирак]], изразувајќи интерест да ја толкува ''мајката на мирот'', Синди Шиан (прев. од анг. ''Cindy Sheehan''), во [[филм]] за нејзината кампања за мир. Исто во [[2003]], таа се појавила во филмот ''Љубов е љубов, е љубов,'' којшто истовремено го промовирал прифаќањето на [[хомосексуалност|хомосексуалните]] и [[транссексуалност|транссексуалните]] поединци. Во [[2000]] го поддржала Ралф Нејдер во кампањата за [[претседaтел]]. Во [[2004]] се обидела да го убеди да не се кандидира за [[претседател]]. Сарандон била водител на дел од ''Лајв 8'' [[концерт]]от во Единбург, [[Шкотска]], во [[2005]]. Во [[2006]] учествувала во отворањето на [[Олимписки игри|Зимските олимписки игри]], носејќи го олимпиското знаме во Торино, [[Италија]]. Во [[2007]] Сарандон се појавила на анти-воениот протест во [[Вашингтон]] со Тим Робинс и Џејн Фонда. Нејзиното мото беше ''Да се спротивставиме на војната, Да ја мразиме војната во сите форми без разлика дали оружјето е ракета или авион''. Сарандон и 10 нејзини роднини (вклучувајќи го и нејзиниот син Мајлс) отпатувале во [[Велс]] да ги пронајдат нејзините велшки корени. Нејзиното патување било документирано од страна на Би-Би-Си Велс. == Кариера == Во 1969 година Сузан Сарандон била на аудиција за филмот ''Џо'' со нејзиниот сопруг Крис Сарандон; иако тој не добил улога, таа ја добила главната улога на незадоволна тинејџерка која исчезнувала во валканиот подземен свет (филмот бил прикажан во 1970). Сузан не го достигнала успехот на тој филм и прифаќала улоги во помали филмови како ''Сакајќи ја Моли'', и требале уште цели 5 години пред да се појави во ''Роки Хорор Пикчр Шоу'', култна класика. Истата година ја играла главната женска улога во ''Големиот Валдо Пепер'', заедно со Роберт Редфорд. Сузан била номинирана за Оскар во 1981 за ''Атлантик Сити''. Нејзиното најконтроверзно филмско појавување било во ''Гладта'' во 1983, модерна вампирска приказна која била голема утка на кино благајните. Сепак филмот добил култен статус, пред сè благодарение на сцената помеѓу Сарандон и ко-ѕвездата [[Катрин Денев]]. Најголемиот пробив во кариерата Сарандон го остварила во 1988 година со филмот ''Бул Дурам'', којшто набргу станал огромен комерцијален успех. Сарандон добила четири номинации за Оскар во деведесеттите, конечно освојувајќи ја наградата за филмот ''Мртов човек оди''. Други филмови на Сарандон биле: ''Маќеа'' (1998), ''Секаде освен тука'' (1999), ''Романса и цигари'' (2005) и многу други. Сарандон се појавувала во ''Симпсонови'' (го позајмувала гласот), ''Пријатели'', ''Сабота навечер во живо'' и други серии. Сарандон е позната и по нејзиното носење на раскошни деколтеа. Најскорешни активности на Сарандон биле тоа што се појавила со нејзината ќерка Ева Амури во ''Сред пустелија'', од 2007. == Филмографија == Почнувајќи од [[1970]] година, па до ден денес, Сарандон има снимено над 70 [[филм|играни филмови]] со поголем или помал успех, но [[филм]]ови со кои си ја осигурала култната позиција која ја ужива во филмографијата. Покрај играните филмови, Сарандон има учествувано и во голем број документарци (во некои од нив се јавува и како раскажувач) а исто така се има појавувано и во повеќе ТВ серии. Сарандон е рангирана на 35-то место на Емпајр магазинот, на нивната листа ''Топ 100 филмски ѕвезди на сите времиња''. Филмови во којшто зела најголем хонорар се ''Клиентот'' (5,000,000.00 $). == Награди == Сузан Сарандон во текот на својата кариера има добиено повеќе признанија за својата работа, голем број на награди меѓу кои и најпрестижната награда - [[Оскар]], за која е номинирана дури 5 пати. <u>[[Оскар]]</u> * [[1981]] ''- Номинирана - Најдобра глумица во главната улога - Атлантик Сити'' * [[1991]] ''- Номинирана - Најдобра глумица во главната улога - Телма и Луиз'' * [[1992]] ''- Номинирана - Најдобра глумица во главната улога - Нафтата на Лорензо'' * [[1994]] ''- Номинирана - Најдобра глумица во главната улога - Клиентот'' * [[1995]] ''- Освои - Најдобра глумица во главната улога - Мртов човек оди'' == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == {{commons}} {{wikiquote}} * {{imdb name|0000215|Susan Sarandon}} * {{ymovies name|1800019379}} * [http://www.newsmeat.com/celebrity_political_donations/Susan_Sarandon.php Susan Sarandon's political donations] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080121045232/http://www.newsmeat.com/celebrity_political_donations/Susan_Sarandon.php |date=2008-01-21 }} at newsmeat.com * {{tvtome person|id=3537|name=Susan Sarandon}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Сарандон, Сузан}} [[Категорија:Родени во 1946 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] 1e6tfn9yq4oqen8p11t7wdd6whbdcvr 0 42854 5542643 5542118 2026-04-21T02:40:44Z Bjankuloski06 332 /* Надворешни врски */ Додадена категорија 5542643 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person | name = Птоломеј I Сотер<br />[[Птоломејско Кралство]] | image = Ptolemy I Soter Louvre Ma849.jpg | image_size = 270px | caption = Биста на Птоломеј I во [[Лувр]] | birth_date = [[367 п.н.е.]] | birth_place = [[Македонија]] | death_date = [[283 п.н.е.]] (на возраст од 84) | death_place = [[Александрија]], [[Египет]] | spouse = [[Артакама]]<br />[[Тајс]]<br />[[Евридика Египетска|Евридика]]<br />[[Береника I Египетска|Береника]] | parents = непознати и [[Арсиној Македонски]] | children = [[Птоломеј II Филаделф]]<br />[[Птоломеј Кераун]]<br />[[Мелеагер (крал)|Мелеагер]]<br />[[Арсиној II Египетски|Арсиној II]]<br />[[Лисандра]]<br />[[Птолмаис]] }} '''Птоломеј I Сотер''' (Сотер = спасител, [[367 п.н.е.|367]] — [[283 п.н.е.]]) — македонски генерал во војската на [[Александар Македонски]], кој после [[дијадоси|војната на дијадосите]] станал владетел на [[Египет]] ([[323 п.н.е.]] — [[283 п.н.е.]]) и основач на [[Птоломејско Кралство|Птоломејското Кралство]] и [[Птоломејската династија]]. За [[фараон]] на Египет се прогласил во 305-304 п.н.е. Бил син на Арсенија од Македонија, а денес не се знае кој му бил таткото. Една од претпоставките е дека бил нелегитимен син на [[Филип II Македонски]]. Бил пријател на [[Александар Македонски]] уште од детството. Станува еден од најважните генерали на Александар Македонски и негов телохранител. Со Александар е од првите походи, а во походите во [[Авганистан]] и [[Индија]] имал многу значајна улога. == Белешки == {{Reflist}} == Библиографија == * Walter M. Ellis: ''Ptolemy of Egypt'', London 1993. {{en}} * Christian A. Caroli: Ptolemaios I. Soter - Herrscher zweier Kulturen, Konstanz 2007. {{de}} == Надворешни врски == * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Africa/Egypt/_Texts/BEVHOP/2*.html Ptolemy Soter&nbsp;I at LacusCurtius] — (Chapter&nbsp;II of E.&nbsp;R&nbsp;Bevan's ''House of Ptolemy'', 1923) {{en}} * [http://www.tyndale.cam.ac.uk/Egypt/ptolemies/ptolemy_i.htm Ptolemy I] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090524153202/http://www.tyndale.cam.ac.uk/Egypt/ptolemies/ptolemy_i.htm |date=2009-05-24 }} (at Egyptian Royal Genealogy, with genealogical table) {{en}} * [http://www.livius.org Livius], [http://www.livius.org/ps-pz/ptolemies/ptolemy_i_soter.htm Ptolemy I Soter] by Jona Lendering {{en}} * [http://virtualreligion.net/iho/ptolemy_1.html Ptolemy I Soter] entry in historical sourcebook by Mahlon H. Smith {{en}} * [http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~jamesdow/s040/f000034.htm A genealogical tree of Ptolemy, though not necessarily reliable] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080129031959/http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~jamesdow/s040/f000034.htm |date=2008-01-29 }} Alexander the Great] {{en}} {{Биографија-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Птоломеј I Сотер]] [[Категорија:Птоломејска династија]] [[Категорија:Дијадоси]] [[Категорија:Древномакедонски војсководци]] [[Категорија:Војсководци на Александар Македонски]] [[Категорија:Фараони од Птоломејската династија]] [[Категорија:Историчари од Античка Македонија]] [[Категорија:Соматофилакси]] [[Категорија:Сатрапи на Македонската империја]] [[Категорија:Историчари кои го придружувале Александар III Македонски]] [[Категорија:Древномакедонски историчари]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] jvyijzinsgtwwifzeqhjfg0ssgbmcnk 5542659 5542643 2026-04-21T02:41:20Z Bjankuloski06 332 /* Надворешни врски */ Додадена категорија 5542659 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person | name = Птоломеј I Сотер<br />[[Птоломејско Кралство]] | image = Ptolemy I Soter Louvre Ma849.jpg | image_size = 270px | caption = Биста на Птоломеј I во [[Лувр]] | birth_date = [[367 п.н.е.]] | birth_place = [[Македонија]] | death_date = [[283 п.н.е.]] (на возраст од 84) | death_place = [[Александрија]], [[Египет]] | spouse = [[Артакама]]<br />[[Тајс]]<br />[[Евридика Египетска|Евридика]]<br />[[Береника I Египетска|Береника]] | parents = непознати и [[Арсиној Македонски]] | children = [[Птоломеј II Филаделф]]<br />[[Птоломеј Кераун]]<br />[[Мелеагер (крал)|Мелеагер]]<br />[[Арсиној II Египетски|Арсиној II]]<br />[[Лисандра]]<br />[[Птолмаис]] }} '''Птоломеј I Сотер''' (Сотер = спасител, [[367 п.н.е.|367]] — [[283 п.н.е.]]) — македонски генерал во војската на [[Александар Македонски]], кој после [[дијадоси|војната на дијадосите]] станал владетел на [[Египет]] ([[323 п.н.е.]] — [[283 п.н.е.]]) и основач на [[Птоломејско Кралство|Птоломејското Кралство]] и [[Птоломејската династија]]. За [[фараон]] на Египет се прогласил во 305-304 п.н.е. Бил син на Арсенија од Македонија, а денес не се знае кој му бил таткото. Една од претпоставките е дека бил нелегитимен син на [[Филип II Македонски]]. Бил пријател на [[Александар Македонски]] уште од детството. Станува еден од најважните генерали на Александар Македонски и негов телохранител. Со Александар е од првите походи, а во походите во [[Авганистан]] и [[Индија]] имал многу значајна улога. == Белешки == {{Reflist}} == Библиографија == * Walter M. Ellis: ''Ptolemy of Egypt'', London 1993. {{en}} * Christian A. Caroli: Ptolemaios I. Soter - Herrscher zweier Kulturen, Konstanz 2007. {{de}} == Надворешни врски == * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Africa/Egypt/_Texts/BEVHOP/2*.html Ptolemy Soter&nbsp;I at LacusCurtius] — (Chapter&nbsp;II of E.&nbsp;R&nbsp;Bevan's ''House of Ptolemy'', 1923) {{en}} * [http://www.tyndale.cam.ac.uk/Egypt/ptolemies/ptolemy_i.htm Ptolemy I] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090524153202/http://www.tyndale.cam.ac.uk/Egypt/ptolemies/ptolemy_i.htm |date=2009-05-24 }} (at Egyptian Royal Genealogy, with genealogical table) {{en}} * [http://www.livius.org Livius], [http://www.livius.org/ps-pz/ptolemies/ptolemy_i_soter.htm Ptolemy I Soter] by Jona Lendering {{en}} * [http://virtualreligion.net/iho/ptolemy_1.html Ptolemy I Soter] entry in historical sourcebook by Mahlon H. Smith {{en}} * [http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~jamesdow/s040/f000034.htm A genealogical tree of Ptolemy, though not necessarily reliable] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080129031959/http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~jamesdow/s040/f000034.htm |date=2008-01-29 }} Alexander the Great] {{en}} {{Биографија-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Птоломеј I Сотер]] [[Категорија:Птоломејска династија]] [[Категорија:Дијадоси]] [[Категорија:Древномакедонски војсководци]] [[Категорија:Војсководци на Александар Македонски]] [[Категорија:Фараони од Птоломејската династија]] [[Категорија:Историчари од Античка Македонија]] [[Категорија:Соматофилакси]] [[Категорија:Сатрапи на Македонската империја]] [[Категорија:Историчари кои го придружувале Александар III Македонски]] [[Категорија:Древномакедонски историчари]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] [[Категорија:Македонци од 3 век п.н.е.]] 0dz8g3q5nc7lxnuw8xren0w1kxv7zpm 0 46771 5542689 5320095 2026-04-21T02:50:07Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ Додадена категорија 5542689 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Map Greco-Persian Wars-sr.svg|десно|мини|250п|Воведна фаза на војната.]] [[Податотека:Persian_Empire,_490_BC.gif|десно|мини|300п|Персија [[490. п. н. е.]]]] '''Грчко-персиските војни''' биле серија на воени конфликти помеѓу неколку грчки градови-држави и [[Персија]], кои започнале околу 499 г.п.н.е. а завршиле околу 448 г.п.н.е. Но не сите грчки градови-држави војувале против Персијанците, некои од нив биле неутрални а некои биле и сојузници со Персијанците. Она што денес е познато за овој конфликт речиси целосно потекнуваат од грчки извори. Пред сè од записите на [[Херодот]] од [[Халикарнас]] кој во петтиот век пред нашата ера патувал низ средоземните земји, од [[Скитија]] до [[Египет]]. Неговите записи се собрани во неговата книга Ιστοριης Απόδειξη. [[Тукидид Атињанинот]] на некој начин продолжил со работата на [[Херодот]]. Неговата збирка на записи е позната како Ξυγγραφη (Пелопонеската војна). Се верува дека умрел пред да ја заврши оваа книга. Подоцна се појавуваат записи од [[Ефор]], како и од [[Диодор од Сицилија]]. Постојат и оскудни персиски извори, како на пример материјалите на [[Кнедус]], личен лекар на [[Артаксеркс Мнемон]]. Добар дел од овие записи не се сочувани. Фрагменти од записите биле чувани во мириобиблон. Подоцна биле преработени од страна на [[Фотеј]] кој пак станал [[Екуменски Патријарх]] во [[Цариград]] во деветтиот век од нашата ера. Но во книгата Еклогај од императорот [[Константин VII Порфирогенит]] (913 0 919 г.) и во Суда речникот од десеттиот век стои дека овие записи најверојатно биле изгубени после уништувањето на царската библиотека на Светата столица на [[Цариград]] од страна на крстоносците на [[Четврта крстоносна војна|Четвртата крстоносна војна]] во [[1204]] година.<ref> Kagan, Donald (1989). The Outbreak of the Peloponnesian War. Cornell University Press. ISBN 0-8014-9556-3.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Војни]] [[Категорија:Грчко-персиски војни]] [[Категорија:Војни на Античка Македонија]] 1e1af6t8lj9fuuvbp8srj33nzfahfg7 0 47335 5542738 5369267 2026-04-21T07:37:54Z Bjankuloski06 332 5542738 wikitext text/x-wiki {{Светско наследство | WHS = Мост на Мехмед-паша Соколовиќ во Вишеград | Image = [[Податотека:Visegrad Drina Bridge 1.jpg|250п]] | State Party = [[Босна и Херцеговина]] | Type = културно | Criteria = ii, iv | ID = 1260 | Region = [[Список на светско наследство во Европа|Европа]] | Year = 2007 | Session = | Link = http://whc.unesco.org/en/list/1260 }} '''Мост на Мехмед-паша Соколовиќ''' се наоѓа во градот [[Вишеград]] во близина на границата помеѓу [[Босна и Херцеговина]] и [[Србија]] и истовремено претставува едно од најмонументални дела на архитектурата која настанала помеѓу [[XV век]] и [[XIX век]] во [[Босна и Херцеговина]]. Мостот е изграден од познатиот архитект [[Мимар Синан]] во периодот помеѓу [[1571]] и [[1577]] г., на местото кое во минатото претставувало пат помеѓу [[Босна]] и [[Цариград]] низ реката [[Дрина]]. Овој мост е предмет на делото „[[Мостот на Дрина (книга)|Мостот на Дрина]]“ (1945) од нобеловецот [[Иво Андриќ]]. ==Историја== [[Мост]]от е изграден во периодот од [[1571]] до [[1577]] година, на местото каде што патот ја поврзувал Босна со [[Цариград]], на реката [[Дрина]] (т.н. „Цариградска џада“). Градењето на мостот било доверено на најголемиот турски градител од тоа време, [[Мимар Синан]], дворски [[архитектура|архитект]] и врвен градител во Царството. Мостот се препишува на [[Мехмед-паша Соколовиќ]], големиот везир на тројца султани (1565—1579) — [[Сулејман I]], [[Селим II]] и [[Мурат III]]. За овој мост се знае дека е поправуван околу 1664 година, потоа во 1875, 1911, 1939 и 1940 година. При повлекувањето на Австријците од Вишеград, во 1914 година, уништено е едно окно, а наредната година српската војска при напуштањето на Вишеград, уништила уште едно окно. Мостот бил во таква состојба до 1939 година, кога е поправен. Од 1915 до 1939 година, на урнатиот дел од мостот имало железна конструкција преку која се одвивал сообраќајот. За време на повлекувањето на Германците, во октомври 1943 година, и тој дел бил уништен.<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/reportaze/aktuelno.293.html:454842-Objavljena-nepoznata-fotografija-Cuprije-na-Drini Објавена е непозната фотографија на мостот на Дрина („Вечерње новости“, 19 септември 2013)]</ref> Средината на мостот била проширена и набрзо станала популарно место за собирање на луѓето од Вишеград и околината. Романот на [[Иво Андриќ]] „[[Мостот на Дрина]]“, за кој писателот добил и [[Нобелова награда]] и кој е преведен на бројни светски јазици, заснован е на историјата на овој мост. == Особености == [[Податотека:Visegrad bridge by Klackalica.jpg|мини|лево|300п|Мостот на Мехмед-паша Соколовиќ]] Мостот е составен од единаесет полукружни отвори, од кои последниот отвор на десниот брег се птпира на два подѕида со најмал распон од 5,20 m. Останатите десет полукружни отвори се со распон од 10,70 до 14,80 m. Мостот лежи на девет големи камени столбови со широчина од 3,50 - 4,00 m, и должина од околу 11,50 m. На левиот брег, последниот отвор се потпира врз дел што преминува во рампа. Широчината на коловозот на мостот изнесува 6 метри. [[Камен|Камењата]] за ѕидање на мостот биле сечени во Бања, околу 5 километри покрај десниот брег на реката [[Дрина]]. На средината на мостот имало дрвена кула за која не се знае кога е направена, а која е урната во 1886 година. Кулата имала улога на стражарница, а под неа имало премин, што се затворал од двете страни со големи дрвени врати. На кулата имало и топови. На мостот имало два тариха во стихови со исклесани години — на првиот 971-/1571, а на вториот 985/1577. Мостот издржал неколку големи поплави, од кои најголема била онаа од [[1896]] година, кога нивото на реката Дрина било 1,60 m над мостот. Столбовите, сводот и челните ѕидови биле направени од седра, од наоѓалиштето мајдан Вишеградска Бања. Некои камени блокови биле поврзани со железни кланфи запечатени со олово. == Моментална состојба == [[Податотека:Most Mehmed Paše Sokolovića (ploča).jpg|мини|десно|300п|Мермерна плоча на средина од мостот, зборува за оштетувањето на мостот од страна на германскиот окупатор во Втората светска војна]] Мостот на Мехмед-паша Соколовиќ е најзагрозениот национален споменик во Босна и Херцеговина. Стабилноста на мостот е загрозена поради неисполнување на условите кои се дадени во записникот на Комисијата за технички прием на хидроелектраната во [[Вишеград]]. Хидроелектраната предизвикала пораст на нивото на водата од реката [[Дрина]], со што се оптоварени главните столбови на мостот. [[Ерозија]] на дел од мостот под водата, е исто така опасност да падне целиот мост. Поради недостиг на финансиски средства, немало значајни ниту редовни поправки на мостот во последните неколку децении. == Галерија == <gallery> Mehmed pasa Bridge morning.JPG Mehmet pasa bridge portal.jpg Mehmet pasa bridge and green Drina river.jpg Rekonstrukcija mosta Mehmed paše Sokolovića 2013.jpg Cuprija u magli.JPG Oko Cuprije.JPG Most Mehmed-paše Sokolovića zimi.JPG Ćuprija Mehmed-paše Sokolovića u jesen.JPG Мост Мехмед-паше Соколовића 001.JPG </gallery> == Поврзано == * [[Список на светско наследство во Босна и Херцеговина]] {{УНЕСКО-заштитен}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мехмед паша Соколовиќ}} [[Категорија:Светско наследство во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Отомански мостови во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Мостови во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Вишеград]] [[Категорија:Камени мостови]] eu0zph9o3ewjd1eqq71q0kuljeamrot 5542741 5542738 2026-04-21T07:38:44Z Bjankuloski06 332 5542741 wikitext text/x-wiki {{Светско наследство | WHS = Мост на Мехмед-паша Соколовиќ во Вишеград | Image = [[Податотека:Visegrad Drina Bridge 1.jpg|250п]] | State Party = [[Босна и Херцеговина]] | Type = културно | Criteria = ii, iv | ID = 1260 | Region = [[Список на светско наследство во Европа|Европа]] | Year = 2007 | Session = | Link = http://whc.unesco.org/en/list/1260 }} '''Мост на Мехмед-паша Соколовиќ''' — [[мост]] на реката [[Дрина]] во градот [[Вишеград]] во близина на границата помеѓу [[Босна и Херцеговина]] и [[Србија]] и истовремено претставува едно од најмонументални дела на архитектурата која настанала помеѓу [[XV век]] и [[XIX век]] во [[Босна и Херцеговина]]. Мостот е изграден од познатиот архитект [[Мимар Синан]] во периодот помеѓу [[1571]] и [[1577]] г., на местото кое во минатото претставувало пат помеѓу [[Босна]] и [[Цариград]] низ реката Дрина. Овој мост е предмет на делото „[[Мостот на Дрина (книга)|Мостот на Дрина]]“ (1945) од нобеловецот [[Иво Андриќ]]. ==Историја== [[Мост]]от е изграден во периодот од [[1571]] до [[1577]] година, на местото каде што патот ја поврзувал Босна со [[Цариград]], на реката [[Дрина]] (т.н. „Цариградска џада“). Градењето на мостот било доверено на најголемиот турски градител од тоа време, [[Мимар Синан]], дворски [[архитектура|архитект]] и врвен градител во Царството. Мостот се препишува на [[Мехмед-паша Соколовиќ]], големиот везир на тројца султани (1565—1579) — [[Сулејман I]], [[Селим II]] и [[Мурат III]]. За овој мост се знае дека е поправуван околу 1664 година, потоа во 1875, 1911, 1939 и 1940 година. При повлекувањето на Австријците од Вишеград, во 1914 година, уништено е едно окно, а наредната година српската војска при напуштањето на Вишеград, уништила уште едно окно. Мостот бил во таква состојба до 1939 година, кога е поправен. Од 1915 до 1939 година, на урнатиот дел од мостот имало железна конструкција преку која се одвивал сообраќајот. За време на повлекувањето на Германците, во октомври 1943 година, и тој дел бил уништен.<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/reportaze/aktuelno.293.html:454842-Objavljena-nepoznata-fotografija-Cuprije-na-Drini Објавена е непозната фотографија на мостот на Дрина („Вечерње новости“, 19 септември 2013)]</ref> Средината на мостот била проширена и набрзо станала популарно место за собирање на луѓето од Вишеград и околината. Романот на [[Иво Андриќ]] „[[Мостот на Дрина]]“, за кој писателот добил и [[Нобелова награда]] и кој е преведен на бројни светски јазици, заснован е на историјата на овој мост. == Особености == [[Податотека:Visegrad bridge by Klackalica.jpg|мини|лево|300п|Мостот на Мехмед-паша Соколовиќ]] Мостот е составен од единаесет полукружни отвори, од кои последниот отвор на десниот брег се птпира на два подѕида со најмал распон од 5,20 m. Останатите десет полукружни отвори се со распон од 10,70 до 14,80 m. Мостот лежи на девет големи камени столбови со широчина од 3,50 - 4,00 m, и должина од околу 11,50 m. На левиот брег, последниот отвор се потпира врз дел што преминува во рампа. Широчината на коловозот на мостот изнесува 6 метри. [[Камен|Камењата]] за ѕидање на мостот биле сечени во Бања, околу 5 километри покрај десниот брег на реката [[Дрина]]. На средината на мостот имало дрвена кула за која не се знае кога е направена, а која е урната во 1886 година. Кулата имала улога на стражарница, а под неа имало премин, што се затворал од двете страни со големи дрвени врати. На кулата имало и топови. На мостот имало два тариха во стихови со исклесани години — на првиот 971-/1571, а на вториот 985/1577. Мостот издржал неколку големи поплави, од кои најголема била онаа од [[1896]] година, кога нивото на реката Дрина било 1,60 m над мостот. Столбовите, сводот и челните ѕидови биле направени од седра, од наоѓалиштето мајдан Вишеградска Бања. Некои камени блокови биле поврзани со железни кланфи запечатени со олово. == Моментална состојба == [[Податотека:Most Mehmed Paše Sokolovića (ploča).jpg|мини|десно|300п|Мермерна плоча на средина од мостот, зборува за оштетувањето на мостот од страна на германскиот окупатор во Втората светска војна]] Мостот на Мехмед-паша Соколовиќ е најзагрозениот национален споменик во Босна и Херцеговина. Стабилноста на мостот е загрозена поради неисполнување на условите кои се дадени во записникот на Комисијата за технички прием на хидроелектраната во [[Вишеград]]. Хидроелектраната предизвикала пораст на нивото на водата од реката [[Дрина]], со што се оптоварени главните столбови на мостот. [[Ерозија]] на дел од мостот под водата, е исто така опасност да падне целиот мост. Поради недостиг на финансиски средства, немало значајни ниту редовни поправки на мостот во последните неколку децении. == Галерија == <gallery> Mehmed pasa Bridge morning.JPG Mehmet pasa bridge portal.jpg Mehmet pasa bridge and green Drina river.jpg Rekonstrukcija mosta Mehmed paše Sokolovića 2013.jpg Cuprija u magli.JPG Oko Cuprije.JPG Most Mehmed-paše Sokolovića zimi.JPG Ćuprija Mehmed-paše Sokolovića u jesen.JPG Мост Мехмед-паше Соколовића 001.JPG </gallery> == Поврзано == * [[Список на светско наследство во Босна и Херцеговина]] {{УНЕСКО-заштитен}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мехмед паша Соколовиќ}} [[Категорија:Светско наследство во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Отомански мостови во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Мостови во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Вишеград]] [[Категорија:Камени мостови]] rt8am92cdweoxuq0zmeel3dstbv1ysq 5542742 5542741 2026-04-21T07:38:52Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Мост на Мехмед паша]] на [[Мост на Мехмед-паша Соколовиќ]] 5542741 wikitext text/x-wiki {{Светско наследство | WHS = Мост на Мехмед-паша Соколовиќ во Вишеград | Image = [[Податотека:Visegrad Drina Bridge 1.jpg|250п]] | State Party = [[Босна и Херцеговина]] | Type = културно | Criteria = ii, iv | ID = 1260 | Region = [[Список на светско наследство во Европа|Европа]] | Year = 2007 | Session = | Link = http://whc.unesco.org/en/list/1260 }} '''Мост на Мехмед-паша Соколовиќ''' — [[мост]] на реката [[Дрина]] во градот [[Вишеград]] во близина на границата помеѓу [[Босна и Херцеговина]] и [[Србија]] и истовремено претставува едно од најмонументални дела на архитектурата која настанала помеѓу [[XV век]] и [[XIX век]] во [[Босна и Херцеговина]]. Мостот е изграден од познатиот архитект [[Мимар Синан]] во периодот помеѓу [[1571]] и [[1577]] г., на местото кое во минатото претставувало пат помеѓу [[Босна]] и [[Цариград]] низ реката Дрина. Овој мост е предмет на делото „[[Мостот на Дрина (книга)|Мостот на Дрина]]“ (1945) од нобеловецот [[Иво Андриќ]]. ==Историја== [[Мост]]от е изграден во периодот од [[1571]] до [[1577]] година, на местото каде што патот ја поврзувал Босна со [[Цариград]], на реката [[Дрина]] (т.н. „Цариградска џада“). Градењето на мостот било доверено на најголемиот турски градител од тоа време, [[Мимар Синан]], дворски [[архитектура|архитект]] и врвен градител во Царството. Мостот се препишува на [[Мехмед-паша Соколовиќ]], големиот везир на тројца султани (1565—1579) — [[Сулејман I]], [[Селим II]] и [[Мурат III]]. За овој мост се знае дека е поправуван околу 1664 година, потоа во 1875, 1911, 1939 и 1940 година. При повлекувањето на Австријците од Вишеград, во 1914 година, уништено е едно окно, а наредната година српската војска при напуштањето на Вишеград, уништила уште едно окно. Мостот бил во таква состојба до 1939 година, кога е поправен. Од 1915 до 1939 година, на урнатиот дел од мостот имало железна конструкција преку која се одвивал сообраќајот. За време на повлекувањето на Германците, во октомври 1943 година, и тој дел бил уништен.<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/reportaze/aktuelno.293.html:454842-Objavljena-nepoznata-fotografija-Cuprije-na-Drini Објавена е непозната фотографија на мостот на Дрина („Вечерње новости“, 19 септември 2013)]</ref> Средината на мостот била проширена и набрзо станала популарно место за собирање на луѓето од Вишеград и околината. Романот на [[Иво Андриќ]] „[[Мостот на Дрина]]“, за кој писателот добил и [[Нобелова награда]] и кој е преведен на бројни светски јазици, заснован е на историјата на овој мост. == Особености == [[Податотека:Visegrad bridge by Klackalica.jpg|мини|лево|300п|Мостот на Мехмед-паша Соколовиќ]] Мостот е составен од единаесет полукружни отвори, од кои последниот отвор на десниот брег се птпира на два подѕида со најмал распон од 5,20 m. Останатите десет полукружни отвори се со распон од 10,70 до 14,80 m. Мостот лежи на девет големи камени столбови со широчина од 3,50 - 4,00 m, и должина од околу 11,50 m. На левиот брег, последниот отвор се потпира врз дел што преминува во рампа. Широчината на коловозот на мостот изнесува 6 метри. [[Камен|Камењата]] за ѕидање на мостот биле сечени во Бања, околу 5 километри покрај десниот брег на реката [[Дрина]]. На средината на мостот имало дрвена кула за која не се знае кога е направена, а која е урната во 1886 година. Кулата имала улога на стражарница, а под неа имало премин, што се затворал од двете страни со големи дрвени врати. На кулата имало и топови. На мостот имало два тариха во стихови со исклесани години — на првиот 971-/1571, а на вториот 985/1577. Мостот издржал неколку големи поплави, од кои најголема била онаа од [[1896]] година, кога нивото на реката Дрина било 1,60 m над мостот. Столбовите, сводот и челните ѕидови биле направени од седра, од наоѓалиштето мајдан Вишеградска Бања. Некои камени блокови биле поврзани со железни кланфи запечатени со олово. == Моментална состојба == [[Податотека:Most Mehmed Paše Sokolovića (ploča).jpg|мини|десно|300п|Мермерна плоча на средина од мостот, зборува за оштетувањето на мостот од страна на германскиот окупатор во Втората светска војна]] Мостот на Мехмед-паша Соколовиќ е најзагрозениот национален споменик во Босна и Херцеговина. Стабилноста на мостот е загрозена поради неисполнување на условите кои се дадени во записникот на Комисијата за технички прием на хидроелектраната во [[Вишеград]]. Хидроелектраната предизвикала пораст на нивото на водата од реката [[Дрина]], со што се оптоварени главните столбови на мостот. [[Ерозија]] на дел од мостот под водата, е исто така опасност да падне целиот мост. Поради недостиг на финансиски средства, немало значајни ниту редовни поправки на мостот во последните неколку децении. == Галерија == <gallery> Mehmed pasa Bridge morning.JPG Mehmet pasa bridge portal.jpg Mehmet pasa bridge and green Drina river.jpg Rekonstrukcija mosta Mehmed paše Sokolovića 2013.jpg Cuprija u magli.JPG Oko Cuprije.JPG Most Mehmed-paše Sokolovića zimi.JPG Ćuprija Mehmed-paše Sokolovića u jesen.JPG Мост Мехмед-паше Соколовића 001.JPG </gallery> == Поврзано == * [[Список на светско наследство во Босна и Херцеговина]] {{УНЕСКО-заштитен}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мехмед паша Соколовиќ}} [[Категорија:Светско наследство во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Отомански мостови во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Мостови во Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Вишеград]] [[Категорија:Камени мостови]] rt8am92cdweoxuq0zmeel3dstbv1ysq 0 48572 5542652 4835598 2026-04-21T02:41:02Z Bjankuloski06 332 Додадена категорија 5542652 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} :''Не треба да се меша со [[Клеопатра Евридика]], жена на Филип II.'' :''Поврзано [[Клеопатра (појаснување)]] за други личности со ова име.'' '''Клеопатра''' (околу [[356 п.н.е.]] — [[308 п.н.е.]]), '''Клеопатра Македонска''' или '''Клеопатра Епирска''' — сестра на [[Александар Македонски]] во бракот на [[Филип II]] со [[Олимпија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://journals.ukim.mk/index.php/philologicalstudies/issue/view/42|title=Vol 9 No 1 (2011): Philological Studies {{!}} Philological Studies|last=|first=|authorlink=ЦИВИЛИЗАЦИСКИТЕ ВИЗИИНА МАКЕДОНСКИОТ КРАЛАРХЕЛАЈ I|last2=Катерина Младеновска-Ристовска|date=2011|work=journals.ukim.mk|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref> Принцеза во кралскиот двор а подоцна регент на [[Епир (регион)|Епир]]. Во други блиски роднински врски е со полусестрите [[Тесалоника Македонска]] и [[Кинана]], како и полубратот [[Филип III Аридеј|Филип III Македонски]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=д-р Стојан Киселиновски и др.|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=234}}</ref> Израснала во [[Пела]], како принцеза. Во [[338 п.н.е.]], Клеопатра останува во [[Пела]] со нејзиниот татко, додека нејзината мајка [[Олимпија]] е прогонета во [[Епир (регион)|Епир]] кај нејзиниот [[Молосија|молосиски]] брат [[Александар I Епирски]] (вујкото на Клеопатра). Подоцна Филип сакајќи да го зајакне сојузништвото со [[Александар I Епирски]], му ја понудил раката на Клеопатра. Во [[334 п.н.е.]], се одржала голема свадбена свеченост по повод стапувањето во брак на Клеопатра и нејзиниот вујко [[Александар I Епирски]] во македонската престолнина [[Ајга]]. Токму тогаш бил убиен [[Филип II Македонски|Филип II]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/499142958|title=Македонска енциклопедија|last=Ристовски, Блаже|first=|last2=|date=2009|publisher=МАНУ|year=2009|isbn=978-608-203-023-4|location=Скопје|pages=698|oclc=499142958}}</ref> Веднаш после убиството на Филип II, скоро земените Клеопатра и Александар се враќаат назад во Епир. Набрзо, во нивниот брак се родиле две деца: [[Неоптолeм II Епирски]] и Кадмија. == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0808.html Cleopatra] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060101093400/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0808.html |date=2006-01-01 }} from Charles Smith, ''Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology'' (1867) {{en}} * [http://www.livius.org/cg-cm/cleopatra01/cleopatra_of_macedonia.html Cleopatra of Macedonia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305215528/http://www.livius.org/cg-cm/cleopatra01/cleopatra_of_macedonia.html |date=2016-03-05 }} from Livius on ancient history by Jona Lendering {{en}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Аргеадска династија]] [[Категорија:Епир]] [[Категорија:Жени регенти]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] 3apdn6ncvt7w7o8vh7plwrs0wsncnbf 14 48813 5542639 3019981 2026-04-20T23:38:51Z StarTrekker 89093 5542639 wikitext text/x-wiki {{Ризница-врска|Metallica}} [[Категорија:Категории за музичари]] q0e2gb0nz7aui8fjaigzk7zbaqsqpq4 0 50547 5542646 5424334 2026-04-21T02:40:50Z Bjankuloski06 332 /* Извори */ Додадена категорија 5542646 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Alexander and Hephaestion.jpg|right|thumb|250px|Александар и Хефестион (десно).]] '''Хефестион''' ({{langx|grc|Ἡφαιστίων}}) околу 356.п.н.е. - 324.п.н.е., син на [[Аминтор]], бил [[Античка Македонија|македонски]] благородник и генерал во војската на [[Александар Македонски]]. Тој бил „далеку најдраг пријател на кралот, израснат со Александар, и ги знаел сите негови тајни.“<ref>Curtius Rufus, The History of Alexander, verse 3.12.16</ref> Ова нивно пријателство траело во текот на целиот нивен живот. Според некои историчари, Хефестион бил единствената вистинска љубов на Александар.<ref>Heckel, Waldemar (2006) Who's Who in the Age of Alexander the Great. MA,USA:Blackwell. ISBN 1-4051-1210-7</ref><ref>"'''While none of the extant ancient biographers refers to Hephaestion as anything more than Alexander's trusted companion.'''" - [http://books.google.mk/books/about/Sexuality_in_Greek_and_Roman_Culture.html?id=YyeLQgAACAAJ&redir_esc=y Marilyn Skinner: Sexuality in Greek and Roman Culture], John Wiley & Sons, (2013), p. 206.</ref><ref>"'''The ancient sources do not report that Alexander and his very close friend Hephaestion were lovers.'''" - Thomas R. Martin: Alexander the Great: the story of an ancient life, Cambridge University Press, (2012), pp. [http://books.google.mk/books?id=gTA0eJmQ4t8C&q=%22+The+ancient+sources+do+not+report+%22#v=snippet&q=%22%20The%20ancient%20sources%20do%20not%20report%20%22&f=false 99–100].</ref> Сепак, во [[Древни извори|древните]], оригиналните извори, Александар и Хефестион никаде експлицитно не се поистоветуваат со називите “'''''ἐρώμενος'''''” (љубен) или “'''''ἐραστής'''''” (љубовник) (во изворите на [[старогрчки јазик]]), ниту со [[синоним]]от “'''''amans'''''” (во оние на [[латински јазик|латински]]). Прекарот на Хефестион, според изворите на старогрчки, е “''Филалександрос''” <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.livius.org/he-hg/hephaestion/hephaestion.htm |title=Arrian: Hephaestion (1) |accessdate=2013-12-01 |archive-date=2014-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125102858/http://www.livius.org/he-hg/hephaestion/hephaestion.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://vk.com/hephaistion_philalexandros Hephaistion Philalexandros]</ref><ref>http://1stmuse.com/frames/hephaeistion.html</ref>, епитет што го добил од самиот Александар, а што во превод значи - “пријател на Александар” или “наклонет и лојален кон Александар”. Во превод од старогрчки, “'''''φιλος'''''” (филос) означува “пријател”. Од друга страна пак, [[Лукијан]], [[Реторика|реторичар]] и [[Сатира|сатиричар]]<ref>Paul of Samosata, Zenobia and Aurelian: The Church, Local Culture and Political Allegiance in Third-Century Syria Author(s): Fergus Millar Source: The Journal of Roman Studies, Vol. 61 (1971), pp. 1-17.</ref>, кој живеел 4 века подоцна пишувајќи во својата книга ''On Slips of the Tongue''<ref>Lucian 8</ref> опишува прилика кога разговорот на Хефестион од едно утро имплицирал дека тој бил во шаторот на Александар цела ноќ, и [[Плутарх]] нешто подоцна реторички ја опишува интимноста помеѓу нив,<ref>Plutarch 39.40</ref> кога тој кажува како Хефестион заедно со Александар ги читале неговите писма. [[Диоген]] од Синопа, во писмо напишано до Александар, го обвинува Александар дека е "...владеен од бутовите на Хефестион"<ref>Diogenes of Sinope 24. The letter, probably spurious, is partially translated and quoted by Chugg (''Alexander's Lovers'', second edition, 2012, p. 18). It reads as follows: "If you wish to be beautiful and good, throw away the rag you have in your head and come to us. Yet you will not be able to do so, for you are held fast by Hephaistion's thighs".</ref> - реферирајќи чест сексуален чин во Антиката. ==Животопис== Воената кариера на Хефестион била успешна, а како член на гардата на Александар ја командувал и придружната коњица. Му биле доверени и многу други задачи во текот на десетгодишното војување во Азија, вклучувајќи и дипломатски мисии, премостување на реки, опсади, и основање на нови населби. Покрај тоа што бил војник, инженер и дипломат, Хефестион активно се допишувал со [[Аристотел]] и со [[Ксенократ]], и го поддржувал Александар во обидите да ги интегрира Македонците и Персијците. Александар и формално го поставил за втор по ранг кога го назначил за Хилијарх (поголем воен заповедник). Првата битка на Хефестион била против Траките, додека Александар бил Регент. Походот на Дунав го предводел Филип II во 342 г.п.н.е. Потоа Хефестион учествувал и во Битката кај Херонеја, во 338 г.п.н.е. На почетокот бил ангажиран и во важни дипломатски мисии. Првата е после битката на Ис во 333 г.п.н.е., по заземањето на Сидон, Хефестион бил назначен да одбере гувернатор на таа територија. По 332 г. Александар го поставил за командант на неговата морнаричка флота, со задача да го следи од брегот на Газа. Тука дошло до интересен заплет. Плутарх пишува: „Во тој момент Александар добил вести од Атина дека Атињаните и Спартанците се кренале на бунт, па Александар го испратил Хефестион да изврши контрола. Хефестион тогаш се сретнал со Аристо, за да договори мир меѓу Александар, Демостен и спартанскиот крал Агис III. Тие биле волни да ја прифатат оваа идеја и тој мир бил зачуван за некое време.“ Се вели дека Хефестион ја командувал Македонската фаланга во Египет и изградил мост на реката Еуфрат. Во Битката кај Гавгамела, Хефестион бил еден од телохранителите на Александар, еден од луѓето нему најблиски, со задолжение – да го заштитат. Дотогаш главен одговорен телохранител бил Kлит Црниот. Во таа битка Хефестион бил ранет во раката. После битката го поддржал Александар во помирувањето со персијците. После погубувањето на Филота во 330 година, Хефестион бил назначен за командант на коњаницта заедно со Клит. Со тоа дошло до реформи и воведување нови воени тактики. Во 328 г.п.н.е. војската го нападнала Балкх. Хефестион тука ги удрил темелите на градот Мараканда. Во пролетта 327 г. ја покориле Бактрија кај преминот Кајбер. Во битката на р. Инд, 326 г., Хефестион повторно ја предводел македонската коњаница. Така, докажувајќи се како одговорен водечки генерал на Македонската војска во уште неколку битки, Хефестион се докажал и како еден од најлојалните пријатели и соработници на Александар. За време Големата свадба на 10.000 македонски војници со персиски девојки, организрана од императорот Александар, Хефестион се оженил со [[Дрипети]], една од ќерките на [[Дариј III]] <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.livius.org/he-hg/hephaestion/hephaestion02.html |title=Arrian: Hephaestion (2) |accessdate=2013-12-01 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203015832/http://www.livius.org/he-hg/hephaestion/hephaestion02.html |url-status=dead }}</ref>. Кога Хефестион ненадејно умрел во [[Екбатана]] (денешен Иран) во есента 324.п.н.е. Се претпоставува дека причина за смртта била некоја заразна болест, но можеби и труење.<ref>Renault, Mary (1975) The Nature of Alexander. London: Allen Lane. ISBN 0-7139-0936-6</ref> Александар бил скршен од тага поради смртта на неговиот најдобар другар, кој го сакал како брат.<ref>Arrian, The Campaigns of Alexander</ref> Тој побарал од пророчиштето во Шива да му доделат на Хефестион божествен статус. Кога и самиот умрел 8 месеци подоцна, Александар сѐ уште планирал каков траен споменик да изгради во сеќавање на саканиот Хефестион. == Извори == {{reflist}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Александар III Македонски]] [[Категорија:Античка Македонија]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] 13t28vcgmhosknbnia8bim19r6p8pi7 0 51589 5542502 5057953 2026-04-20T17:56:42Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542502 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Појаснување}} * [[Чавдар (име)|Чавдар]], бугарско машко име * [[Чавдар војвода]], водач на [[ајдутство|ајдучка]] чета * [[Чавдар (Смољанска Област)|Чавдар]], село во [[Смољанска Област]] * [[Чавдар (Софиска Област)|Чавдар]], село во [[Софија (област)|Софиска Област]] * [[Чавдар (марка)|Чавдар]], марка бугарски автобуси * [[Партизанска бригада Чавдар]], партизанска бригада (1941-1944) 1m42i0ks43xnxrwnpk8pof48euzahzv 0 52197 5542610 5529636 2026-04-20T22:44:13Z Bjankuloski06 332 /* top */ Печатна грешка, replaced: неговара → неговата 5542610 wikitext text/x-wiki {{ redirect |Кеплер}} {{Infobox scientist |name = Јоханес Кеплер |image = Portrait Confused With Johannes Kepler 1610.jpg|175px |image_width = 175px |caption = Портрет од 1610 на Јоханес Кеплер од непознат уметник |birth_date = {{роден на|27|декември|1571}} |birth_place = [[Вајл дер Штат]] кај [[Штутгарт]], [[Германија]] |residence = [[Баден-Виртемберг]]; Штаерска; [[Чешка (историска област)|Чешка]]; [[Горна Австрија]] |death_date = {{починал на|15|ноември|1630}} |death_place = [[Регенсбург]], [[Баварија]], [[Германија]] |field = [[астрономија]], [[астрологија]], [[математика]] и [[природонаука]] |work_institutions = Универзитет на Линц |alma_mater = Тибингенски универзитет |advisor = [[Михаел Местлин]] |known_for = [[Кеплерови закони за планетарно движење]] |prizes = |religion = [[Лутеранство|Лутеранец]] |signature = Unterschrift Kepler.svg |footnotes = }} '''Јоханес Кеплер''' ({{langx|de|Johannes Kepler}}, {{рн|27|декември|1571}} – {{пн|15|ноември|1630}}) — [[Германија|германски]] [[математика|математичар]], [[астрономија|астроном]] и [[астрологија|астролог]] и клучна фигура во астрономската револуција на [[17 век]]. Тој е најпознат за неговите [[Кеплерови закони за планетарно движење|закони за планетарно движење]], кодифицирани од други астрономи според основата на неговите дела „Нова астрономија“, „Хармонии на светот“ и „Епитом на Коперниковата астрономија“. Пред Кеплер, [[планета]]рните орбити били пресметувани преку комбинации на кружните движења на ''[[небесно тело|небесни сфери]]''. По Кеплер, астрономите го смениле своето внимание кон ''[[орбита|орбитите]]'' - патишта кои можат математички да се претстават како [[елипса|елипси]].<ref>{{en}}Owen Gingerich, "Foreword," to Donohue, tr., ''Johannes Kepler: New Astronomy'', p. xi</ref><ref>On the slow reception of Kepler's laws see Koyré, ''The Astronomical Revolution,'' pp. 362–4.</ref><ref>{{en}}On the change from orbs moving with circular motion to orbits derived from physical principles see Bernard R. Goldstein and Giora Hon, "Kepler’s Move from ''Orbs'' to ''Orbits'': Documenting a Revolutionary Scientific Concept," ''Perspectives on Science'', 13 (2005): 74-111.</ref> Кеплеровите закони исто така овозможиле една од основите на теоријата на [[Исак Њутн]] за [[гравитација|универзална гравитација]]. За време на неговата кариера, Кеплер бил учител по математика во семинарско училиште во [[Грац]], [[Австрија]], асистент на астрономот [[Тихо Брахе]], дворскиот математичар на императорот Рудолф II; математичар во [[Линц]], [[Австрија]] и советник на генералот Алберт фон Валенштајн. Тој исто така извршил голем придонес на полето на [[оптика]]та, измислил подобрена верзија на [[телескоп|рефрактирачкиот телескоп]] (Кеплеров телескоп) и помогнал да се легитемизираат телескопските пронајдоци на уште еден научник од неговата генерација, [[Галилео Галилеј]]. Кеплер живеел во доба каде немала јасна граница меѓу [[астрономија]]та и [[астрологија]]та, но имало голема поделеност на астрономијата на две гранки - [[математика|математичка]] и [[физика|физичка]] (гранка на попрестижната дисциплина [[природонаука]]). Кеплер вовел и религиозни аргументи и појаснувања во неговите дела, мотивиран од религиозната осуда дека Бог го создал светот со интелигентен план кој е прифатлив преку [[природа|природната]] светлина на [[разум]]от.<ref>{{en}} Barker and Goldstein, "Theological Foundations of Kepler's Astronomy", pp. 112–13.</ref> Кеплер ја опишал неговата нова астрономија како „небесна физика“,<ref>{{en}} Kepler, ''New Astronomy'', title page, tr. Donohue, pp. 26–7</ref> како „екскурзија во [[аристотел]]овата ''Метафизика''“ ,<ref>{{en}} Kepler, ''New Astronomy'', p. 48</ref> и како „додаток на делото ''За небото''“, исто така на Аристотел,<ref>{{en}}''Epitome of Copernican Astronomy'' in ''Great Books of the Western World'', Vol 16, p. 845</ref> трансформирајќи ја античката традициjа за физичка космологија со третирањето на математиката како дел од универзалната математичка [[физика]].<ref>{{en}} Stephenson, ''Kepler's Physical Astronomy,'' pp. 1–2; Dear, ''Revolutionizing the Sciences'', pp. 74–78</ref> == Детство == [[Image:Kepler-Geburtshaus.jpg|thumb|upright=0.7|Родното место на Кеплер во Вајл дер Штат]] [[Image:Great Comet of 1577.gif|thumb|left|250px|[[Голема комета од 1577|Големата комета од 1577]], која Кеплер ја посведочил како дете, и го привлекла вниманието на голем број на астрономи низ Европа.]] Јоханес Кеплер е роден на 27 декември 1571., во Слободниот Империјалистички град Вајл дер Штат. Неговиот дедо, Себалд Кеплер, бил градоначалник на градот, но во времето кога Јоханес се родил, тој имал двајца браќа и една сестра и богатството на фамилијата пропаѓало. Неговиот татко, Хенрих Кеплер, бил користољубец, и го напуштил семејството кога Јоханес имал пет години. Се верува дека починал во Осумгодишната војна во Холандија. Неговата мајка Катарина Гулденман била лекар и хербалист. Бидејќи бил предвремено роден, Јоханес како дете бил слаб и болезлив. Сепак, тој често ги импресирал посетувачите на градот со неговите феноменaлни математички способности.<ref>Caspar. ''Kepler'', pp.&nbsp; 29–36; Connor. ''Kepler's Witch'', pp.&nbsp; 23–46.</ref> Тој се запознал со астрономијата уште во раното детство, и тогаш се развила љубовта кон неа која ќе се протега низ целиот негов живот. На шест години, тој ја набљудувал [[Големата комета во 1577]], пишувајќи дека ‚‚мајка му го однела на високо место за да ја гледа‘‘.<ref name = Koestler234/> На девет години, тој набљудувал друг астрономски настан, [[затемнување на месечина]]та во 1580.<ref name=Koestler234>Koestler. ''The Sleepwalkers'', p. 234 (translated from Kepler's family horoscope).</ref> И покрај тоа, детските [[сипаници]] го оставиле со слаб вид и сакати раце, ограничувајќи ја неговата можност за набљудување на аспекти од астрономијата.<ref>Caspar. ''Kepler'', pp.&nbsp; 36–38; Connor. ''Kepler's Witch'', pp.&nbsp; 25–27.</ref> Во 1589, по завршувањето на школо за граматика, школо за латински јазик и Евангелиски семинари во Мелбурни Блаусберн, Кеплер присуствувал на [[Tübinger Stift]] на [[Универзитетот во Тибинген]]. Таму, тој посетувал предавања кај [[Витус Милер]]<ref>Connor, James A. ''Kepler's Witch'' (2004), p. 58.</ref> и [[теологија]] кај [[Јакоб Хербранд]].Тој докажал дека е одличен математичар и заработил репутација како вешт астролог. Со помош на инструкциите на [[Михаел Местлин]], професор по математика на факултетот во Тибинген од 1583 до 1631, тој го научил [[Системот на Птоломеј]] и [[Хелеоцентризмот на Коперник|Системот на Коперник]] за движење на планетите. Тој станал Коперник на тоа време. Во една студентска дебата, тој го бранел хелиоцентризмот од теориски и теолошки перспективи, поддржувајќи ги теориите дека [[Сонце]]то е примарниот извор на движечката сила во Универзумот.<ref>Westman, Robert S. "Kepler's Early Physico-Astrological Problematic," ''[[Journal for the History of Astronomy]]'', '''32''' (2001): 227–36.</ref> И покрај желбата да стане министер, при завршувањето на студиите Кеплер бил предложен да биде професор по математика и астрономија во Протестантското училиште во Граз (подоцна [[Универзитет во Граз]]). Тој го прифатил ова работно место во април 1594, на 23 годишна возраст.<ref>Caspar. ''Kepler'', pp.&nbsp; 38–52; Connor. ''Kepler's Witch'', pp.&nbsp; 49–69.</ref> == Грац (1594–1600) == === ''Мистериите на Космосот'' === [[Image:Kepler-solar-system-1.png|thumb|right|Кеплеровите модели на [[Платонско цврсто тело|Платонски цврсти тела]] од [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]] 'Мистериите на Комосот'' (1596)]] Првото големо астрономско дело на Јоханес Кеплер, ''[[Космички мистерии]]'' (''The Cosmographic Mystery''),било прво објавено дело за одбрана на Коперниковиот систем. Кеплер тврдел дека имал [[епифанија]] на 19 јули 1595, додека предавал во [[Грац]], демонстрирајќи ја периодичната [[врска (астрономија и астрологија)]] на [[Сатурн]] и [[Јупитер]] во [[хороскоп]]от: тој сфатил дека [[правилен многуаголник|правилниот многуаголник]] ограничен со една [[впишана кружница|впишана]] и една [[опишана кружница]] со дефиниран сразмер, може да биде геометриска основа на Универзумот. После неуспехот да пронајде уникатен начин на совпаѓање на многуаголниците со веќе познатите астрономички набљудувања (дури и со планетите кои се додадени во системот),Кеплер поцнал почнал да експериментира со тридимензионален [[полиедар]]. Тој дознал дека секој од петте [[Платонски цврсти тела]]може да бидена единствен начин опишано и впишано со сферни [[кугла (астронимоја)|кугли]]; вградувајќи ги овие црвсти тела, секое затворено во сфера, внатре едно во друго ќе продуцира шест слоја, одговарајќи на шесте познати планети—[[Меркур (планета)]], [[Венера]], [[Земја]], [[Марс]], Јупитер и Сатурн. Со организирање на цврстите тела правилно—[[октахедрон]], [[икосахедрон]], [[додекахедрон]], [[тетрахедрон]], [[коцка]]—Кеплер открил дека сферите можат да бидат позиционирани во интервали совпаѓајќи се со релативните големини на патеките на секоја посебна планета, сметајќи дека планетите кружат околу Сонцето. Кеплер исто така ја нашол формулата која се однесува на големината на секоја планетса кугла со должината на нивните [[орбитален период|орбитални периоди]]: од внатрешни до надворешни планети, односот на зголемување на периодот на орбиталите е двапати по разликата на полупречниците на куглите. Како и да е, Кеплер подоцна ја отфрлил оваа формула бидејќи не била доволно прецизна.<ref>Caspar. ''Kepler'', pp.&nbsp;60–65; see also: Barker and Goldstein, "Theological Foundations of Kepler's Astronomy."</ref> [[Image:Kepler-solar-system-2.png|thumb|left|Крупен приказ на внатрешната секција на моделот]] Како што најавил во насловот, Кеплер мислел дека го открил геометрискиот план на Господ за Универзумот. Голем дел од Кеплеровиот ентузијазам за Коперниковиот систем се задржува на неговите теолошки убедувања за поврзаноста меѓу физичкото и [[Душаlдушевното]]; Унуверзумот сам по себе била слика на Господ, со Сонцето кое одговара на Таткото, ѕвездената сфера на [[Исус Христос|Синот]], и просторот помеѓу нив одговара на [[Свет Дух|Светиот Дух]]. Неговиот прв ракопис на ''Мистериите'' содржел проширен дел за смирување на хелиоцентризмот со библискиот дел кој, изгледа како да го поддржува геоцентризмот.<ref>Barker and Goldstein. "Theological Foundations of Kepler's Astronomy," pp.&nbsp;99–103, 112–113.</ref> Поддржан од својот ментор, Мишел Местлин, Кеплер добил дозвола од сенатот на Универзитетот во Тибинген да го објави својот ракопис, но барале отстранување на Библиската [[ексгенеза]] и упростување т.е. поразбирлив опис на Системот на Коперник како и на Кеплеровите нови идеи. ''Мистериите'' биле објавени при крајот на 1596. година. Кеплер ги добил неговите копии и на почетокот на 1597. почнал да ги испраќа на истакнати астрономи и покровители; делото не било нашироко читано, но ја зацврстило репутацијата на Кеплер како астроном со големи вештини. Одбивањето на моќните покровители како и на луѓето кои ја контролирале неговата позиција во Грац, му обезбедиле пресуден влез во [[Покровителство|покровителскиот систем]].<ref>Caspar. ''Kepler'', pp.&nbsp;65–71.</ref> Иако деталите во подоцнежната работа на Кеплер ќе бидат изменети и „ублажени“, Кеплер никогаш не се откажува од Платонската многустепена-сферна космологија на ''Мистериите на Космосот''. Неговите последователни астрономски дела биле само понатамошен развој на неговото прво дело. Кеплер сакал да најде повеќе прецизни внатрешни и надворешни димензии на сферата со пресметување на екцентричноста на планетарните орбити. Во 1621, тој го објавил второто проширено издание на „Мистериите“, кое било половично големо од првото, обрнувајќи внимание во фуснотите на исправките и подобрувањата кои тој ги постигнал за 25 години откако го издал неговото прво дело.<ref>Field. ''Kepler's Geometrical Cosmology'', Chapter IV, p 73ff.</ref> Во условите кога „Мистериите“ имале влијание, може да се смета декатие се прв битен чекор во модернизацијата на теоријата предложена од [[Николас Коперник]] во негоовото дело "De Revolutionibus". Модерната астрономија е голем должник на „Мистериите на Космосот“, покрај пропустите во нивните главни тези, „откако го претставува првиот чекор во разјаснувањето на Системот на Коперник на остатоците на Теоријата на Проломеј кои сè уште притискаат на него.“ <ref>Dreyer, J.L.E. ''A History of Astronomy from [[Thales]] to Kepler'', Dover Publications, 1953, pp.&nbsp;331, 377–379.</ref> === Бракот со Барбара Милер === [[Image:Barbara Müller and Johannes Kepler.jpg|thumb|Портрети на Кеплер и жена му во овални медалјони]] Во декември 1595, Кеплер се запознал со Барбара Милер, 23-годинишна вдовица (двапати) со мала ќерка Gemma van Dvijneveldt, и тој почнал да ѝ се додворува. Милер, наследничка на имотите на нејзините починати мажи, истото така била ќерка на успешен сопственик на млин. Нејзиниот татко во почетокот се противел на бракот и покрајтоа што Кеплер имал висок статус во општеството. Нејзиниот татко попуштил откако Кеплер ги завршил „Мистериите“, но свршувачката за малку ќе се распаднала додека Кеплер бил во странство, посветен на деталите за објавување на неговото дело. Барбара и Јоханес се венчале на 27 април 1597. година.<ref>Caspar, ''Kepler''. pp.&nbsp;71–75.</ref> Во првите години од нивниот брак, Кеплерови имале две дева (Хенри и Сузана), но двете починале уште во детството. Во 1602, тие добиле ќерка (Сузана); во 1604, син(Фридрих) и во 1607, друг син (Лудвиг).<ref>Connor. ''Kepler's Witch'', pp.&nbsp;89–100, 114–116; Caspar. ''Kepler'', pp.&nbsp;75–77</ref> [[Image:House of Johannes Kepler.JPG|thumb|Куќата на Јоханес Кеплер и Барбара Милер во Гусендроф близу Грац (1597–1599)]] === Останати истражувања === После објавувањето на „Мистериите“ и со благослов од инспекторите на школото во Грац, Кеплер започнал амбициозен програм за проширување и развивање на неговата работа. Тој планирал четири продолжетоци на неговата книга: една во врска со неподвижните аспекти на Универзумот (Сонцето и фиксираните ѕвезди); една за планетите и нивните движења; една за физичката природа на планетите и развивање на географските одлики (специјално фокусиран на Земјата); и една за ефектите на небото над Земјата, вклучувајќи оптичката атмосфера, метеорологијата и астрологијата.<ref>Caspar. ''Kepler'', pp.&nbsp;85–86.</ref> Тој, исто така, ги добил мислењата на астрономите на кои ја пратил неговата книга, меѓу нив [[Реимарус Урсус]] (Nicolaus Reimers Bär)— величествениот математичар [[Rudolf II, Holy Roman Emperor|Рудолф II]] и на големиот соперник [[Тихо Брахе]]. Урсус не му одговорил директно, но тој го преиздал Кеплеровото ласкаво писмо за прогонување на неговиот приоритет - [[Тихов систем|Тиховиот систем]].<ref>Caspar, ''Kepler'', pp.&nbsp;86–89</ref> Тој го посветил неговото внимание на [[хронологија]]та и "хармонијата, на " [[нумерологија|нумеролошките]] врки помеѓу музиката, [[математика]]та и физичкиот свет, и нивните [[астрологија|астролошки]] последици. Со претпоставување дека Земјата ја поседува душата, тој основал систем склон кон размислување поврзувајќи ги од страна на [[астролошки аспекти]]и астрономички растојаниа на [[метеорологија|времето]] и други земјени феномени. До 1599, тој повторно почувствулал дека неговата работа била ограничена со погрешна слободни податоци — зголемување на религиозната тензија, исто така, му се заканувала за продолжувањето на неговата работа во Грац. Во декември таа година, Тихо го поканил Кеплер да го посети во [[Прага]]; на 1 јануари 1600, (пред да ја добие поканата), Кеплер ја изгубил надежта дека Тиховото покровителство би можело да ги реши неговите филозофски, социјални и финансиски проблеми.<ref>Caspar, ''Kepler'', pp.&nbsp;89–100</ref> == Прага (1600–1612) == == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * Kepler, Johannes and Christian Frisch: ''Joannis Kepleri Astronomi Opera Omnia'' (''Јохан Кеплер, астроном; собрани дела''), 8 тома.(1858–1871). [http://books.google.com/books?vid=OCLC12905968&id=dTMAAAAAQAAJ&printsec=titlepage&dq=%22opera+omnia%22+%22Joannis+Kepleri+astronomi+%22 vol. 1, 1858], [http://books.google.com/books?vid=OCLC12905968&id=gzMAAAAAQAAJ&pg=PA1&lpg=PA1&dq=%22Johannes+Kepler%22#PPP12,M1 vol. 2, 1859], [http://books.google.com/books?vid=OCLC12905968&id=qjMAAAAAQAAJ&pg=PA5&lpg=PA5&dq=Frisch+%22kepler%22 vol. 3,1860], [http://books.google.com/books?vid=OCLC12905968&id=xjMAAAAAQAAJ&pg=PP9&dq=%22Christian+Frisch%22 vol. 6, 1866], [http://books.google.com/books?vid=OCLC12905968&id=gMkKAAAAIAAJ&pg=PP16&lpg=PP16&dq=kepleri+%22heyder+%26+zimmer%22 vol. 7, 1868], Francofurti a.M. et Erlangae, Heyder & Zimmer, - Google Books == Надворешни врски == {{wikiquote|Johannes Kepler|Јоханес Кеплер}} {{Commons|Johannes Kepler|Јоханес Кеплер}} * [http://www.astromedia.de Cardboard kit of Kepler's Mysterium Cosmographicum planetary model] {{de}} * [http://www.sacred-texts.com/astro/how/index.htm Harmonies of the World, Charles Glenn Wallis tr.], etext at sacred-texts.com {{en}} * [http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=520_K38PI ''Harmonices mundi''] ("The Harmony of the Worlds") in fulltext facsimile; Carnegie-Mellon University {{en}} * {{Gutenberg|no=12406|name=Kepler|author=Walter W. Bryant}} * [http://www.univie.ac.at/hwastro/ Electronic facsimile-editions of the rare book collection at the Vienna Institute of Astronomy] {{en}} * Christianson, Gale E., [http://www.depauw.edu/sfs/backissues/8/christianson8art.htm Kepler's Somnium: Science Fiction and the Renaissance Scientist] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091208070701/http://www.depauw.edu/sfs/backissues/8/christianson8art.htm |date=2009-12-08 }} {{en}} * Kollerstrom, Nicholas, [http://www.skyscript.co.uk/kepler2.html Kepler's Belief in Astrology] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100705143333/http://www.skyscript.co.uk/kepler2.html |date=2010-07-05 }}{{en}} * {{MacTutor Biography|id=Kepler|title=Johannes Kepler}} * [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Референци/Kepler.html Наводи for Johannes Kepler]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{en}} * Plant, David, [http://www.skyscript.co.uk/kepler.html Kepler and the "Music of the Spheres"]{{en}} * [http://www.mathpages.com/rr/s8-01/8-01.htm Kepler, Napier, and the Third Law] at MathPages {{en}} * Calderón Urreiztieta, Carlos. [http://www.calderon-online.com/trabajos/kepler/harmonicemundi.html Harmonice Mundi • Animated and multimedia version of Book V] {{en}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кеплер, Јоханес}} [[Категорија:Јоханес Кеплер| ]] [[Категорија:Лутеранци]] [[Категорија:Луѓе од Прага]] [[Категорија:Космолози]] [[Категорија:Германски математичари]] [[Категорија:Германски астрономи]] [[Категорија:Германски астролози]] [[Категорија:Англикански светци]] [[Категорија:Теоретичари на музиката]] [[Категорија:Личности овековечени во споменикот „Валхала“]] [[Категорија:Апсолвенти на Тибингенскиот универзитет]] jgyx5u1l7hhf87928x839s3lhsijdba 0 55289 5542618 5424767 2026-04-20T22:45:18Z Bjankuloski06 332 /* Победници */ Печатна грешка, replaced: неговара → неговата 5542618 wikitext text/x-wiki '''Најкорисен играч на НБА''' ({{langx|en|NBA Most Valuable Player Award}} или скратено ''NBA MVP'') или '''МВП''' е годишна награда во [[НБА]] лигата која се додеделува секоја сезона почнувајќи од [[НБА сезона 1955-56|сезоната 1955-1956]] на најдобриот играч во регуларниот дел од сезоната. Наградата е наречена „Морис Подолоф трофеј“, именувана по првиот комесар на [[НБА]] (од [[1946]] до [[1963]] година). До сезоната [[НБА сезона 1979-1980|1979-1980]], МВП играчот бил избран со гласање на НБА играчите, а од сезоната [[НБА сезона 1980-1981|1980-1981]] добитникот на наградата го одлучува панел на спортски новинари и радиодифузери низ САД и Канада. Секој член на гласачкиот панел бира 5 играчи кој ги рангира од прво до петто место. Секој глас за прво место вреди 10 бода; секое гласање за второто место вреди седум; гласот за трето место вреди пет бода, четвртото место вреди три, а петтото место вреди само еден бод. Почнувајќи од 2010 година, вклучено е и едно гласачко ливче од страна на навивачите преку гласање на интернет. Играчот со најголем број бодови ја освојува наградата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sports.espn.go.com/nba/news/story?id=5156199|title=LeBron receives 116 first-place votes|date=May 2, 2010|accessdate=May 2, 2010|work=ESPN.com}}</ref> Актуелен носител на наградата е [[Јанис Адетокунбо]] од [[Милвоки Бакс]]. [[Карим Абдул Џабар]] ја има освоено оваа награда 6 пати, а [[Бил Расел]] и [[Мајкл Џордан]] се веднаш зад него со по 5 награди. [[Германци|Германецот]] [[Дирк Новицки]] е првиот [[Европа|Европеец]] кој ја има добиено наградата и заедно со [[Јанис Адетокунбо]] се единствените Европејци досега. Покрај нив, од странските играчи само уште [[Хаким Олајџувон]] од [[Нигерија]] и [[Стив Неш]] од [[Канада]] ја имаат добиено оваа награда. Досега само двајца руки играчи ја освоиле наградата: [[Вилт Чемберлен]] во [[НБА сезона 1959-1960|1959-1960]] и [[Вес Анселд]] во [[НБА сезона 1968-1969|1968-1969]]. == Победници == {| class="wikitable" [[File:Wilt Chamberlain Bill Russell.jpg|thumb|upright|[[Бил Расел]] (лево) ја освоил наградата пет пати во неговата НБА кариера. [[Вилт Чемберлен]] (средина) ја освоил наградата четири пати во неговата кариера.]] [[File:Kareem-Abdul-Jabbar Lipofsky.jpg|thumb|upright|[[Карим Абдул-Џабар]] е рекордер со шест освоени МВП награди.]] [[File:Jordan by Lipofsky 16577.jpg|thumb|upright|[[Мајкл Џордан]] е петкратен добитник на наградата во својата кариера.]] [[File:LeBron James (15662939969).jpg|thumb|upright|[[Леброн Џејмс]], четири пати НБА МВП.]] [[File:Tim duncan vs wizards 2009 cropped.jpg|thumb|upright|[[Тим Данкан]], од Сан Антонио Спарс, добитник на наградата двапати едноподруго во сезоните '01-02 и '02-03.]] [[File:Derrick Rose 2.jpg|thumb|upright|[[Дерик Роуз]] најмладиот добитник на наградата со 22 години.]] [[File:Stephen Curry (16640524995).jpg|thumb|upright|[[Стефен Кари]], како и Данкан е добитник на наградата двапати едноподруго.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.espn.com/nba/story/_/id/15499690/stephen-curry-golden-state-warriors-first-unanimous-most-valuable-player|title=Stephen Curry wins MVP for second straight season|date=May 11, 2016|website=ESPN.com|accessdate=May 30, 2018}}</ref>]] [[File:Giannis Antetokounmpo (24845003687) (cropped).jpg|thumb|upright|[[Јанис Адетокунбо]] моментален носител на наградата МВП.]] |- | style="background-color:#CFECEC; border:1px solid #aaaaaa; width:6em"| ^ |Означува играчи кој се сè уште активни и играат во НБА |- | style="background-color:#FFFF99; border:1px solid #aaaaaa; width:6em"| * |Вклучен во [[Кошаркарска Куќа на славните|Кошаркарската Куќа на славните]] |- | style="background-color:#FFE6BD; border:1px solid #aaaaaa; width:6em"| {{dagger}} |Означува играч чиј тим го освоил првенството таа година |- |Играч (X) |Означува број на пати по кој играчот ја добил наградата за МВП |- |Тим (X) |Означува број на пати по кој играч од тој тим ја добил наградата за МВП |} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" summary="Season (sortable), Player (sortable), Position (sortable), Nationality (sortable) and Team (sortable)" |- !scope="col"| Сезона !scope="col"| Играч !scope="col"| Позиција !scope="col"| Националност !scope="col"| Тим |- <!-- Please DO NOT add winner until there is an official announcement. --> | {{0}} {{nbay|1955-1956}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Боб|Петит}}* | [[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]] | {{Flagu|САД}} | {{Basket St. Louis Hawks}} |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}}&nbsp;{{nbay|1956-1957}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Боб|Кузи}}* | [[Организатор на игра|Плејмејкер]] | {{Flagu|САД}} | {{Basket Boston Celtics}} |- | {{0}} {{nbay|1957-1958}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Бил|Расел}}* | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Boston Celtics}} (2) |- | {{0}} {{nbay|1958-1959}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Боб|Петит}}* (2) | [[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket St. Louis Hawks}} (2) |- | {{0}} {{nbay|1959-1960}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Вилт|Чемберлен}}* | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Philadelphia Warriors}} |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1960-1961}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Бил|Расел}}* (2) | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Boston Celtics}} (3) |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1961-1962}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Бил|Расел}}* (3) | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Boston Celtics}} (4) |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1962-1963}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Бил|Расел}}* (4) | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Boston Celtics}} (5) |- | {{0}} {{nbay|1963-1964}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Оскар|Робертсон}}* | [[Организатор на игра|Плејмејкер]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Cincinnati Royals}} |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1964-1965}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Бил|Расел}}* (5) | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Boston Celtics}} (6) |- | {{0}} {{nbay|1965-1966}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Вилт|Чемберлен}}* (2) | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Philadelphia 76ers}} |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1966-1967}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Вилт|Чемберлен}}* (3) | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Philadelphia 76ers}} (2) |- | {{0}} {{nbay|1967-1968}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Вилт|Чемберлен}}* (4) | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Philadelphia 76ers}} (3) |- | {{0}} {{nbay|1968-1969}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Вес|Анселд}}* | [[Центар (кошарка)|Центар]]/[[Крило (кошарка)|Крило]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Baltimore Bullets}} |- |!scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1969-1970}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Вилис|Рид}}* | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket New York Knicks}} |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1970-1971}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| <span style="display:none"></span>[[Луи Алсиндор]]*{{refn|Пред почетокот на сезона 1971-1972, Луј Алсиндор го сменил своето име во Карим Абдул-Џабар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nba.com/history/players/abduljabbar_bio.html|title=Kareem Abdul-Jabbar Bio|accessdate=August 4, 2008|publisher=Turner Sports Interactive, Inc|work=NBA.com}}</ref>|group=note|name=Карим Абдул Џабар}} | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Milwaukee Bucks}} |- | {{0}} {{nbay|1971-1972}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Карим|Абдул-Џабар}}* (2){{refn|group=note|name=Карим Абдул Џабар}} | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Milwaukee Bucks}} (2) |- | {{0}} {{nbay|1972-1973}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Дејв|Кауенс}}* | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Boston Celtics}} (7) |- | {{0}} {{nbay|1973-1974}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Карим|Абдул-Џабар}}* (3){{refn|group=note|name=Карим Абдул Џабар}} | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Milwaukee Bucks}} (3) |- | {{0}} {{nbay|1974-1975}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Боб|МекАду}}* | [[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Buffalo Braves}} |- | {{0}} {{nbay|1975-1976}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Карим|Абдул-Џабар}}* (4){{refn|group=note|name=Карим Абдул Џабар}} | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Los Angeles Lakers}} |- | {{0}} {{nbay|1976-1977}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Карим|Абдул-Џабар}}* (5) {{refn|group=note|name=Карим Абдул Џабар}} | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Los Angeles Lakers}} (2) |- | {{0}} {{nbay|1977-1978}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Бил|Волтон}}* | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Portland Trail Blazers}} |- | {{0}} {{nbay|1978-1979}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Моузес|Малоун}}* | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Houston Rockets}} |- | !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1979-1980}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Карим|Абдул-Џабар}}* (6) {{refn|group=note|name=Карим Абдул Џабар}} | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Los Angeles Lakers}} (3) |- | {{0}} {{nbay|1980-1981}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Џулиус|Ирвинг}}* | [[Крило (кошарка)|Крило]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Philadelphia 76ers}} (4) |- | {{0}} {{nbay|1981-1982}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Моузес|Малоун}}* (2) | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Houston Rockets}} (2) |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1982-1983}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Моузес|Малоун}}* (3) | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Philadelphia 76ers}} (5) |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1983}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Лари|Берд}}* | [[Крило (кошарка)|Крило]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Boston Celtics}} (8) |- | {{0}} {{nbay|1984-1985}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Лари|Берд}}* (2) | [[Крило (кошарка)|Крило]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Boston Celtics}} (9) |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1985-1986}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Лари|Берд}}* (3) | [[Крило (кошарка)|Крило]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Boston Celtics}} (10) |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1986-1987}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Меџик|Џонсон}}* | [[Организатор на игра|Плејмејкер]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Los Angeles Lakers}} (4) |- | {{0}} {{nbay|1987-1988}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Мајкл|Џордан}}* | [[Бек (кошарка)|Бек]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Chicago Bulls}} |- | {{0}} {{nbay|1988-1989}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Меџик|Џонсон}}* (2) | [[Организатор на игра|Плејмејкер]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Los Angeles Lakers}} (5) |- | {{0}} {{nbay|1989-1990}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Меџик|Џонсон}}* (3) | [[Организатор на игра|Плејмејкер]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Los Angeles Lakers}} (6) |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1990-1991}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Мајкл|Џордан}}* (2) | [[Бек (кошарка)|Бек]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Chicago Bulls}} (2) |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1991-1992}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Мајкл|Џордан}}* (3) | [[Бек (кошарка)|Бек]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Chicago Bulls}} (3) |- | {{0}} {{nbay|1992-1993}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Чарлс|Баркли}}* | [[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Phoenix Suns}} |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1993-1994}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Хаким|Олајџувон}}* | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|Нигерија}}{{refn|Хаким Олајџувон е роден во [[Нигерија]], но земал американско државјанство во 1993 година. Тој бил првиот странски играч кој ја добил наградата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nba.com/playerfile/hakeem_olajuwon/bio.html |title=Hakeem Olajuwon Bio: 1992-93 |accessdate=June 15, 2008 |publisher=Turner Sports Interactive, Inc |work=NBA.com |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516203041/http://www.nba.com/playerfile/hakeem_olajuwon/bio.html |archivedate=May 16, 2008 }}</ref>|group="note"|name=Хаким Олајџувон}} | {{Basket Houston Rockets}} (3) |- | {{0}} {{nbay|1994-1995}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Дејвид|Робинсон}}* | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket San Antonio Spurs}} |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1995-1996}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Мајкл|Џордан}}* (4) | [[Бек (кошарка)|Бек]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Chicago Bulls}} (4) |- | {{0}} {{nbay|1996-1997}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Карл|Малоун}}* | [[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Utah Jazz}} |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1997-1998}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Мајкл|Џордан}}* (5) | [[Бек (кошарка)|Бек]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Chicago Bulls}} (5) |- | {{0}} {{nbay|1998-1999}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Карл|Малоун}}* (2) {{#tag:ref|Карл Малоун, на возраст од 35 години и 284 дена на крајот на регуларниот дел од сезоната, тој е најстариот МВП во историјата на НБА.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.basketball-reference.com/players/m/malonka01/gamelog/1999/|title=Karl Malone 1998-99 game log|publisher=basketball-reference.com|accessdate=October 2, 2016|archive-date=2017-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170714121819/http://www.basketball-reference.com/players/m/malonka01/gamelog/1999/|url-status=dead}}</ref>|group=note}} | [[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Utah Jazz}} (2) |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|1999-2000}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Шекил|О’Нил}}* | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Los Angeles Lakers}} (7) |- | {{0}} {{nbay|2000-2001}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Ален|Ајверсон}}* | [[Бек (кошарка)|Бек]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Philadelphia 76ers}} (6) |- | {{0}} {{nbay|2001-2002}} !scope="row" style="background-color:transparent;"| {{sortname|Тим|Данкан}} | [[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]] | {{flagu|САД}}{{refn|Тим Данкан е роден на [[Американски Девствени Острови|Девствените острови]] и има американско државјанство,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vq.html|title=Virgin Islands|accessdate=August 12, 2008|publisher=[[CIA World Factbook]]|archive-date=2020-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426222025/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vq.html|url-status=dead}}</ref> сепак НБА го смета за странски играч.<ref name="intlnba">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nba.com/players/international_player_directory.html|title=NBA Players from around the world: 2005-2006 Season|accessdate=March 13, 2011|publisher=Turner Sports Interactive, Inc|work=NBA.com}}</ref>|group=note|name=Тим Данкан}} | {{Basket San Antonio Spurs}} (2) |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|2002-2003}} !scope="row" style="background-color:transparent"| {{sortname|Тим|Данкан}} (2) | [[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]] | {{flagu|САД}}{{refn|group=note|name=Тим Данкан}} | {{Basket San Antonio Spurs}} (3) |- | {{0}} {{nbay|2003-2004}} !scope="row" style="background-color:transparent"| {{sortname|Кевин|Гарнет}} | [[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Minesota Timberwolves}} |- | {{0}} {{nbay|2004-2005}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Стив|Неш}}* | [[Организатор на игра|Плејмејкер]] | {{flagu|Канада}}{{refn|Стивен Неш е роден во [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканската република]], но израснал во [[Канада]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nba.com/suns/news/fastbreak_nash_cover.html|title=The Canadian Kid|accessdate=April 22, 2009|last=McPeek|first=Jeramie|date=|publisher=Turner Sports Interactive, Inc|work=NBA.com (from Fastbreak Magazine of Sept./Oct. 1996)}}</ref>|group=note|name=Стив Неш}} | {{Basket Phoenix Suns}} (2) |- | {{0}} {{nbay|2005-2006}} !scope="row" style="background-color:#FFFF99"| {{sortname|Стив|Неш}}* (2) | [[Организатор на игра|Плејмејкер]] | {{flagu|Канада}}{{refn|group=note|name=Стив Неш}} | {{Basket Phoenix Suns}} (3) |- | {{0}} {{nbay|2006-2007}} !scope="row" style="background-color:transparent"| {{sortname|Дирк|Новицки}} | [[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]] | {{flagu|Германија}} | {{Basket Dallas Mavericks}} |- | {{0}} {{nbay|2007-2008}} !scope="row" style="background-color:transparent"| {{sortname|Коби|Брајант}} | [[Бек (кошарка)|Бек]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Los Angeles Lakers}} (8) |- | {{0}} {{nbay|2008-2009}} !scope="row" style="background-color:#CFECEC"| {{sortname|Леброн|Џејмс}}^ | [[Крило (кошарка)|Крило]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Cleveland Cavaliers}} |- | {{0}} {{nbay|2009-2010}} !scope="row" style="background-color:#CFECEC"| {{sortname|Леброн|Џејмс}}^ (2) | [[Крило (кошарка)|Крило]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Cleveland Cavaliers}} (2) |- | {{0}} {{nbay|2010-2011}} !scope="row" style="background-color:#CFECEC"| {{sortname|Дерик|Роуз}}^ {{refn|Дерик Роуз, на возраст од 22 години и 191 ден на крајот на регуларниот дел од сезоната, е најмладиот МВП во историјата на НБА лигата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.basketball-reference.com/players/r/rosede01/gamelog/2011/|title=Derrick Rose 2010-11 game log|publisher=basketball-reference.com|accessdate=October 2, 2016|archive-date=2018-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180317150151/https://www.basketball-reference.com/players/r/rosede01/gamelog/2011|url-status=dead}}</ref>|group=note|name=Дерик Роуз}} | [[Организатор на игра|Плејмејкер]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Chicago Bulls}} (6) |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|2011-2012}} !scope="row" style="background-color:#CFECEC"| {{sortname|Леброн|Џејмс}}^ (3) | [[Крило (кошарка)|Крило]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Miami Heat}} |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|2012-2013}} !scope="row" style="background-color:#CFECEC"| {{sortname|Леброн|Џејмс}}^ (4) | [[Крило (кошарка)|Крило]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Miami Heat}} (2) |- | {{0}} {{nbay|2013-2014}} !scope="row" style="background-color:#CFECEC"| {{sortname|Кевин|Дјурант}}^ | [[Крило (кошарка)|Крило]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Oklahoma City Thunder}} |- !scope="row" style="background-color:#FFE6BD"| {{dagger}} {{nbay|2014-2015}} !scope="row" style="background-color:#CFECEC"| {{sortname|Стефен|Кари}}^ | [[Организатор на игра|Плејмејкер]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Golden State Warriors}} (2) |- | {{0}} {{nbay|2015-2016}} !scope="row" style="background-color:#CFECEC"| {{sortname|Стефен|Кари}}^ (2) | [[Организатор на игра|Плејмејкер]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Golden State Warriors}} (3) |- | {{0}} {{nbay|2016-2017}} !scope="row" style="background-color:#CFECEC"| {{sortname|Расел|Вестбрук}}^ | [[Организатор на игра|Плејмејкер]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Oklahoma City Thunder}} (2) |- | {{0}} {{nbay|2017-2018}} !scope="row" style="background-color:#CFECEC"| {{sortname|Џејмс|Харден}}^ | [[Бек (кошарка)|Бек]] | {{flagu|САД}} | {{Basket Houston Rockets}} (4) |- | {{0}} {{nbay|2018-2019}} !scope="row" style="background-color:#CFECEC"| {{sortname|Јанис|Адетокунбо}}^ | [[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]] | {{flagu|Грција}} | {{Basket Milwaukee Bucks}} (4) |- | {{0}} {{nbay|2019-2020}} !scope="row" style="background-color:#CFECEC"| {{sortname|Јанис|Адетокунбо}}^ (2) | [[Крилен центар (кошарка)|Крилен центар]] | {{flagu|Грција}} | {{Basket Milwaukee Bucks}} (5) |- | {{0}} {{nbay|2020-2021}} !scope="row" style="background-color:#CFECEC"| {{sortname|Никола|Јокиќ}}^ | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|Србија}} | {{Basket Denver Nuggets}} |- | {{0}} {{nbay|2021-2022}} !scope="row" style="background-color:#CFECEC"| {{sortname|Никола|Јокиќ}}^ (2) | [[Центар (кошарка)|Центар]] | {{flagu|Србија}} | {{Basket Denver Nuggets}} (2) |} ==Повеќекратни добитници== {| class="wikitable" |- !Место !!Играч!!Тим(ови)!! Бр.!!Години |- |1||[[Карим Абдул-Џабар]]|||{{Basket Milwaukee Bucks}} (3) / {{Basket Los Angeles Lakers}} (3)||6||1971, 1972, 1974, 1976, 1977, 1980 |- |rowspan=2|2||[[Бил Расел]]<br/>||{{Basket Boston Celtics}}||rowspan=2|5||1958, 1961, 1962, 1963, 1965 |- |[[Мајкл Џордан]]||{{Basket Chicago Bulls}}||1988, 1991, 1992, 1996, 1998 |- |rowspan=2|4||[[Вилт Чемберлен]]||{{Basket Philadelphia Warriors}} (1) / {{Basket Philadelphia 76ers}} (3)||rowspan=2|4||1960, 1966, 1967, 1968 |- |[[Леброн Џејмс]]||{{Basket Cleveland Cavaliers}} (2) / {{Basket Miami Heat}} (2)||2009, 2010, 2012, 2013 |- |rowspan=3|6||[[Моузес Малоун]]||{{Basket Houston Rockets}} (2) / {{Basket Philadelphia 76ers}} (1)||rowspan=3|3||1979, 1982, 1983 |- |[[Лари Берд]]||{{Basket Boston Celtics}}}||1984, 1985, 1986 |- |[[Меџико Џонсон]]||{{Basket Los Angeles Lakers}}||1987, 1989, 1990 |- |rowspan=5|9||[[Боб Петит]]||{{Basket St. Louis Hawks}}||rowspan=5|2||1956, 1959 |- |[[Карл Малоун]]||{{Basket Utah Jazz}}||1997, 1999 |- |[[Тим Данкан]]||{{Basket San Antonio Spurs}}||2002, 2003 |- |[[Стив Неш]]||{{Basket Phoenix Suns}}||2005, 2006 |- |[[Стефен Кари]]||{{Basket Golden State Warriors}}||2015, 2016 |- |} == Нотес == <references group="note"/> == Наводи == {{наводи}} {{НБА}} [[Категорија:Национална кошаркарска асоцијација]] [[Категорија:НБА награди]] if07lxlbiytbm2kou0oi3dbpc20tj0v 0 59196 5542679 5541627 2026-04-21T02:47:29Z Bjankuloski06 332 /* Литература */ Додадена категорија 5542679 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир |conflict=Прва македонско-римска војна |partof= [[Македонско-римски војни|Македонско-римските војни]] |image= [[Податотека:Mediterranean at 218 BC-mk.svg|280п|центар]] |caption= Средоземјето во 218 г. п.н.е. |date=214 пне - 205 пне |place=[[Античка Македонија|Македонија]] и [[Илирија]] |casus= |result=прекин; со [[Договорот од Феникија]] |combatant1=[[Римска Република]],<br />[[Етолска лига]],<br />[[Пергам]] |combatant2=[[Античка Македонија|Македонија]] |commander1=[[Маркус Валериус Левинус]],<br />[[Атал I]] |commander2=[[Филип V Македонски|Филип V]] |strength1= |strength2= |casualties1= |casualties2= |notes= }} {{Прва македонско-римска Војна}} {{Македонско-римски војни}} '''Првата македонско-римска војна''' се одвивала во периодот од [[214 п.н.е.]] до [[205 п.н.е.]] помеѓу [[Римската Република]], [[Етолски сојуз|Етолскиот сојуз]] и [[Атал I]] од една страна и [[Филип V Македонски|Филип V]] од другата страна. [[Филип V Македонски|Филип V]] сакал Македонското влијание да го прошири и на јадранското крајбрежје. Првин ги нападнал Римските поседи во [[Илирија]] од морето, а потоа од копно, по што успешно го освоил градот [[Лисус]]. По минималните успеси што ги направил во Илирија, тој направил сојуз со [[Ханибал]] каде што се договориле Филип на [[Ханибал]] да испрати помош. Римјаните ја осетиле опасноста што доаѓала од Филип, нивниот одговор бил нападот на Етолскиот сојуз и на римскиот сојузник Атал од [[Пергам]], со што Филип бил спречен да испрати помош на Ханибал, по што потоа [[Римската Република]] и [[Македонија]] потпишале мировен договор во [[Фојника]] град во [[Епир]]. Формално војната завршила со [[Договорот од Феникија]] во 205 п.н.е. == Литература == * Hansen, Esther V., ''The Attalids of Pergamon'', Ithaca, New York: Cornell University Press; London: Cornell University Press Ltd (1971). ISBN 0-8014-0615-3. {{en}} * [[Livy]], [http://mcadams.posc.mu.edu/txt/ah/Livy/ ''History of Rome''], Rev. Canon Roberts (translator), Ernest Rhys (Ed.); (1905) London: J. M. Dent & Sons, Ltd. {{en}} * [[Polybius]], [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plb.+1.1 ''Histories''], Evelyn S. Shuckburgh (translator); London, New York. Macmillan (1889); Reprint Bloomington (1962). {{en}} * [[F. W. Walbank|Walbank, F. W.]] (1940) ''Philip V of Macedon''. {{en}} * Wilkes, John, ''The Illyrians'', Blackwell Publishers (December 1, 1995). ISBN 0-631-19807-5. {{en}} {{Војни на Стариот Рим}} [[Категорија:Прва македонско-римска војна| ]] [[Категорија:Македонско-римски војни]] [[Категорија:Македонија во 3 век п.н.е.]] nv65ze1cjtqr5xdijizg4z7aj30d4ah 5542685 5542679 2026-04-21T02:49:59Z Bjankuloski06 332 /* Литература */ Додадена категорија 5542685 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир |conflict=Прва македонско-римска војна |partof= [[Македонско-римски војни|Македонско-римските војни]] |image= [[Податотека:Mediterranean at 218 BC-mk.svg|280п|центар]] |caption= Средоземјето во 218 г. п.н.е. |date=214 пне - 205 пне |place=[[Античка Македонија|Македонија]] и [[Илирија]] |casus= |result=прекин; со [[Договорот од Феникија]] |combatant1=[[Римска Република]],<br />[[Етолска лига]],<br />[[Пергам]] |combatant2=[[Античка Македонија|Македонија]] |commander1=[[Маркус Валериус Левинус]],<br />[[Атал I]] |commander2=[[Филип V Македонски|Филип V]] |strength1= |strength2= |casualties1= |casualties2= |notes= }} {{Прва македонско-римска Војна}} {{Македонско-римски војни}} '''Првата македонско-римска војна''' се одвивала во периодот од [[214 п.н.е.]] до [[205 п.н.е.]] помеѓу [[Римската Република]], [[Етолски сојуз|Етолскиот сојуз]] и [[Атал I]] од една страна и [[Филип V Македонски|Филип V]] од другата страна. [[Филип V Македонски|Филип V]] сакал Македонското влијание да го прошири и на јадранското крајбрежје. Првин ги нападнал Римските поседи во [[Илирија]] од морето, а потоа од копно, по што успешно го освоил градот [[Лисус]]. По минималните успеси што ги направил во Илирија, тој направил сојуз со [[Ханибал]] каде што се договориле Филип на [[Ханибал]] да испрати помош. Римјаните ја осетиле опасноста што доаѓала од Филип, нивниот одговор бил нападот на Етолскиот сојуз и на римскиот сојузник Атал од [[Пергам]], со што Филип бил спречен да испрати помош на Ханибал, по што потоа [[Римската Република]] и [[Македонија]] потпишале мировен договор во [[Фојника]] град во [[Епир]]. Формално војната завршила со [[Договорот од Феникија]] во 205 п.н.е. == Литература == * Hansen, Esther V., ''The Attalids of Pergamon'', Ithaca, New York: Cornell University Press; London: Cornell University Press Ltd (1971). ISBN 0-8014-0615-3. {{en}} * [[Livy]], [http://mcadams.posc.mu.edu/txt/ah/Livy/ ''History of Rome''], Rev. Canon Roberts (translator), Ernest Rhys (Ed.); (1905) London: J. M. Dent & Sons, Ltd. {{en}} * [[Polybius]], [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plb.+1.1 ''Histories''], Evelyn S. Shuckburgh (translator); London, New York. Macmillan (1889); Reprint Bloomington (1962). {{en}} * [[F. W. Walbank|Walbank, F. W.]] (1940) ''Philip V of Macedon''. {{en}} * Wilkes, John, ''The Illyrians'', Blackwell Publishers (December 1, 1995). ISBN 0-631-19807-5. {{en}} {{Војни на Стариот Рим}} [[Категорија:Прва македонско-римска војна| ]] [[Категорија:Македонско-римски војни]] [[Категорија:Македонија во 3 век п.н.е.]] [[Категорија:Војни на Античка Македонија]] sgmrad0qd62ka6aeal7jpa8ifwg8h1f 0 59203 5542686 5220139 2026-04-21T02:50:01Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ Додадена категорија 5542686 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} {{Infobox Military Conflict |conflict=Втора македонско-римска војна |partof=серијалот за <br />[[Македонско-римски војни|Македонско-римските војни]] |image=[[Податотека:Map Macedonia 200 BC-mk.svg|300px]] |caption=Беломорското приморје, околу 200 п.н.е |date=[[200 п.н.е.]] - [[197 п.н.е.]] |place=[[Античка Македонија|Македонија]], [[Тесалија]] |casus= |territory= |result=Победа на [[Римската Република]] |combatant1=[[Римска Република]] [[Пергам]] [[Родос]] |combatant2=[[Античка Македонија|Македонија]] |commander1=[[Титус Фламиниус]] |commander2=[[Филип V Македонски|Филип V]] |strength1= |strength2= |casualties1= |casualties2= |notes= }} '''Втората македонско-римска војна''' траела од [[200 п.н.е.]] до [[197 п.н.е.]] Војната се одвивала помеѓу [[Античка Македонија|Македонија]] предводена од [[Филип V Македонски|Филип V]] и [[Римската Република]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/499142958|title=Македонска енциклопедија|last=Ристовски, Блаже|first=|last2=|date=|publisher=МАНУ|year=2009|isbn=978-608-203-023-4|location=Скопје|pages=885-886|oclc=499142958}}</ref> Била создадена антимакедонска коалиција, во која учествувале [[Пергам]], [[Родос]], [[Атина]], [[Илири]]те, [[Дарданија]] и хеленските држави. Во првите години на војната Филип V успешно се спротивставува на Римјаните и обезбедува цврста позиција на реката Аос. До решавачка битка меѓу македонската и римската војска доаѓа во јуни 197 г. пр.н.е. кај [[Киноскефале]] во која македонската фаланга и покрај почетните успеси е целосно разбиена. Македонците имаат големи загуби: загинуваат 8.000 војници, а 5.000 се заробени. Филип V го напушта боиштето, а при повлекувањето ја пали кралската архива во [[Лариса]], пред таа да падне в раце на Римјаните, при што се спасуваат државните документи. Во [[Tемпа]] се склучува примирје и Филип V се повлекува во Македонија. Во [[201 п.н.е.]], амбасадори од [[Пергам]] и [[Родос]] поднеле докази пред [[Римски сенат|Римскиот сенат]] дека [[Филип V Македонски|Филип V]] и [[Селевкидско царство|Селевкидскиот владетел]] [[Антиох III Велики|Антиох III]] потпишале пакт за ненапаѓање. Иако некои учени сметаат дека овој „таен договор“ бил измислен од [[Пергам]] и [[Родос]], ова предизвикало Римјаните да ја започнат таканаречената Втора македонско-римска војна. == Наводи == {{наводи}} {{Македонско-римски војни}} {{Војни на Стариот Рим}} [[Категорија:Втора македонско-римска војна| ]] [[Категорија:Македонско-римски војни]] [[Категорија:Војни на Античка Македонија]] eq0qx7or2v9p1hu438i29at3ys3ky8o 0 59204 5542687 5220112 2026-04-21T02:50:03Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ Додадена категорија 5542687 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} {{Инфокутија Вооружен судир |conflict=Трета македонско-римска војна |partof= [[Македонско-римски војни|Македонско-римските војни]] |image= |caption= |date=[[171 п.н.е.]] - [[168 п.н.е.]] |place=[[Античка Македонија|Македонија]], [[Илирија]] |casus=балансирање на силите во регионот |territory=Македонија била поделена на 4 мериди |result=Победа на [[Римската Република]] |combatant1=[[Римска Република]], со [[Евмен II]] (Пергам) |combatant2=Македонија |commander1=[[Лукиј Емилиј Павле Македоник]] |commander2=[[Персеј]] |strength1= |strength2= |casualties1= |casualties2= |notes= }} {{Македонско-римски војни}} {{Трета македонско-римска војна}} '''Третата македонско-римска Војна''' се одвивала од 171 п.н.е. до 168 п.н.е. Војната се водела помеѓу [[Римската Република]] и македонскиот крал [[Персеј]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/499142958|title=Македонска енциклопедија|last=Ристовски, Блаже|first=|last2=|date=|publisher=МАНУ|year=2009|isbn=978-608-203-023-4|location=Скопје|pages=886|oclc=499142958}}</ref> Во 179 п.н.е. македонскиот крал [[Филип V]] умрел и неговиот честољубив и надарен син Персеј го наследил престолот. Персеј се оженил со Лаодика, ќерка на кралот [[Селевк IV]] и со тоа го зголемил бројот на својата армија. Исто така Персеј направил сојуз со племиња од Илирија и Тракија. Кралот изјавил дека ќе направи реформи и ќе ги поврати изгубените територии, мислејќи на карпестата и пуста Грција. По почетните успеси на Персеј тој бил поразен од војската на Римската Република во [[Битката кај Пидна]], 168 п.н.е. 27 000 македонски војници биле поразени бидејќи македонската фаланга не дејствувала соодветно. Кралот бил фатен и однесен во Рим. Голем број на македонски градови и села биле уништени. == Наводи == <references /> {{Војни на Стариот Рим}} {{Никулец-Античка Македонија}} [[Категорија:Трета македонско-римска војна| ]] [[Категорија:Македонско-римски војни]] [[Категорија:Војни на Античка Македонија]] 0pirryakhl8fo1pc677k8ltxxhi98q3 0 59205 5542688 5416196 2026-04-21T02:50:05Z Bjankuloski06 332 /* top */ Додадена категорија 5542688 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир |conflict=Четврта македонско-римска Војна |partof= [[Македонско-римски војни|Македонско-римските војни]] |image= |caption= |date=[[150 п.н.е.]] - [[148 п.н.е.]] |place=[[Македонија]] |casus=узурпација на македонскиот трон |territory=Македонија била ставена под римска контрола |result=Победа на [[Римската Република]] |combatant1=[[Римска Република]] |combatant2=[[Античка Македонија|Македонија]] |commander1=[[Цецилиус Метелус]] |commander2=[[Андриск]] |strength1= |strength2= |casualties1= |casualties2= |notes= }} '''Четврта македонско-римска војна''' — водена во периодот од [[150 п.н.е.]] до [[148 п.н.е.]] Тоа било војна помеѓу [[Античка Македонија|Македонија]] и [[Римската Република]]. Причина за војната бил обидот на [[Андриск]] да го заземе македонскиот престол, сметајќи се себеси како син на [[Персеј]], последниот македонски крал. [[Андриск]] бил поразен во [[Битка кај Пидна (148 п.н.е.)|Битката кај Пидна]] во [[148 п.н.е.]] После две години Македонија станала римска покраина. {{Македонско-римски војни}} {{Војни на Стариот Рим}} [[Категорија:Македонско-римски војни]] [[Категорија:Војни на Античка Македонија]] olwx1p51zbhiocnmcai25aiq8r8zlvt 0 60653 5542647 5424997 2026-04-21T02:40:52Z Bjankuloski06 332 /* top */ Додадена категорија 5542647 wikitext text/x-wiki '''Херакле''' ({{langx|la|Heracles, Hercules}}, 327–309 гг. до н. э.) — син на македонскиот цар [[Александар Македонски|Александар III Македонски]] од неговата љубовница [[Барсина]]. Мајката на Херакле, Барсина, потекнува од познат персиски род, нејзиниот татко е [[Артабаз]]. Ја омажиле за Гркот [[Ментор Родоски|Ментор]], кој командувал со Персиските војски на Запад, а после неговата смрт таа повторно се омажила и тоа за братот на покојниот маж, [[Мемнон Родоски|Мемнон]]. Мемнон војувал со Александар Македонски, кога тие се подготвувале кон Азија во [[334 п.н.е.]], и за да не пребегне кон македонскиот цар, неговата жена Барсина го држела во дворецот персискиот цар [[Дариј III|Дариј III Кодоман]]. Во [[333 п.н.е.]] Мемнон умира, во таа година е [[Битка кај Ис|Битката кај Иса]], каде Дариј претрпел целосен пораз и избегал. Дел од неговиот дворец, вклучувајќи ја и Барсина, бил завојуван во [[Дамаск]] како воен трофеј. Барсина имала околу 30 години, таа била убава и Александар, кој воопшто не бил рамнодушен кон жените, ја зел како залог. Во [[327 п.н.е.]] Барсина на возраст од 36&nbsp;г. го родила Херакле, првото дете на Александар, самата таа имала деца од првиот маж. После женидбата на Александар со бактријската кнегиња [[Роксана]], мајката го повела Херакле во [[Пергам]], каде тие мирно живееле заедно сѐ до смртта на Александар во [[323 п.н.е.]] За незаконитиот син на Александар Македонски се спомнува во времет на барање нов цар, кој должен е да има царска крв и да е од машки род. [[Јустин]] пишува, дека командирот на фалангата [[Мелеагер]] предложил : „…ако тие[полководците] сакаат момче, тој е во Пергам и е син на Александар од Барсина, по име Херакл, или, ако тие предпочитаат маж, го има во кампот [[Филип III Аридеј|Ардеа]] (Сбтцко), брат на Александар]“. Предлогот за Херакле не поминал, и Барсина со синот спокојно продолжиле да живеат во Пергам до [[309 п. н. э.|309 до н. э.]] Во 310-309 п.н.е. пос роскошниот банкет Херакле и неговата мајка ги удавиле по наредба на [[Полиперхон]]. {{античка Македонија-никулец}} [[Категорија:Македонско благородништво]] [[Категорија:Александар III Македонски]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] le3opznvvc3c9fpthe4le8g3bu6mjk9 0 69327 5542722 5344117 2026-04-21T06:25:59Z Bjankuloski06 332 /* Грабливци и смртност */ Правописна исправка, replaced: неумонија → невмонија 5542722 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Американска Црна Мечка | fossil range = early Pleistocene- recent | status = LR/lc | status_system = iucn2.3 | image = 01 Schwarzbär.jpg | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Цицачи]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Мечка|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus]]'' | binomial = ''Ursus americanus'' | binomial_authority = [[Петер Симон Палас|Pallas]], 1780 | range_map = Map_black_bear_1.png }} '''Американската црна мечка''' (''Ursus americanus'') е најраспространетата [[мечка]] на териториите на [[Северна Америка]]. Ја среќаваме во географската зона која се протега од [[север]]от на [[Канада]] и [[Алјаска]] до северно од [[Мексико]], и од бреговите на [[Атлантик]]от до бреговите на [[Тихиот Океан]]. Присутна е во голем број американски држави и во сите канадски области. Ова мечка живее во [[шума|шумите]] и на [[планина|планините]]. Во минатото популацијата на црните мечки изнесувала одприлика 2 милиони единки. Денес, овој вид е заштитен и се проценува дека има помеѓу 500 000 и 750 000 црни мечки на овој [[континент]]. Ова животно, кое е помало од [[Кафеава мечка|Кафеавата]] и [[бела мечка|белата мечка]], има крзно кое е со темна боја која варира во зависност од регионот во кој ги среќаваме (од црна до бела, преку црвеникава и сребрено сива). Постојат 16 [[подвид]]а кои ги нарекуваме со името црни мечки. Црните мечки не [[хибернација|хибернираат]] строго како останатите туку се наоѓаат во состојба на длабок сон ([[сомноленција]]) и преживуваат благодарејќи на [[масти]]те кои ги акумулираат за време на [[есен]]та. И овој вид како и останатите мечки спаѓа во [[сештојади]], иако во неговата исхрана доминираат [[растенија]]та. Црните мечки се одлични пливачи и многу успешно се качуваат на дрвјата за да избегнат опасност. Овие мечки долго време биле ловени поради нивното [[крзно]], а денес се соочуваат со друг проблем – намалување на површините на нивното природно живеалиште. == Физички одлики == Црните мечки вообичаено се со должина од 140–200&nbsp;cm<ref name="ADW">{{en}} {{Наведена мрежна страница|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_americanus.html|title=Ursus americanus}}</ref>. Нивната тежина зависи од возраста на единката, од полот и од годишното време: во есен, црните мечки се дебелеат за да создадат резерви на масти кои ги користат преку зимата. Женките тежат од 40 до120 кг (во просек 70-80 кг), додека мажјаците тежат помеѓу 115 и 275&nbsp;кг (во пресек околу 120 кг<ref name="NMNH">{{en}} {{Наведена мрежна страница|title= Ursus americanus|url= http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=415|accessdate= 2008-11-01|archive-date= 2016-03-06|archive-url= https://web.archive.org/web/20160306035807/https://naturalhistory.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=415|url-status= dead}}</ref>). Во [[Северна Каролина]] бил пронајден мажјак кој тежел дури 400 кг<ref name="bearorg">{{en}} {{Наведена мрежна страница|title=Факти за Американска црна мечка|url=http://www.bear.org/Black/Black_Bear_Facts.html|accessdate=2008-11-01|archive-date=2007-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928065423/http://www.bear.org/Black/Black_Bear_Facts.html|url-status=dead}}</ref>. Бојата на крзното варира од црна до бела поминувајќи низ разни нијанси. Чоколадна, кафена, боја на ванила се најчестите бои во шумите во [[Западна Америка]] и [[Канада]]. На [[југ]]от на [[Алјаска]] и во [[Британска колумбија]] живее [[Кермодова мечка|Кермодовата мечка]] (наречена ''мечка-дух''<ref name="Cap36">Catherine et Rémy Marion, ''Cap sur les ours'', Paris, Nathan, 1997, стр. 36</ref>), подвид на црната мечка која има кремасто-бела боја. На [[Алјаска]] живеат и мечки со сивкасто крзно<ref name="Cap38">Catherine et Rémy Marion, ''Cap sur les ours'', Paris, Nathan, 1997, стр. 38</ref>. [[Албино]] мечки се сретнуваат многу ретко. Некои единки поседуваат бели дамки на вратот или на градите. Густото крзно на овие мечки ги штити од убоди од [[инсект]]и и од студените зими. Црните мечки се способни да се држат исправено и да одат на задните нозе кои се малку подолги (13–18&nbsp;cm<ref name="Cap41">Catherine et Rémy Marion, ''Cap sur les ours'', Paris, Nathan, 1997, стр. 41</ref>) од предните. Секоја шепа има 5 [[прст]]и со [[нокт]]и кои им служат кинење, копање и качување по дрвја. Еден удар со шепата е доволен да усмрти [[елен]]. Овој вид на мечки поседуваат мали кафени [[око|очи]], заоблени [[уво|уши]], долга зашилена муцка со кафеава боја, издолжени ноздри и релативно кратка опашка (8–14&nbsp;cm). Видот не им е многу остар, но истражувањата покажуваат дека се способни да разликуваат [[боја|бои]]<ref name="bearorg"/>. За разлика од [[вид]]от, [[слух]]от и осетот за [[мирис]] им се многу поразвиени. Формата на главата и шилестата муцка ги разликуваат од [[Гризли]]то кое исто така живее во [[Северна Америка]]<ref name="Faune">{{fr}} {{Наведена мрежна страница|title= Американски црни мечки|url= http://www.hww.ca/hww2_f.asp?id=83|accessdate= 2008-11-01|archive-date= 2007-10-09|archive-url= https://web.archive.org/web/20071009170102/http://www.hww.ca/hww2_f.asp?id=83|url-status= dead}}</ref> <center>[[Податотека:Dessin comparaison ours.jpg]]<br /> {| | colspan=4 |Одлики на Белата, Кафеавата и Црната мечка<br /> |- |''A : глава на [[Бела мечка]]'' |''B : предна шепа'' |''C : задна шепа'' |- |''D : глава на [[Кафеава мечка]]'' |''E : предна шепа'' |''F : задна шепа'' |- |''G : глава на Американска црна мечка'' |''H : предна шепа'' |''I : задна шепа'' |}</center> == Живеалиште == Црните мечки го зафаќаат просторот од [[Алјаска]] до [[Мексико]] и од [[Атлантик]]от до [[Тихиот Океан]]. Иако претпочитаат шуми, можат да се адаптираат на различни [[клима|клими]] и природни средини: ги среќаваме во [[суптропски]]те шуми на југоистокот на [[САД]] ([[Алабама]], [[Флорида]]...), на високите планини на [[надморска висина]] од 900 до 3000 метри<ref name="ADW"/>, но и во [[тундра|тундрите]] на [[Лабрадор]]<ref name="Cap36"/>. Исто така, живеат и во мешаните шуми во југоисточна [[Канада]] и североисток на [[САД]]. На крајот од [[зима]]та, црните мечки ги напуштаат нивните скривалишта и тргнуваат во потрага по [[храна]] во [[долина|долините]]. Колку повеќе се приближува [[лето]]то, тие се качуваат на повисоки [[надморски височини]]<ref name="USDA">{{en}} {{Наведена мрежна страница|title= WILDLIFE SPECIES: Ursus americanus|url=http://www.fs.fed.us/database/feis/animals/mammal/uram/all.html}}</ref>. Шумите претставуваат одлично место каде овие мечки се кријат и го избегнуваат силното [[сонце]]. == Исхрана == Црните мечки се сештојади: [[растенија]]та претставуваат 75% од нивната исхрана<ref name="Cap36"/>. Се хранат со тревки, [[желад]]и и различни [[плод]]ови ([[лешник|лешници]], [[бобинка|бобинки]], [[боровиннка|боровинки]], [[шипинка|шипинки]], [[јаболка|јаболки]]...). Исто така се хранат и со [[инсект]]и ([[термит]]и, [[мравка|мравки]], [[пчела|пчели]], [[оса|оси]] ...). Многу ретко се случува да нападнат [[глодач]]и или [[срна|срни]]. Овој начин на исхрана го надополнуваат со [[лосос]], [[пастрмка]], краби, а исто така се и љубители на [[мед]]от. Понекогаш се случува да се доближат до населби на [[човек]]от за да најдат храна. Се случува да нападнат овци или прасиња доколку не можат да најдат никаква друга храна. Мечките мораат да складираат резерви на масти за да ја преживеат зимата. Во есен, тие дневно конзумираат дури 20 000 [[калории]]<ref name="Cap41"/>. == Размножување == [[Податотека:Inspecting Newborn Black Bear Cubs.jpg|thumb|250px|Млади мечиња (''Ursus americanus'')]] Женките достигнуваат [[полова зрелост]] помеѓу 2 и 9 години, спротивно на мажјаците кај кои половата зрелост е 3 и 4 години<ref name="ADW"/>. Црните мечки се парат на две до три години, за време на [[мај]] и [[јуни]]<ref name="USDA"/> (до месец август за мечките кои живеат во источните шуми). Носењето на малечките трае 6 до 7 месеци<ref name="USDA"/>. Развитокот на [[ембрион]]от започнува 10 недели по [[оплодување]]то, со што се избегнува раѓање на младите во [[ноември]]<ref name="Cap16">Catherine et Rémy Marion, ''Cap sur les ours'', Paris, Nathan, 1997, стр. 16</ref>. Младите мечиња се раѓаат во дувлото помеѓу крајот на [[ноември]] и [[февруари]]<ref name="USDA"/>. Мечката носи на свет едно или две мечиња. Секое тежи помеѓу 200 и 450 грама (350 грама во просек<ref name="Cap36"/>) и е со големина од 15–20&nbsp;cm. Младенчињата се раѓаат без [[крзно]], со сини очи и слепи<ref name="bearorg"/>. Се хранат со мајчино [[млеко]], и остануваат во [[пештера]]та преку целата зима. Мечките се продуваат во седечка положба. Кога на пролет ќе излезат од [[дувло]]то, младите тежат помеѓу 2 и 5 килограми. Тие прекинуваат да цицаат во 6-8 месец, но остануваат со мајката до возраст од 16 или 17 месеци<ref name="Faune"/> (понекогаш дури и 29). За тоа време, мајката ги учи да [[лов]]ат, да бараат храна, но и да се качуваат на дрвјата за да ги избегнат [[грабливци]]ите. Мажјаците живеат одвоено и покриваат територии од 50 до 150 km2, опфаќајќи ги териториите на кои живеат женките. Мажјаците не учестуваваат во одгледувањето на младите. == Поведение == [[Податотека:Black Bear Cub.jpg|thumb|250px|Мечките се одлични пливачи]] И покрај нивната големина, црните мечки се изненадувачко подвижни. Во зависност од сезоната се селат во потрага по храна. Овие мечки лесно се качуваат по дрвјата за да избегнат опасност, благодарение на нивните силни [[грб]]ни [[мускул]]и и [[канџи]]те. Можат да трчаат со брзина од 55 километри на час<ref name="Faune"/>, но се и одлични пливачи (можат да препливаат езерце за да стигнат до [[остров]]). Црната мечка претежно е самостојно животно, освен во сезоната за парење и во случај на мајка со младенчиња. Мечките може повремено да се групираат во области каде има храна во изобилство. Најчесто се движат дење, освен во зони каде има луѓе, тогаш ја претпочитаат ноќта за да ги избегнат. Спротивно на глобалното мислење, нападите од црна мечка се многу ретки: само 36 смртни напади се регистрирани за време на целиот 20 век<ref name="ADW"/>. Мажаците за време на сезоната за парење комуницираат со гребење на дрвјата со своите канџи. Истиот принцип на гребење но и својот [[мирис]], ги користат за означување на територијата. Овие територии варираат помеѓу 20 и 100 km2<ref name="Cap36"/>, и опфаќаат територија на која живеат повеќе женки. Во случај на опасност, младенчињата испуштаат крици слични на плачење. Мечките исто така комуницираат и со изрази на лицето и специфични позиции. Тие се исправаат на задните нозе доколку осеќаат опасност или специфичен мирис. Овој вид на мечки спаѓаат во групата на [[интелигенција|најинтелигентните]] [[цицач]]и<ref name="bearorg"/> и многу често се дресирани за [[циркус]]ки изведби. Нивниот [[мозок]] е релативно голем во споредба со големината на нивното [[тело]]. Црните мечки ја поминуваат зимата во состојба на длабок [[сон]], што значи дека можат да реагираат доколку се нападнати од некое друго [[животно]]. Со намалувањето на [[ден]]от, тие почнуваат да лачат [[хормон]] кој делува како средство за успивање. [[Срцев ритам|Срцевиот ритам]] поминува од 50 на 10 удари во минута<ref name="Cap40">Catherine et Rémy Marion, ''Cap sur les ours'', Paris, Nathan, 1997, стр. 40.</ref>. [[Температура]]та на телото се намалува на помалку од 31 степен Целзиусов (6,8 степени помалку од телесната температура во летниот период<ref name="bearorg"/>). Тие ја поминуваат целата зима без јадење, пиење, [[уринирање]] или [[дефекација]]. Овој период на преспивање трае 4 до 7 месеци, помеѓу [[октомври]] и [[мај]]. Должината зависи од [[клима]]та: колку зимата е подолга толку се продолжува периодот на сон. Мечката губи до 30 % од тежината за време на зимата<ref name="Faune"/>. == Опасности == === Историја === [[Податотека:Bearskin.cenotaph.london.arp.jpg|thumb|250px|[[Британската армија]]]]<br /> Пред пристигнувањето на [[Европејци]]те, [[Индијанци]]те ги левеле мечките за време на зимскиот период. Од мечките се снабдувале со [[месо]], маст и крзно. [[Воин]]ите носеле ланчиња од мечкини нокти околу [[врат]]от и поради [[суеверие]] никогаш не го изговарале името<ref name="Cap39">Catherine et Rémy Marion, ''Cap sur les ours'', Paris, Nathan, 1997, стр. 39</ref>, а ловците морале да побараат прошка пред да убијат мечка. Ова животно го среќаваме на [[тотем]]ите преку кои му се искажува огромна почит. За време на одредени церемонии бил изведуван и танц на мечките. На крајот на 17 век, [[Хадсонс беј компани]] (Hudson’s bay company) ги поддржувала индијанците да почнат трговија со мечкино крзно<ref name="Cap21">Catherine et Rémy Marion, ''Cap sur les ours'', Paris, Nathan, 1997, стр. 21</ref>. Црните мечки биле убивани и поради производството на славните капи на [[британската гарда]]. Убивањето поради крзното, големата смтрност поради удари од автомобил и ловот се остро критикувани од асоцијацијата за заштита на животните [[ПЕТА]]. === Грабливци и смртност === Во природата природниот век во просек изнесува 10 години, но некогаш достигнува максимум и до 30 години. Денес се проценува дека има помеѓу 500 000 и 750 000 црни мечки на американскиот континент. Малиот број на потомство и доцната полова зрелост се опасност за опстанокот на [[вид]]от. Главните причини за смртноста се судирите со автомобили или ловот. Овие мечки можат да бидат плен на [[волк]]от, [[пума]]та, [[рис]]от, [[којот]]от, [[Кафеава мечка|кафеавите мечки]] и доколку има недостаток од храна – на мажјаци црни мечки. Младите мечки можат да умрат од [[глад]] или од пад од [[дрво]]. Младите кои се одвоени предвреме од својата [[мајка]] умираат за многу кратко време. Ловот на црни мечки продолжува и денес, понекогаш само поради [[трофеј]], но и поради нивното месо во [[Канада]] и [[Алјаска]]. Околу 30 000 црни мечки годишно<ref name="ADW"/> се убиваат во [[Северна Америка]], но ловот е екстремно регулиран. Главни [[паразит]]и кои ги среќаваме кај овој вид се [[тенија]]та, [[глисти]] и [[тришела]]. Тие исто така можат да се разболат од [[туберкулоза]], [[артритис]] или [[бронхо-пневмонија]]<ref name="Cap17">Catherine et Rémy Marion, ''Cap sur les ours'', Paris, Nathan, 1997, стр. 17</ref>. Популациите во западен САД сѐ уште се многубројни, додека на истокот од земјата тие опасно се намалуваат. Последните мечки живеат претежно на планините и во националните паркови и резервати. Ситуацијата на мечките зависи од подвидот и од регионот во кој живеат. Мечките на [[Флорида]] (''[[Ursus americanus floridanus]]'') е класифициран како [[загрозен вид]]<ref name="USDA"/>. Студиум направен во [[Калифорнија]] во [[1998]] проценува дека има помеѓу 17 000 и 23 000 црни мечки во земјата. Оваа популација моментално е стабилна. === Заштита во националните паркови === [[Податотека:Black bear large.jpg|thumb|left]]<br /> Во националниот парк [[Јосемити]] во [[Калифорнија]], популацијата на црни мечки е проценета на 300-500 единки<ref>{{en}} [http://www.nps.gov/archive/yose/nature/wlf_bears.htm « Bears »] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080726141127/http://www.nps.gov/archive/yose/nature/wlf_bears.htm |date=2008-07-26 }}, официјална страна на паркот</ref>. [[Ренџер]]ите проценуваат дека има околу петнаесетина во [[Долината на Јосемити]], секторот најпосетен од туристите. Црните мечки лесно се привикнуваат на присуството на човекот. Тие може да влезат во кампинзите и во паркираните коли во потрага по храна. Најчестите напади се од мечки кои биле хранети од луѓето. Затоа, денес, постојат многу информациски табли на кои е означено дека строго се забранува хранење на диви животни. Во Националниот парк [[Јелоустоун]] има околу 600 црни мечки<ref name="Marmori16">Kiki Marmori, ''Les Ours'', Paris, Nathan, 2003, стр. 16</ref>. На исток се наоѓа националниот парк Големи Чадливи Планини, со популација од 400-600 мечки<ref name="Cap53">Catherine et Rémy Marion, ''Cap sur les ours'', Paris, Nathan, 1997, стр. 53</ref>. Во [[Њу Хемпшир]] [[природонаучник]]от Кен Килијан отворил засолниште каде се згрижуваат повредени црни мечки и напуштени или изгубени младенчиња<ref name="Marmori91">Kiki Marmori, ''Les Ours'', Paris, Nathan, 2003, стр. 91</ref>. Слично искуство имаат и во [[Минесота]] каде 3000 мечки живеат во Националната шума Супериор<ref name="Marmori16"/>. На [[Флорида]] се поставени [[биолошки коридори]] и [[екодукти]] за да се спречи изумирањето на црните мечки. Црните мечки се заштитени со закон во повеќе американски држави како [[Луизијана]], [[Мисисипи]] и [[Тексас]]. Убиството на мечка е казниво со голема парична казна и казна [[затвор]]. == Класификација и подвидови == === Име === На англиски овој вид се нарекува ''American Black Bear'', ''Black bear'' или ''Cinnamon Bear'' (''cinnamon'' значи цимет) за мечките со црвеникава боја. Исто така се нарекуваат и со името Барибал (''Baribal''). [[Податотека:Spiritbear.jpg|thumb|[[Кермодова мечка]]]] === Подвидови === Постојат 16 подвида на северноамериканскиот [[континент]]: * ''[[Ursus americanus altifrontalis]]'' : северозападен брег на Тихиот Океан, од [[Британска Колумбија]] на север до [[Калифорнија]] и северно [[Ајдахо]] * ''[[Ursus americanus amblyceps]]'' : [[Колорадо]], [[Мексико]], [[Тексас]], [[Аризона]] и југоисточна [[Јута]] * ''[[Ursus americanus americanus]]'': од [[Монтана]] до [[Атлантик|Атлантскиот Океан]], од [[Алјаска]] и [[Канада]] до Атлантскиот Океан * ''[[Ursus americanus californiensis]]'' : централна долина на [[Калифорнија]] и јужен [[Орегон]] * ''[[Ursus americanus carlottae]]'' : [[Алјаска]] * ''[[Ursus americanus cinnamomum]]'' : [[Ајдахо]], [[Монтана]], [[Вајоминг]], источен [[Вашингтон]], [[Орегон]] и североисточна [[Јута]] * ''[[Ursus americanus emmonsii]]'' : североисток на [[Алјаска]] * ''[[Ursus americanus eremicus]]'' : cевероисток на [[Мексико]] * ''[[Ursus americanus floridanus]]'' : [[Флорида]], [[Џорџија]] и [[Алабама]] * ''[[Ursus americanus hamiltoni]]'' : [[Њуфаундленд]] * ''[[Ursus americanus kermodei]]'' : централниот дел на [[Британска Колумбија]] * ''[[Ursus americanus luteolus]]'' : [[Тексас]], [[Луизијана]] * ''[[Ursus americanus machetes]]'' : [[Мексико]] * ''[[Ursus americanus perniger]]'' : [[Алјаска]] * ''[[Ursus americanus pugnax]]'': архипелаг Александар – [[Алјаска]] * ''[[Ursus americanus vancouveri]]'': [[Британска Колумбија]] == Занимливости == [[Тотем]]от на [[индијанци]]те од [[племе]]то Ojibwés е црната мечка. Во [[1902]], американскиот [[претседател]] [[Теодор Рузвелт]] бил на лов на ганицата помеѓу државите [[Мисисипи]] и [[Луизијана]]. За време на ловот тој одбил да застрела повредена црна мечка. Приказната била објавена во [[Вашингтон Пост]]. За кратко врме [[анегдота]]та станала популарна. Двајца руски емигранти, создале играчка плишено мече и го нарекле Теди, деминутив од името Теодор, во чест на случката на дваесет и шестиот американскиот претседател. Црната мечка е една од трите маскоти на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] [[2002]] година во [[Солт Лејк Сити]], наречена Коал. Christopher Robin Milne му го дал името на [[Вини-д-Пу]] (Winnie-the-Pooh) по Винипег, црна американска мечка која заедно со татко му често оделе да ја видат во [[лондон]]ската [[зоолошка градина]]. Во [[август]] [[2004]], една црна мечка била пронајдена под дејство на [[алкохол]] откако испила 36 лименки [[пиво]]. Таа го отворила ладилникот на кампер во државата [[Вашингтон]] (северозапад на [[САД]]) и со помош на своите канџи успеала да ги отвори лименките. == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * {{en}} [http://www.fs.fed.us/database/feis/animals/mammal/uram/all.html WILDLIFE SPECIES: Ursus americanus] * {{en}} [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=415 Ursus americanus] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160306035807/https://naturalhistory.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=415 |date=2016-03-06 }} : {{јаз|en| Националниот природонаучен музеј}} од Вашингтон * {{en}} [http://www.sdnhm.org/fieldguide/mammals/ursu-ame.html Ursus americanus] * {{fr}} [http://www.hww.ca/hww2_f.asp?id=83 L’ours noir] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071009170102/http://www.hww.ca/hww2_f.asp?id=83 |date=2007-10-09 }} канадска страна за флората и фауната на земјата * {{en}} [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_americanus.html Ursus americanus] Animal Diversity Web, Универзитет од Мичиген (САД) {{Мечки}} [[Категорија:Мечки]] [[Категорија:Таксони опишани од Петер Симон Палас]] oko6ifylytzzlhsavckogbydnvmygi0 0 108926 5542569 5085858 2026-04-20T20:20:37Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542569 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Примати<br />Primates | fossil_range = доцен палеоцен - денес | image = Olive baboon.jpg | image_caption = [[Маслинест бабун]] (''Papio anubis'') | image_width = 280px | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Хордати|Chordata]] | classis = [[Цицачи|Mammalia]] | infraclassis = [[Плацентални цицачи|Eutheria]] | superordo = [[Euarchontoglires]] | ordo = '''Primates''' | ordo_authority = [[Карл Лине|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = Семејства | subdivision = * 15, погл. [[Примати#Систематика|систематиката]] | range_map = Non-human primate range.png | range_map_caption = Распространување на нечовечките примати (зелено) | range_map_width = 280px }} '''Примат''' — секој [[плацентален цицач]] што му припаѓа на редот '''''Primates''''' (од [[Латински јазик|латински]]: ''primus'', првичен, од прв ред). Во овој ред се наоѓаат [[Еволуција|еволутивно]] најусовршените животни, како [[лемур]]и, [[раконожни]]те примати, [[лорис]]ите, [[галаго]]ите, [[авет]]ите, [[мајмун]]ите, [[Човеколик мајмун|човеколиките мајмуни]] и [[Човек|луѓето]].<ref name="Goodman2">{{наведено списание | journal = Journal of Molecular Evolution | year = 1990 | volume = 30 | pages = 260–266 | title = Primate evolution at the DNA level and a classification of hominoids | author = Goodman, M., Tagle, D. A., Fitch, D. H., Bailey, W., Czelusniak, J., Koop, B. F., Benson, P., Slightom, J. L. | doi = 10.1007/BF02099995}}</ref> Со исклучок на луѓето, кои денес го населуваат секој континент на [[Земја]]та, повеќето други примати живеат во тропските или суптропските региони од [[Америка]], [[Африка]] и [[Азија]]. Најмалиот примат е [[Пигмејски глувчешки лемур|пигмејскиот глувчешки лемур]] (кој тежи само 30 [[Грам|g]]), додека најголемиот е [[Планинска горила|планинската горила]] (тешка и до 200 [[Килограм|kg]]). Според [[фосил]]ните податоци, примитивните предци на приматите најверојатно постоеле во доцна [[Креда]] (пред околу 65 милиони години), а најстар познат примат е доцно[[палеоцен]]скиот ''[[Plesiadapis]]'', кој постоел пред околу 55-58 милиони години. Меѓутоа, молекуларните анализи покажуваат дека еволутивната линија на приматите може да е многу постара и да датира од средна Креда (пред околу 85 милиони години). Редот ''Primates'' традиционално се дели на две главни групи: [[Полумајмуни|просимии]] и [[симии]]. Просимиите имаат одлики слични на оние од најраните примати. Во оваа група припаѓаат: лемурите од [[Мадагаскар]], [[Lorisiformes|лорисиформите]], раконожните и аветите. Симиите се состојат од мајмуните и човеколиките мајмуни. Од неодамна, систематичарите го создадоа подредот ''[[Strepsirrhini]]'' (влажноносни примати) во кој ги вклучуваат неаветските просимии, како и подредот ''[[Haplorrhini]]'' (сувоносни примати) во кој ги сместуваат аветите и симиите. Симиите се поделени на две групи: ''Platyrrhines'' (рамноносни), каде припаѓаат [[сувоносни мајмуни|сувоносните мајмуни]] (од Јужна и [[Средна Америка]]) и ''[[Catarrhini]]'' (тесноносни), каде се наоѓаат мајмуните од Африка и југоисточна Азија. Во сувооносните мајмуни од [[Нов Свет|Новиот Свет]] се вбројуваат [[капучин]]от, [[дрекавец]]от и [[сајмир]]ите, додека како тесноносни симии се сметаат [[Мајмуни од Стариот Свет|мајмуните од Стариот Свет]], како [[бабун]]ите, [[макаки]]те и човеколиките мајмуни. Луѓето се единствените тесноносни симии кои се прошириле надвор од Африка и југоисточна Азија, иако постојат некои фосилни докази кои укажуваат на тоа дека тие некогаш постоеле и во [[Европа]]. Приматите имаат најразлични особини во однос на тоа каде и како живеат. Некои примати (како луѓето и бабуните) не живеат на двјата, но сите видови на примати поседуваат адаптации за искачување по дрвја. Техниките во [[движење]]то вклучуваат скокови од дрво на дрво, одење на два или четири екстремитети, одење на четири екстремитети при што прстите од предните се свиени и [[брахијација]] (преминување од дрво на дрво со рацете). Приматите се одликуваат со нивниот голем мозок (во споредба со другите цицачи), како и со зголемената способност за [[Стереопсија|стереоскопска]] визија за сметка на мирисот, кој е доминантниот сетилен систем кај повеќето цицачи. Овие особини се најзначајни за мајмуните и човеколиките мајмуни, а помалку за лорисите и лемурите. [[Трихромација|Гледањето во три бои]] е развиено само кај некои примати. Исто така, повеќето видови поседуваат спротивно поставен [[палец]], додека некои имаат [[Прехензија|прехензивни]] опашки (опашки специјализирани за фаќање или држење на објекти). Многу видови се [[гонохорист]]и, што значи дека мажјаците и женките поседуваат различни физички одлики (како телесна маса, големина на песјаците и обојување). Приматите покажуваат побавен степен на развиток отколку другите, слични по големина, цицачи и достигнуваат полова зрелост подоцна, но затоа пак имаат подолг животен век. Некои видови живеат во осамеништво, други во машко-женски парови, додека трети живеат во групи од по стотици членови. == Систематика == * '''Ред Primates''' ** '''Подред [[Влажноносни примати|Strepsirrhini]]''': неаветски просимии *** Инфраред [[Lemuriformes]] **** Натсемејство [[Cheirogaleidae|Cheirogaleoidea]] ***** Семејство [[Cheirogaleidae]]: џуџести лемури и глувчешки лемури (33 вида) **** Натсемејство [[Lemuroidea]] ***** Семејство [[Lemuridae]]: лемури (22 вида) ***** Семејство [[Lepilemuridae]]: витки лемури (25 вида) ***** Семејство [[Indriidae]]: волнени лемури и сродниците (19 вида) *** Инфраред [[Раконожни|Chiromyiformes]] **** Семејство [[Раконожни|Daubentoniidae]]: раконожни (1 вид) *** Инфраред [[Lorisiformes]] **** Семејство [[Lorisidae]]: лориси, потоси и сродниците (9 вида) **** Семејство [[Galagidae]]: галагои (19 вида) ** '''Подред [[Сувоносни примати|Haplorrhini]]''': авети, мајмуни и човеколики мајмуни *** Инфраред [[Авет|Tarsiiformes]] **** Семејство [[Авет|Tarsiidae]]: авети (9 вида) *** Инфраред [[Simiiformes]] **** Парворед [[Platyrrhini]]: сувоносни мајмуни ***** Семејство [[Cebidae]]: мармозети, тамарини, капучини и сајмири (56 вида) ***** Семејство [[Aotidae]]: ноќни или бувски мајмуни (дурукулис) (7 вида) ***** Семејство [[Pitheciidae]]: титис, сакис и уакарис (43 вида) ***** Семејство [[Atelidae]]: дрекавец, пајаковидни и волнени мајмуни (24 вида) **** Парворед [[Catarrhini]] ***** Натсемејство [[Мајмуни од Стариот Свет|Cercopithecoidea]] ****** Семејство [[Мајмуни од Стариот Свет|Cercopithecidae]]: мајмуни од Стариот Свет (135 вида) ***** Натсемејство [[Hominoidea]] ****** Семејство [[Hylobatidae]]: гибони или "мали човеколики мајмуни" (13 вида) ****** Семејство [[Hominidae]]: луѓе и останати големи човеколики мајмуни (7 вида) == Филогенетско стебло == {{клад | label1='''Primates''' | 1={{клад | label1=[[Strepsirrhini]] | 1={{клад | label1=[[Lemuriformes]] | 1={{клад | label1=[[Lemuroidea]]<ref name=Lemurtree>[http://www.tolweb.org/Strepsirrhini/16295 Tree of Life: Strepsirrhini]</ref> | 1={{клад | 1={{клад | 1=[[Lemuridae]] | 2=[[Податотека:Diademed Sifaka (Propithecus diadema).jpg|50px]][[Indriidae]]}} | 2=[[Lepilemuridae]]}} | 2=[[Податотека:Dwarf Lemur.jpg|50px]][[Cheirogaleidae]]}} | label2=[[Lorisiformes]] | 2={{клад | 1=[[Податотека:Loris tardigradus.jpg|50px]][[Lorisidae]] | 2=[[Податотека:Greater Bush Baby.jpg|50px]][[Galagidae]]}} }} | label2=[[Haplorrhini]] | 2={{клад | 1={{клад | label1=[[Tarsiiformes]] | 1={{клад | 1=[[Податотека:Spectral Tarsier.jpg|50px]][[Tarsidae]]}} }} | label2=[[Simiiformes]] | 2={{клад | label1=[[Platirrhini]]<ref name=Tree>[http://www.tolweb.org/Platyrrhini/16292 Tree of Life]</ref> | 1={{клад |1={{клад |1=[[Податотека:Capuchin Costa Rica.jpg|50px]][[Cebidae]] |2=[[Податотека:Stavenn Aotus trivirgatus 00.jpg|50px]][[Aotidae]]}} |2={{клад |1=[[Податотека:WhiteFacedSaki.jpg|50px]][[Pitheciidae]] |2=[[Податотека:Alouatta-caraya ppia-m01b.jpg|50px]][[Atelidae]]}}}} | label2=[[Catarrhini]] | 2={{клад | label1=[[Cercopithecoidea]] | 1={{клад |1=[[Податотека:Mandril.jpg|50px]][[Cercopithecinae]] |2=[[Податотека:Colubusmonkey.JPG|50px]][[Colobinae]]}} | label2=[[Hominoidea]] | 2={{клад |1=[[Податотека:Weisshandgibbon tierpark berlin.jpg|50px]][[Hylobatidae]] |2=[[Податотека:Charles Darwin by Julia Margaret Cameron, c. 1868.jpg|50px]][[Hominidae]]}} }} }} }} }} }} == Наводи == <references/> {{Цицачи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Примати|*]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] 8ip2fgdz65q908f4vya4z9gvpk2b2sw 0 115474 5542616 5502178 2026-04-20T22:45:08Z Bjankuloski06 332 /* Добитници */ Печатна грешка, replaced: неговара → неговата 5542616 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Награда | name = Нобелова награда за физика | image = Nobel medal.png | imagesize = 150 | description = извонредни придонеси за физиката | presenter = [[Кралска шведска академија на науките]] | location = [[Стокхолм]], [[Шведска]] | date = 1901 | website = [http://nobelprize.org nobelprize.org] }} '''Нобелова награда за физика''' ({{langx|sv|Nobelpriset i fysik}}) — годишна награда што ја доделува [[Кралска академија на науките (Шведска)|Кралската академија на науките]] на научници од различни области на [[физика]]та. Таа е една од петте [[Нобелова награда|Нобелови награди]] што ја основал во [[1895]] година пронаоѓачот на [[динамит]]от, шведскиот физичар [[Алфред Нобел]] (1833-1896). Останатите награди се: [[Нобелова награда за хемија]], [[Нобелова награда за физиологија или медицина]], [[Нобелова награда за литература]], [[Нобелова награда за мир]] и [[Нобелова награда за економија]].<ref>{{Наведена мрежна страница| title = Alfred Nobel – The Man Behind the Nobel Prize | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/alfred_nobel/|accessdate=2008-10-29}}</ref> Според тестаментот на Нобел, наградата се исплатува од средствата на Нобеловата задолжбина, а ја доделува комитет од пет члена кои ги избира [[Кралска академија на науките (Шведска)|Кралската академија на науките]].<ref>{{Наведена мрежна страница| title = The Nobel Prize Awarders | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/prize_awarders/|accessdate=2008-10-29}}</ref> Првата Нобелова награда за физика е доделена во 1901 година на [[Вилхелм Конрад Рентген]], од [[Германија]]. Секој добитник добива медал, диплома и парична награда која не е иста секоја година.<ref>{{Наведена мрежна страница | title = The Nobel Prize| publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/|accessdate=2008-10-29}}</ref> Во 1901 година, Рентген добил 150.782 [[шведска круна|шведски круни]], што е околу 7.731.004 шведски круни во декември 2007 година. Во 2008 година, наградата им е доделена на [[Макото Кобајаши]], [[Тошихиде Маскава]] и [[Јоичиро Намбу]], кои поделија износ од десет милиони шведски круни (малку повеќе од 1 милион [[евро|€]], или 1,4 милиони [[долар|американски долари]].<ref>{{Наведена мрежна страница | title = The Nobel Prize Amounts | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/amounts.html|accessdate=2008-10-29}}</ref> Наградата се доделува на секој [[10 декември]] во [[Стокхолм]], на годишницата од смртта на Нобел.<ref>{{Наведена мрежна страница | title = The Nobel Prize Award Ceremonies | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/award_ceremonies/|accessdate=2008-10-29}}</ref> ==Добитници== {|class="wikitable" |- ! Година ! colspan=2|Добитник ! Земја ! Заслуги |- |1901 |[[Податотека:WilhelmRöntgen.JPG|75п]] |[[Вилхелм Конрад Рентген]] |Германија |„во знак на признание за исклучителните услуги во полза на науката со откривањето на извонредните [[рендгенски зраци|зраци]] подоцна наречени по него“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1901 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1901/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1902 |[[Податотека:H A Lorentz (Nobel).jpg|75п]] |[[Хендрик Лоренц]] |Холандија |rowspan=2|„во знак на признание за исклучителните услуги во полза на науката со нивните истражувања за влијанието на [[магнетизам|магнетизмот]] врз [[зрачење]]то како појава“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1902 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1902/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Pieter Zeeman.jpg|75п]] |[[Питер Земан]] |Холандија |- |rowspan=3|1903 |[[Податотека:Paul Nadar - Henri Becquerel.jpg|75п]] |[[Анри Бекерел]] |Франција |„за откривањето на спонтаната [[радиоактивност]]“<ref name=N1903>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1903 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1903/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:PierreCurie.jpg|75п]] |[[Пјер Кири]] |Франција |rowspan=2|„за заедничкото истражување на појавите на [[зрачење]]то откриено од проф. [[Анри Бекерел]]“<ref name=N1903/> |- |[[Податотека:Mariecurie.jpg|75п]] |[[Марија Кири]] |Полска<br />Франција |- |1904 |[[Податотека:John William Strutt.jpg|75п]] |[[Џон Страт|Лорд Рејли]] |Велика Британија |„за неговите иследувања во густините на најважните гасови и откривањето на [[аргон]]от во состав на овие изучувања“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1904 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1904/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1905 |[[Податотека:Phillipp Lenard in 1900.jpg|75п]] |[[Филип Ленард]] |Австроунгарија<br />Германија |„за неговата работа на [[катодна цевка|катодната цевка]]““<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1905 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1905/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1906 |[[Податотека:J.J Thomson.jpg|75п]] |[[Џозеф Џон Томсон]] |Велика Британија |„за неговите теориски и опитни иследувања во [[електрична спроводливост|електричната спроводливост]] на гасовите“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1906 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1906/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1907 |[[Податотека:Albert Abraham Michelson2.jpg|75п]] |[[Алберт Абрахам Мајкелсон]] |САД |„за неговите прецизни оптички инструменти и [[спектроскопија|спектроскопските]] и [[метеорологија|метеоролошки]] истражувања извршени со нив“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1907 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1907/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1908 |[[Податотека:G lippmann.jpg|75п]] |[[Габриел Липман]] |Франција |„за неговиот метод на [[Липманова плоча|фотографско доловување на боите]] на основа на [[бранова интерференција|брановата интерференција]]“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1908 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1908/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1909 |[[Податотека:Guglielmo Marconi.jpg|75п]] |[[Гуљелмо Маркони]] |Италија |rowspan=2|“за нивните придонеси за развојот на [[радио|безжичната телеграфија]]“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1909 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1909/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Ferdinand Braun.jpg|75п]] |[[Карл Фердинанд Браун]] |Германија |- |1910 |[[Податотека:Johannes Diderik van der Waals.jpg|75п]] |[[Јоханес ван дер Валс]] |Холандија |„за неговата работа на [[состојбена равенка|состојбената равенка]] за гасовите и течностите“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1910 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1910/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1911 |[[Податотека:Wilhelm Wien 1911.jpg|75п]] |[[Вилхелм Вин]] |Германија |„за неговите откритија во врска со законитостите на зрачењето на топлината“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1911 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1911/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1912 |[[Податотека:Nils Gustaf Dalén.jpg|75п]] |[[Густаф Дален]] |Шведска |„за пронаоѓањето на автоматски вентил предвиден за употреба заедно со гасните акумулатори кај [[светилник|светилниците]] и пловките“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1912 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1912/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1913 |[[Податотека:Kamerlingh portret.jpg|75п]] |[[Хејке Камерлинг Онес]] |Холандија |„за неговите иследувања во својствата на материјата при ниски температури кои, меѓу останатото, доведоа до добивање на [[хелиум|течен хелиум]]“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1913 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1913/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1914 |[[Податотека:Max von Laue 1914.jpg|75п]] |[[Макс фон Лауе]] |Германија |„за откривањето на [[рендгенска кристалографија|дифракцијата на рендгенските зраци]] со кристали“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1914 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1914/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> — важен чекор во развојот на [[рендгенска спектроскопија]]. |- |rowspan=2|1915 |[[Податотека:Wh-bragg.jpg|75п]] |[[Вилијам Хенри Брег]] |Велика Британија |rowspan=2|„за нивните услуги во полза на науката во анализата на [[кристална структура|кристалната структура]] со помош на рендгенски зраци“,<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1915 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1915/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> — важен чекор во развојот на [[рендгенска кристалографија|рендгенската кристалографија]] |- |[[Податотека:Wl-bragg.jpg|75п]] |[[Вилијам Лоренс Брег]] |Австралија Велика Британија |- |1916 |colspan=4 align=center|''недоделена'' ([[Прва светска војна]]) |- |1917 |[[Податотека:Charles Glover Barkla.jpg|75п]] |[[Чарлс Гловер Баркла]] |Велика Британија |„за откривањето на карактеристичното рендгенско зрачење на елементите",<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1917 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1917/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> — важен чекор во развојот на [[рендгенска спектроскопија|рендгенската спектроскопија]] |- |1918 |[[Податотека:Max Planck 1933.jpg|75п]] |[[Макс Планк]] |Германија |„за неговите услуги во полза на развојот на физиката со откривањето на енергетски [[квантна механика|квантови]]“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1918 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1918/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1919 |[[Податотека:Johannes Stark.jpg|75п]] |[[Јоханес Штарк]] |Германија |„за откривањето на [[Доплеров ефект|Доплеровиот ефект]] кај каналските зраци и расцепувањето на [[спектрална линија|спектралните линии]] во [[електрично поле|електричните полиња]]“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1919 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1919/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1920 |[[Податотека:Guillaume 1920.jpg|75п]] |[[Шарл Едуар Гијом]] |Швајцарија |„за неговите услуги во полза на прецизните мерења во физиката со откритието на аномалиите во легурите на никел и челик“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1920 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1920/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1921 |[[Податотека:Einstein1921 by F Schmutzer 4.jpg|75п]] |[[Алберт Ајнштајн]] |Германија<br />Швајцарија |„за неговите услуги во полза на [[теориска физика|теориската физика]], особено поради откривањето на [[фотоелектричен ефект|фотоелектричниот ефект]]“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1921 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1922 |[[Податотека:Niels Bohr.jpg|75п]] |[[Нилс Бор]] |Данска |„за неговите услуги во полза на иследувањето на структурата на [[атом]]ите и зрачењето што го оддаваат“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1922 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1922/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1923 |[[Податотека:Robert Andrews Millikan 1920s.jpg|75п]] |[[Роберт Миликан]] |САД |„за неговата работа на [[елементарен полнеж|елементарниот полнеж]] на електрицитетот и фотоелектричниот ефект“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1923 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1924 |[[Податотека:1924 Karl Manne Siegbahn.jpg|75п]] |[[Мане Сигбан]] |Шведска |„за неговите откритија и истражување на полето на [[рендгенска спектроскопија|рендгенската спектроскопија]]“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1924 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1924/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1925 |[[Податотека:James Franck 1925.jpg|75п]] |[[Џејмс Франк]] |Германија |rowspan=2|„за откривањето на законитостите кои го раководат влијанието на [[електрон]]от врз атомот“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1925 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1925/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Gustav Hertz.jpg|75п]] |[[Густав Лудвиг Херц]] |Германија |- |1926 |[[Податотека:Jean Perrin 1926.jpg|75п]] |[[Жан Батист Перен]] |Франција |„за неговата работа на прекинатата структура на материјата, а особено за откривањето на [[таложна рамнотежа|таложната рамнотежа]]“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1926 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1926/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1927 |[[Податотека:Arthur Compton.jpg|75п]] |[[Артур Комптон]] |САД |„за откривањето на [[Комптонов ефект|ефектот наречен по него]]“<ref name=N1927>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1927 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1927/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:CTR Wilson.jpg|75п]] |[[Чарлс Вилсон]] |Велика Британија |„за неговиот [[маглена комора|метод]] на видливо претставување на патеките на наелектризираните честички со кондензирана пареа“<ref name=N1927/> |- |1928 |[[Податотека:Owen Richardson.jpg|75п]] |[[Овен Виланс Ричардсон]] |Велика Британија |„за неговата работа на [[термионска емисија|термоелектронската појава]], а особено за откривањето на законот наречен по него“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1928 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1928/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1929 |[[Податотека:Broglie Big.jpg|75п]] |[[Луј де Број]] |Франција |„за откривањето на брановата природа на [[електрон]]ите“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1929 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1929/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1930 |[[Податотека:Sir CV Raman.JPG|75п]] |[[Чандрасекара Венката Раман]] |Индија |„за неговата работа на расејувањето на светлината и откривањето на [[Раманово расејување|ефектот наречен по него]]“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1930 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1930/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1931 |colspan=4 align=center|''недоделена'' |- |1932 |[[Податотека:Bundesarchiv Bild183-R57262, Werner Heisenberg.jpg|75п]] |[[Вернер Хајзенберг]] |Германија |„за создавањето на [[квантна механика|квантната механика]], чија примена, меѓу другото, доведе до откривањето на [[алотропија|алотропските]] облици на водородот“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1932 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1932/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1933 |[[Податотека:Erwin Schrödinger (1933).jpg|75п]] |[[Ервин Шредингер]] |Австрија |rowspan=2|„за откривањето на нови продуктивни облици на [[атомска теорија|атомската теорија]]“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1933 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1933/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Dirac 4.jpg|75п]] |[[Пол Дирак]] |Велика Британија |- |1934 |colspan=4 align=center|''недоделена'' |- |1935 |[[Податотека:James Chadwick.tif|75п]] |[[Џејмс Чедвик]] |Велика Британија |„за откривањето на [[неутрон]]от“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1935 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1935/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1936 |[[Податотека:Hess.jpg|75п]] |[[Виктор Франц Хес]] |Австрија |„за откривањето на [[космичко зрачење|космичкото зрачење]]“<ref name="N1936">{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1936 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1936/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | |[[Карл Дејвид Андерсон]] |САД |„за откривањето на [[позитрон]]от“<ref name="N1936"/> |- |rowspan=2|1937 |[[Податотека:Clinton Davisson.jpg|75п]] |[[Клинтон Дејвисон]] |САД |rowspan=2|„за опитното откривање на [[дифракција на електроните|дифракцијата на електроните]] со кристали“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1937 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1937/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:George Paget Thomson.jpg|75п]] |[[Џорџ Паџет Томсон]] |Велика Британија |- |1938 |[[Податотека:Enrico Fermi 1943-49 140x190.jpg|75п]] |[[Енрико Ферми]] |Италија |„за покажаното постоење на нови радиоактивни елементи произведени од неутронско озрачување и сродното откритие на јадрени реакции предизвикани од бавни неутрони“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1938 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1938/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1939 |[[Податотека:Ernest Lawrence.jpg|75п]] |[[Ернест Лоренс]] |САД |„за измислувањето и развојот на [[циклотрон]]от и резултатите добиени со него, особено во однос на вештачките радиоактивни елементи“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1939 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1939/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1940 |colspan=4 align=center|''недоделена'' ([[Втора светска војна]]) |- |1941 |colspan=4 align=center|''недоделена'' (Втора светска војна) |- |1942 |colspan=4 align=center|''недоделена'' (Втора светска војна) |- |1943 |[[Податотека:Otto Stern.jpg|75п]] |[[Ото Штерн]] |САД |„за неговите придонеси во развојот на методот на молекулски зраци [[магнетен момент|магнетниот момент]] на [[протон]]от“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1943 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1943/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1944 |[[Податотека:Isidor Isaac Rabi.jpg|75п]] |[[Исидор Ајзек Раби]] |САД |„за неговиот резонантен метод на мерење на магнетните својства на [[атомско јадро|атомските јадра]]“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1944 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1944/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1945 |[[Податотека:Wolfgang Pauli ETH-Bib Portr 01042.jpg|75п]] |[[Волфганг Паули]] |Австрија |„за откривањето на начелото на исклучување, наречено [[Паулиео исклучително начело|Паулиево начело]]“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1945 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1945/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1946 |[[Податотека:Bridgman.jpg|75п]] |[[Перси Вилијамс Бриџмен]] |САД |„за направата што произведува крајно висок притисок и за откритијата што ги направи со неа во полето на високопритисочната физика“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1946 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1946/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1947 |[[Податотека:Appleton.jpg|75п]] |[[Едвард Виктор Еплтон]] |Велика Британија |„за неговите иследувања во физичките законитости на горната [[Земјина атмосфера|атмосфера]], особено за откритието на т.н. Еплтонов слој“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1947 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1947/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1948 |[[Податотека:Blackett-large.jpg|75п]] |[[Патрик Блекет]] |Велика Британија |„за развојот на Вилсоновата [[маглена комора]] и откритијата направени со неа во полето на [[јадрена физика|јадрената физика]] и [[космичко зрачење|космичкото зрачење]]“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1948 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1948/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1949 |[[Податотека:Yukawa.jpg|75п]] |[[Хидеки Јукава]] |Јапонија |„за предвидувањето за постоењето на [[мезон]]и врз основа на теориската работа на јадрените сили“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1949 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1949/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1950 |[[Податотека:Cecil Powell.jpg|75п]] |[[Сесил Франк Пауел]] |Велика Британија |„за развојот на фотографски метод за проучување на јадрените процеси и откритијатата за мезоните направни по овој метод“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1950 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1950/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1951 | |[[Џон Кокрофт]] |Велика Британија |rowspan=2|„за нивната пионерска работа на претворањето (трансмутација) на атомски јадра со вештачки забрзани атомски честички“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1951 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1951/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Ernest Walton.jpg|75п]] |[[Ернест Волтон]] |[[Република Ирска|Ирска]] |- |rowspan=2|1952 |[[Податотека:Felix Bloch, Stanford University.jpg|75п]] |[[Феликс Блох]] |Швајцарија<br />САД |rowspan=2|„за развојот на нови методи за прецизни магнетни јадрена мерења и откритијата поврзани со нив“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1952 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1952/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Edward Mills Purcell.jpg|75п]] |[[Едвард Милс Персел]] |САД |- |1953 |[[Податотека:Zernike.jpg|75п]] |[[Фриц Цернике]] |Холандија |„за покажаниот метод на фазен контраст, особено за измислениоит фазнокотрастниот микроскоп]“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1953 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1953/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1954 |[[Податотека:Max Born.jpg|75п]] |[[Макс Борн]] |Германија<br />Велика Британија |„за неговите основоположнички истражувања во полето на [[квантна механика|квантната механика]], особено за статистичкото толкување на [[бранова функција|брановата функција]]"<ref name="N54">{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1954 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1954/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Bothe.jpg|75п]] |[[Валтер Боте]] |[[Западна Германија]] |„за методот на совпаѓање и откритијата направени со него"<ref name="N54"/> |- |rowspan=2|1955 |[[Податотека:Willis Lamb 1955.jpg|75п]] |[[Вилис Лем]] |САД |„за откритијата во врска со ситната структура на водородниот спектар"<ref name="N55">{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1955 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1955/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Polykarp Kusch.jpg|75п]] |[[Поликарп Куш]] |САД |„за прецизното утврдување на магнетниот момент на [[електрон]]от"<ref name="N55"/> |- |rowspan=3|1956 |[[Податотека:Bardeen.jpg|75п]] |[[Џон Бардин]] |САД |rowspan=3|„за нивните истражувања на полето на [[полупроводник|полупроводниците]] и откривањето на [[транзистор]]скиот ефект“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1956 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1956/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Brattain.jpg|75п]] |[[Волтер Хаузер Братејн]] |САД |- |[[Податотека:William Shockley, Stanford University.jpg|75п]] |[[Вилијам Шокли]] |САД |- |rowspan=2|1957 | |[[Ли Џенгдао]] |Кина <br />САД |rowspan=2|„за проникливото иследување на [[парност (физика)|законите за парност]] што доведе до важни откритија за [[елементарна честичка|елементарните честички]]“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1957 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1957/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:CNYang.jpg|75п]] |[[Џенинг Јанг]] |Кина <br />САД |- |rowspan=3|1958 |[[Податотека:Cerenkov.jpg|75п]] |[[Павел Черенков]] |СССР |rowspan=3|„за откривањето и толкувањето на [[Черников ефект|Черниковиот ефект]]“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1958 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1958/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Ilya Frank.jpg|75п]] |[[Иљја Франк]] |СССР |- |[[Податотека:Igor Tamm.jpg|75п]] |[[Игор Там]] |СССР |- |rowspan=2|1959 |[[Податотека:Owen Chamberlain.jpg|75п]] |[[Овен Чемберлејн]] |САД |rowspan=2|„за откривањето на [[антипротон]]от“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1959 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1959/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Segre.jpg|75п]] |[[Емилио Сегре]] |Италија<br />САД |- |1960 |[[Податотека:Donald Glaser 1.jpg|75п]] |[[Доналд Глејзер]] |САД |„за пронаоѓањето на [[меурна комора|меурната комора]]“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1960 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1960/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1961 |[[Податотека:Robert Hofstadter.jpg|75п]] |[[Роберт Хофштатер]] |САД |„за пионерските изучувања на расејувањето на електроните во атомските јадра и откритијата за структурата на [[нуклеон]]ите направени со него"<ref name=N61>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1961 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1961/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Mossbauer.jpg|75п]] |[[Рудолф Месбауер]] |Западна Германија |„за истражувањата во впивањето на одекот на [[гама-зрачење]]то и откривањето на поврзаниот [[Месбауеров ефект|ефект]] кој го носи неговото име"<ref name=N61/> |- |1962 |[[Податотека:Landau.jpg|75п]] |[[Лав Ландау]] |СССР |„за пионерските теории за [[физика на кондензираната материја|кондензираната материја]], особено течниот хелиум“<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1962 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1962/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=3|1963 |[[Податотека:Wigner.jpg|75п]] |[[Јуџин Вигнер]] |Унгарија<br />САД |„за неговите придонеси кон теоријата за атомското јадро и елементарните честички, особено со откривањето и примената на основни начела на [[симетрија]]та"<ref name=N63>{{Наведена мрежна страница |title=Нобеловата награда за физика за 1963 |publisher=Нобелова задолжбина |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1963/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- ||[[Податотека:Mayer.jpg|75п]] |[[Марија Геперт-Мајер]] |САД |rowspan=2|„за откритијата поврзани со структурата на јадрената обвивка"<ref name=N63/> |- |[[Податотека:Johannes Hans Daniel Jensen (1907–1973).jpg|75п]] |[[Јоханес Ханс Даниел Јенсен|Јоханес Ханс Д. Јенсен]] |Западна Германија |- |rowspan=3|1964 |[[Податотека:Basov.jpg|75п]] |[[Николај Басов]] |СССР |rowspan=3|„за основоположничката работа на полето на [[квантна електроника|квантната електроника]], која доведе до изградба на [[осцилација|треперници]] (осцилатори) и [[засилувач]]и засновани на [[мазер]]ско&ndash;[[ласер]]ското начело“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1964 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1964/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Aleksandr Prokhorov.jpg|75п]] |[[Александар Прохоров]] | СССР |- |[[Податотека:Charles Townes Nobel.jpg|75п]] |[[Чарлс Хард Таунс]] | САД |- |rowspan=3|1965 |[[Податотека:Richard Feynman Nobel.jpg|75п]] |[[Ричард Фајнман]] | САД |rowspan=3|„за основоположничката работа на полето на [[квантна електродинамика|квантната електродинамика]], со далекусежни последици во физиката на елементарните честички“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1965 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1965/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Schwinger.jpg|75п]] |[[Џулијан Швингер]] | САД |- |[[Податотека:Tomonaga.jpg|75п]] |[[Шиничиро Томонага]] | Јапонија |- |1966 | [[Податотека:Kastler.jpg|75п]] |[[Алфред Кастлер]] | Франција |„за откривањето и развојот на оптички методи на изучување на Херцова [[резонанца]] во атомите“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1966 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1966/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1967 |[[Податотека:Hans Bethe.jpg|75п]] |[[Ханс Бете]] | САД |„за придонесите кон теоријата за јадрени реакции, особено откритијата за производството на енергија во [[ѕвезда|ѕвездите]]“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1967 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1967/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1968 |[[Податотека:LWA Picture Final.jpg|75п]] |[[Луис Алварез]] | САД |„за решавачките придонеси кон физиката на елементарните честички, особено откривањето на голем број на [[резонанца|резонантни]] состојби, овозможени од неговиот развој на техниката на водородна меурна комора и анализа на податоците“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1968 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1968/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1969 |[[Податотека:Murray Gell-Mann.jpg|75п]] |[[Мари Гел-Ман]] | САД |„за придонесите и откритијата на класификацијата на елементарните честички и нивните заемодејства“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1969 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1969/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1970 |[[Податотека:YoungAlfven.jpg|75п]] |[[Ханес Алфвен]] | Шведска |„за основоположничката работа и откритија на полето на [[магнетохидродинамика]]та со полезна примена во разни области на [[плазма (физика)|плазмената физика]]"<ref name=N70>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1970 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1970/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Louis Neel 1970.jpg|75п]] |[[Луј Нел]] | Франција |„за основоположничката работа и откритијата во врска со [[антиферомагнетизам|антиферомагнетизмот]] и [[феримагнетизам|феримагнетизмот]] кои доведоа до нивна важна примена во [[физика на цврстата состојба|физиката на цврстата состојба]]"<ref name=N70/> |- |1971 |[[Податотека:Dennis Gabor.jpg|75п]] |[[Денис Габор]] |Унгарија – Велика Британија |„за пронаоѓањето и развојот на [[холографија|холографскиот метод]]“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1971 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1971/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=3|1972 |[[Податотека:Bardeen.jpg|75п]] |[[Џон Бардин]] | САД |rowspan=3|„за заеднички развиената теорија за [[суперспроводливост]]а, обично наречена [[БКШ-теорија]]“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1972 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1972/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Nobel Laureate Leon Cooper in 2007.jpg|75п]] |[[Леон Купер]] | САД |- | [[Податотека:John Robert Schrieffer.jpg|75п]] |[[Џон Роберт Шрифер]] | САД |- |rowspan=3|1973 |[[Податотека:Leo Esaki 1959.jpg|75п]] |[[Лео Есаки]] | Јапонија |rowspan=2|„за опитните откритија во врска со тунелските појави во [[полупроводник|полупроводниците]] и [[суперпроводник|суперпроводниците]]"<ref name=N73>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1973 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1973/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Ivar Giaever.jpg|75п]] |[[Ивар Јевер]] | САД<br />Норвешка |- |{{CSS image crop |Image = cmglee_Cambridge_Wikimedia_Meetup_23_tour_Brian_Josephson.jpg |bSize = 150 |cWidth = 75 |cHeight = 100 |oTop = 0 |oLeft = 24 |Location = none}} |[[Брајан Џозефсон]] | Велика Британија |„за теориските предвидувања на својствата на [[суперструја]]та преку тунелска пречка, особено појавите начелно познати како [[Џозефсонов ефект]]"<ref name=N73/> |- |rowspan=2|1974 | |[[Мартин Рајл]] | Велика Британија |rowspan=2|„за пионерските истражувања на полето на [[радиоастрономија|радиоастрофизиката]]: Рајл со неговите набљудувања и пронајдоци (особено техниката на отворна синтеза), а Хјуиш за неговата решавачка улога во откривањето на [[пулсар]]ите“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1974 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1974/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Hewish_postcard.jpg|75п]] |[[Ентони Хјуиш]] | Велика Британија |- |rowspan=3|1975 |[[Податотека:Aage Bohr.jpg|75п]] |[[Оге Бор]] | Данска |rowspan=3|„за откривањето на поврзаноста помеѓу збирното и честичното движење во [[атомско јадро|атомските јадра]] и развојот на теоријата за структурата на атомското јадро врз основа на оваа поврзаност“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1975 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1975/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Mottelson,Ben 1963 Kopenhagen.jpg|75п]] |[[Бен Рој Мотелсон]] | Данска |- |[[Податотека:Leo_James_Rainwater.jpg|75п]] |[[Џејмс Рејнвотер]] | САД |- |rowspan=2|1976 |[[Податотека:Burton Richter - charm quark.jpg|75п]] |[[Бартон Рихтер]] | САД |rowspan=2|„за пионерската работа во откривањето на [[J/ψ-мезон|тешка елементарна честичка]] од нов вид“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1976 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1976/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Samuel ting 10-19-10.jpg|75п]] |[[Семјуел Тинг]] | САД |- |rowspan=3|1977 |[[Податотека:Andersonphoto.jpg|75п]] |[[Филип Ворен Андерсон]] | САД |rowspan=3|„за основоположничките теориски иследувања на електронската структура магнетните и безредните системи“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1977 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1977/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Sir_Nevill_Francis_Mott.jpg|75п]] |[[Невил Франсис Мот]] | Велика Британија |- |[[Податотека:JH van Vleck 1974.jpg|75п]] |[[Џон Хазбрук ван Флек]] | САД |- |rowspan=3|1978 |[[Податотека:Pyotr L Kapitsa Russian physicist 1964.jpg|75п]] |[[Петар Капица]] | СССР |„за основните пронаоѓања и откритијаво полето на [[криогеника]]та"<ref name=N78>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1978 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Arno Penzias.jpg|75п]] |[[Арно Алан Пензијас]] | САД |rowspan=2|„за откривањето на [[космичко микробраново позадинско зрачење|космичкото микробраново позадинско зрачење]]“<ref name=N78/> |- | |[[Роберт Вудро Вилсон]] | САД |- |rowspan=3|1979 |[[Податотека:Sheldon Glashow at Harvard cropped.jpg|75п]] |[[Шелдон Ли Глешоу]] | САД |rowspan=3|„за придонесите кон теоријата на [[електрослаба сила|обединетото слабо и електромагнетно заемодејство]] помеѓу елементарните честички, вклучувајќи го, меѓу другото, предвидувањето на слабата неутрална струја“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1979 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1979/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Abdus Salam 1987.jpg|75п]] |[[Абдус Салам]] |Пакистан |- |[[Податотека:Steven Weinberg 2010.jpg|75п]] |[[Стивен Вајнберг]] | САД |- |rowspan=2|1980 |[[Податотека:James-cronin.jpg|75п]] |[[Џејмс Кронин]] | САД |rowspan=2|„за откривањето на нарушувањата во основните начела на симетријата при распадот на [[каон|неутралните K-мезони]]“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1980 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1980/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Val Fitch.jpg|75п]] |[[Вал Логсдон Фич]] | САД |- |rowspan=3|1981 |[[Податотека:Nicolaas Bloembergen 1981.jpg|75п]] |[[Николас Блумберген]] | САД |rowspan=2|„за придонесите кон развојот на [[ласерска спектроскопија|ласерската спектроскопија]]“<ref name=N81>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1981 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1981/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Artur Schawlow, Stanford University.jpg|75п]] |[[Артур Леонард Шавлов]] | САД |- |[[Податотека:Kai Manne Börje Siegbahn 2.jpg|75п]] |[[Кај Сигбан]] | Шведска |„за неговиот придонес кон развојот на високоразделителната [[електронска спектроскопија]]"<ref name=N81/> |- |1982 | [[Податотека:Kenneth G. Wilson.jpg|75п]] |[[Кенет Вилсон]] | САД |„за неговата теорија за критичните појави кај [[фазен премин|фазните премини]]“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1982 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1982/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1983 | [[Податотека:ChandraNobel.png|75п]] |[[Субраманијан Чандрасекар]] | САД<br>Индија |„за теориското изучување на физичките процеси од важност за структурата и [[ѕвездена еволуција|еволуцијата на ѕвездите]]“<ref name=N83>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1983 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1983/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | [[Податотека:William Alfred Fowler.jpg|75п]] |[[Вилјам Алфред Фаулер]] | САД |„за неговите теориски и опитни проучувања на [[јадрена реакција|јадрените реакции]] од важност при образувањето на хемиските елементи во вселената“<ref name=N83/> |- |rowspan=2|1984 |[[Податотека:Carlo Rubbia 2012.jpg|75п]] |[[Карло Рубија]] | Италија |rowspan=2|„за решавачките придонеси кон големиот проект кој доведе до откривањето на [[W и Z бозони|честичките W и Z]], кои ни го приопштуваат [[слабо заемодејство|слабото заемодејство]]“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1984 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1984/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | |[[Симон ван дер Мер]] | Холандија |- |1985 |[[Податотека:Klaus von Klitzing 2015.jpg|75п]] |[[Клаус фон Клицинг]] | Западна Германија |„за откривањето на [[квантен Холов ефект|квантизираниот Холов ефект]]“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1985 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1985/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=3|1986 | |[[Ернст Руска]] | Западна Германија |„за основоположничката работа во [[електронска оптика|електронската оптика]] и конструирањето на првиот [[електронски микроскоп]]“<ref name=N86>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1986 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1986/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Gerd Binnig sw.jpg|75п]] |[[Герд Биниг]] | Западна Германија |rowspan=2|„за проектирањето на [[отчитувачки тунелски микроскоп]]“<ref name=N86/> |- |[[Податотека:Rohrer.jpg|75п]] |[[Хајнрих Рорер]] | Швајцарија |- |rowspan=2| 1987 |[[Податотека:Ibmgb.jpg|75п]] |[[Георг Беднорц]] | Западна Германија |rowspan=2| „за епохалното откритие на [[суперспроводливост]]а кај [[керамика|керамичките]] материјали“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1987 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1987/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Karl Alexander Mueller.jpg|75п]] |[[Карл Александар Милер]] | Швајцарија |- |rowspan=3|1988 |[[Податотека:Leon M. Lederman.jpg|75п]] |[[Леон Ледерман]] | САД |rowspan=3|„за методот на [[неутрино|неутрински]] сноп и покажувањето на двоичната структура на [[лептон]]ите со откривањето на [[мионско неутрино|мионското неутрино]]“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1988 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1988/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | |[[Мелвин Шварц]] | САД |- |[[Податотека:Jack-Steinberger-2008.JPG|75п]] |[[Џек Стајнбергер]] | САД |- |rowspan=3|1989 | [[Податотека:NormanFRamsey.jpg|75п]] |[[Норман Фостер Ремзи]] | САД |„за откривањето на методот на одвоени трепетни (осцилаторни) полиња и неговата примена во водородниот мазер и други атомски часовници"<ref name=N89>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1989 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1989/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | |[[Ханс Георг Демелт]] | САД |rowspan=2|„за развојот на јонската замка"<ref name=N89/> |- | [[Податотека:Wolfgang Paul.jpg|75п]] |[[Волфганг Паул]] | Западна Германија |- |rowspan=3|1990 | |[[Џером Ајзек Фридман]] | САД |rowspan=3|„за пионерските иследувања на длабокото нееластично расејување на електроните врз протони и врзани неутрони, што беше од суштинско значење за развојот на кварковиот модел во честичната физика“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1990 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1990/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Henry Kendall by Tom Frost crop.jpg|75п]] |[[Хенри Веј Кендал]] | САД |- | |[[Ричард Едвард Тејлор]] | Канада |- |1991 |[[Податотека:Pierre-Gilles crop.jpg|75п]] |[[Пјер-Жил де Жен]] | Франција |„за откритието дека методите разработени за проучување на поредочните појави во простите системи можат да се воопштат во посложени облици на материја, особено во [[течен кристал|течни кристали]] и [[полимер]]и“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1991 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1991/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1992 |[[Податотека:CHARPAK Georges-24x50-2005 cropped.JPG|75п]] |[[Жорж Шарпак]] | Франција/Полска |„за пронаоѓањето и развојот на [[детектор на честички]], особено повеќежичената пропорционална комора“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1992 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1992/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1993 | [[Податотека:Russell Alan Hulse.jpg|75п]] |[[Расел Алан Халс]] | САД |rowspan=2|„за откривањето на [[PSR B1913+16|нов вид]] на [[пулсар]] кое отвори нови можности во проучувањето на [[гравитациски бран|гравитацијата]]“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1993 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1993/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:2008JosephTaylor.jpg|75п]] |[[Џозеф Хутон Тејлор]] | САД |- |rowspan=2|1994 |[[Податотека:Bertram Brockhouse.jpg|75п]] |[[Бертам Брокхаус]] | Канада |„за развојот на [[неутронска спектроскопија|неутронската спектроскопија]]“ и „за пионерски придонеси кон развојот на техниките на неутронско расејување за проучување на [[конзендирана материја|кондензираната материја]]"<ref name=N94>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1994 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1994/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | |[[Клифорд Шал]] | САД |„за развојот на [[неутронско расејување|неутронското расејување]]“ и „пионерски придонеси кон развојо на неутронското расејување со цел проучување на кондензираната материја“<ref name=N94/> |- |rowspan=2|1995 |[[Податотека:Martin Perl - tau.jpg|75п]] |[[Мартин Луис Перл]] | САД |„за откривањето на [[тау-лептон]]от“ и „за пионерските опитни придонеси кон [[лептон]]ската физика“<ref name=N95>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1995 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1995/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Frederick Reines.jpg|75п]] |[[Фредерик Рајнес]] | САД |„за доказното пронаоѓање на [[неутрино]]то“ и „за пионерски опитни придонеси кон лептонската физика"<ref name=N95/> |- |rowspan=3|1996 |[[Податотека:Nobel Laureate David Morris Lee in 2007.jpg|75п]] |[[Дејвид Ли]] | САД |rowspan=3|„за откривањето на [[супертечност]]а на [[хелиум-3|хелиумот-3]]“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1996 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1996/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Douglas Osheroff NSF.jpg|75п]] |[[Даглас Ошероф]] | САД |- |[[Податотека:Robert Coleman Richardson.jpg|75п]] |[[Роберт Колман Ричардсон]] | САД |- |rowspan=3|1997 |[[Податотека:Steven Chu official portrait headshot.jpg|75п]] |[[Стивен Чу]] | САД |rowspan=3|„за развивањето на методи за разладување и ловење на атоми со ласерска светлина.“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1997 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1997/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Claude Cohen-Tannoudji.JPG|75п]] |[[Клод Коен Тануџи]] | Франција |- |[[Податотека:William D. Phillips.jpg|75п]] |[[Вилијам Даниел Филипс]] | САД |- |rowspan=3|1998 |[[Податотека:Robert Laughlin, Stanford University.jpg|75п]] |[[Роберт Лафлин]] | САД |rowspan=3|„за откривањето на нов облик на квантна течност со дробнонаелектризирани возбуди“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1998 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1998/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Horst Störmer cropped.jpg|75п]] |[[Хорст Лудвиг Штермер]] | Германија |- | |[[Даниел Цуј]] | САД |- |rowspan=2|1999 |[[Податотека:Gerard 't Hooft.jpg|75п]] |[[Герард 'т Хофт]] | Холандија |rowspan=2|„за разјаснување на квантната структура на [[електрослабо заемодејство|електрослабите заемодејства]] во физиката“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 1999| publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1999/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Martinus Veltman.jpg|75п]] |[[Мартинус Велтман]] | Холандија |- |rowspan=3|2000 |[[Податотека:Zhores Alferov.jpg|75п]] |[[Жорес Алферов]] |Русија |rowspan=2|„за развојот на полупроводнички хетероструктури кои се користат во големобрзинската електроника и [[оптоелектроника]]та“<ref name=N00>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 2000 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2000/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | |[[Херберт Кремер]] | Германија |- | [[Податотека:Jack Kilby.jpg|75п]] |[[Џек Килби]] | САД |„за неговиот удел во измислувањето на [[интегрално коло|интегралното коло]]“<ref name=N00/> |- |rowspan=3|2001 |rowspan=2| |[[Ерик Корнел]] | САД |rowspan=3|„за постигнувањето на [[Бозе-Ајнштајнов кондензат|Бозе-Ајнштајновата кондензација]] во раредените гасови кај [[алкалија|алкални]] атоми и основоположничките проучувања на својствата на кондензатите“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 2001 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2001/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Карл Виман]] | САД |- |[[Податотека:Ketterle.jpg|75п]] |[[Волфганг Кетерле]] | Германија |- |rowspan=3|2002 |[[Податотека:Raymond Davis, Jr 2001.jpg|75п]] |[[Рејмонд Дејвис]] |САД |rowspan=2|„за пионерските придонеси кон [[астрофизика]]та, особено за доказното пронаоѓање на космичките неутрина“<ref name=N02>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 2002 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2002/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | |[[Масатоши Кошиба]] | Јапонија |- |[[Податотека:RiccardoGiacconi.jpg|75п]] |[[Рикардо Џакони]] | Италија<br />САД |„за пионерските придонеси кон астрофизиката кои доведоа до откривањето на [[рендгенска астрономија|вселенските рендгенски извори]]"<ref name=N02/> |- |rowspan=3|2003 |[[Податотека:AA Abrikosov ANL1.jpg|75п]] |[[Алексеј Абрикосов]] | Русија |rowspan=3|„за пионерските придонеси кон теоријата на [[суперспроводливост]]а и [[супертечност]]ите“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 2003 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Ginzburg in MSU opaque.jpg|75п]] |[[Виталиј Гинзбург]] | Русија |- |[[Податотека:Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007.jpg|75п]] |[[Ентони Џејмс Легет]] | Велика Британија<br />САД |- |rowspan=3|2004 |[[Податотека:David Gross LANL.jpg|75п]] |[[Дејвид Грос]] | САД |rowspan=3|„за откривањето на [[асимптотска слобода|асимптотската слобода]] во теоријата за [[силно заемодејство|силното заемодејство]]“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 2004 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2004/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- | |[[Дејвид Полицер]] | САД |- |[[Податотека:Nobel Laureate Frank Wilczek 2007.jpg|75п]] |[[Франк Вилчек]] | САД |- |rowspan=3|2005 |[[Податотека:Roy Glauber Dec 10 2005.jpg|75п]] |[[Рој Глаубер]] | САД |„за придонесите кон квантната теорија на [[кохерентност|оптичката кохерентност]]"<ref name=N05>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 2005 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2005/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:John L. Hall.jpg|75п]] |[[Џон Хол]] | САД |rowspan=2|„за придонесите кон развојот на ласерски прецизна [[спектроскопија]], вклучувајќи го оптичкиот честотен чешел"<ref name=N05/> |- |[[Податотека:Theodor W Haensch.jpg|75п]] |[[Теодор Хенш]] | Германија |- |rowspan=2|2006 |[[Податотека:John-C-Mather5.jpg|75п]] |[[Џон Мадер]] | САД |rowspan=2|„за откривањето на [[црно тело|црнотелесниот облик]] и [[анизотропија]]та на [[космичко микробраново позадинско зрачење|космичкото микробраново позадинско зрачење]]“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 2006 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2006/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:George Smoot crop.jpg|75п]] |[[Џорџ Смут]] | САД |- |rowspan=2|2007 |[[Податотека:Albert Fert 0109.jpg|75п]] |[[Албер Фер]] | Франција |rowspan=2|„за откривањето на [[гигантска магнетоотпорност|гигантската магнетоотпорност]]“<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 2007 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2007/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Peter Gruenberg 01.jpg|75п]] |[[Петер Гринберг]] | Германија |- |rowspan="3"|2008 |[[Податотека:Mkobayashi.jpg|75п]] |[[Макото Кобајаши]] | Јапонија |rowspan="2"|„за откривање на потеклото на [[нарушување на симетријата|нарушената симетрија]] која предвидува постоење на барем три семејства на [[кварк]]ови во природата“<ref name=N08>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 2008 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2008/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[Податотека:Masukawa.jpg|75п]] |[[Тошихиде Маскава]] | Јапонија |- |[[Податотека:YoichiroNambu.jpg|75п]] |[[Јоичиро Намбу]] | Јапонија<br />САД |„за откривањето на маханизмот на [[спонтано нарушување на симетријата]] во субатомската физика"<ref name=N08/> |- |rowspan="3"|2009 ||[[Податотека:Charles K. Kao cropped 2.jpg|75п]] |[[Чарлс Као]] | Хонгконг<br />Велика Британија<br />САД |„за епохалните достигнувања во преносот на светлина со [[оптичко влакно|влакна]] во оптичката комуникација“<ref name=N09>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 2009 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2009/index.html|accessdate=2009-10-06}}</ref> |- |[[Податотека:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-23.jpg|75п]] |[[Вилард Бојл]] | Канада<br />САД |rowspan="2"|„за пронаоѓањето на начин на добивање слики со полупроводничко коло, т.е. [[уред со напојна врска|сетилник со напојна врска]] (CDD)"<ref name=N09/> |- |[[Податотека:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-27.jpg|75п]] |[[Џорџ Смит (физичар)|Џорџ Смит]] | САД |- |rowspan="2"|2010 ||[[Податотека:Andre Geim 2010-1.jpg|75п]] |[[Андреј Гејм]] | Русија<br />Холандија |rowspan="2"|„за епохалните опити врз дводимензионалниот материјал [[графен]]“<ref name=N10>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 2010 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2010/index.html|accessdate=2010-10-05}}</ref> |- |[[Податотека:Konstantin Novoselov at MIPT.jpg|75п]] |[[Константин Новоселов]] | Русија<br />Велика Британија |- |rowspan="3"|2011 |[[Податотека:Saul Perlmutter.jpg|75п]] |[[Сол Перлмутер]] | САД |rowspan="3"|„за откривањето на забрзувањето на вселената по пат на набљудување на далечни [[супернова|супернови]]“<ref name=N11>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 2011 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2011/index.html|accessdate=2011-10-04}}</ref> |- |[[Податотека:Brian P Schmidt.jpg|75п]] |[[Брајан Шмит]] | Австралија<br />САД |- |[[Податотека:Adam Riess.jpg|75п]] |[[Адам Рис]] | САД |- |rowspan="2"|2012 |[[Податотека:Serge Haroche - Théâtre de la Commune d'Aubervilliers - 4 mai 2009.jpg|75п]] |[[Серж Арош]] |Франција |rowspan="2"|„за епохалните опитни методи кои овозможуваат мерење и манипулација на поединечни [[квантна физика|квантни]] [[физички систем|системи]]."<ref name="nobel-2012">{{Наведена мрежна страница|title=Нобеловата награда за физика за 2012|publisher=Нобелова задолжбина|url = http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2012/index.html|accessdate=9 October 2012}}</ref> |- |[[Податотека:David Wineland 2008crop.jpg|75п]] |[[Дејвид Вајнленд]] | САД |- |rowspan=2|2013 ||[[Податотека:Francois Englert.jpg|75п]] |[[Франсоа Англер]] | Белгија |rowspan=2|„за теориското откривање на [[Хигсов механизам|механизмот]] кој придонесува кон нашето осознавање на потеклото на масата на субатомските честички, неодамна потврден со откривањето на фундаменталната [[Хигсов бозон|честичка]] од опитите [[ATLAS]] и [[Компактен мионски соленоид]] (CMS) во [[Голем хадронски судирач|Големиот хадронски судирач]] на [[CERN]]“<ref>{{Наведена мрежна страница| title = Нобеловата награда за физика за 2013 Press Release| publisher = Нобелова задолжбина| url = http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2013/press.pdf| accessdate = 2013-10-08| archive-date = 2016-06-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20160608230637/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2013/press.pdf| url-status = dead}}</ref> |- |[[Податотека:Higgs, Peter (1929)3.jpg|75п]] |[[Питер Хигс]] | Велика Британија |- |- |rowspan="3"|2014 | |[[Исаму Акасаки]] | Јапонија |rowspan="3"|„за измислувањето на делотворни [[светлечка диода|светлечки диоди]] што даваат бела и штедлива светлина"<ref name=N14>{{Наведена мрежна страница | title = Нобеловата награда за физика за 2014 | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2014/press.html|accessdate=2014-10-07}}</ref> |- | |[[Хироши Амано]] | Јапонија |- |[[Податотека:Professor Shuji Nakamura (Cropped).jpg|75п]] |[[Шуџи Накамура]] | Јапонија<br />САД |- |rowspan=2|2015 |[[Податотека:Takaaki Kajita 5171-2015.jpg|75п]] |[[Такаки Каџита]] | Јапонија |rowspan=2|„за откривањето на [[неутринска осцилација|неутринските осцилации]], со кои се покажува дека неутрината имаат маса“<ref name=N15>{{Наведена мрежна страница | title = The Nobel Prize in Physics 2015 | publisher = Nobel Foundation | url = http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2015/press.html|accessdate=2015-10-05}}</ref> |- |[[Податотека:Arthur B. McDonald 5193-2015.jpg|75п]] |[[Артур Мекдоналд]] | Канада |- |rowspan=3|2016 | |[[Дејвид Таулес]] |{{знаме|United Kingdom}}<br/>{{знаме|United States}} |rowspan=3|„за теориските откритија на тополошките фазни премини и тополошките фази на материјата“<ref name=N16>{{Наведена мрежна страница | title = The Nobel Prize in Physics 2016 | publisher = Nobel Foundation | url = http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2016/press.html|accessdate=2016-10-04}}</ref> |- | |[[Данкан Холдејн]] |{{знаме|United Kingdom}}<br/>{{знаме|United States}} |- | |[[Џон Костерлиц]] |{{знаме|United Kingdom}} |- |rowspan=3|2017 |[[Податотека:Rainer Weiss - December 2006 (cropped).jpg|75п]] |[[Рајнер Вајс]] |{{знаме|{{знаме|United States}} |rowspan=3|„за решителниот придонес за ЛИГО детекторот и опсервациите на гравитациските бранови“<ref>{{Наведена мрежна страница|title=The Nobel Prize in Physics 2017|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2017/press.html|publisher=The Nobel Foundation|date= 3 October 2017|accessdate=3 October 2017}}</ref> |- |[[Податотека:Kip Thorne at Caltech.jpg|75п]] |[[Кип Торн]] |{{знаме|{{знаме|United States}} |- |[[Податотека:05-0367-92D.hr.jpg|75п]] |[[Бери Бериш]] |{{знаме|United States}} |- | rowspan=3 | 2018 | [[Податотека:Arthur Ashkin EM1B5678 (44417135450).jpg|75п]] ! scope=row data-sort-value="Ешкин, Артур" | [[Артур Ешкин]] |{{знаме|United States}} | rowspan=3 | „за епохалните откритија во полето на [[ласер]]ската физика“<ref name=N18>{{Наведена мрежна страница | title = Нобелова награда за физика 2018 | publisher = Нобелова задолжбина | url = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2018/press-release/|accessdate=2 October 2018}}</ref> |- | [[Податотека:Gérard Mourou (cropped).jpg|75п]] ! scope=row data-sort-value="Муру, Жерар" | [[Жерар Муру]] |{{знаме|France}} |- | [[Податотека:Donna Strickland, OSA Holiday Party 2012.jpg|75п]] ! scope=row data-sort-value="Стрикленд, Дона" | [[Дона Стрикленд]] |{{знаме|Canada}} |- | rowspan=3 | 2019 | [[Податотека:Jim Peebles.jpg|85п]] ! scope=row data-sort-value="Пиблс, Џим" |[[Џим Пиблс]] | {{знаме|Канада}}<br/>{{знаме|САД}} | „за теоретските откритија на полето на [[физичка космологија|физичката космологија]]“ | rowspan=3 | <ref name=N19>{{Наведена мрежна страница | title = Нобелова награда за физика 2019 | publisher = Нобелова задолжбина | url = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2019/press-release/ | accessdate = 8 октомври 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191008102353/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2019/press-release/| archive-date = 8 октомври 2019 }} {{en}}</ref> |- | [[Податотека:Michel Mayor.JPG|75п]] ! scope=row data-sort-value="Мајор, Мишел" |[[Мишел Мајор]] |{{знаме|Швајцарија}} | rowspan="2" |„за откривањето на [[вонсончева планета]] околу ѕвезда од типот на нашето сонце“ |- | [[Податотека:Didier Queloz at the ESO 50th Anniversary Gala Event - 01.jpg|75п]] ! scope=row data-sort-value="Кело, Дидје" |[[Дидје Кело]] |{{знаме|Швајцарија}} |- | rowspan=3 | 2020 | [[Податотека:Roger Penrose at Festival della Scienza Oct 29 2011.jpg|75п]] ! scope=row data-sort-value="Пенроуз, Роџер" |[[Роџер Пенроуз]] | {{знаме|Обединето Кралство}} | „за откритието дека образувањето на [[црна дупка|црните дупки]] претставува крепко предвидување на [[општа релативност|општата теорија за релативноста]]“ | rowspan=3 | <ref name=N20>{{нмс | title = Нобелова награда за физика 2020 | publisher = Нобелова задолжбина | url = https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2020/press-release/ | accessdate = 6 October 2020 | archive-url = | archive-date = | url-status = live }}</ref> |- | [[Податотека:Reinhard Genzel.jpg|75п]] ! scope=row data-sort-value="Генцел, Рајнхард" |[[Рајнхард Генцел]] |{{знаме|Германија}} | rowspan="2" |„за откривањето на [[супермасивна црна дупка|супермасивно збиено тело]] во средиштето на [[Млечен Пат|нашата галаксија]]“ |- | ! scope=row data-sort-value="Ghez, Andrea" |[[Андреја Гец]] |{{знаме|САД}} |} == Наводи == ;Општи {{refbegin}} * {{Наведена мрежна страница | title = Сите добитници на Нобеловата награда за физика | publisher = Нобелова задолжбина | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/|accessdate=2008-10-08}} * {{Наведена мрежна страница | title = Нобеловци по категории (физика)| publisher = [[Енциклопедија Британика]] | url = http://www.britannica.com/nobelprize/browse?browseId=255938|accessdate=2008-10-08}} {{refend}} ;Поединечни {{наводи|3}} == Надворешни врски == {{рв|Nobel laureates in Physics}} * [http://www.kva.se/KVA_Root/index_eng.asp Официјалната страница на Кралската шведска академија на науките] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081216003014/http://www.kva.se/KVA_Root/index_eng.asp |date=2008-12-16 }} * [http://nobelprize.org/ Официјалната страница на задолжбината „Нобел“] {{Нобелова награда за физика}} [[Категорија:Нобелова награда| Физика]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за физика| ]] 4nea7nonmxy2eq8iigb2crsvf9v0hv5 0 122299 5542665 4835406 2026-04-21T02:43:38Z Bjankuloski06 332 /* Надворешни врски */ Додадена категорија 5542665 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} '''Калистен од Олинт''' (околу [[360 п.н.е.]] – [[328 п.н.е.]]) е старогрчки историчар кој го придружува [[Александар Македонски]] во текот на неговиот [[Походи на Александар Македонски|поход во Азија]]. Калистен бил внук на [[Аристотел]] и преку него тој е назначен за официјален историчар кој ќе го придружува Александар во неговиот поход во [[Азија]]. На почетокот од походот, Калистен зборува пофално, но со подлабокото навлегување во Азија неговиот тон почнува да се менува. Почнува остро да го критикува прифаќањето на ориенталните обичаи од страна на Александар, при што покажува особена одбивност кон сè поизразената желба на Александар оние што се среќаваат со него да ја извршат сервилната церемонија на [[проскинеза]] (практика според која, во зависност од општествениот статус на поединецот, тој би легнувал пред него, би клекнувал, би се поклонувал или би го бакнувал). Бидејќи поради ова негово противење македонскиот крал бил навреден, Калистен бил обвинет дека е вмешан во заговорнички активности против Александар и е фрлен во затвор, каде умира поради измачување или болест. Калистен напишал запис за походот на Александар што го опфаќал периодот до неговото егзекутирање, историја на Грција од Мирот на Анталцидас ([[387 п.н.е.]]) до Фоциската војна ([[357 п.н.е.]]), историја на Фоциската војна и други дела, но сите тие исчезнале. Сепак, неговиот запис за походот на Александар опстојал доволно долго време за да биде искористен како директен или индиректен извор за други записи за Александар кој останаа зачувани. == Надворешни врски == * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Alexander*/8.html Plutarch, ''The Life of Alexander'', 52-55.] * [http://www.livius.org/caa-can/callisthenes/callisthenes.html Livius.org: Callisthenes of Olynthus] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110514002206/http://www.livius.org/caa-can/callisthenes/callisthenes.html |date=2011-05-14 }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Старогрчки историчари]] [[Категорија:Луѓе погубени од Александар III Македонски]] [[Категорија:Луѓе погубени од Александар Македонски]] gws0cnm3qh1si108462gmh6qrlcsrje 0 122899 5542626 5385167 2026-04-20T23:00:44Z Buli 2648 /* Животопис */ 5542626 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Edvard Kardelj in 1959.jpg|алт=Едвард Кардељ|мини|Едвард Кардељ]] {{Без извори|датум=ноември 2009}} '''Едвард Кардељ''' ([[1910]] - [[1979]]) - југословенски [[политичар]] и [[народен херој на Југославија]]. == Животопис == Едвард Кардељ е роден на {{роден на|27|јануари|1910}} година во {{роден во|Љубљана|}}, во работничко [[семејст]]во. Татко му бил кројач и член на Социјалдемократската партија, а мајка му работничка во [[фабрик]]а. По завршетокот на граѓанската школа, се запишал на учителска школа, која ја завршил во [[1929]] година. Член на [[СКОЈ]] станал 1926 година, а во 1928 и член на [[КПЈ]]. Како учител никогаш не работел, бидејќи по матурата бил повеќепати апсен поради [[комунист]]ичките делувања. Во 1930 година бил осуден од Судот за државна заштита, на [[затвор]]ска казна во траење од две години, која ја одлежал во [[Забели]] кај [[Пожаревац]]. Во работничкото движење се активирал рано. Работел илегално како противник на шестојануарската [[диктатура]]. Заради политичките активности и како публицист често бил апсен и прогонуван. Во [[1934]] заминал илегално во странство и до [[Втората светска војна]] се занимавал со [[публицистик]]а. Меѓудругото ја објавил политичко-историската „Развитокот на словенечкото национално прашање“, која излегла 1939 година под псевдонимот „Сперанс“, но [[цензура]]та заради антифашистичките тенденции ја запленила. Во 1941 бил еден од основачите на Ослободителниот фронт во [[Словенија]] и потпретседател на неговиот извршен одбор. На второто заседание на [[АВНОЈ]] во [[Јајце]] е избран во Претседателството на АВНОЈ и именуван за потпретседател на Националниот комитет за ослободување на Југославија. Тој е еден од творците на историските одлуки донесени на заседанието на АВНОЈ во Јајце. По војната, Кардељ бил еден од најважните личности во [[СФРЈ]] и поседувал чин [[генерал]]-потполковник во [[ЈНА]]. Во 1978 тешко се разболел и починал во клиничкиот центар на {{починал на|10 |февруари |1979 }} во {{починал во|Љубљана|}}. Погребан е во алејата на великаните во [[Љубљана]]. Најзначајни дела на Кардељ се: * Патот на нова Југославија, Белград, 1960. * За основите на општественото и политичко уредување, Загреб, 1970. * Проблемите на нашата социјалистичка изградба, Белград, 1972. {{Претседатели на Собранието на СФР Југославија}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кардељ, Едвард}} [[Категорија:Југословенски политичари]] [[Категорија:Добитници на наградата „АВНОЈ“]] [[Категорија:Марксизам]] [[Категорија:Јунаци на социјалистичкиот труд]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Академици на САНУ]] [[Категорија:Членови на Словенечката академија на науките и уметностите]] [[Категорија:Членови на Босанската академија на науките и уметностите]] [[Категорија:Носители на Орденот на Ленин]] [[Категорија:Делегати на АВНОЈ]] [[Категорија:Добитници на Прешерновата награда]] 0qbmovzzrxtu7xzwfkko09uq6h63pso 1 145383 5542744 693281 2026-04-21T07:38:52Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Мост на Мехмед паша]] на [[Разговор:Мост на Мехмед-паша Соколовиќ]] 693281 wikitext text/x-wiki {{Страница за разговор}} fi9ukiti4ejqtjl9wpque6tk8asqqvm 0 154345 5542746 707528 2026-04-21T07:39:19Z Bjankuloski06 332 Сменета целната страница на пренасочувањето од [[Мост на Мехмед паша]] на [[Мост на Мехмед-паша Соколовиќ]] 5542746 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Мост на Мехмед-паша Соколовиќ]] h6v7s0ixvumu7vhysbr41va6x86w4ky 0 160166 5542401 5535207 2026-04-20T12:26:42Z Jtasevski123 69538 5542401 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=април 2026}}{{Инфокутија Историско место|location=[[Чаковец]], [[Хрватска]]|name=Чаковска тврдина|native_name=|native_language=Croatian|image=Stari grad Zrinskih, Čakovec (2021).JPG|caption=Северен поглед на замокот Чаковец|locmapin=Хрватска|coordinates={{coord|46|23|20|N|16|25|55|E|display=inline,title}}|built=13 век|architecture=замок|designation1=Регистар на културни добра на Хрватска|designation1_offname=Kompleks Starog grada, Čakovec|designation1_type=заштитена културна доба|designation1_date=19 ноември, 2007|designation1_number=N-23}}'''Чаковската тврдина''' или '''[[Зрински|Зринскиот]] замок''' ({{Langx|hr|Čakovečka utvrda}} или {{Јаз|hr|Stari grad Zrinskih}}, {{Langx|hu|Csáktornyai vár}} или ''Зрињи-кастели'') — [[Среден век|средновековна]] тврдина во средината на градот [[Чаковец]] кое претставува административно седиште на [[Меѓимурска жупанија|Меѓумурската жупанија]], северна [[Хрватска]]. == Местоположба == Замокот се наоѓа во Зринскиот парк, недалеку од централниот плоштад на градот, и е најголемото утврдување во [[Меѓимурска жупанија|Меѓумурската жупанија]]. Изграден бил од делкан камен и црвена [[тула]], а во текот на својата долга 7 вековна историја претрпел неколку реконструкции, а денес е делумно реставриран. Во главната палата на замокот се наоѓа [[Музеј на Меѓумурје Чаковец|Меѓумурскиот музеј]], најголемиот музеј во округот, а неговиот [[Атриум (архитектура)|атриум]] се користи и како отворен [[Драмска уметност|театар]] во текот на летните месеци. Местото било седиште на [[Зринско-франкопански заговор|Зринско-франкопанскиот заговор]], значаен настан во [[Историја на Хрватска|историјата на Хрватска]]. На 19 ноември 2007 година, Чаковската тврдина била класифицирана како заштитено културно добро во [[Регистар на културни добра на Хрватска|Регистарот на културни добра на Хрватска]] под број N-23. == Историјат == Првото утврдување било изградено во 13 век од страна на грофот [[Чак I Хахот]], по кого бил именуван градот Чаковец. Подоцна било во сопственост на многу други значајни семејства, вклучувајќи ги Алтанските грофови, Лацковичката династија, [[Цељски грофови|Цељските грофови]], како и [[Семејство Ернушт|Ернуштовата династија]], Зринската династија, Ќеглевиковото семејство, Фештетиковата династија и други. [[Никола IV Зрински]], [[Бан (титула)|бан]] на [[Кралство Хрватска (1526–1867)|Хрватска]] и херој на [[Битка кај Сигет|Сигет]], го добил замокот заедно со целата област на [[Меѓимурска жупанија|Меѓумурје]] на 12 март 1546 година од кралот Фердинанд како компензација за неговите битки против Османлиите. Правнукот на Никола IV, [[Никола VII Зрински]], долгогодишен бан на Хрватска и познат воин против Турците, бил роден во замокот Чаковец во 1620 година, син на Јурај V Зрински и Магдалена Зринска - моминско презиме Сечи. Во својот замок, тој ја основал и поседувал единствена збирка книги наречена „[[Библиотека Зринијана]]“. Во 1660 година замокот го посетил [[Евлија Челебија]], [[Отоманско Царство|турски]] патописец и писател, а во 1661 година и Јакобус Толиус, [[Холанѓани|холандски]] филолог. На 30 април 1738 година, замокот бил тешко оштетен во земјотрес. Веднаш бил обновен и редизајниран во [[барок]]ен стил, и му бил даден денешниот изглед. [[Шанец|Рововите]] исполнети со вода, кои целосно го опкружувале замокот, подоцна биле исушени и наполнети со земја. == Галерија == <gallery> Податотека:Stari_grad_Zrinskih,_Čakovec,_zimi_-_sjeveroistok2.JPG|алт=Castle in winter| Замокот во зима Податотека:Čakovec_Stari_Grad.jpg|алт=Čakovec Castle from inside| Замокот одвнатре Податотека:Muzej_Međimurja_Čakovec.jpg|алт=Inner palace with museum| Внатрешен дворец со музеј Податотека:Konjički_preponski_turnir_kod_Starog_grada_Zrinskih,_Čakovec_2010..JPG|алт=Equestrian event at the Castle| Јавачки настан во замокот Податотека:Stari_grad_Zrinskih,_Čakovec_(Croatia)_-_topovski_otvor.JPG|алт=Cannon hole| Топовска дупка Податотека:Stari_grad_Zrinskih,_Čakovec_(Croatia)_-_palača_-_jug.JPG|алт=Inner palace - south view| Внатрешен дворец - јужен поглед </gallery> == Поврзано == * [[Семејство Ернушт|Ернушт]] * [[Зрински]] * [[Франкопани]] * [[Зрински-франкопански заговор]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.secret-tourist.com/secret/content/zrinski-castle-%C4%8Dakovec-cakovec-croatia Чаковската тврдина била сопственост на Зринското благородничко семејство] * [http://hotelpark.hr/zanimljivosti/destinacija/stari-grad-cakovec-zrinski-3/ Зрински замок – утврдување во центарот на Чаковец] * [http://www.min-kulture.hr/default.aspx?id=6212&kdId=235748104 Замокот Чаковец - Национално културно добро на Хрватска (N-23)] * [http://www.medimurje.info/index.php?option=com_content&task=view&id=105&Itemid=55 Замоци и вили] * [https://www.researchgate.net/publication/326882654_Herculean_Allegory_at_the_Cakovec_Old_Castle_Commissioner_and_Context/fulltext/5b73081b299bf14c6da22fd5/Herculean-Allegory-at-the-Cakovec-Old-Castle-Commissioner-and-Context.pdf Херкулова алегорија во Стариот замок Чаковец: Нарачател и контекст] {{Тврдини и замоци во Хрватска}} [[Категорија:Дворци во Хрватска]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на хрватски]] [[Категорија:Тврдини во Хрватска]] csuhkhe0k7ujf7redss566blq6e2i5v 5542407 5542401 2026-04-20T12:27:54Z Jtasevski123 69538 5542407 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=април 2026}}{{Инфокутија Историско место|location=[[Чаковец]], [[Хрватска]]|name=Чаковска тврдина|native_name=Čakovečka utvrda|native_language=Čakovečka utvrda|image=Stari grad Zrinskih, Čakovec (2021).JPG|caption=Северен поглед на замокот Чаковец|locmapin=Хрватска|coordinates={{coord|46|23|20|N|16|25|55|E|display=inline,title}}|built=13 век|architecture=замок|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=заштитена културна доба|designation1_date=19 ноември, 2007|designation1_number=N-23}}'''Чаковската тврдина''' или '''[[Зрински|Зринскиот]] замок''' ({{Langx|hr|Čakovečka utvrda}} или {{Јаз|hr|Stari grad Zrinskih}}, {{Langx|hu|Csáktornyai vár}} или ''Зрињи-кастели'') — [[Среден век|средновековна]] тврдина во средината на градот [[Чаковец]] кое претставува административно седиште на [[Меѓимурска жупанија|Меѓумурската жупанија]], северна [[Хрватска]]. == Местоположба == Замокот се наоѓа во Зринскиот парк, недалеку од централниот плоштад на градот, и е најголемото утврдување во [[Меѓимурска жупанија|Меѓумурската жупанија]]. Изграден бил од делкан камен и црвена [[тула]], а во текот на својата долга 7 вековна историја претрпел неколку реконструкции, а денес е делумно реставриран. Во главната палата на замокот се наоѓа [[Музеј на Меѓумурје Чаковец|Меѓумурскиот музеј]], најголемиот музеј во округот, а неговиот [[Атриум (архитектура)|атриум]] се користи и како отворен [[Драмска уметност|театар]] во текот на летните месеци. Местото било седиште на [[Зринско-франкопански заговор|Зринско-франкопанскиот заговор]], значаен настан во [[Историја на Хрватска|историјата на Хрватска]]. На 19 ноември 2007 година, Чаковската тврдина била класифицирана како заштитено културно добро во [[Регистар на културни добра на Хрватска|Регистарот на културни добра на Хрватска]] под број N-23. == Историјат == Првото утврдување било изградено во 13 век од страна на грофот [[Чак I Хахот]], по кого бил именуван градот Чаковец. Подоцна било во сопственост на многу други значајни семејства, вклучувајќи ги Алтанските грофови, Лацковичката династија, [[Цељски грофови|Цељските грофови]], како и [[Семејство Ернушт|Ернуштовата династија]], Зринската династија, Ќеглевиковото семејство, Фештетиковата династија и други. [[Никола IV Зрински]], [[Бан (титула)|бан]] на [[Кралство Хрватска (1526–1867)|Хрватска]] и херој на [[Битка кај Сигет|Сигет]], го добил замокот заедно со целата област на [[Меѓимурска жупанија|Меѓумурје]] на 12 март 1546 година од кралот Фердинанд како компензација за неговите битки против Османлиите. Правнукот на Никола IV, [[Никола VII Зрински]], долгогодишен бан на Хрватска и познат воин против Турците, бил роден во замокот Чаковец во 1620 година, син на Јурај V Зрински и Магдалена Зринска - моминско презиме Сечи. Во својот замок, тој ја основал и поседувал единствена збирка книги наречена „[[Библиотека Зринијана]]“. Во 1660 година замокот го посетил [[Евлија Челебија]], [[Отоманско Царство|турски]] патописец и писател, а во 1661 година и Јакобус Толиус, [[Холанѓани|холандски]] филолог. На 30 април 1738 година, замокот бил тешко оштетен во земјотрес. Веднаш бил обновен и редизајниран во [[барок]]ен стил, и му бил даден денешниот изглед. [[Шанец|Рововите]] исполнети со вода, кои целосно го опкружувале замокот, подоцна биле исушени и наполнети со земја. == Галерија == <gallery> Податотека:Stari_grad_Zrinskih,_Čakovec,_zimi_-_sjeveroistok2.JPG|алт=Castle in winter| Замокот во зима Податотека:Čakovec_Stari_Grad.jpg|алт=Čakovec Castle from inside| Замокот одвнатре Податотека:Muzej_Međimurja_Čakovec.jpg|алт=Inner palace with museum| Внатрешен дворец со музеј Податотека:Konjički_preponski_turnir_kod_Starog_grada_Zrinskih,_Čakovec_2010..JPG|алт=Equestrian event at the Castle| Јавачки настан во замокот Податотека:Stari_grad_Zrinskih,_Čakovec_(Croatia)_-_topovski_otvor.JPG|алт=Cannon hole| Топовска дупка Податотека:Stari_grad_Zrinskih,_Čakovec_(Croatia)_-_palača_-_jug.JPG|алт=Inner palace - south view| Внатрешен дворец - јужен поглед </gallery> == Поврзано == * [[Семејство Ернушт|Ернушт]] * [[Зрински]] * [[Франкопани]] * [[Зрински-франкопански заговор]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.secret-tourist.com/secret/content/zrinski-castle-%C4%8Dakovec-cakovec-croatia Чаковската тврдина била сопственост на Зринското благородничко семејство] * [http://hotelpark.hr/zanimljivosti/destinacija/stari-grad-cakovec-zrinski-3/ Зрински замок – утврдување во центарот на Чаковец] * [http://www.min-kulture.hr/default.aspx?id=6212&kdId=235748104 Замокот Чаковец - Национално културно добро на Хрватска (N-23)] * [http://www.medimurje.info/index.php?option=com_content&task=view&id=105&Itemid=55 Замоци и вили] * [https://www.researchgate.net/publication/326882654_Herculean_Allegory_at_the_Cakovec_Old_Castle_Commissioner_and_Context/fulltext/5b73081b299bf14c6da22fd5/Herculean-Allegory-at-the-Cakovec-Old-Castle-Commissioner-and-Context.pdf Херкулова алегорија во Стариот замок Чаковец: Нарачател и контекст] {{Тврдини и замоци во Хрватска}} [[Категорија:Дворци во Хрватска]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на хрватски]] [[Категорија:Тврдини во Хрватска]] pgubw9tbsephfv0jjiba0v7n6y5mqto 5542408 5542407 2026-04-20T12:28:11Z Jtasevski123 69538 5542408 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=април 2026}}{{Инфокутија Историско место|location=[[Чаковец]], [[Хрватска]]|name=Чаковска тврдина|native_name=Čakovečka utvrda|native_language=Čakovečka utvrda|image=Stari grad Zrinskih, Čakovec (2021).JPG|caption=Северен поглед на Чаковската тврдина|locmapin=Хрватска|coordinates={{coord|46|23|20|N|16|25|55|E|display=inline,title}}|built=13 век|architecture=замок|designation1=|designation1_offname=|designation1_type=заштитена културна доба|designation1_date=19 ноември, 2007|designation1_number=N-23}}'''Чаковската тврдина''' или '''[[Зрински|Зринскиот]] замок''' ({{Langx|hr|Čakovečka utvrda}} или {{Јаз|hr|Stari grad Zrinskih}}, {{Langx|hu|Csáktornyai vár}} или ''Зрињи-кастели'') — [[Среден век|средновековна]] тврдина во средината на градот [[Чаковец]] кое претставува административно седиште на [[Меѓимурска жупанија|Меѓумурската жупанија]], северна [[Хрватска]]. == Местоположба == Замокот се наоѓа во Зринскиот парк, недалеку од централниот плоштад на градот, и е најголемото утврдување во [[Меѓимурска жупанија|Меѓумурската жупанија]]. Изграден бил од делкан камен и црвена [[тула]], а во текот на својата долга 7 вековна историја претрпел неколку реконструкции, а денес е делумно реставриран. Во главната палата на замокот се наоѓа [[Музеј на Меѓумурје Чаковец|Меѓумурскиот музеј]], најголемиот музеј во округот, а неговиот [[Атриум (архитектура)|атриум]] се користи и како отворен [[Драмска уметност|театар]] во текот на летните месеци. Местото било седиште на [[Зринско-франкопански заговор|Зринско-франкопанскиот заговор]], значаен настан во [[Историја на Хрватска|историјата на Хрватска]]. На 19 ноември 2007 година, Чаковската тврдина била класифицирана како заштитено културно добро во [[Регистар на културни добра на Хрватска|Регистарот на културни добра на Хрватска]] под број N-23. == Историјат == Првото утврдување било изградено во 13 век од страна на грофот [[Чак I Хахот]], по кого бил именуван градот Чаковец. Подоцна било во сопственост на многу други значајни семејства, вклучувајќи ги Алтанските грофови, Лацковичката династија, [[Цељски грофови|Цељските грофови]], како и [[Семејство Ернушт|Ернуштовата династија]], Зринската династија, Ќеглевиковото семејство, Фештетиковата династија и други. [[Никола IV Зрински]], [[Бан (титула)|бан]] на [[Кралство Хрватска (1526–1867)|Хрватска]] и херој на [[Битка кај Сигет|Сигет]], го добил замокот заедно со целата област на [[Меѓимурска жупанија|Меѓумурје]] на 12 март 1546 година од кралот Фердинанд како компензација за неговите битки против Османлиите. Правнукот на Никола IV, [[Никола VII Зрински]], долгогодишен бан на Хрватска и познат воин против Турците, бил роден во замокот Чаковец во 1620 година, син на Јурај V Зрински и Магдалена Зринска - моминско презиме Сечи. Во својот замок, тој ја основал и поседувал единствена збирка книги наречена „[[Библиотека Зринијана]]“. Во 1660 година замокот го посетил [[Евлија Челебија]], [[Отоманско Царство|турски]] патописец и писател, а во 1661 година и Јакобус Толиус, [[Холанѓани|холандски]] филолог. На 30 април 1738 година, замокот бил тешко оштетен во земјотрес. Веднаш бил обновен и редизајниран во [[барок]]ен стил, и му бил даден денешниот изглед. [[Шанец|Рововите]] исполнети со вода, кои целосно го опкружувале замокот, подоцна биле исушени и наполнети со земја. == Галерија == <gallery> Податотека:Stari_grad_Zrinskih,_Čakovec,_zimi_-_sjeveroistok2.JPG|алт=Castle in winter| Замокот во зима Податотека:Čakovec_Stari_Grad.jpg|алт=Čakovec Castle from inside| Замокот одвнатре Податотека:Muzej_Međimurja_Čakovec.jpg|алт=Inner palace with museum| Внатрешен дворец со музеј Податотека:Konjički_preponski_turnir_kod_Starog_grada_Zrinskih,_Čakovec_2010..JPG|алт=Equestrian event at the Castle| Јавачки настан во замокот Податотека:Stari_grad_Zrinskih,_Čakovec_(Croatia)_-_topovski_otvor.JPG|алт=Cannon hole| Топовска дупка Податотека:Stari_grad_Zrinskih,_Čakovec_(Croatia)_-_palača_-_jug.JPG|алт=Inner palace - south view| Внатрешен дворец - јужен поглед </gallery> == Поврзано == * [[Семејство Ернушт|Ернушт]] * [[Зрински]] * [[Франкопани]] * [[Зрински-франкопански заговор]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.secret-tourist.com/secret/content/zrinski-castle-%C4%8Dakovec-cakovec-croatia Чаковската тврдина била сопственост на Зринското благородничко семејство] * [http://hotelpark.hr/zanimljivosti/destinacija/stari-grad-cakovec-zrinski-3/ Зрински замок – утврдување во центарот на Чаковец] * [http://www.min-kulture.hr/default.aspx?id=6212&kdId=235748104 Замокот Чаковец - Национално културно добро на Хрватска (N-23)] * [http://www.medimurje.info/index.php?option=com_content&task=view&id=105&Itemid=55 Замоци и вили] * [https://www.researchgate.net/publication/326882654_Herculean_Allegory_at_the_Cakovec_Old_Castle_Commissioner_and_Context/fulltext/5b73081b299bf14c6da22fd5/Herculean-Allegory-at-the-Cakovec-Old-Castle-Commissioner-and-Context.pdf Херкулова алегорија во Стариот замок Чаковец: Нарачател и контекст] {{Тврдини и замоци во Хрватска}} [[Категорија:Дворци во Хрватска]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Статии со текст на хрватски]] [[Категорија:Тврдини во Хрватска]] bbnps4wt7ybpsuwfkyperf7kfrx04fk 0 178901 5542504 5055286 2026-04-20T17:57:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5542504 wikitext text/x-wiki {{French commune |name = Сеји | image = Seuilly mairie.jpg | caption = Општината |region = [[Центар (Франција)|Центар]] |department = Ендр и Лоара |arrondissement = Шинон |canton = Шинон |mayor = Жил Брар |term = 2001–2008 |latitude = 47.1347222222 |longitude = 0.1725 |elevation m = |elevation min m = 35 |elevation max m = 111 |area km2 = 15.73 |population = 370 |population date = 2006 |INSEE = 37248 |postal code = 37500 }} '''Сеји''' ([[фр.]] ''Seuilly'') — [[Општина во Франција|општина]] во [[Департмани во Франција|департманот]] [[Ендр и Лоара]] во централна [[Франција]]. Ла Девиниер, во Сеји, е куќа-музеј на [[Франсоа Рабле]], и се тврди дека тоа е родното место на писателот<ref>[http://www.evene.fr/culture/lieux/musee-rabelais-maison-de-la-deviniere-5709.php Страница на музејот „Рабле“]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Наводи == {{Reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/satellite.autorisation?nivgeo=C&oldnivgeo=37242&theme=ALL&typeprod=ALL&choix_dept=37&codgeo=37248&oldnivgeo=C&oldcodgeo=37242&c_produit=P_POPA&quelcas=SATGEO&lang=FR Сеји на страницата на INSEE]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категорија:Општини во Ендр и Лоара]] 2k7x6r57zq2t23qlc1j58b9iby6na02 0 180728 5542726 5463846 2026-04-21T06:26:09Z Bjankuloski06 332 /* Сообраќајка и план за пензионирање */ Правописна исправка, replaced: неумонија → невмонија 5542726 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} {{Викифицирање}} {{Внимание}} {{Инфокутија Писател <!-- for more information see [[:Template:Инфокутија Писател/doc]] --> | name = Стивен Кинг <br /> Stephen King | image = Stephen King, Comicon.jpg | image_size = 220px | caption = Кинг во 2007 | pseudonym = {{flatlist| * [[Ричард Бахман]] * Џон Свитен * Берил Еванс }} | birth_date = {{birth date and age|1947|9|21}} | birth_place = [[Портланд, Мејн]], САД<!--As per WP:LINKDIRECT and Template:infobox person, birthplace indicates city, state, then country. No need to spell out "United States; 'U.S.' is fine.--> | occupation = Автор | period = 1967 | genre = {{flatlist| * [[Horror fiction|Horror]] * [[Фантастична фикција|фантазија]] * [[натприродна фикција]] * [[Драма (фикција)|драмаa]] * [[Gothic fiction|gothic]] * [[жанровска фикција]] * [[темна фантазија]] * [[пост апокалиптична фантазија]] * [[криминална фикција]] * [[Суспенија фикција|суспенсија]] * [[Трилер фикција|трилер]] }} | alma_mater = [[Универзитет во мејн]] | movement = | spouse = {{marriage|[[Табита Кинг|Табита Спајс]]<br />|1971}} | children = [[Џо Хил (писател)|Џо Хил]] и [[Овен Кинг]] | signature = Stephen King Signature.svg | website = {{URL|http://stephenking.com}} }} '''Стивен Едвин Кинг''' (роден {{роден на|21|септември|1947}}) — [[САД|американски]] [[писател]] на современа [[Хорор (жанр)|хорор]], [[Научна фантастика|научнофантастична]], фантастична литература и сценарија. До 2006 година, продадени се повеќе од 350 милиони копии од романите и колекциите на [[расказ]]и на Кинг,<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/low/programmes/newsnight/6174256.stm|title=Stephen King|author=Morgan, Robert|date=November 22, 2006|work=[[Newsnight]]|access-date=November 7, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918152131/http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/newsnight/6174256.stm|archive-date=September 18, 2019|publisher=BBC|url-status=live}}</ref> а многу од неговите приказни се адаптирани во филмови, телевизија и други медиуми.<ref>Breznican, Anthony (September 3, 2019).[https://www.nytimes.com/2019/09/03/books/stephen-king-interview-the-institute.html "Life Is Imitating Stephen King's Art, and That Scares Him"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190903151422/https://www.nytimes.com/2019/09/03/books/stephen-king-interview-the-institute.html|date=September 3, 2019}}. [[The New York Times|New York Times]]. Retrieved September 3, 2019.</ref> Кинг има напишано неколку книги под псевдонимот Ричард Бахман и еден краток расказ, „Петтата четвртина“, како Џон Свитен. Во 2003 Националната литературна фондација на Кинг му го додели Медалот за докажан придонес во американската литература.<ref name="natbook">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nationalbook.org/amerletters.html|title=Distinguished Contribution to American Letters|date=2003|work=National Book Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20110310053959/http://www.nationalbook.org/amerletters.html|archive-date=March 10, 2011|accessdate=March 11, 2011}}</ref><ref name="auto3">{{Наведени вести|url=https://www.nationalbook.org/tag/stephen-king/|title=Stephen King Accepts the Medal for Distinguished Contribution to American Letters|date=2003|work=[[National Book Foundation]]}}</ref> === Младост === Кинг е роден во Портланд, Мејн, син на Нели Рут (родена Пилсбури)<ref name="genealogy">[http://www.genealogy.com/famousfolks/stephen-king/d0/i0000002.htm Ancestry of Stephen King] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061023205329/http://www.genealogy.com/famousfolks/stephen-king/d0/i0000002.htm|date=October 23, 2006}} at Genealogy.com. Retrieved August 3, 2010.</ref> и Доналд Едвин Кинг.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geni.com/people/Donald-King/6000000006574282764|title=Donald Edwin King|date=March 11, 1914|work=geni.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006143227/http://www.geni.com/people/Donald-King/6000000006574282764|archive-date=October 6, 2014|accessdate=September 24, 2014}}</ref> Кога Кинг имал 2 години, неговиот татко, кој бил морнар-трговец, ја напуштил семејството со изговорот „одам да си купам [[кутија цигари]]“, оставајќи ја жена му сама да ги одгледа Кинг и неговиот постар посвоен брат Дејвид, понекогаш под тешки финансиски услови. Семејството се селеше во Де Пер, Висконсин; Форт Вејн, Индијана; и Стретфорд, Конектикат.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=yMbYYw_6200C&pg=PT15|title=Haunted Heart: The Life and Times of Stephen King|last=Rogak|first=Lisa|date=January 5, 2010|publisher=St. Martin's Publishing Group|isbn=978-1-4299-8797-4|page=15|access-date=December 22, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104005858/https://books.google.com/books?id=yMbYYw_6200C&pg=PT15|archive-date=November 4, 2021}}</ref> Кога Кинг имаше единаесет години, семејството се врати во Дурхем, Мејн, каде Рут Кинг се грижеше за нејзините родители до нивната смрт. Таа потоа стана снабдувач во локална установа за лица со ментални недостатоци. Како дете, Кинг наводно бил сведок како еден негов другар е удрен и убиен од воз, иако не се сеќава на настанот. Неговот семејство му кажало дека откако испаднал да си игра со момчето, Кинг се вратил, нем и во шок. Подоцна семејството дознало за смртта на неговиот другар.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/stephenkingstory00beah|title=The Stephen King Story: A Literary Profile|last=Beahm|first=George|publisher=Andrews and McMeel|year=1991|isbn=0836279891}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.looper.com/80718/untold-truth-stephen-king/|title=The Untold Truth Of Stephen King|date=September 12, 2017|work=Looper}}</ref> Некои негови критичари сугерираат дека овој настан психолошки ги инспирирал некои од помрачните дела на Кинг, но тој самиот ја отфрла таквата идеја. Основната инспирација на Кинг за пишување хорор белетристика е наведена до детаљ во 1981 во неговато нефиктивно дело ''Danse Macabre'', во поглавјето насловено „An Annoying Autobiographical Pause“. Кинг прави компарација на успешнота техника на вујко му за пронаоѓање вода под земја со користење на две гранчиња од јаболкница со ненадејната идеја што тој сака да прави за да заработува. Додека раскревале на таванот со неговиот постар брат, Кинг пронашол книга на Х.Ф. Ловкрафт, збирка раскази што припаѓала на неговиот татко. Илустрацијата на корицата од чудовиште кое се крие под надгробен камен во вдлабнатината на пештера која изгледа како пеколот била, како што пишува, „моментот во мојот живот кога пронаоѓањето вода ненадејно потона... што се однесуваше до мене, бев на правиот пат.“ === Образование и рана креативност === Кинг учел во основното училиште во Дурхем и завршил средно училиште во Лисбон Фолс, Мејн. Покажал ран интерес за хорор како редовен читател на EC хорор стриповите, како ''Tales from the Crypt'' (подоцна оддава почит кон стриповите во неговото сценарио за ''Creepshow''). Почнал да пишува од забава додека бил на училиште, придонесувајќи статии за Dave's Rag, весникот што неговиот брат го издавал со мимеографска машина а подоцна почнал да продава стории на неговите пријатели засновани на филмови што ги имал изгледано (иако откако бил откриен од наставниците, бил приморан да им ги врати парите). Првата негова приказна издадена независно беше „I Was a Teenage Grave Robber“, издадена во три објавени изданија и едно необјавено издание на ''Comics Review'', во 1965. Приказната беше објавена наредната година во скратена форма „In a Half-World of Terror“ во друг магазин, ''Stories of Suspense'', од уредникот Марв Волфмен. Од 1966, Кинг студираше англиски на Универзитетот во Мејн, каде дипломираше во 1970 диплома по англиски јазик. Напиша колумна за студентскиот весник, The Maine Campus, насловена „Steve King's Garbage Truck“, земал часови по пишување организирани од Бартон Хетлен,<ref name=":3">{{Cite magazine|last=Singer|first=Mark|date=September 7, 1998|title=What Are You Afraid Of?|url=https://www.newyorker.com/magazine/1998/09/07/what-are-you-afraid-of|magazine=[[The New Yorker]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bangordailynews.com/2010/07/25/obituaries/edward-m-holmes/|title=Edward M. Holmes|date=July 25, 2010|work=[[Bangor Daily News]]}}</ref> и прифаќаше чудни работни места за да си ги плати студиите, како таа во индустриска перална. Ја продаде својата прва оригинална приказна, „The Glass Floor“, на ‘‘Startling Mystery Stories‘‘ во 1967.<ref name="OfficialBio3">{{Наведена мрежна страница|url=https://stephenking.com/the-author/|title=The Author|last=King|first=Tabitha|last2=DeFilippo|first2=Marsha|work=stephenking.com|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> Библиотеката на Универзитетот во Мејн содржи многу ракописи на Кинг. По завршувањето, Кинг доби дозвола да предава во средно училиште, но бидејќи не можеше да најде работно место во моментот, во почетокот заработуваше со продавање на раскази на списанија за мажи како Cavalier. Многу од овие први приказни беа објавени во колекцијата ''Night Shift''. Во 1971, Кинг се ожени со Табита Спрус,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/StephenKing/status/1080588109065191426|title=Stephen King on Twitter: "A couple of kids got married 48 years ago today. So far it's worked out pretty well. Still in love."|last=King|first=Stephen|work=Twitter|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102232359/https://twitter.com/StephenKing/status/1080588109065191426|archive-date=January 2, 2019|accessdate=January 6, 2019}}</ref> колешка од Универзитетот во Мејн, која ја сретнал во библиотеката на Универзитетот по едно предавање на професор Хатлен. Таа есен, Кинг беше вработен како наставник во Академијата Хампден во Хампден, Мејн. Продолжил да испраќа раскази за магазини и работел на идејата за романи.<ref name="OfficialBio3"/> Во овој период Кинг се здоби со проблем со алкохолот, кој се задржа кај него повеќе од една декада. === Успехот со Carrie === На Денот на мајките, 1973, романот на Кинг, Carrie беше прифатен од издавачката куќа Doubleday. Кинг пишувал како се обесхрабрил кога се обидел да развие идеја за девојче со психичка моќ во роман од која на почетокот мислел да се откаже бидејќи идејата му се видела многу детска, но жена му, Табита, ја спасила идејата и го охрабрила да го заврши романот.<ref>King, Tabitha, Introduction to ''Carrie'' (Collector's Edition) Plume 1991</ref> Добил $2,500 однапред (не е многу за роман, дури и во тоа време) а правата за книгата заработиле $400,000, од кои пола отишле кај издавачот.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/stephenkingfromt00beah|title=Stephen King from A to Z: An Encyclopedia of His Life and Work|last=Beahm|first=George|date=September 1, 1998|publisher=Andrews McMeel Publishing|isbn=9780836269147|page=[https://archive.org/details/stephenkingfromt00beah/page/29 29]|quote=carrie stephen king april 5.|access-date=February 15, 2019|url-access=registration|via=Internet Archive}}</ref> Кинг и неговото семејство се преселиле во јужен Мејн заради лошото здравје на мајка му. Во тоа време, тој почнал да пишува книга насловена ''Second Coming'', подоцна пренасловена како ''Jerusalem's Lot'', пред на крајот да го смени насловот во '''Salem's Lot'' (објавена 1975). По издавањето на ‘‘Carrie‘‘ во 1974, неговата мајка умира од рак на матката.<ref name="OfficialBio3"/> Неговата тетка Емрајн ѝ го прочитала романот пред да умре. Кинг пишувал за неговиот сериозен проблем со пиењето во тоа време, тврдел дека бил пијан кога читал пофалба на погребот на мајка му. По смртта на мајка му, Кинг со семејството се преселиле во Бадлер, Колорадо, каде Кинг го пишува ''The Shining'' (објавена 1977). Семејството се вратило во западен Мејн во 1975, каде Кинг го комплетира својот четврт роман, The Stand (објавен 1978). Во 1977, семејството на кратко отпатувало за Англија, се вратило во мејн следната есен каде Кинг почнал со предавање за творечко пишување на Универзитетот во Мејн. Оттогаш Кинг живее во Мејн. === Книгите The Dark Tower === Во доцните 70-ти, Кинг започна серија на поврзани приказни за осамен пиштолџија, Роланд, кој се нарекува „Човекот во црно“ во алтернативно-реален универзум што е помеѓу Средната земја на Џ.Р.Р.Толкин и американскиот див запад од шпагети-вестерните на Клинт Иствуд и Серџо Леоне. На почетокот беа објавени во пет продолженија од ''The Magazine of Fantasy & Science Fiction'' под уредништво на Едвард Л. Ферман, со почеток од 1977 до 1981. Ќе биде проодлжено како книга од 7 дела наречена ''The Dark Tower'' која ќе биде пишувана и издавана одвреме-навреме низ 4 декади, од 1970-те до 2000-те. Во 1982, печатницата на Доналд М. Грант (познат по издавањето на цел репертоар на Роберт Е. Хауард) ги испечати овие приказни за првпат заедно во книга со тврди корици во боја и со црно-бели илустрации од Мајкл Велан, како ''The Dark Tower: The Gunslinger''. Секое поглавје беше насловено според приказната која била издадена во магазинот претходно. Кинг го посвети изданието со тврди корици на неговиот уредник, Ед Ферман, кој "им дал шанса на овие приказни." Првиот тираж беше само 10,000 копии, што беше, дури за тоа време, слаб тираж за прво печатење на Кинг во тврди корици. Неговиот роман од 1980, ''Firestarter'', имаше почетен тираж од 100,000 копии, а неговиот роман од 1983, ''Christine'', имаше тираж од 250,000 копии, двете од поголемата издавачка куќа Viking. Првичното издание на ''Gunslinger'' не беше многу раширено, само специјални книжарници за научна фантастика и други слични продавници за книги го имаа на полиците. Книгата не беше достапна во поголемите дуќани, освен по специјална порачка. Се рашири меѓу обожавателите дека Кинг има нова книга за која знаеле мал број на читатели. Ога се продадоа првите 10,000 копии, Грант испечати уште 10,000 копии во 1984, но овој тираж беше сѐ уште мал за големата побарувачка за оваа книга. ''The Dark Tower: The Gunslinger'' беше почетокот на неговот големо епско дело. Првиот и вториот тираж од ''The Gunslinger'' се продаваа по добри цени по колекциските книжарници, особено кај верните читатели и колекционери на Стивен Кинг, хорор литература, фантастична литература, па дури и на американска вестерн литература. Беше купувана и од обожавателите на илустраторот Мајкл Велан. Во 1987, Кинг го издаде вториот дел, ''The Dark Tower II: The Drawing of the Three'', во кое Роланд носи три личности од 20-от век на САД во неговиот свет низ магични врати. Грант ја издаде ''The Drawing of the Three'' со илустрации на Фил Хејл во нешто повеќе од 30,000 копии, што беше сѐ уште многу малку за типичниот просек за нова книга на Кинг. (It, објавена во 1986, имаше почетен тираж од 1,000,000 копии, најголемиот на Кинг до денес.) Кинг веруваше дека Dark Tower книгите ќе бидат во интерес на одбрана група негови обожаватели, па одбиваше да го зголеми тиражот за нив. Конечно, во доцните 80-ти, под притисок на издавачите и обожавателите who кои беа гладни за книгите (дотогаш нешто над 50,000 од неговите милиони читатели можеа да ја имаат која било книга од колекцијата Dark Tower), Кинг се согласи да го издаде ''The Gunslinger'' и сите наредни делови на Dark Tower книгите во тврди корици и трговски формат. Серијалот стигна до 7 книги, со последниот дел ''The Dark Tower VII: The Dark Tower'', објавен во 2004. На почетокот на 2000-те Кинг ја уреди оригиналната, ''The Gunslinger'', бидејќи почувствува дека гласот и сликовитоста на оригиналот од 70-тите не се поклопуваа со оние од последниот дел од 2004. Кинг забележа дека стилот му се променил низ изминатите 27 години. Уредената верзија беше објавена во 2003 од поранешната издавачка куќа што ги издаваше неговите дела, Викинг. Грант ја издаде неговота ограничена верзија од уредената ''The Gunslinger'' заедно со почетна приказна за светот на Dark Tower насловена „The Little Sisters of Eluria“ (од колекцијата на Кинг раскази ''Everything's Eventual'') во 2009. === Адаптации === Во октомври 2005, King потпиша со Marvel Comics да издадат 7 дела, минисеријал од ''The Dark Tower'' насловен ''The Gunslinger Born''. Серијалот што се фокусира на младиот Роланд Дешејн, е во сценарио на Робин Фурт, со дијалози на Питер Дејвид и илустрации на добитникот на Ајснер награда Џае Ли. Првото издание беше објавено 7 февруари, 2007, а Кинг, Дејвид, Ли и главниот уредник на Марвел Џо Квесада се појавија на полноќното делење автограми на промоцијата во продавницата за стрипови во Тајмс Сквер, Њујорк. Делото се продаде во преку 200,000 копии до март 2007. The Hollywood Reporter најави во февруари 2007 дека ко-творецот на Lost Џ.Џ. Абрамс е во план да прави адаптација на серијалот ''Dark Tower'' на Кинг. Пред некое време, Абрамс изјави дека нема да учествува во проектот "Tower". === Ричард Бахман === Во доцните 70-ти-раните 80-ти, Кинг објави повеќе кратки раскази - ''Rage'' (1977), ''The Long Walk'' (1979), ''Roadwork'' (1981), ''The Running Man'' (1982) и ''Thinner'' (1984) -под псевдонимот Ричард Бахман. Идејата за ова беше експеримент дали ќе може да го постигне стариот успех повторно, и да намали барем мал дел од помислата во својата глава дека популарноста е можеби само случајност на судбината. Друго алтернативно објаснение беше поради објавувачките стандарди во тоа време кои дозволувале само една книга годишно. Ричард Бахман беше откриен како псевдонимот на Кинг по упорноста на еден продавач во книжарница во Вашингтон, Стив Браун, кој забележал сличности на две дела и подоцна во издавачките досиеја од Библиотеката на Конгресот било забележано дека Кинг е автор на романите на Бахман. Ова водеше до објавување во медиумите за “смртта“ на Бахман – наводно од „рак на псевдонимот“. Кинг ја посвети неговата книга од 1989 ''The Dark Half'', на "починатиот Ричард Бахман", а во 1996, кога романот ''Desperation'' беше издаден, компанијата во романот насловена ''The Regulators'' го имаше презимето "Бахман" како име на газдата. Во 2006, за време на прес-конференција во Лондон, Кинг изјави дека открил нов роман од Бахман, насловен ''Blaze''. Беше издаден на 12 јуни, 2007. Всушност, ракописот бил чуван во досието од дипломирањето на Кинг, во Универзитетот во Мејн, многу години. Кинг целосно го пренапиша ракописот од 1973 за неговото === Спротивставување на зависноста === Набрзо по издавањето на ''The Tommyknockers'' во 1987, семејството на Кинг и пријателите почнаа со интервенција, прикривајќи ги доказите во кантата за ѓубре меѓу кои лименки пиво, отпушоци, кокаин, ксанакс, валиум, најкил, декстрометорфан и марихуана, од килимот под него. Како што спомнува Кинг во неговите мемоари, тогаш побарал помош и ги прекинал сите форми на користење дрога и алкохол во доцните 80-ти, и оттогаш е трезен. === Сообраќајка и план за пензионирање === Летото 1999, Кинг ја заврши мемоарската секција од ''On Writing: A Memoir of the Craft'', но ја запостави книгата речиси 18 месеци, несигурен како да продолжи. На 19 јуни, во 16:30 часот., читаше книга и одеше по помошната лента на патот 5, во Ловел, Мејн. Возачот Брајан Смит, чие внимание било одземено од неврзаното куче назад во неговото комбе, го удри Кинг, кој летнал 4 метра од асфалтот на патот 5. Според локалниот заменик шериф од Оксфорд Мет Бејкер, Кинг бил удрен одзади и некои сведоци рекле дека возачот не возел брзо или несовесно. Мрежното место на Кинг, меѓутоа, објави дека Кинг одел низ сообраќаен метеж. Кинг беше доволно при свест да му ги даде броевите на заменикот да го контактира неговото семејство но сепак беше во болка. Писателот беше првен пренесен во болницата “Нортерн Камберленд“ во Брајтон а потоа со хеликоптер во медицинскиот центар во централен Мејн, во Луистон. Неговите повреди – пукање на десното белодробно крило, повеќе скршеници на десната нога, исеченица на скалпот и скршен колк – го држеа во болницата до 9 јули , скоро 3 недели. Претходно истата година, Кинг скоро ја заврши From a Buick 8, роман во кој лик умира откако е удрен од автомобил. На оваа сличност, Кинг вели дека се обидува „да не прави драма околу тоа.“ По 5 операции за 10 дена и физикална терапија, кинг продолжи да работи на On Writing во јули, иако колкот сѐ уште го болеше и можеше да седи само 40 минути. Потоа болката стануваше неподнослива. Адвокатот на Кинг и двајца други го откупија комбето од Смит за $1,500, наводно за да спречат да се појави на И-Беј. Комбето беше искршено потоа во дворот на Кинг од него со бејзбол палка. Кинг подоцна спомна во интервју за Fresh Air со Тери Грос дека сакал да го уништи целосно комбето со чекан. Дел од несреќата вметна и во „Dark Tower“ серијалот. Делови од разговорот помеѓу Смит и Кинг додека чекал медицинска помош, беа искористени и напишани, како и точен опис на повредите со кои се здоби. Две години подоцна, Кинг претрпи тешка пневмонија како резултат на притиснувањето на неговите бели дробови во несреќата. За тоа време, Табита Кинг беше инспирирана да го редизајнира неговото студио. Кинг го посети местото додека неговите работи и книги беа спакувани. Тоа што го виде беше слика на неговото студио како ќе изгледа ако тој умрел , инспирирајќи го за неговиот роман ''Lisey's Story''. Во 2002, Кинг изјави дека ќе прекине да пишува, наводно заради фрустрацијата со неговите повреди, кои го направија нестабилен и ја намалија неговата цврстина . Оттогаш продолжи да пишува, но на неговото мрежно место стои: „Пишувам но пишувам со поспоро темпо од порано и ако дојдам до нешто навистина, навистина убаво, ќе бидам пресреќен да го објавам бидејќи тоа сѐ уште е финалниот акт на креативниот процес, да се објави за луѓето да го прочитаат и ќе добиете назад повратна информација и луѓето ќе зборуваат за тоа меѓу себе и со вас, со писателот, но силата на мојата инвентивност заслабна многу во текот на годините и така и треба да биде.“ === Понови дела === Во 2000, Кинг објави роман на делови, ''The Plant'', преку интернет, без да го испечати. На почетокот се мислеше дека Кинг го запоставил проектот заради лошата продажба, но подоцна тој самиот изјави дека снемал приказни. Во 2006, Кинг објави апокалиптички роман насловен ''Cell''. На 15 август, 2007, Кинг беше обвинет за „вандализам“ во книжарница во Алис Спрингс, Австралија, кога потпишуваше негови книги. Клиент забележал вандалски чкртаници во секторот за фантастика. Во 2008, Кинг ги издаде романот, ''Duma Key'', и неговата петта колекција кратки раскази (заедно со колекцијата од 1997 ''Six Stories''), насловена ''Just After Sunset''. Таа содржеше 13 кратки раскази, заедно со расказот, N., кое подоцна беше прикажан како анимирана серија што може да се види бесплатно, или, за малку пари, може да се даунлоадира со подобар квалитет. Во 2009, Кинг објави нов расказ насловен „Ur“, напишан ексклузивно за втората генерација Amazon Kindle – чиатчот на електронски книги и беше достапна само на Amazon.com, и како аудио книга насловена Road Rage, заедно со расказот на Ричард Матесон Duel и исто така омажот на Кинг на неговата приказна, ''Throttle'', ко-напишан од неговиот син Џо Хил. Најновиот роман на Кинг е насловен Under the Dome, репродукција на незавршен роман што почнал да го пишува двапати во 70-те и 80-те; беше објавен на 10 ноември, 2009. Тоа е најголемиот роман што го има напишано после It од 1986, со 1074 страници. Дебитираше на второ место на бестселер списокот на Њујорк Тајмс, и на трето место во Велика Британија. Кинг навести дека за Under the Dome ќе има мини-серија. === Скок во стриповите === Како што беше најавено во недела на 25 октомври, 2009 на блогот 'DC comics Vertigo Кинг ќе помогне за старт на нов месечен серијал со писателот на раскази Скот Снајдер и цртачот Рафаел Албакрки насловен American Vampire во март 2010. Ова е долгоочекуваната соработка на Кинг во стриповите. Неговиот син Џо Хил напиша приказна во стрип-форма прв, со издавањето на неговоиот Locke & Key IDW серијал на 20 февруари, 2008, со подранување пред татко му од две години. Кинг ја научи стрип продукцијата од прва рака со гледањето на неговите адаптации од страна на Марвел Комикс. Првата приказна од серијалот American Vampire се планира да биде пренесена во пет изданија. Овие пет изданија содржат две различни приказни, една од Снајдер, друга од Кинг. На Кинг му е дадена задачата да го опише потеклото на првиот американски вампир : кожар, ограбувач на банки, убиец каубој од 1880-те. Приказната на Снајдер се однесува на Перл, амбициозна модерна жена со амбиции да стане старлета, во потрага по голема шанса. По завршувањето на првиот дел од приказната, не се знае дали Кинг ќе биде сѐ уште во проектот. === Семеен живот === Кинг и неговата жена имаат три куќи, една во [[Бангор]], една во центарот на, Ловел, Мејн, и често зимуваат на нивниот имот на Мексиканскиот Залив, во Сарасота, Флорида. Тој и Табита имаат три деца и три внуци. Табита Кинг има издадено 9 свои романи. Двата сина на Кинг се писатели: Овен Кинг ја објави својата прва колекција на раскази, ''We're All in This Together: A Novella and Stories'', во 2005; Џозеф Хилстром ја објави својата наградена колекција кратки раскази, 20th Century Ghosts, во 2005, а неговиот прв роман, Heart-Shaped Box ќе биде адаптиран на филмското платно од ирскиот режисер Нил Џордан во 2010 од страна на Warner Bros. Ќерката на Кинг Наоми две години беше свештеничка во Unitarian Universalist црквата, во Јутика, Њујорк. Наоми сега е свештеничка во Unitarian Universalist Church of River of Grass, во Плантајшон, Флорида со нејзината партнерка од ист пол, Д-р Тандека. == Интереси == === Филантропија === Откако стана успешен на комерцијален план, Кинг и неговата сопруга имаат донирано големи суми на пари во нивното родно место Мејн и пошироко, особено за литературни проекти. Донацијата на Кинг во раните 90-ти за пливачкиот тим на Универзитетот во Мејн ја зачува оваа програма во одделот за атлетика. Донациите за локалните YMCA и YWCA програми овозможија реновирање и подобрување што без нив се чинеше невозможно. Освен тоа, Кинг годишно спонзорира неколку стипендии за средношколци и студенти. Кинг и неговата сопруга не бараат признание за нивното донирање во установите околу Бангор: го крстија стадионот Шон Т. Менсфилд во чест на синот на еден локален тренер кој бил болен од церебрална парализа, додека водениот парк Бет Панко е во чест на докажана пливачка која починала од рак. На 6 ноември, 2008, Кинг се појави со неговиот пријател и колега Ричард Русо за да соберат пари за банката за храна во западен Масачусетс. Настанот кој се одржа во книжарницата Одисеја во Јужен Хедли во Mount Holyoke колеџот собра преку $18,000 и тука ја промовираше својата колекција, ''Just After Sunset'', и книгата на Русо, ''Bridge of Sighs''. Стивен и Табита Кинг исто така донираат илјадници долари годишно на политички организации, како Граѓанската Алијанса на Мејн. === Бејзбол === Кинг е обожавател бејзбол, поточно навивач на Бостон Ред Сокс; често ги посетува натпреварите дома и на гостински терен, а понекогаш и го спомнува тимот во неговите дела. Помагаше како тренер на тимот на својот син Bangor West во малата лига на Мејн во првенството во 1989.Во 1999, Кинг ја напиша ''The Girl Who Loved Tom Gordon'', во која се зборува за поранешниот фрлач на Ред Сокс Том Гордон. Кинг неодамна беше соавтор на книгата насловена ''Faithful: Two Diehard Boston Red Sox Fans Chronicle the Historic 2004 Season'' заедно со Стјуарт О’нен, во која се зборува за бурната реакција за сезоната 2004 на Ред Сокс, сезона во која кулминираа со што го освоија првенството и плејофот. Во 2005 филмот ''Fever Pitch'', за опсесивен навивач на Бостон Ред Сокс, Кинг ја фрла првата топка за време на почетокот на натпреварот. Тој посвети и една од неговите колумни во Entertainment Weekly за комерцијализмот во најквалитетната бејзбол лига. Неодамна, Кинг се појави во реклама на ESPN Спортскиот Центар каде ја покажува неговата верност кон Ред Сокс и стилот на пишување (хорор фантастиката). === Радио Станици === Стивен и неговата жена Табита ја поседуваат The Zone корпорацијата, група на централни радио станици во Мејн што ги содржи WZON, WZON-FM, и WKIT. Последната од овие има лого на човек што личи на Франкештајн наречен Даг Е. Грејвс и слоган „Рокенрол станицата на Стивен Кинг.“ === Колумнист === Од август 2003, Кинг пишува колумни за поп културата во ''Entertainment Weekly'', обично секоја трета недела. Колумната е наречена „The Pop of King“, како анаграм на прекарот „The King of Pop“ на Мајкл Џексон. === Политички погледи === Во април 2008, Кинг се изјави против HB 1423, закон во Масачусетс со кој се ограничува или целосно забранува продажбата на насилни видеоигри на деца под 18-годишна возраст. Иако Кинг истакна дека нема личен интерес кон видеоигри, го критикуваше предложениот закон, кој според него е обод политичарите да ја жртвуваат поп културата и да делуваат како сурогат родители за сите деца, што за него е „катастрофално“ и „недемократски“.Тврди дека нема уметничка заслуга во некои насилни видеоигри, исто така мисли дека таквите игри го прикажуваат насилството кое веќе постои во општеството, кое нема да се промени со таков закон, а ќе биде и непотребен во однос на системот за оценување кој веќе постои за видеоигрите. Кинг објасни дека таквите закони им овозможуват на законодавците да ја игнорирарат економската поделба помеѓу богатите и сиромашните и лесното набавување на оружје, кое според него е поголем причинител на насилство. Се појави контроверзност на 5 мај, 2008, кога конзервативен блогер постираше клип од Кинг на една манифестација за читањето во Библиотеката на Конгресот. Кинг, им се обрати на студентите: „Ако знаете да читате, ќе налетате на работа понатаму. Ако не знате, тогаш одите во армијата, Ирак, не знам, нешто такво.“ Коментарот беше опишан од блогерот како „уште еден во долгата низа на либералните медиуми и нивни членови кои ја силуваат армијата,“ и го спореди овој коментар со сличниот на Џон Кери од 2006. Кинг одговори подоцна истиот ден, велејќи, „Тој десничарски блог кој сака да го оспори мојот патриотизам бидејќи реков дека децата треба да научат да читаат, па со тоа да си најдат подобри работни места, е за секаков презир...Живеам во град на националната гарда, и ги поддржувам нашите трупи, но не ја поддржувам војната или политиката во образованието што ги скратуваат опциите на млладите мажи и жени за секое работно место—воено и секакво.“ Кинг повторно го одбрани својот коментар во интервју за ''Bangor Daily News'' на 8 мај, велејќи, „Нема да се извинам што се залагам децата да добијат поквалитетно образование во средните училишта, за да имаат повеќе опции. Оние што не се согласуваат со ова мое мислење, не планирам да ги премислам.“ Мрежното место на Кинг вели дека тој е поддржувач на Демократската партија. За време на претседателските избори во 2008, Кинг го поддржи демократскиот кандидат Барак Обама. === Стил на пишување === Кинг е познат по тоа што има око за детали, за континуитет и внатрешно обраќање; многу приказни што се чинат не поврзани се поврзуваат со секундарен лик, фиктивни градови, или надворешно обраќање на настани во претходни книги. Многу од дејствијата во книгите на Кинг се случуваат во Мејн, иако најчесто на фиктивни локации, посебно градот Касл Рок. (Во Касл Рок беше дејството на ''The Body''; кога романот беше адаптиран за сценариото на Роб Рајнер, тој оформи продукциска компанија, Castle Rock Entertainment, која оттогаш има продуцирано и други адаптации на Кинг како ''Dolores Claiborne'', ''Hearts in Atlantis'', ''The Shawshank Redemption'' и ''The Green Mile''.) Книгите на Кинг се полни со показатели на американската историја и култура, особено помрачната, пострашната. Овие показатели главно се вртат околу приказните на ликовите, често како објаснување на нивните стравови. Некои показатели вклучуваат криминал, војна (особено војната во Виетнам), насилство, натприродното и расизмот. Кинг е познат по своето народно, неформално раскажување, често обраќајќи се на своите обожаватели како „Константни читатели“ или „пријатели и соседи.“ Овој познат стил е во контраст со страшната содржина во многу од неговите приказни. Кинг има едноставна формула за убаво пишување: „Читај и пишувај четири до шест часа на ден. Ако немате време за толку, не очекувајте да станете добра писател.“ Си поставува секој ден квота од 2000 збора и не престанува да пишува додека не ја исполни. Тој има и едноставна дефиниција за талентот на пишување: „Ако напишеш нешто за кое некој ти пратил чек, ако го извадиш чекот и е вситински, и ако ја платиш сметката за струја со тие пари, јас те сметам за талентиран.“ Набрзо по неговата несреќа, Кинг ја напиша содржината на ''Dreamcatcher'' во тетратка и Waterman хемиско пенкало, кое го нарече „најдобриот произведувач на зборови во светот.“ Стилот на Кинг во неговите дела се менува минато-иднина, развојот на ликовите (како јасност на ликовите, динамика и откривање), пишување во поглавја—оставајќи на крајот т.н клифхенгер или дилема меѓу карактерите која води до некое откритие Потоа продолжува со процесот додека романот не е завршен. Кога го прашале зошто пишува, Кинг одговорил: „Одговорот на тоа е едноставен —за ништо друго не сум создаден. Јас сум создаден да пишувам приказни и сакам приказни. Затоа го правам тоа. Не можам да замислам да правам нешто друго и не можам да замислам да не го правам ова што го правам.“ Често е прашуван зошто пишува толку застрашувачки приказни и одговара со уште едно прашање „Зошто мислите дека имам избор?“ Кинг често користи автори како ликови, или спомнува фиктивни книги во неговите приказни, новели и романи, како Пол Шелдон кој е главен лик во ''Misery'' и џек Торенс во ''The Shining''. На 21 септември 2009 беше најавено дека ќе почне да пишува за Fangoria. === Влијание === Кинг го нарече [[Ричард Метисон]] „авторот кој го инспирирал највеќе за пишување.“<ref name="io9">{{Наведена мрежна страница|url=http://io9.com/r-i-p-richard-matheson-author-of-i-am-legend-and-many-564036878|title=R.I.P. Richard Matheson, Author of I Am Legend and Many Other Classics|last=Bricken|first=Rob|date=June 24, 2013|publisher=[[io9]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512212548/http://io9.com/r-i-p-richard-matheson-author-of-i-am-legend-and-many-564036878|archive-date=May 12, 2015|accessdate=April 30, 2015}}</ref> Двата автора понекогаш ги интегрираат мислите на ликот во раскажување во трето лице, само една од неколкуте паралели на нивните стилови на пишување. Во најновото издание на ''The Shrinking Man'' на Матесон, Кинг вели: „Хорор приказна ако некогаш постоела...голема авантура—со сигурност е една од оние што ги одбирам со полна рака и им ги давам на луѓето, завидувајќи им на првото читање.“ Кинг е обожавател на [[Хауард Филипс Лавкрафт]] и го спомнува неколкупати во ''Danse Macabre''. Влијанието на Ловкрафт се гледа кај Кинг во бизарното, античките богињи, раскописи и документи како наративни направи. Измислените три англиски града —Jerusalem's Lot, Castle Rock и Derry—потсетуваат Arkham, Dunwich и Innsmouth на Ловкрафт. Расказот на Кинг „Crouch End“ е експлицитна почит, исто и дел од, Cthulhu Mythos циклусот на Ловкрафт. Во „Gramma“ , расказ која потоа се префрли и во филмот во 1980-те во антологиското хорор шоу ''The New Twilight Zone'', се спомнува познатата фиктивна творба на Ловкрафт Necronomicon, исто така позајмува имиња на многу други ликови користени таму. „I Know What You Need“ од 1976 од колекцијата ''Night Shift'' и '''Salem's Lot'' исто имаат некои позајмени имиња. Друга почест за Ловкрафт има во расказот на Кинг „Jerusalem's Lot,“ со која почнува ''Night Shift''. Кинг за нијанса се разликува од Ловкрафт по сконцентрирањето на обемната карактеријализација и природниот дијалог, кои ги нема во пишувањето на Ловкрафт. Во On Writing, Кинг ги критикува вештините на Ловкрафт за пишување на дијалози, користејќи пасуси од ''The Colour Out of Space'' како очигледно лоши примери. Има и неколку примери каде Кiнг ги спомнува ликовите на Ловкрафт во неговите дела, како Nyarlathotep и Yog-Sothoth. [[Едгар Алан По]] има забележително влијание за пишувањето на Кинг. Во ''The Shining'', фразата „И црвената смрт се наведна врз сите“ може да се слушне како "И Смрт и Гнилеж и Црвената Смрт неограничено завладеа со сите" од „The Masque of the Red Death(Маската на Црвената Смрт).“ Романот „Dolan's Cadillac“ има тема скоро идентична на „The Cask of Amontillado од По“, која користи парафраза од познатиот говор на Фортунато, „за љубовта божја, Монтресор!“ Во The Shining, Кинг го нарекува По „Големиот американски тркачки коњ“. Кинг покажува влијание и од Брам Стокер, посебно во неговиот роман 'Salem's Lot, кое тој го гледа како прераскажување на Дракула. Неговата расказ „Jerusalem's Lot“, потсетува на Стокеровата ''The Lair of the White Worm''. Кинг исто така го има покажано своето восхитување кон, помалку славен автор: Ширли Џексон.'Salem's Lot почнува со фраза од Џексоновата ''The Haunting of Hill House''. Тони, замислен лик од The Shining, има голема сличност со еден друг лик со исто име од Hangsaman на Џексон. Почетната сцена во Storm of the Century е заснована на Џексоновата ''The Lottery''. Лик во ''Wolves of the Calla'' ја спомнува книгата на Џексон We Have Always Lived in the Castle. Кинг е голем обожавател на Џон Д. МекДоналд и го посвети својот роман "Sun Dog" нему со зборовите „Ми недостигаш, стар пријателе.“ МекДоналд напиша убав предговор за ''Night Shift'', а неговиот познат лик, Тревис МекЏи, ја читаше ''Cujo'' во еден од неговите последни романи и ''Pet Sematary'' во последниот роман, ''The Lonely Silver Rain''. Во 1987 издавачката куќа на Кинг Philtrum Press издаде роман на Дон Робертсон, The Ideal, Genuine Man. На првата страна од книгата, Кинг напиша, „Дон Робертсон еден од трите автори што ме инспирираа кога бев млад кој сака да “стане“ писател (другите двајца се Ричард Матесон и Џон Д. МекДоналд).“ Во интервју за Amazon.com, Кинг вели дека книга која би сакал да е напишана од него е ''Lord of the Flies'' на Вилијам Голдинг. Кинг некогаш ги спомнува ликовите и настаните од ''Хобитот'' и ''Господар на прстените'' на Џ. Р. Р. Толкин Книгата на Роберт А. Хајнлајн ''The Door into Summer'' се спомнува во ''Wolves of the Calla'' на Кинг. Во едно интервју на Кинг, објавено во USA Weekend во март, 2009, авторот вели, „Луѓето гледаат кон авторите како незаменлив ресурс. И јас исто. Елмор Леонард, секој ден кога се будам – не сакам да бидам морбиден или слично, иако морбиден ми е животот до одреден степен– ако не ја видам неговата посмртница во весник, си помислувам, Супер! Сигурно работи некаде. Ќе напише нова книга, а јас ќе имам уште една книга за читање.„ Зошто ако го нема него, нема никој друг.“ === Соработка === Кинг има напишано два романа со докажаниот писател Питер Строб: ''The Talisman'' и продолжението, Black House. Кинг најави дека со Строб ќе го напишат и третиот и последен дел, приказната за Џек Соер, но не даде рок за комплетирањето. Кинг напиша нефиктивна книга, ''Faithful'' со писателот и Ред Сокс фанатик Стјуарт О’нен. Во 1996 Кинг соработуваше со Мајкл Џексон да го создаде ''Ghosts'', долг и скап музички спот. „Throttle“, роман напишан со неговиот син Џо Хил, се појавува во антологијата ''He Is Legend: Celebrating Richard Matheson'', (Gauntlet Press, 2009). ''The Diary of Ellen Rimbauer: My Life at Rose Red'', беше вклучена во минисеријалот напишан од Кинг ''Rose Red''. Книгата беше издадена од анонимен автор, а беше напишана од Ридли Пирсон. Ова е редок случај кога на друг автор му е дадена дозвола да напише комерцијално дело со користење на ликови и елементи измислени од Кинг. Шпекулацијата дека Кинг ја напишал ''Bad Twin'', дел од серијалот ''Lost'', под псевдонимот Гери Труп е отфрлена. Теоријата се распламти бидејќи Кинг е голем обожавател на ''Lost'', спомнувајќи и фалејќи се во колумните во Entertainment Weekly. Кинг има напишано музичко сценско дело со Џон Меленкамп насловено ''Ghost Brothers of Darkland County''. Кинг свиреше гитара за бендот Rock-Bottom Remainders, од кои неколку членови од составот се автори. Другите членови се Дејв Бери, Ридли Пирсон, Скот Туроу, Ејми Тан, Џејмс МекБрајд, Мич Албом, Рој Блунт Џуниор, Мет Гренинг, Кејти Камен Голдмарк и Грег Ајлс. Сите од нив тврдат дека немаат музички талент. Кинг е обожавател на рок бендот ЕјСиДиСи, кои го направија саундтракот за неговиот филм од 1986, ''Maximum Overdrive''. Исто е обожавател на Рамонс, кои ја напишаа песната ''Pet Sematary'' и се појави во музичкиот спот. Кинг ги спомнуваше Рамонс во неговите романи и приказни, а Рамонс го спомнаа во песната „It's Not My Place (In the 9 to 5 World)“, што е од албумот од 1981 Pleasant Dreams.Во 1988, бендот Блу Ојстер Култ сними обновена верзија на нивната песна од 1974 „Astronomy“. Синглот за радио имаше раскажувачко интро рецитирано од Кинг. На 25 октомври, 2009 DC comics Vertigo блогот објавија дека Кинг ќе се здружи со авторот на раскази Скот Снајдер и илустраторот Рафаел Албакрки за новиот стрип месечник од Vertigo во март 2010 насловен American Vampire. Кинг ќе ја пишува историјата на првиот вампир во Америка: Скинер Свит во првите пет изданија. Скот Снајдер ќе ја пишува приказната за Перл. Двете приказни ќе се спојат за да се добие една приказна. === Филм и Телевизија === Многу од романите и расказите на Кинг се направени големи филмски хитови, ТВ филмови и мини серии. Несоодветно за многу автори, Кинг нема проблем што филмовите според неговите дела се оддалечуваат од оригиналот. Тој го објасни контрастот на неговите дела и филмовите од нив како „јаболка и портокали; двете вкусни, ама многу различни.“ Исклучок за ова е ''The Shining'', што Кинг го критикуваше кога беше снимен во 1980; и ''The Lawnmower Man'' (тужеше да се тргне неговото име од филмот). Почитта на за ''The Shining'' на Кјубрик Кинг со текот на годините нарасна. Кјубрик го објасни оригиналниот роман во интервју како нелитературен. Ова сигурно го налутило Кинг. Како филм, ''The Lawnmower Man'' нема сличност со расказот на Кинг. Името на Кинг беше искористено како лажен бренд. Кинг има изјавено дека омилени негови дела претворени во филм му се ''Stand by Me'', ''The Shawshank Redemption'', и ''The Mist''. Првото појавување на филм на Кинг беше во филмот на Џорџ Ромеро „Knightriders“ како член на публика. Неговата прва улога беше во '''Creepshow'', како Џорди Верил, селанец, откако допира паднат метеорит и се надева дека ќе го продаде, му расте трева по целото тело. Оттогаш се има појавено во неколку адаптации на негови дела. Се појави во Pet Sematary како свештеник на погреб, во Rose Red како испорачувач на пица, како репортер во ''The Storm of the Century'', во ''The Stand ''како„Теди Визчак,“ во ''Shining'' минисеријата како член на бенд, во ''The Langoliers'' како Том Холби и во ''Sleepwalkers'' како чувар на гробиштата. Се појави и во ''The Golden Years'', во Chappelle's Show и заедно со авторката Ејми Тан, во The Simpsons as himself. Освен со глумење, Кинг се проба и со режирање на ''Maximum Overdrive'', во кој исто така се појавува како човек што користи банкомат пред бензиската. Кинг беше продуцент и глумец во минисеријата, Kingdom Hospital, која е заснована на данската минисерија ''Riget'' од Ларс Фон Трир. Бешесоавтор на епизодата од петтата сезона на Досиејата Х season „Chinga“ со творецот на серијата Крис Картер. Кинг е пријател со филмскиот режисер Џорџ Ромеро, на кого му ја има посветено книгата ''Cell'', и напиша во чест на Ромеро во неговата колумна за поп култура во Entertainment Weekly, како и есеј за елитното ДВД издание за ''Night of the Living Dead''. Кинг се има и појавено на квизот Celebrity Jeopardy! во 1995. Кинг го произведе гласот на Абрахам Линколн во аудио верзијата на книгата Assassination Vacation. Во 2009 во епизода на цртаниот филм Family Guy, насловена „Three Kings“, три од филмските адаптации на делата на Кинг, ''Stand By Me'', ''Misery'', и ''The Shawshank Redemption'', беа пародирани. == Прием == === Критики === Иако најчесто критиките за Кинг се позитивни, тој понекогаш се наоѓа во костец со академиците. Уредниците за научна фантастика Џон Клут и Питер Николс се полни со пофалби за Кинг, алудирајќи на „зајадливата проза, остриот слух за дијалог, целосно опуштен, искрен стил, заедно со неговата страсна и жестока осуда на човечката глупост и злоба (посебно кон децата) коишто го прават еден од најиастакнатите популарни писатели.“ Во анализите на неговата хорор фантастика од пост-Втората светска војна, ''The Modern Weird Tale'' (2001), критичарот С.Т. Џоши посветува поглавје за Кинг. Џоши расправа дека најпознатите дела на Кинг (неговите натприродни романи), се неговите најлоши, опишувајќи ги како подуени, нелогични, сентиментални и склони кон деукс екс макина крај. Покрај овие критики, Џоши расправа дека од ''Gerald's Game'' (1993), Кинг ги поправил повеќето од своите грешки, со пишување на книги поопуштени, повеќе веројатни и подобро скроени. Џоши истакнува дека и покрај неговите недостатоци, Кинг речиси сигурно пишува остроумно за маките и радостите на адолесценцијата, и има напишано неколку прекрасни приказни. Џоши ги набројува двата рани не-натприродни романи—''Rage'' (1977) и ''The Running Man'' (1982)—како негови најдобри, со сугестија дека двата се возбудливи и добро составени напнати трилери, со веројатни ликови. Во 1996, Кинг ја доби наградата О. Хенри за неговата расказ "The Man in the Black Suit." Во 2003, Кинг беше почестен од Националните Литературни Награди со награда за животно дело, Медал за докажан придонес во американската литература, а неговата работа е опишана како: Пишувањето на Стивен Кинг е во целост вкоренето во американската традиција што го слави духот на ова место и почитта на моќта на раскажувањето. Тој твори стилски, умосвиткувачки листачи на страници што содржат морални вистини–некои убави, некои страшни–за нашите внатрешни животи. Оваа награда го прославува докажаното место на Г-н. Кинг во светот на читатели и љубители на книги од сите возрасти. Некои од литературната заедница изразија несогласување: Ричард Снајдер, поранешен извршен директор на Simon & Schuster, ги опиша делата на Кинг како „нелитературни“, а критичарот Харолд Блум го осуди изборот: Одлуката да се даде годишната награда на Националните Литературни награди за„докажан придонес“ на Стивен Кинге неверојатна, уште еден удар на шокантниот процес на глупавеење на нашиот културен живот. Го опишав Кинг во минатото како писател на неделни романчиња, но и тоа е премногу. Тој нема ништо заедничко со Едгар Алан По.Тој е само еден неизмерно не адекватен писател по основа на реченица по реченица, параграф по параграф, книга по книга. Меѓутоа, некои го одбранија Кинг, како писателот Орсон Скот Кард, кој одговори: Дозволете да ве уверам дека делата на Кинг се и те како литература, бидејќи е напишано да се објави и е читано со восхит. Снајдер всушност сака да каже дека не е литература претпочитана за литературната академска елита. Во рецензијата на Роџер Еберт за филмот од 2004 ''Secret Window(Тајниот Прозорец)'', тој вели „Многу луѓе се налутија зошто Кинг беше крунисан на Националните Литературни Награди, како популарен автор што не може да се сфати сериозно. Но откако открив дека неговата книга On Writing има многу поучни и внимателни работи кажани за занаетот повеќе од која и да било книга од ''The Elements of Style'', на Странк и Вајт, го пребродев мојот снобизам.“ Во 2008, Книгата на Кинг ''On Writing'' беше одбрана од ''Entertainment Weekly'' како една од “Новите класици: 100-те најдобри книги од 1983 до 2008. ''On Writing'' беше рангирана 21-ва. === Влијание врз поп културата === Од објавувањето на ''Carrie'', јавната свест за Кинг и неговите дела се искачи на високо ниво, а неговите дела станаа популарни како „Зоната на Самракот“ и филмовите на Алфред Хичкок. Како еден од најпродаваните писатели во светот и најфинансиски успешниот хорор писател во историјата, Кинг е американска хорор икона од највисок ред. Книгите и ликовите на Кинг опфаќаат основни стравови на толку уникатен начин што неговите дела станаа синоними за некои клучни идеи за жанрот. === Награди === • '''Алекс Награди 2009:''' „Just After Sunset“ • '''Американска Библиотекарска Асоцијација најдобра книга за млада публика ''' o 1978: „'Salem's Lot“ o 1981: „Firestarter“ • '''Барлог Награди 1980:''' „Night Shift“ • '''Црно Перо Награди 2009:''' „Duma Key“ • '''Брам Стокер Награди''' o 1987: Misery<ref name="auto2" /> o 1990: Four Past Midnight<ref name="Bram Stoker Awards">[http://www.horror.org/stokerwinnom.htm Bram Stoker Awards] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080113132337/http://www.horror.org/stokerwinnom.htm|date=January 13, 2008}}, Horror Writer's Association. Retrieved April 13, 2011.</ref> o 1995: Lunch at the Gotham Café<ref>{{cite web|url=https://www.thebramstokerawards.com/uncategorized/1995-bram-stoker-award-winners-nominees/|title=1995 Bram Stoker Award Winners & Nominees}}</ref> o 1996: The Green Mile<ref>{{Cite web|url=https://www.thebramstokerawards.com/uncategorized/1996-bram-stoker-award-winners-nominees/|title=1996 Bram Stoker Award Nominees & Winners – The Bram Stoker Awards|language=en-US|access-date=2023-05-06}}</ref> o 1998: Bag of Bones<ref>{{Cite web|url=https://www.thebramstokerawards.com/uncategorized/1998-bram-stoker-award-winners-nominees/|title=1998 Bram Stoker Award Nominees & Winners – The Bram Stoker Awards|language=en-US}}</ref> o 2002: „Награда за животно дело“<ref name="Bram Stoker Awards2" /> o 2006: Lisey's Story<ref>{{Cite web|url=https://www.thebramstokerawards.com/uncategorized/2006-bram-stoker-award-winners-nominees/|title=2006 Bram Stoker Award Nominees & Winners – The Bram Stoker Awards|language=en-US}}</ref> o 2009: Duma Key<ref>{{Cite web|url=https://www.thebramstokerawards.com/uncategorized/2008-bram-stoker-award-winners-nominees-2/|title=2008 Bram Stoker Award Nominees & Winners – The Bram Stoker Awards|language=en-US}}</ref> o 2009: „Just After Sunset“ • '''Британски награди за фантастика''' o 1981: За неверојатниот придонес кон жансрот<ref name="British Fantasy Society">[http://www.fantasticfiction.co.uk/awards/british_fantasy_society.htm British Fantasy Society Awards] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516130519/http://www.fantasticfiction.co.uk/awards/british_fantasy_society.htm|date=May 16, 2011}}, Fantastic Fiction. Retrieved March 11, 2011.</ref> o 1982: „Cujo“<ref>{{Cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_1982|title=sfadb: British Fantasy Awards 1982|website=www.sfadb.com}}</ref> o 1987: „It“<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_1987|title=sfadb: British Fantasy Awards 1987|access-date=2023-05-25|website=www.sfadb.com}}</ref> o 1999: „Bag of Bones“<ref>{{Cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_1999|title=sfadb: British Fantasy Awards 1999|website=www.sfadb.com}}</ref> o 2005: „The Dark Tower VII: The Dark Tower“<ref>{{Cite web|url=https://www.sfadb.com/British_Fantasy_Awards_2005|title=sfadb: British Fantasy Awards 2005|website=www.sfadb.com}}</ref> • '''Германски Награди за фантастика''' o 2000: „Hearts in Atlantis“ o 2001: „The Green Mile“ o 2003: „Black House“ o 2004: Меѓународен автор на годината o 2005: „The Dark Tower VII: The Dark Tower“ • '''Хорор Собир''' o 1997: „Desperation“ o 2001: „Riding the Bullet“ o 2001: „On Writing“ o 2002: „Black House“ o 2003: „From a Buick 8“ o 2003: „Everything's Eventual“ • '''Хуго Награда 1982: Danse Macabre''' • '''Меѓународен Хорор Собир Награда 1999:''' "Storm of the Century" • '''Локус Награди''' o 1982: „Danse Macabre“ o 1986: „Skeleton Crew“ o 1997: „Desperation“ o 1999: „Bag of Bones“ o 2001: „On Writing“ • '''Писатели на Мистерија 2007: „Главна Награда“''' • '''Национални литературни награди 2003: „Медал за придонес во американската литература“''' • '''Њујоршка Библиотека за тинејџери''' 1982: „Firestarter“ • '''О.Хенри награда''' 1996: The Man in the Black Suit • '''Перо награда 2005''': „Faithful“ • '''Спокејнска Библиотека Златно Перо 1986:''' Награда Златно Перо • ''''Универзитет на Мејн 1980:''' Награда за поранешен ученик • '''Us Магазин 1982:''' Најдобар писател на фантастика на годината • '''Светски Награди по Фантастика''' o 1980: „Конвенцијална Награда“ o 1982: „The Reach“ o 1995: The Man in the Black Suit o 2004: „Награда за животно дело“ • '''Светска Хорор Конвенција 1992:''' Светски Мајстор по Хорор === Библиографија === • 1974 ''(Carrie)'' • 1975 ''(Salem's Lot)'' • 1977 ''(Rage)'' (како Ричард Бахман) • 1977 ''(The Shining)'' • 1978 ''(Night Shift)'' (приказни) • 1978 ''(The Stand)'' • 1979 ''(The Dead Zone)'' • 1979 ''(The Long Walk)'' (како Ричард Бахман) • 1980 ''(Firestarter)'' • 1981 ''(Cujo)'' • 1981 ''(Danse Macabre)'' (автобиографска, за историјата на ужасот) • 1981 ''(Road Work)'' (како Ричард Бахман) • 1982 ''(Creepshow)'' (стрип) • 1982 ''(The Dark Tower I: The Gunslinger)'' • 1982 ''(Different Seasons)'' (четири приказни) • 1982 ''(The Running Man)'' (како Ричард Бахман) • 1983 ''(Christine)'' • 1983 ''(Cycle of the Werewolf)'' • 1983 ''(Pet Ѕеmаtаry)'' • 1984 ''(The Talisman)'' (напишана со Питер Строб) • 1984 ''(Thinner)'' (како Ричард Бахман) • 1985 ''(Skeleton Crew)'' (раскази) • 1985 ''(The Bachman Books)'' • 1986 ''(It)'' • 1987 ''(The Eyes of the Dragon)'' • 1987 ''(Misery)'' • 1987 ''(The Dark Tower II: The Drawing of the Three)'' • 1988 ''(The Tommyknockers)'' • 1988 ''Nightmares in the Sky'' • 1989 ''(The Dark Half)'' • 1989 ''(Dolan's Cadillac)'' (ограничен тираж) • 1989 ''My Pretty Pony'' (ограничен тираж) • 1990 ''(The Stand: The Complete & Uncut Edition)'' • 1990 ''(Four Past Midnight)'' • 1991 ''(Needful Things)'' • 1991 ''(The Dark Tower III: The Waste Lands)'' • 1992 ''(Gerald's Game)'' • 1993 ''(Dolores Claiborne)'' • 1993 ''(Nightmares & Dreamscapes)'' (раскази) • 1994 ''(Insomnia)'' • 1995 ''(Rose Madder)'' • 1995 ''(Umney's Last Case)'' (долг расказ) • 1996 ''(The Green Mile)'' (првично објавена во 6 дела: ''(The Two Dead Girls)'', ''(Mouse on the Mile)'', ''( Coffey's Hands)'', ''(The Bad Death of Eduard Delacroix)'', ''(Night Journey)'' и ''(Coffey on the Mile)'') • 1996 ''(Desperation)'' • 1996 ''(The Regulators)'' (како Ричард Бахман) • 1997 ''(Six Stories)'' (раскази) • 1997 ''(The Dark Tower IV: Wizard and Glass)'' • 1998 ''(Bag of Bones)'' • 1999 ''(Storm of the Century)'' • 1999 ''(The Girl Who Loved Tom Gordon)'' • 1999 ''The New Lieutenant's Rap'' (ограничен тираж) • 1999 ''(Hearts in Atlantis)'' • 1999 ''(Blood and Smoke)'' (аудио книга) • 2000 ''(Riding the Bullet)'' (електронски објавен роман) • 2000 ''(The Plant) (електронски објавен)'' • 2000 ''(Secret Windows)'' • 2000 ''(On Writing: A Memoir of the Craft)'' (автобиографска) • 2001 ''(Dreamcatcher)'' • 2001 ''(Black House)'' (напишана со Питер Строб) • 2002 ''(From a Buick 8)'' • 2002 ''(Everything's Eventual: 14 Dark Tales)'' (раскази) • 2003 ''(The Dark Tower V: Wolves of the Calla)'' • 2004 ''(The Dark Tower VI: Song of Susannah)'' • 2004 ''(The Dark Tower VII: The Dark Tower)'' • 2005 ''(Colorado Kid)'' • 2006 ''(Cell)'' • 2006 ''(Lisey's Story)'' • 2007 ''(Blaze)'' • 2008 ''(Duma Key)'' • 2009 ''(Just After Sunset)'' (раскази) • 2009 ''(Under The Dome)'' {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кинг, Стивен}} [[Категорија:Американски романописци]] [[Категорија:Американски писатели на фантастика]] [[Категорија:Живи луѓе]] 5z09xtzc61qd1fjmsmr7gs2frmcti88 0 183392 5542721 5033794 2026-04-21T06:25:57Z Bjankuloski06 332 /* Животопис */ Правописна исправка, replaced: неумонија → невмонија 5542721 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател <!-- for more information see [[:Template:Инфокутија Писател/doc]] --> | name = Ен Редклиф <br /> Ann Radcliffe | image = Ann Radcliffe.jpg | birth_date = {{birth date|1764|7|9|df=y}} | birth_place = [[Холборн]], Лондон, Англија | death_date = {{death date and age|1823|2|7|1764|7|9|df=y}} | death_place = | occupation =Романописец | nationality = Англиска | genre = [[Готичка фикција|Готика]] | birth_name = Ан Вард }} '''Ен Редклиф''' (9 јули 1764 - 7 февруари 1823) или попозната како '''Госпоѓа Редклиф''' била британска писателка на класични готски романи. Таа беше една од првите женски писатели во Британија, која стекна независност од нејзиното пишување романи. Со опширните, но и лесни за следење описи, таа му вдахна еден сосема поинаков дух на готскиот роман, правејќи го да биде социјално прифатлив. == Животопис == Госпоѓа Редклиф беше родена како Ен Вард во Холборн, Лондон. Нејзиниот татко беше Вилијам Вард, галантерист; а нејзината мајка беше Ен Оутс. На дваесет и две годишна возраст, таа се омажува со новинарот Вилијам Редклиф, сопственик и уредник на „Англиска Хроника“, во Бат во 1788 година. Брачната двојка немала деца, и за да се забавува себеси, госпоѓа Редклиф почнува да пишува фиктивни романи, во што била сосема поддржувана од нејзиниот сопруг. Таа ја објавила ''[[Замоците на Атлин и Данбајн]]'' во 1789 година. Во книгата е покажана величественоста на нејзината вештина, во која тежнее да вметне невина, но херојска млада жена која се наоѓа во мистериозни замоци, кои се управувани од уште помистериозни барони со мрачно минато. Нејзините дела се многу популарни помеѓу високата класа и растечката средна класа, особено меѓу младите жени. Нејзини дела се ''[[Сицилијанска романса]] (1790)'', ''[[Романсата во шумата]] (1791)'', ''[[Мистериите на Удолфо]] (1794)'' и ''[[Италијанецот]] (1796)''. Таа објавила и патопис, ''[[Патување низ Холандија и западниот дел на Германија]]'' во 1795 година. Успехот на ''[[Романсата во шумата]]'' и го обезбеди на госпоѓа Редклиф местото на водечки писател на историска готска писателка. Нејзините подоцнежни романи наидоа на уште поголемо внимание, и произведоа многу имитации, како што е славната бурлеска на ''[[Мистериите на Удолфо]]'' во ''[[Нортангерската Опатија]]'' на [[Џејн Остин]], како и влијание врз делото на Сер Волтер Скот. Пред објавувањето на ''[[Италијанецот]]'', госпоѓа Редклиф се има запознаено со уште едно големо име во британската литература во тоа време, госпоѓицата [[Џејн Остин]], за време на една кратка посета на Остин во Лондон. И покрај малото време поминато заедно, двете жени наишле на огромно меѓусебно разбирање. Госпоѓа Ен Редклиф умрела на 7 февруари 1823 година од пневмонија. Била погребена во црквата на Свети Џорџ, во Лондон. == Во популарната култура == Пол Февал, ја искористил како протагониста во неговиот роман ''[[Вилата на вампири]]''. Во филмот ''[[Станувајќи Џејн]]'', госпоѓа Редклиф е портретирана од страна на Хелен Мекрори ([[Нарциса Малфој]] во ''[[Хари Потер и Принцот со мешана крв]]''), во сцената каде што таа се запознава со [[Џејн Остин]] и ја охрабрува во нејзината замисла за писателска кариера. Во книгата на Марија Еџворт, ''[[Белинда]]'', Лејди Делакур прави забелешка за писмата на Кларенс Херви за деталното опишување кое потсетува на Редклиф. Биографијата на госпоѓа Редклиф, од Дебора Роџерс, беше објавена во 1996 година. == Објавени дела == * ''[[Замоците на Атлин и Данбајн]]'' (1 издание), 1789, готски роман ISBN 0-19-282357-4 * ''[[Сицилијанска романса]]'' (2 изданија), 1790, готски роман ISBN 0-19-283666-8 * ''[[Романсата во шумата]]'' (3 изданија), 1791, готски роман ISBN 0-19-283713-3 * ''[[Мистериите на Удолфо]]'' (4 изданија), 1794 ISBN 0-19-282523-2 * ''[[Италијанецот]]'' (3 изданија), 1797 ISBN 0-14-043754-1 * ''[[Гастон де Блондвил]]'' (4 изданија), 1826, репринтирана во 2006 од ''Валанкорт Букс'' ISBN 0-9777841-0-X {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Редклиф, Ен}} [[Категорија:Англиски писатели]] [[Категорија:Родени во 1764 година]] [[Категорија:Починати во 1823 година]] pjb6ktfbkiq3fss97l2bwnp7updlnvk 0 197552 5542630 4810435 2026-04-20T23:13:29Z Buli 2648 5542630 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | type = monarch | name = Хенри VII | image = Enrique VII de Inglaterra, por un artista anónimo.jpg | caption = Портрет на Хенри VII | succession = Крал на Англија | moretext = | reign = 22 август 1485 – 21 април 1509 | coronation = 30 октомври 1485 | predecessor = [[Ричард III од Англија|Ричард III]] | successor = [[Хенри VIII од Англија|Хенри VIII]] | predecessor1 = [[Едмунд Тјудор]] | succession1 = [[Ерл од Ричмонд]] | moretext1 = ''(спорен)'' | spouse = [[Елизабета од Јорк]] (починала во февруари 1503) | issue = [[Артур, принц од Велс|Артур]]<br />[[Маргарита Тјудор|Маргарита]]<br />[[Хенри VIII]]<br />[[Мери Тјудор (кралица на Франција)|Марија Тјудор]] <br /> | house = [[Династија Тјудор]] | father = [[Едмунд Тјудор, 1. ерл од Ричмонд]] | mother = [[Маргарита Бофорт]] | birth_date = {{Birth date|1457|1|28|df=yes}} | birth_place = [[Дворец Пемброук]], [[Велс]] | death_date = {{Death date and age|1509|4|21|1457|1|28|df=yes}} | death_place = [[Палата Ричмонд]], [[Англија]] | burial_place = [[Вестминстерска палата]], [[Лондон]]<ref>{{наведена книга |author=Weir, Alison |title=Henry VIII: King and Court |page=1 }}</ref> | signature = Henry VII Signature.svg }} '''Хенри VII''' ({{роден на|28|јануари|1457}} - {{починал на|21|април|1509}}) — [[крал на Англија]], [[Ирска]] ([[22 август]] [[1485]] - [[21 април]] [[1509]]). Роден е како ''Хенри Тјудор'', и ја основал [[Тјудори|династијата на Тјудорите]]. Тој бил единствениот син на [[Едмунд Тјудор]] и [[Маргарита Бофорт|Маргарeт Бофорт]]. Во [[1486]] година се оженил за [[Елизабета Јоршка]] од која имал четири деца: Артур, Хенри, Маргарита и Марија. Починал во [[1509]] година. Хенри е роден во дворецот Пемброук, во велшкото семејство Тјудори. Неговите родители биле наследници на [[династија Ланкастер]]. Неговиот татко, Едмонд Тјудор, починал 3 месеци пред Хенри да се роди. Кога престолот во [[Кралство Англија]] го презела [[династија Јорк|династијата Јорк]] на чело со [[Едвард IV од Англија]], бил под закана да заврши во лондонската [[Лондонска кула|Кула]] како претедент на престолот, во [[1461]] година бил принуден да побегне во [[Бретанија]] заедно со неколку свои приврзаници каде се задржал до својата осумнаесетгодишна возраст. По смртта на Хенри VI и неговиот син Едвард, тој станал главен кандидат од династија Ланкастер кој претендирал за англискиот престол. Во времето кога на престолот се наоѓал Ричард III, Хенри се обидел да го симне од власт со помош на Франсоа II, војвода од Бретанија но во тоа не успеал. Ричард III успеал да склучи договор со Франсоа па така тој бил присилен да побегне во Франција. Со помош на француската војска, тој тргнал кон втора инвазија во Англија. Тој успеал со армија од 5.000 војници да се префрли во Англија и да му нанесе тежок пораз на Ричард III, а на самото бојно поле бил убиен и кралот. По ова Хенри се прогласил за крал под името Хенри VII од Англија. Во 1486 година се оженил со ќерката на Едвард IV, [[Елизабета Јоршка]]. По ова голем дел од приврзаниците на [[династија Јорк]] преминале на страната на новиот крал. Овој настан го означил обединувањето на двете династии. Двете рози, белата и црвената биле споени во т.н. [[Тјудорска роза]]. Во [[историја на Англија|историјата на Англија]] бил започнал нов период, познат како [[Тјудорски период]]. По стабилизирање на неговата власт, тој започнал да води една многу лукава и итра политика. Тој се заложил да ги зацврсти англиските граници. По договорот со [[Шпанија]], тој договорил брак на својот најстар син [[Артур, принц од Велс|Артур]] со [[Катерина Арагонска]]. Маргарита ја омажил за шкотскиот крал [[Јаков IV (Шкотска)|Јаков IV]], а склучил сојуз и со [[свет римски цар|светиот римски цар]] [[Максимилијан I]] како и со папата [[Папа Инокентиј VIII|Инокентиј VIII]]. Сојузот со [[Шпанија]] бил на стаклени нозе кога во 1502 година по само неколку месеци брак со шпанската инфанта [[Катерина Арагонска]], починал неговиот син Артур, наследникот на престолот. Хенри VII, во обид да ја спаси својата врска со [[Шпанија]], набрзо го жени својот помлад син наредниот англиски крал, [[Хенри VIII]] за [[Катерина Арагонска]]. == Наводи == {{наводи}} {{Англиски монарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенри 07}} [[Категорија:Родени во 1457 година]] [[Категорија:Починати во 1509 година]] [[Категорија:Англиски монарси]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Луѓе од Војната на розите]] [[Категорија:Претенденти за францускиот престол]] [[Категорија:Римокатолички монарси]] [[Категорија:Европски монарси од 15 век]] [[Категорија:Европски монарси од 16 век]] [[Категорија:Погребани во Вестминстерската опатија]] iahs1jo8eqq08sffs7ytg3stte1mmez 5542631 5542630 2026-04-20T23:15:04Z Buli 2648 5542631 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | type = monarch | name = Хенри VII | image = Enrique VII de Inglaterra, por un artista anónimo.jpg | caption = Портрет на Хенри VII | succession = Крал на Англија | moretext = | reign = 22 август 1485 – 21 април 1509 | coronation = 30 октомври 1485 | predecessor = [[Ричард III од Англија|Ричард III]] | successor = [[Хенри VIII од Англија|Хенри VIII]] | predecessor1 = [[Едмунд Тјудор]] | succession1 = [[Ерл од Ричмонд]] | moretext1 = ''(спорен)'' | spouse = [[Елизабета од Јорк]] (починала во февруари 1503) | issue = [[Артур, принц од Велс|Артур]]<br />[[Маргарита Тјудор|Маргарита]]<br />[[Хенри VIII]]<br />[[Мери Тјудор (кралица на Франција)|Марија Тјудор]] <br /> | house = [[Династија Тјудор]] | father = [[Едмунд Тјудор, 1. ерл од Ричмонд]] | mother = [[Маргарита Бофорт]] | birth_date = {{Birth date|1457|1|28|df=yes}} | birth_place = [[Дворец Пемброук]], [[Велс]] | death_date = {{Death date and age|1509|4|21|1457|1|28|df=yes}} | death_place = [[Палата Ричмонд]], [[Англија]] | burial_place = [[Вестминстерска палата]], [[Лондон]]<ref>{{наведена книга |author=Weir, Alison |title=Henry VIII: King and Court |page=1 }}</ref> | signature = Henry VII Signature.svg }} '''Хенри VII''' ({{роден на|28|јануари|1457}} - {{починал на|21|април|1509}}) — [[крал на Англија]], [[Ирска]] ([[22 август]] [[1485]] - [[21 април]] [[1509]]). Роден е како ''Хенри Тјудор'', и ја основал [[Тјудори|династијата на Тјудорите]]. Тој бил единствениот син на [[Едмунд Тјудор]] и [[Маргарита Бофорт|Маргарeт Бофорт]]. Во [[1486]] година се оженил за [[Елизабета Јоршка]] од која имал четири деца: Артур, Хенри, Маргарита и Марија. Починал во [[1509]] година. == Ран живот == Хенри е роден во дворецот Пемброук, во велшкото семејство Тјудори. Неговите родители биле наследници на [[династија Ланкастер]]. Неговиот татко, Едмонд Тјудор, починал 3 месеци пред Хенри да се роди. Кога престолот во [[Кралство Англија]] го презела [[династија Јорк|династијата Јорк]] на чело со [[Едвард IV од Англија]], бил под закана да заврши во лондонската [[Лондонска кула|Кула]] како претедент на престолот, во [[1461]] година бил принуден да побегне во [[Бретанија]] заедно со неколку свои приврзаници каде се задржал до својата осумнаесетгодишна возраст. == Владеење == По смртта на Хенри VI и неговиот син Едвард, тој станал главен кандидат од династија Ланкастер кој претендирал за англискиот престол. Во времето кога на престолот се наоѓал Ричард III, Хенри се обидел да го симне од власт со помош на Франсоа II, војвода од Бретанија но во тоа не успеал. Ричард III успеал да склучи договор со Франсоа па така тој бил присилен да побегне во Франција. Со помош на француската војска, тој тргнал кон втора инвазија во Англија. Тој успеал со армија од 5.000 војници да се префрли во Англија и да му нанесе тежок пораз на Ричард III, а на самото бојно поле бил убиен и кралот. По ова Хенри се прогласил за крал под името Хенри VII од Англија. Во 1486 година се оженил со ќерката на Едвард IV, [[Елизабета Јоршка]]. По ова голем дел од приврзаниците на [[династија Јорк]] преминале на страната на новиот крал. Овој настан го означил обединувањето на двете династии. Двете рози, белата и црвената биле споени во т.н. [[Тјудорска роза]]. Во [[историја на Англија|историјата на Англија]] бил започнал нов период, познат како [[Тјудорски период]]. По стабилизирање на неговата власт, тој започнал да води една многу лукава и итра политика. Тој се заложил да ги зацврсти англиските граници. По договорот со [[Шпанија]], тој договорил брак на својот најстар син [[Артур, принц од Велс|Артур]] со [[Катерина Арагонска]]. Маргарита ја омажил за шкотскиот крал [[Јаков IV (Шкотска)|Јаков IV]], а склучил сојуз и со [[свет римски цар|светиот римски цар]] [[Максимилијан I]] како и со папата [[Папа Инокентиј VIII|Инокентиј VIII]]. Сојузот со [[Шпанија]] бил на стаклени нозе кога во 1502 година по само неколку месеци брак со шпанската инфанта [[Катерина Арагонска]], починал неговиот син Артур, наследникот на престолот. Хенри VII, во обид да ја спаси својата врска со [[Шпанија]], набрзо го жени својот помлад син наредниот англиски крал, [[Хенри VIII]] за [[Катерина Арагонска]]. == Наводи == {{наводи}} {{Англиски монарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенри 07}} [[Категорија:Родени во 1457 година]] [[Категорија:Починати во 1509 година]] [[Категорија:Англиски монарси]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Луѓе од Војната на розите]] [[Категорија:Претенденти за францускиот престол]] [[Категорија:Римокатолички монарси]] [[Категорија:Европски монарси од 15 век]] [[Категорија:Европски монарси од 16 век]] [[Категорија:Погребани во Вестминстерската опатија]] 1nzxazhog4tavigzuvnner1z14xemzs 5542632 5542631 2026-04-20T23:18:19Z Buli 2648 5542632 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | type = monarch | name = Хенри VII | image = Enrique VII de Inglaterra, por un artista anónimo.jpg | caption = Портрет на Хенри VII | succession = Крал на Англија | moretext = | reign = 22 август 1485 – 21 април 1509 | coronation = 30 октомври 1485 | predecessor = [[Ричард III од Англија|Ричард III]] | successor = [[Хенри VIII од Англија|Хенри VIII]] | predecessor1 = [[Едмунд Тјудор]] | succession1 = [[Ерл од Ричмонд]] | moretext1 = ''(спорен)'' | spouse = {{marriage|[[Елизабета од Јорк]]|1486|1503|end=died}} | issue = [[Артур, принц од Велс|Артур]]<br />[[Маргарита Тјудор|Маргарита]]<br />[[Хенри VIII]]<br />[[Мери Тјудор (кралица на Франција)|Марија Тјудор]] <br /> | house = [[Династија Тјудор]] | father = [[Едмунд Тјудор, 1. ерл од Ричмонд]] | mother = [[Маргарита Бофорт]] | birth_date = {{Birth date|1457|1|28|df=yes}} | birth_place = [[Дворец Пемброук]], [[Велс]] | death_date = {{Death date and age|1509|4|21|1457|1|28|df=yes}} | death_place = [[Палата Ричмонд]], [[Англија]] | burial_place = [[Вестминстерска палата]], [[Лондон]]<ref>{{наведена книга |author=Weir, Alison |title=Henry VIII: King and Court |page=1 }}</ref> | signature = Henry VII Signature.svg }} '''Хенри VII''' ({{роден на|28|јануари|1457}} - {{починал на|21|април|1509}}) — [[крал на Англија]], [[Ирска]] ([[22 август]] [[1485]] - [[21 април]] [[1509]]). Роден е како ''Хенри Тјудор'', и ја основал [[Тјудори|династијата на Тјудорите]]. Тој бил единствениот син на [[Едмунд Тјудор]] и [[Маргарита Бофорт|Маргарeт Бофорт]]. Во [[1486]] година се оженил за [[Елизабета Јоршка]] од која имал четири деца: Артур, Хенри, Маргарита и Марија. Починал во [[1509]] година. == Ран живот == Хенри е роден во дворецот Пемброук, во велшкото семејство Тјудори. Неговите родители биле наследници на [[династија Ланкастер]]. Неговиот татко, Едмонд Тјудор, починал 3 месеци пред Хенри да се роди. Кога престолот во [[Кралство Англија]] го презела [[династија Јорк|династијата Јорк]] на чело со [[Едвард IV од Англија]], бил под закана да заврши во лондонската [[Лондонска кула|Кула]] како претедент на престолот, во [[1461]] година бил принуден да побегне во [[Бретанија]] заедно со неколку свои приврзаници каде се задржал до својата осумнаесетгодишна возраст. == Владеење == По смртта на Хенри VI и неговиот син Едвард, тој станал главен кандидат од династија Ланкастер кој претендирал за англискиот престол. Во времето кога на престолот се наоѓал Ричард III, Хенри се обидел да го симне од власт со помош на Франсоа II, војвода од Бретанија но во тоа не успеал. Ричард III успеал да склучи договор со Франсоа па така тој бил присилен да побегне во Франција. Со помош на француската војска, тој тргнал кон втора инвазија во Англија. Тој успеал со армија од 5.000 војници да се префрли во Англија и да му нанесе тежок пораз на Ричард III, а на самото бојно поле бил убиен и кралот. По ова Хенри се прогласил за крал под името Хенри VII од Англија. Во 1486 година се оженил со ќерката на Едвард IV, [[Елизабета Јоршка]]. По ова голем дел од приврзаниците на [[династија Јорк]] преминале на страната на новиот крал. Овој настан го означил обединувањето на двете династии. Двете рози, белата и црвената биле споени во т.н. [[Тјудорска роза]]. Во [[историја на Англија|историјата на Англија]] бил започнал нов период, познат како [[Тјудорски период]]. По стабилизирање на неговата власт, тој започнал да води една многу лукава и итра политика. Тој се заложил да ги зацврсти англиските граници. По договорот со [[Шпанија]], тој договорил брак на својот најстар син [[Артур, принц од Велс|Артур]] со [[Катерина Арагонска]]. Маргарита ја омажил за шкотскиот крал [[Јаков IV (Шкотска)|Јаков IV]], а склучил сојуз и со [[свет римски цар|светиот римски цар]] [[Максимилијан I]] како и со папата [[Папа Инокентиј VIII|Инокентиј VIII]]. Сојузот со [[Шпанија]] бил на стаклени нозе кога во 1502 година по само неколку месеци брак со шпанската инфанта [[Катерина Арагонска]], починал неговиот син Артур, наследникот на престолот. Хенри VII, во обид да ја спаси својата врска со [[Шпанија]], набрзо го жени својот помлад син наредниот англиски крал, [[Хенри VIII]] за [[Катерина Арагонска]]. == Наводи == {{наводи}} {{Англиски монарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенри 07}} [[Категорија:Родени во 1457 година]] [[Категорија:Починати во 1509 година]] [[Категорија:Англиски монарси]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Луѓе од Војната на розите]] [[Категорија:Претенденти за францускиот престол]] [[Категорија:Римокатолички монарси]] [[Категорија:Европски монарси од 15 век]] [[Категорија:Европски монарси од 16 век]] [[Категорија:Погребани во Вестминстерската опатија]] etxba5yknnvnfx6d4aa9f3ylytx39n1 5542633 5542632 2026-04-20T23:18:44Z Buli 2648 5542633 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | type = monarch | name = Хенри VII | image = Enrique VII de Inglaterra, por un artista anónimo.jpg | caption = Портрет на Хенри VII | succession = Крал на Англија | moretext = | reign = 22 август 1485 – 21 април 1509 | coronation = 30 октомври 1485 | predecessor = [[Ричард III од Англија|Ричард III]] | successor = [[Хенри VIII од Англија|Хенри VIII]] | predecessor1 = [[Едмунд Тјудор]] | succession1 = [[Ерл од Ричмонд]] | moretext1 = ''(спорен)'' | spouse = {{marriage|[[Елизабета од Јорк]]|1486|1503|end=починала}} | issue = [[Артур, принц од Велс|Артур]]<br />[[Маргарита Тјудор|Маргарита]]<br />[[Хенри VIII]]<br />[[Мери Тјудор (кралица на Франција)|Марија Тјудор]] <br /> | house = [[Династија Тјудор]] | father = [[Едмунд Тјудор, 1. ерл од Ричмонд]] | mother = [[Маргарита Бофорт]] | birth_date = {{Birth date|1457|1|28|df=yes}} | birth_place = [[Дворец Пемброук]], [[Велс]] | death_date = {{Death date and age|1509|4|21|1457|1|28|df=yes}} | death_place = [[Палата Ричмонд]], [[Англија]] | burial_place = [[Вестминстерска палата]], [[Лондон]]<ref>{{наведена книга |author=Weir, Alison |title=Henry VIII: King and Court |page=1 }}</ref> | signature = Henry VII Signature.svg }} '''Хенри VII''' ({{роден на|28|јануари|1457}} - {{починал на|21|април|1509}}) — [[крал на Англија]], [[Ирска]] ([[22 август]] [[1485]] - [[21 април]] [[1509]]). Роден е како ''Хенри Тјудор'', и ја основал [[Тјудори|династијата на Тјудорите]]. Тој бил единствениот син на [[Едмунд Тјудор]] и [[Маргарита Бофорт|Маргарeт Бофорт]]. Во [[1486]] година се оженил за [[Елизабета Јоршка]] од која имал четири деца: Артур, Хенри, Маргарита и Марија. Починал во [[1509]] година. == Ран живот == Хенри е роден во дворецот Пемброук, во велшкото семејство Тјудори. Неговите родители биле наследници на [[династија Ланкастер]]. Неговиот татко, Едмонд Тјудор, починал 3 месеци пред Хенри да се роди. Кога престолот во [[Кралство Англија]] го презела [[династија Јорк|династијата Јорк]] на чело со [[Едвард IV од Англија]], бил под закана да заврши во лондонската [[Лондонска кула|Кула]] како претедент на престолот, во [[1461]] година бил принуден да побегне во [[Бретанија]] заедно со неколку свои приврзаници каде се задржал до својата осумнаесетгодишна возраст. == Владеење == По смртта на Хенри VI и неговиот син Едвард, тој станал главен кандидат од династија Ланкастер кој претендирал за англискиот престол. Во времето кога на престолот се наоѓал Ричард III, Хенри се обидел да го симне од власт со помош на Франсоа II, војвода од Бретанија но во тоа не успеал. Ричард III успеал да склучи договор со Франсоа па така тој бил присилен да побегне во Франција. Со помош на француската војска, тој тргнал кон втора инвазија во Англија. Тој успеал со армија од 5.000 војници да се префрли во Англија и да му нанесе тежок пораз на Ричард III, а на самото бојно поле бил убиен и кралот. По ова Хенри се прогласил за крал под името Хенри VII од Англија. Во 1486 година се оженил со ќерката на Едвард IV, [[Елизабета Јоршка]]. По ова голем дел од приврзаниците на [[династија Јорк]] преминале на страната на новиот крал. Овој настан го означил обединувањето на двете династии. Двете рози, белата и црвената биле споени во т.н. [[Тјудорска роза]]. Во [[историја на Англија|историјата на Англија]] бил започнал нов период, познат како [[Тјудорски период]]. По стабилизирање на неговата власт, тој започнал да води една многу лукава и итра политика. Тој се заложил да ги зацврсти англиските граници. По договорот со [[Шпанија]], тој договорил брак на својот најстар син [[Артур, принц од Велс|Артур]] со [[Катерина Арагонска]]. Маргарита ја омажил за шкотскиот крал [[Јаков IV (Шкотска)|Јаков IV]], а склучил сојуз и со [[свет римски цар|светиот римски цар]] [[Максимилијан I]] како и со папата [[Папа Инокентиј VIII|Инокентиј VIII]]. Сојузот со [[Шпанија]] бил на стаклени нозе кога во 1502 година по само неколку месеци брак со шпанската инфанта [[Катерина Арагонска]], починал неговиот син Артур, наследникот на престолот. Хенри VII, во обид да ја спаси својата врска со [[Шпанија]], набрзо го жени својот помлад син наредниот англиски крал, [[Хенри VIII]] за [[Катерина Арагонска]]. == Наводи == {{наводи}} {{Англиски монарси}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хенри 07}} [[Категорија:Родени во 1457 година]] [[Категорија:Починати во 1509 година]] [[Категорија:Англиски монарси]] [[Категорија:Витези на Златното Руно]] [[Категорија:Тјудори]] [[Категорија:Луѓе од Војната на розите]] [[Категорија:Претенденти за францускиот престол]] [[Категорија:Римокатолички монарси]] [[Категорија:Европски монарси од 15 век]] [[Категорија:Европски монарси од 16 век]] [[Категорија:Погребани во Вестминстерската опатија]] 24s7tpx8v70i0xqh8bf4c9wlq9wu51u 0 203341 5542725 5434272 2026-04-21T06:26:06Z Bjankuloski06 332 /* Последни години и смрт */ Правописна исправка, replaced: неумонија → невмонија 5542725 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = Џони Кеш | Img = Johnny Cash 1977.jpg | Img_capt = Џони Кеш во 1977 | Img_size = | Landscape = | Background = solo_singer | Birth_name = Џ. Р. Кеш<br><small>''J. R. Cash''</small> | Born = {{роден на|26|февруари|1932}}<br /><small>[[Кингзленд, Арканзас|Кингзленд]], [[Арканзас]], САД</small> | Died = {{починал на|12|септември|2003}}<br /><small> [[Нешвил]], [[Тенеси]], САД</small> | Instrument = [[Пејач|Глас]], гитара | Genre = [[Кантри-музика|кантри]], [[рокенрол]], [[Народна музика|фолк]], [[госпел]], [[блуз]] | Occupation = Пејач-текстописец, музичар, глумец | Voice_type = [[Бас-баритон]] | Years_active = 1955–2003 | Label = [[Sun Records|Sun]], [[Columbia Records|Columbia]], [[Mercury Records|Mercury]], [[American Recordings|American]], House of Cash, [[Legacy Recordings]] | Associated_acts = [[The Tennessee Three]], [[The Highwaymen (катри група)|The Highwaymen]], [[Џун Картер Кеш]], [[The Statler Brothers]], [[The Carter Family]], [[The Oak Ridge Boys]], [[Area Code 615 (музичка група)|Area Code 615]] | URL = [http://www.johnnycash.com/ JohnnyCash.com] | Notable_instruments = [[C. F. Martin & Company|Акустични гитари Мартин]]<ref name = "ÜberProAudio">Über Pro Audio LLC (2009). [http://www.uberproaudio.com/content/view/223/38/ ''Johnny Cash&mdash;Guitars and Equipment'']. Проверено на 2009-05-15.</ref> }} '''Џон Р. „Џони“ Кеш''' ({{langx|en|John R. "Johnny" Cash}}; 26 февруари 1932 — 12 септември 2003, роден како Џ. Р. Кеш<ref name="Store">As of early 2010, the [http://www.johnnycashstore.com/ online store] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100609092831/http://www.johnnycashstore.com/ |date=2010-06-09 }} of Johnny Cash's [http://johnnycash.com/ official website] sold checks that Cash had signed&#x2014;and which, according to the item's listing, were "signed using Johnny's legal name, 'John R. Cash'"; JohnnyCash.com (2010). [http://www.johnnycashstore.com/autographs.htm ''Autographs''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180224030806/http://johnnycashstore.com/ |date=2018-02-24 }}. Проверено на 20 март 2010.</ref>) — американски пејач, текстописец, глумец и автор, беше нарекуван еден од највлијателните музичари на дваесеттиот век. Иако примарно е познат како кантри-музичар, неговите песни и звуци варираа во повеќе жанрови како рокабили и рокенрол посебно на почетокот на кариерата—како и блуз, фолк и госпел. Доцна во неговата кариера, Кеш преработи неколку песни од познати рок артисти, меѓу нив и индустријал рок бендот Nine Inch Nails и поп бендот Depeche Mode. Кеш е познат по својот длабок, бас-баритон глас; по неговиот „бум-чика-бум“ звук како на локомотива на групата Tennessee Three што го поддржува; по неговата бунтовност, заедно со тмурното и скромно однесување; по неговиот обичај на бесплатни концерти во затвори; и по неговата црна облека, со која го заработи прекарот, „Човекот во црно“. Традиционално ги почнуваше неговите концерти со, „Здраво, јас сум Џони Кеш.“ Во голем дел од музиката на Кеш, посебно во подоцнежната кариера, има теми на тага, морална болка и спасение. Негови песни се „I Walk the Line“, „Folsom Prison Blues“, „Ring of Fire“, „Get Rhythm“ и „Man in Black“. Снимаше и хумористични песни, како „One Piece at a Time“ и „A Boy Named Sue“; дует со неговата идна жена, Џун Картер, под наслов „Jackson“; како и песни за железницата како „Hey Porter“ и „Rock Island Line“. Кеш, посветен, но проблематичен христијанин, бил окарглумецизиран како „ леќи низ кои можат да се видат американските противречности и предизвици.“ Библиски научник, напишал христијански роман со наслов Man In White, и упатил критики на Новиот завет од новата верзија на Кралот Џејмс. И покрај тоа, Кеш се декларираше како „најголемиот грешник од сите нив“ и се гледал себеси како сложен и противречен човек. Наречен е и „принц-филозоф на американската кантри-музика“. == Живот == === Потекло === Кеш бил потомок на шкотско [[благородништво]], но ова го открил откако истражувал за своите корени. По средбата со поранешен земјопоседник од Фалкланд, мајор Мајкл Кричтон-Стјуарт, го открил семејното дрво на Кеш кое датирало од 11 век во Фајф, Шкотска. Езерото Кеш Лок во Шкотска го носи името на неговото семејство. Тој како мал верувал дека бил главно Ирец и делумно Индијанец. Дури и откако дознал дека не е Индијанец неговата емпатија и сочувство не прекинале. Овие чувства се искажани во неколку песни, како „Apache Tears“ и „The Ballad of Ira Hayes“, и на неговиот албум, Bitter Tears. === Детство === Џони Кеш е роден како '''Џ. Р. Кеш''' во Кингленд, Арканзас, на Реј и Кери Кеш, израснат е во Дајес, Арканзас. На Кеш му било дадено името „Џ.Р“ бидејќи неговите родители не можеле да се согласат за име, само за иницијали. Кога се пријавил за воздухопловните сили на САД, војската не прифаќала иницијали за име, па го земал Џон Р. Кеш како негово име. Во 1955, кога потпишал со продукциската куќа Sun Records, го земал Џони Кеш како негово уметничко име. Неговите пријатели и врсници го викале Џон, додека роднините продолжиле да го викаат Џ.Р. Кеш бил едно од седумте деца: Џек, Џоан, Луиз, Реба, Рој и Томи. Неговиот помлад брат Томи Кеш, исто така стана познат кантри пејач. На 5-годишна возраст, Џ.Р. работел на полиња со памук, пеел со семејството додека работеле. Фармата на семејството била поплавена најмалку еднаш, што го инспирирала да ја напише песната „Five Feet High and Rising“.Економските и приватни проблеми на неговото семејство за време на Големата Криза инспирирале многу од неговите песни, посебно тие за други личности кои се соочувале со исти проблеми. Кеш бил близок со неговиот постар брат, Џек, кој во 1944 настрадал на циркулатор(електрична пила) за сечење дрва во пиланата каде работел, и бил пресечн скоро на два дела. Се мачел една недела и потоа умрел. Кеш секогаш зборува за ужасната вина која ја чувствувал за овој случај. Според ''Cash: The Autobiography'', татко му не бил тука тоа утро, но тој и мајка му и Џек, сите имале претскажувања и претчувства за тој ден, што мајка му го терала Џек да не оди на работа туку на риболов со брат му. Џек инсистирал да оди на работа, бидејќи на семејството му биле потребни парите. На неговата смртна постела, Џек рекол дека имал визии за Рајот и ангелите. Декади подоцна, Кеш говорел дека едвај чека да го сретне брат му во Рајот. Тој напишал дека го видел џек во многу од неговите соништа, и дека Џек секогаш изгледал две години постар од возраста на Кеш која ја имал во моментот. Најраните спомени на Кеш доминираат со црковна музика и радио. Научен од мајка му и другар од детството, Кеш започнал да свири гитара и да пишува песни како младо момче. Во средното училиште пеел на училишното радио; декади подоцна издал албум со традиционални црковни песни со наслов ''My Mother's Hymn Book''. Бил значајно инспириран од ирската музика која свирела на радио програмата на Денис Деј и Џек Бени. Кеш се пријавил во воздухопловните сили на САД. По основна обука во воздухопловната база Лекланд и техничка обука во воздухопловната база Брукс, двете во Сан Антонио,Тексас Кеш бил ангажиран од воздухопловните сигурносни служби на САД, како декодер на Советски трансмисии, во Ландсберг, Германија каде го оформил својот прв бенд „The Landsberg Barbarians“. На 3 јули, 1954, тој бил почесно ослободен од војската како наредник. Потоа, се вратил во Тексас. === Бракови === На 18 јули, 1951, додека бил на обука во воздухопловните сили, Кеш ја запознал 17-годишната Вивијан Либерто во ролер-скејт парк во нејзиното родно Сан Антонио. Биле заедно три недели, додека Кеш не бил префрлен во Германија на 3 години. За тоа време, си размениле стотици љубовни писма. На 7 август, 1954, по еден месец од напуштањето на восјката, се венчале во католичката црква Сент Ен во Сан Антонио. Церемонијата ја водел нејзиниот вујко, отец Винсент Либерто. Имаат четири ќерки: Розана, Кејти, Синди и Тара. Зависноста на Кеш од Алкохол и дрога, постојаните турнеи, и афери со други жении (вклучувјаќи ја неговата идна жена Џун Картер) ја натерале Либерто да поднесе документи за развод во 1966. Во 1968, 12 години откако првпат се сретнале зад сцената на Grand Ole Opry, Кеш им предложил брак на Џун Картер, докажана кантри пејачка, за време на жива свирка во Лондон, Онтарио, се венчале на 1 март, 1968 во Френклин, Кентаки. И предложувал многупати, но таа секогаш одбивала. Иамат едно дете заедно, Џон Картер Кеш (роден на 3 март, 1970). Продолжиле да работат заедно и да одат на турнеи 35 години, до смртта на Џун Картер во 2003. Кеш умре 4 месеца подоцна. Картер е соавтор на еден од неговите најголеми хитови, „Ring of Fire,“ а добија и две Греми награди за нивните дуети. Вивијан Либерто тврди за поинакво потекло на „Ring of Fire“ во биографијата ''I Walked the Line: My Life with Johnny'', вели дека Кеш ја спомнал како соавторка Картер заради финансиски причини. == Кариера == === Рана кариера === Во 1954, Кеш и Вивијан се преселиле во Мемфис, Тенеси, каде учел да биде радио водител. Ноќе свирел со гитаристот Лутер Перкинс и басистот маршал Грант. Перкинс и Грант биле познати како Tennessee Two. Кеш бил охрабрен да го посети студиото на Sun Records, со надеж дека ќе добие договор за снимање. По аудиција за Сем Филипс, пеејќи најчесто црковни песни, Филипс му рекол дека „госпелот“ бил непрофитабилен. Се шпекулира дека Филипс му рекол на Кеш „оди дома и греши, па врати се со песна што може да ја продадам,“ иако Кеш негира дека Филипс направил таков коментар во интервју во 2002. Кеш подцна го придобил продуцентот со нови песни во неговиот ран френетичен стил. Неговите први снимки за Sun, „Hey Porter“ и „Cry Cry Cry“, беа издадени во 1955 и се здобија со приличен успех на кантри топ-листата. На 4 декември, 1956, Елвис Пресли наминал во студиото на Сем Филипс да го посети додека Филипс продуцирал нови траки, со пијано поддршка од страна на Луис. Кеш исто така бил во студиото и четворицата заедно почнале ненадејна музичка сесија. Филипс оставил касетите да снимаат, половина од нив биле црковни песни, зачувани се и оттогаш некои се издадени. Следната песна на Кеш, „Folsom Prison Blues“, се искачила на 5-то место, а „I Walk the Line“ станала број 1 на листите по државата и влегла во поп листа топ 20. По „I Walk the Line“ била „Home of the Blues“, снимена јули 1957. Истата година Кеш станал првиот изведувач од Sun кој издал долгометражен албум. Иако бил најдобриот изведувач на Sun и најдобро се продавале неговите песни во тоа време, Кеш се чувствувал ограничено со договорот со мала продуцентска куќа. Елвис Пресли веќе го напуштил Sun, а Филипсго насочил вниманието кон промоција на Џери Ли Луис. Следната година Кеш ја напуштил продуцентската куќа за да потпише договор со Columbia Records, каде неговиот сингл „Don't Take Your Guns to Town“ станал еден од неговите најголеми хитови. Во раните 60-ти, Кеш бил на турнеја со семејството Картер, што до тоа време било составено од ќерките на мајката Мејбел, Анита, Џун и Хелен. Џун, која подоцна Кеш ќе ја ожени, потоа ќе рече дека му се восхитувала за време на турнеите. Исто така во 1961 глумел во филмот насловен ''Five Minutes to Live'', подоцна ре-издаден како ''Door-to-door Maniac''. Напишал и песна за воведната тема. === Имиџ на одметник === Како неговата кариера почнувала во раните 60-ти, Кеш почнал сериозно да пие станал зависен од амфетамини и барбитурати. За кратко време, делел стан во [[Нешвил]] со Вејлон Џенингс, кој бил тежок зависник од амфетамини. Кеш користел амфетамини за да биде буден за време на турнеи. Пријателите се шегиувале за неговат „нервоза“ и непредвидливото однесување, многу ги игнорирале знаците на неговата влошена зависност од дрога. Зад сцената на The Johnny Cash Show, Кеш тврди дека нема [[дрога]] која не ја пробал. Иако во многу моменти бил надвор од контрола, френетичната креативност на Кеш продолжила да носи хитови. Неговиот препев на „Ring of Fire“ била хит број 1, на листите и влегла во топ 20 на поп листите. Песната била напишана од Џун Картер и Мерла Килгор. Песната е оригинално пеена од сестрата на Џун, но маријачи звукот бил изведен од Кеш, кој вели дека му дошол на сон. Во јуни 1965, неговиот камион се запалил заради презагреано тркало, огнот префатил шума која изгорела неколку стотици акри во [[Национален парк Лос Падрес|Националниот парк Лос Падрес]] во Калифорнија. Кога судијата го прашал зошто го направил тоа, Кеш рекол, „Не го направив јас, мојот камион го направи. А мртов е, па не можете да го сослушувате.“ Пожарот уништил 508 [[акр]]и (2,06 км²), го изгорело зеленилото на три планини и убило 49 од 53-те загрозени орли-мршојадци. Кеш не се каел: „не ми е гајле за вашите жолти пилиња.“ Федералната влада го тужела со $125.172 ($863,091 вредност во тоа време). Кеш подоцна се договорил за случајот и платил $82.001. Тој велел дека е првиот човек што владат го тужела за предизвикување на шумски пожар. Иако Кеш негувал одметнички имиџ никогаш не служел затворска казна. Иако бил во притвор неколкупати за помали прекршоци, секој престој му бил долг една ноќ. Најпознатиот прекршок на законот му се случил за време на турнеја во 1965, кога бил уапсен од страна на одделот за наркотици во Ел Пасо, Тексас. Полицајците се сомневале дека шверцувал хероин од Мексико, но биле препишани наркотици и амфетамини кои пејачот ги скрил во футролата од гитарата. Бидејќи биле препишани наркотици од доктор а не илегални наркотици, добил само суспензиона казна. Кеш бил уапсен и на11 мај, 1965, во Старквил, Мисисипи, за нелегално преминување во приватен имот да скине цвеќиња. (Инцидентот даде повод за песната „Starkville City Jail“, за кој зборува на својот албум во живо ''At San Quentin prison''.) Во средината на 60-те, Кеш издал концепт на албуми, вклучувајќи ''Ballads Of the True West'' (1965), експериментален двоен албум за каубојски песни со нарација од Кеш, и ''Bitter Tears'' (1964), со песни за индијанците. Неговата зависност од дрога била на најлош степен, А ова деструктивно однесување довело до развод од неговата прва жена и одложување на настапи. Во 1967, Кеш направи дует со Картер, „Jackson“, добиле Греми награда. Кеш престанал да користи дрогаво 1968, по духовна епифанија во Никаџек Пештерата, кога се обидел да се самоубие под тешко влијание на дрога. Тој паднал длабоко во пештерата, обидувајќи да се изгуби и „само да умре“ и се онесвестил на подот. Тој вели дека бил преморен и го почувствувал крајот на својот живот, но и присутноста на Бог во неговото срце и успеал некако да се извлече од пештерата (покрај премореноста) следејќи слаба светлина и слаб ветер. За него, ова било негово препородување. Џун, Мејбел и Езра Картер се преселиле во домот на Кеш да му помогнат да ја победи зависноста. Кеш ја побарал за жена Џун на концерт во Лондон Гарденс во Лондон, Онтарио, Канада на 22 февруари, 1968; парот се венчал една недела подоцна (на 1 март) во Френклин, Кентаки. Џун се согласила да се омажи за Кеш откако се „исчистил“.Ја повратил својата христијанска вера во Evangel Temple, мала црква во Нешвил, со отец Џими Роџерс Сноу, син на кантри легендата Хенк Сноу. === Folsom Prison Blues === Кеш сочувствал со сите затвореници. Почнал да свири по различни затвори почнувајќи од доцните 60-ти. Овие настапи водеа до многу успешни албуми во живо, ''Johnny Cash at Folsom Prison'' (1968) и ''Johnny Cash at San Quentin'' (1969). Снимката од затворот Фолсом била именувана по неговата класика „Folsom Prison Blues“, додека снимката во Сан Квентин го содржела хитот „A Boy Named Sue“, оригинално напишана од Шел Силверштајн што се искачи на првото место на кантри листите и второ место на поп топ-листите. По неговите настапи во затворите во САД, Кеш настапил и во Österåker затворот Шведска во 1972. Албумот во живо ''På Österåker'' ("Во Österåker") бил издаден во 1973. Помеѓу песните, Кеш зборува на шведски, што било многу ценето од затворениците. === „Човекот во црно“ === Од 1969 до 1971, Кеш имал свое сопствено шоу, The Johnny Cash Show, на ABC каналот. Браќата Стратлер свиреле на секој почеток на шоуто секоја епизода; семејството Картер и рокабили легендата Карл Перкинс било исто така дел од шоуто. Меѓутоа, Кеш водел познати музичари како гости; некои од нив биле Нил Јанг, Луис Армстронг, Кени Роџерс, Џејмс Тејлор, Реј Чарлс, Ерик Клептон и Боб Дилан. Кеш се сретнал со Дилан во средината на 60-тите и станале блиски пријатели и биле соседи во доцните 60-тиво Вудсток, Њујорк. Кеш бил многу радосен што ќе и го претстави Дилан на публиката. Кеш испеал дует со Дилан на албумот на Дилан Nashville Skyline. Уште еден уметник кој го искористил The Johnny Cash Show како отскочна даска бил текстописецот Крис Кристоферсон, кој пробувал да се пробие како пејач/текстописец. За време на настап во живо на песната од Кристоферсон „Sunday Mornin' Comin' Down“, Кеш одбил да ги смени стиховите кои биле контроверзни за телевизијата, пеејќи стихови за марихуана: „On a Sunday morning sidewalk / I'm wishin', Lord, that I was stoned.“ До раните 70-ти, неговиот имиџ станал „Човекот во црно“. Секогаш настапувал облечен во црно, со долго црно палто до колениците. Овој изглед бил спротивен за многуте кантри пејачи во тоа време кои носеле светли костуми и каубојски чизми. Во 1971, Кеш ја напишал песната „Man in Black“, за да го објасни неговото облекување: „We're doing mighty fine I do suppose / In our streak of lightning cars and fancy clothes / But just so we're reminded of the ones who are held back / Up front there ought to be a man in black.“ Носел црно во чест на сиромашните и гладните, во чест а затворениците кои веќе долго време платиле за своите злосторства, и за оние кои биле предадени од возраста и дрогата. Тој и неговиот бенд отпочеток носеле црно бидејќи таа била бојата што им одговарала најмногу. Носел и други бои рано во кариерата, но тврдел дека сака да носи црно на и надвор од сцената. Тој изјавил дека, едноставно ја сакал црната боја како негова боја за сцената. До денеска, зимската униформа на американската морнарица се нарекува „Џони Кешова“ бидејќи кошулата, вратоврската и пантолоните се црни. Во средината на 70-ите, популарноста на Кеш и неговите хитови почнале да опаѓаат, но неговата биографија (првата од двете), насловена Man in Black, била издадена во 1975 и се продале 1,3 милиони копии. Втората, ''Cash: The Autobiography'', се појавила во 1997. Неговото пријателство со Били Греам довело до продукција на филм за животот на Исус, The Gospel Road, во кој Кеш е соавтор и раскажувач. Оваа декада неговата религиозност се задлабочи, па направи многу евангелиски појавувања на крстоносните платформи на Греам низ светот. Продолжил да се појавува на телевизија, водел божиќно шоу на CBS во текот на 70-ите. Подоцна телевизиските настапи вклучувале и епизода од Columbo. Се појавил со жена му во епизода од Little House on the Prairie насловена „The Collection“ и имал настап и како Џон Браун во1985 во мини-серијата за Американската Граѓанска Војна, North and South. Бил дружељубив со секој американски претседател почнувајќи со Ричард Никсон. Бил најблизок со Џими Картер, станале многу блиски пријатели. Изјавил дека сите биле лично многу шармантни, алудирајќи дека тоа е најважното за да се биде избран. Кога го поканиле во Белата Куќа за првпат во 1972, канцеларијата на Ричард Никсон барала да ги свири „Okie from Muskogee“ (сатирична песна од Мерл Хагард за луѓе што мразеле млади корисници на дрога и воени протестанти) и „Welfare Cadillac“ (песна на Гај Дрејк што го негира интегритетот на оние кој добиваат социјална помош). Кеш не сакал да ги отсвири ниту двете и одбрал сам песни, „The Ballad of Ira Hayes“ (за храбар индијанец воен ветеран од Втората светска војна со кого не сеоднесуват добро по неговото враќање во Аризона) и неговите композиции, „What is Truth?“ и „Man in Black“. Кеш напишал дека причината за негирањето на музичките желби на Никсон биле дека не ги знаел и имал малку време да ги извежба, не било никаква политичка причина. Меѓутоа, Кеш додал, иако канцеларијата на Никсон му дала време на Кеш да ги извежба и научи песните, нивниот избор кој содржел „антихипи“ и „антицрнечки“ елементи можел да предизвика проблеми. === Highwaymen === Во 1980, Кеш го примиле во Кантри-музичката куќа на славните како најмлад жив член со 48 години, но низ 80-ите неговите песни не успеале да направат некој пробив на кантри топ-листите, иако продолжил со турнеите успешно. Во средината на 80-ите, тој снимал и бил на турнеја соВејлон Џенингс, Вили Нелсон и Крис Кристоферсон како The Highwaymen, и направиле два хит албума. Во овој период, Кеш се појавил во неколку ТВ филмови. Во 1981, играл во The Pride of Jesse Hallam, добил добри критики во филм за возрасната неписменост. Во истата година, Кеш се појавил како„специјален гостин“ во епизоа од Мапет Шоуто. Во 1983, се појавил како херојски шериф во Murder in Coweta County, засновано на вистински настан на убиство од Џорџија, заедно со Енфи Грифит како негов партнер. Кеш пробувал со години да го направи филмот, за кој добил признание. Кеш станал зависен од аналгетици за сериозна абдоменална повреда во 1983 предизвикана на необичен начин, бил клоцнат од ној што го чувал на неговата фарма. На една болничка посета во 1988, да го посети Вејлон Џенингс (кој се опоравувал од срцев удар), Џенингс сугерирал дека Кеш дошол во болницата да си го провери срцето. Докторите предложиле операција на срцето и врз Кеш била извршена двојна бајпас операција во истата болница. Двајцата се опоравиле, иако Кеш одбивал да зема аналгетици, плашејќи се дека ќе стане зависен. Кеш подоцна изјавил дека за време на неговата операција, тој доживеал „искуство блиску до смрт“. Тој рекол дека имал визии со Рајот толку убави што бил лут кога се разбудил жив. Кариерата на Кеш и неговото пријателство со естаблишментот на Нешвил биле многу слаби во 80-ите. Тој сфатил дека неговата продуцентска куќа од скоро 30 години, Колумбија, била индиферентна кон него и не го рекламирала добро (бил „невидлив“ во тоа време, како што вели во својата биографија). Кеш снимил намерно грда песна во знак на протест, сопствена пародија. „Chicken in Black“ била најкомерцијален успех, песна за мозокот на Кеш трансплантиран во кокошка. Иронично, песната стана поголем комерцијале успех од која било претходно од неговиот репертоар. Сепак, тој се надевал да ја убие врската меѓу него и куќата пред тие да го сторат тоа, па не беше многу по „Chicken in Black“ Колумбија и Кеш се разделија. Во 1986, КЕш се вратил во Студијата на Sun во Мемфис се здружил со Рој Орбисон, Џери Ли Луис и Карл Перкинс да го создадат албумот Class of '55. Ова не било првпат да се здружи со Луис и Перкинс во студиото на Sun. Исто во 1986, Кеш го издал својот роман, Man in White, книга за Савле и неговата преобразба во Апостол Павле. Го сними и Johnny Cash Reads The Complete New Testament во 1990. === Американ Рекордингс === Откако го раскинал договорот со Колумбија Рекордс, имал краток обид со Меркјури Рекордс од 1987 до 1991. Во 1991, Кеш пеел помошен вокал за преработка на „Man in Black“ за албумот на христијанскиот панк бенд One Bad Pig, I Scream Sunday. Неговата кариера била освеженаво 90-ите, популарноста му се враќала кај помладата публика која не била традиционално заинтересирана за кантри-музика. Во 1993, пеел вокал за песната на U2, „The Wanderer“ од нивниот албум Zooropa. Иако не барал голема продуцентска куќа, на Кеш му пришол Рик Рубин и му понудил договор со неговата Американ Рекордингс, позната попродуцирање рап и хард рок. Под надзор на Рубин, го снимил албумот American Recordings (1994) во неговата дневна соба, сам со својата гитара. Албумот содржел неколку преработки од артисти одбрани од Рубин и имал голем критички и комерцијален успех, добил Греми за најдобар современ фолк албум. Кеш пишал дека приемот од публиката во 1994 на Glastonbury Festival бил еден од најдобрите моменти во неговата кариера. Ова било почеток на една декада на музичка индустрија и изненадувачки комерцијален успех. Кеш и жена му се појавиле на голем број епизоди од популарната телевизиска серија Dr. Quinn, Medicine Woman во која главна улога била Џејн Сејмур. Глумицата имала голема почит кон Кеш што крстила еден од нејините синови близнаци по него. Го позајмил гласот во една епизода од Симпсонови, со глас на којот што го води Хомер по душевна потрага. Во 1996, Кеш издал продолжение на American Recordings, Unchained, и бил придружуван од Том Пети и Срцекршачите, што добил Греми за најдобар Кантри Албум. Кеш, верувал дека не објаснил доволно за себеси во автобиографијата од 1975 Man in Black, напишал нова автобиографија во 1997 насловена ''Cash: The Autobiography''. == Последни години и смрт == Во 1997, Кеш бил дијагностициран со невродегенеративна болест Шај-Дрејгер синдром. Дијагнозата подцна била сменета со автономна невропатија придружена од дијабетес. Болеста го присилила Кеш да ги откаже турнеите. Бил хоспитализиран во 1998 сосериозна пневмонија, што му ги оштетила белите дробови. Албумите American III: Solitary Man (2000) и American IV: The Man Comes Around (2002) го содржеле одговорот на Кеш за неговата болест во форма на песни со малку потеемен тон од првите два American албуми. Видеото што беше издадено за песната „Hurt“, преработка на оригиналот на Nine Inch Nails, ги содржи погледите на Кеш кон своето минато и чувства на жалење. Видеото за таа песна, од American IV, сега е познато како „негов [[епитаф]]“ и доби голема критичка и популарна поддршка. Џун Картер Кеш умере на 15 мај, 2003, на возраст од 73. Џун му рекла на Кеш да продолжи да работи, па продолжил да снима и дури настапил во живо на неколку изненадни шоуа на Carter Family Fold близу Бристол, Вирџинија. На 5 јули, 2003 на концерт (неговиот последен јавен настап), пред да ја пее „Ring of Fire“, Кеш прочитал мал говор за неговата жена што го напишал пред да се качи на сцената: '''“Духот на Џун Картер ме засенува вечерва со љубовта што таа ја имаше за мене и љубовта што јас ја имам за неа. Се поврзуваме некаде помеѓу овде и Рајот. Се спушти долу на кратка посета, претпоставувам, од Рајот да ме посети вечерва за да ми даде храброст и инспирација како што секогаш ми даваше.”''' Кеш умре по неполни четири месеца по смртта на неговата сопруга, на 12 септември, 2003, додека бил хоспитализиран во баптистичката Болница во Нешвил. Бил погребан до жена му во Hendersonville Memory Gardens близу неговиот дом во Хендерсонвил, Тенеси. Неговата полуќерка, Рози (Никс) Адамс и уште еден патник биле најдени мртви во автобус во Монтомери Каунти, Тенеси, на 24 октомври, 2003. Се верувало дека смртта била предизвикана од јаглерод моноксид од светилките од автобусот lanterns in the bus. Адамс имала 45 години кога умрела. Била погребана во Hendersonville Memory Gardens, Хендерсонвил, Тенеси, до мајка и и очувот. На 24 мај, 2005, Вивијан Либерто, првата сопруга на Кеш и мајката на Розана Кеш Cash и три други ќерки, умре од операција на отстранување на рак набелите дробови на возраст од 71. На 50-от роденден на ќерка и Розана. Во јуни 2005, неговиот дом покрај езеро на Caudill Drive во Хендерсонвил бил ставен на продажба од неговиот агент за недвижнини. Во јануари 2006, куќата била продадена на вокалот на Би Џиз, Бери Гиб и жена му Линда за 2,3 милиони долари. Агентот бил брат му на Кеш, Томи. Домот бил уништен од пожар на 10 април, 2007. Една од последните соработки на Кеш со продуцентот Рик Рубин, насловена American V: A Hundred Highways, била издадена посмртно на 4 јули, 2006. Албумот дебитирал на првата позиција на листата Топ 200 албуми за таа недела. На 26 февруари, 2010, кога требало да биде 78-от роденден на Кеш, семејството Кеш, Рик Рубин и Лост Хајвеј Рекордс го издале вториот посмртен албум, насловен American VI: Ain't No Grave. Како додаток на албумот се согласиле да има „Носете црно за Џони“ ден во чест на негово сеќавање. == Наследство == Од неговите рани денови како пионер на Рокабили и Рокенрол во 50-те, до декадите како репрезент на меѓународната кантри-музика, до враќањето на неговата слава во 90-те како жива легенда и алтернативна кантри икона, Кеш инспирирал многубројни артисти и оставил големо творештво. До неговата смрт, Кеш бил награден со епитетот најпопуларен музичар на сите времиња. Неговиот бунтовнички имиџ ианти-авторитетен став влијаеле на панк-рок движењето. Од децата на Кеш, неговата ќерка Розана Кеш (од првата жена Вивијан Либерто) и неговиот син Џон Картер Кеш (од Џун Картер Кеш) се познати кантри-музичари. Кеш негувал и бранел други артисти во кантри-музиката иако бил најголемиот симбол на кантри-музиката. На концерт со повеќе ѕвезди на ТНТ во 1999, различна група на артисти му оддала почит, вклучувајќи ги Боб Дилан, Крис Ајзак, Вајклеф Жан, Нора Џонс, Крис Кристоферсон, Вили Нелсон и Ју-Ту. Кеш се појавил на крајот и настапил за првпат по една година. Два трибјут албуми биле издадени пред неговата смрт; Kindred Spirits содржел преработки од познати артисти, додека Dressed in Black содржел преработки од помалку познати артисти. Вкупно, напишал преку 1000 песни и издал дузина албуми. Бокс-сет насловен Unearthed бил издаден посмртно. Содржел четири ЦД-а необјавен материјал снимен со Рубин како и Best of Cash on American ретроспективно ЦД. Во чест на неговата целоживотна поддршка на СОС детските села, неговото семејство покани пријатели да донираат средства во негов спомен. Имал приватна поврзаност со СОС детското село во Диесен, на Амерзее езерото во јужна Германија, близу каде бил стациониран како војник, и со СОС детското село во Берет Таун, на заливот Монтего, близу неговата куќа за одмор во Јамајка. Меморијалниот Фонд Џони Кеш бил формиран. Во 1999, Кеш доби Греми за животно дело. Во 2004, магазинот Ролинг Стоун го рангиралЏони Кеш на 31-то место на листата 100-те најголеми артисти на сите времиња. Во чест на Кеш по неговата смрт, кантри-музичарот Гери Алан ја вклучи песната „Nickajack Cave (Johnny Cash's Redemption)“ на неговиот албум од 2005 Tough All Over. Песната бележи пад на Џони Кеш по кој тој воскреснува во својот живот и кариера. Главната улица во Хендерсонвил, Тенеси, автопатот 31Е, е позната како „Johnny Cash Parkway“. Музејот Џони Кеш е сместен во Хендерсонвил, Тенеси. Од 2-ри до 4 ноември, 2007, беше одржан фестивалот Џони Кеш за берење цвеќиња во Старквил, Мисисипи. Старквил, каде Кеш бил уапсен пред повеќе од 40 години и задржан преку ноќ во притвор на 11 мај, 1965, го инспирирало Кеш да ја напише песната „Starkville City Jail“. Фестивалот, каде му било посветено посмртно извинување, го славело името на Кеш и неговото дело и се очекувало да стане годишен настан. JC Unit One, приватниот автобус за турнеи на Кеш од 1980 до 2003, бил ставен како експонат во Рокенрол куќата на славните + музејот во 2007. Музејот во Кливленд, Охајо нуди јавно разгледување на автобусот. == Портретирање == Во 1998, кантри пејачот Марк Коли го портретираше Кеш за првпат во краток филм, I Still Miss Someone. Снимен во црно-бела техника, со обид да се фати момент од Кеш низ неговите најмрачни години, средината на 60-те his. Walk the Line, биографија наградена со оскар за животот на Кеш во главна улога со Жоакин Феникс како Џони и Риз Витерспун како Џун (за која Риз добива оскар во 2005 за најдобра глумица), беше пуштен во САД на 18 ноември, 2005 со значителен комерцијален успех и критичко признание. И Феникс и Витерспун добија многу други награди за нивните улоги, како Златен Глобус за најдобар глумец во мјузикл или комедија и најдобра глумица во мјузикл или комедија. Двајцата настапуваа со своите гласови на филмот, а Феникс научил да свири гитара за филмот. Феникс доби Греми награда за придонес во саундтракот за филмот. Џон Картер Кеш, единственото дете на Џони и Џун, беше извршен продуцент на филмот. == Дискографија == 1957 - ''Johnny Cash with His Hot and Blue Guitar'' 1958 - ''Sings the Songs That Made Him Famous'' 1959 - ''The Fabulous Johnny Cash'' 1959 - ''Greatest!'' 1959 - ''Songs of Our Soil'' 1960 - ''Sings Hank Williams'' 1960 - ''Ride This Train'' 1960 - ''Now, There Was a Song!'' 1961 - ''Now Here's Johnny Cash'' 1962 - ''The Sound of Johnny Cash'' 1962 - ''All Aboard the Blue Train'' 1963 - ''Blood, Sweat, and Tears'' 1964 - ''The Original Sun Sound of Johnny Cash'' 1964 - ''I Walk the Line'' 1964 - ''Bitter Tears: Ballads of the American Indian'' 1965 - ''Orange Blossom Special'' 1965 - ''Sings the Ballads of the True West'' 1966 - ''Everybody Loves a Nut'' 1966 - ''Happiness Is You'' 1968 - ''From Sea to Shining Sea'' 1970 - ''Hello, I'm Johnny Cash'' 1971 - ''Man in Black'' 1972 - ''A Thing Called Love'' 1972 - ''America: A 200-Year Salute in Story and Song'' 1973 - ''Any Old Wind That Blows'' 1974 - ''Ragged Old Flag'' 1974 - ''Junkie and the Juicehead Minus Me'' 1975 - ''The Johnny Cash Children's Album'' 1975 - ''John R. Cash'' 1975 - ''Look at Them Beans'' 1976 - ''One Piece at a Time'' 1977 - ''The Last Gunfighter Ballad'' 1977 - ''The Rambler'' 1978 - ''I Would Like to See You Again'' 1978 - ''Gone Girl'' 1979 - ''Silver'' 1980 - ''Rockabilly Blues'' 1981 - ''The Baron'' 1982 - ''The Adventures of Johnny Cash'' 1983 - ''Johnny 99'' 1985 - ''Rainbow'' 1987 - ''Johnny Cash Is Coming to Town'' 1988 - ''Classic Cash: Hall of Fame Series'' 1988 - ''Water from the Wells of Home'' 1990 - ''Boom Chicka Boom'' 1991 - ''The Mystery of Life'' 1994 - ''American Recordings'' 1996 - ''Unchained'' 2000 - ''American III: Solitary Man'' 2002 - ''American IV: The Man Comes Around'' 2003 - ''Unearthed'' 2006 - ''American V: A Hundred Highways'' 2010 - ''American VI: Ain't No Grave'' == Награди и признанија == Кеш има добиено многу Кантри Музички Награди, Греми награди и други награди, од категориите вокални перформанси па до албуми и видеа. Во кариера која траела скоро пет декади, Кеш бил персонификација за кантри-музика за многу луѓе низ светот. Кеш бил музичар кој не бил врзан само за еден жанр. Снимал песни што може да се вбројат како рокенрол, блуз, рокабили, фолк и госпел, а влијаел и за развивањето на секој од овие жанрови. Тој ја имал уникатната шанса да се оддалечи од жанрот од многуте кантри артисти доцна во неговата кариера и да привлече неочекувана публика на млади инди и алтернативен рок обожаватели. Неговата различност е докажана во три куќи на славните: Куќа на славните текстописци во Нешвил (1977), [[Куќа и музеј на славата на кантри-музиката|Куќа на славните кантри-музичари]] (1980) и Куќа на славните рокенрол музичари (1992). Само тринаесет изведувачи се во последните две куќи и само Хенк Вилијамс, Џими Роџерс и Бил Монро ја делат честа со Кеш да бидат во сите три куќи. Кеш изјавил дека влегувањето во Куќата на славните кантри-музичари, во 1980, било негово најголемо постигнување во кариерата. Во 2001, му бил доделен Национален Медал за Уметност. Беше номиниран на Ем-Ти-Ви Музичките награди за најдобра кинематографија за неговото видео „Hurt“ и требаше да се појави, но умре во текот на ноќта. Во 2007, Кеш влезе во Hit Parade Hall of Fame. == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} <!-- {{Link GA|de}} {{Link GA|no}} --> {{DEFAULTSORT:Кеш, Џони}} [[Категорија:Родени во 1932 година]] [[Категорија:Починати во 2003 година]] [[Категорија:Глумци од Арканзас]] [[Категорија:Американски композитори]] [[Категорија:Американски кантри гитаристи]] [[Категорија:Американски кантри пејачи]] [[Категорија:Американски кантри текстописци]] [[Категорија:Починати од дијабетес]] [[Категорија:Добитници на Греми]] [[Категорија:Музичари од Арканзас]] ksbmjj8j3nai84h7x4dze1zlsq2cy3m 0 203757 5542617 5531909 2026-04-20T22:45:15Z Bjankuloski06 332 /* Управување на летот */ Печатна грешка, replaced: неговара → неговата 5542617 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} {{внимание}} '''Историјата на воздухопловството''' се однесува на историјата за развој на механичкото [[летање]]-од најраните обиди со [[змејови]] и [[Едрилица (воздухоплов)|едрилици]] до капацитет [[потежок од воздухот]], [[надзвучност]] и [[вселенски летови]]. Првите форми на летачки објекти направени од човек се [[змејови]]те [http://www.nupedia.com/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20010118225800/http://www.nupedia.com/ |date=2001-01-18 }}. Најраниот запис за летачки змеј датира од околу 200 г.п.н.е. во Кина, кога генерал летал змеј над територијата на непријателот за да ја пресмета должина на тунел потребен за влез во регионот. Кинеските императори исто така ги врзувале затворениците со хартиени змејови, повеќето од нив умирале. Векови подоцна, првата летачка едрилица е прикажана од Абас Ибн Фирнас во Кордоба, Шпанија во 875 пр.н.е. Сонот за летање на [http://www.nupedia.com/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20010118225800/http://www.nupedia.com/ |date=2001-01-18 }}[[Леонардо да Винчи]] (15-ти веk) најде свој израз во неколку цртежи, но тој не се осмели да демонстрира лет во нивната оригинална конструкција. Со цел да се анализира атмосферата во 17-ти и 18 век, биле откриени гасови како што е [[водородот]], тоа водело кон пронајдокот на балони со водород [http://www.nupedia.com/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20010118225800/http://www.nupedia.com/ |date=2001-01-18 }}. Различни теории во [[механиката]] од страна на физичари за време на истиот период -особено [[динамика на флуидите]] и [[Њутновите закони за движење]]- водело до поставување на темелите на современата [[аеродинамика]]. Врзаните балони исполнети со топол воздух биле употребувани во првата половина од 19 век и имале значајно влијание во неколку војни во средниот век, особено во [[Американска граѓанска војна|Американската граѓанска војна]], во која балоните овозможиле набљудување за време на [[Битката кај Петерсбург]]. Експерименти со едрилици ја поставиле основата за конструирање на авиони потешки од воздухот, во раниот 20 век е унапредена машинската технологија и аеродинамиката за првпат овозможи управуван лет со моќност. ==Митологија== Човечката амбиција за летање е илустрирана во митолошката литература во неколку култури; во Старогрчката митологија [[крилата]] направени од [[Дедал]] [[со восок и пердуви]],или [[Пушпака Вимана]] на кралот Равана во [[Рамањан]]. ==Најрани обиди== Поврзано: [[Список на најрани летачки машини]] и [[првата летачка машина]] ===Стара Грција=== Околу 400 г. п.н.е, [[Архита]], грчкиот филозоф, математичар, астроном, државник и стратег, проектирал и изгарадил летало на пареа со птичја форма наречена „Гулабот“ ([[грчки]]: Περιστέρα „Peristera“), за кое всушност се вели дека летало околу 200 метри. Според [[Аулус Гелиус]], механичката птица била закачена на жица или оска и управувана од страна на „затскриен човек или дух“. ===Балони на топол воздух и змејови во Кина=== [[Конгаминг фенерот]] (пра балон со топол воздух) е познат во Кина од античко време. Неговото конструирање обично се препишува на генерал [[Цуг Лианг]] 180-234 п.н.е, со почесната титула ''Конгаминг''), за кој се вели дека нив ги употребувал за да ги уплаши непријателските групи: Ламба на масло била ставена под голема хартиена торба, торбата лебдела во воздухот поради загревањето на воздухот од ламбата... Непријателот бил исплашен од светлината во воздухот, со мисла дека некоја божествена сила ѝ помага. Како и да е, направата заснована на ламба во хартиен оклоп е документирана порано и според [[Јозеф Недхам]], балоните на топол воздух се познати во Кина од 3 век п.н.е. Во 5 век п.н.е. [[Лу Бан]] конструирал „дрвена птица“ која можеби била голем змеј или била предвремена [[Едрилица (воздухоплов)|едрилица]]. За време на династијата на Јуан (13 век) под власт како [[Кублаи Кан]],правоаголните ламби станале популарни на фестивалите, кои привлекувале огромни маси на луѓе. За време на [[Монголското Царство]], дизајнот се проширил од [[Силк Рут]] сè до [[Средна Азија]] и средниот Исток. Скоро идентични пловечки светла со правоаголни ламби од хартиена платформа како оние на церемониите во Тибет и Индискиот фестивал на светлини, [[Дивали]]. Како и да е, нема докази дека биле употребувани за летови со луѓе. За време на 6 век п.н.е, Јуан Хуангтоу беше лансиран (сепак против негова волја) од кулата Златен Феникс (во Је, главен град на севернен Ки) во голем змеј за луѓе. Тој безбедно се приземји. ===Подобрани и едрилици во Омајадска Иберија и Англија=== [[Исламска Иберија]] за време на Омајадската ренесанса под Калипата на Кордоба сведочи за неколкуте обиди за летање на образованиот арап и пронаоѓач Абас Ибн Фирнас, поддржани од Емир Абд ар-Рахман. Во 852 тој направил пар крила зацврстени со платно за дрвени потпирачки. Со овој чадор како направа, Ибн Фирнас скокнал од врвот на [[минаре]]то на Големата џамија во Кордоба, тој не можел да лета, но неговата направа го успорила падот и тој успеал да се спаси со помали повреди. Констатирано е дека неговата направа е прототип на современиот подобран. Дваесет и пет години подоцна, на 65 години, се вели дека [[Ибн Фирнас]] летал од врвот на Јабал ал-‘арус користејќи елементарен [[параглајдер]]. При повторно [[слетување]] на [[местото од каде што полетал]], се срушил и претрпел оштетувања, за кои некои од современи критичари ги препишале на недостатокот од опашката. Повеќе од еден век потоа, можеби неговиот лет бил инспирација за англискиот бенедиктински монах [[Ејлмер Малмсбериски]], кој летал околу 200 метри користејќи сличен подобран (околу 1010) . ===Од ренесанса до 18 век=== Околу шест века по Ибн Фирнас, [[Леонардо да Винчи]] се појавил со дизајн на летачка едрилица, во која внатрешните делови на крилата се зацврстени и некои контролирачки делови се приковани за (како во летот на птиците) основата. Додека постоеле неговите цртежи и се мислело дека се достојни за законите на летање, тој никогаш не летал во неа. Врз основа на неговите цртежи и користење на материјали кои биле на располагање ,конструиран прототип во 20-от век, е демонстиран како лета. Меѓутоа, неговите груби цртежи беа прикажани со современи сознанија од аеродинамичните закони и не е познато дали од неговите идеи би можело да се лета. Моделот кој тој го изградл за тест летање во 1496 не полетал и некои други цртежи, како што е моделот на пропалерот за четири лица, имале груб лет. Во 1670 [[Франческо Лана де Терзи]] објавил дела кои најавувале дека лет полесен од предув е возможен со небесно тело од бакарна основа кое содржи вакуум кој би бил полесен од отстранетиот воздух, така би полетал (повеќе е буквално од неговите цртежи). Додека не била демантирана теоријата, тој не сфатил дека притисокот од околниот воздух би можел да го уништи леталото. Во 1709&nbsp;г. , [[Бартоломеј де Гусмао]] поднел барање до кралот [[Џон V од Португалија]], во кое моли за привилегија во врска со неговиот пронајдок на авион, во кој тој изразува најголема доверба. Јавниот тест на неговата машина, бил закажан на 24 јуни 1709 не се случил. Според современи извештаи, Гусмао направил неколку експерименти со оваа машина, но не толку амбициозни, пониски од возвишености. Сигурно е дека Гусмао работел на овој закон во неговите јавни изложби, кои ги имал пред судот на 8 август 1709, во салата на [[Каса Индија]] во [[Лисабон]], кога придвижувал топка на покрив со помош на согорување. ==Модерни летови== ===Полесни од воздух=== {{главна|Историја на спортот со балони}} Иако повеќето сметаат дека летањето на луѓе со авион почнува од раната 1900, всушност луѓето летале повеќепати пред повеќе од 100 години. Првото забележано официјалнo летање на луѓе е во Париз во 1783 г. [[Жан Франсоа Пилатр де Розје]] и [[Франсоа Лорен Дарланд]] летаа 8 км во [[балон со топол воздух]], пронајдок на [[браќа Монголфје|браќата Монголфје]]. Балонот се движел на оган од дрва и не бил способен: тоа значи дека летал каде ќе го однесе ветрот. Спортот со балони стана главна „страс“ во Европа во доцниот 18 век,откако се спроведени првите разбирливи врски помеѓу височина и атмосферата. Работењето на конструирање на способен балон (сега наречен [[авион]]) продолжило повремено за време на 1800те години. Се верува дека првиот моќен лет, контролиран, способен и полесен од воздухот бил во 1852 кога [[Хенри Гифард]] полетал 24 км во Франција, со вештина за летање и со мотор на пареа. Не способни балони се користеле за време на [[Американската Граѓанска Војна]] од [[Корпусот на Сојузната Армија за Балони]]. Постигнат е друг напредок во 1884, кога е направен првиот целосно контролиран слободен лет, во [[Франција]], од страна на [[Чарли Ренард]] и [[Артур Кребс]]. Долг 170 стапки (52 м), 66.000 кубика (1.900 м³) авионот покрива 8 км за 23 минути со помош на 8½ конски сили електричен мотор. Меѓутоа, овие авиони во глобала имале краток век на траење и биле екстремно слаби. Како рутина, контролираните летови нема да се случат сè до доаѓањето на моторот со внатрешно согорување (видете подолу). Исто така и во двете светски војни се употребувале авиони и продолжиле до ден денешен по таа основа, а нивниот развој значително се засенува со авиони потешки од воздухот. ==Потешки од воздух== ===Одржување на авионите=== Првиот објавен документ за воздухопловството бил [[скица на машина за летање во воздухот]] од [[Емануел Сведенборг]] објавена во 1716. Оваа летачка машина составена од лесна стурктура покриена со тешко платно и се движи на хоризонтална оска со помош на две големи весла или крила, направена така што нагорното движење наидува на отпор додека движењата надолу овозможуваат сила за кревање. Сведенборг знаел дека оваа машина нема да лета, но ја предложил како за почеток и бил убеден дека проблемот ќе биде решен. Тој рекол, „ изгледа полесно е да се зборува за ваква машина отколку да се направи во реалноста, за неа се бара поголема сила и помала тежина од онаа што постои во човечкото тело. Науката за машините можеби би препорачала начин, таканаречен, силен спирален отскок. Ако овие предности и предуслови се набљудуваат, можеби со тек на време некој ќе знае како да ги искористи нашите скици и ако додаде нешто, ќе се оствари целта што ние само можеме да ја предложиме. Сега постојат доволно докази и примери за природата на ваквите летови кои би се извршиле без опасност, дури и кога се прават првите испитувања би требало да платиш за искуството, без разлика за рака или нога„. Сведенборг јасно докажа во неговите набљудувања дека моќноста на авионот во воздухот е суштината на летањето. За време на последните години од 18 век, [[Сер Џорџ Кајли]] го започнал првото детално учење за [[физика]] на летање. Во 1799 тој изложи план за едрилица, која освен [[платформата]] беше целосно современа, имаше одделна опашка за контролирање и пилотот е сместен под [[центарот за гравитација]] за да обезбеди стабилност и летал како модел во 1804. Во наредните пет декади Кајли работел и понатаму на проблемот, за кое време ја пронајдел најосновната [[аеродинамика]] и ги претставил термините како што се [[кревање]] и [[кочење]]. Тој ги користел и двете [[внатрешни]] надворешни и согорувачки мотори, загревани од пиштолски барут, но било оставено на [[Алфонсо Пенуд]] да ја поедностави моќноста на моделите, со сила од гума. Подоцна Кајли ги свртел своите истражувања кон изградба на модел во целосен размер на неговиот дизајн, првото летање без екипаж е во 1849 , а во 1853 неговиот кочијаш летал кратко во [[Браомптон]], близу до [[Скарбору]] во Јоркшир. Во 1848, [[Џон Стрингфело]] имал успешен домашен тест- лет, со модел на пареа, во [[Чард]], [[Самарсет]], Англија. Во 1866 полски селанец, вајар и дрводелкач, [[Жан Внек]], изградил и летал со контролирачка едрилица. Внек бил не образован и самоук и можел само да се наклони не неговото знаење во врска со природата засновано врз набљудувањето на летот на птиците и на неговите градежни и резбарски способности. Жан Внек, бил цврсто врзан на градите и колковите за неговата едрилица и ја контролирал со свиткување на краевите од висечките крила преку јаже прицврстено со сајла за неговите нозе. Црковни материјали укажуваат на тоа дека Жан Внек, се фрлил од специјална платформа на врвот од кулата на Одпаризовата црква; Кулата била на височина од 45м и сместена на врвот на рид висок 50м, скокнал надолу 95м (311стапки) во долината. Жан Внек, направил неколку јавни лета на значајно растојание помеѓу 1886 и 1869, особено за време на религиозни фестивали, карневали и новогодишни церемонии. Внек не оставил напишани евиденции или цртежи, на овој начин нема влијание врз развојот на воздухопловството. Неодамна, професор Тадеус Северин, директор на Музејот Краков за етнографија, открива црковни записи со приказ на активностите на Жан Внек. Во 1856, Французинот [[Жан- Мари Ле Брис]], го имал својот прв лет повисок од точката на поаѓање, едрилица „Л‘Албатрос уметнички„ е влечена од страна на коњ по плажа. Тој наводно достигнал висина од 100 метри, на растојание од 200 метри. Друга личност која го усовршила начинот на летање е [[Францис Херберт Венхам]], кој не успешно се обидел да изгради серија на едрилици без екипаж. За време на неговата работа тој открил дека предноста на извишување кај птиците е тоа што нивните крила се наоѓаат напред и дека тенките крила би биле подобри од оние на лилјаците кои биле предложени од многу, бидејќи тие би можеле да имаат поголем преден раб на авионското крило за нивната тежина. Денес овој опсег е познат како [[мерка за размер]]. Тој ја презентирал неговата работа на ново формиранато [[Ројал Аеронатурално здружение на Велика Британија]] во 1866, и со одлучил да го докаже тоа со градење на првиот [[воздушен тунел]] во свтот во 1871. Членови на здружението го искористиле тунелот и заклучиле дека [[накосените]] крила предизвикуваат значително повеќе воздух од очекуваното според сфаќањата на Кајли Њутониан, со размер на [[кочница за издигање]] околу 5:1 на 15 [[степени]]. Ова јасно ја прикажува способноста да се изгради летачка машина која е потешка од воздухот, за која беше проблем да се контролира и управува летот. Во 1874, [[Феликс ду Темпл]] го конструирал [[Моноавион]] . Голем авион направен од [[алуминиум]] во [[Брест (град во Франција)|Брест]], [[Франција]], со 13 метри [[распон на крилата]] и тежина од 80 килограми ( без управувачот). Направени се неколку проби со авионот и генерално е забележано дека достигнува подигање со моќност иста како од скок со скии, се издигнал за кратко време и се вратил сигурно на земјата, остварувајќи го првиот успешен лет во историјата, иако летот е на кратко растојание и за кратко време. ===Управување на летот=== 1880те биле период на интензивно учење, карактеризирано од господата научници кои ги презентирале најистражуваните достигнување сè до 20 век. Почнувајќи во 1880те имало напредок во изградбата кое водело до првите вистински [[Едрилица (воздухоплов)|едрилици]]. Тројца биле особено активни : [[Ото Лилиентал]], [[Перси Пилчер]] и [[Октав Канкут]]. Една од првите навстина современи едрилици била изградена од [[Џон Џ. Монтгомери]]; таа летала на контролиран начин надвор од [[Сан Диего]] на 28 август 1883. Не поминале многу години, а неговите напори станале добро познати. Друг делта параглајдер е конструиран од [[Вилхелм Крес]] пред 1877 близу [[Виена]]. Ото Лилиентал од Германија ја копирал работата на Венхам и одлично додал дополнителни податоци во 1874, неговото истражување го објавил во 1889. Тој исто така изработил серија на никогаш до тогаш подобри едрилици и во 1891 бил способен да лета на 25 метри или повеќе рутински. Тој немилосрдно ја објавил неговата работа, вклучувајќи и фотографии и поради ова е еден од најпознатите пронаоѓачи. Тој исто така придонел за идејата „скокање пред да леташ‘‘, преложил истражувачите да започнат да ги издигаат едрилиците во височините, а не само да конструираат машини на хартија со надеж дека тоа би фунционирало. Неговиот начин на воздухопловство е познато како [[параглајдерство]]. Пред неговата смрт во 1896, летал 2500 пати со најразлични модели, кога силен ветар го скршил крилото на неговиот последен модел, предизвикало да се сруши на висина од 56 стапки(17 метри) а како последица на тоа си го скршил рбетот. Починал следниот ден, а неговите последни збориви биле: „мора да има мали жртвувања„ . Лилиентал пред неговата смрт работел на мали мотори погодни за неговите модели. Австралианецот [[Лаверн Харграв]] го пронајдел змејот од хартија и одлучил да го посвети животот на изработување летачки машини. Во 1880те тој експириментирал со конструирање на еднокрилен авион и во 1889, Харгарв конструирал ротирачки мотор на авион, кој се движи со помош на компресиран воздух. Октав Чанут започнал од таму каде што Лилиентал застанал, по пензионирањето продолжил да се занимава со конструирање на авиони, тој измислил неколку едрилици. Летото 1896 неговата група летала неколкупати со неговите модели на едрилици на [[Милер Бич]], [[Индиана]], најпосле одлучиле дека најдобриот модел е двокрилецот,кој изгледа зачудувачки современо. Како и Лилиентал, тој едвај ја објавил својата работа додека ја фотографирал, и бил зафатен со соодветните истомисленици низ светот. Чаунт бил посебно заинтересиран да го реши проблемот со аеродинамичната нестабилност на авионите при летање. Проблем што птиците го поправале во моментот, но за кој луѓето требале да применат површини за стабилизација и контрола (или подвижен центар на гравитација, како што направил Лилиентал). Највознемирувачки проблем е оној со надолжната нестаблност (несогласувањето), [[центарот за притисок]] се движи нанапред, а аголот се зголемува повеќе. Без непосредни поправки, авонот би можел да се издигне и [[запре]]. Посложено да се сфати е мешањето на страничната/управувачката стабилност и контрола. ===Моќност на авионите=== Во текот на овој период, биле направени бројни обиди со цел да се произведе вистинска моќност на авиони. Сепак поголемиот дел од овие напори биле осудени на пропаст, кои биле дизајниран од луѓе за кои тоа било хоби, кои немале целосно знаење за проблемите за кои дискутирале со Лилиентал и Канут. Во Франција [[Клеман Адер]] го изгради Еоле на пареа со кој летал 50 метри во близината на Париз во 1890, тоа ќе биде првиот самостоен лет во историјата на "долги патеки". Адер потоа работел на еден поголем проект, за кој му биле потребни пет години да го изгради. Во еден тест за француските воени авиони, Avion III, наводно успеал да лета 300 метри на многу мала висина и паѓал без контрола. Во 1884 година, конструирањето на [[еднокрилот]] на [[Александар Мозајски]], го направи она што сега се смета за моќ и помага да полета или "хоп" на 60-100 стапки (20-30 метри) во близина на [[Красное Село]], во Русија. Сер [[Хирам Максим]] проучувал серија на проекти во Англија, конечно изградил монструозна конструкција од 7.000&nbsp;lb (3.175 кг) со распон на крилјата од 105 стапки (32 м), придвижуван од два современи [[мотори на пареа]] со мала тежина и секој од нив ослободува по 180 КС (134&nbsp;kW). Максим го изградил за да ги проучи основните проблеми на конструкцијата и моќта, ја оставил без контрола и сфатил дека тоа ќе биде безбедно за да лета, тој имал локација од 1.800 стапки (550 метра) патека конструирана за проби. По неколку тестирања, пронаоѓајќи ги проблемите, на 31 јули 1894 тие започнале серија на проби за регулација на зголемувањето на силата. Првите две биле успешни, кога авионот "летал" на патеката . Во попладневните часови екипа од тројца луѓе, запалиле котли за целосна моќ, по достигањето над 42 милји на саат (68 км / ч) околу 600 стапки (180 метри) на патеката, машината произведила слика колку да се издигне од патеката и се урнала по летање при ниски висина од околу 200 метри (60 м). Намаленото богатство го остави во можност да продолжи со својата работа до 1900 година, кога тој бил во можност да тестира голем број на помали конструкции кои се придвижувани од бензин. Во Обединетото Кралство обид за летање потешко-од-воздух било направено од страна на воздухопловен пронаоѓач [[Перси Пилчер]]. Пилчер изградил неколку [[Едрилица (воздухоплов)|едрилици]], „Лилјакот“, „Бубачката“, „Галебот и соколот“, што успешно ги летал во текот на средината на доцните 1890-ти. Во 1899 тој конструирал прототип авион, за кој неодамнешното истражување покажа, дека би бил во состојба да лета. Меѓутоа, тој почина во несреќа со едрилица пред да биде во можност да го тестира, и многу години неговите планови беа заборавени. ==Ера на „пронаоѓачи"(1900–1914)== ===Полесни од воздухот=== {{главна|Авион}} {{главна|Цепелин}} Првите авиони за да направат целосно контролирани летови не биле од цврста градба (подоцна наречена [["цепелини"]].) Најуспешниот пилот на овој тип авион бил бразилецот [[Алберто Сантос-Думон]] кој ефикасно комбинирал балон со мотор со внатрешно согорување. На 19 октомври 1901, тој летал со својот авион "број 6" над Париз од Парк Саинт Клауд околу [[Ајфеловата кула]] и назад за помалку од 30 минути, за да ја добие наградата „Дојч де ла Меурте“. Сантос-Думон продолжил да конструира и гради уште неколку авиони. Контроверзијата што следи околу неговите и конкурентните барања на другите во врска со воздухопловството ги засенува неговите ненадминливи придонеси во развојот на авионите. Авионите без цврста градба почнаа да постигнуваат успех, а истовремено и да се усовршуваат. Навистина, со децении цврстата балонска конструкција била многу поадекватна од онаа на авионите со цврсти крила во однос на капацитетот за носивост. Замислата за управување и нејзиното усовршување го пронајдел германски гроф, Фрдинант фон Цепелин. Изградбата на првиот [[Цепелин]] авион, започнала во 1899 во слободна собраниска сала на езерото Констанц во Заливот на Манцел, Фридрихшафен. Наменета била да се олесни почетна процедура, бидејќи салата можела лесно да се усогласи со ветрот. Авионот прототипот ЛЗ 1 (ЛЗ за "Воздушен брод Цепелин"), имал должина од 128 метри, бил управуван од два 14,2 пс (10.6 кв) [[Дајмлер]] мотори и урамнотежен со поместување на тежината помеѓу нејзините две обвивки. Првиот лет со цепелин бил на 2 јули 1900. Тоа траело само 18 минути, ЛЗ 1 бил принуден да слета на езерото откако се скршил механизамот за балансирање на тежината. Откако бил поправен, технологијата го докажа својот потенцијал во подоцнежните летови, победувајќи ја брзината од 6 м /с на францускиот авион Ла Франс со 3 м / с, но сепак не можел да ги убеди можни инвеститори. Тоа се случило неколку години пред грофот да биде во состојба да вложи доволно средства за нов обид. Всушност, пред 1902 година шпански инженер [[Леонардо Торес Кведо]] конструирал сопствен цепелин авион, со кој тој ги решил сериозните проблеми со билансот кои се покажале во претходните пробни летови кај висечката гондола. ==Потешки од воздухот== ===Лангли=== {{главна|Самуел Пиерпонт Лангли}} По истакната кариера во [[астрономијата]] и кратко време пред да стане секретар на Смитсоновиот институт, Самуел Пиерпонт Лангли започнал сериозно проучување на аеродинамиката за она што е денес [[Универзитетот во Питсбург]]. Во 1891 ја објавува Експериментите во Аеродинамика со детали од неговото истражување, а потоа започнува со градење на неговиот изум. На 6 мај 1896 година, Аеродромот бр.5 на Лангли го направи првиот постојан успешен лет без пилот, управуван од мотор авон потежок-од-воздух на значителна големина. Тој бил лансиран од оскочен катапулт монтиран на врвот од една куќа на вода во близина на реката Потомак Квантико, Вирџинија. Тоа попладне биле направени два лета, еден од 1.005 метри (3.300 стапки) и втор на 700 м (2,300 стапки), со брзина од околу 25 милји на час (40 км / ч). Во двата случаи на Аеродром бр.5 слета во вода како што било планирано, со цел да се заштеди тежина, тој не бил подготвен со слетувачка опрема. На 28 ноември 1896 година, бил направен уште еден успешен лет со Аеродром бр.6. Овој лет, на 1.460 метри (4.790 стапки), бил овековечен и фотографиран од Александар Грам Бел. Аеродромот бр.6 бил всушност значителна модификација на Аеродром бр.4. Многу малку останало од оригиналниот авион па затоа му е дадена новата ознака Аеродром бр.6 Со успехот на Аеродром бр. 5 и неговото продолжение бр. 6, Лангли почнуваа да бара финансии за изградба на неговиот изум во големи размери. Поттикнати од шпанско-американската војна, американската влада му гарантира 50,000 долари за да се изгради летачка машина за набљудување со екипаж во природна големина. Лангли планирал изградба на модел во големи размери познат како '''Аеродром А''', и започнал да гради '''Аеродром со помал размер''', кој летал двапати на 18 јуни 1901 година, а потоа повторно со нов и помоќен мотор во 1903 година. Со основниот дизајн, очигледно успешно тестиран, тој потоа се свртел кон проблемот за соодветен мотор. Се договориле со Стивен Блазер да изгради еден, но бил разочаран кога му го донел со само 8 коњски сили (6&nbsp;kW), наместо со 12 КС (9&nbsp;kW) како што тој очекувал. Помошникот на Лангли, Чарлс М. Манли,го преработил дизајнот во [[кружен мотор|кружен (радијален) мотор]] со пет цилиндари на ладење со вода што давал 52 коњски сили (39&nbsp;kW) во 950 вртежи во минута, подвиг за што беа потребни години да се дуплира. Лангли, моќноста и моделот ги состави со големи надежи. За негова вчудовиденост, резултатот за авионот покажа дека е премногу слаб. Тој очигледно го занемарил влијанието на минималната дебелина и едноставно ги прошири оригиналните мали модели, резултирајќи со модел кој е премногу слаб самиот да се одржи. Кон крајот на 1903 две лансирања на Аеродром завршија рушејќи се веднаш во водата. Во двата обида пилотот бил спасен. Обидите на Лангли за да добие дополнително финансирање не успеале и неговите напори завршиле. Девет дена по неговато второ безуспешно лансирање на 8 декември, [[браќата Рајт]] успешно полетале со нивниот вешто именуван Летач. [[Глен Куртис]] направил неколку модификации на Аеродром и успешно летал во 1914- Институтот Смитсониан, на тој начин продолжува да тврди дека Аеродромот на Лангли е првата машина "способна да лета". ===Густав Витхед=== {{главна|Густав Витхед}} На 14 август 1901, во Фаирфилд, Конектикат, наводно [[Густав Вајтхед]] полета со неговата моќна машина број 21, 800 метри на 15 метри височина, според написите во Бриџпорт Хералд, Њујорк Хералд и Бостон Транскрипт .Нема фотографии од летот, но направена е скица на авион во воздухот од репортер за Бриџпорт Хералд, Дик Ховел, кој бил присутен, покрај него и помагачи на Вајтхед и други сведоци. Овој датум му претходи на братот Рајт, Кити Хок, Северна Каролина кој летал повеќе од две години. Неколку сведоци се заколнале и дале писмена изјава за многу други летови, летото 1901 година пред настанот што е опишан и публициран погоре. На пример: "Летото 1901 година тој летал со тој авион од Хауард Авењу Исток до Вордин Авењу, така што летал долж границата на имотот што му припаѓал со фабрика за производство на гас. Како што се сеќава Харворт, по слетување на авионот, само свртев и додатен "скок" беше назад кон Хауард Авењу. " (Според карти оваа далечина е 200 м (600 стапки).) Аеронаутичкиот клуб од Бостон и производителот Хорсман во Њујорк го вработиле Вајтхед како специјалист за едрилици, модели на авиони, змејови и мотори со летачка моќност. Вајтхед со неговата едрилица летал на кратки растојанија. Според извештаи на сведоци, Вајтхед летал околу 1 км (половина милја) во Питсбург уште 1899. Овој лет завршил со несреќа, кога Вајтхед се обидел да избегне судир со висока зграда, тој летал над неа и паднал. По оваа несреќа на Вајтхед му било забрането во Питсбург да прави понатамошни летачки експерименти и затоа тој се преселил во Бриџпорт. Во јануари 1902 година, тој тврдел дека летал 10 километри (7 милји) над Лонг Исланд Саунд во усовршениот [[Број 22]]. Во 1930-тите, 15 сведоци положиле свечена заклетва и потпишале изјава,со што ги потврдуваат летовите на Вајтхед; еден сведочи за над Саунд. Одлетаа и две реплики за неговиот модерен и успешен [[Број 21]]. ===Браќата Рајт=== {{главна|Браќата Рајт}} Следејќи го методот чекор по чекор, со откривање на аеродинамични сили а потоа и контрола на лет, од 1900 до 1902 браќата создадоа и тестираа серија на змејови и едрилици пред да се обидат да изградат летало со погон. Едрилиците летаа, но не така како што очекуваа Рајтови врз основа на експерименти и дела од нивните претходници од 19 век. Нивната прва едрилица, лансирана во 1900, се крена половина од тоа што тие очекувале. Втората едрилица, изградена наредната година, е претставена уште по сиромашно. Наместо да се откажат,Рајтови конструирале сопствен воздушен тунел и бројни софистицирани направи за мерење на полетувањето и кочењето на 200 летачки модели кои ги тестирале. Како резултат на тоа, Рајтови порано ги корегирале грешките во пресметките во однос на кочење и издигање. Нивните тестови и пресметки создадоа трета едрилица со поголем обем и вистининска три-оскена контрола. Тие успешно летаа стотина пати во 1902, и со многу подобра изведба од претходните модели. На крајот, со утврдување на нивниот ригорозен систем на дизајнирање, [[воздушен тунел]] за тестирање на воздушната подлога и тестирање на лет со прототип во целосна големина, Рајтови не само што изградија функционален авион туку и помогнаа во усовршување на науката за аеронаутичко инженерство. Рајтови се покажаа како првиот дизајнерски тим кои наравиле сериозни проучувања со цел истовремено да ги решат проблемите со моќноста и контролата. Двата проблема се покажаа како тешки, но тие никогаш не изгубиле интерес. Проблемот со контролата на лет го решија со инвентирање на [[искривено крило за контрола на превртувањето]] комбинирано со истовремена контрола за промена на курсот со кормило за задно управување. Речиси како последна мисла, тие дизајнираа и изградија мотор за ниско придвижување со внатрешно согорување. Потпирајќи се на податоците од нивниот воздушен тунел, тие исто така дизајнираа и вградија дрвени пропалери кои биле многу поефикасни од кои било претходни, оспособувајќи ги да добијат соодветно достигнување од нивната најмала моќност. Иако искривувањето на крилото беше кратко време употребувано во историјата на воздухопловството, но кога се користи кормило со цел да се контролира авион тоа се докажа како клучен напредок. Додека многу пионери во воздухопловството ја оставаат сигурноста на случајноста, дизајнот на Рајтови беше во голема мера под влијание на потребата да се научат како да летаат со ризик за животот и екстремитетите по преживеаните несреќи. Ова нагласување како и најмалата моќност на моторот, се преичината за малата брзина на летање и за полетување со помош на ветер. Перформанси (наместо безбедност) беше, исто така, причината за заден-тежок дизајн, бидејќи сензацијата не може да биде високо натоварена; Според Институцијата Смитсониан и Интернационалната Федерацја за Аеронаутика (ФАИ), Рајтови го создадоа првиот издржлив, контролиран, со екипаж, потежок од воздухот лет, на [[Кил Девил Хилс]], 8 км јужно од [[Кити Хок]], [[Северна Каролина]] на 17 декември 1903.<ref name="WDL">{{Наведена мрежна страница |url = http://www.wdl.org/en/item/11372/ |title = Telegram from Orville Wright in Kitty Hawk, North Carolina, to His Father Announcing Four Successful Flights, 1903 December 17 |website = [[World Digital Library]] |date = 1903-12-17 |accessdate = 2013-07-21 |archive-date = 2019-01-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190107070246/https://www.wdl.org/en/item/11372/ |url-status = dead }}</ref> Првиот лет од страна на [[Орвил Рајт]], од 12 стапки (37 метри) за 12 секунди, беше снимен со популарни фотографии. На четвртиот лет истиот ден, [[Вилбур Рајт]] летал 852 стапки (260 метри) за 59 секунди. Летовите се засведочени од тројца крајбреќни спасувачи, локален стопанственик и момче од селото правејќи го прв јавен и добро документиран лет. Орвил го опиша последниот лет на денот: првите стотина стапки беа горе долу како претходните, но со време беа покриени 300 стапки, леталото беше под контрола многу подобро. Движењето на наредните 400 до 500 стапки беше малку брановидно. Сепак, на околу 800 стапки леталото повторно почна да се издигнува и на едно од нејзините слетувања, ја погоди земјата. Беше измерено растојанието до земјата ококлу 852 стапки(260м) ; време на летот беше 59 секунди. Рамката за придвижување на предното кормило беше многу скршено, но главниот дел на леталото не беше воопшто оштетен. Ние пресметавме дека леталото може да се доведе во добра состојба за летање за околу ден или два. Тие летаа безбедно само околу десет стапки над земјата, па затоа имаа малку простор за маневар и сите четири лета на бурени ветрови завршија со нерамно и непланирано „слетување''. Рајтови продолжија да летаат во Хафтман Праири блузу [[Дајтон]], [[Охајо]] во 1904-05.По неколку несреќи на 14 јули 1905, тие ко реконструираа леталото и направија клучни промени . Скоро ја дуплираа големината на лифтот и на кормилото и ги поместија двапат од оддалеченоста на крилата. Додадоа две зацврстени вертикални лопатки (наречени „трепкачи“) помеѓу лифтот. Го исклучија кормилото од контролата на искривеното крило и како на сите идни авиони го сместија во одделен дел за контрола. Кога леталата беа обновени веднаш имаше резултати. Сериозната нестабилност при издигнување кои му пречела на леталото 1 и леталото 2 значително беше намален, така повторливите несреќи беа елиминирани. Летовите со Леталото 3 започнаа да траат околу 10 минути, потоа 20 па 30 минути. Леталото 3 стана првиот практичен авион, летајќи константно под целосна контрола и враќајки го пилотот на почетната точка безбедно и приземјувајќи се без оштета. На 5 октомври 1905, Вилбур леташе 38,9 км за 39 минути и 23 секунди. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Историја на воздухопловството| ]] [[Категорија:Воздухопловство]] f9mitqbuqd9bx8r935tw1jwvnztbbxp 0 205303 5542677 5226948 2026-04-21T02:47:11Z Bjankuloski06 332 додадена [[Категорија:Македонија во 4 век п.н.е.]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542677 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Diadochi.png|350п|мини|десно|Кралствата на [[Антигон]], [[Птоломеј]], [[Селевк]], [[Лизимах]] и [[Касандар]] околу 305 гпне]] '''Дијадоси''' ([[Старогрчки јазик|грчки]]. ''Diadochoi - наследници'') биле генерали во македонската војска за време на [[Александар Македонски]], кои после неговата смрт владееле со делови од териториите на големата [[Македонска Империја]]. Честопати дијадосите меѓусебно војувале со цел да завладеат поголема територија. После четириесетина години војни помеѓу дијадосите се формирале три позначајни династии: * [[Селевкиди]] во [[Персија]], [[Вавилонија]] и [[Мала Азија]] * [[Птолемаиди]] или [[Лагиди]] во [[Египет]] * [[Антигониди]] во [[Европа]] == Смртта на Александар == После смртта на [[Александар Македонски]] [[323 п.н.е.]] империјата останала без наследник. Веднаш започнале и кавгите околу наследството. [[Мелегар (генерал)|Мелегар]] и пешадијата го поддржувале Александровиот полубрат [[Филип III Аридеј]]. Главниот командант на коњаницата [[Пердика (регент)|Пердика]] сметал дека треба да се почека раѓањето на сѐ уште неродениот син на Александар. Бил направен договор според кој Аридеј требало да биде крал (како Филип III) и заедно да владее со синот на Александар, кој требало да се роди. Според овој договор, Пердика станал регент, а Мелегар негов помошник. Набрзо Пердика го убива [[Мелегар]] и други позначајни војсководци и ја презема контролата во свои раце. Генералите кои го поддржувале Пердика за возврат добиле право да управуваат со сатрапиите: * [[Птоломеј]] го добил [[Египет]] * [[Лаомедон]] ја добил [[Сирија]] и [[Феникија]] * [[Филота]] ја добил [[Киликија]] * [[Пејтон]] ја добил [[Медија]] * [[Антигон]] ја добил [[Фригија]], [[Ликија]] и [[Памфилија]] * [[Лисандер]] ја добил [[Карија]] * [[Менандар]] ја добил [[Лидија]] * [[Лизимах]] ја добил [[Тракија]] * [[Леонат]] ја добил [[Хелеспонтскa Фригија]] * [[Неоптолем]] ја добил [[Ерменија]] * [[Антипатар]] и [[Кратер]] заеднички владееле со Европскиот дел на македонското царство * [[Евмен]] ја добил [[Кападокија]] и [[Пафлагонија]] Во источниот дел на македонското царство, Пердика ја задржал структурата на власт од времето на Александар Македонски. == Побуна во Грција == После веста за смртта на Александар, во Грција започнала побуната позната и како [[Ламиска војна]] (323 п.н.е. - 322 п.н.е.). [[Атина]] и другите градови прават опсада на [[Антипатар]] во [[Ламија]]. На припомош на Антипатар му дошол [[Леонат]] кој со својата војска успева да ја разбие опсадата, но во битките Грците успеале да го убијат [[Леонат]]. Борбите не престанале сè додека не дошол на припомош [[Кратер]] со својата поморска флота, кој успева да ги победи Атињаните во [[битка кај Кранон|Битката кај Кранон]] на 5 септември [[322 п.н.е.]]. После оваа битка Македонците повторно владеат со Грција. == Војни на дијадосите == === Прва војна === Бракот на [[Пердика (регент)|Пердика]] со [[Клеопатра Македонска|Клеопатра]], сестрата на Александар, предизвикал нова побуна кај македонските генерали со што се создале услови за започнување на првата војна на дијадосите (322 п.н.е. - 320 п.н.е.). [[Антипатар]], [[Кратер]], [[Антигон]] и [[Птоломеј]] се здружиле против Пердика. Повод за војната бил најден во кражбата на телото на Александар од страна на [[Птоломеј]] и пренесувањето на неговото тело во [[Египет]]. Во една од битките бил убиен [[Кратер]]. Додека Пердика бил убиен од страна на неговите генерали [[Селевк I]], [[Антигон]] и [[Пејтон]] во текот на подготовките за инвазија врз [[Египет]]. [[Птоломеј]] се спогодил со убијците на Пердика, со тоа што [[Пејтон]] и [[Архидеј]] ги прави регенти, а овие набрзо прават спогодба со [[Антипатар]] кој исто така станува регент. [[Антигон]] продолжува да владее со [[Фригија]], [[Ликија]] и [[Памфилија]]. [[Птоломеј]] го задржува [[Египет]], а [[Лизимах]] - [[Тракија]], додека убијците на Пердика ги добиваат источните делови на македонското царство. [[Селевк I]] го добил [[Вавилон]], [[Пејтон]] ја добил [[Медеја]], а [[Антигон]] [[Елам]] со [[Суза]]. [[Антипатар]] ја задржува контролата над европскиот дел од македонското царство, додека [[Антигон]] со својата силна армија владее со источниот дел на македонското царство во [[Азија]]. === Втора војна === После смртта на [[Антипатар]] повторно избувнала војна, втора војна на дијадосите (319 п.н.е. - 315 п.н.е.). Антипатар наместо да му ја предаде власта на неговиот сопствен син [[Касандар]], го именувал [[Полиперхон]] за регент. Од овие причини после неговата смрт помеѓу [[Касандар]] и [[Полиперхон]] започнуваат кавги во кои веднаш се вмешуваат и други. [[Касандар]] добил поддршка од [[Антигон]] и [[Птоломеј]], а [[Полиперхон]] добил помош од [[Евмен]]. Полиперхон бил истиснат од Македонија, пребегнал во [[Епир]] и заедно со синот на Александар, ја добиваат поддршката на [[Олимпија]], мајката на Александар, после што завладеале со Македонија. Брзо после тоа, [[Касандар]] повторно ја контролира Македонија и синот на Александар. После големите битки, [[Евмен]] бил предаден и убиен од страна на неговите војници. Тоа го искористил [[Антигон]] кој станал уште помоќен господар над азискиот дел од Македонското царство. === Трета војна === [[Антигон]] станал премногу јак, што било сигнал за останатите дијадоси да се здружат против него, со што се создале услови за третата војна на дијадосите (314 п.н.е. - 311 п.н.е.). [[Птоломеј]], [[Лизимах]] и [[Касандар]] се здружиле против [[Антигон]]. Антигон извршил инвазија над [[Сирија]], која во тоа време била под власт на [[Птоломеј]]. Антигон врши опсада и на [[Тир]] повеќе од година дена. [[Полиперхон]] застанал на страната на Антигон. [[Птоломеј]] успеал да го победи синот на Антигон во [[Битката кај Газа]] [[312 п.н.е.]]. [[Селевк I]] ја зацврстил својата контрола над [[Вавилон]] и останатиот дел на Македонското царство во [[Азија]]. [[Антигон]] склопил примирје со [[Птоломеј]], [[Лизимах]] и [[Касандар]], а продолжил да војува со [[Селевк I]], со намера да ги поврати изгубените источни делови од царството. Врши опсада на [[Вавилон]] [[309 п.н.е.]], но после претрпениот пораз против [[Селевк]] присилен е да се повлече. [[Касандар]] го убил синот на [[Александар Македонски]], [[Александар IV]], со што ја прекинува лозата на [[Аргеади]]те, која неколку векови владеела со Македонија. === Четврта војна === [[Податотека:Diadochen1.png|400п|мини|десно|Поделба на Македонија околу 290 гпне]] Во четвртата војна на дијадосите (308 п.н.е. - 301 п.н.е.), [[Птоломеј]] го проширил своето влијание врз [[Кипар]] и островите во [[Егејското Море]], а [[Селевк I]] продолжил да го проширува своето влијание во источните делови од македонското царство. [[Антигон]] го испратил својот син [[Деметриј I Опсадникот|Деметриј]] да ја освои [[Грција]]. Деметриј успеал да ја освои [[Атина]] во [[307 п.н.е.]], после што врши инвазија врз [[Кипар]], ја победува флотата на Птоломеј во [[Битка кај Саламина (306 п.н.е.)|Битката кај Саламина]] во [[306 п.н.е.]]. [[Антигон]] се обидува во [[306 п.н.е.]] да го освои и [[Египет]], но најверојатно силна бура го спречува во таа намера. Деметриј, синот на Антигон, го запоседнува [[Родос]] во [[305 п.н.е.]] кој бил бранет од [[Птоломеј]], [[Лизимах]] и [[Касандар]]. На крај се постигнал компромис, [[Родос]] да го помага [[Антигон]] против сите непријатели освен против [[Птоломеј]]. Деметриј сега има одврзани раце и тргнува во нови походи во [[Грција]], во кои го победува Касандар и го формира [[Хеленистички сојуз|Хеленистичкиот сојуз]], за да се одбранат грчките градови од непријателите. [[Касандар]] моли за мир, но [[Антигон]] го одбива. Деметриј се обидува да ја заземе [[Тесалија]], каде се бори против Касандар, кој пак на помош ги повикува своите сојузници. За да се изврши притисок над Антигон, [[Лизимах]] ја освојува западна [[Анадолија]], но Антигон и Деметриј го изолираат во [[301 п.н.е.]] близу [[Ипс]]. [[Селевк I]] доаѓа на помош и го спасува [[Лизимах]]. Селевк го победува Антигон во [[Битката кај Ипс]], а во битка е убиен и самиот [[Антигон]]. Лизимах и Селевк I прават поделба на деловите од македонското царство во Азија кои биле под контрола на Антигон. Со оваа поделба [[Лизимах]] го добил западниот дел на [[Мала Азија]], братот на [[Касандар]] ја добил [[Киликија]] и [[Ликија]], а [[Селевк]] останатите делови. == Борба за Македонија == Таканаречената Борба за Македонија, се одвивала во периодот од 298 п.н.е. до 285 п.н.е. После смртта на [[Касандар]] [[298 п.н.е.]], неговите синови се покажале како слаби војсководци. Еден од синовите на помош го повикува [[Деметриј]], кој ја задржал контролата над [[Кипар]], [[Пелопонез]] и многу други егејски острови, а ја зазел и [[Киликија]] и [[Ликија]]. [[Деметриј]] го убива синот на [[Касандар]] и самиот владее со Македонија (294 п.н.е.). Додека ја консолидирал својата власт над ново-освоените територии, останатите територии со кои владеел му ги презеле другите дијадоси. [[Лизимах]] завладеал со западна [[Анадолија]], [[Селевк I]] го завладеал поголемиот дел на [[Киликија]], а [[Птоломеј]] ги освојува [[Кипар]], [[Ликија]] и источна [[Киликија]]. Набрзо [[Лизимах]] и [[Пир Епирски|Пир]] поттикнуваат нови немири во Македонија, па [[Деметриј]] ја напушта Македонија, власта во Грција ја презел [[Антигон II]], синот на [[Деметриј]]. [[Деметриј]] се обидува да завладее со териториите на иситок. Но конечно [[Селевк I]] го фаќа [[Деметриј]] во [[286 гпне]]. == Борба на Лизимах и Селевк == Борбата на Лизимах и Селевк се одвивала во периодот од 285 п.н.е. до 281 п.н.е. [[Лизимах]] и [[Пир Епирски|Пир]] заедно го протерале [[Антигон II]] од [[Атина]] во [[Тесалија]], а потоа Лизимах го истерал и неговиот сојузник [[Пир Епирски|Пир]] од Македонија. Кога Лизимах го убил својот син, неговата жена отишла кај [[Селевк I]]. Селевк I го победува Лизимах во [[Битката кај Корупедија]] во [[Лидија]] [[281 п.н.е.]]. == Последици == Како последица на сите овие војни се формираат три династии кои владеат со териториите на македонското царство: * [[Селевкидската династија]], владее со [[Персија]], [[Вавилонија]] и [[Мала Азија]] * [[Птолемаиди|Птолемаидската династија]] ([[Лагиди]]), владеe со [[Египет]] * [[Антигонидската династија]], владеe во Европа (Грција и Македонија) {{Дијадоси}} {{Генерали во војската на Античка Македонија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дијадоси| ]] [[Категорија:Македонски монарси]] [[Категорија:Македонска Империја]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Македонија во 4 век п.н.е.]] p8jaiu21tpkolzciwkljfy6hszmior1 5542680 5542677 2026-04-21T02:47:31Z Bjankuloski06 332 /* Последици */ Додадена категорија 5542680 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Diadochi.png|350п|мини|десно|Кралствата на [[Антигон]], [[Птоломеј]], [[Селевк]], [[Лизимах]] и [[Касандар]] околу 305 гпне]] '''Дијадоси''' ([[Старогрчки јазик|грчки]]. ''Diadochoi - наследници'') биле генерали во македонската војска за време на [[Александар Македонски]], кои после неговата смрт владееле со делови од териториите на големата [[Македонска Империја]]. Честопати дијадосите меѓусебно војувале со цел да завладеат поголема територија. После четириесетина години војни помеѓу дијадосите се формирале три позначајни династии: * [[Селевкиди]] во [[Персија]], [[Вавилонија]] и [[Мала Азија]] * [[Птолемаиди]] или [[Лагиди]] во [[Египет]] * [[Антигониди]] во [[Европа]] == Смртта на Александар == После смртта на [[Александар Македонски]] [[323 п.н.е.]] империјата останала без наследник. Веднаш започнале и кавгите околу наследството. [[Мелегар (генерал)|Мелегар]] и пешадијата го поддржувале Александровиот полубрат [[Филип III Аридеј]]. Главниот командант на коњаницата [[Пердика (регент)|Пердика]] сметал дека треба да се почека раѓањето на сѐ уште неродениот син на Александар. Бил направен договор според кој Аридеј требало да биде крал (како Филип III) и заедно да владее со синот на Александар, кој требало да се роди. Според овој договор, Пердика станал регент, а Мелегар негов помошник. Набрзо Пердика го убива [[Мелегар]] и други позначајни војсководци и ја презема контролата во свои раце. Генералите кои го поддржувале Пердика за возврат добиле право да управуваат со сатрапиите: * [[Птоломеј]] го добил [[Египет]] * [[Лаомедон]] ја добил [[Сирија]] и [[Феникија]] * [[Филота]] ја добил [[Киликија]] * [[Пејтон]] ја добил [[Медија]] * [[Антигон]] ја добил [[Фригија]], [[Ликија]] и [[Памфилија]] * [[Лисандер]] ја добил [[Карија]] * [[Менандар]] ја добил [[Лидија]] * [[Лизимах]] ја добил [[Тракија]] * [[Леонат]] ја добил [[Хелеспонтскa Фригија]] * [[Неоптолем]] ја добил [[Ерменија]] * [[Антипатар]] и [[Кратер]] заеднички владееле со Европскиот дел на македонското царство * [[Евмен]] ја добил [[Кападокија]] и [[Пафлагонија]] Во источниот дел на македонското царство, Пердика ја задржал структурата на власт од времето на Александар Македонски. == Побуна во Грција == После веста за смртта на Александар, во Грција започнала побуната позната и како [[Ламиска војна]] (323 п.н.е. - 322 п.н.е.). [[Атина]] и другите градови прават опсада на [[Антипатар]] во [[Ламија]]. На припомош на Антипатар му дошол [[Леонат]] кој со својата војска успева да ја разбие опсадата, но во битките Грците успеале да го убијат [[Леонат]]. Борбите не престанале сè додека не дошол на припомош [[Кратер]] со својата поморска флота, кој успева да ги победи Атињаните во [[битка кај Кранон|Битката кај Кранон]] на 5 септември [[322 п.н.е.]]. После оваа битка Македонците повторно владеат со Грција. == Војни на дијадосите == === Прва војна === Бракот на [[Пердика (регент)|Пердика]] со [[Клеопатра Македонска|Клеопатра]], сестрата на Александар, предизвикал нова побуна кај македонските генерали со што се создале услови за започнување на првата војна на дијадосите (322 п.н.е. - 320 п.н.е.). [[Антипатар]], [[Кратер]], [[Антигон]] и [[Птоломеј]] се здружиле против Пердика. Повод за војната бил најден во кражбата на телото на Александар од страна на [[Птоломеј]] и пренесувањето на неговото тело во [[Египет]]. Во една од битките бил убиен [[Кратер]]. Додека Пердика бил убиен од страна на неговите генерали [[Селевк I]], [[Антигон]] и [[Пејтон]] во текот на подготовките за инвазија врз [[Египет]]. [[Птоломеј]] се спогодил со убијците на Пердика, со тоа што [[Пејтон]] и [[Архидеј]] ги прави регенти, а овие набрзо прават спогодба со [[Антипатар]] кој исто така станува регент. [[Антигон]] продолжува да владее со [[Фригија]], [[Ликија]] и [[Памфилија]]. [[Птоломеј]] го задржува [[Египет]], а [[Лизимах]] - [[Тракија]], додека убијците на Пердика ги добиваат источните делови на македонското царство. [[Селевк I]] го добил [[Вавилон]], [[Пејтон]] ја добил [[Медеја]], а [[Антигон]] [[Елам]] со [[Суза]]. [[Антипатар]] ја задржува контролата над европскиот дел од македонското царство, додека [[Антигон]] со својата силна армија владее со источниот дел на македонското царство во [[Азија]]. === Втора војна === После смртта на [[Антипатар]] повторно избувнала војна, втора војна на дијадосите (319 п.н.е. - 315 п.н.е.). Антипатар наместо да му ја предаде власта на неговиот сопствен син [[Касандар]], го именувал [[Полиперхон]] за регент. Од овие причини после неговата смрт помеѓу [[Касандар]] и [[Полиперхон]] започнуваат кавги во кои веднаш се вмешуваат и други. [[Касандар]] добил поддршка од [[Антигон]] и [[Птоломеј]], а [[Полиперхон]] добил помош од [[Евмен]]. Полиперхон бил истиснат од Македонија, пребегнал во [[Епир]] и заедно со синот на Александар, ја добиваат поддршката на [[Олимпија]], мајката на Александар, после што завладеале со Македонија. Брзо после тоа, [[Касандар]] повторно ја контролира Македонија и синот на Александар. После големите битки, [[Евмен]] бил предаден и убиен од страна на неговите војници. Тоа го искористил [[Антигон]] кој станал уште помоќен господар над азискиот дел од Македонското царство. === Трета војна === [[Антигон]] станал премногу јак, што било сигнал за останатите дијадоси да се здружат против него, со што се создале услови за третата војна на дијадосите (314 п.н.е. - 311 п.н.е.). [[Птоломеј]], [[Лизимах]] и [[Касандар]] се здружиле против [[Антигон]]. Антигон извршил инвазија над [[Сирија]], која во тоа време била под власт на [[Птоломеј]]. Антигон врши опсада и на [[Тир]] повеќе од година дена. [[Полиперхон]] застанал на страната на Антигон. [[Птоломеј]] успеал да го победи синот на Антигон во [[Битката кај Газа]] [[312 п.н.е.]]. [[Селевк I]] ја зацврстил својата контрола над [[Вавилон]] и останатиот дел на Македонското царство во [[Азија]]. [[Антигон]] склопил примирје со [[Птоломеј]], [[Лизимах]] и [[Касандар]], а продолжил да војува со [[Селевк I]], со намера да ги поврати изгубените источни делови од царството. Врши опсада на [[Вавилон]] [[309 п.н.е.]], но после претрпениот пораз против [[Селевк]] присилен е да се повлече. [[Касандар]] го убил синот на [[Александар Македонски]], [[Александар IV]], со што ја прекинува лозата на [[Аргеади]]те, која неколку векови владеела со Македонија. === Четврта војна === [[Податотека:Diadochen1.png|400п|мини|десно|Поделба на Македонија околу 290 гпне]] Во четвртата војна на дијадосите (308 п.н.е. - 301 п.н.е.), [[Птоломеј]] го проширил своето влијание врз [[Кипар]] и островите во [[Егејското Море]], а [[Селевк I]] продолжил да го проширува своето влијание во источните делови од македонското царство. [[Антигон]] го испратил својот син [[Деметриј I Опсадникот|Деметриј]] да ја освои [[Грција]]. Деметриј успеал да ја освои [[Атина]] во [[307 п.н.е.]], после што врши инвазија врз [[Кипар]], ја победува флотата на Птоломеј во [[Битка кај Саламина (306 п.н.е.)|Битката кај Саламина]] во [[306 п.н.е.]]. [[Антигон]] се обидува во [[306 п.н.е.]] да го освои и [[Египет]], но најверојатно силна бура го спречува во таа намера. Деметриј, синот на Антигон, го запоседнува [[Родос]] во [[305 п.н.е.]] кој бил бранет од [[Птоломеј]], [[Лизимах]] и [[Касандар]]. На крај се постигнал компромис, [[Родос]] да го помага [[Антигон]] против сите непријатели освен против [[Птоломеј]]. Деметриј сега има одврзани раце и тргнува во нови походи во [[Грција]], во кои го победува Касандар и го формира [[Хеленистички сојуз|Хеленистичкиот сојуз]], за да се одбранат грчките градови од непријателите. [[Касандар]] моли за мир, но [[Антигон]] го одбива. Деметриј се обидува да ја заземе [[Тесалија]], каде се бори против Касандар, кој пак на помош ги повикува своите сојузници. За да се изврши притисок над Антигон, [[Лизимах]] ја освојува западна [[Анадолија]], но Антигон и Деметриј го изолираат во [[301 п.н.е.]] близу [[Ипс]]. [[Селевк I]] доаѓа на помош и го спасува [[Лизимах]]. Селевк го победува Антигон во [[Битката кај Ипс]], а во битка е убиен и самиот [[Антигон]]. Лизимах и Селевк I прават поделба на деловите од македонското царство во Азија кои биле под контрола на Антигон. Со оваа поделба [[Лизимах]] го добил западниот дел на [[Мала Азија]], братот на [[Касандар]] ја добил [[Киликија]] и [[Ликија]], а [[Селевк]] останатите делови. == Борба за Македонија == Таканаречената Борба за Македонија, се одвивала во периодот од 298 п.н.е. до 285 п.н.е. После смртта на [[Касандар]] [[298 п.н.е.]], неговите синови се покажале како слаби војсководци. Еден од синовите на помош го повикува [[Деметриј]], кој ја задржал контролата над [[Кипар]], [[Пелопонез]] и многу други егејски острови, а ја зазел и [[Киликија]] и [[Ликија]]. [[Деметриј]] го убива синот на [[Касандар]] и самиот владее со Македонија (294 п.н.е.). Додека ја консолидирал својата власт над ново-освоените територии, останатите територии со кои владеел му ги презеле другите дијадоси. [[Лизимах]] завладеал со западна [[Анадолија]], [[Селевк I]] го завладеал поголемиот дел на [[Киликија]], а [[Птоломеј]] ги освојува [[Кипар]], [[Ликија]] и источна [[Киликија]]. Набрзо [[Лизимах]] и [[Пир Епирски|Пир]] поттикнуваат нови немири во Македонија, па [[Деметриј]] ја напушта Македонија, власта во Грција ја презел [[Антигон II]], синот на [[Деметриј]]. [[Деметриј]] се обидува да завладее со териториите на иситок. Но конечно [[Селевк I]] го фаќа [[Деметриј]] во [[286 гпне]]. == Борба на Лизимах и Селевк == Борбата на Лизимах и Селевк се одвивала во периодот од 285 п.н.е. до 281 п.н.е. [[Лизимах]] и [[Пир Епирски|Пир]] заедно го протерале [[Антигон II]] од [[Атина]] во [[Тесалија]], а потоа Лизимах го истерал и неговиот сојузник [[Пир Епирски|Пир]] од Македонија. Кога Лизимах го убил својот син, неговата жена отишла кај [[Селевк I]]. Селевк I го победува Лизимах во [[Битката кај Корупедија]] во [[Лидија]] [[281 п.н.е.]]. == Последици == Како последица на сите овие војни се формираат три династии кои владеат со териториите на македонското царство: * [[Селевкидската династија]], владее со [[Персија]], [[Вавилонија]] и [[Мала Азија]] * [[Птолемаиди|Птолемаидската династија]] ([[Лагиди]]), владеe со [[Египет]] * [[Антигонидската династија]], владеe во Европа (Грција и Македонија) {{Дијадоси}} {{Генерали во војската на Античка Македонија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дијадоси| ]] [[Категорија:Македонски монарси]] [[Категорија:Македонска Империја]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Македонија во 4 век п.н.е.]] [[Категорија:Македонија во 3 век п.н.е.]] 5xmxds1wdpyv7bhbupy5yugxfyafb69 5542691 5542680 2026-04-21T02:50:11Z Bjankuloski06 332 /* Последици */ Додадена категорија 5542691 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Diadochi.png|350п|мини|десно|Кралствата на [[Антигон]], [[Птоломеј]], [[Селевк]], [[Лизимах]] и [[Касандар]] околу 305 гпне]] '''Дијадоси''' ([[Старогрчки јазик|грчки]]. ''Diadochoi - наследници'') биле генерали во македонската војска за време на [[Александар Македонски]], кои после неговата смрт владееле со делови од териториите на големата [[Македонска Империја]]. Честопати дијадосите меѓусебно војувале со цел да завладеат поголема територија. После четириесетина години војни помеѓу дијадосите се формирале три позначајни династии: * [[Селевкиди]] во [[Персија]], [[Вавилонија]] и [[Мала Азија]] * [[Птолемаиди]] или [[Лагиди]] во [[Египет]] * [[Антигониди]] во [[Европа]] == Смртта на Александар == После смртта на [[Александар Македонски]] [[323 п.н.е.]] империјата останала без наследник. Веднаш започнале и кавгите околу наследството. [[Мелегар (генерал)|Мелегар]] и пешадијата го поддржувале Александровиот полубрат [[Филип III Аридеј]]. Главниот командант на коњаницата [[Пердика (регент)|Пердика]] сметал дека треба да се почека раѓањето на сѐ уште неродениот син на Александар. Бил направен договор според кој Аридеј требало да биде крал (како Филип III) и заедно да владее со синот на Александар, кој требало да се роди. Според овој договор, Пердика станал регент, а Мелегар негов помошник. Набрзо Пердика го убива [[Мелегар]] и други позначајни војсководци и ја презема контролата во свои раце. Генералите кои го поддржувале Пердика за возврат добиле право да управуваат со сатрапиите: * [[Птоломеј]] го добил [[Египет]] * [[Лаомедон]] ја добил [[Сирија]] и [[Феникија]] * [[Филота]] ја добил [[Киликија]] * [[Пејтон]] ја добил [[Медија]] * [[Антигон]] ја добил [[Фригија]], [[Ликија]] и [[Памфилија]] * [[Лисандер]] ја добил [[Карија]] * [[Менандар]] ја добил [[Лидија]] * [[Лизимах]] ја добил [[Тракија]] * [[Леонат]] ја добил [[Хелеспонтскa Фригија]] * [[Неоптолем]] ја добил [[Ерменија]] * [[Антипатар]] и [[Кратер]] заеднички владееле со Европскиот дел на македонското царство * [[Евмен]] ја добил [[Кападокија]] и [[Пафлагонија]] Во источниот дел на македонското царство, Пердика ја задржал структурата на власт од времето на Александар Македонски. == Побуна во Грција == После веста за смртта на Александар, во Грција започнала побуната позната и како [[Ламиска војна]] (323 п.н.е. - 322 п.н.е.). [[Атина]] и другите градови прават опсада на [[Антипатар]] во [[Ламија]]. На припомош на Антипатар му дошол [[Леонат]] кој со својата војска успева да ја разбие опсадата, но во битките Грците успеале да го убијат [[Леонат]]. Борбите не престанале сè додека не дошол на припомош [[Кратер]] со својата поморска флота, кој успева да ги победи Атињаните во [[битка кај Кранон|Битката кај Кранон]] на 5 септември [[322 п.н.е.]]. После оваа битка Македонците повторно владеат со Грција. == Војни на дијадосите == === Прва војна === Бракот на [[Пердика (регент)|Пердика]] со [[Клеопатра Македонска|Клеопатра]], сестрата на Александар, предизвикал нова побуна кај македонските генерали со што се создале услови за започнување на првата војна на дијадосите (322 п.н.е. - 320 п.н.е.). [[Антипатар]], [[Кратер]], [[Антигон]] и [[Птоломеј]] се здружиле против Пердика. Повод за војната бил најден во кражбата на телото на Александар од страна на [[Птоломеј]] и пренесувањето на неговото тело во [[Египет]]. Во една од битките бил убиен [[Кратер]]. Додека Пердика бил убиен од страна на неговите генерали [[Селевк I]], [[Антигон]] и [[Пејтон]] во текот на подготовките за инвазија врз [[Египет]]. [[Птоломеј]] се спогодил со убијците на Пердика, со тоа што [[Пејтон]] и [[Архидеј]] ги прави регенти, а овие набрзо прават спогодба со [[Антипатар]] кој исто така станува регент. [[Антигон]] продолжува да владее со [[Фригија]], [[Ликија]] и [[Памфилија]]. [[Птоломеј]] го задржува [[Египет]], а [[Лизимах]] - [[Тракија]], додека убијците на Пердика ги добиваат источните делови на македонското царство. [[Селевк I]] го добил [[Вавилон]], [[Пејтон]] ја добил [[Медеја]], а [[Антигон]] [[Елам]] со [[Суза]]. [[Антипатар]] ја задржува контролата над европскиот дел од македонското царство, додека [[Антигон]] со својата силна армија владее со источниот дел на македонското царство во [[Азија]]. === Втора војна === После смртта на [[Антипатар]] повторно избувнала војна, втора војна на дијадосите (319 п.н.е. - 315 п.н.е.). Антипатар наместо да му ја предаде власта на неговиот сопствен син [[Касандар]], го именувал [[Полиперхон]] за регент. Од овие причини после неговата смрт помеѓу [[Касандар]] и [[Полиперхон]] започнуваат кавги во кои веднаш се вмешуваат и други. [[Касандар]] добил поддршка од [[Антигон]] и [[Птоломеј]], а [[Полиперхон]] добил помош од [[Евмен]]. Полиперхон бил истиснат од Македонија, пребегнал во [[Епир]] и заедно со синот на Александар, ја добиваат поддршката на [[Олимпија]], мајката на Александар, после што завладеале со Македонија. Брзо после тоа, [[Касандар]] повторно ја контролира Македонија и синот на Александар. После големите битки, [[Евмен]] бил предаден и убиен од страна на неговите војници. Тоа го искористил [[Антигон]] кој станал уште помоќен господар над азискиот дел од Македонското царство. === Трета војна === [[Антигон]] станал премногу јак, што било сигнал за останатите дијадоси да се здружат против него, со што се создале услови за третата војна на дијадосите (314 п.н.е. - 311 п.н.е.). [[Птоломеј]], [[Лизимах]] и [[Касандар]] се здружиле против [[Антигон]]. Антигон извршил инвазија над [[Сирија]], која во тоа време била под власт на [[Птоломеј]]. Антигон врши опсада и на [[Тир]] повеќе од година дена. [[Полиперхон]] застанал на страната на Антигон. [[Птоломеј]] успеал да го победи синот на Антигон во [[Битката кај Газа]] [[312 п.н.е.]]. [[Селевк I]] ја зацврстил својата контрола над [[Вавилон]] и останатиот дел на Македонското царство во [[Азија]]. [[Антигон]] склопил примирје со [[Птоломеј]], [[Лизимах]] и [[Касандар]], а продолжил да војува со [[Селевк I]], со намера да ги поврати изгубените источни делови од царството. Врши опсада на [[Вавилон]] [[309 п.н.е.]], но после претрпениот пораз против [[Селевк]] присилен е да се повлече. [[Касандар]] го убил синот на [[Александар Македонски]], [[Александар IV]], со што ја прекинува лозата на [[Аргеади]]те, која неколку векови владеела со Македонија. === Четврта војна === [[Податотека:Diadochen1.png|400п|мини|десно|Поделба на Македонија околу 290 гпне]] Во четвртата војна на дијадосите (308 п.н.е. - 301 п.н.е.), [[Птоломеј]] го проширил своето влијание врз [[Кипар]] и островите во [[Егејското Море]], а [[Селевк I]] продолжил да го проширува своето влијание во источните делови од македонското царство. [[Антигон]] го испратил својот син [[Деметриј I Опсадникот|Деметриј]] да ја освои [[Грција]]. Деметриј успеал да ја освои [[Атина]] во [[307 п.н.е.]], после што врши инвазија врз [[Кипар]], ја победува флотата на Птоломеј во [[Битка кај Саламина (306 п.н.е.)|Битката кај Саламина]] во [[306 п.н.е.]]. [[Антигон]] се обидува во [[306 п.н.е.]] да го освои и [[Египет]], но најверојатно силна бура го спречува во таа намера. Деметриј, синот на Антигон, го запоседнува [[Родос]] во [[305 п.н.е.]] кој бил бранет од [[Птоломеј]], [[Лизимах]] и [[Касандар]]. На крај се постигнал компромис, [[Родос]] да го помага [[Антигон]] против сите непријатели освен против [[Птоломеј]]. Деметриј сега има одврзани раце и тргнува во нови походи во [[Грција]], во кои го победува Касандар и го формира [[Хеленистички сојуз|Хеленистичкиот сојуз]], за да се одбранат грчките градови од непријателите. [[Касандар]] моли за мир, но [[Антигон]] го одбива. Деметриј се обидува да ја заземе [[Тесалија]], каде се бори против Касандар, кој пак на помош ги повикува своите сојузници. За да се изврши притисок над Антигон, [[Лизимах]] ја освојува западна [[Анадолија]], но Антигон и Деметриј го изолираат во [[301 п.н.е.]] близу [[Ипс]]. [[Селевк I]] доаѓа на помош и го спасува [[Лизимах]]. Селевк го победува Антигон во [[Битката кај Ипс]], а во битка е убиен и самиот [[Антигон]]. Лизимах и Селевк I прават поделба на деловите од македонското царство во Азија кои биле под контрола на Антигон. Со оваа поделба [[Лизимах]] го добил западниот дел на [[Мала Азија]], братот на [[Касандар]] ја добил [[Киликија]] и [[Ликија]], а [[Селевк]] останатите делови. == Борба за Македонија == Таканаречената Борба за Македонија, се одвивала во периодот од 298 п.н.е. до 285 п.н.е. После смртта на [[Касандар]] [[298 п.н.е.]], неговите синови се покажале како слаби војсководци. Еден од синовите на помош го повикува [[Деметриј]], кој ја задржал контролата над [[Кипар]], [[Пелопонез]] и многу други егејски острови, а ја зазел и [[Киликија]] и [[Ликија]]. [[Деметриј]] го убива синот на [[Касандар]] и самиот владее со Македонија (294 п.н.е.). Додека ја консолидирал својата власт над ново-освоените територии, останатите територии со кои владеел му ги презеле другите дијадоси. [[Лизимах]] завладеал со западна [[Анадолија]], [[Селевк I]] го завладеал поголемиот дел на [[Киликија]], а [[Птоломеј]] ги освојува [[Кипар]], [[Ликија]] и источна [[Киликија]]. Набрзо [[Лизимах]] и [[Пир Епирски|Пир]] поттикнуваат нови немири во Македонија, па [[Деметриј]] ја напушта Македонија, власта во Грција ја презел [[Антигон II]], синот на [[Деметриј]]. [[Деметриј]] се обидува да завладее со териториите на иситок. Но конечно [[Селевк I]] го фаќа [[Деметриј]] во [[286 гпне]]. == Борба на Лизимах и Селевк == Борбата на Лизимах и Селевк се одвивала во периодот од 285 п.н.е. до 281 п.н.е. [[Лизимах]] и [[Пир Епирски|Пир]] заедно го протерале [[Антигон II]] од [[Атина]] во [[Тесалија]], а потоа Лизимах го истерал и неговиот сојузник [[Пир Епирски|Пир]] од Македонија. Кога Лизимах го убил својот син, неговата жена отишла кај [[Селевк I]]. Селевк I го победува Лизимах во [[Битката кај Корупедија]] во [[Лидија]] [[281 п.н.е.]]. == Последици == Како последица на сите овие војни се формираат три династии кои владеат со териториите на македонското царство: * [[Селевкидската династија]], владее со [[Персија]], [[Вавилонија]] и [[Мала Азија]] * [[Птолемаиди|Птолемаидската династија]] ([[Лагиди]]), владеe со [[Египет]] * [[Антигонидската династија]], владеe во Европа (Грција и Македонија) {{Дијадоси}} {{Генерали во војската на Античка Македонија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дијадоси| ]] [[Категорија:Македонски монарси]] [[Категорија:Македонска Империја]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Македонија во 4 век п.н.е.]] [[Категорија:Македонија во 3 век п.н.е.]] [[Категорија:Војни на Античка Македонија]] tc6tq45hgiypo4qrytganh631j22zfb 0 205389 5542682 5471010 2026-04-21T02:48:16Z Bjankuloski06 332 /* Надворешни врски */ Додадена категорија 5542682 wikitext text/x-wiki '''Евмен Кардиски''' ([[362 п.н.е.]] - [[316 п.н.е.]]) — македонски генерал и секретар на [[Александар Македонски]] и еден од [[дијадосите]]. Од [[323 п.н.е.]] бил сатрап на [[Кападокија]] и [[Пафлагонија]]. Бил предаден од неговите војници во дијадошките војни. Евмен е роден во [[Кардија]], Галиполе. Работел како секретар кај [[Филип II]], а после неговата смрт и кај [[Александар Македонски]]. После смртта на Александар [[323 п.н.е.]] командува со голема војска, која е во служба на [[Александар IV Македонски]] (родениот син на Александар). При поделбата на македонската империја Евмен на управување ја добива [[Кападокија]] и [[Пафлагонија]], кои биле проблематични за владеење. Регентот на македонската империја [[Пердика (намесник)|Пердика]], им дава задача на [[Антигон]] и [[Леонат]] да му помогнат на Евмен за целосно да завладее со [[Кападокија]] и [[Пафлагонија]]. [[Антигон]] ја одбил оваа задача која му ја дал [[Пердика (намесник)|Пердика]], по што бил повикан на суд заради непослушност. Но [[Антигон]] се здружил со [[Антипатар]], [[Кратер]], [[Птоломеј]] и [[Лизимах]] против [[Пердика (намесник)|Пердика]]. Евмен останал на страната на [[Пердика (намесник)|Пердика]]. Кога [[Кратер]] и [[Антипатар]] завршиле со [[Ламиската војна]] и ја потчиниле [[Грција]], тргнале во [[Азија]] за да го срушат [[Пердика (намесник)|Пердика]]. Прво ја нападнале [[Кападокија]]. [[Кратер]] и [[Неоптоломеј]], сатрапот на [[Ерменија]], биле поразени близу [[Хелеспонт]] [[321 гпне]] од страна на Евмен. [[Неоптоломеј]] загинал во битката, а [[Кратер]] подоцна починал како последица на тешкото ранување. Откако бил убиен [[Пердика (намесник)|Пердика]] во [[Египет]], македонските генерали решиле да расчистат и со Евмен, таа задача ја добиваат [[Антипатар]] и [[Антигон]]. На Евмен му откажуваат послушност неговите официри по што морал да се засолни во тврдината Нора, која се наоѓала помеѓу [[Кападокија]] и [[Ликаонија]], каде останал повеќе од една година, сè до смртта на [[Антипатар]]. [[Антипатар]] го препушта регентството на неговиот пријател [[Полиперхон]] наместо на неговиот син [[Касандар]], по што [[Касандар]] се здружува со [[Антигон]] и [[Птоломеј]], а Евмен се здружува со [[Полиперхон]]. После напуштањето на тврдината Нора, Евмен ја напаѓа [[Феникија]] и [[Сирија]]. [[Антигон]] [[318 п.н.е.]] трнува против Евмен кој морал да се повлече во источниот дел од македонското царство. Се одвиле две помали битки, [[Битката кај Паратакена]] [[317 п.н.е.]] и [[Битката кај Габјена]] [[316 п.н.е.]], после кои Евмена неговите сопствени војници го предале на [[Антигон]]. == Поврзано == * [[Дијадоси]] == Надворешни врски == * [http://40.1911encyclopedia.org/E/EU/EUMENES_OF_CARDIA.htm 1911 Encyclopædia Britannica on Eumenes of Cardia] {{en}} * [http://classics.mit.edu/Plutarch/eumenes.html The Life of Eumenes by Plutarch] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051230095944/http://classics.mit.edu/Plutarch/eumenes.html |date=2005-12-30 }} {{en}} * [http://classics.mit.edu/Diodorus/diod.9.html The Historical Library by Diodorus] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051227011007/http://classics.mit.edu/Diodorus/diod.9.html |date=2005-12-27 }} {{en}} {{Генерали во војската на Античка Македонија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Генерали во војската на Александар Македонски]] [[Категорија:Дијадоси]] [[Категорија:Војсководци на Филип II Македонски]] qupb80j269zlprlogcra4nkguz71kdi 0 207253 5542678 4331495 2026-04-21T02:47:27Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ Додадена категорија 5542678 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Antigone le Borgne (pièce).jpg|250px|thumb|Монета со ликот на '''Антигон I Едноокиот''' (382-301 г. п.н.е.)]] '''Антигонидска династија''' или '''Антигониди''' — [[династија]] на [[крал на Македонија|македонски кралеви]] кои воделе потекло од [[Антигон I Едноокиот]] генерал во војската на [[Александар Македонски]]. Династијата е наследничка на [[Антипатридската династија]], која владеела со [[Мала Азија]] и северна [[Сирија]]. Напорите на [[Антигон I Едноокиот]] за воспоставување на контрола врз целокупната територија на [[Македонската Империја]] завршиле со негов пораз во [[Битка кај Ипс|Битката кај Ипс]] во [[301 п.н.е.]]. Неговиот син, [[Деметриј I Опсадникот]] ја преживеал битката и неколку години подоцна завладеал со [[Македонија]], но подоцна бил симнат од престолот и умрел во затвор. По период на нереди, синот на Деметриј, [[Антигон II Гонат]] успеал да ја зацврсти семејната власт врз старото [[Македонско Кралство]], како и врз речиси сите грчки градови-држави до [[276 п.н.е.]].<ref>{{наведена книга | last = J. Spielvogel | first = Jackson | title = Western Civilization: Volume I: To 1715 | publisher = Thomson Wadsworth | year = 2005 | pages = 89–90 | url = http://books.google.co.uk/books?id=xcNIBlwrjMsC&pg=PA89&dq=Antigonid+dynasty&as_brr=3&client=firefox-a&sig=bAsAQ3FULt-5YVLyQ9f9dJhvAEg#PPA90,M1 | isbn = 0534646034}}</ref> Антигонидската династија била една од четирите династии воспоставена од страна на наследниците ([[дијадоси]]) на Александар Македонски, останатите три династии биле: [[Селевкидската династија]], [[Птоломејската династија]] и [[Аталидската династија]]. Последниот член на династијата, [[Персеј]], кој владеел помеѓу [[179 п.н.е.]] - [[168 п.н.е.]], бил признат од грците како борец за ослободување од римската власт. Персеј не успеал да го сопре напредувањето на римските легии и неговиот пораз во [[Битката кај Пидна]] значело и почеток на крајот на династијата.<ref>'''Britannica''', ''Антигонидска династија'', 2008, O. Ed. "Philip’s successor, Perseus (reigned 179–168 bc), was recognized as a champion of Greek freedom against Rome. But Perseus’ failure to deploy his full resources brought about his defeat (168) at Pydna in Macedonia and signaled the end of the dynasty." {{en}}</ref> == Членови на династијата, влатедетели со Македонија == [[Податотека:Demetrij I Poliorket.jpg|thumb|right|250px|[[Деметриј I Опсадникот]].]] {| class=wikitable |'''владетел''' |'''период на владеење''' |'''забелешка''' |- |[[Антигон I Едноокиот]] | |зачетник на династијата |- |[[Деметриј I Опсадникот]] |[[294 п.н.е.]] - [[287 п.н.е.]] | |- |[[Антигон II Гонат]] |[[277 п.н.е.]] - [[274 п.н.е.]] | |- |[[Антигон II Гонат]] |[[272 п.н.е.]] - [[239 п.н.е.]] |повторно назначен |- |[[Деметриј II]] |[[239 п.н.е.]] - [[229 п.н.е.]] | |- |[[Антигон III Досон]] |[[229 п.н.е.]] - [[221 п.н.е.]] | |- |[[Филип V Македонски|Филип V]] |[[221 п.н.е.]] - [[179 п.н.е.]] | |- |[[Персеј]] |[[179 п.н.е.]] - [[168 п.н.е.]] |последниот крал во династијата |} [[Податотека:Tetradrachm of Antigonus Doson.jpg|thumb|250px|[[Антигон II Гонат]].]] [[Податотека:Philip V of Macedon.jpg|thumb|250px|[[Филип V Македонски|Филип V]].]] [[Податотека:Perseus of Macedon BM.jpg|thumb|250 px|[[Персеј]], последниот крал од антигонидската династија]] == Поврзано == * [[Антипатридска династија]] * [[Аргеадска династија]] * [[Аталидска династија]] * [[Птоломејска династија]] * [[Селевкидска династија]] == Наводи == {{наводи}} {{Дијадоси}} {{Кралеви на Античка Македонија}} [[Категорија:Династии во Античка Македонија]] [[Категорија:Престаноци во 2 век п.н.е.]] [[Категорија:Македонија во 3 век п.н.е.]] 1q7yau4fox6uo9mrk7i68uurchs7yj8 5542681 5542678 2026-04-21T02:47:43Z Bjankuloski06 332 додадена [[Категорија:Македонија во 2 век п.н.е.]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542681 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Antigone le Borgne (pièce).jpg|250px|thumb|Монета со ликот на '''Антигон I Едноокиот''' (382-301 г. п.н.е.)]] '''Антигонидска династија''' или '''Антигониди''' — [[династија]] на [[крал на Македонија|македонски кралеви]] кои воделе потекло од [[Антигон I Едноокиот]] генерал во војската на [[Александар Македонски]]. Династијата е наследничка на [[Антипатридската династија]], која владеела со [[Мала Азија]] и северна [[Сирија]]. Напорите на [[Антигон I Едноокиот]] за воспоставување на контрола врз целокупната територија на [[Македонската Империја]] завршиле со негов пораз во [[Битка кај Ипс|Битката кај Ипс]] во [[301 п.н.е.]]. Неговиот син, [[Деметриј I Опсадникот]] ја преживеал битката и неколку години подоцна завладеал со [[Македонија]], но подоцна бил симнат од престолот и умрел во затвор. По период на нереди, синот на Деметриј, [[Антигон II Гонат]] успеал да ја зацврсти семејната власт врз старото [[Македонско Кралство]], како и врз речиси сите грчки градови-држави до [[276 п.н.е.]].<ref>{{наведена книга | last = J. Spielvogel | first = Jackson | title = Western Civilization: Volume I: To 1715 | publisher = Thomson Wadsworth | year = 2005 | pages = 89–90 | url = http://books.google.co.uk/books?id=xcNIBlwrjMsC&pg=PA89&dq=Antigonid+dynasty&as_brr=3&client=firefox-a&sig=bAsAQ3FULt-5YVLyQ9f9dJhvAEg#PPA90,M1 | isbn = 0534646034}}</ref> Антигонидската династија била една од четирите династии воспоставена од страна на наследниците ([[дијадоси]]) на Александар Македонски, останатите три династии биле: [[Селевкидската династија]], [[Птоломејската династија]] и [[Аталидската династија]]. Последниот член на династијата, [[Персеј]], кој владеел помеѓу [[179 п.н.е.]] - [[168 п.н.е.]], бил признат од грците како борец за ослободување од римската власт. Персеј не успеал да го сопре напредувањето на римските легии и неговиот пораз во [[Битката кај Пидна]] значело и почеток на крајот на династијата.<ref>'''Britannica''', ''Антигонидска династија'', 2008, O. Ed. "Philip’s successor, Perseus (reigned 179–168 bc), was recognized as a champion of Greek freedom against Rome. But Perseus’ failure to deploy his full resources brought about his defeat (168) at Pydna in Macedonia and signaled the end of the dynasty." {{en}}</ref> == Членови на династијата, влатедетели со Македонија == [[Податотека:Demetrij I Poliorket.jpg|thumb|right|250px|[[Деметриј I Опсадникот]].]] {| class=wikitable |'''владетел''' |'''период на владеење''' |'''забелешка''' |- |[[Антигон I Едноокиот]] | |зачетник на династијата |- |[[Деметриј I Опсадникот]] |[[294 п.н.е.]] - [[287 п.н.е.]] | |- |[[Антигон II Гонат]] |[[277 п.н.е.]] - [[274 п.н.е.]] | |- |[[Антигон II Гонат]] |[[272 п.н.е.]] - [[239 п.н.е.]] |повторно назначен |- |[[Деметриј II]] |[[239 п.н.е.]] - [[229 п.н.е.]] | |- |[[Антигон III Досон]] |[[229 п.н.е.]] - [[221 п.н.е.]] | |- |[[Филип V Македонски|Филип V]] |[[221 п.н.е.]] - [[179 п.н.е.]] | |- |[[Персеј]] |[[179 п.н.е.]] - [[168 п.н.е.]] |последниот крал во династијата |} [[Податотека:Tetradrachm of Antigonus Doson.jpg|thumb|250px|[[Антигон II Гонат]].]] [[Податотека:Philip V of Macedon.jpg|thumb|250px|[[Филип V Македонски|Филип V]].]] [[Податотека:Perseus of Macedon BM.jpg|thumb|250 px|[[Персеј]], последниот крал од антигонидската династија]] == Поврзано == * [[Антипатридска династија]] * [[Аргеадска династија]] * [[Аталидска династија]] * [[Птоломејска династија]] * [[Селевкидска династија]] == Наводи == {{наводи}} {{Дијадоси}} {{Кралеви на Античка Македонија}} [[Категорија:Династии во Античка Македонија]] [[Категорија:Престаноци во 2 век п.н.е.]] [[Категорија:Македонија во 3 век п.н.е.]] [[Категорија:Македонија во 2 век п.н.е.]] 3vnlkvlvw15jgg8zyvmakjsvaybblzr 0 207727 5542644 5541055 2026-04-21T02:40:46Z Bjankuloski06 332 /* Литература */ Додадена категорија 5542644 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name = Селевк I Победникот | title = Основач на [[Селевкидска империја|Селевкидската империја]] | image = Seleuco I Nicatore.JPG | caption =Биста на Селевк I | reign = [[305 п.н.е]] - [[281 п.н.е.]] | coronation = [[305 п.н.е.]], [[Селевкија]] | othertitles = | full name = | predecessor =[[Александар Македонски]] | successor =[[Антиох I Сотер]] | suc-type = | heir = | queen = | consort = | spouse 1 =[[Апама]] | spouse 2 =[[Стратоника од Сирија|Стратоника]] | spouse 3 = | spouse 4 = | spouse 5 = | spouse 6 = | issue = | royal house = | dynasty =[[Селевкидска династија]] | royal anthem = | father =[[Антиох (татко на Селевк I Победникот)|Антиох]] | mother =[[Лаодика]] | date of birth = околу [[358 п.н.е.]] | place of birth =[[Орест]], [[Македонија]] | date of death = септември [[281 п.н.е.]] (на 77 години) | place of death =[[Лизимахија]], [[Тракија]] | date of burial = | place of burial = |}} '''Селевк I Победникот''' (~ [[358 п.н.е.|358]] - [[281 п.н.е.]]) — генерал во војската на [[Александар Македонски]]. По [[дијадоси|војните на дијадосите]] Селевк станал родоначалник на династијата [[Селевкидска династија|Селевкиди]] и ја основал [[Селевкидска империја|Селевкидската империја]], една од најдолговечните империи-наследнички на поранешната [[Македонска империја]] која најдолго одолеала на нападите на Римјаните. Единствено Птоломејското кралство опстанало подолго за приближно 34 години. Селевк бил син на Антиох од Орест, според некои историчари Антиох бил генерал во војската на [[Филип II]]. Се претпоставува дека Антиох потекнувал од благородничко македонско семејство во Горна Македонија. Мајката на Селевк најверојатно била Лаодика. Подоцна, Селевк именувал голем број на градови во својата империја по имињата на неговите родители. Бил еден од генералите на македонскиот крал Филип II, верен пријател на [[Александар Македонски]] а посебно се истакнал при [[поход на Индија|походот на Индија]] во [[326 п.н.е.]] После смртта на Александар, Македонската империја станала предмет на поделба на генералите во македонската војска. Селевк станал близок со регентот на империјата [[Пердика (намесник)|Пердика]], со кој заедно учествувал во походот на Египет. За време на походот на Египет [[321 п.н.е.]] го убил Пердика. После втората поделба на Македонската империја во [[321 п.н.е.]] Селевк ја добил [[Вавилон]]ската сатрапија. Кога [[Антигон]] [[316 п.н.е.]] завладеал со источните провинции, Селевк пребегнал во Египет. Во војната помеѓу [[Антигон]] и останатите македонски генерали, Селевк соработува со [[Птоломеј I]] и командува со египетските ескадрили во Егејското Море. После победата на Птоломеј во [[Битка кај Газа|Битката кај Газа]] во [[312 п.н.е.]], Селевк се вратил во [[Вавилон]]. == Селевкидска империја == [[Податотека: SeleucusCoin.jpg|thumb|350px|right|Сребрена монета со ликот на Селевк. На грчки е напишано ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΣΕΛΕΥΚΟΥ ("на кралот Селевк").]] После неговото враќање во [[Вавилон]] [[312 п.н.е.]] започнува нова Селевкидска ера. Оваа година се смета за година кога е основана [[Селевкидска империја|Селевкидската империја]]. Од Вавилон, Селевк, тргнал во поход на освојување на соседните провинции: [[Персија]], Суза (Елам) и Медеја. Овие провинции до тогаш биле во рацете на луѓето на [[Антигон]]. [[Деметриј I Опсадникот]] синот на Антигон, го нападнал [[Вавилон]] во [[311 п.н.е.]], но не успева да нанесе некоја посериозна штета. Во следните десетина години ([[311 п.н.е.]] - [[302 п.н.е.]]) [[Антигон]] бил ангажиран на запад, па Селевк имал доволно време да го освои целиот источен дел на империјата на Александар Македонски, сè до реката [[Инд]]. После, изумирањето на [[аргеадската династија]], Селевк си ја доделил титулата крал, а истото тоа го направиле и останатите главни македонски генерали кои управувале со делови од Македонската империја. [[Податотека:Diadochi.png|thumb|350px|Кралствата на [[Антигон]], [[Селевк I]], [[Птоломеј I]], [[Касандер]] и [[Лизимах]].]] Селевк ја проширил својата империја до реката [[Инд]], каде веројатно претрпел пораз, при што морал со индискиот владетел [[Чадрагупта]] да потпише мировен договор [[302 п.н.е.]]. Селевк му го препуштил [[Пакистан]] на Чандрагупта, му ја дал за жена неговата ќерка, а за возврат добил 500 борбени слонови. == Проширување на запад == Селевк влегол во сојуз со [[Лизимах]] [[301 п.н.е.]] и заедно успеале да го победат Антигон во [[Битката кај Ипс]]. Следи нова поделба на териториите во која Селевк ја добива [[Сирија]] и делови од [[Мала Азија]]. Со добивањето на [[Сирија]], Селевк добива излез на [[Средоземното Море]]. На брегот од Средоземното Море го основа градот [[Антиохија]] и го прогласува за главен град на својата империја. Во исто време градот [[Селевкија]] на реката [[Тигар]] станува седиште на источните сатрапии во кои неговиот син Антиох го поставува за заменик крал. Селевк изградел голем број на градови, ги именувал како Антиохија (16 градови), Селевкија (9 градови) и Лаодика (6 градови). Успеал да го зароби [[Деметриј I Опсадникот]] во 285 п.н.е., после што единствени соперници му биле [[Лизимах]] и [[Птоломеј II]]. [[Птоломеј Кераун]] пребегнал кај Селевк во моментот кога на власт во Египет дошол неговиот брат [[Птоломеј II]] ([[285 п.н.е.]] Лизимах станал омразен, откако го убил неговиот сопствен син. Оваа ситуација му одговарала на Селевк и ја искористил за интервенција против Лизимах, а со помош на [[Птоломеј Кераун]]. Во одлучувачката [[битка кај Курупедион]] во [[Лидија]] [[281 п.н.е.]] Селевк го победува Лизимах по што практично успеал да освои сè што освоил и [[Александар Македонски]] освен [[Египет]], [[Македонија]] и [[Грција]]. Имал намера да владее со [[Македонско кралство|Македонското кралство]] во старите граници, а неговиот син [[Антиох]] да владее со цела [[Азија]]. Меѓутоа бил убиен од страна на [[Птоломеј Кераун]] во [[281 п.н.е.]] со што бил спречен да ја обнови речиси целата империја на [[Александар Македонски]]. == Поврзано == * [[Дијадоси]] * [[Селевкидска империја]] == Литература == * Grainger, John D. "An Empire Builder—Seleukos Nikator", ''History Today'', Vol.&nbsp;43, No.&nbsp;5. (1993), pp.&nbsp;25–30. {{en}} * Grainger, John D. ''Seleukos Nikator: Constructing a Hellenistic Kingdom''. New York: Routledge, 1990 (hardcover, ISBN 0-415-04701-3). {{en}} * {{наведена книга | author= John D. Grainger | title =Seleukos Nikator: Constructing a Hellenistic Kingdom | date=1990 |publisher=Routledge | isbn=9780415047012}} * {{наведена книга | author= John D. Grainger | title =A Seleukid Prosopography and Gazetteer | date=1997| publisher=BRILL| isbn = ISBN 978-90-04-10799-1 }} * {{наведена книга | author = A. B. Bosworth | title = The Legacy of Alexander | date =2005| publisher =Oxford University Press | isbn = ISBN 978-0-19-928515-0 }} * {{наведена книга | author = T. Boiy | title = Late Achaemenid and Hellenistic Babylon | date = |publisher=Peeters Publishers| isbn =ISBN 978-90-429-1449-0}} {{reflist}} {{s-start}} {{s-hou|[[Селевкидска империја]]||358 п.н.е.||281 п.н.е..}} {{s-bef|before=[[Александар IV|Александар IV, крал на Азија]]}} {{s-ttl|title=[[Список на кралеви на Персија|Селевкидски крал]]|years= [[305 п.н.е.]] - [[281 п.н.е.]]}} {{s-aft|after=[[Антиох I Сотер]]}} {{end}} {{Дијадоси}} {{Генерали во војската на Античка Македонија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Војсководци на Александар Македонски]] [[Категорија:Селевкидска династија]] [[Категорија:Селевкидско Царство]] [[Категорија:Несигурна година на раѓање]] [[Категорија:Основачи на градови]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] 2wapbom8vumdb0i4ertrmlfy0ulzlwb 5542662 5542644 2026-04-21T02:41:26Z Bjankuloski06 332 /* Литература */ Додадена категорија 5542662 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name = Селевк I Победникот | title = Основач на [[Селевкидска империја|Селевкидската империја]] | image = Seleuco I Nicatore.JPG | caption =Биста на Селевк I | reign = [[305 п.н.е]] - [[281 п.н.е.]] | coronation = [[305 п.н.е.]], [[Селевкија]] | othertitles = | full name = | predecessor =[[Александар Македонски]] | successor =[[Антиох I Сотер]] | suc-type = | heir = | queen = | consort = | spouse 1 =[[Апама]] | spouse 2 =[[Стратоника од Сирија|Стратоника]] | spouse 3 = | spouse 4 = | spouse 5 = | spouse 6 = | issue = | royal house = | dynasty =[[Селевкидска династија]] | royal anthem = | father =[[Антиох (татко на Селевк I Победникот)|Антиох]] | mother =[[Лаодика]] | date of birth = околу [[358 п.н.е.]] | place of birth =[[Орест]], [[Македонија]] | date of death = септември [[281 п.н.е.]] (на 77 години) | place of death =[[Лизимахија]], [[Тракија]] | date of burial = | place of burial = |}} '''Селевк I Победникот''' (~ [[358 п.н.е.|358]] - [[281 п.н.е.]]) — генерал во војската на [[Александар Македонски]]. По [[дијадоси|војните на дијадосите]] Селевк станал родоначалник на династијата [[Селевкидска династија|Селевкиди]] и ја основал [[Селевкидска империја|Селевкидската империја]], една од најдолговечните империи-наследнички на поранешната [[Македонска империја]] која најдолго одолеала на нападите на Римјаните. Единствено Птоломејското кралство опстанало подолго за приближно 34 години. Селевк бил син на Антиох од Орест, според некои историчари Антиох бил генерал во војската на [[Филип II]]. Се претпоставува дека Антиох потекнувал од благородничко македонско семејство во Горна Македонија. Мајката на Селевк најверојатно била Лаодика. Подоцна, Селевк именувал голем број на градови во својата империја по имињата на неговите родители. Бил еден од генералите на македонскиот крал Филип II, верен пријател на [[Александар Македонски]] а посебно се истакнал при [[поход на Индија|походот на Индија]] во [[326 п.н.е.]] После смртта на Александар, Македонската империја станала предмет на поделба на генералите во македонската војска. Селевк станал близок со регентот на империјата [[Пердика (намесник)|Пердика]], со кој заедно учествувал во походот на Египет. За време на походот на Египет [[321 п.н.е.]] го убил Пердика. После втората поделба на Македонската империја во [[321 п.н.е.]] Селевк ја добил [[Вавилон]]ската сатрапија. Кога [[Антигон]] [[316 п.н.е.]] завладеал со источните провинции, Селевк пребегнал во Египет. Во војната помеѓу [[Антигон]] и останатите македонски генерали, Селевк соработува со [[Птоломеј I]] и командува со египетските ескадрили во Егејското Море. После победата на Птоломеј во [[Битка кај Газа|Битката кај Газа]] во [[312 п.н.е.]], Селевк се вратил во [[Вавилон]]. == Селевкидска империја == [[Податотека: SeleucusCoin.jpg|thumb|350px|right|Сребрена монета со ликот на Селевк. На грчки е напишано ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΣΕΛΕΥΚΟΥ ("на кралот Селевк").]] После неговото враќање во [[Вавилон]] [[312 п.н.е.]] започнува нова Селевкидска ера. Оваа година се смета за година кога е основана [[Селевкидска империја|Селевкидската империја]]. Од Вавилон, Селевк, тргнал во поход на освојување на соседните провинции: [[Персија]], Суза (Елам) и Медеја. Овие провинции до тогаш биле во рацете на луѓето на [[Антигон]]. [[Деметриј I Опсадникот]] синот на Антигон, го нападнал [[Вавилон]] во [[311 п.н.е.]], но не успева да нанесе некоја посериозна штета. Во следните десетина години ([[311 п.н.е.]] - [[302 п.н.е.]]) [[Антигон]] бил ангажиран на запад, па Селевк имал доволно време да го освои целиот источен дел на империјата на Александар Македонски, сè до реката [[Инд]]. После, изумирањето на [[аргеадската династија]], Селевк си ја доделил титулата крал, а истото тоа го направиле и останатите главни македонски генерали кои управувале со делови од Македонската империја. [[Податотека:Diadochi.png|thumb|350px|Кралствата на [[Антигон]], [[Селевк I]], [[Птоломеј I]], [[Касандер]] и [[Лизимах]].]] Селевк ја проширил својата империја до реката [[Инд]], каде веројатно претрпел пораз, при што морал со индискиот владетел [[Чадрагупта]] да потпише мировен договор [[302 п.н.е.]]. Селевк му го препуштил [[Пакистан]] на Чандрагупта, му ја дал за жена неговата ќерка, а за возврат добил 500 борбени слонови. == Проширување на запад == Селевк влегол во сојуз со [[Лизимах]] [[301 п.н.е.]] и заедно успеале да го победат Антигон во [[Битката кај Ипс]]. Следи нова поделба на териториите во која Селевк ја добива [[Сирија]] и делови од [[Мала Азија]]. Со добивањето на [[Сирија]], Селевк добива излез на [[Средоземното Море]]. На брегот од Средоземното Море го основа градот [[Антиохија]] и го прогласува за главен град на својата империја. Во исто време градот [[Селевкија]] на реката [[Тигар]] станува седиште на источните сатрапии во кои неговиот син Антиох го поставува за заменик крал. Селевк изградел голем број на градови, ги именувал како Антиохија (16 градови), Селевкија (9 градови) и Лаодика (6 градови). Успеал да го зароби [[Деметриј I Опсадникот]] во 285 п.н.е., после што единствени соперници му биле [[Лизимах]] и [[Птоломеј II]]. [[Птоломеј Кераун]] пребегнал кај Селевк во моментот кога на власт во Египет дошол неговиот брат [[Птоломеј II]] ([[285 п.н.е.]] Лизимах станал омразен, откако го убил неговиот сопствен син. Оваа ситуација му одговарала на Селевк и ја искористил за интервенција против Лизимах, а со помош на [[Птоломеј Кераун]]. Во одлучувачката [[битка кај Курупедион]] во [[Лидија]] [[281 п.н.е.]] Селевк го победува Лизимах по што практично успеал да освои сè што освоил и [[Александар Македонски]] освен [[Египет]], [[Македонија]] и [[Грција]]. Имал намера да владее со [[Македонско кралство|Македонското кралство]] во старите граници, а неговиот син [[Антиох]] да владее со цела [[Азија]]. Меѓутоа бил убиен од страна на [[Птоломеј Кераун]] во [[281 п.н.е.]] со што бил спречен да ја обнови речиси целата империја на [[Александар Македонски]]. == Поврзано == * [[Дијадоси]] * [[Селевкидска империја]] == Литература == * Grainger, John D. "An Empire Builder—Seleukos Nikator", ''History Today'', Vol.&nbsp;43, No.&nbsp;5. (1993), pp.&nbsp;25–30. {{en}} * Grainger, John D. ''Seleukos Nikator: Constructing a Hellenistic Kingdom''. New York: Routledge, 1990 (hardcover, ISBN 0-415-04701-3). {{en}} * {{наведена книга | author= John D. Grainger | title =Seleukos Nikator: Constructing a Hellenistic Kingdom | date=1990 |publisher=Routledge | isbn=9780415047012}} * {{наведена книга | author= John D. Grainger | title =A Seleukid Prosopography and Gazetteer | date=1997| publisher=BRILL| isbn = ISBN 978-90-04-10799-1 }} * {{наведена книга | author = A. B. Bosworth | title = The Legacy of Alexander | date =2005| publisher =Oxford University Press | isbn = ISBN 978-0-19-928515-0 }} * {{наведена книга | author = T. Boiy | title = Late Achaemenid and Hellenistic Babylon | date = |publisher=Peeters Publishers| isbn =ISBN 978-90-429-1449-0}} {{reflist}} {{s-start}} {{s-hou|[[Селевкидска империја]]||358 п.н.е.||281 п.н.е..}} {{s-bef|before=[[Александар IV|Александар IV, крал на Азија]]}} {{s-ttl|title=[[Список на кралеви на Персија|Селевкидски крал]]|years= [[305 п.н.е.]] - [[281 п.н.е.]]}} {{s-aft|after=[[Антиох I Сотер]]}} {{end}} {{Дијадоси}} {{Генерали во војската на Античка Македонија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Војсководци на Александар Македонски]] [[Категорија:Селевкидска династија]] [[Категорија:Селевкидско Царство]] [[Категорија:Несигурна година на раѓање]] [[Категорија:Основачи на градови]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] [[Категорија:Македонци од 3 век п.н.е.]] n2zthshkgk8jthaxllgxvcjzgh41bxf 0 207895 5542655 5217716 2026-04-21T02:41:07Z Bjankuloski06 332 Додадена категорија 5542655 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} [[File:Thessaloniki-ancient_inscription.png|thumb|Натпис кој гласи „На кралицата Тесалоника, (ќерка) на [[Филип II Македонски|Филип]]“, [[Археолошки музеј (Солун)|Археолошки музеј во Солун]]]] '''Тесалоника''' (352 или 345 п.н.е. - 295 п.н.е.) — македонска принцеза а подоцна и македонска кралица.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=д-р Стојан Киселиновски и др.|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=452}}</ref> Родена е како незаконска ќерка на македонскиот крал [[Филип II Македонски|Филип II]] и неговата [[тесалија|тесалиска]] наложница [[Никесиполида]]. Филип на денот на нејзиното раѓање извојувал важна победа во Тесалија, па затоа и го дал името "Тесалиска победа" ("Θεσσαλο" и "νίκη"). Набрзо после нејзиното раѓање мајкаи починала, па грижата за неа ја презела кралицата [[Олимпија]], која со Никисеполис била добра пријателка. Со оглед на тоа што Тесалоника не била законско дете, главно била поштедена од сплетките околу одржувањето на династичката лоза. Но таа ситуација се променила кога во [[323 п.н.е.]] починал нејзиниот полубрат, славниот [[Александар Македонски]], а дијадосите почнале да се интересираат за неа, имајќи предвид дека доколку се оженат со неа ќе го легитимираат своето преземање на Александровата империја. Тесалоника цело време и останала верна на својата маќеа, дури и [[317 п.н.е.]] била заедно со неа при опсадата во Пидна од страна на [[Касандар]]. [[315 п.н.е.]] Пидна паднала во рацете на Касандар, Олимпија била убиена а Касандар потоа се оженил со Тесалоника. Во бракот со Касандар, Тесалоника родила три сина: [[Филип V Македонски|Филип]], [[Антипатар II Македонски|Антипатар]] и [[Александар V Македонски|Александар]]. Касандар на својата жена и оддал почит на тој начин што новата македонска престолнина ја нарекол по нејзиното име. Така денешен Солун по тој повод го носи името на Тесалоника.<ref name=":0" /> После смртта на Касандар, [[297 п.н.е.]] а веднаш после него и Филип V, Тесалоника се обидела да ги убеди Антипатар и Александар да владеат заеднички. Но Антипатар не ја послушал, наместо тоа го протерал од Македонија својот брат Александар а Тесалоника ја убил. == Легенда за Тесалоника == Постои една легенда за Тесалоника која вели дека Александар Македонски од своите патувања низ Азија и донел еликсир на бесмртноста. Кога Тесалоника слушнала за смрта на својот полубрат, се фрлила во море, но не можела да се удави туку станала [[морска сирена]] која ги следела бродовите и се распрашувала дали нејзиниот брат е жив. Ако слушнела дека нејзиниот брат е мртов, се претворала во [[Горгона]] и ги јадела бродовите. == Наводи == <references /> == Надворшени врски == * [http://www.ancientworlds.net/aw/Article/456671 Ancient Worlds - Thessalonike The Tragic Queen] {{en}} * [http://www.lysimachos.com/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=26 Lysimachos Biographies - Thessalonike] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070720051741/http://www.lysimachos.com/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=26 |date=2007-07-20 }} {{en}} * [http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~jamesdow/s017/f020716.htm The pedigree of Thessalonice of Macedonia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080405082202/http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~jamesdow/s017/f020716.htm |date=2008-04-05 }} {{en}} * Smith, William (ed.); ''Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology'', [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3434.html "Thessalonice"], Boston, (1867) {{en}} [[Категорија:Александар III Македонски]] [[Категорија:Аргеадска династија]] [[Категорија:Стар Солун]] [[Категорија:Луѓе од Солун]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] qf9q3r4zl4uimx4w47go4yebkbap5zj 5542663 5542655 2026-04-21T02:41:28Z Bjankuloski06 332 /* Надворшени врски */ Додадена категорија 5542663 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=август 2010}} [[File:Thessaloniki-ancient_inscription.png|thumb|Натпис кој гласи „На кралицата Тесалоника, (ќерка) на [[Филип II Македонски|Филип]]“, [[Археолошки музеј (Солун)|Археолошки музеј во Солун]]]] '''Тесалоника''' (352 или 345 п.н.е. - 295 п.н.е.) — македонска принцеза а подоцна и македонска кралица.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=д-р Стојан Киселиновски и др.|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=452}}</ref> Родена е како незаконска ќерка на македонскиот крал [[Филип II Македонски|Филип II]] и неговата [[тесалија|тесалиска]] наложница [[Никесиполида]]. Филип на денот на нејзиното раѓање извојувал важна победа во Тесалија, па затоа и го дал името "Тесалиска победа" ("Θεσσαλο" и "νίκη"). Набрзо после нејзиното раѓање мајкаи починала, па грижата за неа ја презела кралицата [[Олимпија]], која со Никисеполис била добра пријателка. Со оглед на тоа што Тесалоника не била законско дете, главно била поштедена од сплетките околу одржувањето на династичката лоза. Но таа ситуација се променила кога во [[323 п.н.е.]] починал нејзиниот полубрат, славниот [[Александар Македонски]], а дијадосите почнале да се интересираат за неа, имајќи предвид дека доколку се оженат со неа ќе го легитимираат своето преземање на Александровата империја. Тесалоника цело време и останала верна на својата маќеа, дури и [[317 п.н.е.]] била заедно со неа при опсадата во Пидна од страна на [[Касандар]]. [[315 п.н.е.]] Пидна паднала во рацете на Касандар, Олимпија била убиена а Касандар потоа се оженил со Тесалоника. Во бракот со Касандар, Тесалоника родила три сина: [[Филип V Македонски|Филип]], [[Антипатар II Македонски|Антипатар]] и [[Александар V Македонски|Александар]]. Касандар на својата жена и оддал почит на тој начин што новата македонска престолнина ја нарекол по нејзиното име. Така денешен Солун по тој повод го носи името на Тесалоника.<ref name=":0" /> После смртта на Касандар, [[297 п.н.е.]] а веднаш после него и Филип V, Тесалоника се обидела да ги убеди Антипатар и Александар да владеат заеднички. Но Антипатар не ја послушал, наместо тоа го протерал од Македонија својот брат Александар а Тесалоника ја убил. == Легенда за Тесалоника == Постои една легенда за Тесалоника која вели дека Александар Македонски од своите патувања низ Азија и донел еликсир на бесмртноста. Кога Тесалоника слушнала за смрта на својот полубрат, се фрлила во море, но не можела да се удави туку станала [[морска сирена]] која ги следела бродовите и се распрашувала дали нејзиниот брат е жив. Ако слушнела дека нејзиниот брат е мртов, се претворала во [[Горгона]] и ги јадела бродовите. == Наводи == <references /> == Надворшени врски == * [http://www.ancientworlds.net/aw/Article/456671 Ancient Worlds - Thessalonike The Tragic Queen] {{en}} * [http://www.lysimachos.com/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=26 Lysimachos Biographies - Thessalonike] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070720051741/http://www.lysimachos.com/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=26 |date=2007-07-20 }} {{en}} * [http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~jamesdow/s017/f020716.htm The pedigree of Thessalonice of Macedonia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080405082202/http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~jamesdow/s017/f020716.htm |date=2008-04-05 }} {{en}} * Smith, William (ed.); ''Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology'', [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3434.html "Thessalonice"], Boston, (1867) {{en}} [[Категорија:Александар III Македонски]] [[Категорија:Аргеадска династија]] [[Категорија:Стар Солун]] [[Категорија:Луѓе од Солун]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] [[Категорија:Македонци од 3 век п.н.е.]] iqi85vnb17ihwiabauckxdiz8znsejl 0 208071 5542660 5468186 2026-04-21T02:41:22Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ Додадена категорија 5542660 wikitext text/x-wiki '''Птоломеј II Филаделф''' ([[старогрчки]]. Πτολεμαῖος Φιλάδελφος, [[309 п.н.е.]] — [[246 п.н.е.]]) — [[македон]]ски крал на [[Птоломејски Египет|Египет]] во периодот од [[283 п.н.е.]] до [[246 п.н.е.]] Бил син на родоначалникот на Птоломејската династија [[Птоломеј I Сотер]] и Вереника. Времето на неговото владеење честопати се нарекува и златно доба на Птоломејскиот Египет, со оглед на тоа што Египет станал најголема поморска сила на Источниот Медитеран, а неговата престолнина била едно од најзначајните центри на културниот живот во тогашниот свет. [[Податотека:Oktadrachmon Ptolemaios II Arsinoe II.jpg|мини|десно|Птолемеј II Филаделф, на монета од [[3 век п.н.е.|III век п.н.е.]] во друштво со неговата сестра и сопруга Арсиноја II]] == Надворешни врски == * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Africa/Egypt/_Texts/BEVHOP/3*.html Ptolemy Philadelphus at LacusCurtius] &mdash; (Chapter&nbsp;III of E.&nbsp;R&nbsp;Bevan's ''House of Ptolemy'', 1923) {{en}} * [http://virtualreligion.net/iho/ptolemy_2.html Ptolemy II Philadelphus] entry in historical sourcebook by Mahlon H. Smith {{en}} * [http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/texts/great_mendes_stela.htm the Great Mendes Stele of Ptolemy II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151011145628/http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/texts/great_mendes_stela.htm |date=2015-10-11 }} {{en}} == Наводи == {{reflist}} {{start box}} {{succession box|title=[[Птоломејска династија]]|before=[[Птоломеј I Сотер]]| | years= | after=[[Птоломеј III Евергет]]}} {{end box}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Птоломејска династија]] [[Категорија:Фараони од Птоломејската династија|Птоломеј 02]] [[Категорија:Македонци од 3 век п.н.е.]] km7m62jkkhf0nd3rfnpv4544c3xeerm 0 208100 5542651 5542117 2026-04-21T02:41:00Z Bjankuloski06 332 /* Надворешни врски */ Додадена категорија 5542651 wikitext text/x-wiki '''Леонат''' ({{langx|el|Λεοννάτος}}; 356 п.н.е. - 322 п.н.е.), командант во војската на [[Александар Македонски]] и еден од ''[[дијадоси]]те.'' Тој бил член од кралската фамилија на [[Врскаести]]те, мало кралство кое било припоено на Македонија од страна на кралот [[Филип II Македонски]]. Леонат бил на иста возраст како и Александар и бил многу близок со него. Подоцна, тој бил еден од седумте телохранители на Александар, или [[соматофилаки]]. После смртта на Александар во 323 п.н.е., регентот, [[Пердика (намесник)|Пердика]], го направил Леонат [[сатрап]] на [[Фригија|Хелеспонтска Фригија]]. Сестрата на александар [[Клеопатра Македонска]], вдовицата на кралот [[Александар I Епирски]], му ја понудила раката на Леонат. Кога [[Атена|Атињаните]] слушнале дека Александар починал, тие се побуниле против Македонската власт и новиот регент, [[Антипатар]]. Леонат повел војска од 20,000 пешадијци и 1,500 коњаници за да го ослободи Антипатар од опсадата кај Ламија (видете [[Ламиска Војна]]). Тој најверојатно интервенирал со амбиција да ја узурпира власта на Анитипатар.{{Fact|date=July 2009}} Победата во битката против Атињаните веројатно ќе ја зголемела неговата шанса за заземање на престолот. Леонат бил убиен во битката против Атињаните а неговиот брак со Клеопатра Македонска не се случил. == Надворешни врски == * [http://www.livius.org/le-lh/leonnatus/leonnatus.html www.livius.com:Leonnatus] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100525152139/http://www.livius.org/le-lh/leonnatus/leonnatus.html |date=2010-05-25 }} {{en}} {{Генерали во војската на Античка Македонија}} [[Категорија:Соматофилакси]] [[Категорија:Генерали во војската на Македонската Империја]] [[Категорија:Војсководци на Александар Македонски]] [[Категорија:Антички Врскаестијанци]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] piunmj7ix7admnqa0pxm78sd457y67b 0 208119 5542666 5542211 2026-04-21T02:43:39Z Bjankuloski06 332 /* Надворешни врски */ Додадена категорија 5542666 wikitext text/x-wiki '''Атал''' (~390 п.н.е. - 336 п.н.е.) — [[македон]]ски генерал и важна личност на дворот на кралот [[Филип II Македонски]]. Во [[339 п.н.е.]] Аталовата внука [[Клеопатра Евридика Македонска|Клеопатра Евридика]] се омажила за [[Филип II Македонски]]. Пролетта [[336 п.н.е.]], Филип II го назначил Атал заедно со [[Парменион]] за команданти на претходницата која требало да изврши инвазија врз [[Ахаменидската Империја|Персија]] во [[Мала Азија]]. После атентатот врз Филип II, на престолот дошол [[Александар Македонски]] (октомври [[336 п.н.е.]]). Клеопатра Евридика, нејзините две деца и Атал биле убиени (Клеопатра Евридика можеби извршила самоубиство откако биле убиени нејзините две деца). Според кажувањата на [[Аристотел]], проширени од [[Клејтарх]] и [[Диодор Сикулус]], Атал сексуално го нападнал [[Павзаниј од Орест]] како знак на одмазда за извалканиот углед на неговиот пријател (веројатно во емоционална врска со него), чие име било исто така Павзаниј, случка која подоцна довела до смрт на Павзаниј. Подоцнежниот атентат врз Филип II од страна на [[Павзаниј од Орест]] бил тесно поврзан со оваа случка, бидејќи Павзаниј бил незадоволен од тоа што Филип не го казнил Атал. Кога Александар Македонски дошол на кралскиот престол, Атал бил стациониран заедно со [[Парменион]] и македонската претходница во [[Мала Азија]]. На веста за смртта на Филип, според некои извори, [[Демостен]] од [[Атена]] му напишал писмо на Атал во кое му ветил поддршка доколку двајцата (Атал и Парменион) се свртат против Александар. Атал наместо да го послуша Демостен, се вратил во Македонија и му го покажал писмото на Александар, како доказ за неговата верност. Но, сепак Александар го убил Атал, веројатно поради поранешните грешки на Атал. Веројатно Александар го сметал Атал за премногу амбициозен за да го остави жив, посебно затоа што би имал добра причина за одмазда поради убиството на Клеопатра Евридика и нејзините деца. == Надворешни врски == * [http://www.livius.org/as-at/attalus/attalus.html Jona Lendering, ''Attalus''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140717082620/http://www.livius.org/as-at/attalus/attalus.html |date=2014-07-17 }} {{en}} {{Генерали во војската на Античка Македонија}} [[Категорија:Древномакедонски војсководци]] [[Категорија:Генерали во војската на Филип II Македонски]] [[Категорија:Родени во 390 година п.н.е.]] [[Категорија:Луѓе погубени од Александар Македонски]] 0edsqff3cm7ad8tsotlhuiz4s4xh8co 5542683 5542666 2026-04-21T02:48:17Z Bjankuloski06 332 /* Надворешни врски */ Додадена категорија 5542683 wikitext text/x-wiki '''Атал''' (~390 п.н.е. - 336 п.н.е.) — [[македон]]ски генерал и важна личност на дворот на кралот [[Филип II Македонски]]. Во [[339 п.н.е.]] Аталовата внука [[Клеопатра Евридика Македонска|Клеопатра Евридика]] се омажила за [[Филип II Македонски]]. Пролетта [[336 п.н.е.]], Филип II го назначил Атал заедно со [[Парменион]] за команданти на претходницата која требало да изврши инвазија врз [[Ахаменидската Империја|Персија]] во [[Мала Азија]]. После атентатот врз Филип II, на престолот дошол [[Александар Македонски]] (октомври [[336 п.н.е.]]). Клеопатра Евридика, нејзините две деца и Атал биле убиени (Клеопатра Евридика можеби извршила самоубиство откако биле убиени нејзините две деца). Според кажувањата на [[Аристотел]], проширени од [[Клејтарх]] и [[Диодор Сикулус]], Атал сексуално го нападнал [[Павзаниј од Орест]] како знак на одмазда за извалканиот углед на неговиот пријател (веројатно во емоционална врска со него), чие име било исто така Павзаниј, случка која подоцна довела до смрт на Павзаниј. Подоцнежниот атентат врз Филип II од страна на [[Павзаниј од Орест]] бил тесно поврзан со оваа случка, бидејќи Павзаниј бил незадоволен од тоа што Филип не го казнил Атал. Кога Александар Македонски дошол на кралскиот престол, Атал бил стациониран заедно со [[Парменион]] и македонската претходница во [[Мала Азија]]. На веста за смртта на Филип, според некои извори, [[Демостен]] од [[Атена]] му напишал писмо на Атал во кое му ветил поддршка доколку двајцата (Атал и Парменион) се свртат против Александар. Атал наместо да го послуша Демостен, се вратил во Македонија и му го покажал писмото на Александар, како доказ за неговата верност. Но, сепак Александар го убил Атал, веројатно поради поранешните грешки на Атал. Веројатно Александар го сметал Атал за премногу амбициозен за да го остави жив, посебно затоа што би имал добра причина за одмазда поради убиството на Клеопатра Евридика и нејзините деца. == Надворешни врски == * [http://www.livius.org/as-at/attalus/attalus.html Jona Lendering, ''Attalus''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140717082620/http://www.livius.org/as-at/attalus/attalus.html |date=2014-07-17 }} {{en}} {{Генерали во војската на Античка Македонија}} [[Категорија:Древномакедонски војсководци]] [[Категорија:Генерали во војската на Филип II Македонски]] [[Категорија:Родени во 390 година п.н.е.]] [[Категорија:Луѓе погубени од Александар Македонски]] [[Категорија:Војсководци на Филип II Македонски]] oh9qnsewe66ariy8u1ctsukhcxqd5us 0 209434 5542529 5518395 2026-04-20T19:41:57Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542529 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightsteelblue | name = Пеперуги |fossil_range= {{фосилен опсег|199|0}}[[Јура]] – денес | image = Parthenos sylvia philippensis.jpg | image_width = 250px | image_caption = Пеперугата ''[[Parthenos sylvia]]''. | regnum = [[Животни|Animalia]] | phylum = [[Членконоги|Arthropoda]] | classis = [[Инсект|Insecta]] | subclassis = [[Крилати инсекти|Pterygota]] | infraclassis = [[Новокрилци|Neoptera]] | superordo = [[Ендоптериготи|Endopterygota]] | ordo = '''Lepidoptera''' | ordo_authority = [[Карл Лине|Linnaeus]], [[Systema Naturae|1758]] | subdivision_ranks = Подредови | subdivision = [[Aglossata]]<br /> [[Glossata]]<br /> [[Heterobathmiina]]<br /> [[Zeugloptera]]<br /> }} '''Пеперугите''' ([[Латински јазик|лат.]] ''Lepidoptera'') образуваат голем ред на [[инсект]]и кој ги вбројува во себе [[Молец|молците]] и [[Дневни пеперуги|дневните пеперуги]]. Ова е еден од најбогатите со видови ред во светот чии претставници можат да се најдат речиси секаде. Обединува повеќе од 180 000 видови<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.ucl.ac.uk/taxome/ | title = The Lepidoptera Taxome Project Draft Proposals and Information | accessdate = 2007-03-05 | publisher = Centre for Ecology and Evolution, University College London | archive-date = 2011-08-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110805155650/http://www.ucl.ac.uk/taxome/ | url-status = dead }}</ref> распоредени во 128 фамилии и 47 натсемејства. Името доаѓа од [[Старогрчки јазик|старогрчките]] зборови λεπίδος (лушпа) и πτερόν (крило). Проценките за видовото богатство укажуваат на тоа дека овој ред можеби има повеќе видови и се наоѓа меѓу четирите најголеми и најуспешни редови ([[Ципокрилци|Hymenoptera]], [[Двокрилци|Diptera]] и [[Тврдокрилци|Coleoptera]]).<ref name="Powell">{{наведена книга|last=Resh|first=V. H.|author2=R. T. Cardé (Editor)|others=Jerry A. Powell (Editor of Section)|title=Encyclopedia of Insects|publisher=Academic Press|year=2003|pages=631–664|chapter=Lepidoptera|url=http://www.scribd.com/doc/13060600/Encyclopedia-of-Insects-Arab2000Forumprofr|access-date=2010-07-28|archive-date=2009-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090827042821/http://www.scribd.com/doc/13060600/Encyclopedia-of-Insects-Arab2000Forumprofr|url-status=dead}}</ref> Најголема пеперутка во светот е пеперутката молец атлас која што е застапена во тропските шуми во Филипините . Крилјата се долги околу 30 сантиметри и имаат живописни бои . == Изглед == [[Податотека:Butterfly-description.jpg|thumb|лево|250px|Морфологија на ''[[Papilio machaon]]'': '''A'''- предни крила; '''B''' - антена; '''C''' - сложено око; '''D''' - сурличка; '''E''' - торакс; '''F''' - нога; '''G'''- абдомен; '''H''' - задни крила; '''I''' - «cola»]] [[Податотека:Microphoto-butterflywing2.jpg|thumb|лево|250п|Микроскопска слика на пеперуткино крило.]] Пеперугите поседуваат два пара крила обраснати со лушпести влакненца кои се прекриваат како ќерамиди. Кај пеперугите е чест [[Полов диморфизам|половиот диморфизам]] кој е изразен во големината, обоеноста, крилата и пипалата. Мажјаците обично се пошарени и со поживи бои. Кај некои пеперуги се јавуваат значителни разлики во бојата во согласност со годишното време (сезонски диморфизам). Целосно развиените пеперуги се исхрануваат најмногу со [[нектар]], поретко со [[полен]], а кај некои системот за варење на храната е закржлавен и затоа тие не се хранат. Повеќето видови имаат многу долга [[сурличка]] (пробосцис или рилка) која е составена од изменет пар на магзили кои се споиле и образувале канал наменет за цицање. Кога не се исхрануваат, сурличката на пеперугите се намотува под главата со помош на една лента од мускули и еластично ткиво кое се наоѓа на врвот од каналот. Сурличката кај некои видови е долга 15&nbsp;cm или повеќе, дозволувајќи им да цицаат нектар од цвеќињата со долг врат. Останатиот дел од усниот апарат е редуциран и нефункционален. Но, постојат и исклучоци - кај видовите од фам. ''[[Micropterigidae]]'' магзилите функционираат заедно со сурличката. Телото им е влакнесто, а главата е слабо подвижна. Сложените очи се полукружни, а често поседуваат и две едноставни очи. Пипалата се состојат од многу членчиња, а можат да бидат: кончести, четинести, пилести, чешлести и перести. Градните сегменти се споени. Нозете им се слаби, а предните се намалени во нозе за чистење. Абдоменот се состои од 6 до 7 сегменти. Предните крила најчесто се поголеми од задните. Без крилата, пеперугите можат да бидат долги меѓу 3&nbsp;mm и 7&nbsp;cm. Најголемиот меѓу нив, видот ''[[Ornithoptera alexandrae]]'', може да има распон на крилата поголем и од 30&nbsp;cm. Како најмала пеперуга се смета [[Џуџест молец|џуџестиот молец]] со распон на крилата од едвај 2&nbsp;mm, додека најголема површина на крилата има ''[[Attacus atlas]]'' L. од [[Југоисточна Азија]].<ref>izv. tekst Emmanuelle Paroissien, prir. Émilie Beaumont, prijevod Blanka Pašagić, hrv. i BiH izdanje NAŠA DJECA d.o.o. 2004. ISBN 953-171-500-9</ref> [[Ларва|Ларвите]] на пеперугите се нарекуваат [[Гасеница|гасеници]] (или ''еруциформни ларви''). Најопшто, тие поседуваат цилиндрично сегментирано тело со добро развиена глава, три пара на вистински ноџиња на градниот дел и обично по пет пара на месести лажни ноџиња на 10-сегментниот абдомен. На секое лажно ноџе се наоѓаат куки со кои гасеницата лесно се прикрепува за подлогата. Гасениците на сите пеперуги поседуваат пар на [[Свила|свилени жлезди]] што всушност се силно изменети плунковни жлезди. Од отворите што се наоѓаат во основата на главата тие излачуваат леплива течност (свила) која многу брзо се суши. ==Пеперугите како тема во уметноста и во популарната култура== ===Пеперугите како тема во книжевноста=== * „Деца и пеперуги“ — песна на [[Јозо Т. Бошковски - Јон|Јозо Т. Бошковски]] од 1981 година.<ref>Јозо Т. Бошковски, ''Деца и цвеќиња и ѕвезди'', Нов свет, Скопје, 1981, стр. 6.</ref> * „Пеперуга со мртовечка глава и ’рбет“ - песна на францускиот писател [[Андре Бретон]].<ref>Андре Бретон, ''Рајот не е наполно загубен''. Скопје: Култура, 1989, стр. 68-69.</ref> * „За пеперутката и нејзиниот волшебен цвет“ - расказ на германскиот писател [[Рајнхард Јоханес Зорге]].<ref>''Riba, patka, vodozemac: Priče o životinjama'' (Priredila Ljubica Arsić). Beograd: Laguna, 2014, стр. 359-364.</ref> * „Дете и пепрутка“ ([[српски]]: ''Дете и лептир'') - песна на српскиот поет [[Јован Јовановиќ-Змај]].<ref>Јован Јовановиħ Змај, ''Краљевина Лаждишажди''. Београд: Просвета, 1963, стр. 28.</ref> * „Пеперуга“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, 'Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 45.</ref> * „[[Пеперутката од Динар]]“ - кус расказ од истоимената збирка раскази на италијанскиот писател [[Еуџенио Монтале]] од 1960 година.<ref>Serđo Tukoni, „Euđenio Montale“, во: Euđenio Montale, ''Leptir iz Dinara i ostali prozni spisi''. Beograd: Rad, 1979, стр. 162.</ref> * „Пеперутка“ — песна на македонскиот писател [[Видое Подгорец]].<ref>Видое Подгорец, ''И сончогледите спијат''. Скопје: Македонска книга, Детска радост, Култура, Мисла, Наша книга, 1990, стр. 32.</ref> * „Пеперужна ревија“ — песна на Видое Подгорец.<ref>Видое Подгорец, ''И сончогледите спијат''. Скопје: Македонска книга, Детска радост, Култура, Мисла, Наша книга, 1990, стр. 73.</ref> * „Наспроти Ху Шјен“ — песна на македонскиот поет [[Анте Поповски]].<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 133.</ref> * „Песна за мртвата пепруга“ — песна на македонскиот поет [[Живко Ризовски]] од 1995 година.<ref>Живко Ст. Ризовски, ''Дете и светулка''. Скопје: Наша книга, 1995, стр. 24.</ref> * „Пеперутка“ — песна на македонскиот писател [[Бошко Смаќоски]].<ref>Бошко Смаќоски, ''Модричка тетратка''. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 40.</ref> * „Пеперутка“ — песна на германскиот писател [[Херман Хесе]].<ref>''Поетска читанка: Избор од македонската и светската поезија за деца'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2005, стр. 34.</ref> * „Пеперутка на светлоста“ — песна на шпанскиот поет [[Хуан Рамон Хименес]].<ref>Huan Ramos Himenes, ''Ja nisam ja''. Rad, Beograd, 1977, стр. 52.</ref> * „Пеперуга со златна прав“ - расказ на македонскиот писател [[Живко Чинго]] од 1963 година.<ref>Живко Чинго, ''Пасквелија''. Скопје: Култура, 1968, стр. 99-106.</ref> ===Пеперугите како тема во музиката=== * „Пеперуга“ (англиски: ''Butterfly'') — песна на американскиот поп-пејач [[Скот Вокер]] од 1969 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/68196-Scott-Walker-Scott-3 Scott Walker – Scott 3 (пристапено на 10.1.2024)]</ref> * „Пепруга“ (англиски: ''Butterfly'') — песна на канадската музичарка ''Grimes'' од 2015 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/910103-Grimes-Art-Angels DISCOGS, Grimes (4) – Art Angels (пристапено на 30.8.2022)]</ref> * „Пеперуга“ ([[српски]]: ''Leptir'') — песна на српската [[Рок-музика|рок]]-група [[Електрични оргазам]] од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/Elektri%C4%8Dni-Orgazam-Li%C5%A1%C4%87e-Prekriva-Lisabon/release/1288611 Discogs, Električni Orgazam – Lišće Prekriva Lisabon (пристапено на 15.4.2021)]</ref> * „Црна пеперуга“ (српски: ''Crni leptir'') — песна на српската рок-група ''[[YU Grupa]]'' од 1973 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=MsvqAYHmrEs YouTube, YU Grupa – YU Grupa (1973) (пристапено на 23.11.2022)]</ref> * „Пеперуга“ (англиски: ''Butterfly'') — песна на германската [[Рок музика|рок]]-група Кен (''Can'') од 1968 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.metrolyrics.com/butterfly-lyrics-can.html |title=Metrolyrics, Butterfly Lyrics (пристапено на 12.11.2016) |accessdate=2016-11-12 |archive-date=2020-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610223754/https://www.metrolyrics.com/butterfly-lyrics-can.html |url-status=dead }}</ref> * „Пеперуги“ (англиски: ''Butterflies'') — песна на британската [[Рок музика|рок]]-група [[Калт]] (''Cult'') од 1984 година.<ref>[http://www.azlyrics.com/lyrics/cult/butterflies.html Azlyrics, The Cult Lyrics (пристапено на 12.11.2016)]</ref> * „Пијана пепруга“ (англиски: ''Drunken Butterfly'') — песна на американската рок-група [[Соник Јут]] (''Sonic Youth'') од 1992 година.<ref>[https://www.discogs.com/Sonic-Youth-Dirty/master/9844 DISCOGS, Sonic Youth ‎– Dirty (пристапено на 20.7.2019)]</ref> ===Пеперугите како мотив во визуелните уметности=== * „Куќа на пеперутките“ — [[фотографија]] на [[Коста Балабанов]].<ref>Искра Донева, ''Небеска раскрсница''. Скопје, 2009, стр. 64.</ref> == Галерија == <gallery> Caterpillar in Skopje 1.jpg|Гасеница на пеперуга, фотографирано во Старо Нагоричане Водно - Гасеница (152).JPG|гасеница фотографирана на Водно Oberthür's Grizzled Skipper (29030256275).jpg|Pyrgus armoricanus, фотографирано во Охрид Berger's clouded yellow (Colias alfacariensis) Macedonia.jpg|Colias alfacariensis фотографирано во Македонија </gallery> == Наводи == <references/> {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Пеперуги|*]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] as9fuimhjnwepc62anedpujfmgk8bf2 0 452454 5542796 5519796 2026-04-21T09:53:40Z MacedonianBoy 2538 5542796 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Јован Стрезовски | image = Јован Стрезовски со наградата Державин.jpg | imagesize = | alt = | caption = Јован Стрезовски ја прима наградата „Державин“. | pseudonym = | birthname = | birth_date = 26 априлј 1931 | birth_place = [[Подгорци]], [[Струга]], [[Османлиско Царство]] | death_date = | death_place = | occupation = писател, поет | nationality = [[Македонци|Македонец]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет Скопје]] | period = 1957 - ''денес'' | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = „11 октомври“, „Ацо Шопов“ и др. | signature = | website = | portaldisp = }} '''Јован Стрезовски''' ([[Подгорци]], [[Струшко]], [[26 април]] [[1931]]) — [[Македонија|македонски]] [[поет]], [[раскажувач]] и [[роман]]описец. ==Животопис== Роден е во 1931 г. во [[Подгорци]], [[Струшко]]. Основно училиште и гимназија завршил во [[Крагуевац]]; Учитеска школа во [[Битола]]; [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет]] во [[Скопје]]. Неколку години работел како учител во Струшко; бил новинар во [[Радио Скопје]]; директор на Осмогодишно училиште и директор на Cредношколски училиштен центар во Струга; долгогодишен директор на [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]].<ref>Македонски писатели/Macedonian writers, Друштво на писатели на Македонија, 2004, стр. 250 - 251.</ref> Живее во Струга. ==Творештво== '''Поетски книги:''' „Шепоти" (1958), "Чекори во времето" (1968), "Орфеј на бескрајот“(1971), "Велебилје"(1985), "Блик"(1999), "Сјај и пепел“(2005), „Слоеви“(2009), „Мигот и вечноста“(2013), "Полнотија“(2014), "Времено и трајно“(2016), "Ништо не е конечно“(2018), "Светли и темни ѕвезди во душата“ (2020), "Златоносни наноси“ (2023). '''Раскази:''' "Луѓе со лузни"(1961), "Тајни"(1989), "Сили"(1992), "Живот и соништа"(2007), "Книга на животот“ (2011), "Врати кон неоткриеното“(2017), "Чувар на тајни“ (2019), "Додека трае убвината“(2022).    '''Романи:''' „Вода“(1972), „Свето проклето“ (1978), „Зарек“ (1981), „Јанза“(1986 ), „Злодобро“ (1990), „Еретик“ (1994), „Животраг“ (1995), „Последно прибежиште“(2003). '''За деца и млади:''' „Светулка“ (1957) песни, „Последниот фишек“ (1968) раскази, „Шарени песни“(1979) песни, "Зелени очила“ (1960) раскази, "[[Патот до зората (роман)|Патот до зората]]“ (1962) роман, "Дружината братско стебло“ (1964) роман, "Шарено огледало“ (1965) песни, "Од Северен до Јужен пол“ (1966) песни, „Синови“ (1968) роман, "Езерски цвет“ (1973) песни, „Саатот кукавица“ (1978) роман, "Езерски сон“ (1990) песни, "Чуден свет“ (1991) песни, „Кој е кој“ (1991) гатанки, "Прва љубов“ (1995) раскази, „Свет во свет“ (2001) песни, „Детски крал“ (2002) песни.                '''Сценарија и драми:''' „Време, води“ игран филм (1980), „Илинка“,ТВ драма (1975) '''Книги преведени на други јазици: "'''Fisheku i fundit" Detska radost, Skopje, (1964); "Son fisek" Sevinc, Skopje, (1968); "Vodа" Svetlost, Sarajevo, BiH, (1975); "Орфеј бескраја" Багдала, Крушевац, Србија, (1975); "Tarimul de la miazaazi" Dacia, Romanija, (1979); "Свето проклето" Народна књига, Београд, Србија, (1980); "Шарено огледало" Народна библиотека Радослав Љумовиќ, Титоград, Црна Гора, (1982); "Зарек" Графос, Београд, Србија, (1983); "Voda" Widawnistvo Lodzkie, Lodz, Polska, (1983); "Cartea urstei" Cartea romaneasca, Bucuresti, Romania, (1983); "Strepnja" Rad, Beograd, Srbija, (1988); "Душа и земја" Графос, Београд, Србија, (1988); "Страх" Радуга, Москва, Русија, (1989); "Братско дерево" Детскаја литература, Москва, Русија, (1990); "Злодобро" Графос, Београд, Србија, (1991); "Romanul Lui Tirpe Rabdatorul Sial Tinei Zaharel" Editura Orient Occident sal, Bucuresti, Romanija, (1993); "Корен" Фонд имени М. Лермонтова, Москва, (1996); "Water (Вода) (на англиски) " Проект на Министерството за култура на Република Македонија. Народна и универзитетска билиотека „Климент Охридски“, Скопје, (2011). Книгите „Тајни„ (1989) и „Сили“ (1992) содржат над сто кратки раскази од кои три се застапени во антологијата на македонскиот краток расказ, „[[Џинџуџе во земјата на афионите]]“ ([[Темплум]], 2022).<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 45-48.</ref> <ref>„Белешки за автор(к)ите“, во: Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 355.</ref> == Награди == * Награда [[Награда „11 Октомври“|„]]Радио-телевизија Скопје" за романот „Дружината братско стебло“ (1964) * [[Награда „11 Октомври“]] Државна награда за култура и уметност за романот „Вода“(1972) * [[Награда „Стале Попов“]] за романот „Свето проклето“на Друштвото на писателите на Македонија (1978) * Награда „Гоцева повелба“ за творечки опус (1991) * Награда „Книжевно жезло“ на Друштвото на писателите на Македонија (2006) * Награда „[[Ацо Шопов (награда)|Ацо Шопов]]“ за ''Слоеви''<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.5422/fso/9780823230631.003.0004|title=Musically Sublime|last=Wurth|first=Kiene Brillenburg|date=2009-03-02|publisher=Fordham University Press|isbn=9780823230631|pages=72–103}}</ref> на Друштвото на писателите на Македонија (2010) *Награда „[[Державин (награда)|Державин]]“ за стихозбирката „Времено и трајно“; <ref name="Стрезо">[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=191992CBE3623F49B703A96E2FBE91EB ''Прв добитник на наградата „Державин“ е поетот Јован Стрезовски'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (2016) *Награда "Стале Попов" на Друштвото на писателите на Македонија за расказите „Чувар на тајни“(2020) ==Значење и влијание== Својата песна „Волкот“ македонскиот поет [[Анте Поповски]] му ја посветил на Јован Стрезовски.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 41.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешна врска == * [https://mke.iml.edu.mk/Home/Avtor/238 Јован Стрезовски] на страницата на [[Институт за македонска литература|Институтот за македонска литература]]. * [https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/ Јован Стрезовски] на Македонската енциклопедија. * [https://kinoteka.mk/lichnosti/%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/ Јован Стрезовски] на Кинотека на Македонија. {{Македонска книжевност}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стрезовски, Јован}} [[Категорија:Родени во 1931 година]] [[Категорија:Луѓе од Подгорци]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски романописци]] [[Категорија:Македонски раскажувачи]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Југословенски поети]] [[Категорија:Југословенски новинари]] [[Категорија:Добитници на наградата „Книжевен жезол“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Державин“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ацо Шопов“]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] 5qjm7ub2n79ox7mc7e3453jh7k1izpd 5542798 5542796 2026-04-21T09:54:15Z MacedonianBoy 2538 5542798 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Јован Стрезовски | image = Јован Стрезовски со наградата Державин.jpg | imagesize = | alt = | caption = Јован Стрезовски ја прима наградата „Державин“. | pseudonym = | birthname = | birth_date = 26 априлј 1931 | birth_place = [[Подгорци]], [[Струга]], [[Кралство СХС]] | death_date = | death_place = | occupation = писател, поет | nationality = [[Македонци|Македонец]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет Скопје]] | period = 1957 - ''денес'' | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = „11 октомври“, „Ацо Шопов“ и др. | signature = | website = | portaldisp = }} '''Јован Стрезовски''' ([[Подгорци]], [[Струшко]], [[26 април]] [[1931]]) — [[Македонија|македонски]] [[поет]], [[раскажувач]] и [[роман]]описец. ==Животопис== Роден е во 1931 г. во [[Подгорци]], [[Струшко]]. Основно училиште и гимназија завршил во [[Крагуевац]]; Учитеска школа во [[Битола]]; [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет]] во [[Скопје]]. Неколку години работел како учител во Струшко; бил новинар во [[Радио Скопје]]; директор на Осмогодишно училиште и директор на Cредношколски училиштен центар во Струга; долгогодишен директор на [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]].<ref>Македонски писатели/Macedonian writers, Друштво на писатели на Македонија, 2004, стр. 250 - 251.</ref> Живее во Струга. ==Творештво== '''Поетски книги:''' „Шепоти" (1958), "Чекори во времето" (1968), "Орфеј на бескрајот“(1971), "Велебилје"(1985), "Блик"(1999), "Сјај и пепел“(2005), „Слоеви“(2009), „Мигот и вечноста“(2013), "Полнотија“(2014), "Времено и трајно“(2016), "Ништо не е конечно“(2018), "Светли и темни ѕвезди во душата“ (2020), "Златоносни наноси“ (2023). '''Раскази:''' "Луѓе со лузни"(1961), "Тајни"(1989), "Сили"(1992), "Живот и соништа"(2007), "Книга на животот“ (2011), "Врати кон неоткриеното“(2017), "Чувар на тајни“ (2019), "Додека трае убвината“(2022).    '''Романи:''' „Вода“(1972), „Свето проклето“ (1978), „Зарек“ (1981), „Јанза“(1986 ), „Злодобро“ (1990), „Еретик“ (1994), „Животраг“ (1995), „Последно прибежиште“(2003). '''За деца и млади:''' „Светулка“ (1957) песни, „Последниот фишек“ (1968) раскази, „Шарени песни“(1979) песни, "Зелени очила“ (1960) раскази, "[[Патот до зората (роман)|Патот до зората]]“ (1962) роман, "Дружината братско стебло“ (1964) роман, "Шарено огледало“ (1965) песни, "Од Северен до Јужен пол“ (1966) песни, „Синови“ (1968) роман, "Езерски цвет“ (1973) песни, „Саатот кукавица“ (1978) роман, "Езерски сон“ (1990) песни, "Чуден свет“ (1991) песни, „Кој е кој“ (1991) гатанки, "Прва љубов“ (1995) раскази, „Свет во свет“ (2001) песни, „Детски крал“ (2002) песни.                '''Сценарија и драми:''' „Време, води“ игран филм (1980), „Илинка“,ТВ драма (1975) '''Книги преведени на други јазици: "'''Fisheku i fundit" Detska radost, Skopje, (1964); "Son fisek" Sevinc, Skopje, (1968); "Vodа" Svetlost, Sarajevo, BiH, (1975); "Орфеј бескраја" Багдала, Крушевац, Србија, (1975); "Tarimul de la miazaazi" Dacia, Romanija, (1979); "Свето проклето" Народна књига, Београд, Србија, (1980); "Шарено огледало" Народна библиотека Радослав Љумовиќ, Титоград, Црна Гора, (1982); "Зарек" Графос, Београд, Србија, (1983); "Voda" Widawnistvo Lodzkie, Lodz, Polska, (1983); "Cartea urstei" Cartea romaneasca, Bucuresti, Romania, (1983); "Strepnja" Rad, Beograd, Srbija, (1988); "Душа и земја" Графос, Београд, Србија, (1988); "Страх" Радуга, Москва, Русија, (1989); "Братско дерево" Детскаја литература, Москва, Русија, (1990); "Злодобро" Графос, Београд, Србија, (1991); "Romanul Lui Tirpe Rabdatorul Sial Tinei Zaharel" Editura Orient Occident sal, Bucuresti, Romanija, (1993); "Корен" Фонд имени М. Лермонтова, Москва, (1996); "Water (Вода) (на англиски) " Проект на Министерството за култура на Република Македонија. Народна и универзитетска билиотека „Климент Охридски“, Скопје, (2011). Книгите „Тајни„ (1989) и „Сили“ (1992) содржат над сто кратки раскази од кои три се застапени во антологијата на македонскиот краток расказ, „[[Џинџуџе во земјата на афионите]]“ ([[Темплум]], 2022).<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 45-48.</ref> <ref>„Белешки за автор(к)ите“, во: Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 355.</ref> == Награди == * Награда [[Награда „11 Октомври“|„]]Радио-телевизија Скопје" за романот „Дружината братско стебло“ (1964) * [[Награда „11 Октомври“]] Државна награда за култура и уметност за романот „Вода“(1972) * [[Награда „Стале Попов“]] за романот „Свето проклето“на Друштвото на писателите на Македонија (1978) * Награда „Гоцева повелба“ за творечки опус (1991) * Награда „Книжевно жезло“ на Друштвото на писателите на Македонија (2006) * Награда „[[Ацо Шопов (награда)|Ацо Шопов]]“ за ''Слоеви''<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.5422/fso/9780823230631.003.0004|title=Musically Sublime|last=Wurth|first=Kiene Brillenburg|date=2009-03-02|publisher=Fordham University Press|isbn=9780823230631|pages=72–103}}</ref> на Друштвото на писателите на Македонија (2010) *Награда „[[Державин (награда)|Державин]]“ за стихозбирката „Времено и трајно“; <ref name="Стрезо">[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=191992CBE3623F49B703A96E2FBE91EB ''Прв добитник на наградата „Державин“ е поетот Јован Стрезовски'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (2016) *Награда "Стале Попов" на Друштвото на писателите на Македонија за расказите „Чувар на тајни“(2020) ==Значење и влијание== Својата песна „Волкот“ македонскиот поет [[Анте Поповски]] му ја посветил на Јован Стрезовски.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 41.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешна врска == * [https://mke.iml.edu.mk/Home/Avtor/238 Јован Стрезовски] на страницата на [[Институт за македонска литература|Институтот за македонска литература]]. * [https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/ Јован Стрезовски] на Македонската енциклопедија. * [https://kinoteka.mk/lichnosti/%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/ Јован Стрезовски] на Кинотека на Македонија. {{Македонска книжевност}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стрезовски, Јован}} [[Категорија:Родени во 1931 година]] [[Категорија:Луѓе од Подгорци]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски романописци]] [[Категорија:Македонски раскажувачи]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Југословенски поети]] [[Категорија:Југословенски новинари]] [[Категорија:Добитници на наградата „Книжевен жезол“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Державин“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ацо Шопов“]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] 0yxkolzirhmb6tzg6bedqy7tzvy7uo5 5542802 5542798 2026-04-21T09:56:49Z MacedonianBoy 2538 5542802 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Јован Стрезовски | image = Јован Стрезовски со наградата Державин.jpg | imagesize = | alt = | caption = Јован Стрезовски ја прима наградата „Державин“. | pseudonym = | birthname = | birth_date = 26 априлј 1931 | birth_place = [[Подгорци]], [[Струга]], [[Кралство СХС]] | death_date = | death_place = | occupation = писател, поет | nationality = [[Македонци|Македонец]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет Скопје]] | period = 1957 - ''денес'' | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = „11 октомври“, „Ацо Шопов“ и др. | signature = | website = | portaldisp = }} '''Јован Стрезовски''' ([[Подгорци]], [[Струга]], [[26 април]] [[1931]]) — [[Македонија|македонски]] [[поет]], [[раскажувач]] и [[роман]]описец. ==Животопис== Роден е во 1931 г. во [[Подгорци]], [[Струшко]]. Основно училиште и гимназија завршил во [[Крагуевац]]; Учитеска школа во [[Битола]]; [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет]] во [[Скопје]]. Неколку години работел како учител во Струшко; бил новинар во [[Радио Скопје]]; директор на Осмогодишно училиште и директор на Cредношколски училиштен центар во Струга; долгогодишен директор на [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]].<ref>Македонски писатели/Macedonian writers, Друштво на писатели на Македонија, 2004, стр. 250 - 251.</ref> Живее во Струга. ==Творештво== '''Поетски книги:''' „Шепоти" (1958), "Чекори во времето" (1968), "Орфеј на бескрајот“(1971), "Велебилје"(1985), "Блик"(1999), "Сјај и пепел“(2005), „Слоеви“(2009), „Мигот и вечноста“(2013), "Полнотија“(2014), "Времено и трајно“(2016), "Ништо не е конечно“(2018), "Светли и темни ѕвезди во душата“ (2020), "Златоносни наноси“ (2023). '''Раскази:''' "Луѓе со лузни"(1961), "Тајни"(1989), "Сили"(1992), "Живот и соништа"(2007), "Книга на животот“ (2011), "Врати кон неоткриеното“(2017), "Чувар на тајни“ (2019), "Додека трае убвината“(2022).    '''Романи:''' „Вода“(1972), „Свето проклето“ (1978), „Зарек“ (1981), „Јанза“(1986 ), „Злодобро“ (1990), „Еретик“ (1994), „Животраг“ (1995), „Последно прибежиште“(2003). '''За деца и млади:''' „Светулка“ (1957) песни, „Последниот фишек“ (1968) раскази, „Шарени песни“(1979) песни, "Зелени очила“ (1960) раскази, "[[Патот до зората (роман)|Патот до зората]]“ (1962) роман, "Дружината братско стебло“ (1964) роман, "Шарено огледало“ (1965) песни, "Од Северен до Јужен пол“ (1966) песни, „Синови“ (1968) роман, "Езерски цвет“ (1973) песни, „Саатот кукавица“ (1978) роман, "Езерски сон“ (1990) песни, "Чуден свет“ (1991) песни, „Кој е кој“ (1991) гатанки, "Прва љубов“ (1995) раскази, „Свет во свет“ (2001) песни, „Детски крал“ (2002) песни.                '''Сценарија и драми:''' „Време, води“ игран филм (1980), „Илинка“,ТВ драма (1975) '''Книги преведени на други јазици: "'''Fisheku i fundit" Detska radost, Skopje, (1964); "Son fisek" Sevinc, Skopje, (1968); "Vodа" Svetlost, Sarajevo, BiH, (1975); "Орфеј бескраја" Багдала, Крушевац, Србија, (1975); "Tarimul de la miazaazi" Dacia, Romanija, (1979); "Свето проклето" Народна књига, Београд, Србија, (1980); "Шарено огледало" Народна библиотека Радослав Љумовиќ, Титоград, Црна Гора, (1982); "Зарек" Графос, Београд, Србија, (1983); "Voda" Widawnistvo Lodzkie, Lodz, Polska, (1983); "Cartea urstei" Cartea romaneasca, Bucuresti, Romania, (1983); "Strepnja" Rad, Beograd, Srbija, (1988); "Душа и земја" Графос, Београд, Србија, (1988); "Страх" Радуга, Москва, Русија, (1989); "Братско дерево" Детскаја литература, Москва, Русија, (1990); "Злодобро" Графос, Београд, Србија, (1991); "Romanul Lui Tirpe Rabdatorul Sial Tinei Zaharel" Editura Orient Occident sal, Bucuresti, Romanija, (1993); "Корен" Фонд имени М. Лермонтова, Москва, (1996); "Water (Вода) (на англиски) " Проект на Министерството за култура на Република Македонија. Народна и универзитетска билиотека „Климент Охридски“, Скопје, (2011). Книгите „Тајни„ (1989) и „Сили“ (1992) содржат над сто кратки раскази од кои три се застапени во антологијата на македонскиот краток расказ, „[[Џинџуџе во земјата на афионите]]“ ([[Темплум]], 2022).<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 45-48.</ref> <ref>„Белешки за автор(к)ите“, во: Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 355.</ref> == Награди == * Награда [[Награда „11 Октомври“|„]]Радио-телевизија Скопје" за романот „Дружината братско стебло“ (1964) * [[Награда „11 Октомври“]] Државна награда за култура и уметност за романот „Вода“(1972) * [[Награда „Стале Попов“]] за романот „Свето проклето“на Друштвото на писателите на Македонија (1978) * Награда „Гоцева повелба“ за творечки опус (1991) * Награда „Книжевно жезло“ на Друштвото на писателите на Македонија (2006) * Награда „[[Ацо Шопов (награда)|Ацо Шопов]]“ за ''Слоеви''<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.5422/fso/9780823230631.003.0004|title=Musically Sublime|last=Wurth|first=Kiene Brillenburg|date=2009-03-02|publisher=Fordham University Press|isbn=9780823230631|pages=72–103}}</ref> на Друштвото на писателите на Македонија (2010) *Награда „[[Державин (награда)|Державин]]“ за стихозбирката „Времено и трајно“; <ref name="Стрезо">[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=191992CBE3623F49B703A96E2FBE91EB ''Прв добитник на наградата „Державин“ е поетот Јован Стрезовски'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (2016) *Награда "Стале Попов" на Друштвото на писателите на Македонија за расказите „Чувар на тајни“(2020) ==Значење и влијание== Својата песна „Волкот“ македонскиот поет [[Анте Поповски]] му ја посветил на Јован Стрезовски.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 41.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешна врска == * [https://mke.iml.edu.mk/Home/Avtor/238 Јован Стрезовски] на страницата на [[Институт за македонска литература|Институтот за македонска литература]]. * [https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/ Јован Стрезовски] на Македонската енциклопедија. * [https://kinoteka.mk/lichnosti/%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/ Јован Стрезовски] на Кинотека на Македонија. {{Македонска книжевност}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стрезовски, Јован}} [[Категорија:Родени во 1931 година]] [[Категорија:Луѓе од Подгорци]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски романописци]] [[Категорија:Македонски раскажувачи]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Југословенски поети]] [[Категорија:Југословенски новинари]] [[Категорија:Добитници на наградата „Книжевен жезол“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Державин“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ацо Шопов“]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] cp5ezzzkrcmgwymq3evp5ax3i980ljg 5542808 5542802 2026-04-21T10:03:03Z MacedonianBoy 2538 5542808 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Јован Стрезовски | image = Јован Стрезовски со наградата Державин.jpg | imagesize = | alt = | caption = Јован Стрезовски ја прима наградата „Державин“. | pseudonym = | birthname = | birth_date = 26 априлј 1931 | birth_place = [[Подгорци]], [[Струга]], [[Кралство СХС]] (денес [[Македонија]]) | death_date = | death_place = | occupation = писател, поет | nationality = [[Македонци|Македонец]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет Скопје]] | period = 1957 - ''денес'' | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = „11 октомври“, „Ацо Шопов“ и др. | signature = | website = | portaldisp = }} '''Јован Стрезовски''' ([[Подгорци]], [[Струга]], [[26 април]] [[1931]]) — [[Македонија|македонски]] [[поет]], [[раскажувач]] и [[роман]]описец. ==Животопис== Роден е во 1931 г. во [[Подгорци]], [[Струшко]]. Основно училиште и гимназија завршил во [[Крагуевац]]; Учитеска школа во [[Битола]]; [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет]] во [[Скопје]]. Неколку години работел како учител во Струшко; бил новинар во [[Радио Скопје]]; директор на Осмогодишно училиште и директор на Cредношколски училиштен центар во Струга; долгогодишен директор на [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]].<ref>Македонски писатели/Macedonian writers, Друштво на писатели на Македонија, 2004, стр. 250 - 251.</ref> Живее во Струга. ==Творештво== '''Поетски книги:''' „Шепоти" (1958), "Чекори во времето" (1968), "Орфеј на бескрајот“(1971), "Велебилје"(1985), "Блик"(1999), "Сјај и пепел“(2005), „Слоеви“(2009), „Мигот и вечноста“(2013), "Полнотија“(2014), "Времено и трајно“(2016), "Ништо не е конечно“(2018), "Светли и темни ѕвезди во душата“ (2020), "Златоносни наноси“ (2023). '''Раскази:''' "Луѓе со лузни"(1961), "Тајни"(1989), "Сили"(1992), "Живот и соништа"(2007), "Книга на животот“ (2011), "Врати кон неоткриеното“(2017), "Чувар на тајни“ (2019), "Додека трае убвината“(2022).    '''Романи:''' „Вода“(1972), „Свето проклето“ (1978), „Зарек“ (1981), „Јанза“(1986 ), „Злодобро“ (1990), „Еретик“ (1994), „Животраг“ (1995), „Последно прибежиште“(2003). '''За деца и млади:''' „Светулка“ (1957) песни, „Последниот фишек“ (1968) раскази, „Шарени песни“(1979) песни, "Зелени очила“ (1960) раскази, "[[Патот до зората (роман)|Патот до зората]]“ (1962) роман, "Дружината братско стебло“ (1964) роман, "Шарено огледало“ (1965) песни, "Од Северен до Јужен пол“ (1966) песни, „Синови“ (1968) роман, "Езерски цвет“ (1973) песни, „Саатот кукавица“ (1978) роман, "Езерски сон“ (1990) песни, "Чуден свет“ (1991) песни, „Кој е кој“ (1991) гатанки, "Прва љубов“ (1995) раскази, „Свет во свет“ (2001) песни, „Детски крал“ (2002) песни.                '''Сценарија и драми:''' „Време, води“ игран филм (1980), „Илинка“,ТВ драма (1975) '''Книги преведени на други јазици: "'''Fisheku i fundit" Detska radost, Skopje, (1964); "Son fisek" Sevinc, Skopje, (1968); "Vodа" Svetlost, Sarajevo, BiH, (1975); "Орфеј бескраја" Багдала, Крушевац, Србија, (1975); "Tarimul de la miazaazi" Dacia, Romanija, (1979); "Свето проклето" Народна књига, Београд, Србија, (1980); "Шарено огледало" Народна библиотека Радослав Љумовиќ, Титоград, Црна Гора, (1982); "Зарек" Графос, Београд, Србија, (1983); "Voda" Widawnistvo Lodzkie, Lodz, Polska, (1983); "Cartea urstei" Cartea romaneasca, Bucuresti, Romania, (1983); "Strepnja" Rad, Beograd, Srbija, (1988); "Душа и земја" Графос, Београд, Србија, (1988); "Страх" Радуга, Москва, Русија, (1989); "Братско дерево" Детскаја литература, Москва, Русија, (1990); "Злодобро" Графос, Београд, Србија, (1991); "Romanul Lui Tirpe Rabdatorul Sial Tinei Zaharel" Editura Orient Occident sal, Bucuresti, Romanija, (1993); "Корен" Фонд имени М. Лермонтова, Москва, (1996); "Water (Вода) (на англиски) " Проект на Министерството за култура на Република Македонија. Народна и универзитетска билиотека „Климент Охридски“, Скопје, (2011). Книгите „Тајни„ (1989) и „Сили“ (1992) содржат над сто кратки раскази од кои три се застапени во антологијата на македонскиот краток расказ, „[[Џинџуџе во земјата на афионите]]“ ([[Темплум]], 2022).<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 45-48.</ref> <ref>„Белешки за автор(к)ите“, во: Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 355.</ref> == Награди == * Награда [[Награда „11 Октомври“|„]]Радио-телевизија Скопје" за романот „Дружината братско стебло“ (1964) * [[Награда „11 Октомври“]] Државна награда за култура и уметност за романот „Вода“(1972) * [[Награда „Стале Попов“]] за романот „Свето проклето“на Друштвото на писателите на Македонија (1978) * Награда „Гоцева повелба“ за творечки опус (1991) * Награда „Книжевно жезло“ на Друштвото на писателите на Македонија (2006) * Награда „[[Ацо Шопов (награда)|Ацо Шопов]]“ за ''Слоеви''<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.5422/fso/9780823230631.003.0004|title=Musically Sublime|last=Wurth|first=Kiene Brillenburg|date=2009-03-02|publisher=Fordham University Press|isbn=9780823230631|pages=72–103}}</ref> на Друштвото на писателите на Македонија (2010) *Награда „[[Державин (награда)|Державин]]“ за стихозбирката „Времено и трајно“; <ref name="Стрезо">[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=191992CBE3623F49B703A96E2FBE91EB ''Прв добитник на наградата „Державин“ е поетот Јован Стрезовски'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (2016) *Награда "Стале Попов" на Друштвото на писателите на Македонија за расказите „Чувар на тајни“(2020) ==Значење и влијание== Својата песна „Волкот“ македонскиот поет [[Анте Поповски]] му ја посветил на Јован Стрезовски.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 41.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешна врска == * [https://mke.iml.edu.mk/Home/Avtor/238 Јован Стрезовски] на страницата на [[Институт за македонска литература|Институтот за македонска литература]]. * [https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/ Јован Стрезовски] на Македонската енциклопедија. * [https://kinoteka.mk/lichnosti/%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/ Јован Стрезовски] на Кинотека на Македонија. {{Македонска книжевност}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стрезовски, Јован}} [[Категорија:Родени во 1931 година]] [[Категорија:Луѓе од Подгорци]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски романописци]] [[Категорија:Македонски раскажувачи]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Југословенски поети]] [[Категорија:Југословенски новинари]] [[Категорија:Добитници на наградата „Книжевен жезол“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Державин“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ацо Шопов“]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] 4z3sf4cfr6ef868034bgsprg71awyb4 5542814 5542808 2026-04-21T10:09:09Z MacedonianBoy 2538 /* Животопис */ 5542814 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Јован Стрезовски | image = Јован Стрезовски со наградата Державин.jpg | imagesize = | alt = | caption = Јован Стрезовски ја прима наградата „Державин“. | pseudonym = | birthname = | birth_date = 26 априлј 1931 | birth_place = [[Подгорци]], [[Струга]], [[Кралство СХС]] (денес [[Македонија]]) | death_date = | death_place = | occupation = писател, поет | nationality = [[Македонци|Македонец]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет Скопје]] | period = 1957 - ''денес'' | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = „11 октомври“, „Ацо Шопов“ и др. | signature = | website = | portaldisp = }} '''Јован Стрезовски''' ([[Подгорци]], [[Струга]], [[26 април]] [[1931]]) — [[Македонија|македонски]] [[поет]], [[раскажувач]] и [[роман]]описец. ==Животопис== Стрезовски е роден на 26 април 1931 година во струшкото село [[Подгорци]]. Своето основно училиште го завршил во СР Србија, каде зашрил и гимназиско образование во [[Крагуевац]]. Своето образование го продолжил на учитеската школа во [[Битола]]. Во Скопје во завршил и високот образование, како апсолвент на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет]]. По завршувањето на образованието неколку години работел како учител во струшко. Подоцна работел и како новинар во [[Радио Скопје]], а понатака станал и директор на основно училиште како и директор на Cредношколски училиштен центар во Струга. Стрезовски бил долгогодишен директор на [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]].<ref>Македонски писатели/Macedonian writers, Друштво на писатели на Македонија, 2004, стр. 250 - 251.</ref> Живее и твори во Струга. ==Творештво== '''Поетски книги:''' „Шепоти" (1958), "Чекори во времето" (1968), "Орфеј на бескрајот“(1971), "Велебилје"(1985), "Блик"(1999), "Сјај и пепел“(2005), „Слоеви“(2009), „Мигот и вечноста“(2013), "Полнотија“(2014), "Времено и трајно“(2016), "Ништо не е конечно“(2018), "Светли и темни ѕвезди во душата“ (2020), "Златоносни наноси“ (2023). '''Раскази:''' "Луѓе со лузни"(1961), "Тајни"(1989), "Сили"(1992), "Живот и соништа"(2007), "Книга на животот“ (2011), "Врати кон неоткриеното“(2017), "Чувар на тајни“ (2019), "Додека трае убвината“(2022).    '''Романи:''' „Вода“(1972), „Свето проклето“ (1978), „Зарек“ (1981), „Јанза“(1986 ), „Злодобро“ (1990), „Еретик“ (1994), „Животраг“ (1995), „Последно прибежиште“(2003). '''За деца и млади:''' „Светулка“ (1957) песни, „Последниот фишек“ (1968) раскази, „Шарени песни“(1979) песни, "Зелени очила“ (1960) раскази, "[[Патот до зората (роман)|Патот до зората]]“ (1962) роман, "Дружината братско стебло“ (1964) роман, "Шарено огледало“ (1965) песни, "Од Северен до Јужен пол“ (1966) песни, „Синови“ (1968) роман, "Езерски цвет“ (1973) песни, „Саатот кукавица“ (1978) роман, "Езерски сон“ (1990) песни, "Чуден свет“ (1991) песни, „Кој е кој“ (1991) гатанки, "Прва љубов“ (1995) раскази, „Свет во свет“ (2001) песни, „Детски крал“ (2002) песни.                '''Сценарија и драми:''' „Време, води“ игран филм (1980), „Илинка“,ТВ драма (1975) '''Книги преведени на други јазици: "'''Fisheku i fundit" Detska radost, Skopje, (1964); "Son fisek" Sevinc, Skopje, (1968); "Vodа" Svetlost, Sarajevo, BiH, (1975); "Орфеј бескраја" Багдала, Крушевац, Србија, (1975); "Tarimul de la miazaazi" Dacia, Romanija, (1979); "Свето проклето" Народна књига, Београд, Србија, (1980); "Шарено огледало" Народна библиотека Радослав Љумовиќ, Титоград, Црна Гора, (1982); "Зарек" Графос, Београд, Србија, (1983); "Voda" Widawnistvo Lodzkie, Lodz, Polska, (1983); "Cartea urstei" Cartea romaneasca, Bucuresti, Romania, (1983); "Strepnja" Rad, Beograd, Srbija, (1988); "Душа и земја" Графос, Београд, Србија, (1988); "Страх" Радуга, Москва, Русија, (1989); "Братско дерево" Детскаја литература, Москва, Русија, (1990); "Злодобро" Графос, Београд, Србија, (1991); "Romanul Lui Tirpe Rabdatorul Sial Tinei Zaharel" Editura Orient Occident sal, Bucuresti, Romanija, (1993); "Корен" Фонд имени М. Лермонтова, Москва, (1996); "Water (Вода) (на англиски) " Проект на Министерството за култура на Република Македонија. Народна и универзитетска билиотека „Климент Охридски“, Скопје, (2011). Книгите „Тајни„ (1989) и „Сили“ (1992) содржат над сто кратки раскази од кои три се застапени во антологијата на македонскиот краток расказ, „[[Џинџуџе во земјата на афионите]]“ ([[Темплум]], 2022).<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 45-48.</ref> <ref>„Белешки за автор(к)ите“, во: Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 355.</ref> == Награди == * Награда [[Награда „11 Октомври“|„]]Радио-телевизија Скопје" за романот „Дружината братско стебло“ (1964) * [[Награда „11 Октомври“]] Државна награда за култура и уметност за романот „Вода“(1972) * [[Награда „Стале Попов“]] за романот „Свето проклето“на Друштвото на писателите на Македонија (1978) * Награда „Гоцева повелба“ за творечки опус (1991) * Награда „Книжевно жезло“ на Друштвото на писателите на Македонија (2006) * Награда „[[Ацо Шопов (награда)|Ацо Шопов]]“ за ''Слоеви''<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.5422/fso/9780823230631.003.0004|title=Musically Sublime|last=Wurth|first=Kiene Brillenburg|date=2009-03-02|publisher=Fordham University Press|isbn=9780823230631|pages=72–103}}</ref> на Друштвото на писателите на Македонија (2010) *Награда „[[Державин (награда)|Державин]]“ за стихозбирката „Времено и трајно“; <ref name="Стрезо">[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=191992CBE3623F49B703A96E2FBE91EB ''Прв добитник на наградата „Державин“ е поетот Јован Стрезовски'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (2016) *Награда "Стале Попов" на Друштвото на писателите на Македонија за расказите „Чувар на тајни“(2020) ==Значење и влијание== Својата песна „Волкот“ македонскиот поет [[Анте Поповски]] му ја посветил на Јован Стрезовски.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 41.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешна врска == * [https://mke.iml.edu.mk/Home/Avtor/238 Јован Стрезовски] на страницата на [[Институт за македонска литература|Институтот за македонска литература]]. * [https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/ Јован Стрезовски] на Македонската енциклопедија. * [https://kinoteka.mk/lichnosti/%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/ Јован Стрезовски] на Кинотека на Македонија. {{Македонска книжевност}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стрезовски, Јован}} [[Категорија:Родени во 1931 година]] [[Категорија:Луѓе од Подгорци]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски романописци]] [[Категорија:Македонски раскажувачи]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Југословенски поети]] [[Категорија:Југословенски новинари]] [[Категорија:Добитници на наградата „Книжевен жезол“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Державин“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ацо Шопов“]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] j1hbw6quk0bm46odcum1perr9bs4tfq 5542816 5542814 2026-04-21T10:11:28Z MacedonianBoy 2538 5542816 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Јован Стрезовски | image = Јован Стрезовски со наградата Державин.jpg | imagesize = | alt = | caption = Јован Стрезовски ја прима наградата „Державин“. | pseudonym = | birthname = | birth_date = 26 априлј 1931 | birth_place = [[Подгорци]], [[Струга]], [[Кралство СХС]] (денес [[Македонија]]) | death_date = | death_place = | occupation = писател, поет | nationality = [[Македонци|Македонец]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет Скопје]] | period = 1957 - ''денес'' | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = „11 октомври“, „Ацо Шопов“ и др. | signature = | website = | portaldisp = }} '''Јован Стрезовски''' ([[Подгорци]], [[Струга]], [[26 април]] [[1931]]) — [[Македонија|македонски]] [[поет]], [[раскажувач]] и [[роман]]описец. Стрезовски е долгоодишен издавач на поезија и проза за деца и возрасни и долгогодишен директор на [[Струшките вечери на поезијата]]. ==Животопис== Стрезовски е роден на 26 април 1931 година во струшкото село [[Подгорци]]. Своето основно училиште го завршил во СР Србија, каде зашрил и гимназиско образование во [[Крагуевац]]. Своето образование го продолжил на учитеската школа во [[Битола]]. Во Скопје во завршил и високот образование, како апсолвент на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет]]. По завршувањето на образованието неколку години работел како учител во струшко. Подоцна работел и како новинар во [[Радио Скопје]], а понатака станал и директор на основно училиште како и директор на Cредношколски училиштен центар во Струга. Стрезовски бил долгогодишен директор на [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]].<ref>Македонски писатели/Macedonian writers, Друштво на писатели на Македонија, 2004, стр. 250 - 251.</ref> Живее и твори во Струга. ==Творештво== '''Поетски книги:''' „Шепоти" (1958), "Чекори во времето" (1968), "Орфеј на бескрајот“(1971), "Велебилје"(1985), "Блик"(1999), "Сјај и пепел“(2005), „Слоеви“(2009), „Мигот и вечноста“(2013), "Полнотија“(2014), "Времено и трајно“(2016), "Ништо не е конечно“(2018), "Светли и темни ѕвезди во душата“ (2020), "Златоносни наноси“ (2023). '''Раскази:''' "Луѓе со лузни"(1961), "Тајни"(1989), "Сили"(1992), "Живот и соништа"(2007), "Книга на животот“ (2011), "Врати кон неоткриеното“(2017), "Чувар на тајни“ (2019), "Додека трае убвината“(2022).    '''Романи:''' „Вода“(1972), „Свето проклето“ (1978), „Зарек“ (1981), „Јанза“(1986 ), „Злодобро“ (1990), „Еретик“ (1994), „Животраг“ (1995), „Последно прибежиште“(2003). '''За деца и млади:''' „Светулка“ (1957) песни, „Последниот фишек“ (1968) раскази, „Шарени песни“(1979) песни, "Зелени очила“ (1960) раскази, "[[Патот до зората (роман)|Патот до зората]]“ (1962) роман, "Дружината братско стебло“ (1964) роман, "Шарено огледало“ (1965) песни, "Од Северен до Јужен пол“ (1966) песни, „Синови“ (1968) роман, "Езерски цвет“ (1973) песни, „Саатот кукавица“ (1978) роман, "Езерски сон“ (1990) песни, "Чуден свет“ (1991) песни, „Кој е кој“ (1991) гатанки, "Прва љубов“ (1995) раскази, „Свет во свет“ (2001) песни, „Детски крал“ (2002) песни.                '''Сценарија и драми:''' „Време, води“ игран филм (1980), „Илинка“,ТВ драма (1975) '''Книги преведени на други јазици: "'''Fisheku i fundit" Detska radost, Skopje, (1964); "Son fisek" Sevinc, Skopje, (1968); "Vodа" Svetlost, Sarajevo, BiH, (1975); "Орфеј бескраја" Багдала, Крушевац, Србија, (1975); "Tarimul de la miazaazi" Dacia, Romanija, (1979); "Свето проклето" Народна књига, Београд, Србија, (1980); "Шарено огледало" Народна библиотека Радослав Љумовиќ, Титоград, Црна Гора, (1982); "Зарек" Графос, Београд, Србија, (1983); "Voda" Widawnistvo Lodzkie, Lodz, Polska, (1983); "Cartea urstei" Cartea romaneasca, Bucuresti, Romania, (1983); "Strepnja" Rad, Beograd, Srbija, (1988); "Душа и земја" Графос, Београд, Србија, (1988); "Страх" Радуга, Москва, Русија, (1989); "Братско дерево" Детскаја литература, Москва, Русија, (1990); "Злодобро" Графос, Београд, Србија, (1991); "Romanul Lui Tirpe Rabdatorul Sial Tinei Zaharel" Editura Orient Occident sal, Bucuresti, Romanija, (1993); "Корен" Фонд имени М. Лермонтова, Москва, (1996); "Water (Вода) (на англиски) " Проект на Министерството за култура на Република Македонија. Народна и универзитетска билиотека „Климент Охридски“, Скопје, (2011). Книгите „Тајни„ (1989) и „Сили“ (1992) содржат над сто кратки раскази од кои три се застапени во антологијата на македонскиот краток расказ, „[[Џинџуџе во земјата на афионите]]“ ([[Темплум]], 2022).<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 45-48.</ref> <ref>„Белешки за автор(к)ите“, во: Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 355.</ref> == Награди == * Награда [[Награда „11 Октомври“|„]]Радио-телевизија Скопје" за романот „Дружината братско стебло“ (1964) * [[Награда „11 Октомври“]] Државна награда за култура и уметност за романот „Вода“(1972) * [[Награда „Стале Попов“]] за романот „Свето проклето“на Друштвото на писателите на Македонија (1978) * Награда „Гоцева повелба“ за творечки опус (1991) * Награда „Книжевно жезло“ на Друштвото на писателите на Македонија (2006) * Награда „[[Ацо Шопов (награда)|Ацо Шопов]]“ за ''Слоеви''<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.5422/fso/9780823230631.003.0004|title=Musically Sublime|last=Wurth|first=Kiene Brillenburg|date=2009-03-02|publisher=Fordham University Press|isbn=9780823230631|pages=72–103}}</ref> на Друштвото на писателите на Македонија (2010) *Награда „[[Державин (награда)|Державин]]“ за стихозбирката „Времено и трајно“; <ref name="Стрезо">[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=191992CBE3623F49B703A96E2FBE91EB ''Прв добитник на наградата „Державин“ е поетот Јован Стрезовски'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (2016) *Награда "Стале Попов" на Друштвото на писателите на Македонија за расказите „Чувар на тајни“(2020) ==Значење и влијание== Својата песна „Волкот“ македонскиот поет [[Анте Поповски]] му ја посветил на Јован Стрезовски.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 41.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешна врска == * [https://mke.iml.edu.mk/Home/Avtor/238 Јован Стрезовски] на страницата на [[Институт за македонска литература|Институтот за македонска литература]]. * [https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/ Јован Стрезовски] на Македонската енциклопедија. * [https://kinoteka.mk/lichnosti/%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/ Јован Стрезовски] на Кинотека на Македонија. {{Македонска книжевност}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стрезовски, Јован}} [[Категорија:Родени во 1931 година]] [[Категорија:Луѓе од Подгорци]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски романописци]] [[Категорија:Македонски раскажувачи]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Југословенски поети]] [[Категорија:Југословенски новинари]] [[Категорија:Добитници на наградата „Книжевен жезол“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Державин“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ацо Шопов“]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] g42b6cj81rlw8a11825546uw63aranc 5542817 5542816 2026-04-21T10:11:47Z MacedonianBoy 2538 5542817 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Јован Стрезовски | image = Јован Стрезовски со наградата Державин.jpg | imagesize = | alt = | caption = Јован Стрезовски ја прима наградата „Державин“. | pseudonym = | birthname = | birth_date = 26 априлј 1931 | birth_place = [[Подгорци]], [[Струга]], [[Кралство СХС]] (денес [[Македонија]]) | death_date = | death_place = | occupation = писател, поет | nationality = [[Македонци|Македонец]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет Скопје]] | period = 1957 - ''денес'' | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = „11 октомври“, „Ацо Шопов“ и др. | signature = | website = | portaldisp = }} '''Јован Стрезовски''' ([[Подгорци]], [[Струга]], [[26 април]] [[1931]]) — [[Македонија|македонски]] [[поет]], [[раскажувач]] и [[роман]]описец. Стрезовски е долгоодишен издавач на поезија и проза за деца и возрасни и бил долгогодишен директор на [[Струшките вечери на поезијата]]. ==Животопис== Стрезовски е роден на 26 април 1931 година во струшкото село [[Подгорци]]. Своето основно училиште го завршил во СР Србија, каде зашрил и гимназиско образование во [[Крагуевац]]. Своето образование го продолжил на учитеската школа во [[Битола]]. Во Скопје во завршил и високот образование, како апсолвент на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофски факултет]]. По завршувањето на образованието неколку години работел како учител во струшко. Подоцна работел и како новинар во [[Радио Скопје]], а понатака станал и директор на основно училиште како и директор на Cредношколски училиштен центар во Струга. Стрезовски бил долгогодишен директор на [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]].<ref>Македонски писатели/Macedonian writers, Друштво на писатели на Македонија, 2004, стр. 250 - 251.</ref> Живее и твори во Струга. ==Творештво== '''Поетски книги:''' „Шепоти" (1958), "Чекори во времето" (1968), "Орфеј на бескрајот“(1971), "Велебилје"(1985), "Блик"(1999), "Сјај и пепел“(2005), „Слоеви“(2009), „Мигот и вечноста“(2013), "Полнотија“(2014), "Времено и трајно“(2016), "Ништо не е конечно“(2018), "Светли и темни ѕвезди во душата“ (2020), "Златоносни наноси“ (2023). '''Раскази:''' "Луѓе со лузни"(1961), "Тајни"(1989), "Сили"(1992), "Живот и соништа"(2007), "Книга на животот“ (2011), "Врати кон неоткриеното“(2017), "Чувар на тајни“ (2019), "Додека трае убвината“(2022).    '''Романи:''' „Вода“(1972), „Свето проклето“ (1978), „Зарек“ (1981), „Јанза“(1986 ), „Злодобро“ (1990), „Еретик“ (1994), „Животраг“ (1995), „Последно прибежиште“(2003). '''За деца и млади:''' „Светулка“ (1957) песни, „Последниот фишек“ (1968) раскази, „Шарени песни“(1979) песни, "Зелени очила“ (1960) раскази, "[[Патот до зората (роман)|Патот до зората]]“ (1962) роман, "Дружината братско стебло“ (1964) роман, "Шарено огледало“ (1965) песни, "Од Северен до Јужен пол“ (1966) песни, „Синови“ (1968) роман, "Езерски цвет“ (1973) песни, „Саатот кукавица“ (1978) роман, "Езерски сон“ (1990) песни, "Чуден свет“ (1991) песни, „Кој е кој“ (1991) гатанки, "Прва љубов“ (1995) раскази, „Свет во свет“ (2001) песни, „Детски крал“ (2002) песни.                '''Сценарија и драми:''' „Време, води“ игран филм (1980), „Илинка“,ТВ драма (1975) '''Книги преведени на други јазици: "'''Fisheku i fundit" Detska radost, Skopje, (1964); "Son fisek" Sevinc, Skopje, (1968); "Vodа" Svetlost, Sarajevo, BiH, (1975); "Орфеј бескраја" Багдала, Крушевац, Србија, (1975); "Tarimul de la miazaazi" Dacia, Romanija, (1979); "Свето проклето" Народна књига, Београд, Србија, (1980); "Шарено огледало" Народна библиотека Радослав Љумовиќ, Титоград, Црна Гора, (1982); "Зарек" Графос, Београд, Србија, (1983); "Voda" Widawnistvo Lodzkie, Lodz, Polska, (1983); "Cartea urstei" Cartea romaneasca, Bucuresti, Romania, (1983); "Strepnja" Rad, Beograd, Srbija, (1988); "Душа и земја" Графос, Београд, Србија, (1988); "Страх" Радуга, Москва, Русија, (1989); "Братско дерево" Детскаја литература, Москва, Русија, (1990); "Злодобро" Графос, Београд, Србија, (1991); "Romanul Lui Tirpe Rabdatorul Sial Tinei Zaharel" Editura Orient Occident sal, Bucuresti, Romanija, (1993); "Корен" Фонд имени М. Лермонтова, Москва, (1996); "Water (Вода) (на англиски) " Проект на Министерството за култура на Република Македонија. Народна и универзитетска билиотека „Климент Охридски“, Скопје, (2011). Книгите „Тајни„ (1989) и „Сили“ (1992) содржат над сто кратки раскази од кои три се застапени во антологијата на македонскиот краток расказ, „[[Џинџуџе во земјата на афионите]]“ ([[Темплум]], 2022).<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 45-48.</ref> <ref>„Белешки за автор(к)ите“, во: Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 355.</ref> == Награди == * Награда [[Награда „11 Октомври“|„]]Радио-телевизија Скопје" за романот „Дружината братско стебло“ (1964) * [[Награда „11 Октомври“]] Државна награда за култура и уметност за романот „Вода“(1972) * [[Награда „Стале Попов“]] за романот „Свето проклето“на Друштвото на писателите на Македонија (1978) * Награда „Гоцева повелба“ за творечки опус (1991) * Награда „Книжевно жезло“ на Друштвото на писателите на Македонија (2006) * Награда „[[Ацо Шопов (награда)|Ацо Шопов]]“ за ''Слоеви''<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.5422/fso/9780823230631.003.0004|title=Musically Sublime|last=Wurth|first=Kiene Brillenburg|date=2009-03-02|publisher=Fordham University Press|isbn=9780823230631|pages=72–103}}</ref> на Друштвото на писателите на Македонија (2010) *Награда „[[Державин (награда)|Державин]]“ за стихозбирката „Времено и трајно“; <ref name="Стрезо">[http://www.dnevnik.mk/?ItemID=191992CBE3623F49B703A96E2FBE91EB ''Прв добитник на наградата „Державин“ е поетот Јован Стрезовски'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (2016) *Награда "Стале Попов" на Друштвото на писателите на Македонија за расказите „Чувар на тајни“(2020) ==Значење и влијание== Својата песна „Волкот“ македонскиот поет [[Анте Поповски]] му ја посветил на Јован Стрезовски.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 41.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешна врска == * [https://mke.iml.edu.mk/Home/Avtor/238 Јован Стрезовски] на страницата на [[Институт за македонска литература|Институтот за македонска литература]]. * [https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/ Јован Стрезовски] на Македонската енциклопедија. * [https://kinoteka.mk/lichnosti/%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%98%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD/ Јован Стрезовски] на Кинотека на Македонија. {{Македонска книжевност}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стрезовски, Јован}} [[Категорија:Родени во 1931 година]] [[Категорија:Луѓе од Подгорци]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски романописци]] [[Категорија:Македонски раскажувачи]] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Југословенски поети]] [[Категорија:Југословенски новинари]] [[Категорија:Добитници на наградата „Книжевен жезол“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Державин“]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ацо Шопов“]] [[Категорија:Членови на ДПМ]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] mraeof9zwob05por6e49vrwdw7iunvm 1 452457 5542800 1435642 2026-04-21T09:56:13Z MacedonianBoy 2538 5542800 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} {{ВПЛ}} {{ВПМ}} 8abz0u0xr4uislmanepv55f2rwicbvd 0 457492 5542532 5010281 2026-04-20T19:43:33Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542532 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightsteelblue | name = Писа | image = Scardinius erythropthalmus 2009 G1.jpg | image_width = 300px | status = LR/lc | status_system = IUCN2.3 | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Зракоперки]] | ordo = [[Крапообразни]] | familia = [[Cyprinidae]] | genus = ''[[Scardinius]]'' | species = '''''S. erythrophthalmus ''''' | binomial = ''Scardinius erythrophthalmus'' | binomial_authority = ([[Карл Лине|Linneaus]], 1758)}} '''Писа''' или ''Scardinius erythropthalmus''(Scardinius knezevici)<ref name="slvesnik.com.mk">[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/634836914B1C2C48A528E23A94A0CD4B.pdf/ Службен весник на Р.М. бр.145 2011 година]</ref> е [[бентос]]но-[[Пелагијал|пелашка]] слатководна риба која е нашироко распространета во [[Европа]] и средна [[Азија]], околу басените на [[Северно Море|Северното]], [[Балтичко Море|Балтичкото]], [[Црно Море|Црното]], [[Касписко Море|Каспиското]] и [[Аралско Езеро|Аралското Море]]. Таа е вештачки наметната во водите на [[Ирска]], [[САД]], [[Мароко]], [[Мадагаскар]], [[Тунис]], [[Нов Зеланд]], [[Канада]] и [[Шпанија]]. По изглед е слична на ''[[Црвеноперка|Rutilus rutilus]]'', но е многу пошарена – златна со перки во малина боја, а очите и се бледожолтеникави со црвена дамка, но во зависност во какво станиште живее, бојата може да варира. Таа од ''Rutilus rutilus'' се разликува и по устата која има истурена долна усна – се храни на површината, за разлика од рутилусот кој се храни во длабочините. ==Опис и распространетост== Писата припаѓа на семејството Cyprinidae. Телото на писата е високо и страничнпо сплескано. Карактеристично е што по телото има крупни лушпи, кои во основата имаат темна флека. Бојата на грбот е темнозелена до светлозелена, страните сребренасти со мала зеленкаста нијанса, а стомачниот дел е млечно бел. Грбната перка на писата е со релативно долга основа и започнува зад стомачната перка, а завршува пред почетокот на аналната перка. Бојата на перките е жолтеникаво бела со посветол или потемен прелив на сива боја. Има релативно мала глава. Устата на писата е свртена нагоре. Окото и е крупно преку кое има вертикална темна флека, некогаш појако, некогаш послабо изразена.<ref name="slvesnik.com.mk"/> ==Основни биолошки одлики== Писата полово созрева во третата и четвртата година од животот, при должина поголема од 12 см. Се мрести во пролет, претежно во април и мај. Количеството на икра доста варира и тоа од 90000 до 230000 зрна икра со пречник помеѓу 1 и 1,5 мм. Количеството и големината на икрата е во зависност од возраста и големината на единките. Во периодот на мрестење по главата и телото на машката популација се појавуваат епителни брадавичести израстоци. Икрата има дебел леплив слој које единките ја полагаат на подводната вегетација. Максимална должина која ја достигнува писата во Езерото изнесува околу 25 см. и тежина над 300-400 г. Поголеми примероци се доста ретки. Писата ги населува чистите води, богати со подводна вегетација и мека подлога. Најчесто се задржува меѓу подводните растенија на мала и средна длабочина. Живее во големи и помали јата, главно движејќи се бавно, но многу е плашлива и при опасност брзо плива. Помладите единки во почетокот се хранат со зоопланктон, а подоцна преминуваат кон исхрана со животинска и растителна храна. Возрасните единки се хранат со подводна растителност, ларви од инсекти, нижи ракообразни па и со инсекти кои паѓаат во водата.<ref name="slvesnik.com.mk"/> ==Значење== Месото на писата од Охрискотое Езеро е вкусно иако има ситни коски. Овозможува посебно задоволство при ловењето.<ref name="slvesnik.com.mk"/> == Надворешни врски == {{ризница-ред|Scardinius erythropthalmus|Писа}} * [http://www.doc.govt.nz/conservation/threats-and-impacts/animal-pests/animal-pests-a-z/fish/facts/rudd/ Писа] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140305074409/http://www.doc.govt.nz/conservation/threats-and-impacts/animal-pests/animal-pests-a-z/fish/facts/rudd/ |date=2014-03-05 }} - [[Служба за заштита на природата (Нов Зеланд)|Служба за заштита на природата на Нов Зеланд]] {{en}} [[Категорија:Краповидни]] [[Категорија:Риби во Охридско Езеро]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] k4t2koiu3xsw8zqjoqr2kyqx8fpo2pc 0 457496 5542538 5470079 2026-04-20T19:45:42Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542538 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightsteelblue | name = Плашица | status = LR/lc | status_system = IUCN2.3 | image = AlburnusAlburnus1.JPG | image_width = 300px | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Зракоперки]] | ordo = [[Краповидни]] | familia = [[Крапови]] | genus = [[Плашица (род)|Плашица]] | species = '''Плашица''' | binomial = ''Alburnus alburnus'' | binomial_authority = (Linnaeus, 1758)}} '''Плашица''' ({{науч|Alburnus alburnus}}) — вид на речна [[Риби|риба]] од семејството на [[крапови]]те (''Cyprinidae''). Охридската плашица е ендемичен вид за Охрид - Дрим - Скадар екосистемот. ==Опис и распространетост== Охридската плашица припаѓа на семејството ''Cyprinidae''. Телото и е издолжено, странично сплеснато со релативно големо око. Телото и е покриено со лушпи кои лесно отпаѓаат. Грбот и е темнозелен до темносин, а страните и стомакот и се сребрено бели со седефаст сјај. Устата е терминална и свртена нагоре. Грбната [[перка]] започнува зад крајот на градната перка, а завршува пред почетокот на аналната перка. Опашната перка е длабоко засечена. Градните перки се долги и речиси достигнуваат до стомачните. Телото на плашицата од горната страна е сивозелено, додека странично е сребренесто. Бојата на стомачната страна е млечнобела. По страните се протега темносива тенка линија.<ref name="slvesnik.com.mk">[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/634836914B1C2C48A528E23A94A0CD4B.pdf/ Службен весник на Р Македонија бр.145]</ref> ==Основни биолошки одлики== Охридската плашица полово созрева во третата година од животот, на должина од 7- 8 см. Се мрести порционо во долг временски интервал, од мај до јули, во литоралот на езерото плитката крајбрежна зона. Во зависност од возраста и големината плодноста на охридската плашица варира и се движи помеѓу 3 000 – 10 500 јајца. Икрата има леплив слој со кој се прицврстува најчесто на растителна подлога. Ембрионалниот развој е краток и трае 4 - 5 дена. Просечната големина која ја достигнува охридската плашица изнесува 12 - 15 см. Максималната големина е до 20 см и тежина од 50 грама. Овие примероци во езерото се доста ретки. Младите рипчиња се задржуваат во заливите и се хранат со зоопланктон, додека на возрасните основна храна им е зоопланктонот. Исто така се храни и со инсекти што пагаат во водата, кукли од хирономиди и со други без‘рбетници, но и со растителна храна.<ref name="slvesnik.com.mk"/> ==Значење== Месото од охридската плашица е доста вкусно и барано на пазарот, за што има и економска вредност. Има голема економска вредност поради големите количини кои се среќаваат во Охридското Езеро.<ref name="slvesnik.com.mk"/> ==Поврзано== * [[Охридска плашица]] * [[Дојранска плашица]] ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Fishes/93.html ‘Рбетните животни на Русија: плашица] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211015045830/http://www.sevin.ru/vertebrates/index.html?Fishes%2F93.html |date=2021-10-15 }} {{ru}} * [http://www.fischen.ru/article/vse-o-rybah/ukleyka/prakticheskie-sovety-po-lovle-ukleyki-lovla-ryb-semeystva-karpovyh.html Плашицата на fischen.ru] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090830061655/http://www.fischen.ru/article/vse-o-rybah/ukleyka/prakticheskie-sovety-po-lovle-ukleyki-lovla-ryb-semeystva-karpovyh.html |date=2009-08-30 }} {{ru}} [[Категорија:Краповидни]] [[Категорија:Риби во Охридско Езеро]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] pslrl6lrg186qdw076mcz5iqqd2igzj 0 621678 5542576 4625305 2026-04-20T20:23:38Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542576 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = Puma | fossil_range = доцен [[плиоцен]] - денес | image = Wikijunior Puma.jpg | image_width = 250px | image_caption = [[Puma concolor]] | regnum = [[Животни]] | phylum = [[`Рбетници]] | classis = [[Цицачи]] | ordo = [[Месојадци]] | familia = [[Мачки]] | subfamilia = [[Felinae]] | genus = '''Puma''' | genus_authority = (Jardine, 1834) | range_map = Puma (genus) range.png | range_map_caption = сегашните ''Puma'' област }} '''Пуми''' (лат''Puma'') се род на цицачи од семејството '''''[[Felidae]]'''''. Овој род се состои од два ќиви и два [[изумрени видови]]. Претходно ''Puma yagouaroundi'' застана во посебен род, ''Herpailurus'', но молекуларно-генетски истражувања покажаа тесна врска помеѓу овие два вида, и модерен систематика да ги вклучат во едно семејство. Друг резултат на [[ДНК]] студии е дека на најблиските роднини на модерната пум е [[гепард]]. Современите типи на родот пум живеат во [[Северна Америка|Северна]] и [[Јужна Америка]] и имаат монотоно боја. ''Puma pardoides'' живеел во [[Евроазија]] и [[Африка]]. == Типови == * ''†[[Puma pardoides]]'' (Owen, 1846) * ''[[Puma concolor]]'' (Linnaeus, 1771) * ''[[Puma yagouaroundi]]'' (Geoffroy, 180) == Извори == * ''Stephen J. O'Brien and Warren E. Johnson'' (2007) The Evolution of Cats. * ''Hemmer, H., Kahlike, R.-D. & Vekua, A. K.'' (2004) The Old World puma Puma pardoides (Owen, 1846) (Carnivora: Felidae) in the Lower Villafranchian (Upper Pliocene) of Kvabebi (East Georgia, Transcaucasia) and its evolutionary and biogeographical significance * [http://scienceblogs.com/tetrapodzoology/2008/03/european_cats_part_ii.php Pumas of South Africa, cheetahs of France, jaguars of England] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110817090032/http://scienceblogs.com/tetrapodzoology/2008/03/european_cats_part_ii.php |date=2011-08-17 }} [[Категорија:Мачки]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] k3jgwh0nn8is42mp5laeeclu3htg52f 0 743838 5542629 5525948 2026-04-20T23:09:43Z Buli 2648 5542629 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Писател <!-- for more information see [[:Template:Инфокутија Писател/doc]] --> | name = Шарлот Бронте | image = Charlotte_Brontë_by_Patrick_Branwell_Brontë_restored.jpg | caption = | birthdate = {{роден на|21|април|1816}} | birthplace = [[Торнтон, Западен Јоркшир|Торнтон]], [[Јоркшир]], [[Англија]] | deathdate = {{починал на|31|март|1855}} | deathplace = [[Хаворт]], [[Јоркшир]], [[Англија]] | occupation = гувернанта, романописец, поет | nationality = Англичанка | genre = Проза, Поезија | notableworks = ''[[Џејн Ер]]'', ''[[Villette (Роман)|Villette]]'' | Spouse = Артур Бел Николс (1854-1855 (нејзината смрт)) | pseudonym = Лорд Чарлс Алберт Флориан Велсли<br>Кјурер Бел | influences = [[Библија]], [[Шекспир]], [[Џон Банјан]], [[Џон Милтон]], [[Роберт Бернс]], [[Роберт Саути]], [[Волтер Скот]] | influenced = [[Џорџ Елиот]], [[Томас Харди]], [[Жан Рис]], [[Ана Бронте]], [[Емили Бронте]] }} '''Шарлот Бронте''' ({{langx|en|Charlotte Brontë}}; [[21 април]] [[1816]] – [[31 март]] [[1855]]) — англиски романописец и поетеса, најстара од трите сестри [[Бронте (семејство)|Бронте]] чии романи претставуваат стандарди во [[Англиска книжевност|англиската книжевност]]. Таа е писателката која ја напиша '' [[Џејн Ер]] '' под псевдонимот ''' Карер Бел ''' (''Currer Bell''). ==Животопис== Шарлот е родена во [[Торнтон]] (Thornton), [[Јоркшир]] (Yorkshire), во 1816 година, како трето од шестте деца на [[Марија Бранвел|Марија]] (родена Бранвел) и нејзиниот маж [[Патрик Бронте]] (претходно „Патрик Бранти“), [[Ирска|ирски]] [[англикански]] [[свештеник]]. Во 1820 година, семејството се преселува неколку километри подалеку во [[Хаворт]], каде Патрик е назначен за [[Perpetual curate|Perpetual Curate]] (вечен помошник на парохискиот свештеник). Госпоѓа Бронте умира од рак на 15 септември 1821 година, оставајќи ги петте ќерки и синот на грижа на нејзината сестра Елизабет Бранвел. Во август 1824 година, Шарлот, заедно со три нејзини сестри, [[Емили Бронте|Емили]], Марија и Елизабет ја испраќаат во Училиштето на црковните ќерки (Clergy Daughters' School), во [[Кован Бриџ]] (Cowan Bridge) во [[Ланкашир]] (кое подоцна ќе го опише како Училиште Лоувуд (Lowood School) во '' [[Џејн Ер]] ''. Лошите услови во училиштето, кои Шарлот успеала да ги издржи, трајно влијаеле врз нејзиното здравје и физичкиот развој, и ја забрзале смртта на нејзините две постари сестри Марија (родена во 1814 година) и Елизабет (родена во 1815 година), кои умреле од [[туберколоза]] во јуни 1825 година, по нивното сместување во училиштето на први јуни од страна на татко им.<ref name="fraser">{{Наведена книга|title=Charlotte Brontë: A Writer's Life|last=Fraser|first=Rebecca|publisher=Pegasus Books LLC|year=2008|isbn=978-1-933648-88-0|edition=2|location=New York, NY|pages=261}}</ref> Дома на имотот во Хаворт (Haworth Parsonage), Шарлот и другите преживеани деца, [[Бранвел Бронте|Бранвел]], [[Емили Бронте|Емили]] и [[Ана Бронте|Ана]], започнале да ги опишуваат животите и борбите на жителите на нивните замислени кралства. Шарлот и Бранвел ги пишуваат Бајронските приказни за нивната земја - Ангриа, а Емили и Ана пишуваат статии и песни за нивната - Гондал. Сагите разработени и срочени (сè уште постојат во одделни ракописи), им ги исполнувале детството и адолесценцијата со опсесивен интерес, кој ги подготвил за нивните идни литературни професии. Шарлот го продолжува нејзиното образование во Роу Хед (Roe Head) [[Мирфилд]] (Mirfield), од 1831 до 1832 година, каде што ги запознава нејзините доживотни пријатели и дописници [[Елен Насеј]] (Ellen Nussey) и Мери Тејлор (Mary Taylor).<ref name="fraser"/> За време на овој период таа ја пишува нејзината новела ''[[Зеленото џуџе]]'' (1833) под псевдонимот Велсли (Wellesley). Шарлот се враќа за да работи како учителка од 1835 до 1838 година. Во 1839 година ја презема првата од многуте позиции како гувернанта во повеќе семејства во [[Јоркшир]], кариера што ја одржува сè до 1841та година. Ториевец по политичка определба, Шарлот проповеда толеранција, а не револуција. Негува високи морални принципи, и покрај нејзината срамежливост кога се наоѓа во друштво, секогаш е подготвена да ги брани своите убедувања.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.newstatesman.com/200305050048 | date = 5 May 2003 | publisher = New Statesman | title = Michele Roberts on Charlotte Bronte, the gourmet | accessdate = 13 January 2011 | archive-date = 2008-12-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081204143341/http://www.newstatesman.com/200305050048 | url-status = dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | publisher = Brontë.org.uk | url = http://www.bronte.org.uk/index.php?option=com_content&task=view&id=106&Itemid=116|title=Charlotte Brontë |accessdate=13 January 2011}}</ref> Во 1842 година таа и Емили патуваат за [[Брисел]] за да се запишат во интернат воден од [[Константин Хегер]] (Constantin Heger) (1809-1896) и неговата сопруга Клер Зое родена Хегер (Claire Zoé Parent Heger ) (1804-1887). Во замена за престој во интернатот и школарина, Шарлот предава англиски, а Емили музичко. Нивниот престој во интернатот е прекинат по кратко време заради смртта на Елизабет Бранвел во октомври 1842 година, нивната тетка која по смртта на нејзината мајка му се придружува на семејството за да се грижи за децата. Шарлот се враќа сама во Брисел во јануари 1843 година, за да предава во интернатот. Нејзиниот втор престој во интернатот не е среќен, се чувствува осамено, носталгично и длабоко поврзана со [[Константин Хегер]]. Конечно се враќа во Хаворт во јануари 1844 година. Подоцна го користи нејзиното време поминато во интернатот како инспирација за дел од ''[[Професор (роман)|Професор]]'' и ''[[Villette (роман)|Villette]]''. Во мај 1864 година, Шарлот, Емили, и Ана објавуваат заедничка збирка поезија под псевдонимите Кјурер (Currer), Елис (Ellis) и Ектон Бел (Acton Bell). Иако продадени се само две копии, сестрите продолжуваат да пишуваат дела за издавање и ги почнуваат нивните први романи. Во врска со ова, Шарлот подоцна ќе напише: {{quote|Со одбивност кон личниот публицитет ние ги криевме нашите имиња под оние на Кјурер, Елис и Ектон Бел, двосмислениот избор е диктиран од некој вид на совесна скрупула, преземајќи машки христијански имиња, и не сакајќи да се декларираме како жени, без да се посомневаме во тоа време дека нашиот начин на пишување и мислење не беше баш „женски“, затоа што имавме нејасна претстава дека на писателките се гледа со предрасуди. Имавме забележано како критичарите понекогаш за нивно казнување го користат оружјето на навреда на личноста, а за нивна награда ласкањето што не претставува вистинска награда.“<ref>"Biographical Notice of Ellis And Acton Bell", from the preface to the 1910 edition of ''Wuthering Heights''.</ref>}} Вистина е дека нејзините романи се сметани за груби од страна на критичарите.<ref>Fraser, Rebecca. ''Charlotte Bronte: A Writer's Life''. New York: Pegasus, 2008, p. 24.</ref> Постојат и шпекулации во врска со идентитетот на Кјурер Бел и во врска со тоа дали Бел е маж или жена. [[File:Jane Eyre title page.jpg|thumb|Насловна страна на првото издание на ''[[Џејн Ер]]'']] Братот на Шарлот, Бранвел, единствениот син во семејството, умира од [[хроничен бронхитис]] и [[неисхранетост]], влошени од прекумерно пиење во септември 1848 година, иако Шарлот верувала дека неговата смрт е предизвикана од [[туберколоза]]. Имало и сомнеж дека Бранвел бил „уживател на [[опиум]]“, (т.е. зависник од опиум). Емили и Ана умираат од белодробна туберколоза во декември 1848, односно мај 1849 година. Шарлот и нејзиниот татко сега се оставени сами. Со оглед на огромниот успех на ''[[Џејн Ер]]'' нејзиниот издавач ја убедувал да го посетува [[Лондон]] од време на време. Таму го открива нејзиниот вистински идентитет и почнува да се движи во повисоки општествени кругови, каде што се спријателува со [[Хериет Мартино]] (Harriet Martineau), [[Елизабет Гаскел]] (Elizabeth Gaskell), [[Вилијам Мејкпис Такереј]] (William Makepeace Thackeray) и [[Г. Х. Ливис]] (G. H. Lewes). Нејзината книга го поттикнува [[феминизам|феминизмот]] во литературата. Главниот лик во нејзиниот роман „Џејн Ер“, [[Џејн Ер (лик)|Џејн Ер]], е паралела на самата неа, жена што е силна. Меѓутоа, таа никогаш не го напушта Хаворт повеќе од неколку недели затоа што не сака да го остава сам нејзиниот стар татко. Ќерката на Такереј, писателката [[Ана Изабела Такереј Ричи]] (Anne Isabella Thackeray Ritchie), се сеќава на една посета на нејзиниот татко од страна на Шарлот Бронте: {{quote|...влегоа два господина водејќи слаба, нежна, сериозна, мала дама, со светла права коса и мирни очи. Можеби има малку повеќе од триесет години, облечена е во мал '' barège '' фустан со шара на блед зелен мов. Влегува со ракавици на раце, со тишина, со сериозност. Нашите срца чукаат со дива возбуда. Значи ова е писателката, непознатата моќ, чии книги направија Лондон да зборува, чита, шпекулира. Некои луѓе дури велат дека нашиот татко ги напишал книгите, тие прекрасни книги...Моментот е толку восхитувачки што вечерата доаѓа како оттргање од сериозноста на пригодата, и сите се насмевнуваме додека мојот татко се наведнува нудејќи ја неговата рака. Тој гениј, за каков што се сметаше таа, едвај му достигнуваше до лактот. Мој личен впечаток е дека таа е некако сериозна и строга особено кон мали девојчиња кои сакаат да брборат. Сите го чекаа брилијантниот разговор кој никогаш не започна. Госпоѓица Бронте се повлече на каучот во работната соба, и од време на време ќе промрмореше нешто тивко со нашата љубезна гувернанта... разговорот стануваше се понејасен и понејасен, дамите седеа околу, сè уште во исчекување, татко ми беше премногу вознемирен од мрачното расположение и тишината за да може да учествува во сето тоа... откако замина госпоѓица Бронте, се изненадив кога го видов мојот татко како ја отвора влезната врата со шапката на глава. Ги стави прстите на уста, излезе надвор во мракот и тивко ја затвори вратата зад него... долго потоа... госпоѓица Проктер ме праша што се случи... Тоа беше една од најздодевните вечери што ги поминала во нејзиниот живот... дамите кои дојдоа толку многу очекувајќи прекрасен разговор, мрачното расположение, резервираноста, и на крајот начинот на кој татко ми совладан од ситуацијата ја напушти тивко собата, излезе од дома и отиде во неговиот клуб“.<ref>Anne Isabella Thackeray Ritchie. Chapters from Some Memoirs. cited in Sutherland, James (ed.) ''The Oxford Book of Literary Ancedotes''. OUP, 1975. ISBN 0198121393.</ref>}} Во јуни 1854 година, Шарлот се мажи за Артур Бел Николс (Arthur Bell Nicholls), [[намесник]] на нејзиниот татко, и набргу потоа забременува. Нејзиното здравје драстично опаѓа во овој период, и според Гаскел (Gaskell), нејзиниот прв биограф, добивала напади на „чувство на постојана мачнина и несвестица што постојано се повторувала“.<ref>{{Citation | url = http://www.cnn.com/2007/LIVING/worklife/09/25/mf.plot.twists/ | title = Real life plot twists of famous authors | publisher = CNN | date = 25 September 2007}}</ref> Шарлот умира заедно со нејзиното неродено дете на 31 март 1855 година, на возраст од само 38 години. Како причина за смртта во нејзината посмртница е наведена туберколозата (phthisis), но многу биографи претпоставуваат дека умрела од дехидратација и [[неисхранетост]], предизвикани од претерано повраќање од тешка утринска мачнина или [[hyperemesis gravidarum]]. Исто така постои доказ со кој се претпоставува дека Шарлот умрела од [[тифус]] што го добила најверојатно од Табита Екројд (Tabitha Ackroyd), најстарата слугинка во домаќинството Бронте која умрела малку време пред неа. Шарлот е погребана во семејната гробница во Црквата на Св. Мајкл и сите ангели (The Church of St. Michael and All Angels), Хаворт, Западен Јоркшир, Англија. '' [[Животот на Шарлот Бронте]] '', посмртната биографија на Шарлот Бронте од Гаскел, е првата од многуте објавени биографии на Шарлот. Иако верен кога станува збор за местата, Гаскел ги потиснува во втор план деталите за љубовта на Шарлот за Хегер, оженет човек, како преголема навреда за современиот морал, и како можен извор на болка за нејзините сè уште живи пријатели, татко и сопруг.<ref>{{citation | last = Lane | year = 1853 | pages = 178–83}}</ref> Гаскел исто така дава сомнителни и неточни информации за Патрик Бронте, тврдејќи на пр. дека не им дозволувал на своите деца да јадат месо. Ова е побиено преку еден од дневниците на Емили Бронте, во кој го опишува подготвувањето на месо и компири за вечера на нивниот имот, како што истакнува [[Џулиет Баркер]] (Juliet Barker) во нејзината неодамнешна биографија „Бронтеви“. Првонапишаниот роман е објавен посмртно во 1857 година, фрагмент на кој Шарлот работи во последните години од нејзиниот живот (1860), двапати довршуван од понови автори, најпознатата негова верзија е „[[Ема Браун]]: Роман од недовршениот ракопис на Шарлот Бронте“ од [[Клер Бојлан]] 2003 ( Emma Brown: A Manuscript by Charlotte Brontë Novel from the Unfinished by Clare Boylan, 2003). Објавен е и поголем дел од Ангриа (Angria) во децениите што следуваат. == Галерија== <gallery> File:Painting of Brontë sisters.png|[[Бранвел Бронте]], ''Слика на трите сестри Бронте,'' лево кон десно [[Ана Бронте|Ана]], [[Емили Бронте|Емили]] и Шарлот Бронте. Бранвел се избришал себеси од сликата со неговите три сестри. File:Ellen Nussey.jpg|Шарлот Бронте, фотографија, 1854 File:Charlotte Brontë.jpg| [[Портрет]] од Дускиник, 1873, работен врз слика на [[Џорџ Ричмонд]] File:CharlotteBrontePortrait.jpg| Портрет од Џ.Х. Томпсон </gallery> ==Библиографија== *''The Spell'' *''The Secret'' *''The Foundling'' *''The Green Dwarf'' *''My Angria and the Angrians'' *''Albion and Marina'' ''The Green Dwarf, A Tale of the Perfect Tense'' was written in 1833 under the pseudonym Lord Charles Albert Florian Wellesley. It shows the influence of [[Walter Scott]], and Brontë's modifications to her earlier gothic style have led Christine Alexander to comment that, in the work, "it is clear that Brontë was becoming tired of the gothic mode ''per se''".<ref>Christine Alexander, "That Kingdom of Gloo": Charlotte Brontë, the Annuals and the Gothic, Nineteenth Century Literature, 47 (1993), pp. 430-432.</ref> {{Expand section|date=April 2010}} * ''Tales of Angria'', written 1838-1839 **A collection of childhood and young adult writings including the short novels ***Mina Laury ***Stancliffe's Hotel ***The Duke of Zamorna ***Henry Hastings ***Caroline Vernon * ''Tales of the Islanders'' ===Романи=== * ''[[Jane Eyre]]'', published 1847 * ''[[Shirley (novel)|Shirley]]'', published 1849 * ''[[Villette (novel)|Villette]]'', published 1853 * ''[[The Professor (novel)|The Professor]]'', written before ''Jane Eyre'', submitted at first along with ''[[Wuthering Heights]]'' and ''[[Agnes Grey]]'', then separately, and rejected in either form by many publishing houses, published posthumously in 1857 * ''Emma'', unfinished; Charlotte Brontë wrote only 20 pages of the manuscript, published posthumously in 1860. In recent decades, at least two continuations of this fragment have appeared: :* ''Emma'', by "Charlotte Brontë and Another Lady", published 1980; although this has been attributed to [[Elizabeth Goudge]],<ref>''The Independent'', 13 September 2003, [https://web.archive.org/web/20090521161052/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/emma-brown-by-clare-boylan-579707.html review] by Charlotte Cory of ''Emma Brown''</ref> the actual author was [[Constance Savery]].<ref>[http://www.constancesavery.com/ Constance Savery, Life and Works]; see for example [http://www.constancesavery.com/cws2/cws2-1/cws2-1.html#emma Publishers of Savery's Adult Novels] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111029121515/http://www.constancesavery.com/cws2/cws2-1/cws2-1.html#emma |date=2011-10-29 }}.</ref> :* ''[[:en:Emma Brown|Emma Brown]]'', by [[:en:Clare Boylan|Clare Boylan]], published 2003 ==Поезија== * ''[[Poems by Currer, Ellis, and Acton Bell]]'' (1846) * ''Selected Poems of The Brontës'', Everyman Poetry (1997) ==Белешки== {{reflist}} ==Наводи== * {{A Short Biographical Dictionary of English Literature}} * Margaret Lane (1953) ''The Brontë Story: a reconsideration of Mrs. Gaskell's Life of Charlotte Brontë''. ==Додатна библиографија== * ''The Letters of Charlotte Brontë'', 3 volumes edited by Margaret Smith * ''The Life of Charlotte Brontë'', Elizabeth Gaskell * ''Charlotte Brontë'', [[Winifred Gérin]] * ''Charlotte Brontë: a passionate life'', Lyndal Gordon * ''The Literary Protégées of the Lake Poets'', Dennis Low (Chapter 1 contains a revisionist contextualization of Robert Southey's infamous letter to Charlotte Brontë) * ''Charlotte Brontë: Unquiet Soul'', Margot Peters * ''In the Footsteps of the Brontës'', Ellis Chadwick * ''Charlotte Brontë'', Rebecca Fraser * ''The Brontës'', [[Juliet Barker]] * ''Charlotte Brontë and her Dearest Nell'', Barbara Whitehead * ''The Brontë Myth'', [[Lucasta Miller]] * ''A Life in Letters'', selected by Juliet Barker * ''Charlotte Brontë and her Family'', Rebecca Fraser * ''The Oxford Reader's Companion to the Brontës'', Christine Alexander & Margaret Smith * ''A Brontë Family Chronology'', Edward Chitham * ''The Crimes of Charlotte Bronte'', James Tilly, 1999 * ''I Love Charlotte Bronte'', Michelle Daly 2009 == Надворешни врски == {{wikiquote}} {{Wikisource author}} {{Commons}} * [http://www.bronte.info/ Website of the Brontë Parsonage Museum in Haworth, Yorkshire] * [http://ebooks.adelaide.edu.au/b/bronte/charlotte/ Online editions of Charlotte Brontë's works] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110607123425/http://ebooks.adelaide.edu.au/b/bronte/charlotte/ |date=2011-06-07 }} at [http://ebooks.adelaide.edu.au/ eBooks@Adelaide] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160320065149/http://ebooks.adelaide.edu.au/ |date=2016-03-20 }} * {{gutenberg author | id=Charlotte_Brontë | name=Charlotte Brontë}} * [http://www.npg.org.uk/collections/search/portrait.php?LinkID=mp03781&page=2&rNo=19&role=art Charlotte Brontë &mdash; Drawing by George Richmond (National Portrait Gallery)] * [http://www.imagesofengland.org.uk/Details/Default.aspx?id=81167&mode=quick Modern Day Images of Charlotte Bronte Residences] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171019220921/http://www.imagesofengland.org.uk/Details/Default.aspx?id=81167&mode=quick |date=2017-10-19 }} * [http://www.gutenberg.org/etext/19011 Charlotte Brontë and Her Circle], by Clement K. Shorter, from [[Project Gutenberg]] * {{IBList |type=author|id=74|name=Charlotte Brontë}} * [http://www.charlottebronte.it More Information about Charlotte Bronte] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120827062348/http://www.charlottebronte.it/ |date=2012-08-27 }} * [http://www.umd.umich.edu/casl/hum/eng/classes/434/charweb/ Charlotte's Web] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090220202739/http://www.umd.umich.edu/casl/hum/eng/classes/434/charweb/ |date=2009-02-20 }}: A Hypertext on Charlotte Brontë's ''Jane Eyre'' * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=1708 Memorial Page for Charlotte Bronte on FindaGrave] * [http://www.imagesofengland.org.uk/Details/Default.aspx?id=452624&mode=quick Various images depicting residences of Charlotte Bronte] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110606032853/http://www.imagesofengland.org.uk/Details/Default.aspx?id=452624&mode=quick |date=2011-06-06 }} * [http://gutenberg.net.au/ebooks06/0602171.txt 'Napoleon and the Spectre', taken from the manuscript of the ''Green Dwarf''] {{Jane Eyre}} {{Bronte}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бронте}} [[Категорија:Англиски поети]] [[Категорија:Англиски романописци]] [[Категорија:Англикански христијани од Англија]] [[Категорија:Христијански писатели]] [[Категорија:Починати од туберкулоза]] [[Категорија:Родени во 1816 година]] [[Категорија:Починати во 1855 година]] 3931blfc6z4vuxbwp7c1434iys7m1wk 0 755778 5542607 4849301 2026-04-20T22:44:00Z Bjankuloski06 332 /* top */ Печатна грешка, replaced: Неговара → Неговата 5542607 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Eric-Clapton_1975.jpg|мини|200п|десно|Ерик Клептон со неговата гитара „Блеки“ на 15 август 1975 година.]] '''Блеки''' е прекарот кој [[Ерик Клептон]] и го дал на својата омилена [[фендер стратокастер]] гитара. Во 1970-та Ерик Клептон ја замени својата [[Гибсон]] [[гитара]] со фендер стратокастер, што во голема мера се должело на влијанието на [[Џими Хендрикс]] и на неговиот колега од „[[Blind Faith]]“, [[Стиви Винвуд]]. Неговата прва, чиј прекар бил „[[Брауни (гитара)|Brownie]]“, ја користел при снимањето на албумите „[[Eric Clapton (албум)|Eric Clapton]]“ и „[[Layla and Other Assorted Love Songs]]“. Истата година во продавницата за гитари „Sho-Bud“ во [[Нешвил]], [[Тенеси]], Клептон купил шест „vintage strats“ гитари, секоја по сто [[Американски долар|долари]]. Откако по една им доделил на [[Џорџ Харисон]], [[Пити Тоуншенд]] и Стиви Винвуд, ги земал најдобрите делови од останатите три и ја состави „Блеки“, именувана според нејзиниот црн крај.<ref>{{citenews|url=http://www.whereseric.com/eric-clapton-faq/guitars-amps-and-related-equipment/blackie-eric-claptons-fender-stratocaster|publisher=Where's Eric|title=„Блеки“ (фендер стратокастер)|access-date=4 мај 2011|archive-date=2010-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20100111090638/http://www.whereseric.com/eric-clapton-faq/guitars-amps-and-related-equipment/blackie-eric-claptons-fender-stratocaster|url-status=dead}}</ref> За првпат во живо, со „Блеки“, свирел на 13 јануари 1973 г. на „[[Eric Clapton's Rainbow Concert|Rainbow Concert]]“. Оваа гитара, Клептон ја користел уште многу години, како на сцена така и во студио (како и на гостувањето на концертот „The Last Waltz“). Финално, по концертот во [[Хартфорд, Конектикат|Хартфорд]], [[Конектикат]], во [[1985]], престанал да свири со оваа гитара поради проблеми со нејзиниот [[Гитара#Делови на гитарата|врат]]. Во 1987 била издадена гитарата [[Ерик Клептон стратокастер]], направена во согласност со Клептоновите спецификации, па накратко потоа започнал да го користи овој нов модел. Последното познато место каде што јавноста ја видела „Блеки“ било на телевизиската реклама, во 1990, за јапонската автомобилска фирма [[Honda|Хонда]]. На барање од компанијата, Клептон ја искористил „Блеки“ за да сними ново соло на песната „Bad Love“ во [[Њујорк]] кое било поставено на рекламата. Оваа гитара на сцена била донесена и за време на снимањта во 1991 во „Royal Albert Hall“. ==Рекордна цена на светско ниво== Во 2004 „Блеки“ била продадена за 959,500 [[американски долар]]и на [[аукција]] за поддршка на „[[Crossroads Centre]]“, установа основана од Клептон како рехабилитационен центар за одвикнување од зависност од дрога и алкохол. Последната цена била понудена од американскиот национален центар за музичка опрема „Guitar Center“, со што клептоновата гитара го поставила новиот светски рекорд како најскапа гитара. (Во 2006, друг стратокастер, потпишан од група на познати музичари, меѓу кои и Клептон, бил продаден за 2,6 милиони американски долари на хуманитарната аукција за помош на жртвите од земјотресот во индискиот океан. Со ова е поставен новиот рекорд за најскапа гитара на светот) ==Репродукција== Во ноември 2006, фирмата Фендер најавила лимитирана репродукција од 275 „Блеки“ гитари, идентични на оригиналната.<ref>{{citenews|url=http://www.zuitar.com/guitar/100116-Eric_Clapton_Blackie_St.html|title=Ерик Клептон - „Блеки“ Стратокастер|publisher=издавател „Zuitar.com“|accessdate=2008-08-10}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Гитарите биле пуштени во продажба на 24 ноември 2006, и биле продадени за само неколку часа. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== *[http://www.ericclaptonfaq.com/guitars-amps/blackie-black-fender-stratocaster-guitar-slowhand.html Историјата на Блеки] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070613152427/http://www.ericclaptonfaq.com/guitars-amps/blackie-black-fender-stratocaster-guitar-slowhand.html |date=2007-06-13 }} *[http://www.whereseric.com/articles/2004/eric-clapton-me-and-my-strat.html Клептон ја објаснува неговата врска со Блеки] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060321231707/http://www.whereseric.com/articles/2004/eric-clapton-me-and-my-strat.html |date=2006-03-21 }} *[http://www.fender.com/blackie/blackie_home.html Фендер за Блеки] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090802215023/http://www.fender.com/blackie/blackie_home.html |date=2009-08-02 }} {{Ерик Клептон}} [[Категорија:Ерик Клептон]] [[Категорија:Фендер стратокастери]] [[Категорија:Електрични гитари]] a8o498jl95sytxg6t8ktakqruwul5lu 0 761219 5542493 5540716 2026-04-20T17:53:14Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542493 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Копривштица | native_name = Копривщица | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Todor Kableshkov-statue-3.JPG | image_caption = Изглед од градот | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Копривштица во Бугарија | latd =42 |latm =38 |lats =24.52 |latNS =N | longd =24 |longm =21 |longs =29.87 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = [[Копривштица (општина)|Копривштица]] | leader_party = [[ГЕРБ]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Бојка Дјулѓарова | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 139,165 | elevation_m = 1060 | population_total = 2.039 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 2077 | area_code = +359 07184 | website = {{URL|www.koprivshtitsa-bg.com}} }} '''Копривштица''' ({{langx|bg|Копривщица}}) — [[Листа на градови во Бугарија|историски град]] во [[Софиска Област]], [[Бугарија]]. Покрај градот тече реката [[Тополница (река)|Тополница]], а во близина се наоѓа планината [[Средна Гора]]. Познат е по тоа што е еден од центрите на [[Априлско востание|Априлското востание]] од [[1876]], автентичната бугарска преродбеничка архитектура и фестивалот за народна музика. Копривштица се наоѓа на 111 км источно од главниот град [[Софија]]. == Забележителности == * [[Ослекова куќа]] (1853-1856), денес Етнографски музеј * [[Бенковска куќа]] (1831) - куќата на револуционерот [[Георги Бенковски]] * [[Каравелова куќа]] (1810-1835) - куќата на револуционерот [[Љубен Каравелов]] * [[Каблешкова куќа]] (1810-1835) - куќата на револуционерот [[Тодор Каблешков]] * [[Дебељанова куќа]] (1830) - куќата на поетот [[Димчо Дебељанов]] * [[Љутова куќа]] (1854) - куќата на трговецот [[Петко Љутов]] * [[Герова куќа]] (1810-1835) - куќата на преродбеникот [[Најден Геров]] * [[Црква „Успение Богородично“, Копривштица|Црква „Успение Богородично“]] (1817) * [[Црква „Свети Никола“, Копривштица|Црква „Свети Никола“]] (1839) * [[Мемориал „20 април“]] (1926) * [[Калачев мост]] (1813) - познат и како „Мост Прва Пушка“ за тоа што овде е објавено Априлското востание * [[Читалиште „Хаџи Ненчо Палавеев“]] (1869) * [[Училиште „Свети Кирил и Методи“, Копривштица|Училиште „Свети Кирил и Методи“]] (1837) - првото [[класно училиште]] во бугарските земји * [[Улица на занаетите]] == Личности == * [[Георги Бенковски]], револуционер * [[Љубен Каравелов]], револуционер и писател * [[Димчо Дебељанов]], поет * [[Тодор Каблешков]], револуционер * [[Најден Геров]], преродбеник * [[Неофит Рилски]], преродбеник == Галерија == <gallery> Податотека:Karavelov House-4.JPG|[[Каравелова куќа]] Податотека:Kableshkov House-1.JPG|[[Каблешкова куќа]] Податотека:Debelyanov House-1.JPG|[[Дебељанова куќа]] Податотека:Church-Koprivshtitsa-4.JPG|[[Црква „Успение Богородично“, Копривштица|Црква „Успение на Богородица“]] Податотека:KoprivshtitsaChitalishte.jpg|[[Читалиште „Хаџи Ненчо Палавеев“]] </gallery> == Надворешни врски == * [http://eng.koprivshtitza.com Мрежно место на Копривштица (англ.)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071014031805/http://eng.koprivshtitza.com/ |date=2007-10-14 }} * [http://www.pbase.com/ngruev/koprivchtitsa Галерија на Копривштица] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Копривштица| ]] [[Категорија:Отоманска архитектура во Бугарија]] [[Категорија:Населени места во областа Софија]] njn6vw7f4a9lvffxemcco24frmukmgm 0 764859 5542653 4279122 2026-04-21T02:41:04Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ Додадена категорија 5542653 wikitext text/x-wiki '''Клит Црниот''' (~ [[375 п.н.е.]] - [[328 п.н.е.]]) — македонски офицер во војската на [[Александар Македонски]]. Му го спасил животот на Александар Македонски во [[Битка кај Граник|Битката кај Граник]], а бил убиен од истиот при една нивна меѓусебна препирка. Бил син на Дропида и брат на дадилката на Александар Македонски, [[Ланика]]. Зема учество во [[Походи на Александар Македонски|Александровиот поход на Азија]]. За време на Битката кај Граник, Клит му го спасува животот на Александар во моментот кога персиските благородници [[Ресак]] и [[Спитридат]] се обидуваат да го убијат. Потоа, Клит станува еден од Александровите најблиски соработници и пријатели. == Убиството == Во [[328 п.н.е.]], за време на една гозба, Клит влегува во вербален судир со Александар. Според [[Плутарх]],<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Alexander*/8.html Plutarch, ''The Life of Alexander'', 50-51.]</ref> повод за препирката биле песните кои на гозбата се пееле, а со кои се исмевале македонските генерали кои неодамна биле поразени од варварите. Некои од нив негодувале, а особено гласен бил Клит, кој инсистирал дека, кога се помеѓу варвари и непријатели, не е добро да се навредуваат Македонците. Кога Александар му забележал дека кукавичлакот го нарекол немање среќа, Клит го потсетил дека поради неговиот „кукавичлак“, тој му го спасил животот кај Граник и додал дека „поради крвта на Македонците и поради нивните рани, ти стана толку голем што го омаловажуваш [[Филип II Македонски|Филип]] и се нарекуваш син на [[Амон]].“ Клит не застанал на овие зборови и откако Александар го запрашал дали мисли неказнето така да зборува, Клит го повикал Александар да го остави слободно да зборува или на гозбите да не повикува луѓе кои се слободни и кои отворено зборуваат, туку да живее со варвари и робови, кои ќе му се клањаат согласно персиските обичаи. Останатите присутни во меѓувреме се обидувале да ги смират Клит и Александар и успеале да го изнесат Клит надвор од просторијата. Сепак, тој набрзо се вратил и продолжил со инсинуации, по што Александар грабнал едно копје и го усмртил Клит. Потоа, Александар се покајал и повеќе денови жалел за убиството. == Наводи == {{reflist}} [[Категорија:Антички Македонци]] [[Категорија:Луѓе погубени од Александар III Македонски]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] 7rocizx1e2sqkbme2103gzd0i5cdm31 5542669 5542653 2026-04-21T02:43:44Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ Додадена категорија 5542669 wikitext text/x-wiki '''Клит Црниот''' (~ [[375 п.н.е.]] - [[328 п.н.е.]]) — македонски офицер во војската на [[Александар Македонски]]. Му го спасил животот на Александар Македонски во [[Битка кај Граник|Битката кај Граник]], а бил убиен од истиот при една нивна меѓусебна препирка. Бил син на Дропида и брат на дадилката на Александар Македонски, [[Ланика]]. Зема учество во [[Походи на Александар Македонски|Александровиот поход на Азија]]. За време на Битката кај Граник, Клит му го спасува животот на Александар во моментот кога персиските благородници [[Ресак]] и [[Спитридат]] се обидуваат да го убијат. Потоа, Клит станува еден од Александровите најблиски соработници и пријатели. == Убиството == Во [[328 п.н.е.]], за време на една гозба, Клит влегува во вербален судир со Александар. Според [[Плутарх]],<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Alexander*/8.html Plutarch, ''The Life of Alexander'', 50-51.]</ref> повод за препирката биле песните кои на гозбата се пееле, а со кои се исмевале македонските генерали кои неодамна биле поразени од варварите. Некои од нив негодувале, а особено гласен бил Клит, кој инсистирал дека, кога се помеѓу варвари и непријатели, не е добро да се навредуваат Македонците. Кога Александар му забележал дека кукавичлакот го нарекол немање среќа, Клит го потсетил дека поради неговиот „кукавичлак“, тој му го спасил животот кај Граник и додал дека „поради крвта на Македонците и поради нивните рани, ти стана толку голем што го омаловажуваш [[Филип II Македонски|Филип]] и се нарекуваш син на [[Амон]].“ Клит не застанал на овие зборови и откако Александар го запрашал дали мисли неказнето така да зборува, Клит го повикал Александар да го остави слободно да зборува или на гозбите да не повикува луѓе кои се слободни и кои отворено зборуваат, туку да живее со варвари и робови, кои ќе му се клањаат согласно персиските обичаи. Останатите присутни во меѓувреме се обидувале да ги смират Клит и Александар и успеале да го изнесат Клит надвор од просторијата. Сепак, тој набрзо се вратил и продолжил со инсинуации, по што Александар грабнал едно копје и го усмртил Клит. Потоа, Александар се покајал и повеќе денови жалел за убиството. == Наводи == {{reflist}} [[Категорија:Антички Македонци]] [[Категорија:Луѓе погубени од Александар III Македонски]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] [[Категорија:Луѓе погубени од Александар Македонски]] m604hjo1upcjnreobwinnhvc7suma4c 0 766792 5542819 4640982 2026-04-21T10:32:16Z BosaFi 115936 5542819 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Holworthy Hall, Harvard University.JPG|thumb|right|300px|Поглед кон Холворти Хол од градината на [[Харвард]]]] '''Холворти хол''' — еден од домовите во кои се сместуваат студентите од прва година во Харвард. Со капацитет да смести 85 студенти, сместен е во дворот на Харвард и улицата Киркленд. Тој е најблискиот дом до научниот центар на Харвард и втор по близина дом до Меморијалната сала во која е сместена мензата за студентите од прва година. Во првиот век од своето постоење, бил сметан за најдобриот дом во дворот на Харвард и најпосакуван во однос на сместувањето..<ref name=alumni/> Холворти е дел од Ајви Јард групата на домови за студенти од прва година на Харвард, заедно со Апли Корт, Холис Хол, Лајонел Хол, Масачусетс Хол, Мовер Хол, Стаутон Хол, и Страус Хол.<ref name=ivy>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fdo.fas.harvard.edu/icb/icb.do?keyword=k3806&pageid=icb.page346386&pageContentId=icb.pagecontent716927&view=view.do&viewParam_name=ivy.html#a_icb_pagecontent716927|title=Freshman Dorms: Ivy Hall|work=Harvard College Freshman Dean's Office|accessdate=2010-09-09}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Распоред на катовите == Распоредот на катовите во Холворти е посебен меѓу домовите во Харвард. На секој кат од три влезови – Источен, Среден и Западен – има два апартмани поврзани со 3 метарски хол и заедничка бања. Секој апартман вклучува голема заедничка соба со две спални соби. Иако некои студенти кои престојуваат во домот одбираат да ги затвораат вратите во холот, повеќето го остават холот со бањите отворен, на тој начин правејќи „мега-апартман“ за осум лица, за разлика од другите домови. Секое купатло има два умивалници, два тоалети и две туш кабини. Во бањата нема прозорци, но е доволно осветлена. == Историја == Холворти бил основан во [[1812]] во чест на богат англиски трговец, сер Метју Холворти, кој починал во [[1678]] и оставил £1,000 на Харвард - дотогаш најголемата донација во историјата на колеџот. Домот се отворил на 18 август 1812. Тогаш немал водовод; скоро цел век студентите требало да одат надвор за да го користат водоводот на колеџот. Киријата била $26 годишно.<ref name=alumni/> Домот бил првично користен за сите години, но доминирале студентите во последна година. Во 20 век студентите во последните години изразиле желба да ги направат најстарите домови како Холворти, Холис и Стаутон нивни и потпишувале петиција за Холворти да биди дом само за студентите од последна година во колеџот. До стотата годишнина на домот во 1912, околу 1,300 студенти живееле во Холворти.<ref name=alumni>{{Наведена мрежна страница|url=http://books.google.com/books?id=LpIBAAAAYAAJ|title=Harvard Alumni Bulletin, Volume 14|work=Harvard Alumni Association Bulletin, 1911|accessdate=2010-09-09}}</ref> До 1904, Холворти бил целосно исполнет со студентите од последната година во колеџот. И покрај тоа што не бил сметан за толку модерен колку поновите домови, Холворти и соседните домови станале центар на студентскиот живот.<ref name=ivy/> Исто така станал познат по вдомувањето на некои од најистакнатите студенти. Поради тоа што во домот почнале да живеат студенти од прва година, Холворти не бил дел од Харвард – Јејл договорот за збратимување до 2005. == Белешки == Во 1860, Едвард VII од Обединетото Кралство, тогашен принц од Велс, бил во собата број 12 додека бил на посета во Харвард. Во собата 12 биле сместени и други истакнати студенти од Харвард. Сè до 1860 , Собата 24 служела како библиотека на Харвард за одделот Фи Бета Капа. Тука бил сместен и библиотекарот кој ги чувал неколкуте стотици книги во неговиот ормар.<ref name=alumni/> Холворти е познат и по тоа што бил дом на неколку писатели и продуценти на анимираната серија ''Симпсонови''. == Претходни станари == * [[Хенри Адамс]], поранешен декан во Харвард, Соби 14 и 20, Room 05<ref name=dean>{{Наведена мрежна страница|url=http://hcs.harvard.edu/~dorms/|title=Dorm History Search|work=Harvard College Freshman Dean's Office|accessdate=2010-09-08}}</ref> * [[Џејмс Бар Амес]], поранешен декан на Харвард, соби 14 и 20<ref name=alumni/> * [[Хорацио Алжир]], писател, соби 07, 18, и 24<ref name=alumni/><ref name=dean/> * [[Џорџ Банкрофт]], државник и историчар, соба 24<ref name=alumni/> * [[Роберт Бенчли]], комичар и глумец, соба 23<ref name=dean/> * [[Томас Булфинч]], писател и митографер, соби 09 и 16<ref name=dean/> * [[Јозеф Хоџ Коут]], адвокат и дипломат, соба 21<ref name=alumni/> * [[Вилијам Гарднер Коут]], судија и основач на [[Choate Rosemary Hall|Choate School]] , соба 21<ref name=alumni/> * [[Адам Клајмер]], новинар, соба 18<ref name=dean/> * [[Ричард Хенри Дана помладиот]], адвокат и политичар, соба 13<ref name=alumni/> * [[Чарлс Вилијам Елиот]], проранешен претседател на Харвард, соба 11<ref name=alumni/> * [[Роберт Грант]], писател, соба 9<ref name=alumni/> * [[Кристијан Хертер]], политичар, соба 15<ref name=dean/> * [[Дејвид Халберстам]], новинар, соба 19<ref name=dean/> * [[Стив Хили]], писател на телевизија, соба 21<ref name=dean/> * [[Ал Џин]], телевизиски писател и продуцент, соба 17<ref name=dean/> * [[Семјуел Лонгфелоу]], свештеник, соба 14<ref name=alumni/> * [[Персивал Лоувел]], астрономист и стопанственик, соба 21<ref name=alumni/> * [[Едвард Мартин]], основач на списанието ''[[Life (списание)|Life]]'', соба 4<ref name=alumni/> * [[Џејмс Мардок]], медиумски извршител, соба 07<ref name=dean/> * [[Бенџамин Јозеф Новак]], глумец и писател на телевизија, соба 10<ref name=dean/> * [[Бил Оукли]], писател на телевизија и предуцер, соба 15<ref name=dean/> * [[Конан О’Брајан|Конан О'Брајан]] водител на емисија и писател на комедии, соба 16<ref name=crim1>{{наведени вести|url=http://www.thecrimson.com/article/2010/5/27/obrien-reiff-book/|title=The Conan We Knew|author=Barzilay, Julie R.|accessdate=2010-09-08|date=2010-05-27|work=The Harvard Crimson}}</ref> * [[Девал Патрик]], политичар<ref name=crim2>{{наведени вести|url=http://www.thecrimson.com/article/2006/11/7/governors-mansion-not-the-last-stop/|title=Governor's Mansion Not the Last Stop on Patrick's Path, Classmates Say|author=Guehenno, Claire M.|accessdate=2010-09-08|date=2006-11-07|work=The Harvard Crimson}}</ref> * [[Вендел Филипс]], оратор, соба 24<ref name=alumni/> * [[Џошуа Квинси помладиот]], политичар, соба 7<ref name=alumni/> * [[Мајк Рејс]], телевизиски писател и продуцент, соба 20<ref name=dean/> * [[Вилијам Расел]], политичар, соба 7<ref name=alumni/> * [[Стивен Робертс]], новинар, соба 14<ref name=dean/> * [[Чарлс Сумнер]], политичар, соба 23<ref name=dean/> * [[Луис Убинас]], претседател на [[Форд корпорацијата]] , соба 16<ref name=dean/> * [[Корнел Вест]], филозоф и активист, соба 08<ref name=dean/> * [[Роберт Врен]], Соба на славните - тенисер, соба 3<ref name=alumni/> * [[Џефри Зукер]], медиумски извршител, соба 07<ref name=dean/> Холворти е исто така познат и тпо тоа што во него престојувале [[Ал Гор]] '69 и [[Томи Ли Џонс]] '69, иако тие всушност живееле во [[List of Harvard dormitories#Mower Hall|Mower Hall]].<ref name=crim3>{{наведени вести|url=http://www.thecrimson.com/article/2006/12/6/mower-you-say-sorry-we-dont/|title=Mower, you say? Sorry, we don't serve that here |author=Le, Van|accessdate=2010-09-08|date=2006-12-06|work=The Harvard Crimson}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.orl.fas.harvard.edu/ Harvard University Office of Residential Life]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.fdo.fas.harvard.edu/icb/icb.do Harvard College Freshman Dean's Office] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130329181823/http://www.fdo.fas.harvard.edu/icb/icb.do |date=2013-03-29 }} * [http://www.fdo.fas.harvard.edu/icb/icb.do?keyword=k3806&pageid=icb.page346386&pageContentId=icb.pagecontent716927&view=view.do&viewParam_name=ivy.html#a_icb_pagecontent716927 Harvard Freshman Dorms: Ivy Yard]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категорија:Сместување во Харвард]] [[Категорија:Градби во САД од 1812]] [[Категорија:Харвард]] ikjhin8uueys58jy63l0lm0kboflb2m 0 772145 5542657 5415105 2026-04-21T02:41:10Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ Додадена категорија 5542657 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} '''Евридика II''' (умрела [[317 п.н.е.]]) — ќерка на [[Аминта IV]], син на [[Пердика III]], и [[Кинана]], ќерка на [[Филип II]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://macedonism.org/Македонска-Енциклопедија/%d0%b5%d0%b2%d1%80%d0%b8%d0%b4%d0%b8%d0%ba%d0%b0/|title=ЕВРИДИКА|last=|first=|date=2018-10-23|work=Македонска Енциклопедија|language=mk-MK|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref><ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/499142958|title=Makedonska enciklopedija|last=Ristovski, Blaže.|first=|last2=Makedonska akademija na naukite i umetnostite. Leksikografski centar.|date=|publisher=MANU|year=2009|isbn=978-608-203-023-4|location=Skopje|pages=512|oclc=499142958}}</ref><ref>Р. Илјовски, ''Кој и кога владеел со Македонија'', Скопје, 2003.</ref> == Наводи == <references /> {{Античка Македонија-никулец}} [[Категорија:Аргеадска династија]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] ef3qujq092dxl4q7agogs9imegs4b0u 0 779208 5542734 5538496 2026-04-21T07:29:46Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5542734 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | Name = Благица Павловска | image =Благица Павловска (2009).jpg | caption = | Image_size = 150 | Background = solo_singer | alias = | Origin = {{birth date and age|df=yes|1958|12|4}}<br />[[Говрлево]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | Genre = македонска народна музика | Years_active = 1993 - денес | label = | associated_acts = | website = | current_members = | past_members = | notable_instruments = }} '''Благица Хаџи Павловска''' или само '''Благица Павловска''' (р. {{родена на|4|декември|1958}}) — [[Македонска|македонска]] пејачка на народна музика.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/45599/Ohridski+skandal!.html|title=Ohridski skandal!|date=28 август 2008|publisher=Press Online|language=hr|accessdate=11 February 2011|archive-date=2012-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20120830054341/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/45599/Ohridski%20skandal%21.html|url-status=dead}}</ref> Таа живее и работи во [[Скопје]]. Покрај соло кариерата, Благица Павловска понекогаш настапува со групата наречена „Четири грации“, каде покрај Благица се и [[Андријана Алачки]], [[Росана Тодоровска]] и [[Бади Бекир]]. ==Дискографија== ===Албуми=== *''Не можам да те заборавам'' (1993) *''Птичица'' (1993) *''Вљубена жена'' (1995) *''Скрешено срце/Цело Скопје'' (1998) *''...И цело Врање'' (1998)<ref>[https://www.discogs.com/Blagica-Pavlovska--I-Celo-Vranje/release/10812628 За албумот]</ref> - српско издание *''Спиј мирно моја плането'' (2000) *''Те сакам земјо црвена булко'' (2002) *''Казино'' (2002) *''Доктори 100 да ме лечат'' (2003) *''The Best of Blagica Pavlovska'' (2004) - бугарско и македонско издание *''Благица Павловска'' - издание за српски пазар со македонски и српски песни (2005) *4 грации (со Росана, А. Алачки и Бади Бекир) *''Мајката наша Македонија'' (2019) === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Еј, Охриде '' || 1996 || |- | ''Нема веќе љубов'' || 1996 || |- | ''Битола'' || || |- | ''Скршено срце'' || 1998 || |- | ''Песна за Струмица '' || || |- | ''4 грации '' || 2006 || Томато продукција |- |'' Многу љубови ''|| 2012 || BOX Production |- | ''Дома ми е најубаво'' || 2017 || IN production |- | ''Христос Воскресна'' || 2017 || [[Миле Грозданоски]] |- | ''Чукај чукај'' || 2026|| Limited Rules |} == Наводи== {{Reflist}} == Поврзано== * [[Македонци]] * [[Македонска музика]] {{Македонија-биог-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Павловска, Благица}} [[Категорија:Македонски пејачи]] 3xnvmu8uep229u6zmky9kp6lidjlaqx 0 870239 5542533 4604624 2026-04-20T19:43:53Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542533 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Планинска гуштерица | image = Jaszczurka.jpg | status = NT | status_system = iucn3.1 | status_ref = &nbsp;<ref>{{IUCN2010 |assessors=А. Агасјан и др. |year=2009 |id=157288 |title=Lacerta agilis |version=3.1 |downloaded=11 август 2011}}</ref> | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Влекачи]] | ordo = [[Лушпари]] | subordo = [[Гуштер]]и | familia = [[Вистински гуштери]] | genus = [[Гуштери (род)|Гуштери]] | species = '''Планинска гуштерица''' | binomial_authority = [[Карл Линеј|Linnaeus]], 1758 | binomial = ''Lacerta agilis'' }} '''Планинска гуштерица''' ([[науч.]] ''Lacerta agilis'') — [[вид (биологија)|вид]] [[гуштер]] од семејството [[вистински гуштери]], чиј [[ареал]] се протега низ речиси целата Европа и источно до [[Монголија]]. Не живее на [[Пиринејски Полуостров|Пиринијскиот Полуостров]] и европскиот дел на [[Турција]]. Распределбата ѝ е релативно раштркана. Има светол стомак и лента на грбот: мажјаците се потемни по боја, а стануваат делумно или целосно светлозелени во сезоната за парење. Достигнуваат должина до 25 см.<ref name="encyclopedia">{{нмс |url=http://www.encyclopedia.com/doc/1O8-Lacertidae.html |title=Lacertidae |work=A Dictionary of Zoology |publisher=Oxford University Press, Encyclopedia.com |author=Michael Allaby |year=1999 |accessdate=14 декември 2008}} {{en}}</ref> Има неколку [[подвид]]а, од кои најзападен е ''Lacerta agilis agilis''. Кај овој и другите два најзастапени западни подвида (''Lacerta agilis argus'') грбната лента е тенка и испрекината, или пак воопшто ја нема. Ова важи особено за третоспоменатиот подвид, кој има и фази кајшто е сосем црвен и кафеав на грбот, без никакви белези. Кај овие два подвида, мажјаците сезонски позеленуваат само на боковите, но источните видови (претежно ''Lacerta agilis exigua'') мажјаците знаат да бидат целосно зелени, дури и вон сезоната за парење. Женките ги несат јајцата во ровит песок на сончево место, а младите се развиваат и изведуваат благодарение на топлината на песокот. == Во Република Македонија == Во [[Република Македонија]], планинската гуштерица е најзастапена во [[Национален парк Маврово|националниот парк Маврово]]<ref>[http://npmavrovo.org.mk/?id=32 Анализа на влекачите - Планинска гуштерица] - Анализа и валоризација на фауната на цицачите во заштитеното подрачје Национален парк „Маврово“ {{mk}}</ref> и на планината [[Пелистер]], каде е врзана за [[молика]]та како живеалиште.<ref>[http://www.unfccc.org.mk/macedonian/dokumenti/Vulnerability%20report%20Biodiversity.pdf Рефугален регион Пелистер, стр. 49] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111226085743/http://www.unfccc.org.mk/macedonian/dokumenti/Vulnerability%20report%20Biodiversity.pdf |date=2011-12-26 }} Втор национален извештај - Активности кон Конвенцијата за климатски промени {{mk}}</ref> Примерок на планинската гуштерица е изложен како експонат во [[Природонаучен музеј на Македонија|Природнонаучниот музеј на Македонија]] во [[Скопје]].<ref>[http://www.icom-macedonia.org.mk/mk/zanim.php?vest=13 Планинска гуштерица - Природонаучен музеј-Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101110061152/http://www.icom-macedonia.org.mk/mk/zanim.php?vest=13 |date=2010-11-10 }} - Македонски национален комитет на МСМ (ICOM) {{mk}}</ref> <gallery> Податотека:W Zauneidechse1.jpg|Единка со изразена линија Податотека:Lacerta agilis 2006 05 06cq.jpg|Двојка како се пари (мажјакот е зелен) </gallery> == Поврзано == * [[Алпска фауна]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.unfccc.org.mk/macedonian/dokumenti/Vulnerability%20report%20Biodiversity.pdf За гуштерите во труд за Биоразновидноста на Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111226085743/http://www.unfccc.org.mk/macedonian/dokumenti/Vulnerability%20report%20Biodiversity.pdf |date=2011-12-26 }} {{ризница|Lacerta agilis|Планинска гуштерица}} [[Категорија:Гуштери]] [[Категорија:Влекачи на Европа]] [[Категорија:Влекачи на Азија]] [[Категорија:Влекачи на Македонија]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] 6uumi5prutprj11c162yz3ntzjmhbku 0 934349 5542489 5540775 2026-04-20T17:51:47Z Пакко 4588 замена на категориjа 5542489 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Дрмша | native_name = Дръмша | native_name_lang = bg | settlement_type = село | image_skyline = Izgled dramscha.jpg | image_caption = Поглед на селото | image_flag = | image_shield = Dramsha coat of arms by Christopher-Joseph Ravnopolski-dean.jpg | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Дрмша во Бугарија | latd =42 |latm =56 |lats =5.65 |latNS =N | longd =23 |longm =12 |longs =20.1 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Костинброд (општина)|Костинброд]] | leader_party = независен | leader_title = Градоначалник | leader_name = Добри Тодоров | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 18,044 | elevation_m = 844 | population_total = 263 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 2238 | area_code = +359 07119 | website = }} '''Дрмша''' ({{langx|bg|Дръмша}}) е [[село]] во западниот дел на [[Бугарија]]. Административно припаѓа на [[Општина Костинброд]], [[Софиска област]]. Според пописот на населението од [[2011]] година во селото Дрмша живееле 120 луѓе.<ref>http://www.grao.bg/tna/tab02.txt</ref> Се наоѓа во планински реон во подножјето на [[Стара Планина]] и има [[надморска височина]] од 844 m. Селото Дрмша се дели на два дела - "Старо Село" и "Ново Село". Во Старо село се наоѓа Крива Река. Во близина на Дрмша се наоѓа живописно карпесто место со највисокиот врв во реонот Браќов Камик. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Dramsha}} * [http://drumscha.blogspot.com/ Мрежно место на селото Дрмша] {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Бугарија]] [[Категорија:Населени места во областа Софија]] amsjtbmgyx6v30yylqmbwrrrn5yy89e 0 964304 5542670 5311878 2026-04-21T02:44:06Z Bjankuloski06 332 /* Надворешни врски */ Додадена категорија 5542670 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Демостен | image = Demosthenes orator Louvre.jpg | caption = Биста на Демостен ([[Лувр]], [[Париз]], [[Франција]]) | birth_date = 384 BC | birth_place = [[Атина]] | death_date = 322 BC | death_place = <small>Островот [[Калаурија]] (денес [[Порос]])</small> }} '''Демостен''' ([[стр.грчки]]: ''Δημοσθένης''; 384&nbsp;г.пр.не-332&nbsp;г. пр.не) e најславниот говорник и државник во [[Стара Атина]]. ==Животопис== Демостен учествувал во [[Битката кај Херонеја]], во 338 година п.н.е. Во своето дело, „[[Пофалба на глупоста]]“, [[Еразмо Ротердамски]] вели дека Демостен бил слаб војник и дека, по советот на [[Архилох]], побегнал од битката штом го здогледал непријателот.<ref>Erazmo Roterdamski, ''Pohvala ludosti''. Beograd: Rad, 2016, стр. 30.</ref> Исто така, големиот говорник [[Есхин]] го обвинил Демостен дека не го заслужил златниот венец што го добил по [[Битката кај Херонеја]], зашто побегнал од битката.<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 345.</ref> ==Говори== Демостен бил лотограф, писател на говори. Притоа, неговиот стил се одликувал со голема сила, едноставност и концизност.<ref>Erazmo Roterdamski, ''Pohvala ludosti''. Beograd: Rad, 2016, стр. 117.</ref> Еден од неговите најпрочуени говори е Третиот говор (Филипики) против [[Филип Втори Македонски]] во кој ја искажува големата омраза кон власта на Филип Втори Македонски и продорот на македонската војска во хеленските колонии во рамките на [[Македонското Кралство]].<ref name="Weil1">H. Weil, ''Biography of Demosthenes'', 5–6.</ref> Во „[[филипиките]]“, Демостен зборува дека Филип утврдувал градови во областа [[Линкестида]]. Тој вели дека „Филип не е ниту Хелен, ниту има нешто со Хелените, не е ниту варварин, туку е од чумата македонска, од која човек ни роб не би купил“.<ref>[http://documents-mk.blogspot.com/search/label/%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D1%82%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BE%D1%82%20%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4 Драги Арсов „Митологијата и постанокот на древниот македонски народ. Едно толкување аналогно на Шелинговата филозофија на митологијата“, Менора, 2010]</ref> На статуа, подигната во [[Атина]] во негова чест, е испишан натиписот: „Да беше твојата сила Демостене еднаква на твојата мудра цел, никогаш [[Грци]]те не ќе беа управувани од македонскиот јарец.“ Статуата била изработена од бронза од страна на Полиектус, а била подигната во 280-279 г.п.е., по предлог на Демокарес, внук на Демостен.<ref>[http://documents-mk.blogspot.com/2011/01/blog-post_30.html „Статуа на Демостен - натпис“, Македонски документи]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{рв|Demosthenes}}{{wikiquote}}{{wikisource author}} ==Надворешни врски== <div class="references-small"> '''Биографии''' *[http://ancientlibrary.com/seyffert/0183.html Ancient Library] *[http://library.thinkquest.org/C001146/curriculum.php3?action=item_view&item_id=22&print_view=1 Art of Speech] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070311130525/http://library.thinkquest.org/C001146/curriculum.php3?action=item_view&item_id=22&print_view=1 |date=2007-03-11 }} *[http://encyclopedia.jrank.org/DEM_DIO/DEMOSTHENES.html Britannica, 11th Edition] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141129022255/http://encyclopedia.jrank.org/DEM_DIO/DEMOSTHENES.html |date=2014-11-29 }} *[http://www.britannica.com/eb/article-9029911 Britannica online] *[http://www.chs.harvard.edu/discussion_series.sec/athenian_law.ssp/orator_biographies.pg#demos Center for Hellenic Studies] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070607215943/http://www.chs.harvard.edu/discussion_series.sec/athenian_law.ssp/orator_biographies.pg#demos |date=2007-06-07 }} *[http://www.bartleby.com/65/de/Demosthe.html Columbia Encyclopedia, Sixth Edition (2001–05)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070603204109/http://www.bartleby.com/65/de/Demosthe.html |date=2007-06-03 }} *[http://www.livius.org/de-dh/demosthenes/demosthenes.html Lendering, Jona] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110805044752/http://www.livius.org/de-dh/demosthenes/demosthenes.html |date=2011-08-05 }} *[http://www.toastmasters.state.ct.us/demosthenes/resources/whowasdemosthenes.htm Perseus Encyclopedia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070730085029/http://www.toastmasters.state.ct.us/demosthenes/resources/whowasdemosthenes.htm |date=2007-07-30 }} *[http://www.third-millennium-library.com/readinghall/GalleryofHistory/DEMOSTHENES/DOOR.html Pickard A.W.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081201150346/http://www.third-millennium-library.com/readinghall/GalleryofHistory/DEMOSTHENES/DOOR.html |date=2008-12-01 }} </div> <div class="references-small"> '''Неговото време''' *[http://www.san.beck.org/EC22-Alexander.html Beck, Sanderson: Philip, Demosthenes, and Alexander] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060701025518/http://www.san.beck.org/EC22-Alexander.html |date=2006-07-01 }} *[http://www.stoa.org/projects/demos/article_assembly?page=7&greekEncoding=UnicodeC/ Blackwell, Christopher W.: The Assembly during Demosthenes' era] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081206180244/http://www.stoa.org/projects/demos/article_assembly?page=7&greekEncoding=UnicodeC/ |date=2008-12-06 }} *[http://www.britannica.com/eb/article-261110/ancient-Greek-civilization Britannica online: Macedonian supremacy in Greece] *[http://www.ellopos.net/elpenor/greek-texts/ancient-greece/history-of-ancient-greece-19-philip.asp Smith, William: A Smaller History of Ancient Greece-Philip of Macedon] '''Разно''' *[http://www.rhapsodes.fll.vt.edu/demosthenes.htm SORGLL: Demosthenes, On the Crown 199-208; read by Stephen Daitz] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080921040339/http://www.rhapsodes.fll.vt.edu/demosthenes.htm |date=2008-09-21 }} *[http://www.stoa.org/projects/demos/article_libanius?page=33&greekEncoding=Unicode Libanius, Hypotheses to the Orations of Demosthenes] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070312201350/http://www.stoa.org/projects/demos/article_libanius?page=33&greekEncoding=Unicode |date=2007-03-12 }} * {{gutenberg author| id=Demosthenes | name=Demosthenes}} </div> {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Старогрчки политичари]] [[Категорија:Оратори]] [[Категорија:Луѓе поврзани со Александар Македонски]] 28v0qjnv43zbwv18q6hrgx0kkh3yoe1 0 964507 5542414 5535063 2026-04-20T13:28:24Z ~2026-24391-88 132416 Внесен а датум и место на смрта на Р. Атанасов. 5542414 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Родољуб Анастасов | портрет = | px = 180п | занимање = сликар и професор | опис = | роден-дата = 25 февруари 1935 | роден-место = {{роден во|Скопје}}, {{СХС}} | починал-дата = {{Death date and age|2026|04|04|1935|02|25|df=y}} | починал-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | наставка = }} '''Родољуб Анастасов''' ({{роден во|Скопје}}, {{роден на|25|февруари|1935}}- Скопје, 4 април 2026) — македонски сликар, еден од најважните во современата македонска уметност.<ref>{{наведена книга|last= Veličkovski|first=Vladimir |title=Rodoljub Anastasov|publisher=Tabernakul|location=Skopje|date=1995|isbn=9989647062 |language=англиски}}</ref><ref>''15 SODOBNIH MAKEDONSKIH LIKOVNIH UMETNIKOV, MODERNA GALERIJA, LJUBLJANA, SLOVENIJA, 2 октомври 1979 - 18 октомври 1979''</ref> Во [[2009]] година, Американскиот биографски институт го вброил Анастасов меѓу 500 најголеми генијалци во светот во [[21 век]].<ref>{{наведена книга|last=C. Mitchell|title=Great minds of the 21st century|publisher=American Biographical Institute|date=2009|isbn=9780015459222|language=англиски}}</ref><ref>{{наведена мрежна страница|url=http://preminportal.com.mk/content/view/4272/76/|title=Родољуб Анастасов меѓу најголемите генијалци во 21 век|publisher=Премин|accessdate=2012-02-16}}</ref> ==Животопис== Анастасов е роден во [[Скопје]] на [[25 февруари]] [[1935]] година. Татко му Славко бил трговец кој потекнува од скопската фамилија Анастасови а неговата мајка Ефтимија – Ефка Серафимова потекнува од тетовската трговска фамилија Серафимови. Во [[1962]] година дипломирал на Уметничката академија во [[Белград]]. Од [[1963]] до [[1965]] година бил на робија на [[Голи Оток]].<ref>[http://www.utrinski.mk/default-mk.asp?ItemID=26F9E0D72BBEB247AE743DD68A7EF9E7 „Голи Оток беше далеку од умот“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, „Утрински Весник“</ref> По враќањето во Скопје почнал да работи на полето на нефигуративната уметност. Од [[1980]] година до пензионирањето бил професор на [[Факултет за ликовни уметности во Скопје|Факултетот за ликовни уметности во Скопје]]. Во [[2011]] година, Анастасов на [[Музејот на Град Скопје]] му подарил колекција од вкупно 389 ликовни дела.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=29223390C9F3D846B29EB40FF9ECC326|title=Родољуб Анастасов и' подари 400 дела на Македонија|date=28 јуни 2011, 18:44|publisher=Дневник|accessdate=2012-02-16}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Анастасов починал во Скопје на 4 април 2026. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.mgs.org.mk/Virtual/Galerija-Rodoljub//Galerija-Rodoljub.html Виртуелна галерија на делата на Анастасов] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151029135826/http://www.mgs.org.mk/Virtual/Galerija-Rodoljub/Galerija-Rodoljub.html |date=2015-10-29 }} — Музеј на Град Скопје * [https://www.facebook.com/pages/Rodoljub-Anastasov/180663555355584?sk=wall Официјална страница на Фејсбук] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Атанасов, Родољуб}} [[Категорија:Македонски сликари]] [[Категорија:Членови на ДЛУМ]] [[Категорија:Добитници на наградата „23 октомври“]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Апстрактни сликари]] p61i0nx5hgauhkcbr1wfsbq3a53b1uh 5542419 5542414 2026-04-20T14:25:56Z Gurther 105215 5542419 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Родољуб Анастасов | портрет = | px = 180п | занимање = сликар и професор | опис = | роден-дата = 25 февруари 1935 | роден-место = {{роден во|Скопје}}, {{СХС}} | починал-дата = {{Death date and age|2026|04|04|1935|02|25|df=y}} | починал-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | наставка = }} '''Родољуб Анастасов''' ({{роден во|Скопје}}, {{роден на|25|февруари|1935}}— [[Скопје]], [[4 април]] [[2026]]) — [[Македонци|македонски]] сликар, еден од најважните во современата македонска уметност.<ref>{{наведена книга|last= Veličkovski|first=Vladimir |title=Rodoljub Anastasov|publisher=Tabernakul|location=Skopje|date=1995|isbn=9989647062 |language=англиски}}</ref><ref>''15 SODOBNIH MAKEDONSKIH LIKOVNIH UMETNIKOV, MODERNA GALERIJA, LJUBLJANA, SLOVENIJA, 2 октомври 1979 - 18 октомври 1979''</ref> Во [[2009]] година, Американскиот биографски институт го вброил Анастасов меѓу 500 најголеми генијалци во светот во [[21 век]].<ref>{{наведена книга|last=C. Mitchell|title=Great minds of the 21st century|publisher=American Biographical Institute|date=2009|isbn=9780015459222|language=англиски}}</ref><ref>{{наведена мрежна страница|url=http://preminportal.com.mk/content/view/4272/76/|title=Родољуб Анастасов меѓу најголемите генијалци во 21 век|publisher=Премин|accessdate=2012-02-16}}</ref> ==Животопис== Анастасов е роден во [[Скопје]] на [[25 февруари]] [[1935]] година. Татко му Славко бил трговец кој потекнува од скопската фамилија Анастасови а неговата мајка Ефтимија – Ефка Серафимова потекнува од тетовската трговска фамилија Серафимови. Во [[1962]] година дипломирал на Уметничката академија во [[Белград]]. Од [[1963]] до [[1965]] година бил на робија на [[Голи Оток]].<ref>[http://www.utrinski.mk/default-mk.asp?ItemID=26F9E0D72BBEB247AE743DD68A7EF9E7 „Голи Оток беше далеку од умот“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, „Утрински Весник“</ref> По враќањето во Скопје почнал да работи на полето на нефигуративната уметност. Од [[1980]] година до пензионирањето бил професор на [[Факултет за ликовни уметности во Скопје|Факултетот за ликовни уметности во Скопје]]. Во [[2011]] година, Анастасов на [[Музејот на Град Скопје]] му подарил колекција од вкупно 389 ликовни дела.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=29223390C9F3D846B29EB40FF9ECC326|title=Родољуб Анастасов и' подари 400 дела на Македонија|date=28 јуни 2011, 18:44|publisher=Дневник|accessdate=2012-02-16}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Анастасов починал во [[Скопје]] на [[4 април]] [[2026]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.mgs.org.mk/Virtual/Galerija-Rodoljub//Galerija-Rodoljub.html Виртуелна галерија на делата на Анастасов] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151029135826/http://www.mgs.org.mk/Virtual/Galerija-Rodoljub/Galerija-Rodoljub.html |date=2015-10-29 }} — Музеј на Град Скопје * [https://www.facebook.com/pages/Rodoljub-Anastasov/180663555355584?sk=wall Официјална страница на Фејсбук] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Атанасов, Родољуб}} [[Категорија:Македонски сликари]] [[Категорија:Членови на ДЛУМ]] [[Категорија:Добитници на наградата „23 октомври“]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Апстрактни сликари]] bi7vknyv9dz1bv229m1xlw03eh6ltr4 5542420 5542419 2026-04-20T14:26:29Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Починати во 2026 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542420 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Родољуб Анастасов | портрет = | px = 180п | занимање = сликар и професор | опис = | роден-дата = 25 февруари 1935 | роден-место = {{роден во|Скопје}}, {{СХС}} | починал-дата = {{Death date and age|2026|04|04|1935|02|25|df=y}} | починал-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | наставка = }} '''Родољуб Анастасов''' ({{роден во|Скопје}}, {{роден на|25|февруари|1935}}— [[Скопје]], [[4 април]] [[2026]]) — [[Македонци|македонски]] сликар, еден од најважните во современата македонска уметност.<ref>{{наведена книга|last= Veličkovski|first=Vladimir |title=Rodoljub Anastasov|publisher=Tabernakul|location=Skopje|date=1995|isbn=9989647062 |language=англиски}}</ref><ref>''15 SODOBNIH MAKEDONSKIH LIKOVNIH UMETNIKOV, MODERNA GALERIJA, LJUBLJANA, SLOVENIJA, 2 октомври 1979 - 18 октомври 1979''</ref> Во [[2009]] година, Американскиот биографски институт го вброил Анастасов меѓу 500 најголеми генијалци во светот во [[21 век]].<ref>{{наведена книга|last=C. Mitchell|title=Great minds of the 21st century|publisher=American Biographical Institute|date=2009|isbn=9780015459222|language=англиски}}</ref><ref>{{наведена мрежна страница|url=http://preminportal.com.mk/content/view/4272/76/|title=Родољуб Анастасов меѓу најголемите генијалци во 21 век|publisher=Премин|accessdate=2012-02-16}}</ref> ==Животопис== Анастасов е роден во [[Скопје]] на [[25 февруари]] [[1935]] година. Татко му Славко бил трговец кој потекнува од скопската фамилија Анастасови а неговата мајка Ефтимија – Ефка Серафимова потекнува од тетовската трговска фамилија Серафимови. Во [[1962]] година дипломирал на Уметничката академија во [[Белград]]. Од [[1963]] до [[1965]] година бил на робија на [[Голи Оток]].<ref>[http://www.utrinski.mk/default-mk.asp?ItemID=26F9E0D72BBEB247AE743DD68A7EF9E7 „Голи Оток беше далеку од умот“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, „Утрински Весник“</ref> По враќањето во Скопје почнал да работи на полето на нефигуративната уметност. Од [[1980]] година до пензионирањето бил професор на [[Факултет за ликовни уметности во Скопје|Факултетот за ликовни уметности во Скопје]]. Во [[2011]] година, Анастасов на [[Музејот на Град Скопје]] му подарил колекција од вкупно 389 ликовни дела.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=29223390C9F3D846B29EB40FF9ECC326|title=Родољуб Анастасов и' подари 400 дела на Македонија|date=28 јуни 2011, 18:44|publisher=Дневник|accessdate=2012-02-16}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Анастасов починал во [[Скопје]] на [[4 април]] [[2026]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.mgs.org.mk/Virtual/Galerija-Rodoljub//Galerija-Rodoljub.html Виртуелна галерија на делата на Анастасов] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151029135826/http://www.mgs.org.mk/Virtual/Galerija-Rodoljub/Galerija-Rodoljub.html |date=2015-10-29 }} — Музеј на Град Скопје * [https://www.facebook.com/pages/Rodoljub-Anastasov/180663555355584?sk=wall Официјална страница на Фејсбук] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Атанасов, Родољуб}} [[Категорија:Македонски сликари]] [[Категорија:Членови на ДЛУМ]] [[Категорија:Добитници на наградата „23 октомври“]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Апстрактни сликари]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] 8fca76a8vnqhazl038grtpwhqxg3rpd 5542421 5542420 2026-04-20T14:26:54Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Починати во Скопје]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542421 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Родољуб Анастасов | портрет = | px = 180п | занимање = сликар и професор | опис = | роден-дата = 25 февруари 1935 | роден-место = {{роден во|Скопје}}, {{СХС}} | починал-дата = {{Death date and age|2026|04|04|1935|02|25|df=y}} | починал-место = [[Скопје]], [[Македонија]] | наставка = }} '''Родољуб Анастасов''' ({{роден во|Скопје}}, {{роден на|25|февруари|1935}}— [[Скопје]], [[4 април]] [[2026]]) — [[Македонци|македонски]] сликар, еден од најважните во современата македонска уметност.<ref>{{наведена книга|last= Veličkovski|first=Vladimir |title=Rodoljub Anastasov|publisher=Tabernakul|location=Skopje|date=1995|isbn=9989647062 |language=англиски}}</ref><ref>''15 SODOBNIH MAKEDONSKIH LIKOVNIH UMETNIKOV, MODERNA GALERIJA, LJUBLJANA, SLOVENIJA, 2 октомври 1979 - 18 октомври 1979''</ref> Во [[2009]] година, Американскиот биографски институт го вброил Анастасов меѓу 500 најголеми генијалци во светот во [[21 век]].<ref>{{наведена книга|last=C. Mitchell|title=Great minds of the 21st century|publisher=American Biographical Institute|date=2009|isbn=9780015459222|language=англиски}}</ref><ref>{{наведена мрежна страница|url=http://preminportal.com.mk/content/view/4272/76/|title=Родољуб Анастасов меѓу најголемите генијалци во 21 век|publisher=Премин|accessdate=2012-02-16}}</ref> ==Животопис== Анастасов е роден во [[Скопје]] на [[25 февруари]] [[1935]] година. Татко му Славко бил трговец кој потекнува од скопската фамилија Анастасови а неговата мајка Ефтимија – Ефка Серафимова потекнува од тетовската трговска фамилија Серафимови. Во [[1962]] година дипломирал на Уметничката академија во [[Белград]]. Од [[1963]] до [[1965]] година бил на робија на [[Голи Оток]].<ref>[http://www.utrinski.mk/default-mk.asp?ItemID=26F9E0D72BBEB247AE743DD68A7EF9E7 „Голи Оток беше далеку од умот“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, „Утрински Весник“</ref> По враќањето во Скопје почнал да работи на полето на нефигуративната уметност. Од [[1980]] година до пензионирањето бил професор на [[Факултет за ликовни уметности во Скопје|Факултетот за ликовни уметности во Скопје]]. Во [[2011]] година, Анастасов на [[Музејот на Град Скопје]] му подарил колекција од вкупно 389 ликовни дела.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dnevnik.com.mk/default.asp?ItemID=29223390C9F3D846B29EB40FF9ECC326|title=Родољуб Анастасов и' подари 400 дела на Македонија|date=28 јуни 2011, 18:44|publisher=Дневник|accessdate=2012-02-16}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Анастасов починал во [[Скопје]] на [[4 април]] [[2026]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.mgs.org.mk/Virtual/Galerija-Rodoljub//Galerija-Rodoljub.html Виртуелна галерија на делата на Анастасов] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151029135826/http://www.mgs.org.mk/Virtual/Galerija-Rodoljub/Galerija-Rodoljub.html |date=2015-10-29 }} — Музеј на Град Скопје * [https://www.facebook.com/pages/Rodoljub-Anastasov/180663555355584?sk=wall Официјална страница на Фејсбук] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Атанасов, Родољуб}} [[Категорија:Македонски сликари]] [[Категорија:Членови на ДЛУМ]] [[Категорија:Добитници на наградата „23 октомври“]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Апстрактни сликари]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] [[Категорија:Починати во Скопје]] b80e89mjwdrrj9cusvva0rxwokdyxqk 0 971756 5542525 5414378 2026-04-20T19:40:40Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542525 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = | name = Патка лажичарка | image = Northern Shoveler Anas clypeata.jpg | image_width = 250п | image_caption = Мажјак | image2 = Northern Shoveler (Female).jpg | image2_width = 250п | image2_caption = Женка | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Гусковидни]] | familia = [[Anatidae]] | genus = ''[[Anas]]'' | species = '''''A. clypeata''''' | binomial = ''Anas clypeata'' | binomial_authority = ([[Карл Линеј|Линеј]], 1758) | range_map = Anas clypeata dis.PNG | range_map_width = 250px | range_map_caption = Распространетост во [[Европа]]: <br /> светлозелено - [[лето]] <br /> сино - [[зима]] <br /> темнозелено - во текот на целата година. }} [[Податотека:Spatula clypeata MHNT.ZOO.2010.11.18.2.jpg|мини|Јајца од ''Spatula clypeata''.]] [[File:Northern shovelers spinning in Prospect Park.webm|thumb|Патка лажичарка]] '''Патка лажичарка''' (''Anas clypeata'') ― честа и широко распространета [[патка]]. Се размножува во северните области на [[Европа]] и [[Азија]] и низ поголем дел од [[Северна Америка]], презимува во [[јужна Европа]], [[Африка]], [[Индиски Потконтинент|Индискиот Потконтинент]], [[југоисточна Азија]] и средна и северна [[Јужна Америка]]. Честа е и во [[Македонија]]. == Физички опис == Патката лажичарка е [[птица]] со средна големина, со тежина меѓу 410 и 1100 g. Телото е долго 43–50&nbsp;cm, а распонот на крилјата е 80&nbsp;cm. Карактеристична особина е големиот и широк [[клун]] по кој и го добила своето име. Во периодот на размножување, мажјакот има иридесцентна темнозелена глава, бели гради и костенлив стомак и бокови. Во лет, бледите сини пердуви од предниот дел на крилјата се разоткриваат. Во рана есен мажјакот ќе има бела полумесечинка на секоја страна од лицето. Во нерепродуктивниот период, мажјакот личи на женката. Женката е сивкаста со кафеави точки и шари, со пердуви слични на тие од [[дива патка|дивата патка]], од која лесно се разликува по долгиот и широк клун, кој има сив одблесок со портокалови рабови. Пердувите од предниот дел на крилјата кај женката се сиви. Лета релативно бавно и бучно. Машките единки се огласуваат со придушено квакање кое звучи како „кво, кво“, а женските со тивко крекање. Силно е изразен [[полов диморфизам|половиот диморфизам]]. Не е особено плашлив вид, но претполага да е изолиран и е молчалив. Нурнува ретко и лошо. == Исхрана == Се храни најмногу со [[зоопланктон]]: ситни [[ракови]], [[мекотели]] и др. Заедно со зоопланктонот зема и одредени количества [[фитопланктон]], кој го лови на површината од водата, притоа процедувајќи ја низ доброразвиениот филтраторен апарат на клунот. == Размножување == Гнезди во близина на водата, прикриена од грмушки и висока трева. Снесува меѓу 7 и 13 светложолтеникави јајца, со големина 55 x 37&nbsp;mm и маса од 40 g. Јајцата ги излежува само женката во текот на 23-27 денови. Младите пилиња се испилуваат доволно развиени за да можат да се движат и хранат самостојно. [[Категорија:Гусковидни]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] 7knm57t3dr9v0s44xiqscgdpzrtz15j 0 972232 5542526 4659397 2026-04-20T19:40:57Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542526 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = #a0b0ff | name = Патка ластовичарка | image = Northern Pintails (Male & Female) I IMG 0911.jpg | image_width = 250px | image_caption = Мажјак (лево) и женка (десно). | image2 = Anas acuta.ogg | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Гусковидни]] | familia = [[Anatidae]] | genus = ''[[Anas]]'' | species = '''''A. acuta''''' | binomial = ''Anas acuta'' | binomial_authority = ([[Карл Лине|Linnaeus]], 1758) | range_map = Anas acuta distribution map 2.png | range_map_width = 250px | range_map_caption = светлозелено - гнездење <br /> сино - презимување<br /> темнозелено - станарка<br /> црвено X - сретнати надвор од типичните живеалишта }} [[File:Anas acuta MHNT.ZOO.2010.11.20.6.jpg|thumb|''Anas acuta'']] [[File:Pijlstaart mannetje en vrouwtje-4961953.webm| thumb|left|Anas acuta]] '''Патката ластовичарка'''<ref>[http://www.mes.org.mk/PDFs/Other/Checklist%20of%20birds%20of%20Macedonia.pdf ''Некритички список на птиците во Македонија'', Методија Велевски, последни исправки: 22.12.2009]</ref> (''Anas acuta'') е широко распространета [[патка]] која се размножува во северните подрачја на [[Европа]], [[Азија]] и [[Северна Америка]]. Станува збор за птица преселница која презимува на југ, сè до екваторот. Необично за вид со вакво распространување, таа нема подвидови (ако ''[[Anas eatoni]]'' се вброи како посебен вид). == Физички опис == Ова е прилично голема патка, со долг зашилен опаш, сличен на опашот на [[ластовица]]та, по што и го добила името „ластовичарка“. Мажјакот е со упадливо кафеава, сива и бела боја, а женката е најмногу со светлокафеава боја со пократок опаш. Мажјакот се огласува со специфично свиркање („фјур, фјур“), а женката квака како и [[дива патка|дивата патка]]. == Размножување == Двата пола стануваат полово зрели по првата година од животот. Мажјакот се додворува на женката пливајќи блиску до неа со спуштена глава и подигнат опаш, свиркајќи. Ако има група од мажјаци, ќе ја бркаат женката и ќе летаат сè додека не остане само еден од нив. Женката се подготвува за парење спуштајќи го телото. По парењето, мажјакот ја кренува главата и свирка. Размножувањето се одвива во текот на април и јуни. [[Гнездо]]то го градат на земјата, скриено во растителноста и подалеку од водата. Женката снесува седум до девет јајца во крем боја, и тоа по едно на секој ден. Женката сама ги [[инкубација|инкубира]] јајцата во текот на 22 до 24 денови. Кога ќе се родат пилињата, женката ги носи до водата, каде се исхрануваат со инсекти од водната површина. Околу ¾ од птиците го преживуваат овој период, но не повеќе од половина од нив живее толку долго за да почнат да се размножуваат. Најдолга забележана должина на живот е 27 години, но оваа возраст ја достигнуваат само мал број птици. == Исхрана == Патката ластовичарка се храни со водни растенија навечер и ноќе, а поголем дел од денот го поминува одмарајќи се. Долгиот врат и овозможува да собере храна 30&nbsp;cm од под површината на водата. Зиме јаде најмногу водни растенија, но понекогап се храни со корења и семиња во полињата. За време на сезоната на парење главно јаде без‘рбетници. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Гусковидни]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] k53khys23nzsxco5hfey0tbdqz3whfz 0 972358 5542524 4439863 2026-04-20T19:40:21Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542524 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = #a0b0ff | name = Патка крецка | image = Garganey (Anas querquedula) RWD3.jpg | image_width = 250px | image_caption = Мажјак. | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Гусковидни]] | familia = [[Anatidae]] | subfamilia = [[Anatinae]] | genus = ''[[Anas]]'' | species = '''''A. querquedula''''' | binomial = ''Anas querquedula'' | binomial_authority = ([[Карл Лине|Linnaeus]], 1758) }} [[File:Spatula querquedula MHNT.ZOO.2010.11.18.1.jpg|thumb|''Spatula querquedula'']] '''Патката крецка'''<ref>[http://www.mes.org.mk/PDFs/Other/Checklist%20of%20birds%20of%20Macedonia.pdf ''Некритички список на птиците во Македонија'', Методија Велевски, последни исправки: 22.12.2009]</ref> (''Anas querquedula'') е релативно мал претставник од фамилијата [[патки]] (Anatidae), од редот [[гусковидни]]. == Физички опис == * Тежи меѓу 350 и 500 g; * Распон на крилја околу 63&nbsp;cm; * Изразен [[полов диморфизам]]; * Брзо лета, лесно слетува на водата и речиси бесшумно полетува остро и вертикално; * Мажјакот се огласува со карактеристичен звук, како од дрвена нишалка: „крр, крр“; == Распространетост и живеалиште == Релативно широко распространета во [[Европа]], западна и југоисточна [[Азија]], достигнувајќи до [[Маријански Острови|Маријанските Острови]]. Случаен посетител во [[Северна Америка]]. Се среќава и во [[Македонија]]. Пребива во густо обраснати со водна вегетација водни басени и ги избегнува планинските области. == Начин на живот и исхрана == Се храни првенствено со животинска храна, при што главен дел во менито и заземаат различните видови на [[мекотели]]. == Размножување == [[Гнездо]]то го гради на суво место, скриено од грмушки или висока трева. Снесува од 7 до 12 валкано бели до жолтеникаво-кафеави јајца. [[Инкубација]]та трае 23 денови и се остварува само од женката. Младите се испилуваат доволно развиени за самостојно да се движат и исхрануваат. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Гусковидни]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] jd7a2ypy77b466yfz1eccl7p3aq7pbw 0 972360 5542523 4919040 2026-04-20T19:39:50Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542523 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Flickr - Rainbirder - EurasianTeal in flight (cropped).jpg | image_width = | image_caption = Мажјак во лет | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{IUCN|id=22729717 |title=''Anas crecca'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 ноември 2013}}</ref> | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Гусковидни]] | familia = [[Патки]] | genus = [[Патка]] | species = '''Патка берија''' | binomial = ''Anas crecca'' | binomial_authority = [[Карл Линеј|Linnaeus]], 1758 | range_map = Anas crecca distribution map.png | range_map_width = | range_map_caption = Светски ареал.<br/>Свелозелено: само лете<br/>Темнозелено: преку целата година<br/>Сино: само зиме | synonyms = ''Anas crecca crecca'' <small>Linnaeus, 1758</small><br /> ''Anas crecca nimia'' <small>Friedmann, 1948</small> }} [[File:Anas crecca MHNT.ZOO.2010.11.18.3.jpg|thumb|''Anas crecca'']] '''Патка берија'''<ref>[http://www.mes.org.mk/PDFs/Other/Checklist%20of%20birds%20of%20Macedonia.pdf ''Некритички список на птиците во Македонија'', Методија Велевски, последни исправки: 22.12.2009]</ref> или '''крѓа''' ({{науч|Anas crecca}}) — честа и широкораспространета [[патка]] која се размножува во деловите со [[умерена клима]] на [[Европа]] и [[Азија]] и [[преселба на птици|прелетува]] на југ во зима. Името го добила по синозелената нијанса [[Берија (боја)|берија]]. Станува збор за високодруштвен вид на патка (кога е вон сезона за парење) која може да образува големи групи. Најчесто може да се најде во засолнетите влажни живеалишта и се храни со семиња и водни без‘рбетници. Порано (а понекогаш и денес) како подвид на овој вид патка се сметала и северноамериканската [[златокрила патка берија]] (''A. carolinensis''). == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Гусковидни]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] akemha0bjxor90aub8sbo9lti7opxpa 0 1054992 5542673 5329207 2026-04-21T02:44:59Z Bjankuloski06 332 /* Поврзано */ Додадена категорија 5542673 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = Милош Обилиќ<br/><small>Miloš Obilić</small> |other_names = Милош Кобилац, Милош Кобиловиќ, Милош Кобилиќ |image = Miloš Obilić, by Aleksandar Dobrić, 1861.jpg |image_size =220px |caption = Милош Обилиќ, дело на Александар Добрич, 1861&nbsp;г. |birth_date = Непознат |death_date = 28 јуни 1389 |death_place = [[Косово Поле]] |resting_place = |resting_place_coordinates = |known_for = Убиство на отоманскиот султан [[Мурат I]] |title = [[Витез]] }} [[Податотека:Milos Obilic Hilandar.jpg|мини|Милош Обилиќ, фреска во манастирот [[Хиландар]], изработена меѓу 1804 - 1810 г.]] '''Милош Обилиќ''' (според некои извори познат и како '''Милош Кобилиќ''') — [[Срби|српски]] средновековен [[витез]], кој често се споменува во [[Српски епски народни песни|српските епски народни песни]] како голем јунак и убиец на [[Отоманско Царство|отоманскиот]] султан [[Мурат I]] во тек на [[Косовска битка|Косовската битка]] (1389 година). Иако историските извори од времето непосредно по битката на Косово не го наведуваат идентитетот на убиецот на султанот Мурат I,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=Ny9NAAAAYAAJ&redir_esc=y|title=Историјски гласник: орган Друштва историчара СР Србије|date=1994|publisher=Друштво|language=sr}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=PYxpAAAAMAAJ&redir_esc=y|title=Studies in Ottoman History in Honor of Professor V.L. Ménage|last=Heywood|first=Colin|last2=Imber|first2=Colin|date=1994|publisher=İsis Press|isbn=9789754280630|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.deremilitari.org/resources/articles/emmert.htm|title=The Battle of Kosovo|date=2011-06-05|accessdate=2018-05-07|archive-date=2011-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605024042/http://www.deremilitari.org/resources/articles/emmert.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> подоцнежните српски, грчки и фирентински историски извори од 15 век, убиството на султанот го припишуваат на српски благородник и витез, по име Милош Обилиќ, кој бил во служба на [[Лазар Хребељановиќ|кнезот Лазар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://journal.oraltradition.org/issues/6ii-iii/redep|title=Oral Tradition Journal|work=journal.oraltradition.org|accessdate=2018-05-07}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=r3FpAAAAMAAJ&redir_esc=y|title=Istorija srpske kulture|last=Ivić|first=Pavle|date=1996|publisher=Dečje novine|language=sr}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://facta.junis.ni.ac.rs/pas/pas2003/pas2003-02.html|title=FACTA UNIVERSITATIS|last=Randjelovic|first=Mile|work=facta.junis.ni.ac.rs|accessdate=2018-05-07}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?ei=wU1FT_mgGZDR4QTRkYGSAw&id=G5JpAAAAMAAJ&redir_esc=y|title=Geschichte der Serben|last=Jireček|first=Konstantin|date=1967|publisher=A.M. Hakkert|language=de}}</ref> ==Милош Обилиќ во народното творештво== * „Милош кај Латините“ ([[српски]]: ''Милош у Латинима'') - српска [[еп]]ска песна.<ref>„Милош у Латинима“, во: ''Народне епске песме I’’. Београд: Просвета (без дата), стр. 55-57.</ref> * „Вечерата на кнезот“ ([[српски]]: ''Кнежева вечера'') - српска епска песна.<ref>„Кнежева вечера“, во: ''Народне епске песме I''. Београд: Просвета (без дата), стр. 102-103.</ref> == Наводи == <references /> == Поврзано == * [[Косовска битка]] * [[Лазар Хребељановиќ|Кнез Лазар]] * [[Српски епски народни песни]] * [[Историја на Србија]] * [[Мурат I]] [[Категорија:Српска митологија]] [[Категорија:Србија во средниот век]] [[Категорија:Историја на Косово]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Починати во 1389 година]] [[Категорија:Кралоубијци]] a07w04gb6f2vc8dqavgploibrcn7wds 0 1056198 5542692 4485236 2026-04-21T02:50:13Z Bjankuloski06 332 /* Современи извори */ Додадена категорија 5542692 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Conflict |conflict=Ламиска војна |partof=Ламиска војна |date=323-322 гпне |place=[[Македонско Кралство]] |result=Победа на Македонија |combatant1=[[Атина]]<br>[[Етолска лига]]<br>[[Ахајска лига]]<br>[[Аркадиан]]<br>[[Коринт]] |commander1=[[Лиостен]]<br>[[Антифилиј]] |combatant2=[[Кралство Македонија]] |commander2=[[Антипатар]]<br>[[Полиперхон]] |strength1=30,000 луѓе |strength2=Повеќе од 30,000 луѓе |casualties1=Непознато |casualties2=Непознато |campaignbox = {{Ламиска војна}} }} '''Ламиската војна''' (323 - 322 г. п.н.е.) или поинаку нарекувана и како ''војна против Антипатар''<ref>Ashton, N. G. "The Lamian War. A false start?" ''Antichthon'' 17 (1983) 47-63.</ref> било востание на хеленските полиси предводени од Атина против хегемонијата на [[Кралството Македонија]]. Избувнало веднаш по веста за смртта на [[Александар Македонски]]. Атињаните ги повикале другите Хелени на борба за осамостојување, при што им се приклучиле полиси од Централна Хелада, Tесалија и Пелопонез. По почетните успеси во Битката кај [[Ламија]] (град во Tесалија) во текот на јули 322 пр.н.е., каде што настрадал водачот [[Леонат]], биле целосно поразени од искусните македонски војсководци [[Антипатар]] и [[Кратер]]. Притоа Атина била принудена да прифати стационирање на македонски гарнизон во градот, со уште посурова хегемонија на Македонија.<ref>Diodori, ''Bibliotheca historica'', Leipzig, 1896.</ref><ref>[[Ф. Папазоглу]], ''Историја на хеленистичкиот период'', Скопје, 1995.</ref> == Наводи == <references /> == Антички извори == * [[Diodorus Siculus]]. [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/home.html Penelope- U Chicago] {{en}} * Hypereides, Funeral Oration {{en}} * Plutarch ''Lives'' of [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Phocion*.html Phocion] 23-29 and [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Demosthenes*.html Demosthenes] 27-30. {{en}} == Современи извори == * "The Lamian War-stat magni nominis umbra" ''The Journal of Hellenic Studies'', Vol. 104, (1984), pp.&nbsp;152–157 * Brill’s New Pauly. vol.7 (2005) pp.&nbsp;183: * Errington, R. M. Samos and the Lamian war. ''Chiron 5'' (1975) 51-57. * Martin, G., "Antipater after the Lamian War: New Readings in Vat. Gr. 73 (Dexippus fr. 33)". ''The Classical Quarterly'', New Series, Vol. 55, No. 1 (May, 2005), pp.&nbsp;301–305 * Oxford Classical Dictionary (1970) * Oikonomides, A. N. Athens and the Phokians at the outbreak of the Lamian War (= IG II 367). "The Ancient World 5" (1982) pp.&nbsp;123–127. * Schmitt, O., Der Lamische Krieg (1992) * Westlake, H. D. The Aftermath of the Lamian War. "Classical Review 63" (1949) 87-90 [[Категорија:Ламија]] [[Категорија:Војни на дијадосите]] [[Категорија:Војни на Античка Македонија]] 05n5ikigd7bj5acywbntgwtrb6gkybh 0 1077023 5542564 5083560 2026-04-20T20:16:22Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542564 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Полска чучурлига | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106008177 |title=''Alauda arvensis'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | image = alauda arvensis 2.jpg | image_width = 240px | image_caption = {{audio|XN Alauda arvensis.ogg|Song}} | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Врапчевидни]] | familia = [[Чучурлиги]] | genus = ''[[Alauda]]'' | species = '''''A. arvensis''''' | binomial = ''Alauda arvensis'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 }} '''Полската чучурлига''' или '''цуцул''' e мала птица од [[врапчевидни]]от ред, од семејството на [[чучурлиги]]те. Ја има во [[Македонија]]. ==Распространетост== Оваа чучурлига живее во [[Европа]] и [[Азија]] и на планините на северна [[Африка]]. Азиските птици се појавуваат како скитници во [[Алјаска]], a се имаат појавено и на Хаваите, северозападна Америка, источна Австралија и [[Нов Зеланд]]. ==Опис== [[File:Alauda arvensis.jpg|left|thumb|Чучурлига]] [[File:Alauda arvensis MHNT.jpg|thumb|'' Alauda arvensis '' јајца]] Полската чучурлига е долга 16 до 18&nbsp;см со распон на крилјата 35&nbsp;см и тежи околу 37 гр. Ноктот на задниот прст на ногата е долг и заострен. Оди по земјата, а не потскокнува, исто како другите чучурлиги. Нема изразен полов диморфизам, односно не се разликуваат мажјаците од женките. Слично на другите чучурлиги и оваа е со кафени пердуви на грбот, а посветла е одоздола. Во лет се гледаат кратката опашка и кратките широки крилја. Опашката и задниот раб од крилјата се бели, кои се видливи кога птицата одлетува,но не кога се упатува кон набљудувачот. Има цврсти нозе и троши време на земјата барајќи семиња, вклучувајќи и инсекти во сезоната за гнездење. ==Поведение== ===Гнездење=== Ова е птица сака отворено обработливо земјиште и топлина. Прави гнездо од трева на земјата,скриено меѓу растителноста. Понекогаш се вгездува во папрати, користејки ги за покривање. Генерално, гнездата се многу тешки за наоѓање. Снесуваат 3 до 6 јајца во јуни. Второ или трето легло може да се започне подоцна во годината. Јајцата се жолтеникаво-бели со кафеаво-виолетови точки со димензии 23х16 мм. Ги лежат 12–14 дена. Малечките се развиваат исклучително брзо и по 9–11 дена го напуштаат гнездото. Родителите ги хранат со инсекти. ===Пеење=== Песната на чучурлигите е многу милозвучна, а мажјаците имаат малку поголеми крилја кои им овозможуваат да лебдат во воздух, дури и на висини над 100 метри. Тоа ги привлекува женките. Нивната песна трае 2-3 минути, а тогаш птицата која пее може да се појави како точка на небото гледано од земјата. ==Статус== [[File:Skylark 2, Lake District, England - June 2009.jpg|thumb|right|Полска чучурлига со две црвчиња во клунот]] Во В.Британија, бројот на полските чучурлиги се намалил во текот на последните 30 години. Сега се само 10% од бројот кои биле присутни пред 30 години. Друштвото за заштита за птици покажа дека овој масовен пад на бројот е главно од промените во земјоделството и користење на пестицидите. Но, преземени се марки и англиските фармери сега се охрабрени и платени да создадат биоразновидноста за подобрување на живеалиштето на евроазиската поларна чучурлига.<ref>BTO News Number 269, March to April 2007, page 15</ref> ==Во културата== Кога ќе се каже '''чучурлига''', без посебно означување за кој вид се работи - тогаш мислиме на оваа, '''планинска чучурлига'''. Во англискиот јазик "skylark" (чучурлига), се користи во значење на ''занаетчија'', а први започнале да го користат морнарите со значење на шегаџија, практичен шегаџија, некој што знае да прави трикови. ==Наводи== {{reflist}} ==Дополнителна литература== * Lidster, James (2007) [http://www.birdwatch.co.uk/website/index.php?option=com_content&task=view&id=33&Itemid=102 Identification: Skylark and Woodlark] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080318230925/http://www.birdwatch.co.uk/website/index.php?option=com_content&task=view&id=33&Itemid=102 |date=2008-03-18 }} ''[[Birdwatch (magazine)|Birdwatch]]'' ==Надворешни врски== {{Commons|Alauda arvensis|Eurasian Skylark}} *[http://www.oiseaux.net/birds/photos/sky.lark.html Oiseaux] images * [http://www.bbc.co.uk/suffolk/nature/rspb/2004/06/skylarks/skylarks.shtml Eurasian Skylark on BBC website – includes a photograph of a skylark plot] * [http://www.bbc.co.uk/radio4/science/nature_20060605.shtml A nature feature "The Lark Ascending" broadcast June 2006 on BBC radio 4 – website includes photograph of a skylark plot] *[http://www.rspb.org.uk/countryside/farming/advice/farmhabitats/skylarkplots/index.asp Eurasian Skylark plots] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060430100404/http://www.rspb.org.uk/countryside/farming/advice/farmhabitats/skylarkplots/index.asp |date=2006-04-30 }}, [http://www.rspb.org.uk/birds/guide/s/skylark/index.asp the Eurasian Skylark], and [http://www.rspb.org.uk/countryside/farming/vandfa/index.asp the RSPB's Volunteer & Farmer Alliance] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060618133342/http://www.rspb.org.uk/countryside/farming/vandfa/index.asp |date=2006-06-18 }} on RSPB website *[http://www.rspb.org.uk/science/Ecology/2001/skylark_ecology.asp Eurasian Skylark ecology on RSPB website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070306135424/http://www.rspb.org.uk/science/Ecology/2001/skylark_ecology.asp |date=2007-03-06 }} *[http://www.ibercajalav.net/img/302_SkylarkAarvensis.pdf Ageing and sexing (PDF; 1.3 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120317210019/http://www.ibercajalav.net/img/302_SkylarkAarvensis.pdf |date=2012-03-17 }} *[http://www.ukbap.org.uk/UKPlans.aspx?ID=80 UKBAP site description] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080415111709/http://www.ukbap.org.uk/UKPlans.aspx?ID=80 |date=2008-04-15 }} *[http://nosleepingdogs.wordpress.com/poems-in-which-skylarks-appear List of skylark poems] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Врапчевидни]] [[Категорија:Чучурлиги]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] gy74rgg6fluz1ytq4ig39p1ri96szuk 0 1077306 5542528 5245671 2026-04-20T19:41:31Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542528 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Пеликани | fossil_range = [[олигоцен]]-денес {{fossilrange|30|0}} | image = Pelikan Walvis Bay.jpg | image_caption = [[Обичен пеликан]] | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Пеликановидни]] | familia = '''Пеликани''' | familia_authority = Rafinesque, 1815 | genus_authority = [[Карл Линеј|Linnaeus]], 1758 | type_species = ''[[Pelecanus onocrotalus]]'' | type_species_authority = [[Карл Линеј|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = Видови | subdivision = 8, во текстот }} '''Пеликани''' ({{науч|Pelecanidae}}) — [[семејство (биологија)|семејство]] големи водни птици. Карактеристични се со нивниот долг клун и вреќичката под него, која им служи за лов и исцедување на водата од клунот. Тие имаат светло перје, со исклучок само на два вида. Клуновите, ќесичката и кожата на лицето им добива малку боја пред сезоната на парење. Фосилните остатоци од пеликаните се стари најмалку 30 милиони години. ==Таксономија и систематизација== Семејството прв официјално го опишал [[Карл Лине]] во 1758 г.<ref name="linnaeus">{{Наведена книга | last=Linnaeus | first=C|authorlink=Carolus Linnaeus | title=Systema Naturae per Regna Tria Naturae, Secundum Classes, Ordines, Genera, Species, cum Characteribus, Differentiis, Synonymis, Locis. Tomus I. Editio Decima, Reformata |location=Holmiae|publisher=Laurentii Salvii| year=1758| language = la |quote = Rostrum edentulum, rectum: apice adunco, unguiculato. Nares lineares. Facies nuda. Pedes digitís omnibus palmatis. |pages=132–34|url=http://biodiversitylibrary.org/page/727037}}</ref> Името потекнува од старогрчкото ''пелекан'' (πελεκάν),<ref>{{Наведена книга| last = Jobling| first = James A.| title = The Helm Dictionary of Scientific Bird Names| year = 2010| publisher = Christopher Helm| location = London, United Kingdom| isbn = 978-1-4081-2501-4| page = 296 }}</ref> што произлегува од зборот ''пелекис'' (πελεκυς) кој значи „секира“.<ref>{{Наведена книга| last = Partridge| first = Eric| authorlink = Eric Partridge| title = Origins: a Short Etymological Dictionary of Modern English| year = 1983| publisher = Greenwich House| location = New York, New York| isbn = 0-517-414252| page = 479 }}</ref> Во античко време, зборот се однесувал и на пеликаните и на клукајдрвците.<ref name=OED>{{наведена енциклопедија| title=Pelican|page=1299 |encyclopedia=Oxford English Dictionary|editor=Simpson, J.; Weiner, E.| year=1989 |edition=2| location=Oxford, United Kingdom |publisher=Clarendon Press|isbn= 0-19-861186-2}}</ref> Пеликаните го дале своето име на [[Ред (биологија)|редот]] [[пеликановидни]], кој со текот на времето претрпува промени.<ref name=Hackett/> {{Clade|style=font-size:90% |label1= |1={{Clade |1=[[Suliformes]] |label2=[[Пеликановидни|Pelecaniformes]] |2={{Clade |label1= |1={{Clade |1=[[Чапји|Ardeidae]] |2=[[Ибиси и лажичарки|Threskiornithidae]] }} |label2= |2={{Clade |label1= |1={{Clade |1=[[Scopus umbretta]] |2=[[Balaeniceps rex]] }} |2=Пеликани (''Pelecanus'') }} }} }} }} Дијаграмот е заснован на Hackett ''et al''. (2008).<ref name="Hackett">{{Наведено списание |author= Hackett, S.J.; Kimball, R.T.; Reddy, S.; Bowie, R.C.K.; Braun, E.L.; Braun, M.J.; Chojnowski, J.L.; Cox, W.A.; Han, K.-L.; Harshman, J.; Huddleston, C.J.; Marks, B.D.; Miglia, K.J.; Moore, W.A.; Sheldon, F.H.; Steadman, D.W.; Witt, C.C.; Yuri, T. |year= 2008|title= A Phylogenomic Study of Birds Reveals Their Evolutionary History |journal= Science |volume= 320|issue= 5884|pages= 1763–68 |doi=10.1126/science.1157704 |pmid=18583609}}</ref> ===Видови=== Осумте вида пеликани може да ги поделиме во 2 групи, едната со 4 пеликани кои гнездат на земја со претежно бели перја, и другата со 4 пеликани со сиви или кафени перја и кои гнездат или на дрва или на морски карпи. {| style="width:98%;" class="wikitable" ! style="text-align:center; background:#d3d3a4;" colspan="4"|Живи видови пеликани |- ! style="width:18%;"|Секојдневни и стручни називи на птиците<ref name="zoonomen">{{Наведена мрежна страница | url =http://www.zoonomen.net/avtax/pele.html |title = Zoological Nomenclature Resource: Pelecaniformes (Version 2.003) |date =14 December 2011|publisher = www.zoonomen.net |accessdate=21 May 2012 }}</ref> ! Фотографија ! style="text-align:center;"|Опис ! style="width:20%;"|Ранг и статус |- |[[Кафен пеликан]]<br />''Pelecanus occidentalis''<br />Лине, 1766 |<center>[[File:Pelecanus Occidentalis KW 1.JPG|500x158px|alt=Brown Pelican]]</center> |Долг е 1.4 m, распон на крилјата 2 – 2.3 m, тежи 3.6 – 4.5&nbsp;кг.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fws.gov/contaminants/pdf/brown_pelicanfactsheet09.pdf |title=Brown Pelican |accessdate=9 June 2012 |work=Endangered Species Program information sheet |publisher=US Fish & Wildlife Service |date=November 2009 |archive-date=20 јуни 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68niH0piT?url=http://www.fws.gov/contaminants/pdf/brown_pelicanfactsheet09.pdf }}</ref> Најмал пеликан, прекриен со кафено перје, се храни со нурнување.<ref>{{Наведена книга| author = Ridgely, Robert S.; Gwynne, John A.| title = A Guide to the Birds of Panama: With Costa Rica, Nicaragua, and Honduras| url = http://books.google.com/?id=H9INVOMUgOAC| accessdate = 29 June 2012| year = 1992| publisher = Princeton University Press| location = Princeton, New Jersey| isbn = 0691025126| page = 63 }}</ref> |Пет подвида. Живее од брегот на северна Америка и Карибите до јужна Америка и Галапагос.<ref name=sibleymonroe/> Статус: Најмала загриженост.<ref name="iucnoccidentalis">{{IUCN2010 |assessors=BirdLife International |year=2011 |id=160032208 |title=Pelecanus occidentalis |version=2011.2 |downloaded=19 June 2012}}</ref> |- |[[Перуански пеликан]]<br />''Pelecanus thagus''<br />Молин, 1782 |<center>[[File:Pelícano en Pucusana.JPG|500x174px|alt=Peruvian Pelican]]</center> |Долг е 1.52 m, распон на крилјата 2.48 m,<ref>{{Наведена книга| author = Chester, Sharon R.| title = A Wildlife Guide to Chile: Continental Chile, Chilean Antarctica, Easter Island, Juan Fernández Archipelago| url = http://books.google.com/?id=qrI5ph6BWiIC| accessdate = 29 June 2012| year = 2008| publisher = Princeton University Press| location = Princeton, New Jersey| isbn = 0691129762| pages = 174–75 }}</ref> тежи околу 7&nbsp;кг.<ref>{{Наведена мрежна страница |url= http://mundoazul.org/habitats-species/marine-birds/peruvian-pelican-pelecanus-thagus/ |title= Peruvian Pelican |accessdate= 9 June 2012 |first= Stefan |last= Austermühle |publisher= Mundo Azul |date= Updated 17 October 2010 |archive-date= 2012-06-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120604234020/http://mundoazul.org/habitats-species/marine-birds/peruvian-pelican-pelecanus-thagus/ |url-status= dead }}</ref> Со темни перје и светли линии од главата надолу по страните на вратот. |Монотипичен е. Тихоокеанскиот брег на јужна Америка, од Еквадор и Перу до јужен Чиле.<ref name="sibleymonroe">{{Наведена книга| author = Sibley, Charles Gald; Monroe, Burt Leavelle| title = Distribution and Taxonomy of Birds of the World| url = http://books.google.com/?id=Wk-vyrNVAccC| accessdate = 29 June 2012| year = 1990| publisher = Yale University Press| isbn = 0300049692| pages = 314–15 }}</ref> Статус: Близу до загрозен.<ref name="iucnthagus">{{IUCN2010 |assessors=BirdLife International |year=2011 |id=106003816 |title=Pelecanus thagus |version=2011.2 |downloaded=19 June 2012}}</ref> |- |[[Точкестоклун пеликан]]<br>''Pelecanus philippensis''<br />Гмелин, 1789 |<center>[[File:Spot-billed Pelican.jpg|500x154px|alt=Spot-billed Pelican]]</center> |Долг е 1.27 – 1.52 m, распон на крилјата 2.5 m, тежи околу 5&nbsp;кг.<ref name="brazil09">{{Наведена книга| author = Brazil, Mark| title = Birds of East Asia| url = http://books.google.com/?id=7-GgBoivL70C| accessdate = 29 June 2012| year = 2009| publisher = A&C Black| location = London, United Kingdom| isbn = 0713670401| page = 110 }}</ref> Претежно има сиво-бело перје, розовкаста задница и клун со точки.<ref name=brazil09/> |Монотипичен. Јужна Азија, од јужен Пакистан, преку Индија, источно до Индонезија;<ref name=sibleymonroe/> веќе изумрен во Филипини и источна Кина.<ref name=brazil09/> Статус: Близу до загрозен. |- |[[Розов пеликан]]<br>''Pelecanus rufescens''<br />Gmelin, 1789 |<center>[[File:Juvenile brown pelican.jpg|500x154px|alt=Pink-backed Pelican]]</center> |Долг е 1.25 – 1.32 m, распон на крилјата 2.65 – 2.9 m,<ref name="beaman"/> тежи 3.9 – 7&nbsp;кг.<ref>Elliott (1992), p. 309</ref> Сиво-бело перје, повремено розовкасто на грбот, со жолта точка на врвот на клунот и сива ќесичка.<ref name="beaman"/> |Монотипичен. Африка, Сејшели и југозападна Арабија;<ref name=sibleymonroe/> изумрен на Мадагаскар.<ref>{{Наведена книга| last = Langrand| first = Olivier| title = Guide to the Birds of Madagascar| url = http://books.google.com/?id=VYVqhOqS2WEC| accessdate = 29 June 2012| year = 1990| publisher = Yale University Press| location = New Haven, Connecticut| isbn = 0300043104| page = 96 }}</ref> Статус: Најмала загриженост.<ref name="iucnrufescens">{{IUCN2010 |assessors=BirdLife International |year=2011 |id=106003810 |title=Pelecanus rufescens |version=2011.2 |downloaded=19 June 2012}}</ref> |- |[[Американски бел пеликан]]<br />''Pelecanus erythrorhynchos''<br />Gmelin, 1789 |<center>[[File:Mikebaird - American White Pelican (Pelecanus erythrorhynchos ) (bird) in Mo (by).jpg|500x176px|alt=American White Pelican]]</center> |Долг е 1.3 – 1.8 m, распон на крилјата 2.44 – 2.9 m, тежи 5 – 9&nbsp;кг.<ref name="Nellis01">{{Наведена книга| last = Nellis| first = David W.| title = Common Coastal Birds of Florida & the Caribbean| url = http://books.google.com/?id=-REZ4R8wBg4C| accessdate = 29 June 2012| year = 2001| publisher = Pineapple Press| location = Sarasota, Florida| isbn = 1-56164-191-X| page = 11 }}</ref> Перјето е речиси цело бело, освен пердувите за летање кои се црни и се гледаат само во лет. |Монотипичен. Северна Америка, зимува во Мексико.<ref name=sibleymonroe/> Статус: Најмала загриженост.<ref name="iucnerythrorhynchos">{{IUCN2010 |assessors=BirdLife International |year=2011 |id=106003814 |title=Pelecanus erythrorhynchos |version=2011.2 |downloaded=19 June 2012}}</ref> |- |[[Обичен пеликан]]<br>''Pelecanus onocrotalus''<br />Linnaeus, 1758 |<center>[[File:Whitepelican edit shadowlift.jpg|500x156px|alt=Great White Pelican]]</center> |Долг е 1.40 – 1.75 m, распон на крилјата 2.45 – 2.95 m, тежи 10 – 11&nbsp;кг.<ref name="BWP">{{Наведена книга| editor = Snow, David; Perrins, Christopher M| title = The Birds of the Western Palearctic concise edition (2 volumes)| year = 1998| publisher = Oxford University Press| location = Oxford, United Kingdom| isbn = 0-19-854099-X| pages = 93–98 }}</ref><ref name="Mullarney ">{{Наведена книга| last = Mullarney| first = Killian|author2=Svensson, Lars; Zetterstrom, Dan; Grant, Peter| title = [[Collins Bird Guide]]| year = 1999| publisher = Collins| isbn = 0-00-219728-6| page = 76 }}</ref> Бело перје, со розовкасто лице и нозе. |Монотипичен. Широко распространет, од источен Медитеран, на исток до Индокина, на југ до јужна Африка.<ref name=sibleymonroe/> Статус: Најмала загриженост.<ref name="iucnonocrot">{{IUCN2010 |assessors=BirdLife International |year=2011 |id=106003809 |title=Pelecanus onocrotalus |version=2011.2 |downloaded=19 June 2012}}</ref> |- |[[Кадрав пеликан]] ('''[[бабјак]]''')<br>''Pelecanus crispus''<br />Bruch, 1832 |<center>[[File:Pelecanus crispus at Beijing Zoo.JPG|500x214px|alt=Dalmatian Pelican]]</center> |Долг е 1.60 – 1.80 m, распон на крилја 2.70 – 3.20 m, тежи 10 – 12&nbsp;кг .<ref name=BWP/><ref name= Mullarney/> Најголем пеликан, со кадрави перје на главата, сиви нозе и сивкасто-бело перје.<ref name="beaman">{{Наведена книга| author = Beaman, Mark; Madge, Steve| title = The Handbook of Bird Identification: For Europe and the Western Palearctic| url = http://books.google.com/?id=M_RpY0i2blYC| accessdate = 29 June 2012| year = 2010| publisher = A&C Black| location = London, United Kingdom| isbn = 1408134942| pages = 83–85 }}</ref> |Монотипичен. Југоисточна Европа, до Индија и Кина.<ref name=sibleymonroe/> Статус: Ранлив. |- |[[Австралиски пеликан]]<br>''Pelecanus conspicillatus''<br />Temminck, 1824 |<center>[[File:Pelecanus conspicillatus -Australia -8.jpg|500x160px|alt=Australian Pelican]]</center> |Долг е 1.60 – 1.90 m, распон на крилјата 2.5 – 3.4 m, тежи 4 – 8.2&nbsp;кг.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://australian-animals.net/pelican.htm|title=Australian Pelican|accessdate=10 June 2012|publisher=Unique Australian Animals|archive-date=2015-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108001417/http://australian-animals.net/pelican.htm|url-status=dead}}</ref> Претежно бело перје, со црни пердуви на крилјата, и долг, тенок розов клун. |Монотипичен. Австралија и Нова Гвинеа, повремено се среќава во Нов Зеланд, Соломони, Бизмарков Архипелаг, Фиџи.<ref name=sibleymonroe/> Статус: Најмала загриженост.<ref name="iucnconspic">{{IUCN2010 |assessors=BirdLife International |year=2011 |id=106003813 |title=Pelecanus conspicillatus |version=2011.2 |downloaded=19 June 2012}}</ref> |} ==Опис== [[File:Pelecanus occidentalis -Jamaica -fishing-8.ogv|left|thumb|thumbtime=2.5|alt=Brown Pelicans diving|Лов на риби, кафен пеликан, Јамајка]] Пеликаните имаат крупно тело покриено со бели, розово-бели, сиво-бели или потемни пердуви. Перјата за летање на врвовите од крилата им се црни или темни. Имаат мала глава, долг врат, а карактеристичен е нивниот долг клун со растегливо ќесе. Розовкастите нозе им се кратки и силни, а четирите прсти споени со кожичка за пливање. На земја е тромав, но добро плива и многу добро и високо лета. Живеат во јата, крај големи езера, мочварни брегови, плитки калливи морски брегови или широки речни утоки. ===Исхрана=== Се храни со риби кои ги ловат заеднички, но и со други водни животни. Пленот го здогледуваат во лет, па слетуваат во полукруг со раширени крилја и ги опкружуваат преплашените риби. ===Размножување=== Во сезоната на парење, голите површини кожа им добиваат поживи бои: жолта, портокалова или црвена. Гнездата ги прават во поголеми колонии, на земја, со трски, водени растенија и гранки. Еднаш годишно снесуваат 2-3 бели јајца. Младенчињата ги хранат и двата родитела, со полусварена храна која ја чуваат во ќесичката под клунот. ==Наводи== {{белешки}} {{Reflist|30em}} ===Литература=== * {{наведена енциклопедија |last=Elliott |first=Andrew |title=Family Pelecanidae (Pelicans) |editor1-first=Josep |editor1-last=del Hoyo |editor2-first=Andrew |editor2-last=Elliott |editor3-first=Jordi |editor3-last=Sargatal |encyclopedia=[[Handbook of the Birds of the World]], Volume 1: Ostrich to Ducks |publisher=Lynx Edicions |year=1992 |location=Barcelona |pages=290–311 |isbn=978-84-87334-10-8}} ==Надворешни врски== {{wikiquote|Pelicans}} * [http://ibc.lynxeds.com/family/pelicans-pelecanidae Видеа со пеликани] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131013120831/http://ibc.lynxeds.com/family/pelicans-pelecanidae |date=2013-10-13 }} на Internet Bird Collection {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Птици]] [[Категорија:Пеликановидни]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] rsa3lyz59txrjpngtkuv8izsxif5dvw 0 1077874 5542527 4919218 2026-04-20T19:41:12Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542527 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Патка свиркач | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name="IUCN">IUCN (2009)</ref> | image = Mareca penelope kuribo cropped.jpg | image_width = 250px | image_caption = | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Гусковидни]] | familia = [[Патки]] | subfamilia = [[Anatinae]] | genus = ''[[Anas]]'' | subgenus=''[[Mareca]]'' | species = '''''Патка свиркач''''' | binomial = ''Anas penelope'' | binomial_authority = [[Карл Лине]], 1758 }} '''Патка свиркач''' (''Anas penelope'') спаѓа во семејството [[патки]], редот на [[гусковидни]]те. Таа е честа и распространeта птица и ја има и во [[Македонија]]. Овој вид бил за првпат опишан од страна на [[Карл Лине]] во неговиот систем за класификација на видовите. ==Распространетост== Широко се распространети во Европа и Азија. Претпочита планински места со езера и големи реки. ==Опис== Патката свиркач е долга од 42 до 52&nbsp;см, има распон на крилјата од 71 до 80&nbsp;см и е тешка од 500 до 1073 грама.<ref name="Floyd">Floyd, T. (2008)</ref><ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), ISBN 978-0-8493-4258-5.</ref> Лета брзо и лесно, а полетува речиси вертикално. Ретко нурка. Кај овие патки јасно е изразен [[Полов диморфизам|половиот диморфизам]]. Во сезона на парење мажјакот има сив грб и слабини, црн задник и темнозеленi летачки пердуви и брилијантна бела боја на горните делови на крилјата, кои повеќе се забележуваат во лет, но се гледаат и кога мирува. Има розов граден кош, бел стомак, костенлива глава со кремаста круна. Кога не е сезоната на парење или гнездење мажјакот личи на женката. Женката е со светлокафена боја. [[File:Eurasian Wigeon Marsh.jpg|thumb|left|Мажјак]] ==Поведение и живеалиште== Патката свиркач е птица на отворените простори на водата, исто така, пасиштата полни со вода или мочуришта со висока вегетација. Се храни и со растителна и со животинска храна. Се вгнездува на земјата блиску до водата, на скришни места. Овие птици се многу гласни, мажјаците се огласуваат со свиркачко „пиу пиу“, а женките имаат подлабок глас „рооур“. Вон сезона на парење тие се исклучително друштвени и често формираат големи јата. ==Размножување== [[File:Mareca penelope MHNT.ZOO.2010.11.29.3.jpg|thumb|''Mareca penelope'']] Гнездото претставува мала дупка покриена со растенија, мов и пердувчиња. Снесуваат 4-11 бели јајца кои ги лежи само женката 22-28 дена. Мажјакот, пак, постојано е во близина за време на инкубацијата. . == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Патки|Свиркач]] [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Гусковидни]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] 7ta3l8kh73tvim73d6eo4lcpt8pbk2e 0 1079195 5542578 5407145 2026-04-20T20:24:25Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542578 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Пчеларка | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106001181 |title=''Merops apiaster'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | image =Şahlûr.jpg | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Модроврани]] | familia = Пчеларкики]] | genus = [[Пчеларка (род)|Пчеларки]] | species = '''''Пчеларка''''' | binomial = ''Merops apiaster'' | binomial_authority = [[Карл Лине]], [[Систем на природата|1758]] | range_map = Merops apiaster en.png | range_map_caption = Распространетост на ''Merops apiaster'' }} '''Пчеларка''' ({{науч|Merops apiaster}}) — вид птица од семејство блиско до врапчевидните, од редот на [[модроврани]]. Се пари на јужните делови од [[Европа]] и на делови од северна [[Африка]] и јужна [[Азија]]. Таа е птица преселница, селејќи се во тропскиот дел на Африка, Индија и Шри Ланка. Овој вид птица го има и во [[Македонија]]. === Опис === Овие видови, како и другите пчеларки, се богато обоени витки птици. Има кафен и жолт горен дел, додека крилата се зелени, а клунот црн. Постигнува должина од 27 до 29&nbsp;см, вклучувајќи ги двата продолжени пердуви на опашот. == Исхрана == [[File:Pair of Merops apiaster feeding.jpg|thumb|left|Исхрана на пчеларката - женката (напред) ја чека понудата од мажјакот]] Ова е птица која живее на отворено во потопли краишта. Како што ни кажува името, пчеларките претежно јадат [[инсекти]], посебно [[Пчела|пчели]], [[Оса (инсект)|оси]] и [[Стршлен (инсект)|стршлени]] кои ги фаќаат во воздухот, седејќи во своето гнездо. Пред да го изеде своето јадење, пчеларката ја трга боцката, удирајки го инсектот на тврда површина. Јаде околу 250 пчели дневно, но тоа не влијае многу врз популацијата на пчелите, бидејќи изнесува помалку од 1% на пчелите во областа каде живее.<ref>{{doi|10.1146/annurev-ento-120709-144802}}</ref> Покрај инсектите, се храни и со голем број гуштери и жаби. Според една студија, пчеларките ја пренесуваат храната во нивната телесна тежина многу поефикасно ако се хранат со мешавина од пчели и муви, отколку ако хранат само со пчели или само со муви. == Поведение == Пчеларките формираат јата, се парат во [[Bird colony|колонии]] во песочни дувла, обично околу речните корита, во почетокот на мај. Тие прават релатвно долг тунел во кој положуваат 5-8 јајца на почетокот од јуни. Заедно, мажјакот и женката се грижат за јајцата кои се испилуваат по 3 недели. Овие птици додека се хранат и парат се многу блиски и поврзани. Кога се додворува, мажјакот ѝ ги дава поголемите инсекти на женката, а самиот тој ги јаде помалите.<ref name="f">{{doi|10.1007/BF00299888}}</ref> Мажјаците се претежно моногамни, но се забележани случаи на бигамија.<ref name="f"/> Огласувањето на оваа птица е пријатно карактеристично вибрирање. ==Галерија== <gallery> File:CloseUp of a female European bee-eater.webm |thumb |Merops apiaster File:Stamp of Moldova 167.gif Image:European bee eater.jpg Image:MeropsApiasterGould.jpg Image:Bee-eater.jpg Image:3 Bee-eaters flying.jpg Image:Bee-eater with bee in mouth.jpg Image:European Bee-eater.JPG File:Merops apiaster - Tiergarten Schönbrunn.jpg Guepier d'europe au parc national Ichkeul.jpg File:Şahlûr-33.jpg Merops apiaster MHNT ZOO 2010 11 160 Saintes-Maries-de-la-Mer.jpg| </gallery> ==Наводи== {{reflist}} ==Надворешни врски== * [http://ibc.lynxeds.com/species/european-bee-eater-merops-apiaster Пчеларки, видео, фото и огласување] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131119075202/http://ibc.lynxeds.com/species/european-bee-eater-merops-apiaster |date=2013-11-19 }} на Internet Bird Collection * Пчеларки - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/438.pdf Species text in The Atlas of Southern African Birds]. * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/photos/guepier.d.europe.html Oiseaux] Фотографии * [http://www.ibercajalav.net/img/284_Bee-eaterMapiaster.pdf Ageing and sexing (PDF; 5.4 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111226165103/http://www.ibercajalav.net/img/284_Bee-eaterMapiaster.pdf |date=2011-12-26 }} [[Категорија:Сивоврановидни]] [[Категорија:Пчеларки]] [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] akmqo0udmmluywaqnri7r9v1daqcgwu 0 1081150 5542577 5299304 2026-04-20T20:23:56Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542577 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Пупунец | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name = iucn>[[BirdLife International]] (2012). [http://www.iucnredlist.org/details/full/100600984/0 ''Upupa epops''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131111064845/http://www.iucnredlist.org/details/full/100600984/0 |date=2013-11-11 }}. In: IUCN 2012. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2012.2.</ref> | image = Common Hoopoe (Upapa epops) at Puri Im IMG 9204.jpg | image_caption = Пупунец на ограда | image2 = Upupa epops.ogg | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Модроврани]] | familia = '''Пупунци''' | familia_authority = [[Вилијам Елфорд Лич|Leach]], 1820 | genus = '''Пупунец''' | genus_authority = [[Карл Лине|Linnaeus]], 1758 | species = '''Пупунец''' | binomial = ''Upupa epops'' | binomial_authority = Linnaeus, 1758 | range_map = Upupa epops distribution.png | range_map_caption = Приближна распространетост.<br/><span style="background:#FF8000">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Гнездење <span style="background:#008000">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Постојано живеалиште <span style="background:#0000FF">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> Зимување }} '''Пупунец''' ({{науч|Upupa epops}}) — шарена [[птица]] што се сеќава ширум [[Африка]] и [[Евроазија]], позната по својата карактеристична челенка од перја. Тоа е единствениот постоечки вид од родот '''пупунец''' (''Upupa'') и семејството '''пупунци''' (''Upupidae''). Една вид пупунец од Света Елена е изумрен, а подвидот од Мадагаскар е издигнат во вид. Латинското име, англиското име, како и македонското на оваа птица претставува ономатопејска форма која го имитипа крикот на птиците. Пупунецот го има и во [[Македонија]]. ==Опис== [[Image:Common Hoopoe (Upapa epops) at Hodal I IMG 9225.jpg|thumb|Мускулите на главата му овозможуваат на пупунецот да го отвори клунот кога е во земјата]] Пупунецот има средна големина, со должина од 25-32 см [[распон на крилја]]та од 44-48 см. Тежок е 68-89 гр. Видот е карактеристичен со долг, тенок и изострен [[клун]] кој е црн со сива основа. Зајакнатата мускулатура на главата му овозможува на клунот да се отвори кога пробива во почвата. Пупунецот има широки и заоблени крилја способни за силен лет; овие крилја се поголеми од северните миграциски подвидови. Пупунецот има карактеристичен лет, кој е сличен на оној на гигантските пеперутки, предизвикано од крилјата кои делумно се затвораат на крајот од секое отчукување. Повикот е обично тросложен ''ууп-ууп-ууп'', што го доведува до своето македонско и научно име, но два и четири слога се исто чести. На Хималаите повикот може да биде смешан со повикот на Хималајската кукавица (''Cuculus saturatus''), но таа произведува 4 слога. ==Распространетост и живеалиште== Пупунецот е широко распространета во [[Европа]], [[Азија]] и [[Северна Африка]], Потсахарска Африка и [[Мадагаскар]].<ref name = "HBW">{{Наведена книга | first = A | last = Kristin | editor-last = Josep | editor-first = del Hoyo | editor2-last = Andrew | editor2-first = Elliott | editor3-last = Sargatal | editor3-first = Jordi | contribution = Family Upupidae (Hoopoes) | title = [[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 6, Mousebirds to Hornbills | year = 2001 | pages = 396–411 | place = Barcelona | publisher = Lynx Edicions | isbn = 84-87334-30-X }}</ref> Повеќето европски и северноaзиски птици се селат во тропските предели во зима.<ref>{{Наведено списание |title=Migration patterns of Hoopoe ''Upupa epops'' and Wryneck ''Jynx torquilla'': an analysis of European ring recoveries |url=http://www.iee.unibe.ch/cb/content/e7117/e7118/e8739/e8786/e9751/Reichlin_JOrn2009.pdf |journal=Journal of Ornithology |year=2008 |first=Thomas |last=Reichlin |author2=Michael Schaub, Myles H. M. Menz, Murielle Mermod, Patricia Portner, Raphaël Arlettaz & Lukas Jenni |volume=150 |issue=2 |pages=393 |doi=10.1007/s10336-008-0361-3 |access-date=2013-05-14 |archive-date=2014-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140527220145/http://www.iee.unibe.ch/cb/content/e7117/e7118/e8739/e8786/e9751/Reichlin_JOrn2009.pdf |url-status=dead }}</ref> За разлика од африканската популација, кои се постојани жители. Овој вид се забележал во [[Алјаска]];<ref>{{Наведено списание |last=Dau |first=Christian |author2=Paniyak, Jack |year=1977 |title=Hoopoe, A First Record for North America |journal=Auk |volume=94 |issue=3 |page=601 |url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v094n03/p0601-p0601.pdf}}</ref> во 1975 во [[Јукон Делта]].<ref name=Heindel>{{Наведена книга |title=Complete Birds of North America |last=Heindel |first=Matthew T. |author2=Jonathan Alderfer (ed.) |year=2006 |publisher=National Geographic Society |isbn=0-7922-4175-4 |page=360 }}</ref> Пупунците се множат северно од нивниот европски опсег,<ref name=Pforr>{{Наведена книга |title=The Breeding Birds of Europe 2: A Photographic Handbook |last=Pforr |first=Manfred |author2=Alfred Limbrunner |year=1982 |publisher=Croom and Helm |location=London |isbn=0-7099-2020-2 |page=82 }}</ref> и во јужна Англија за време на топлите и сушните лета кои им пружаат скакулци и слични инсекти во облиство,<ref>{{Наведена книга |title=Birdwatch |last=Soper |first=Tony |year=1982 |publisher=Webb & Bower |location=Exeter, England |isbn=0-906671-55-8 |page=141 }}</ref> иако се од раните 1980 северните европски популации се пријавени како намалувачки поради промената на климата. Пупунецот има два основни услова во своето место на живеење: лесни вегетациони терени и вертикални површини со шуплини (како што се дрва, ѕидови, камења) каде што се гнездат. Овие барања можат да се обезбедат во широкиот спектар на екосистемот и како последица на тоа тие се населуваат во широкиот дијапазон на [[пустина|пустини]], [[шумостепа|шумостепи]], [[савана|савани]] и во внатрешноста на шумата. Мадагаскарскиот подвид, исто така, ја користи густината на примарните шуми. Модификацијата на природни живеалишта од страна на луѓето за разни земјоделски искористувања довела до тоа тие да станат чести во овоштарниците, виноградите, полињата, иако се многу ретки во аграрните подрачја. Ловот е загрижувачки во Јужна Европа и Азија. Пупунците прават сезонски движења како одговор на дождови во некои региони, како што се Цејлон и Западни Гати<ref>{{Наведено списание|author=Champion-Jones, RN |year=1937| title= The Ceylon Hoopoe (''Upupa epops ceylonensis'' Reichb.)| journal= J. Bombay Nat. Hist. Soc. |volume=39|issue=2|page=418}}</ref> Птиците се видени на големи висини, за време на преселба преку [[Хималаи]]те, а забележани се на околу 6400 м од првата експедиција на Монт Еверест.<ref name=hbk>{{Наведена книга|author=Ali, S. and Ripley, S. D. |title=Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 4|edition=2|publisher=Oxford University Press, New Delhi|pages=124–129 |year=1983}}</ref> ==Поведение и екологија== За она што долго се мислеше дека е одбранбен став, пупунецот всушност се сонча, ширејќи ги своите крилја и опашката ниско на земјата и издигнување на главата. Често ги преклопува своите крилја и ги позиционира на половината. Пупунецот, исто така, ужива во прашина и препелкање во песок.<ref name=Harrison>{{Наведена книга| last=Harrison | first=C.J.O. |author2=Christopher Perrins |title=Birds: Their Ways, Their World |publisher=The Reader’s Digest Association |year=1979 |pages=303–304 |isbn =0-89577-065-2 }}</ref> ===Исхрана=== Исхраната на пупунецот е главно состравена од инсекти, влекачи, како и мали жаби и билки, семиња и бобинки. Таа е осамен летач кој вообичаено се храни на земја. Поретко се храни во воздух во потрага по инсекти, каде нивните јаки и заоблени крилја ги прават брзи и подвижни. Почесто нивниот стил да бараат храна е релативно на отворен терен и повремено паузираат да го испитаат теренот со полната должина на нивниот клун. Инсектите како ларви се откриваат со нивниот клун и ги ископуваат со нивните јаки нозе. Покрај хранењето на земјиштата пупунецот се храни со инсекти на површината, како и сондирање на лисја, па и со помош на нивниот клун тие ја лупат кората на големите камења. Вообичаениот режим на исхрана вклучува [[скакулци]], [[бубачки]] и [[мравки]]. Големината може да варира од 100 до 150&nbsp;мм во должина, со пожелната големина на грабливците околу 20–30&nbsp;мм. Поголемите пленови ги удираат од земјата или камен за да ги убијат и да ги исфрлат несварливите делови како крилјата и нозете. ===Парење=== [[File:Young and mature hoopoe.jpg|thumb|right|Млад и возрасен пупунец]] [[File:Huppe fasciée MHNT ZOO 2010 11 161 Ouzouer-sur-Trézée.jpg|thumb|''Upupa epops'']] Пупунецот е моногамна птица иако нивната врска може да трае само една сезона. Тие, исто така, се територијални, каде што машките често извикуваат за да го означат поседот на територијата. Борбите помеѓу машките соперници (понекогаш женски) се чести и можат да бидат брутални. Птиците ќе се обидат да ги порободат своите соперници со нивниот клун, а поединци се повремено заслепени во борба.<ref name="Martin Vivaldi">{{Наведено списание|last= Martín-Vivaldi|first =Manuel|author2= Palomino, José J. and Soler, Manuel|year=2004 |title= Strophe Length in Spontaneous Songs Predicts Male Response to Playback in the Hoopoe ''Upupa epops''|journal =Ethology|volume=110|issue=5|pages=351–362|doi = 10.1111/j.1439-0310.2004.00971.x}}</ref> Нивното гнездо е во дупки во дрвјата или ѕидовите, со тесни влезови. Само женките се одговорни за инкубација на јајцата. Големината на квачилата е во зависност од локацијата; птиците во северната полутопка снесуваат повеќе јајца од оние во јужната полутопка и птиците коишто се наоѓаат во поголема географска ширина имаат поголеми квачила од оние кои се поблиску до екваторот. Во централна и северна Европа и Азија квачилата имаат големина околу 12, а тоа е меѓу 4 во тропските предели, а 7 во субтропските. Јајцата се округли и млечно бели на несење, но тие брзо ја менуваат бојата во своите нечисти гнезда. Тие се тешки 4,5 грама. Пупунците имаат добро развиен антипредаторски ситем на одбрана на гнездото. Уропигал жлездата во инкубирањето кај женките се модифицира да произведе мирисна течност, и жлездите нестлинг го прават тоа исто така. Овие секрети се нанесуваат на перјата. Секрет кој мириса на труло месо, се смета дека ќе помогне на одбивање на грабливците, како и спречување на паразити и делува како антибиотик.<ref>{{Наведено списание|author=Martín-Platero, Antonio M|display-authors= et al.|year=2006|title=Characterization of Antimicrobial Substances Produced by Enterococcus faecalis MRR 10-3, Isolated from the Uropygial Gland of the Hoopoe (Upupa epops) |journal=Applied and Environmental Microbiology|volume=72|issue=6|pages=4245–4249|doi=10.1128/AEM.02940-05|pmid=16751538|pmc=1489579}}</ref> Секретот се губи пред младите да го напуштат гнездото. Покрај овој секрет, птиците се способни да се соочат со напаѓачите кога имаат само 6 дена, исто така ќе шишти на напаѓачите како змија. Младите удираат со нивниот клун или со едно крило. Периодот на инкубација трае меѓу 15-18 дена. За време на инкубацијата мажјакот ја храни женката. Периодот на инкубација почнува кога првото јајце ќе биде снесено така што младите ќе бидат родени асинхроно. Пилињата се родени со покривка од перја, која околу третиот ден до петтиот ден ќе порасне во големи перја. Пилињата се негувани од женката помеѓу деветтиот до четрнаесетиот ден. Женката потоа му се придружува на мажјакот во потрага по храна. Младите раснат за време од 26 до 29 дена и остануваат со родителите околу една недела. ==Наводи==<!-- FieldMusNatHistZoolSer18:343. Forktail16:147. --> {{Reflist|35em}} ==Надворешни врски== * Hoopoe- [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/451.pdf Species text in The Atlas of Southern African Birds]. * [http://www.ibercajalav.net/img/286_HoopoeUepops.pdf Ageing and sexing (PDF; 5.3 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111226165111/http://www.ibercajalav.net/img/286_HoopoeUepops.pdf |date=2011-12-26 }} * [http://ibc.lynxeds.com/species/hoopoe-upupa-epops Hoopoe videos, photos & sounds] on the Internet Bird Collection * {{Cite Collier's|Hoopœ}} * {{Cite Americana|Hoopoe|year=1920}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сивоврановидни]] [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] 7d1dpzx7od61keedg8bwvhxumoi36d6 0 1083168 5542731 5293078 2026-04-21T07:26:50Z BosaFi 115936 5542731 wikitext text/x-wiki '''Харт од Дикси''' е американска телевизиска серија, комедија-драма, која премиерно се емитуваше на каналот The CW на 26ти Септември, 2011.Серијата е создадена од Лејла Герстајн, во која главна улога игра Рејчел Билсон како Д-р Зои Харт,која по уништувањето на нејините соништа да стане кардиохирург, прифаќа да работи во мала медицинска ординација во Блубел, Алабама. На 26ти Април, 2013, серијата е продолжена со трета сезона.Серијата од есен ќе се еmituva во понеделниците,споена со ''“Beauty and the Beast”.'' ==Краток преглед== ===Сезона 1=== Зои Харт. њујоркчанката која зборува брзо и сосема новиот доктор, има се испланирано- по дипломирањето како прв студент во нејзиниот клас во медицинското училиште, таа ќе ги следи стапките на својот татко и ќе стане кардиоторакален хирург. Но кога ќе се уништат нејзините соништа, Зои одлучува да прифати понуда на странец, Д-р Харли Вилкис, да работи со него во неговата мала ординација во Блубел, Алабама. Зои пристигнува во малиот град во Мексиканскиот Залив меѓутоа дознава дека Харли починал и дека во тестаментот својата половина од медицинската ординација и ја оставил нејзе. Таа бргу сфаќа дека јужното гостопримство не е секогаш толку гостопримливо- другиот доктор во градот Брик Бриланд не е баш задоволен дека треба да ја дели ординацијата со овој млад нестручњак, а неговата ќерка Лемон, е јужна убавица чиј пријатен карактер се вкиселува кога ја запознава Зои. Единствени сојузници на Зои и се градоначалникот,Леван Хејс кој е поранешна рагби ѕвезда, нејзиниот сосед, лошото момче Вејд Кинсела и згодниот адвокат Џорџ Такер- кој и е свршеник на Лемон. Зои не е во својот елемент и е спремна да ги спакува торбите, но изненадна посета на нејзината снобовска мајка од Њујорк, води до одлуката на Зои да остане некое време во Блубел и да го открие животот во мал град и дел од себе за кој не знаела дека постои. ===Сезона 2 === Втората сезона започнува со Зои која е збунета за своите спротивставени чувства како за Џорџ така и за Вејд со кој само што спиеше. Зои одлучува дека Џорџ не е подготвен за врска и така започнува да се гледа со Вејд. ===Сезона 3 === Харт од Дикси на 26ти Април 2013 е продолжена со 3та сезона. ==Улоги== ===Главни Улоги === Рејчел Билсона како Зои Харт; Зои копнее да стане кардиолог како нејзиниот татко. По 4 години престој во New York Hospital, таа не добива стипендија затоа што прво треба да стекне искуство и прифаќа понуда да се пресели на Југот и да работи во мала ординација во Блубел, Алабама. Кога открива дека таа позиција и ја дал нејзиниот биолошки татко ,Зои одлучува да остане во ординацијата со цел да дознае повеќе за него. И покрај тоа што е многу интелигента и што зборува брзо, Зои често запаѓа во неволја поради тоа што не ги разбира горделивите јужњачки обичаи. Таа има чувства за Џорџ но одбира да не реагира на нив сè додека тој не е подготвен. Таа има пријателство и флертува Вејд, но од Сезона 2 Зои е во моногамска врска со него сè додека не дознае дека тој ја изневерил. Џејми Кинг како Лемон Бриланд; Ќерката на градскиот доктор Брик Бриланд. Таа беше верена со Џорџ Такер но имаше афера со Леван додека Џорџ беше во Њујорк. Горделива, конзервативна и малку нервозна, Лемон при првата средба со Зои, започнува големо соперништво затоа што чувствува дека Зои се меша во нејзиниот `совршен живот` и тие често не се согласуваат заради нивните различни начини на размислување. Крес Вилијамс како Леван Хејс; Градоначалник на Блубел и 10 години беше страничен бек во НФЛ. Тој има милениче алигатор, Барт Рејнолдс. Во првата Сезона се открива дека Леван имал афера со Лемон, која беше верена со Џорџ. Леван гради блиско пријателство со Зои и често и дава значајни совети за особините на градот. Вилсон Бетел како Вејд Кинсела; Шанкер, физички работник и сосед на Зои. Тој првпат ја сретнува Зои кога по забава во неговата куќа, снемува струја во куќата на Зои. Тој има необичен карактер. Првично тој изгледа стереотипен и горделив јужњак кој сака забава, незрел, неамбициозен, женкар и саркастичен шанкер на кој не му е грижа за ништо и никого. Но полека се открива дека тој има доста префинета личност, кој изгледа многу се грижи за луѓето околу него, иако тој секогаш најдобро што може се труди да ги сокрие своите чувства. Се чини дека тој е многу заљубен во Зои и за Зои е подготвен да направи измени во неговиот начин на живот и неговите амбиции, но сепак се труди да ги прикрие чувствата за неа. И покрај тоа што е свесен за чувствата на Зои за неговиот пријател Џорџ, изгледа дека тој на Зои ќе и даде се без да бара нешто за возврат.Во поголемиот дел од Сезона 2 тој е во моногамска врска со Зои сè додека таа не го фати како ја изневерува. Тим Матесон како д-р Брик Бриланд.( периодична улога,епизод 1-14;редовна улога, епизода 15-сè уште); Татко на Лемон, кој е исто така доктор и ја дели локалната ординација во Блубел со Зои. Тој е често многу критичен за медицинските дијагнози на Зои и за неискуството околу јужњачкото гостопримство. Скот Портер како Џорџ Такер; Џорџ претходно беше верен со Лемон. Џорџ е адвокат,кој пред да се врати дома во Блубел работел во голема правна фирма во Њујорк. Тој и Зои често налетуваат еден на друг. Џорџ и кажува на Зои дека тој ќе се жени со Лемон затоа што кога ја запознал во средно таа била прекрасна личност. И покрај тоа на крајот тој пак има чувства за Зои. Откако дознава за аферата на Лемон со Леван тој ја бакнува Зои во Њу Орлеанс Бар и тогаш ја откажува венчавката со Лемон за да биде со Зои. И покрај тоа, Зои му кажува дека таа не може да биде неговата девојка ===Периодични улоги=== МекКејли Милер како Роуз Хатенбаргер; една тинејџерка која многу и се восхитува на Зои. Поради нејзината интелигенција таа се чувствува како аутсајдер помеѓу врсниците и родителите. Кејтлин Блек како Анабет Насс; член на Јужните убавици на Лемон и нејзина најдобра пријателка. Таа еднаш беше добра пријателка со Зои, но го прекина пријателството откако доби висока позиција во клубот на Јужните Убавици. Во Сезона 2 таа покажува чувства за Леван, но одлучува да не го продолжи односот со него заради Лемон. Лемон и го дава својот благослов и тие почнуваат да се гледаат. Тревис Ван Винкл како Џона Бриланд; доктор, внук на Брик Бриланд и братучед на Лемон и Магнолија Бриланд. (Сезона 2) Клаудија Ли како Магнолија Бриланд;сестрата, тинејџерка на Лемон и помалата ќерка на Брик. Таа првпат е прикажана во епизодата ''"The Undead & The Unsaid"'' како проблематична и која сака многу внимание од семејството.Таа е понекогаш соперник со Роуз. Таа прикажува почувствителна страна кога ја теши Лемон, откако Џорџ ја раскина нивната веридба. * Росс Филипс како Том Лонг;здодевен млад дечко на кој му се допаѓаше Зои, но почна да се гледа со Ванда. * Мелори Моје како Ванда Лонг;девојката на Том, која му стана сопруга и келнерка во ''The Rammer Jammer'' * Мирси Монро како Тензи Труит (поранешна Кинсела); Поранешната сопруга на Вејд и сегашна девојка на Џорџ (Сезона 2) * Бренди Буркхарт како Крикет; член на јужните убавици на Лемон. Таа е многу под вилијание на Лемон. * Реџиналд ВелЏонсон како Даш Дјуит;главниот новинар на локалниот весник. * Голден Брукс како Руби Џефрис; Поранешната девојка на Леван од средно училиште, која се кандидира против него за градоначалник.Таа е добра пријателка со Зои,а соперник со Лемон.(Сезона 2) * Лаура Бел Банди како Шелби, девојката на Брик ќе стане негова свршеница, и исто така накратко, поранешна девојка на Џорџ.(Сезона 2) ===Други улоги=== * Дебора С. Крег како Шели Нг. Келнерка во локалниот ресторан ''Rammer Jammer'', каде што работи и Вејд(Сезона 1) * * Надин Веласкес како Диди Руана првично рецепционер во локалната ординација, подоцна беше заменета со Ади. Таа тогаш доби работа како секретарка на Џорџ.Таа беше во врска со Леван. Таа е позната по тоа што е многу зборлеста.(Сезона 1). * * Вес Браун како Д-р Џадсон Лајонс. Џадсон е локален ветеринар во Блубел. Тој покажа голем љубовен интерес за Зои,освен еднаш кога спиеше со Џиџи,најдобрата пријателка на Зои од Њујорк. (Сезона 1) * * Мери Пејџ Келер како Емили Чејс. Девојка на Брик на кратко во Сезона 2 * * Келен Коелман како Присли, девојка на Џорџ на кратко во Сезона 2 епизода 5&6 ==Продукција == Н 1 Февруари,2011 година, беше објавено дека ''The CW'' нарачале пробна епизодa од Харт од Дикси. На 17 Мај, телевизијата официјално ја окупуи серијата Харт од Дикси за емитување, која беше пуштена во етер есента 2011. Серијата го обележува второто заедничко телевизиско работење на извршниот продуцнт Џош Шварц и главната глумица во серијата Рејчел Билсон. Првиот пат кога двојката работеше заедно беше на тинејџерската драма на Fox, Округот Оринџ, продуцирана од Шварц. Извршниот продуцент на шоуто, Џош Шварц ја спореди серијата со класиците на ''WB'' како ''Felicity, Everwood и Gilmore Girls''. Со објавувањето на распоредот на ''The CW'' за есента 2011, беше објавено дека Харт од Дикси ќе се емитува во понеделник во 9 часот по источно/ 8 часот по централно време, по Озборувачка. Премиерно беше прикажана во понеделник на 26 Септември, 2011. На 12 Октомври,2011 беше откупена целата сезона,која се состои од 22 епизоди. На 11 Мај, 2012 година, The CW ја продолжи серијата со втора сезона, чија премиера беше на 2 Октомври, 2012.На 26 Април ,2013 година ''The CW'' ја продолжи серијата со трета сезона. == Распоредување на улоги == На 8 Февруавру,2011 TV LINE објави дека Рејчел Билсон е блиску до договор за да ја игра главната улога во серијата. Нејзината улога подоцна ја потврди THE CW во соопштение за печат. Брзо потоа Вилсон Бетел се придружи на екипата во улога на Вејд Кинсела, прекрасното лошо момче на Зои. Скот Портер беше подоцна одбран за улогата на убавиот адвокат Џорџ Такер, потенецијален љубовен интерес за ликот на Билсон. На 20 мај 2011 беше објавено дека Ненси Тревис нема да продолжи со серијата поради нејзините обврски во комедијата на ситуација “Last Man Standing” на ABC продуцирана од 20th century Fox. По 2 епизоди Тревис беше испишана. Меридит Монро се појавува во една епизода во улога на отуѓената мајка на Лемон.ЏоБет Вилијамс се појавува во 2 епизоди во улога на Кендис Харт, мајката на ликот на Билсон. ==Прием== ===Критики=== Серијата доби измешани критики вклучувајќи 43 бода од 100 од ''Metacritics.'' ''TVGuide.com'' ја опиша сеијата како разоткривање на југот, а во подоцнежните критики, изјави дека глумците се подобри од содржината иако Билсон не е убедлива како кардиохирург. И ''TV GUIDE'' и Роберт Бианко од ''Usa Today'' изјавија дека шоуто е потенцијално навредливо за Југот. Бјанко исто така напиша дека шоуто е површно и нереално,вклучувајќи ја Билсон која не покажува убедливи перформанси, како кога глуми изненадена кога се нарекува себеси доктор. Тим Годман од ''The Hollywood reporter'' изјави дека серијата е предвидлива и површна но е изненадувачки трогателна. ''Godman and Brian Lowry'' изјавија дека Билсон не изгледа како доктор, со тоа што Годман напиша дека изгледала како [[девојка на повик]] со висока цена ,а Лори напиша дека изгледала како да припаѓа во медицинската куќа од соништата на Барби. Критичарот Нил напиша за New York Times „дури ни премиерата не најде убедлив начин да направи баланс помеѓу спротивните работи: збрканоскта на градската девојка, медицинските итни случаи, женските караници, промлемите со тато, работите поврзани со младоста, убавината и со тоа што е слободна”. ''TV Line'' ја опиша серијата како ''"Everwood-esque". TV Line'' подоцна изјави: „Убаво снимен со топли и пријатни тонови и Јужната околина целосно ја обзема блескавата Билсон”, додавајќи дека изгледот на Портер сосема не освојува и прави да го заборавиме чудното интро и дека пробната епизода супер ефикасно не запозна со оние кои ќе бидат клучни играчи во приказната на Зои. ''Tv Times Magazine'' и ги даде најниските бодиви на Харт од Дикси за 2011-2012,12 од 100. [[Категорија:Американски телевизиски серии]] p47i3nevutz9u7exa2j29jmqqt2mgns 0 1085649 5542561 5457091 2026-04-20T20:14:47Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542561 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Полска еја | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=106003407 |title=''Circus cyaneus'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | image = Weibliche Kornweihe (circus cyaneus) - Spiekeroog, Nationalpark Niedersächsisches Wattenmeer.jpg | image_width = 240px | image_caption = Возрасна женка | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Соколовидни]]<br>(или [[Јастребовидни]]) | familia = [[Јастреби]] | genus = [[Еи]] | species = '''Полска еја''' | binomial = ''Circus cyaneus'' | binomial_authority = ([[Карл Лине|Linnaeus]], 1766) | range_map =Circus cyaneus distribution map.png | range_map_width = 240px | range_map_caption =Светлозелено: лете, размножување<br>Темнозелено: постојан жител<br>Сино: зима | synonyms = }} '''Полска еја''' ({{науч|Circus cyaneus}}) — [[граблива птица]] од [[потсемејство]]то на [[еи]]те (''Circinae'') од родот на [[јастреби]]те. Се размножува низ северните делови на северната полутопка, односно во [[Северна Америка]], [[Канада]] и северна [[Евроазија]]. Ја има и во [[Македонија]]. Овој [[вид (биологија)|вид]] е политипичен, со два [[подвид]]а. [[Преселба на птиците|Преселничка]] е кон појужните краишта зиме. Евроазиските птици се селат кон јужна [[Европа]] и јужна умерена [[Азија]], а американските во јужни [[САД]], [[Мексико]] и [[Средна Америка]]. Некои птици, што живеат во умерените краишта на Франција, Велика Британија и јужни САД, може да бидат резидентни преку целата година. ==Опис== [[File:Circus_hudsonius_flying,_Bosque_del_Apache_NWR,_New_Mexico,_USA.jpg|thumb|left|Младенче во САД]] [[File:Northern Harrier2 by Dan Pancamo.jpg|thumb|left|Американска полска еја во лет]] [[File:Circus_hudsonius_flying,_Alturas,_California,_USA_(1).jpg|right|thumb|Возрасна женка во Калифорнија]] Полската еја е долга 41-52 см<ref>del Hoyo, J. Elliott, A. and Sargatal, J. [[Handbook of the Birds of the World]] Volume 2: New World Vultures to Guineafowl. [[Lynx Edicions]], [[Barcelona]]</ref> со распон на крилјата 97-122 см.<ref name=Mullarney >{{Наведена книга | last = Mullarney | first = Killian |author2= Svensson, Lars; Zetterstrom, Dan; Grant, Peter |title = Collins Bird Guide | year = 1999 |location=London | publisher = HarperCollins | isbn = 0-00-219728-6 | page=86}}</ref><ref name=RaptorsWorld>{{Наведена книга|year=2001|title=Raptors of the World| publisher=[[Helm Identification Guides|Christopher Helm]]|location=London|isbn=0-7136-8026-1|author=Ferguson-Lees, J.; Christie, D.}}</ref> Половите се разликуваат, мажјаците тежат 290-400 г., а женките 390-750 г.<ref name=RaptorsWorld/> Освен стандардни мерки, полската еја има должина на крилото 32.8 до 40.6 см, опашката му е долга од 19.3 до 25.8 см, а стапалото 7.1-8.9 см.<ref name=RaptorsWorld/> Од грабливците, оваа птица има најдолги крилја и опашка во Северна Америка.<ref name=RaptorsWorld/> Мажјакот од номинираната раса, ''C. c. cyaneus'' (Linnaeus, 1766), кој се размножува во Европа и Азија, е претежно сив одозгора и бел одоздола, освен горниот дел од градите кој е сив како горните делови и под опашката каде е бел; крилјата му се сиви со црни краеви. Женката е кафеава, со бело на коренот на опашката. Одоздола се кремави избраздени со кафеаво. Младенчињата се слични со женката. Расата ''C. c. hudsonius'' (Linnaeus, 1766) која се размножува во Северна Америка понекогаш се смета за посебен вид, ''C. hudsonius''.<ref name=lees>Ferguson-Lees, J., & Christie, D. A. (2001). ''Raptors of the World''. Christopher Helm, London ISBN 0-7136-8026-1.</ref> Перјето на мажјакот е потемно сиво, а на женката потемно кафеаво и попувкасто. Понекогаш, оваа еја има прекар „сив дух“ заради впечатливото перје и аурата на главата. Женката се огласува со свиркачко ''пиии-их'' кога прима храна од мажјакот, а кога е во тревога испушта звук како ''чит-ит-ит-ит-ит-ит-ит''. Повикот на мажјакот е ''чек-чек-чек'', со поедро ''чук-ук-ук-ук'' за време на додворувачкиот лет.<ref name= Mullarney/> ==Поведение== Полската еја е средно голема [[граблива птица]] која живее во ридови, мочуришта, бари, прерии, ливади, крајбрежја и други отворени предели.<ref name=TexasPWD2012>{{Наведена мрежна страница|title=Northern Harrier (Circus cyaneus)|url=http://www.tpwd.state.tx.us/huntwild/wild/species/harrier/|work=Wildlife Fact Sheets|publisher=Texas Parks and Wildlife Department|accessdate=25 June 2012}}</ref> [[Птичје гнездо|Гнездото]] го градат на земја или на куп кал и вегетација. Изградено е од гранки, а внатре послано со трева и лисје. Несат 4-8 (ретко 2-10) белузлави [[Јајце|јајца]].<ref name=TexasPWD2012/> Јајцата се 47х36 мм големи.<ref>Baicich, P., C. Harrison. 1997. ''A Guide to the Nests, Eggs, and Nestlings of North American Birds''. New York City, New York, USA: Academic Press ISBN 0120728311.</ref> Ова е единствен познат вид од грабливците кој практикува полигинија - еден мажјак се пари со повеќе женки. Додека се [[Квачење|инкубираат]] јајцата, женката лежи на нив додека мажјакот ѝ носи храна, нејзе и подоцна на пилињата.<ref name=TexasPWD2012/> Забележано е повеќе од пет женки да се парат со еден мажјак во сезона.<ref>[http://www.allaboutbirds.org/guide/northern_harrier/lifehistory Northern Harrier, Life History, All About Birds – Cornell Lab of Ornithology]. Allaboutbirds.org. Посетено на 2012-08-23.</ref> Мажјакот просечно држи 2.6 км2 територија, а може да опфаќа територија од 1.7 до 150 км2.<ref name= Macwhirter>Macwhirter, R., K. Bildstein. 1996. ''Northern Harrier. The Birds of North America'', 210: 1–25.</ref> Јајцата ги лежи претежно женката 31-32 дена. Мажјакот помага при хранењето на пилињата, но не ги чува повеќе од 5 минути.<ref>{{Наведена книга|author=Scott Weidensaul|title=Raptors: the birds of prey|url=http://books.google.com/books?id=vnkpAQAAMAAJ|year=1996|publisher=Lyons & Burford|isbn=978-1-55821-275-6}}</ref> Тој всушност ѝ ја носи храната на женката, па таа им ја дели на пилињата.<ref name= Macwhirter/> Пилињата се оперјуваат на возраст од 36 дена, а стануваат возрасни на 2 години женките, на 3 мажјаците. Зиме, полската еја е птица на отворената земја, понекогаш создавајќи колонии заедно со [[Мал сокол|малиот сокол]] и [[Блатна еја|блатната еја]]. ===Лов и исхрана=== Полската еја е типична грабливка што лови со долгите крилја во плитка V позиција и низок лет. Претежно лови мали [[цицачи]].<ref>Ryser, F. 1985. [http://books.google.com/books?id=bxpXq_hMxfAC&printsec=frontcover ''Birds of the Great Basin: A Natural History''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140105070541/http://books.google.com/books?id=bxpXq_hMxfAC&printsec=frontcover |date=2014-01-05 }}. Reno, Las Vegas: University of Nevada Press ISBN 087417080X.</ref> Но, тие ловат и птици, исто така. Најчесто [[врапчевидни]], но и мали [[бекасови]], како и младенчињата од [[кокошковидни]]те. Во исхраната повремено вклучуваат [[водоземци]], особено [[жаби]], како и [[влекачи]], [[инсекти]] и др.<ref name=RaptorsWorld/> Поголем плен, како [[Зајак|зајаци]] и [[патки]], кога ќе ги уловат ги дават во водата пред да ги јадат.<ref name=RaptorsWorld/> Полската еја лови така што го изненадува пленот летајќи многу ниско до земјата на отворените простори, лебдејќи над полињата и ридовите.<ref name=TexasPWD2012/> Прво кружи и ја надлетува областа неколкупати, наслушнувајќи и набљудувајќи.<ref name=TexasPWD2012/> Ејата го користи слухот за пронаоѓање на пленот, зашто имаат особено силен слух за дневна грабливка, а тоа е во контекст на нејзината сличност во фацијалниот диск со утовите.<ref name=RaptorsWorld/> Оваа еја е многу гласна додека прелетува преку областа за лов. ===Смртност и конкуренција=== [[File:Circus cyaneus MHNT.ZOO.2010.11.83.1.jpg|thumb|''Circus cyaneus'']] Нема многу информации за животниот век на полската еја. Познато е за една дека живеела 16 години и 5 месеци. Како и да, возрасните ретко живеат подолго од 8 години. Смртноста во младата возраст е поврзана со грабливците. Јајцата им ги крадат [[ракун]]и, [[твор]]ови, [[јазовец|јазовци]], [[лисици]], кучиња и сл. Пилињата, исто така, се подложни на грабливците, особено од страна на утовите.<ref>Wheeler, B., W. Clark. 1995. ''A Photographic Guide to North American Raptors''. San Diego: Academic Press Inc ISBN 071366763X.</ref> Ако се приближи потенцијален грабливец, обата родитела агресивно реагираат, вклучувајќи силни повици и удирајќи со канџите. [[Блатен був|Блатниот був]] е природен непријател на полската еја, кој има исто ловиште и иста животна средина, како и многу сличен начин на размножување. Понекогаш се случува двете птици да се борат додека едната не ѝ го украде пленот на другата, практика позната како клептопаразитизам. Почесто еите се агресорите кои го грабнуваат пленот од бувот.<ref>[http://www.owlpages.com/owls.php?genus=Asio&species=flammeus Short-eared Owl – Asio flammeus – Information, Pictures, Sounds]. Owlpages.com (2012-08-12). Посетено на 2012-08-23.</ref> ==Статус== Овој вид има широк опсег, со глобална распространетост на 1–20 милион км², и популација од 1.3 милони единки. Иако има докази за благ пад на популацијата, сепак спаѓаат во категоријата на [[најмала загриженост]].<ref name=IUCN2012/> ==Врски со луѓето== Во некои делови на Европа се верува дека ако се види полската еја качена на куќа, таму ќе умрат тројца. Или, посреќно верување, некои домородни американски народи веруваат дека ако видат полска еја на денот од свадбата - ќе имаат долг и среќан брак. За разлика од многу грабливки, оваа еја, историски се фаворизирала од страна на земјоделците бидејќи ги јадат потенцијалните крадци на јајца, глувците и другите штетници. Понекогаш се нарекувани „добри јастреби“ зашто не претставуваат никаква закана за живината, како некои други јастреби.<ref name=TexasPWD2012/> ==Наводи==<!-- Forktail16:147. WilsonBull18:47. --> {{reflist|35em}} ==Надворешни врски== {{Commons|Circus cyaneus|Полска еја}} * [http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Northern_Harrier.html Cornell Lab of Ornithology: Northern Harrier] * [http://www.flickr.com/search/groups/?q=Circus%20cyaneus&w=42637302%40N00&m=pool Field Guide Page on Flickr] * [http://www.irandeserts.com/content/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4_%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C/%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D9%BE%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87_%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%86_%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86/%D8%B3%D9%86%D9%82%D8%B1_%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%B1%DB%8C.htm Range in Iran] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130102151400/http://www.irandeserts.com/content/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4_%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C/%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D9%BE%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87_%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%86_%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86/%D8%B3%D9%86%D9%82%D8%B1_%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%B1%DB%8C.htm |date=2013-01-02 }} * [http://www.ibercajalav.net/img/113_HenHarrierCcyaneus.pdf Ageing and sexing (PDF; 4.3 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131112100546/http://www.ibercajalav.net/img/113_HenHarrierCcyaneus.pdf |date=2013-11-12 }} [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Јастреби]] [[Категорија:Еи]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] 9d3wmncfgyhn9iwgy5niy8ftt7iedjr 0 1087416 5542537 5471556 2026-04-20T19:45:13Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542537 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Планински гулаб | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106002449 |title=''Columba oenas'' | assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | image =2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 1.jpg | image_width = 250px | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Гулабовидни]] | familia = [[Гулаби]] | genus = Columba | species = '''Планински гулаб''' | binomial = ''Columba oenas'' | binomial_authority = [[Карл Лине|Linnaeus]], 1758 }} [[File:Pigeon colombin MHNT.jpg|thumb|''Columba oenas'' јајце]] '''Планинскиот гулаб''' или '''гулабот дупкар''' ({{науч|Columba oenas}}) е [[вид]] птица од [[семејство]]то на [[гулаб]]ите<ref name = "Gibbs">{{Наведена книга| last =Gibbs | first =David | authorlink = |author2=Eustace Barnes, John Cox | title =Pigeons and Doves: A Guide to the Pigeons and Doves of the World | publisher =Pica Press | date = | location =United Kingdom | pages =624 | url =http://books.google.com/?id=aeZXAAAACAAJ&dq=Pigeons+and+Doves:+A+Guide+to+the+Pigeons+and+Doves+of+the+World | doi = | id = | isbn =1-873403-60-7 }}</ref> кој го има во [[Македонија]]. ==Опис== Родот ''Columba'' е најголем во семејството на гулабите и има најширока распространетост. Овие птици се типично светлосиви или кафеави, често со бели ознаки на главата или вратот или сјајни зелени или виолетови дамки на вратот и градите. Пердувите на вратот може да се поврзани и да формираат ѓердан, но тоа кај овие гулаби го нема. Овој гулаб е помалку сив во перјето од останатите гулаби во Европа. Неколку западноевропски ''Columba'' гулаби изгледаат слично, но имаат многу свои одлики по кои се разликуваат. [[Гулаб гривнаш|Гулабот гривнаш]] се разликува по белото на вратот (кај возрасните) и крилјата. [[Гулаб|Дивиот гулаб]] и планинскиот гулаб се многу послични во големината и перјето, но првиот има бела задница и две силно изразени темни ленти на крилјата, додека задницата кај планинскиот е сива, а лентите на крилјата се нецелосни. Планинскиот гулаб е дружељубив и формира јата, често заедно со [[Гулаб гривнаш|гулабот гривнаш]], особено кога изворите на храна се сомнителни и се во потрага заеднички. Краткото, длабоко „гровтање“ ''ууу-уу-ху'' е сосема различно од гукањето на гулабот гривнаш, и доволно е гласно за да може да се опише како малку застрашувачко грготење. ==Живеалиште и поведение== Планинскиот гулаб е најредок од дивите европски гулаби. Во делови од распространетоста низ [[Европа]] и западна [[Азија]] тој е [[птица преселница]]. Во Франција, во 1976 година имаше остар пад на популацијата од -57%. Иако видот не се смета за загрозен во Европа, тој е класифициран во нивото 2 во Законот за птици и Анекс III на Бернската конвенција.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mnhn.fr/mnhn/crbpo/r%E9sultats_etat_populations.htm |title=État de santé des populations d'oiseaux nicheurs en France de 1989 a 2001. (état zéro du programme STOC). |accessdate=2013-07-21 |archive-date=2019-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913121006/https://crbpo.mnhn.fr/ }}</ref> [[Птичје гнездо|Гнездото]] обично го прави во дупка на старо дрво. Порано, планинскиот гулаб беше најчест, гнездејќи во дабови или борови шуми, кои мораа да бидат стари за да има дупки во нив. Во новите насади нема многу дупки во дрвјата, па тој е поредок. Во случај, гулабот да има две легла, нему му се потребни две дупки. Забележано е дека може да употреби зајачки дупки, рушевини, дупки во карпи и сл., а може да употреби и куќичка за птици направена од луѓето. Дупката мора да биде околу 75 см длабока и да има големина колку тупаница. По употребата на гнездото, гулабите ја оставаат дупката многу валкана. Инаку, тие претпочитаат да гнездат заедно, а и вон сезона на парење живеат во групи. [[Живеалиште]]то на планинскиот гулаб е обично отворената земја. Дури и кога гнездат во дрвја, тие не сакаат многу шумовити предели. Често се среќаваат и на крајбрежјата со гребени во кои има дупки. Летот им е брз, изведуван од вообичаени замави со крилјата, со повремени остри плеснувања, карактеристични за гулабите. Убаво стои на повисоки гранки, кабли и сл., а кога се додворува, оди хоризонтално по гранките, држејќи го вратот исправен, крилјата малку спуштени, а опашката раширена. Претежено се храни со растенија, млади ’ркулци и садници, но и [[инсекти]] и [[полжав]]и. Во некои области главно се храни со желади и борови семиња. Јадат разновидни бобинки, шумски плодови, бобинки од глог, смокви, житни зрна, [[грав]], [[грашок]], како и мали [[безрбетници]] кои ги подигаат додека одат по земјата. ==Наводи== {{Reflist}} ==Надворешни врски== * [http://www.ibercajalav.net/img/260_StockDoveCoenas.pdf Ageing and sexing (PDF; 4.2 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131112115311/http://www.ibercajalav.net/img/260_StockDoveCoenas.pdf |date=2013-11-12 }} * [http://www.irandeserts.com/content/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4_%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C/%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D9%BE%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87_%DA%A9%D8%A8%D9%88%D8%AA%D8%B1_%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86/%D9%81%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87_%DA%A9%D8%A8%D9%88%D8%AA%D8%B1_%DA%A9%D9%88%D9%87%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%87_.htm Stock Doves in the Deserts of Iran.] [[Категорија:Гулаби]] [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] rnyrpmap4e530lky4mtiitf5kuqaevm 0 1087467 5542536 5010310 2026-04-20T19:44:53Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542536 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Планински був | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106002318 |title=''Asio otus'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | image = Asio otus -Battlefield Falconry Centre, Shrewsbury, Shropshire, England-8a.jpg | image_caption = | range_map=Asio otus distribution map.png | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Утковидни]] | familia = [[Утки]] | genus = ''Asio'' | species = '''Планински був''' | binomial = ''Asio otus'' | binomial_authority = ([[Карл Лине|Linnaeus]], 1758) | synonyms = ''Asio wilsonianus'' }} [[File:Asio otus otus MHNT.ZOO.2010.11.155.3.jpg|thumb|''Asio otus otus'']] '''Планинскиот був''' или '''ушестата улајка''' ({{науч|Asio otus}}), (порано: ''Strix otus'') е вид утка која се размножува во [[Европа]], (вклучувајќи ја и [[Македонија]]), [[Азија]] и [[Северна Америка]]. Овој вид е дел од поголемата група позната како „типични утки“, од семејството ''Strigidae'', во која се сместени повеќето од утките. Другата група се „шталските утки“, семејството ''Tytonidae'', како на пример, [[Кукувија|белата кукумјавка]] која се среќава во Македонија. ==Опис== Планинскиот був е средно голема утка, со должина од 31 до 40 см, со [[распон на крилја]]та 86-100 см и тежина од 178 до 435 грама.<ref name="CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), ISBN 978-0-8493-4258-5.</ref><ref>[http://www.allaboutbirds.org/guide/Long-eared_Owl/lifehistory] (2011).</ref> Има темни кренати китчести ушни школки, кои се наоѓаат во центарот на главата. Ги користи за да им изгледа поголем на другите утки кога се перчи. Женките се поголеми и потемни од мажјаците. Кафеавкастите [[пердув]]и му се вертикално прошарани. И нозете и прстите му се со пердуви. Очните дупки и на оваа утка се карактеристични, тие се темни или циглапортокалови. Оваа ноќна птица можеби најлесно може да се види како се перчи на некое дрво преку ден, понекогаш и во помали групи во текот на зимските месеци. === Разлики со блатниот був === Речиси низ целата своја распространетост, планинскиот був се преклопува во опсегот со сличниот на него [[блатен був]]. Покрај другото, најлесно за разликување на овие два вида се ушите на планинскиот був кои се испрчени, но понекогаш тој може да ги држи собрани, право на главата. Има разлики и во боите на очите, жолти му се на блатниот, а портокалови на планинскиот, а црното околу очите е вертикално кај планинскиот, а хоризонтално кај блатниот. Општо земено, блатниот був е малку посветол, попесочен од планинскиот. Има и голем број други работи по кои се разликуваат овие две птици, но се гледаат кога тие летаат: * блатниот був обично има широка бела лента на задниот раб од крилото, што ја нема планинскиот; * на горниот дел од крилјата кај блатниот був основните дамки се посветли и поочигледни; * линијата на горната страна на опашката е поздебелена кај блатниот був; * кај блатниот був, скриените секундарни пердуви се често со темни ознаки, во контраст со другиот дел од пердувите под крилјата; * кај планинскиот був линиите одат преку целиот долен дел, а кај блатниот завршуваат кај градите; * темните ознаки на внатрешноста на врвовите од најдолгите примарни пердуви се поздебелени кај блатниот був; * горните делови кај блатниот був се погрубо прошарани, а кај планинскиот се поситно; * блатниот був, исто така, има подолги и потенки крилја.<ref>Harris, Alan, Laurel Tucker and Keith Vinicombe (1989) [[The MacMillan Field Guide to Bird Identification]] pages 147-149 (reference covers whole paragraph)</ref> ==Поведение== Сезоната на парење на планинскиот був е од февруари до јули. Оваа птица е делумно [[преселба на птиците|преселница]], односно на југ се селат само оние кои живеат понасевер. Нејзиното [[живеалиште]] се шумите во близина на отворените простори. [[Птичје гнездо|Гнездото]] е на дрво, и често користи веќе употребено гнездо од други видови, како [[врани]], [[гавран]]и, [[европска страчка|страчки]] и разни [[јастреби]]. Леглото обично содржи 4-6 [[јајца]], а [[инкубација]]та трае од 25 до 30 дена. Користи и вештачки кошници како гнездо. Необична одлика на овој вид се заедничките седала во грмушките во текот на зимските месеци. Оваа птица лови на отворено преку ноќ. Таа има многу долги крилја и лебди полека со вкочанети крилја кога лови. Се храни претежно со [[глодачи]], мали [[цицачи]] и [[птици]]. Во Европа се соочува со конкуренција од страна на [[планинска улулајка|планинската улулајка]] и е најбрoјна каде нејзе ја нема. ==Подвидови== Има четири подвида:<ref>http://www.owlpages.com/owls.php?genus=Asio&species=otus</ref><ref name=arkive>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.arkive.org/long-eared-owl/asio-otus/ |title=Long-eared Owl |accessdate=2013-04-23 |work=ARKive |first= |last= |publisher=Wildscreen |date= |archive-date=2013-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130204200800/http://www.arkive.org/long-eared-owl/asio-otus/ |url-status=dead }}</ref> *''A. o. otus'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> - Многу широк опсег, од северна [[Евроазија]] преку [[Средоземно Море|средоземните]] острови, северозападна Африка, [[Близок Исток|Блискиот Исток]] и северен [[Пакистан]], со изолирани популации на Азурите и источна и централна [[Кина]]; *''A. o. canariensis'' <small>Madarasz, 1901</small> - [[Канарски Острови]]; *''A. o. tuftsi'' <small>Godfrey, 1948</small> - западна [[Северна Америка]] од [[Канада]] до [[Мексико]]; *''A. o. wilsonianus'' <small>(Lesson, 1830)</small> - источна Северна Америка од Канада до [[Оклахома]] и [[Вирџинија]]. ==Наводи== {{reflist}} ==Надворешни врски== * Davis, A. H. and R. J. Prytherch (1976) Field identification of Long-eared and Short-eared Owls ''[[British Birds (magazine)|British Birds]]'' 69: 281-7 * Kemp, J. B. (1982) Field identification of Long-eared and Short-eared Owls ''[[British Birds (magazine)|British Birds]]'' 75(5): 227 * Robertson, Iain S. (1982) Field identification of Long-eared and Short-eared Owls ''[[British Birds (magazine)|British Birds]]'' 75(5): 227-9 * Kemp, J. B. (1982) Tail-lengths of Long-eared and Short-eared Owls ''[[British Birds (magazine)|British Birds]]'' 75(5): 230 {{рв|Asio otus}} {{wikispecies|Asio otus}} *[http://www.owlpages.com/owls.php?genus=Asio&species=otus Страница за сите видови утки, фотографии и огласувања] *{{field guide birds of the world|Asio otus }} *{{avibase|FC4D40D2D5CEA6BE|Asio otus }} [[Категорија:Утки]] [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] i0y1hwu3aldguvtgk33llpantn38vd8 0 1087774 5542535 5299194 2026-04-20T19:44:35Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542535 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |author= Планинска улулајка | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=106002240 |title=''Strix aluco'' | assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | image = Waldkauz-Strix aluco.jpg | image_width = 250px | image_caption = Кафеава птица, веројатно од подвидот ''Strix aluco aluco'' | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Утковидни]] | familia = [[Утки]] | genus = Strix | species = '''Планинска улулајка''' | binomial = ''Strix aluco'' | binomial_authority = [[Карл Лине|Linnaeus]], 1758 | range_map = | range_map_width = }} '''Планинската улулајка''' ('''Кафеав ут'''), ({{науч|Strix aluco}}) е набиена, средно голема утка која е честа низ шумите на цела [[Евроазија]]. Долните делови ѝ се светли прошарани со темни линии, а горните делови ѝ се кафеави или сиви. Неколку од единасетте [[подвид]]а ги имаат двете варијанти. [[Птичје гнездо|Гнездото]] типично е во дупка во дрво каде се заштитени [[јајца]]та и пилињата од потенцијалните грабливци. Оваа утка [[преселба на птиците|не е преселница]] и е многу територијална. Многу млади птици гладуваат ако не можат да најдат своја територија, откако ќе заврши родителската грижа. Оваа ноќна [[граблива птица]] лови претежно [[глодачи]], обично „паѓајќи“ од гранката на која седи и од каде го здогледува пленот, а во поурбаните средини исхраната опфаќа поголем процент [[птици]]. Видот, слухот и тивкиот лет се адаптирани за ноќен лов. Може да лови помали утки, но самиот е жртва на поголемите. Иако многу луѓе веруваат дека овој ут има посебно силен ноќен вид, сепак, неговата [[мрежница]] не е почувствителна од човечката. Всушност, асиметричните уши се клучни за ловот и му даваат правец од каде нешто се движи. Неговите ноќни навики се застрашувачки, а огласувањето лесно се имитира, па затоа дошло до митската асоцијација на овој ут со несреќа и смрт. ==Опис== [[File:Совёнок Филя, Серая неясыть (Strix aluco, juv), Филёвский парк.jpg|thumb|left|Strix aluco, juv]] Планинската улулајка е робусна птица, со должина од 37 до 46 см, [[распон на крилја]]та 81-105 см и тежина 385-800 грама.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), ISBN 978-0-8493-4258-5.</ref><ref>[http://www.owlpages.com/owls.php?genus=Strix&species=aluco Eurasian Tawny Owl – ''Strix aluco'']. The Owl Pages</ref> На големата округлеста глава нема китки од „уши“ и фацијалниот диск кој ги обиколува темните кафеави [[очи]] е светол. Номинираниот вид има две раси кои се разликуваат во бојата на перјето, едните имаат кремавокафеави горни делови, а другите сивокафеави, а има и мешани од овие две форми. Долните делови на двете раси имаат белкави долни делови со кафеави линии.<ref name= Mullarney>{{Наведена книга |last = Mullarney |first = Killian | authorlink = Killian Mullarney |author = [[Lars Svensson (ornithologist)|Svensson, Lars]]; [[Dan Zetterström|Zetterstrom, Dan]]; [[Grant, Peter J.]]|title = [[Collins Bird Guide]] |year = 1999 |location=London |publisher= HarperCollins |page = 206|isbn = 0-00-219728-6}}</ref> Кај видот е изразен [[полов диморфизам]]; женките се многу поголеми од мажјаците, 5% подолги и повеќе од 25% потешки. Планинската улулајка лета со долго лебдење на своите заокруглени крилја, со помалку замавнувања од другите утки, и на поголеми височини. Летот е тежок и бавен, особено при полетување. Како и кај другите утки, летот е тивок заради мекоста на пердувите. Очите на утот се сместени напред на главата и имаат визуелно поле од 50–70%, што опфаќа повеќе од дневните грабливки, чие поле е 30–50%.<ref name= Burton>{{Наведена книга| last =Burton | first =Robert | title = Bird Behaviour | year = 1985| publisher=Granada Publishing |location = London | isbn =0-246-12440-7 |pages = 44–48}}</ref> Мрежницата има околу 56,000 чувствителни на светлина ќелии на милиметар квадратен; мислењето од порано дека може да го гледа инфрацрвениот дел од спектарот е отфрлено.<ref name= Hecht >{{Наведено списание|last= Hecht |first= Selig |author2= Pirenne, Maurice Henri |year=1940 |title= The sensibility of the nocturnal long-eared owl in the spectrum| format = Automatic PDF download |journal= Journal of General Physiology |volume=23 |pages=709–717 |doi= 10.1085/jgp.23.6.709 |pmid=19873186|issue= 6|pmc= 2237955 |url=http://www.jgp.org/cgi/reprint/23/6/709}}</ref> Но, сè уште се вели дека видот кај птиците е 10 до 100 пати подобар отколку кај луѓето, во темнина или слаба светлина. Сепак, видот на утките е само малку подобар од луѓето и тие, и утките и луѓето, имаат најдобар вид од сите суштества.<ref name= Martin>{{Наведено списание|last= Martin |first= Graham R. |year= 1977 |title= Absolute visual threshold and scotopic spectral sensitivity in the tawny owl ''Strix aluco'' |journal= Nature |volume=268 |pages=636–638 | doi=10.1038/268636a0 |pmid=895859|issue= 5621}}</ref> [[Image:Fieldofview-pigeon-owl.svg|thumb|left|Споредбено видно поле на утка и гулаб]] Адаптацијата за ноќен вид ги вклучува големината на очите, нивната цевкаста форма, големиот број блиски ќелии на мрежницата, и отсуство на конусни ќелии.<ref name = Sinclair>{{Наведена книга| last = Sinclair | first = Sandra | title = How Animals See: Other Visions of Our World | year = 1985| publisher=Croom Helm |location = Beckenham, Kent | isbn =0-7099-3336-3 |pages = 88–100}}</ref> Слушањето е многу важно за ноќните [[граблива птица|грабливки]], и како и кај другите утки, и планинската улулајка има два ушни отвора со поинаква структура и сместени асиметрично за подобрување на слушањето на правецот. Каналот низ черепот води до ушното тапанче, и малата разлика на време на достигнување на звукот до секое уво, му овозможува изворот веднаш да биде сместен. Левиот ушен отвор е повисоко на главата, а десниот поголем и свртен надолу ја подобрува чувствителноста на звуците кои доаѓаат одоздола.<ref name= Burton/> Двата отвора се скриени под фацијалинот диск од пердуви и поддржани од подвижна кожичка. [[Image:Owlretina.svg|thumb|Мрежница на утката.<ref name= Sturkie>Based on Güntürkün, Onur, "Structure and functions of the eye" in {{Наведена книга| last = Sturkie | first =P. D. |title = Sturkie's Avian Physiology | year =1998 | publisher=5th Edition. Academic Press, San Diego | isbn = 0-12-747605-9 |pages = 1–18}}</ref>]] Целата структура на увото, кое има голем број аудио неврони, ѝ дава зголемена способност да детектира нискочестотни звуци во далечина, што го вклучува и движењето на пленот низ растителноста. Слухот на утката е десетпати посилен од човековиот, и може да ловат ноќе, користејќи го само ова сетило.<ref name = Burton/> [[File:Tawny Owl (Strix aluco) (W1CDR0001519 BD8).ogg|left|thumb|<!--Hooting song, England, 1978-->]] [[File:Tawny Owl (Strix aluco) (W1CDR0001427 BD9).ogg|left|thumb|<!--'Kewick' calls, England, 1960s-->]] Најчест повик за контакт е остро ''ки-вик'', но мажјакот има вибрирачка песна ''хуу...ху, ху, хуу-хуу-хуу-хуу''. Овој стереотипен повик е всушност дует во кој женката го произведува ''ки-вик'' звукот, а мажјакот одговара со ''хуу''.<ref name =Mullarney/> Повикот лесно се имитира со дување во склопени раце низ мало дупче, и во една студија е посочено дека ова мимикрија предизвикува одговор од утката во рок од 30 мин. во 94% од обидите.<ref name= Waterton>{{Наведена книга | last =Waterton | first = Charles| title = Essays on Natural History| year = 1870 | publisher= Frederick Warne| page = 124}}</ref> ==Таксономија и систематизација== [[Image:Tawnyowl03.jpg|upright|thumb|Утка, веројатно од подвидот ''S. a. sylvatica'']] Планинската улулајка за првпат беше опишана од [[Карл Лине]] во неговата ''Systema naturae'' во 1758 година под сегашното научно име.<ref>{{la icon}} {{Наведена книга | last=Linnaeus | first=C | authorlink=Carolus Linnaeus | title=[[Systema naturae|Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata]] | publisher=Holmiae. (Laurentii Salvii) | year=1758| quote = S. capite laevi, corpore ferrugineo, iridíbus atris, remi-gibus primoribus serratís. |page=93}}</ref> Овој вид е член на планинските типични утки, од родот ''Strix''. Подвидовите се слабо издиференцирани и разликите може да се должат на температурата, бојата на перјето да биде прилагодена кон соодветната животна средина, големината да зависи од квалитетот и количеството плен, и сл. Различни автори, со текот на времето, опишале 10-15 [[подвид]]а. Моменталните подвидови се дадени во следната табела:<ref name =WOT >{{Наведена мрежна страница |title= Tawny Owl ''Strix aluco'' |work= Owl Information |url= http://www.owls.org/Species/strix/tawny_owl.htm |publisher= World Owl Trust |accessdate= 6 June 2008 |archive-date= 2008-06-13 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080613155238/http://www.owls.org/Species/strix/tawny_owl.htm |url-status= dead }}</ref> {| width=67% class="wikitable" !width=15% | Подвид !width=25% | Распространетост !width=17% | Опишан од |- | ''S. a. aluco'' | Северна и средна [[Европа]], од Скандинавија до [[Средоземје]]то и [[Црно Море|Црното Море]] | Linnaeus, 1758 |- | ''S. a. sylvatica'' | Западна [[Европа]] | Shaw, 1809 |- | ''S. a. biddulphi'' | Северозападен [[Пакистан]] и регионот на [[Кашмир]] | Scully, 1881 |- | ''S. a. willkonskii'' | [[Палестина]] до северен [[Иран]] и [[Кавказ]] | Menzbier, 1896 |- | ''S. a. mauritanica'' | Северозападна [[Африка]] од [[Мароко]] до [[Тунис]] и [[Мавританија]] | Witherby, 1905 |- | ''S. a. sanctinicolai'' | Западен Иран, североситочен [[Ирак]] | Zarudny, 1905 |- | ''S. a. harmsi'' | [[Туркменистан]] | Zarudny, 1911 |- | ''S. a. siberiae'' | Централна [[Русија]], од [[Урал]] до западен Сибир | Dementiev, 1933 |}</onlyinclude> ==Распространетост и живеалиште== [[Image:Epping Forest 3.JPG|thumb|Омилено живеалиште - стара листопадна шума]] Планинската улулајка е распространета низ умерена [[Евроазија]], од [[Велика Британија]], преку [[Пиринејски Полуостров]] и на исток до западен [[Сибир]] и [[Индија]]. Подвидот ''S. a. mauritanica'' е проширен низ северозападна Африка. Оваа птица [[преселба на птиците|не е преселница]]. [[Живеалиште]]то на оваа птица се листопадните и мешаните шуми или старите четинарски шуми, претпочитувајќи места со пристап до вода. Гробиштата, градините и парковите им овозможија на овие птици да пријдат и во урбаните средини. Таа живее на пониски места во посеверните делови од нејзиниот опсег, до 550 метри [[надморска височина]], но, до 1.600 метри на Алпите, до 2.350 метри во Турција и над 2.800 метри во Бурма. Распространет е на најмалку 10 милиони км², со популација 970.000–2.000.000 поединци само во Европа. Според статусот спаѓа во категоријата на вид со [[најмала загриженост]].<ref name=IUCN2012/> ==Поведение== ===Размножување=== [[Image:Strix aluco 3young.jpg|thumb|Младенчињата го напуштаат гнездото пред оперјувањето]] [[File:Strix aluco sylvatica MHNT.ZOO.2010.11.153.6.jpg|thumb|''Strix aluco sylvatica'']] Планинската улулајка се спарува на едногодишна возраст и обично создава моногамна врска која трае цел живот. Својата територија парот ја брани преку цела година. [[Птичје гнездо|Гнездото]] се наоѓа во дупка во дрво, но може да користат и старо гнездо од [[европска страчка|страчка]] , дупки од [[верверици]] или дупки во згради, а понекогаш и куќички за птици. [[Јајца]]та ги несат од февруари, или во средината на март во посеверните краишта. Несат 2-3 сјајно бели јајца кои ги [[квачење|квачи]] само женката во период од 30 дена. Пилињата се оперјуваат по 35-39 дена. Младенчињата обично го напуштаат гнездото десетина дена пред целосното оперјување, и за тоа време се кријат на некоја гранка во близина. Овој вид е бестрашен во одбраната на гнездотот и малечките и го напаѓа натрапникот со острите канџи. Бидејќи летот му е тивок, може да не се забележи додека не е веќе предоцна. Кучињата, мачките и луѓето може да ги нападне и без провокација. Можеби најпозната жртва на напад од ваква утка е фотографот Ерик Хоскинг, кој го загуби своето лево око кога се проближил да го фотографира гнездото. Подоцна својата автобиографија ја нарекол ''Око за птица''.<ref name= Hosking >{{Наведена книга | last = Hosking | first = Eric |author2= Lane, Frank W. |title = An Eye for a Bird: The Autobiography of a Bird Photographer | year = 1972| publisher= London, Hutchinson & Co |page = 20 | isbn =0-09-104460-X }}</ref> Родителите се грижат за младенчињата 2-3 месеца по оперјувањето, но од август до ноември младенчињата се растураат да си пронајдат своја сопствена територија. Ако не успеат во тоа, тие гладуваат. Не е познато колкав е процентот на преживување на младенчињата, но процентот на возрасните е 76,8%. Обично живеат околу 5 години, но забележан е ут стар повеќе од 18 години, а во заробеништво над 27 години. === Исхрана === [[Image:Rötelmaus I.jpg|thumb|Најчестиот плен на планинската улулајка]] Планинската улулајка лови речиси исклучиво ноќе, набљудувајќи од гранка пред да падне или тивко да залебди надолу кон пленот. Ретко се случува да лови дење, кога мора да ги нахрани младенчињата. Овој вид се храни со широк спектар на плен, претежно [[глодачи]], но и [[цицачи]] поголеми и од млади [[зајак|зајаци]], [[птици]], [[црви]] и бубачки. Пленот го голта целиот, исфрлајќи ги несварените делови како палети. ==Во културата== [[Image:Strix aluco.jpg|thumb|Сива птица, најверојатно од подвидот ''S. a. aluco'']] Планинската улулајка, како и другите утки, често во културата се сининим на несреќа; [[Вилијам Шекспир]] го употребил во драмата ''[[Јулиј Цезар]]'' (Чин 1 Сцена 3). ==Наводи== {{reflist|35em}} ==Надворешни врски== {{commons|Strix aluco}} {{wikispecies|Strix aluco}} {{wiktionary|tawny owl}} *[http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Strix_aluco/ ARKive – images and video of the Tawny Owl ''(Strix aluco)''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060222230054/http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Strix_aluco/ |date=2006-02-22 }} *[http://www.sovon.nl/ebcc/eoa/default.asp?species=7610 EBCC breeding map for Europe] * [http://www.ibercajalav.net/img/270_TawnyOwlSaluco.pdf Ageing and sexing (PDF; 2.7 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131112113128/http://www.ibercajalav.net/img/270_TawnyOwlSaluco.pdf |date=2013-11-12 }} [[Категорија:Утки]] [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] iheoozfthjvzru9t7z1tf5snldpuxt6 0 1087776 5542530 4919219 2026-04-20T19:42:15Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542530 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Пердувеста кукумјавка | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106002291 |title=''Aegolius funereus'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | image = Aegolius-funereus-001.jpg | image_caption = | image2 = Aegolius funereus - Boreal Owl XC103673.mp3 | range_map=Aegolius funereus dis.png | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Утковидни]] | familia = [[Утки]] | genus = Aegolius | species = '''Пердувеста кукумјавка''' | binomial = ''Aegolius funereus'' | binomial_authority = ([[Карл Лине|Linnaeus]], 1758) | subdivision_ranks = [[Подвид]]ови | subdivision = 7, види во текстот }} '''Пердувестата кукумјавка''' ({{науч|Aegolius funereus}}) е мала утка. Таа спаѓа во „типичните утки“ на [[семејство]]то ''Strigidae'', која ги содржи повеќето видови утки. Се среќава и во [[Македонија]]. ==Опис== [[File:Aegolius funereus -Innsbruck Zoo, Austria -juvenile-8a.jpg|left|thumb|Младенче во Инсбрушката зоолошка градина]] Пердувестата кукумјавка е долга 22-27 см со распон на крилјата 50-62 см. Таа кафеава одозгора, со бели дамки на рамењата. Одоздола е бела прошарана со надолжни линии со боја на ’рѓа. Главата е голема со жолти [[очи]] и бели фацијални дискови и со изглед на „изненаденост“. Клунот е светложолт.<ref>{{Наведена книга |title= National Audubon Society Field Guide to North American Birds: Eastern Region |last= Bull |first= Farrand |year= 1994 |publisher= Alfred A. Knopf |location= New York |isbn= 0-679-42852-6 |page= 554}}</ref> Летот е силен и директен. Младенчињата се чоколаднокафеави. ==Поведение== Пердувестата кукумјавка е несоцијална ноќна утка.<ref>The Owl Pages. [http://www.owlpages.com/owls.php?genus=Aegolius&species=funereus], Посетено на May 10, 2013</ref> Огласувањето на оваа утка е како звукот на мавтање со крилјата.<ref>Boulder County Nature Association. [http://www.bcna.org/owls/Boreal_owl.html], Посетено на May 10, 2013.</ref> Овој вид вообичаено не е [[птица преселница]], но наесен значаен број се селат појужно. Таа не се оддалечува многу од местото на размножување, иако е тешко да се открие надвор од сезоната на парење, кога воопшто не се огласува. ===Размножување=== [[File:Aegolius funereus funereus MHNT.ZOO.2010.11.154.1.jpg|thumb|''Aegolius funereus funereus'']] Оваа птица се размножува во густите четинарски шуми низ северниот дел на [[Северна Америка]] и [[Евроазија]], во планините како [[Алпи]]те и [[Карпести Планини]] во Канада. Несе 3-6 [[јајца]] во дупка во дрво. Низ Европа, но и низ Азија и Америка, природнонаучниците и орнитолозите ставаат кутии за гнездење за оваа и другите мали утки. ===Исхрана=== Оваа мала утка претежно се храни со [[глодачи]], други мали [[цицачи]], но и со [[птици]] и [[инсекти]] и други [[безрбетници]]. Таа е ноќна птица, но понекогаш е принудена да лови и дење заради кратките ноќи летно време. ===Смртност=== Познато е дека пердувестата кукмјавка живее над 16 години. Бидејќи е ова мала утка, таа често е ловена од страна на поголемите, како и од други грабливци, што го скратува нејзиниот просечен животен век. ===Подвидови=== Пердувестата кукумјавка има 7 [[подвид]]а: *''A.f. richardsoni'', северноамерикански подвид, кој живее од [[Алјаска]] до источна и југоисточна [[Канада]]; *''A.f funereus'', живее од [[Скандинавија]] на север, до [[Пиринејскиот Полуостров]] на југ; *''A.f. pallens'', се среќава од југоисточен [[Сибир]] до [[Кина]]; *''A.f. caucasicus'', на [[Кавказ]]; *''A.f. magnus'', од источен Сибир до [[Камчатски крај]]; *''A.f. beickianus'', од северозападна [[Индија]] до западна Кина; *''A.f. sibiricus'', низ цел Сибир. ==Наводи== {{Reflist}} ==Надворешни врски== * [http://www.owlpages.com/owls.php?genus=Aegolius&species=funereus Boreal Owl] at owlpages.com * [http://ibc.lynxeds.com/species/boreal-owl-aegolius-funereus Boreal Owl videos, photos & sounds] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090923214245/http://ibc.lynxeds.com/species/boreal-owl-aegolius-funereus |date=2009-09-23 }} on the Internet Bird Collection * {{ITIS | id=177938 | taxon=''Aegolius funereus'' | accessdate=24 February 2009 }} *{{Commons category-inline|Aegolius funereus}} *{{wikispecies-inline|Aegolius funereus}} *{{field guide birds of the world|Aegolius funereus}} *{{avibase|8AB4EAF6DBFA02CE|Aegolius funereus}} [[Категорија:Утки]] [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] q3ufbcu21w5jurzkx7e3ztj5nn1tms3 0 1087968 5542563 4919233 2026-04-20T20:15:42Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542563 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Полска треперка | image = AnthusCampestris cropped.jpg | image width = 250px | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106008436 |title=''Anthus campestris'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Врапчевидни]] | familia = [[Тресиопашки]] | genus = Anthus | species = '''Полска треперка''' | binomial = ''Anthus campestris'' | binomial_authority = ([[Карл Лине|Linnaeus]], 1758) | range_map = AnthusCampestris distribution.PNG | range_map_caption = Распространетост }} '''Полската треперка''' ({{науч|Anthus campestris}}) е средно голема [[врапчевидни|врапчевидна]] птица од [[семејство (биологија)|семејството]] на тресиопашките (''Motacillidae''), родот на треперките (''Anthus''); која се размножува низ умерена [[Европа]] и [[Азија]], и северозападна [[Африка]]. Ја има и во [[Македонија]]. Таа е [[птица преселница]] што зимува во тропска Африка и во [[Индија]]. ==Опис== Полската треперка е долга 16 см и има [[распон на крилја]]та од 25 до 28 см.<ref name=BWP/> Незабележлива е на земја заради нејзините песочни бои, прошарани со малку потемни нијанси одоздора, а светла е одоздола. Слична е на ричардовата треперка (''Anthus richardi''), но е малку помала, со пократки крилја, опашка и нозе и има поправ темен клун. Летот ѝ е силен и директен придружен со карактеристичниот повик ''шип''.<ref name=BWP>{{Наведена книга |title=The Birds of the Western Palearctic [Abridged]|last= David William Snow, Christopher Perrins (Eds) |year=1997 |publisher=[[OUP]] |isbn=0-19-854099-X}}</ref> ==Поведение== [[File:Anthus campestris MHNT 232 Youks-les-Bains Algérie.jpg|thumb|'' Anthus campestris '']] [[Живеалиште]]то на полската треперка се топлите, отворени предели, степи и полупустини. Се храни со [[инсекти]], особено со бубачки, скакулци, мравки, гасеници. Нејзината песна е кратко повторување на гласното двосложно ''чи-ри чи-ри''.<ref name=BWP/> [[Птичје гнездо|Гнездото]] го прават на земја, скриено во растителноста со малку растителен материјал. [[Јајца]]та ги несат од средината на мај до почетокот на јуни, честопати имаат второ легло при крајот на јуни. Несат 3-6, обично 4-5 јајца. Периодот на [[инкубација]] е 12-13 дена кое го врши само женката. Пилињата го напуштаат гнездото по 12-15 дена, но целосно се оперјуваат и осамостојуваат по 28-30 дена. ==Во културата== Дејствието на филмот „Полска треперка“ од 1944 година се фокусира на ретката случка на размножување на овие птици во Англија.<ref>{{IMDb title|0037352}}</ref> Ерик Хоскинг всушност снимал [[ливадска треперка|ливадски треперки]] наместо полски, бидејќи не можел да дојде до полските во окупираната Европа.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Moss|first=Stephen|title=Brits and their birds|url=http://www.bbcwildlifemagazine.com/british-wildlife/brits-and-their-birds|publisher=[[BBC Wildlife Magazine]]|accessdate=9 December 2010}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Наводи== {{Reflist}} ==Надворешни врски== *[http://www.ibercajalav.net/img/311_TawnyPipitAcampestris.pdf Возраст и пол (PDF; 3.2 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категорија:Тресиопашки]] [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] huphnyvrd33zv4zoakc2h2oxqpa7152 0 1093470 5542534 5399966 2026-04-20T19:44:11Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542534 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Планинска ѕвингалка | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=106008757 |title=''Fringilla montifringilla'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | image = Fringilla_montifringilla_2_(Marek_Szczepanek).jpg | image_width = 300px | image_caption = Мажјак и женка во Полска | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Врапчевидни]] | familia = [[Ѕвингалки]] | genus = Fringilla | species = '''Планинска ѕвингалка''' | binomial = ''Fringilla montifringilla'' | binomial_authority = [[Карл Лине|Linnaeus]], 1758 }} '''Планинската ѕвингалка''' ({{науч|Fringilla montifringilla}}) е мала [[врапчевидни|врапчевидна]] птица од [[семејство (биологија)|семејството]] на [[ѕвингалки]]те (''Fringillidae''). Оваа птица е широко распространета низ шумите на северна [[Европа]] и [[Азија]]. Таа е [[птица преселница]] која зимува во јужна Европа, северна [[Африка]], северна [[Индија]], северен [[Пакистан]], [[Кина]] и [[Јапонија]].<ref name=IUCN2012/> Редовно заскитува во [[Алјаска]], а може да продолжи и кон југ, во западен [[САД]]. == Опис == [[File:Fringilla montifringilla -Poland -male-8.jpg|left|thumb|Мажјак во Полска]] Планинската ѕвингалка е слична по големина и облик на [[обична ѕвингалка|обичната ѕвингалка]]. Мажјаците во [[сезонско парење|сезоната на парење]] се многу впечатливи, со црна глава, темни горни делови, портокалови гради и бел стомак. Женките и младенчињата не се толку впечатливи и се послични со обичната ѕвингалка. Мажјакот планинска се разликува од обичната ѕвингалка по: белиот задник, кој кај обичната е сивозелен; градите кои кај планинската се портокалови во контраст со белиот стомак, а кај обичната тој дел е еднобојно розово или портокаловокремаво; слабините кај планинската се темни, а кај обичната бледи и кај планинската недостасува белото на горниот дел од [[опашка]]та. Освен овие разлики кои се однесуваат на мажјаците во сезна на парење, овие птици целосно се разликуваат само по бојата на [[клун]]от кој е жолт кај планинската, а бледорозов кај обичната ѕвингалка.<ref>{{Наведена книга |last = Mullarney |first = Killian |last2=Svensson |first2=Lars |last3=Zetterstrom |first3=Dan |last4=Grant |first4=Peter |title=Колинсовиот водич за птици |year=1999 |location=London |publisher =HarperCollins |isbn = 0-00-219728-6}}</ref> == Поведение == [[Живеалиште]]то на планинската ѕвингалка се отворените [[иглолисни растенија|иглолисни]] или [[брези|брезови]] шуми. [[File:Fringilla montifringilla - Kajaani Finlande 222.jpg|thumb|''Fringilla montifringilla'' - Јајца]] Оваа птица е речиси целосно преселница. Во Европа формира големи [[јато|јата]] зиме, понекогаш со иладници, па дури и милиони птици во едно јато. Ваквите огромни јата особено се среќаваат на големи [[бука|букови дрвја]] богати со храна. Зимно време, јатото ќе се движи сè додека не го пронајде, и овој начин на преселба можеби е адаптација и избегнување на конкуренцијата од обичната ѕвингалка.<ref>{{Наведена книга |last= Newton |first= Ian |title= Ѕвингалки |series= The New Naturalist Library 55 |publisher= Taplinger |year= 1973 |location= New York |pages=26–30 |isbn= 0-8008-2720-1}}</ref> Овие птици се хранат претежно со [[семе|семиња]], но младенчињата ги хранат со [[инсекти]]. [[Птичје гнездо|Гнездата]] ги градат на чаталите на дрвјата, а надворешноста ја декорираат со мов и лишаи за да го маскираат. Несат 4-9 [[јајца]]. ==Наводи== {{reflist}} ==Надворешни врски== {{Ризница|Fringilla montifringilla|Планинска ѕвингалка}} *[http://ibc.lynxeds.com/species/brambling-fringilla-montifringilla Интернет збирка птици: Планинска ѕвингалка] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100528135315/http://ibc.lynxeds.com/species/brambling-fringilla-montifringilla |date=2010-05-28 }} *[http://www.ibercajalav.net/img/427_BramblingF.montifringilla.pdf Возраст и пол (PDF; 2.4 MB) од Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111124234644/http://www.ibercajalav.net/img/427_BramblingF.montifringilla.pdf |date=2011-11-24 }} *[http://www.bird-stamps.org/cspecies/19600300.htm Поштенски марки]{{Мртва_врска|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Белгија, Кина, Тајван [[Категорија:Ѕвингалки]] [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] 9xcztoc0onu3lz6ks5n88ly6du8r7rk 0 1093531 5542560 5292430 2026-04-20T20:14:28Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542560 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Полска врана | image = Corvus frugilegus -Dartmoor, Devon, England-8.jpg | image_caption= | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106005773 |title=''Corvus frugilegus'' | assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордови]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Врапчевидни]] | familia = [[Врани]] | genus = Corvus | species = '''Полска врана''' | binomial = ''Corvus frugilegus'' | binomial_authority = [[Карл Лине|Linnaeus]], 1758 | range_map = Rook range map.PNG | range_map_width = | range_map_caption = Распространетост }} '''Полската врана''' ({{науч|Corvus frugilegus}}) е член на [[семејство (биологија)|семејството]] [[врани]] (''Corvidae''), од [[ред (биологија)|редот]] на [[врапчевидни]]те птици. Распространета е низ цела [[Европа]], освен низ северниот дел на [[Скандинавија]], низ [[Средна Азија]] до [[Јапонија]]. Ја има и во [[Македонија]]. Населена е во [[Нов Зеланд]] (1862-1874) со стотици птици, но тамошното население е многу локализирано.<ref>{{Наведена книга |author=Barrie Heather & Hugh Robertson |title=The Field Guide to the Birds of New Zealand |publisher=[[Penguin Group]] |year=2005 |isbn=978-0-14-302040-0}}</ref> Таму, видот се смета за земјоделски штетник и се уништува. Оваа птица понекогаш заскитува и во [[Исланд]] и северна Скандинавија. Името го добила од [[Карл Лине]], во 1758 година,<ref>{{Наведена книга | last = Linnaeus | first = C. | authorlink = Carolus Linnaeus | title = Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata. | publisher = Laurentii Salvii | year = 1758 | location = Holmiae | pages = 824 | url = http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&no_cache=1&IDDOC=265100 | doi = | id = |language=la}}</ref> а ''frugilegus'' произлегува од латинскиот, со значење „собирач на храна“. ==Опис== Полската врана е долга 45-47 см, со црно перје кое има синкав или синкавовиолетов сјај на јасна сончева светлина. Пердувите на главата, вратот и рамењата се погусти и свиленкави. Нозете ѝ се црни, а клунот сивоцрн. Полските врани се разликуваат од сличните членови на семејството по голата сивобела кожа околу коренот на клунот, пред очите, кај возрасните птици. Со перјата околу нозете, исто така, изгледаат повлакнесто и пофино. Младенчињата ги немаат овие белези и немаат гола кожа, па повеќе личат на поедноставната црна врана (''Corvus corone''). Повикот на оваа птица може да се опише како не премногу крескаво ''каа'' кое го дава и во лет и додека стои. При лет овој повик обично е од една сама птица, за разлика од црните врани кои се во група од 3-4. Осамените птици често си „пеат“ сами на себе, произведувајќи чудни кликнувања, бревтања и звуци слични на човековите. [[File:RooksBackOfSavrasov.jpg|thumb|250px|right|Полски врани на дрвјата - навестување на пролетта]] ==Поведение== ===Исхрана=== Исхраната на полската врана претежно се состои од [[црви]] и [[инсекти]] кои птицата ги пронаоѓа сондирајќи во земјата со својот силен клун. Исто така, јаде и [[жито]], помали количества [[овошје]], мали [[цицачи]], [[желад]]и, мали птици, нивните јајца и пилиња и [[мрша|мрши]]. Во [[град|урбаните]] средини, човечките остатоци од храна ги зем од ѓубришата, депониите, улиците, обично рано наутро дедека сè уште е релативно мирно. Крај морските брегови, се храни со [[инсекти]] и [[рак]]ови. ===Размножување=== [[File:Corvus frugilegus MHNT.ZOO.2010.11.174.1.jpg|thumb|''Corvus frugilegus '']] Полските врани секогаш [[птичје гнездо|гнездат]] во колонии, најчесто на врвот од дрвјата. Гранки и ластари кршат од дрвото (поретко ги земаат од земја), или ги крадат од соседното гнездо. Леглото обично има 3-5 [[јајца]], при крајот на февруари, почетокот на март и се [[квачење|инкубираат]] 16-18 дена. Обата родитела ги хранат младенчињата кои се оперјуваат по 32-33 дена. Наесен, младите птици од летото се собираат во големи [[јато|јата]] заедно со неспарени птици од претходната сезона, често во друштво со [[чавка|чавките]]. Во тоа време прелетуваат на небото и уживаат во есенските бури. ===Интелигенција=== Во заробеништво, кога ќе се соочат со проблем, оваа птица е документирана како една од неколкуте видови птици способни да користат алатки за да дојдат до целта. Таа може да научи да го турне камчето во цевка што ќе овозможи да добие храна. Ако нема камче, таа ќе оди и ќе пронајде ново за да ја исполни целта. Може да искористи и стапче, жица и сл. Сфаќаат дека со кукеста жица може да дофатат некој предмет.<ref>{{наведени вести |author=Rebecca Morelle |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8059688.stm |publisher=[[BBC News]] | title=Неверојатната употреба на алатките од страна на полските врани | date=May 26, 2009 |accessdate=May 22, 2010}}</ref> Полските врани се толку паметни што можат да направат и употребат алатка со својот клун, како што можат [[шимпанзо|шимпанзите]] со рацете.<ref>{{наведени вести |url=http://www.upi.com/Science_News/2009/05/26/Study-finds-rooks-as-clever-as-chimpanzees/UPI-34471243349916 |title=Студија за интелигенцијата на полските врани кои се паметни колку шимпанзо |date=May 26, 2009 |publisher=[[United Press International]]}}</ref> Во еден експеримент, пред птицата била поставена туба со вода и црв што лебди на површината. Во близина биле ставени и камења. Нивото на водата било прениско за таа да може да достигне до црвот. Птицата ги ставала камењата во водата за да го крене нивото и достигнала до црвот.<ref>{{наведени вести |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/science/article6753086.ece |title=Видео:Езопова басна или факт? Запознајте се со најпаметната птица. |publisher=[[Times Online]] |date=August 7, 2009 |author=Sarah Bloch }}{{Мртва_врска|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Наводи== {{наводи|2}} ==Надворешни врски== {{Ризница|Corvus frugilegus|Полска врана}} {{Викивидови|Corvus frugilegus|Полска врана}} * {{Cite EB1911|wstitle=Полска врана|volume=23|page=705}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/rook-corvus-frugilegus Полска врана; видеа, фотографии и звуци] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160315204209/http://ibc.lynxeds.com/species/rook-corvus-frugilegus |date=2016-03-15 }} на Интернет збирката птици * {{Наведена мрежна страница |url=http://www.scricciolo.com/eurosongs/Corvus.frugilegus.wav |title=Огласување на полската врана |format=WAV |accessdate=2013-10-04 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184213/http://www.scricciolo.com/eurosongs/Corvus.frugilegus.wav }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Врани]] [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Птици на Нов Зеланд]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] lt0e1fr01kenblwoh7z0y2vbnhyid8e 0 1096329 5542718 4461999 2026-04-21T06:25:42Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: неумонија → невмонија (15) 5542718 wikitext text/x-wiki {{внимание}} [[Податотека:PneumonisWedge09.JPG|мини|десно|пневмонија]] == Воспаление на белите дробови (пневмонија) == Пнеумониите се специфични и опасни заболувања кај децата особено во период кај новороденчето и доенчето. Тоа се едни од најтешките заболувања на органите на дишење и затоа треба да се сватат најсериозно и секогаш да се помисли на нив при висока температура, како би можело навреме да се преземе лекувањето. Пнеумониите се предизвикани од разни типови на пнеумококи, стафилококи, стрептококи, вируси, рикеции. Класични форми на пневмонија се пневмонија и бронхопневмонија. == Пневмонија == {{Главна|Пневмонија}} Почнува нагло со висока температура, која не реагира на антипиретици. Во почетокот можат да се јават и болки во стомакот и да дадат лажна слика дека станува збор за appendicitis(слепо црево). Може да е проследена со повраќања и главоболки. Наскоро се јавува отежнато дишење и црвенило на лицето со зажарени образи. Кашлицата е прво сува, а потоа станува влажна со слузаво гнојни исплувки. ==Бронхопневмонија== {{Главна|Бронхопневмонија}} Најчесто настанува секундарно како КОМПЛИКАЦИЈА на претходно заболување на дишните патишта, но може да се јави и примарно. Клиничката слика на бронхопневмонијата зависи од видот на бацилите и од староста на заболеното дете. ===Бронхопневмонијата кај новороденче и мало доенче=== Често поминува благо, без покачена температура, без диспнеа и кашлица. Може да се види само цијаноза(модро) околу усните или изразите бледило. Детето слабо цица. Смртноста е голема поради малата отпорност на новороденчето и малото доенче. ===Бронхопневмонија кај постаро доенче и мало дете=== Почнува со нагла појава на висока температура и кашлица, некогаш има упорно повраќање. Детето е малаксано, дишењето е забрзано,површно и отежнато и исхараната е нарушена. ==Други форми на пневмонија== Аспирациона пневмонија настанува за време на раѓањето кога детето аспирира од плодовата вода. Стафилококна пневмонија се јавува во доеничкиот период и извори на инфекција се најчесто гнојните кожни инфекции (пр. мастит) кај мајката и друго. Хронична пневмонија се развива при грип, морбили, пертусис. ==Профилакса== Треба да се зајакне имунитетот на децата со правилна нега и исхрана. Исхраната на детето треба да биде добро составена, како во количество, така и во квалитет. Доволно и редовно внесување на белковини и витамини со што се овозможува правилно растење и развивање, а организмот се оспособува за борба против инфекции. Негата се состои во физичко зајакнување на организмот. Од непроценливо значење е престојување на воздух во секој годишен период, воздушно капење, сончање, капење, престој на море. Значања улога во профилаксата на овие заболувања има и настојувањето да се избегнуваат средбите на здрави деца со заболени деца од респираторни инфекции. {{никулец}} 4iyyqv7wk6lct7ktihv42mnquv7htke 0 1107797 5542613 5480998 2026-04-20T22:44:32Z Bjankuloski06 332 /* Ран живот */ Печатна грешка, replaced: Неговара → Неговата 5542613 wikitext text/x-wiki [[File:Scorsese 01.jpg|right|thumb|upright|'''Мартин Чарлс Скорсезе''', фотографија од 1995]] '''Мартин Чарлс Скорсезе''' (роден 17 ноември, 1942) — американски [[филмски режисер]], [[сценарист]], продуцент, глумец и филмски историчар. Тој нашироко се смета како еден од најзначајните и највлијателните филмаџии во историјата на кинематографијата. Тој беше дел од новиот холивудски бран на филмови . Во 1990 година тој ја основал филмската фондација, непрофитна организација посветена на зачувување на филмови, а во 2007 година тој ја основал Светската Кинематографска Фондација. Добитник е на АФИ Наградата за животно дело за неговиот придонес во филмот, а и е добитник на „[[Оскар]]“, „[[Златната палма]]“, награда за најдобар режисер на [[Кански филмски фестивал|Канскиот фестивал]], „Сребрен Лав“, „[[Греми]]“, „[[Еми (награда)|Еми]]“, „[[Златен глобус]]“, [[БАФТА]] (Британски филмски награди) и награда од Здружението на режисери на Америка. Структурата на делата на Скорсезе даваат акцент на италијанско-американскиот идентитет, римокатоличките концепти за вината и искупувањето, мачоизмот , модерениот криминал и конфликтите помеѓу бандите. Многу од неговите филмови се исто така познати по нивниот опис на насилството и слободната употреба на вулгарности. Скорсезе е режисер на многу значајни филмови, меѓу кои и „[[Злобни улици]]“ (1973), „[[Таксист (филм)|Таксист]]“ (1976), „[[Разгневениот бик]]“ ( 1980), „Кралот на комедијата“ (1983), и „[[Добри момци (филм)|Добри момци]]“ (1990) – од кои во сите соработувал со глумецот, воедно и добар пријател, [[Роберт Де Ниро]]. Тој освојува Оскар за најдобра режија за филмот „Починатите“ (2006). Со осум номинации за најдобар режисер, тој е најмногу номинираниот жив режисер и го дели првото место со [[Били Вајлдер|Били Вилдер]] за вкупно најмногу номинации. Од „Бандите на Њујорк“ (2002), Скорсезе исто така е познат по неговата соработка со [[Леонардо ди Каприо]]. ==Ран живот== Мартин Скорсезе е роден на 17 ноември 1942 година и израсна во Квинс, Њујорк. Неговото семејство се преселило во Мала Италија, кварт во Менхетен, пред да започне да оди на училиште. Неговиот татко, Чарлс Скорсезе (1913-1993) и неговата мајка, Кетрин Скорсезе (родена Капа ; 1912-1997 ) заедно работеле во реонот за облека во Њујорк. Неговиот татко работел како печатач на облека и глумец, а неговата мајка била шивачка и глумица. Родители на неговиот татко емигрирале од Полици Џенероса, Палермо, Сицилија. Мајка му, исто така била со италијанско потекло. Нејзините родители, како и родителите на Чарлс, потекнуваат од Палермо. Скорсезе бил израснат во богоугодно Католичката животната средина. Како момче, тој имал астма поради што не можел да спортува или пак да прави какви било активности со другите деца, па така неговите родители и неговиот постар брат често го носеле на кино. Во оваа фаза од животот Мартин ја добива страста за филмовите и киното. Скорсезе ги издвојува Сабу и Виктор Мачур како неговите омилени глумци за време на неговата младост и зборува за влијанието на филмот на Пауел и Пресбургер, „Црн Нарцизам“ од 1947, чии иновативни техники подоцна влијаелеле врз начинот на снимањето на неговите филмови. Вљубени во историските епови во неговата адолесценција, најмалку два филма од овој жанр, „Земјата на Фараоните“ и „Ел Сид“ оставаат длабоко и трајно влијание врз неговата филмски психа. Скорсезе исто така развива восхит за нео- реалистичката киноматографија во тоа време. Тој раскажува за нео-реалистичкото влијание во документариот филм за италијанскиот неореализам, и истакнува како „Крадци на Велосипеди“ како и „Паиса“ и „Рим, Отворен Град“ го инспирирале и влијаеле врз неговиот поглед и портрет на неговите Сицилиски корења. Во својот документарен филм „Моето патување до Италија“, Мартин истакнува дека епизодата за Сицилија во филмот „Паиса“ на Роберто Роселини, која ја гледал заедно со своите роднини на телевизија, кои исто така се имигранти од Сицилија, имало големо влијание врз неговиот живот. Мартин истакнува дека е должен на Францускиот Нов Бран на фолмови и тврди дека дека „Францускиот Нов Бран на филмови влијаело врз сите филмаџии кои работеле тогаш, без разлика дали ги гледале тие филмови или не“. Тој исто така ги наведува филмските режисери Сатјаџит Реј, Ингмар Бергман, Микеланџело Антониони и Фредерико Фелини како огромно влијание врз неговата кариера. Неговата првична желба да стане свештеник, за време на неговите училишни денови во Средното Училиште Кардинал Хејс, му овозможиле пристап до киното и последично, да оди на Њујоршкиот Факултет за Уметност и Наука (Сега познат како Колеџ за Уметност и Наука) каде што дипломира на насока Англиска книжевност. Тој продолжува на пост-дипломски студии и магистрира на Њујоршката Школа за Уметност, една година по нејзиното основање. ==Творештво== ===Рана кариера=== Скорсезе оди на филмската школа на Њујоршкиот Универзитет (дипломира за англиски јазик и пост-дипломски за ликовна уметност) каде што ги изработува кратките филмови „Што Бара Мила Девојка како Тебе на Место Како Ова?“ (1963) и „Не си само ти, Муреј“ (1964). Неговиот најпознат краток филм е темната комедија „Големото Бричење„ (1967) во кој глуми Питер Бернут. Филмот е обвинение за вмешаност на Америка во Виетнам, тоа го кажува и неговиот алтернативен наслов Виет '67. На многу наврати, Скорсезе, има кажано дека во своите рани денови бил многу инспириран од својот филмски професор Хеиг П. Манугиан. Во 1967-та Скорсезе го снима својот прв долго метражен филм, кој е црно бел, „Викни Прв“ кој подоцна е преименуван во „Кој е Тој Што Тропа на Мојата Врата“, заедно со својот колега студент глумец Харви Кител и монтажерката Телма Шунмејкер, со кои ќе има догло годишна соработка. Овој филм бил наменет да биде првиот од полуавтобиогравската Џ.Р. Трилогија, која ќе подоцна ќе биде вметнета во филмот „Злобни Улици“. ===1970-тите=== Скорсезе станува пријател со влијателни „разгалени филмаџии*“ на 70-тите како Брајан Де Палма, Франсис Форд Копола, Џорџ Лукас и Стивен Спилберг. Брајан Де Палма беше оној кој го запозна Мартин со Роберт Де Ниро. За време на овој период Мартин работи како помошен режисер и едитор на еден од монтажерите на документарецот „Вудсток“ (1970) и се запознава со режисерот Џон Касаветес, кој ќе му стане добар пријател и ментор. Во 1972 Скорсезе го направил „Вагонот Берта“, ниско буџетен филм за процуцентот Роџер Корман, кој има помогнато на режисери како Франсис Форд Копола, Џејмс Камерун и Џони Сајлс да ја започнат кариерата. Токму Корман го научи Скорсезе дека забавни филмови можат да се снимаат со многу малку пари и време, добро спремајќи го младиот режисер за предизвиците кои доаѓаа со „Злобни Улици“. Последично на издавањето на филмот, Касаветес го охрабри Скорсезе да прави филмови кои тој сака да ги прави а не нечии други проекти. Победен од филмска критичарка Паулин Каел, „Злобни Улици“ е пробив за Скорсезе, Де Ниро и Кител. Веќе карактеристичниот стил на Скорсезе беше оформен: мачо ставови, крваво насилство, католичка вина и искупување, распаднати Њујоркшки локации (иако поголемиот дел од филмот бепе всушност снимен во Лос Анџелес), брза монтажа и фимска современа музика. Иако фиолмот беше иновативен, чудната атмосфера, напнатиот документарен стил и распаднатите улици се должат на режисерите Касаветес, Самуел Фулер и раните дела на [[Жан-Лик Годар]]. Во 1947, глумицата Елен Бурстин го одбра Скорсезе да го режира нејзиниот филм „Алиса Повеќе Не Живее Тука“ за кој она добива Оскар за Најдобра Глумица. Иако се смета за добар филм, тој останува аномалија на раната кариера на Скорсезе бидејќи се фокусира на главен женски лик. Тој се вратил во Мала Италија каде што ги истражува своите корења и го смислува „Италијанскиамериканец“, документарен филм со неговите родители Чарлс и Катрин. ====Таксист==== Таксист следи во 1976. Темниот урбан кошмар на Скорсезе за еден осамен човек кои споро паѓа во лудило. Филмот го назначи Скорсезе како готов режисер, и исто така обврна внимание на киноматографот Мајлк Чапмен, чиј стил се заснова на високо контрастни, силни бои и комплексни движења на камера. Главната улога во филмот ја толкуваше Роберт Де Ниро како измачениот и психопатичниот Травис Бикл. Во многу контровезна споредна улога се појави и Џуди Фостер како малолетна проститутка, како и Харви Кител како нејзининиот макро Метју Спорт. Таксист ги означи и многуте соработки на Скосрсезе со сценаристот Пол Шредер, кој црпи влијание од дневникот на Рартир Бремен и филмот „Џебен Крадец“ на фрацускиот режисер Роберт Бренсон. Шредер често се ослонува на делата на Бренсон како што се „Американски Џигало“, „Спијачот на Светло“ како и понатамошниот филм на Скорсезе, „Извади ги Мртвите“. Веќе контровезен по издавањето, Таксист, се вратил на ударните висти пет години подоцна кога Џон Хинклер Џуниор, пробал да изврши атентат врз тогашниот претседател на САД, Роналд Реган. Тој ја обвини обсесијата со ликот на Џуди Фостер како причина за својот чин. (во филмот ликот на Роберт Де Ниро, Травис Бикл, пробува да изврши атентат врз сенатор). Таксист добил Златна Палма на Канскиот Фестивал, исто така и четири номинации за Оскар, меѓу кои и за Најдобар Филм, но не успева да освои ниту еден. На Скорсезе му беше понудена улогата на Чарлс Менсон во филмот „Хелтер Скелтер“ и улога воениот филм на Сем Фулер „Големиот Црвен“, но двете ги одби. Но, сепак ја прифаќа улогата на гангстер во филмот „Кенонбол“ рижиран од Пол Бартел. Во овој период има неколку режисерски проекти кои нема да се оствараат меѓу кои „Опседнато Лето“ за Мери Шели и филм со Марлон Брандо за Индијанскиот масакар во Вунден Нии. ====Њујорк, Нујорк и Последниот валцер==== Критичкиот успех на „Таксист“ го охрабри Скорсезе да го сними првиот високо буџетен филм, високо стилискиот мјузикал „Њујорк, Њујорк.“ Овој филм во чест на родниот град на Скорсезе беше неуспех на Бокс Офисот. „Њујорк, Њујорк“ беше трета соработка со Роберт Де Ниро и во споредна улога играше Лиза Минели. Филмот е најдобро запаметен по насловната тема која ја популаризираше Франк Синатра. Разочаривачката приемност на филмот го депресираше Скорсезе. Во овој период тој е и зависен од кокаин. Сепак, тој успеа да најде креативна инспирација за високо признатиот „Последнит Валцер“ снимајќи го последниот концерт на групата „Групата (The Band). Концертот беше одржан во Винтерленд Болрум во Сан Франциско и имаше огромен број на гости меѓу кои Боб Дилан, Ниел Јанг, Ринго Стар, Мади Вотерс, Џони Мичел, Ван Морисон, Пол Бутерфилд, Ниел Дајмонд, Рони Вуд и Ерик Клептон. Сепак, посветеноста на Скорсезе на други проекти го одложи издавањето на филмот до 1978мата година. ===1980-тите=== ====Разгневениот бик==== Според многу, меѓу кои и Скорсезе, Роберт Де Ниро му го спасил животот на Мартин со тоа што го убедил да ја отфрли зависоста од кокаин и да го направи овој високо признат филм. Убеден дека никогаш нема да снима друг филм, Скорсезе со сета енергија започна со снимање на овој насилен биографски филм за боксерот Џејк ЛаМота, шампион во средна категорија. Филмот е широко сметан за ремек дело и е изгласан за најдобар филм на 80-тите од страна на британското списание Sight and Sound. Филмот доби осум номинации за Оскар меѓу кои и за најдобра главна улога за Де Ниро и прва номинација на Скорсезе за најдобар режисер. Де Ниро го добива оскарот, како и Телма Шунмејкер за најдобра Монтажа, но Оскарот за најдобра режија оди кај Роберт Редфорд за филмот „Обични Луѓе“. „Разгневениот Бик“ е сниман на високо контрастен црно бел филм. Тука стилот на Скорсезе го достигнува својот врв. „Таксист“ и „Њујорк, Њујорк“ користи елементи на експресионизам да ги реплицира психолошките погледи, но тука, стилот оди во екстреми. Иако сценариото за филмот беше напишано дека е на Пол Шредер и Мардук Мартин, финалната верзија е најголем дел од првата верзија на Шредер. Сценариото беше менувано од многу сценаристи, а финалното беше напишано од Скорсезе и Де Ниро. ====Кралот на комедијата==== Следниот проект на Скорсезе, како и петтата соработка со Де Ниро, е „Кралот на Комедијата“. Овој филм е сатира на светот на медиумите и познатите личности. Визуелно, овој филм, е помалку кинетички од стилот кој Скорсезе го разви до овој период и често користи статичка камера и долги карди. Сепак, филмот го има главниот стил на Скорсезе, како што е фокусот на измачениот самотник кој иронично станува пшознат преку криминален чин. (убиство и киднапирање). Филмот беше неуспешен на бокс офисот, но стана значително добро прифатен од страна на критичари низ годините. ===1990-тите=== ====Добри момци==== После декада со мешани резултати, гангстерскиот еп „Добри Момци“ значеше враќање на формата на Скорсезе и првиот целосно реализиран филм со самодоверба од „Разгневениот Бик“. Де Ниро и Џо Пеши со својата виртуезна изведба и храбрата кинематографска режисерска техника на филмот повторно ја воспоставија и ја зајакнаа репутацијата на Скорсезе. Филмот широко се смета за најдоброто дело на режисерот. Филмот беше номиниран за шест Оскари, вклучувајќи Најдобар Филм и Најдобар Режисер. Ова беше трета номинација за Скорсезе, но повторно изгуби, сега од Кевин Костнер за филмот „Играње со Волци“. Џо Пеши доби Оскар за Најдобра Споредна Улога. ====Казино==== Високо буџетниот „Казино“ се фокусира на цврст, ранет маж чиј добро воспоставен живот се нарушува со доаѓањето на непредвидливи сили. Филмот беше успешен на Бокс Офисот, но доби мешани критики. Голем дел од нив беа поради големите сличности со „Добри Момци“ како и прекумерното насилство за кое доби етикета за најнасилниот гангстерски филм некогаш направен. Голем број на тропи и трикови од претходните филмови се појавија, но најприметливата беа улогите на Роберт Де Ниро и Џо Пеши каде што Пеши повторно игра неконтролиран психопат. Шерон Стоун доби номинација за Оскар за Најдобра Женска улога. ====Лично патување низ американските филмови со Мартин Скорсезе==== Скорсезе наоѓа време за четири часовниот документарец кои не носи низ американската кинематографија. Филмот ги офаќа филмовите од немата ера па до 1969, годината која Скорсезе почна да работи. Во овој четри часовен документарец Скорсезе ги наведува четрите аспекти кои ги смета најважни за режисерите. Тоа се: Режисерот како раскажувач на приказна, Режисерот како илузионист, режисерот како шверцер и режисерот како иконоборец. ===2000-тите=== ====Бандите на Њујорк==== Со буџет над сто милиони долари, „Бандите од Њујорк“ беше најголем и најпознат филм до таа дата. Филмот е сместен во деветнаесеттиот век во [[Њујорк]]. Овој филм исто така ја обележа и првата соработка со Леонардо ди Каприо, кој оттогаш стана фискен во следните филмови на Скорсезе. Продукцијата беше многу измачителна со многу гласини за конфликтот помеѓу Скорсезе и директорот на Мирамакс Харви Вајнстеин. И покрај негирањето за уметнички компромис, Бандитите на Њујорк излезе како најконвенцијалниот филм на Скорсезе, со стандардни тропи, кои режисерот ги одбегнува, како што се ликови кои постојат само за изложба и ретроспективи за објаснување кои ги има во изобилство. Оригиналната музика беше компонирана од вообичаениот соработник на Скорсезе Елмер Барнсеин но беше оттфрлена во подоцежната фаза на продуцирање на филмот и беше заменета со музиката на Хауард Шор и познатите рок артисти U2 и Питер Габриел. Финалниот исечок на филмот трае 168 минути, а режисерскиот 180 минути. Филмот сепак доби позитивни критики од страна на критичкото мрежно место Ротен Томатос. Филмот беше планиран за издавање во зимата на 2001 но Скорсезе го одолжи продуцирањето на филмот до почетокот на 2002. Последично на тоа, студиото го одложи издавањето на филмот за скоро една година за да биде издаден во сезоната на Оскарите на крајот на 2002. Скорсезе го доби првиот Златен Глобус за Најдобар Режисер за „Бандите на Њујорк“. Во февруари 2003, филмоти добри десет номинации за Оскар, вклучувајќи Најдобар Филм и Најдобар Глумец за Дениел Деј Луис, но сепак не успеа да добие Оскари ниту во една категорија. ====Авијатичарот==== Авијатичарот на Скорсезе е раскошен, биографски филм за екцентричниот воздухопловен пионер и фимски могул Хауард Хјуз и го обедини повторно со Леонардо Ди Каприо. Филмот доби високо позитивни критики. Филмот исто така заработи многу на Бокс Офисот и беше признаен од Академијата. Авијатичарот е номиниран за шест Злати Глобуси меѓу кои Најдобар Филм – Драма, Најдобар Режисер, Најдобро Сценарио и Најдобар Глумец во Драма за Леонардо Ди Каприо. Освои три, вклучувајќи Најдобар Филм – Драма и Најдобар Глумец во Драма. Во 2005-тата филмот стана највеќе номинираниот филм на 77-ите Оскари, номиниран во 11 категории меѓу кои за Најдобар Филм. Филмот доби номинации скоро во сите големи категории како и петта номинација за Режисер на Скорсезе. Покрај тоа што филмот имаше предност, сепак на крај доби само пет оскари: за најдобра женска улога, најдобра уметничка режија, најдобра монтажа и најдобра кинематографија. Скорсезе изгуби повторно, овој пат од Клинт Иствуд чиј филм „Девојка од милион долари“ освои Оскар и за најдобар филм. ====Починатите==== Скорсезе се враќа на крими жанрот со трилерот сместен во Бостон „Починатите“ заснован на Хонг Конгшката полициска драма „Огнени Афери“. Покрај Мет Дејмонд и Леонардо Ди Каприо, овој филм е првата соработка на Скорсезе со Џек Николсон и Мартин Шин. Филмот отвори со големи критички признанија и некои го прогласија за најдобар труд на Скорсезе уште од 1991 и „Добри Момци“ и го ставија на исто ниво со „Таксист“ и „Разгневениот Бик“. Со домашна заработка од 129,402,536 долари, „Починатите“ стана филм со најголема заработка на Скорсезе сè до 2010 и филмот „Островот Бленда“. Овој филм му донесе втор Златен Глобус на Скорсезе, како и награди од Изборот на Критичари, Здружениото на режисери на Америка, како и Оскар. На доделување на Оскарот, Скорсезе изјави „Дали може да го проверите пликото уште еднаш?“ Наградата беше доделена од страна на долгогодишните пријатели и колеги Френсис Форд Копола, Џорџ Лукас и Стивен Спилберг. „Починатите“ исто така освој и Оскар за Најдобар Филм, Најдобро Адаптирано Сценарио, Најдобра Монтажа за долгогодишната монтажерка на Скорсезе Телма Шумејкер. ===2010-тите=== ====Островот Бленда==== На 22 Октомври 2007, списанието Дејли Варајети, извести дека Скорсезе ќе се обедини повторно со Леонардо Ди Каприо за четврт филм, „Островот Бленда“. Основни снимања врз сценариото на Лаета Калогридис, засновано на истоимената книга на Денис Леане, започна во Масачусац во март 2008. Во декември 2007, глумците Марк Руфало, Макс фон Сидов, Бен Кингсли и Мишел Вилијамс се придружија на изброт. Овие глумци за првпат сорабутаат со Скорсезе. Филмот ја имаше својата премиера на 19 фебруару 2010 година и е филмот со најголема заработка на Скорсезе. ====Империјата на Кеј==== Скорсезе ја режираше премиерната епизода на серијата „Империјата на Кеј“ (Boardwalk Empire) со Стив Бушеми и Мајкл Пит во главните улоги, Серијата е заснована на книгата на Нелсон Џонсон „Империјата на Кеј: Раѓањето, Врвот и Корупцијата на Атлантик Сити“. Теренс Винтер, кој порано беше сценарист на „Сопранови“ ја создаде серијата. Скорсезе ја режираше пилотната епизора, за која доби ЕМИ за Најдобра Режија, но сепак остана да биде извршен продуцент. ====Хуго==== Хуго е 3Д авантура заснован на романот на Брајан Селзник „Пронајдокот на „Хуго“ Карпет“. Во филмот глумат Аса Батерфилд, Клои Граце Морец, Бен Кингсли, Саша Барон Коен, Реј Винстон, Емили Мортимер, Кристофер Ли и Џуд Ло. Филмот беше признаен од критичарите и е номиниран за 11 Оскари од кои освој пет. „Хуго“ исто така освој и две Британски Филмски Награди. ====Волкот од Волстрит==== Филмот на Скорсезе од 2013, „[[Волкот од Волстрит]]“ е американска биографска црна комедија заснована на мемоарот на Јордан Белфот со истото име. Сценариото го напиша Теренс Винтер, и главните улоги ги толкуваат Леонардо Ди Каприо, Џона Хил и Метју Меконахеј. „Волкот од Волстрит“ ја обележа петтата соработка на Ди Каприо со Скорсезе и втората на СКорсезе и Винтер, Филмот ја имаше својата премиера на 25 декември 2013 година, и ја кажува приказната за Њујоркшки брокер кој одбива да соработува во голема измама со хартии од вредност вклучувајќи корупција на Вол Стрит, манипулација со берзата и практика на „Пумпај и Фрли“ техниката како и корумпираниот свет на банкарството. Леонардо Ди Каприо добри Златен Глобус за Најдобра Улога во Комедија или Мјузикл. Филмоти беше номиниран и за Златен Глобус за Најдобра Комедија како и за пет Оскари, меѓу кои Најдобар Филм, Најдобар Глумец, Најдобар Глумец во Споредна Улога за Џона Хил и Најдобро Адаптирано Сценарио за Теренс Винтер, но не успеа да добие ниту еден Оскар. Идни Филмови Скорсезе планира да почне со снимање со адаптација на романот на Шисаку Ендо „Тишина“ за двајца португалски лицемерни свештеници во Јапан во [[17 век]]. „Тишина“ беше првично планиран да биде снимен после „Островот Бленда“. Во Април 2013 година, финансиите за филмот беа конечно собрани и снимањето започна во Тајван во јули 2014. Скорсезе изјави дека долго планираниот биографски филм за Френк Синатра се отствраува со Фил Алден Робинсон како сценарист. Скорсезе исто така е поврзан со „Ирците“ филм во кој главните улоги ќе ги толкуваат Роберт Де Ниро, Џо Пеши и Ал Пачино. ==Личен живот== Скорсезе бил женет пет пати. Неговата прва жена беше Ларин Мери Бренан и заедно имаат ќерка. Тој се ожени со сценаристката Џулија Камерун во 1976 и имаат ќерка, Доминика Камерун-Скорсезе која е глумица и се појавува во филмот на Скорсезе „Ерата на Невиност“. Бракот траеше само една година. Разведувањето беше остро и служеше како основа за првиот филм на Камерун, темната комедија „Желбата на Господ“ во која глумеше нивната ќерка. Скорсезе беше оженет со глумицата Изабела Росини од 1979 до нивниот развод во 1982. Тој подоцна се ожени за продуцентката Барбара Де Фина во 1985. Нивниот брак заврши исто со развод во 1991. Скорсезе е женет со Шермерхорн Морис од 1999. Заедно исто така имаат ќерка која се појави во филмовите „Авијатичарот“ и „Починатите“. ==Режисерски стилови== Често користи спори кадри. Исто така е познат за замрзнување на кадрите. Главните женски ликови, плавуши, често се видени низ очите на протагонистот како ангелски и вечни, носат бело во првата сцена и се снимени успорено. Често користи долги следечки кадри. Користи МОЅ (Motor Over Sync) или Снимање со сихронизација, со позната музика или нараторство и користи агресивни движења со камерата и/или брзи монтажи. Понекогаш му дава значење на ликот со снимање на неговата зеница, со почит кон кинематографијата од 20-тите. Овој ефект може да се види во „Казино“ врз Шерон Стоун и Џо Пеши, „Животни Лекции“ и „Починатите“ врз Мет Дејмонд. Во поновите филмови има корумпирана властена фигура, како полицаец во „Починатите“ и политичари во „Бандите на Њујорк“ и „Авијатичарот:“ Вината е истакната тема во многу од неговите филмови, како што е улогата на католицизмот ви создавањето и справувањето си вината („Разгневениот Бик“, „Добри Момци“, Вадејќи ги Мртвите“, „Злобни Улици“, „Кој тропа на Мојата Врата“, „ Починатите“ и „Островот Бленда“. Спори снимки на светилки и истакнати звуци на [[блиц]], камера и бленди од апарати. Песната „Gimmie Shelter“ од Rolling Stones може да се чуе на повеќе филмови како „ Добри Момци“; „Казино“ и „Починатите“. ==Чести соработници== Скорсезе често избира исти глумци во своите филмови, практично Роберт Де Ниро, со кој има соработувано во осум филмови. Скорсезе често вели дека најдоброто дело на Де Ниро под негова режија е она на Руперт Папкин во „Кралот на Комендијата“. Во Скоро време, Скорсезе ја наоѓа својата муза во по помладиот глумец Леонардо Ди Каприо со кој има сорабутавно пет пати. Неколку критичари ја споредуваат соработката со Леонардо со онаа на Де Ниро. Други чести соработнци на Скорсезе се Виктор Арго (6), Хери Нортуп (6), Харви Кител (5), Мурај Мостон (5) и Верна Блум (3). Дениел Деј Луис, Алек Болдвин, Бен Кингсли, Џуд Ло, Емили Мортимер, Џон Раили, Френк Сиверо исто така се појавуваат во повеќе од еден филм на Скорсезе. Пред нивната смрт, родителите на Скорсезе, Чарлс и Катрин, се појавуваа во кратки делови или споредни улоги во филмовите, а најпозната сцена е онаа од „Добри Момци“. За екипата, Скорсезе постојано соработува со монтажерката Телма Шумејкер, кинематографот Мајкл Болхаус и Роберт Ричардсон, сценаристите Пол Шредер, Мардик Мартин и Џон Логан. Дизајнерката на костуми Синди Поуел, продуценскиот дизјанер Данте Ферети, музичкиот продуцент Роби РОбертсон и композиторите Хауард Шор и Елмер Бернстеин. Шумејкер, Ричардсон,Поуел и Ферети имаат добиено Оскари во своите категории во соработка со Скорсезе. {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:С}} [[Категорија:Носители на Легијата на честа]] [[Категорија:Американски режисери]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1942 година]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] 39t1eq1yanukd227xutg142q682k7mr 0 1111155 5542693 5317088 2026-04-21T02:50:29Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ Додадена категорија 5542693 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch |name = Агрон |title = Крал Агрон |image = |caption = |reign = 250–231 п.н.е. |coronation = |othertitles = |full name = |native_lang1 = [[Илирски јазик|Илирски]] |native_lang1_name1= Агрон |native_lang2 = |native_lang2_name1= |native_lang8 = |native_lang8_name1= |predecessor = [[Плеуреат II]] |successor = [[Теута]] ([[де факто]]) како намесник на [[Пинеј]] ([[де јуре]]) |suc-type = |heir = |queen = [[Теута]], [[Тритеута]] |consort = |spouse 1 = |spouse 2 = |spouse 3 = |spouse 4 = |spouse 5 = |spouse 6 = |spouse 7 = |spouse 8 = |spouse 9 = |spouse 10 = |issue = [[Пинеј]] |royal house = |dynasty = |royal anthem = |father = |mother = |birth_date = |birth_place = |death_date = 231 п.н.е. |death_place = Илирија |date of burial = |place of burial = |}} '''Агрон''' ([[250 п.н.е.]] - [[231 п.н.е.]]{{sfn|Hammond|1993|p=105}}<ref>{{Наведено списание|last=Hammond|first=J. R.|date=1993|title=A Defoe Companion|url=http://dx.doi.org/10.1057/9780230374706|journal=|pages=105|doi=10.1057/9780230374706}}</ref>) — илирски крал од 3 век п.н.е. Агрон го наследил престолот на [[Ардијанско Кралство|Ардијанското Кралство]] од неговиот татко [[Плеурат II]]. Се истакнал како способен владетел, успевајќи да ги обедини илирските племиња и да го скрши отпорот на поедини племенски водачи. Како последица на ова, создал моќно кралство кое било најраспострането во тоа време. Со своите брзи и лесно подвижни галии- либурните, [[Илири]]те агресивно делувале по грчките колонии на [[Јадранското Море]], така што ги зазеле островите [[Хвар]] и [[Крф]] и го блокирале островот Вис, поради што и почнале недоразбирањата со [[Римска држава|Римската држава]]. Всушност, Ардијанското Кралство на Агрон се простирало на најголемиот дел од историското подрачје Илирија. Во 231&nbsp;г.пр.н.е. македонскиот крал [[Деметриј II]], побарал воена помош од Агрон во борбата со Етолците, заради нивното освојување на градот Медион. Агрон му притекнал на помош со 5000 војници и 1000 бродови. Во текот на ноќта, Илирите ненадејно ги нападнале Етолците и извојувале одлучувачка победа. Со себе понеле голем воен плен, а Агрон бил толку среќен поради победата, што поради прекумерното конзумирање на вино починал во 231 година п.н.е.<ref>{{Наведена книга|url=http://dx.doi.org/10.5962/bhl.title.17014|title=North Atlantic Ocean Station Delta : 27 August 1967 - 25 August 1968 / R. E. Hammond.|last=Hammond|first=R. E.|date=1973|publisher=U.S. Coast Guard, Oceanographic Unit,|location=Washington :|pages=591 and 595}}</ref> Агрон бил оженет двапати. Првата жена му се викала Тритеута со која го имал синот Пинес. Втората и многу попозната е Теута, која како маќеа на Пинес, станала негов регент и фактички таа владеела со Ардијанското Кралство во наредните години. == Поврзано == * [[Илирски владетели]] * [[Теута]] == Наводи == <references />{{Наводи во предлошка}} [[Категорија:Илирија]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Илирски кралеви]] 0r6pfqxl0dsezmrdbswgxmfbhy52l0i 0 1111485 5542694 4643052 2026-04-21T02:50:31Z Bjankuloski06 332 /* Надворешни врски */ Додадена категорија 5542694 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch |name = Генциј |title = Крал Генциј |image = Face of King Gentius on Ancient Illyrian coin.jpg |caption = <small>Монета од Генциј.</small> |reign = 181–168 п.н.е. |coronation = |full name = |native_lang1 = [[Illyrian languages|Illyrian]] |predecessor = [[Плеврат III]] |successor = [[Балајос]] |queen = [[Етута]] |spouse = |issue = |royal house = |dynasty = |father = Плеврат |mother = |birth_date = |birth_place = |death_date = по 167 п.н.е. |death_place = Италија |date of burial = |place of burial = |}} '''Генциј''' ([[албански]]: ''Genti'', [[грчки]]: Γένθιος) — последниот [[Илирија|илирски]] крал (180-168 п.н.е)<ref>{{harvnb|Wilkes|1995|p=189}}.</ref>. Генциј бил син на големиот илирски крал Плеврат II од племето Лабеати. Владеел со [[Илирија]] од 180-168 година п.н.е. [[Главен град]] во тоа време му бил [[Скадар]]. Генциј имал незгоден карактер, лоши навики и не знаел да се контролира. Често постапувал грубо спрема своите поданици. Се плашел дека би можел да ја изгуби политичката моќ и престолот. Поради тоа отишол толку далеку што наредил да го убијат неговиот брат, принцот Плеврат. Според друга верзија, двајцата имале намера да се оженат со [[Етута]], ќерка на Монуниј<ref>{{harvnb|Wilkes|1995|p=85}}.</ref>, кралот на [[Дарданија (Европа)|Дарданците]]. После убиството на братот, принцезата се омажила за Генциј. [[Далмација|Далматинците]] во 180 године п.н.е. ја прогласиле својата независност од неговото владеење. Генциј во 171 п.н.е. се здружил со [[Стар Рим|Римјаните]] против [[Античка Македонија|Македонците]], но две години подоцна го променил мислењето и склучил сојуз со [[Персеј|Персеј Македонски]]. Дури и наредил да се уапсат двајца римски легати и да се уништат градовите [[Аполонија]] и [[Драч|Дирхакиум]], кои биле во сојуз со [[Рим]]. Тоа му била огромна грешка бидејќи Рим го поразил Персеј и во [[168 п.н.е.]] и ја испратил римската војска од 30.000 војници под водство на [[Луциј Аниција]] во [[Скадар]]. Генциј доживеал пораз и целата негова фамилија била заробена и одведена во [[Рим]] во 167 п.н.е. Не е познат датумот на неговата смрт. Исчезнувањето на Генциј значело и крај на кралството на [[Илири]]те и нивната политичка независност<ref>{{harvnb|Berranger|Cabanes|Berranger-Auserve|2007|p=127}}.</ref>. Рим ја анектирал цела [[Илирија]] и формирал нова провинција - Илирик. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{refbegin|1}} *{{Наведена книга|last1=Berranger|first1=Danièle|last2=Cabanes|first2=Pierre|last3=Berranger-Auserve|first3=Danièle|title=Épire, Illyrie, Macédoine: Mélanges offerts au Professeur Pierre Cabanes|publisher=Presses Universitaire Blaise Pascal|year=2007|isbn=2-84516-351-7|url=https://books.google.com/books?id=I_kFU6h77ssC}} *{{Наведена книга|last1=Hammond|first1=Nicholas Geoffrey Lemprière|last2=Walbank|first2=F. W.|title=A History of Macedonia: Volume III: 336-167 B.C|publisher=Oxford University Press, USA|year=1988|isbn=0-19-814815-1|url=https://books.google.com/books?id=qpb3JdwuDQIC}} *{{Наведена книга|last=Jepson|first=Willis Linn|title=A Manual of the Flowering Plants of California|publisher=University of California Press|year=1975|isbn=0-520-00606-2|url=https://books.google.com/books?id=bffkmpjLa8EC}} *{{Наведено списание|last=May|first=J. M. F.|title=Macedonia and Illyria (217-167 B.C.)|journal=The Journal of Roman Studies|volume=36|year=1946|pages=48–56|doi=10.2307/298040}} *{{Наведена книга|last=Wilkes|first=John|title=The Illyrians|publisher=Wiley-Blackwell|year=1995|isbn=0-631-19807-5|url=https://books.google.com/books?id=4Nv6SPRKqs8C}} {{refend|2}} {{commons|Illyria & Illyrians}} [[Категорија:Илирија]] [[Категорија:Римска Илирија]] [[Категорија:Историја на Албанија]] [[Категорија:Историја на Балканскиот Полуостров]] [[Категорија:Историја на Европа]] [[Категорија:Починати во непозната година]] [[Категорија:Илирски кралеви]] aob1o2s5z69kcspddrksuhnu3dccvu5 0 1125045 5542719 5513245 2026-04-21T06:25:49Z Bjankuloski06 332 /* Раниот живот и образование */ Правописна исправка, replaced: неумонија → невмонија 5542719 wikitext text/x-wiki {{Слика десно-горе|Link=Нобелова награда|Text=Нобеловец|Image=Nobel prize medal.svg|Width=25}} {{Infobox scientist | name = Сер Вилијам Лоренс Брег | image = Wl-bragg.jpg | image_size = 220px | caption = Вилијам Лоренс Брег во 1915 година | birth_date = {{Birth date|1890|03|31|df=y}} | birth_place = {{знамеикона|AUS}} [[Северна Аделаида]], Јужна Австралија | death_date = {{Death date and age|1971|07|01|1890|03|31|df=yes}} | death_place = {{знамеикона|UK}} Валдрингфилд, [[Ипсвич]], Сафолк, Англија | nationality = {{знамеикона|UK}} Британец | work_institution = [[Универзитет на Манчестер]]<br>[[Кембрички универзитет]] | alma_mater = [[Универзитет на Аделаида]]<br>[[Кембрички универзитет]] | doctoral_advisor = [[Џ.Џ. Томсон]] <br>[[Вилијам Хенри Брег|В.Х. Брег]] | doctoral_students = [[Џон Кранк]]<br>[[Роналд Вилфрид Гурни]]<br>[[Алекс Стоукс]] | fields = [[Физика]] | known_for = [[Дифракција на X-зраци]]<br/>[[Брегов закон]] | prizes = [[Нобелова награда за физика]] <small>(1915)</small><br>[[Баернардов медал]] <small>(1915)</small><br>[[Матеучиев медал]] <small>(1915)</small><br>[[Хјузов медал]] <small>(1931)</small><br>[[Кралски медал]] <small>(1946)</small><br>[[Реблингов медал]] <small>(1948)</small><br>[[Коплиев медал]] <small>(1966)</small> | footnotes = Син на [[Вилијам Хенри Брег|В.Х. Брег]]. Негови ментори на Кембричкиот универзитет [[Џ.Џ. Томсон]] и [[Вилијам Хенри Брег|В.Х. Брег]]. }} '''Сер Вилијам Лоренс Брег''' ([[31 март]] [[1890]] — [[1 јули]] [[1971]]) — Британски [[физичар]] и кристалограф со Австралијанско потекло кој го поставил (1912&nbsp;г.) [[Брегови Закон|Бреговиот закон за дифракција на X-зраци]], кој е основа за определување на [[кристалната структура]]. Тој беше заеднички добитник (со неговиот татко, [[Вилијам Хенри Брег]]) на [[Нобелова награда за физика]] во 1915: ''"За нивната заслуга во [[Рендгенската структурна анализа|анализата]] на [[кристалната структура]] со помош на [[X-зраци]]"''<ref>{{Наведена мрежна страница |title=The Nobel Prize in Physics 1915 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1915/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> важен чекор во развојот на [[Рендгенската структурна анализа]]. Тој бил [[витез|прогласен за витез]] во 1941.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Nobel Prizes and Laureates, Lawrence Bragg - Biographical |publisher=Nobel Foundation |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1915/wl-bragg-bio.html |accessdate=2013-03-16}}</ref> Заклучно со 2014 година, Лоренс Брег е најмладиот добитник на [[Нобелова награда]] за физика, примајќи ја наградата на само 25 годишна возраст.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Facts on the Nobel Prize in Physics |publisher=Nobel Foundation |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/facts/physics/ |accessdate=2014-12-06}}</ref> (Најмлад добитник на Нобелова награда од сите категории е [[Malala Yousafzai]] во 2014 година на возраст од 17 години). Брег беше директор на [[Кевендишката Лабораторија]], во Кембриџ, кога откривањето на структурата на ДНК беше пријавено од [[Џејмс Ватсон]] и [[Францис Крик]] во февруари 1953 година. ==Животопис== ===Раниот живот и образование=== Брег е роден во [[Северна Аделаида]], Јужна Австралија. Уште на млади години покажал интерес кон науката и математиката. Неговиот татко, [[Вилијам Хенри Брег]], бил професор по математика и физика на [[Универзитетот на Аделаида]]. На 5 годишна возраст, само што почнал да оди во училиште, Брег паднал од својот трицкл и си ја скршил раката. Неговиот татко кој прочитал за [[Вилхелм Конрад Рентген|Рентгеновите]] експерименти во Европа, ги искористил ново откриените X-зраци и неговата опрема да ја испита скршената рака. Ова е првата снимена хируршка употреба на X-зраци во Австралија. Брег бил многу способен студент. По започнувањето на неговите студии во [[колеџот Св. Петар, Аделаида]] во 1905&nbsp;г. тој заминал во Универзитетот на Аделаида на 16 годишна возраст за да учи математика, хемија и физика, дипломирајќи во 1908 година. Истата година неговиот татко ја прифатил ,,Кевендишката столица на физиката" на [[Универзитетот на Лидс]], и го вратил семејството назад во Англија. Брег се запишал на [[колеџот Тринити, Кембриџ]] во есента 1908&nbsp;г. и добил целосна стипендија по математика, иако го полагал тестот во кревет болен од пневмонија. По брзо совладување на математиката, тој преминал на учење физика во подоцнешните години од неговите студии, и дипломирал со првата класа во 1911 година. Во 1914&nbsp;г. бил избран за стипеднија на колеџот Тринити – стипендија која на колеџот Кембриџ вклучува поднесување и одбрана на тезата.<ref>Cambridge physicists www.cambridgephysics.org</ref><ref>See Fred Hoyle's remarks regarding Hutchinson in 1965 ''Galaxies, Nuclei and Quasars'' p38 London:Heinemann and also R J N Phillips 1987 "Some Words from a Former Student" in ''Tribute to Paul Dirac'', p31 Bristol:Adam Hilger</ref> Покрај образованието, друга работа која го интересирала Брег било [[собирање на школки]]; неговата лична колекција содржела примероци од над 500 видови; сите од нив лично собирани во Јужна Австралија. Тој открил нови видови на [[сипа]] - ''[[Sepia braggi]]'', именувана по него од страна на [[Џозеф Верко]].<ref>Jenkin, John ''William and Lawrence Bragg; Father and Son''. Oxford University Press 2008 ISBN 978 0 19 923520 9</ref> ===Кариера=== ====Рендгенска структурна анализа==== Брег е најпознат по неговиот закон за дифракција на [[X-зраци]] од кристали. [[Бреговиот закон]] ни овозможува да ја пресметаме позицијата на атомите во рамките на кристал преку начинот на кој X-зрак е дифрактиран од кристалната решетка. Го направил ова откритие во 1912 година, додека бил прва година на универзитетот во Кембриџ. Дискутирал за своите идеи со неговиот татко, кој го развил спектрометарот во Лидс. Оваа алатка овозможила многу разчични типови на кристали да бидат анализирани. ====Опсег на звук==== Истражувачката работа на Брег била прекината од двете Светски Војни. За време на двете војни тој работел на методи за опсег на звукот за лоцирање на пушките на непријателот. Во оваа работа бил потпомогнат од [[Вилијам Такер]], [[Харолд Робинсон]] и [[Хенри Хеминг]]. За неговата работа за време на Првата светска војна бил награден со [[Воен Крст]]<ref>{{London Gazette |issue=30450 |supp=yes |startpage=32 |date=1 January 1918 |accessdate=3 September 2010}} ''MC''</ref> и бил назначен за [[Офицер на редот на Британската Империја]].<ref>{{London Gazette |issue=30576 |supp=yes |startpage=3289 |date=15 March 1918 |accessdate=2 September 2010}} ''OBE''</ref><ref>{{London Gazette |issue=29623 |supp=yes |startpage=5930 |date=13 June 1916 |accessdate=2 September 2010}} ''mid''</ref><ref>{{London Gazette |issue=29890 |supp=yes |startpage=207 |date=2 January 1917 |accessdate=2 September 2010}} ''mid''</ref><ref>{{London Gazette |issue=31437 |supp=yes |startpage=8523 |date=4 July 1919 |accessdate=2 September 2010}} ''mid''</ref><ref name=sound>William Van der Kloot, [http://rsnr.royalsocietypublishing.org/content/59/3/273.full Lawrence Bragg's role in the development of sound-ranging in World War I] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150315232515/http://rsnr.royalsocietypublishing.org/content/59/3/273.full |date=2015-03-15 }}, Notes and Records of the Royal Society, 22 September 2005, vol. 59, no. 3, pp. 273–284.</ref> На 2 септември 1915&nbsp;г. неговиот брат бил убиен за време на [[Галиполската Операција]].<ref>{{cwgc |id=680754 |name=Bragg, Robert Charles |accessdate=3 September 2010}}</ref> Набргу потоа, Вилијам Лоренс Брег дознал дека бил добитник на Новелова Награда за физика, на 25 годишна возраст.<ref name=sound /> Помеѓу двете војни, од 1919 до 1937 година, Брег работел на [[Викториниот универзитет на Манчестер]] како професор по физика. По Втората светска војна, се вратил во Кембриџ, разделувајќи ја [[Кевендишката Лабораторија]] во истражувачки групи. Тој верувал дека ,,идеален истражувачки тим треба да се состои од шест до дванаесет научници и неколку асистенти". ====Истражување за белковини==== Во 1948 година Брег станал заинтересиран за структурата на белковините и бил делумно одговорен за создавање на група која користела физика за решавање на биолошки проблеми. Имал клучна улога во откривањето на структурата на [[ДНК]] во 1953&nbsp;г. , со тоа им обезбедил поддршка на [[Францис Крик]] и [[Џејмс Ватсон]] кои работеле под негово раководство во Кевендиш. Известувањето на Брег за откривањето на структурата на ДНК било донесено на Солвејска конференција за белковини во Белгија на 8 април 1953 година, но не било забележано од страна на печатот. Поради тоа Брег подоцна одржал говор во Медицинското Училиште и Болница во Лондон во четврток, 14 мај 1953 година, кој резултирал со статија на Ричи Калдер во вестите на Лондон во Петок, 15 мај 1953 година, под наслов „Зашто си ти ти. Најблиската тајна на животот.“ Брег бил задоволен да види дека методот со X-зраци кој тој го развил четириесет години порано било срцето на овој увид за природата на самиот живот. Во исто време во Кевендиш, [[Макс Перуц]] исто така работел на својот труд со кој освоил Нобелова награда а тоа е структурата на [[хемоглобин]]. Брег подоцна последователно и успешно лобирал за, и ги номинирал, Крик, Ватсон and [[Марис Вилкинс]] за Нобеловата награда за Физиологија или Медицина во 1962 година; Вилкинс го користел претходно истажениот труд (корситејќи Рендгенска структурна анализа) на [[колеџот Кингс во Лондон]] за да ја открие структурата на ДНК молекулата. Покрај овие истражувачи бил и [[Розалинд Френклин]], чија "[[Photo 51|фотографија 51]]" покажала дека ДНК е двојна [[спирала]], а не тројна како што претпоставил [[Лајнус Полинг]]. френклин починал пред да ја добие наградата (која се дава само на живи луѓе). Кристалната структура на лизозим на белка од кокошково јајце, била откриена од Филипс во 1965 година.<ref name=lysozyme>CCF Blake, DF Keonig, GA Mair, ACT North, DC Phillips & VR Sarma, Structure of Hen Egg-White Lysozyme: A Three-dimensional Fourier Synthesis at 2 Å Resolution. (1965) Nature '''206''':757-761</ref> под раководство на Лоренс Брег во [[Royal Institution]], во Лондон, довело до откритие на <math>3_{10}</math> спирала. Структурата на лизозимот била утврдена од кристалите на лизозим хлорид, кој припаѓа на четириаголната просторна група P<math>4_3</math><math>2_1</math>2 со единица на димензија на клетките a = b = 79.1 Å, c = 37.9 Å и имаат една молекула на лизозим во [[асиметрична единица]].<ref name=lysozyme/> Постоењето на <math>3_{10}</math> спирала, спротивно на Паулиновата алфа спирала, била предвидена од Брег, Кендру и Перуц во 1950 година.<ref>1950 "Polypeptide chain configurations in crystalline proteins" Proc Roy A 203, p321</ref> Очигледно, многу истражувачи не успеале да го спомнат откривањето на <math>3_{10}</math> спиралата, и не успеале да го прифатат тој дел во структурата на лизозимот. Полинг никогаш не признал дека барем еден дел од горенаведениот документ од 1950 година има смисла. За разлика од миоглобинот, во кој околу 80% од аминокиселинските остатоци се во алфа-спираланата конформација, во лизозимска белковина содржината на алфа-спиралата е само околу 40% од аминокиселинските остатоци во четири главни делови. <math>3_{10}</math> спиралата e претходен предлог за структурата на полипептиди направен од Брег, Кендру и Перуц во 1950 година. Во оваа конформација, секој трет пептид е водородно споен назад за првиот пептид, со што се формира прстен што содржи десет атоми.<ref>L N Johnson (1966) “The structure and function of lyszoyme” Sci Prog 54, p367</ref> ====Кралска Институција==== Тој имал долга поврзаност со [[Кралската Институција]] вклучувајќи: : Професор по Природна Филозофија, 1938-1953 : Професор по Хемија, 1954-1966 : Надзорник на Куќата, 1954-1966 : Директор на Дејви-Фарадај Лабораторија за истражување, 1954-1966 : Директор, 1965-1966 : Почесен Професор, 1966-1971 Во 1931, 1934 и 1961 Брег бил поканет да ја испорача [[Royal Institution Christmas Lectures|Новогодишната лекција на Кралската Институција]] на ,,Универзитетот на Светлото'', ,,Електрисити'' и ''Електрисити''. Тој исто така ги запознал со програмата додека престојувал на Кралската Институција.<ref>http://www.rigb.org/our-history/people/b/william-lawrence-bragg</ref> ===Приватен Живот=== Се оженил со Алис Хопкинсон (1899-1989) во 1921 година, со која имал четири деца, [[Стефан Брег|Стефан Лоренс]] (1923-2014), Давид Вилијам (роден 1926), Маргарет Алис, родена 1931, (која се омажи со [[Марк Хит]]) и Патиенс Мари, родена 1935. Брег имал повеќе хобија вклучувајќи цртање, литература и доживотен интерес во градинарство.<ref>{{Наведено списание|last=Thomson|first=Patience|title=A tribute to W. L. Bragg by his younger daughter|journal=Acta Crystallographica Section A|year=2013|volume=A69|pages=5–7|accessdate=24 December 2012|url=http://journals.iucr.org/a/issues/2013/01/00/wl0018/wl0018.pdf}}</ref> Кога се доселил во Лондон, му недостигала градината па работел како повремен градинар, непрепознаен од својот работодавач, сè додека гостин во куќата не се изненадил што го среќава тука.<ref>{{Наведена книга |title=What Mad Pursuit |first=Francis |last=Crick |page=53 |isbn=0140119736 |publisher=Weidenfeld & Nicholson |year=1989 }}</ref> Починал во болница близу до неговиот дом во[[Валдрингфилд]], [[Ипсвич]], Сафолк. Бил погребан во [[колеџот Тринити, Кембриџ]]; неговиот син Давид е погребан во [[Ascension Parish Burial Ground, Cambridge|Parish of the Ascension Burial Ground]] во Кембриџ, каде пријателот на Брег Рудолф Хопкинсон е исто така погребан. ==Почести и награди== Бил избран за [[Royal Society#Fellows|FRS]] во 1921-,,признание кое ги прави другите несоодветни".<ref>G K Hunter 2004 ''Light is a Messenger'' Oxford:OUP</ref> Беше назначен за [[Knight Bachelor|витез]] од страна на [[Кралот Џорџ VI]] во 1941 година. [[New Year Honours]],<ref>{{London Gazette |issue=35029 |supp=yes |startpage=1 |date=31 December 1940 |accessdate=2 September 2010}} ''Knight bachelor''</ref> и ги има добиено и [[Copley-ов Медал]] и [[Кралскиот Медал]] на [[Кралското Општество]].Во неговата книга ''Light is a Messenger'', дебатира дека повеќе е кристалографер отколку физичар, неговото учење покажува дека то је физичар повеќе од се друго. Исто така, од 1939 до 1943 година, работел како претседател на [[Институтот за Физика]] во Лондон.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cambridgephysics.org/ |title=архивска копија |accessdate=2015-03-02 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304233102/http://www.cambridgephysics.org/ |url-status=dead }}</ref> Од 1992 година, [[Австралискиот институт за Физика]] ги наградува со Брегов Медал за совршеност по Физика<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.aip.org.au/content/bragg |title=Bragg Gold Medal for Excellence in Physics |accessdate=2015-03-02 |archive-date=2016-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312065229/http://www.aip.org.au/content/bragg |url-status=dead }}</ref> за да го обележат Лоренс Брег и неговиот татко, Вилијам Брег, за најдобрата теза на студент на [[List of universities in Australia|Австралискиот универзитет]]. * Нобелова награда (1915) * [[Matteucci Medal]] (1915) * [[Hughes Medal]] (1931) * [[Royal Medal]] (1946) * [[Guthrie Medal and Prize|Guthrie Lecture]] (1952) * [[Copley Medal]] (1966) ==Поврзано== *[[Artillery in World War I|Tactical Artillery Terms from World War I]] * [[List of Nobel laureates in Physics]] ==Наводи== {{reflist|colwidth=30em}} ==Further reading== *Biography: Hunter, Graeme. ''Light Is A Messenger, the Life and Science of William Lawrence Bragg'', ISBN 0-19-852921-X; Oxford University Press, 2004. * John Finch; ''A Nobel Fellow On Every Floor'', Medical Research Council 2008, 381 pp, ISBN 978-1-84046-940-0; (This book is about the MRC Laboratory of Molecular Biology, Cambridge.) *Ridley, Matt; ''Francis Crick: Discoverer of the Genetic Code (Eminent Lives)'', first published in July 2006 in the United States, and then in the UK in September 2006, by HarperCollins Publishers; 192 pp, ISBN 0-06-082333-X (This short book is in the publisher's "Eminent Lives" series). *John Jenkin: "William and Lawrence Bragg, Father and Son: The Most Extraordinary Collaboration in Science", Oxford University Press, 2008. ==Надворешни врски== * [http://www.packer34.freeserve.co.uk/selectedTATAwebsites.htm First press stories on DNA] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060618160456/http://www.packer34.freeserve.co.uk/selectedTATAwebsites.htm |date=2006-06-18 }} * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1915/index.html Nobelprize.org – The Nobel Prize for Physics in 1915] * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1915/wl-bragg-bio.html Nobel Biography] * [http://osulibrary.oregonstate.edu/specialcollections/coll/pauling/bond/people/bragg.html A collection] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121112153029/http://osulibrary.oregonstate.edu/specialcollections/coll/pauling/bond/people/bragg.html |date=2012-11-12 }} of digitised materials related to Bragg's and [[Linus Pauling]]'s structural chemistry research. * [http://osulibrary.oregonstate.edu/specialcollections/coll/pauling/dna/people/bragg.html Key Participants: Sir William Lawrence Bragg] – ''Linus Pauling and the Race for DNA: A Documentary History'' * [http://www.pbs.org/wgbh/nova/photo51/ NOVA Episode on Photograph 51] * [http://www.aip.org/history/ohilist/28531.html Oral History interview transcript with William Lawrence Bragg 20 June 1969, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130602142526/http://www.aip.org/history/ohilist/28531.html |date=2013-06-02 }} * [http://nla.gov.au/nla.party-458785 Bragg, Lawrence (Sir) (1890–1971)] National Library of Australia, ''Trove, People and Organisation'' record for William Lawrence Bragg *[http://richannel.org/the-nature-of-things--oil-soap-and-detergent The Nature of Things: Oil, Soap and Detergent] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150316221407/http://richannel.org/the-nature-of-things--oil-soap-and-detergent |date=2015-03-16 }}, Ri Channel video, November 1959 *[http://www.richannel.org/the-nature-of-things--atoms-and-molecules The Nature of Things: Atoms and Molecules] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141101061736/http://www.richannel.org/the-nature-of-things--atoms-and-molecules |date=2014-11-01 }}, Ri Channel video, October 1959 *[http://www.richannel.org/the-nature-of-things--solids-liquids-and-gases The Nature of Things: Solids, Liquids and Gases] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150316212303/http://richannel.org/the-nature-of-things--solids-liquids-and-gases |date=2015-03-16 }}, Ri Channel video, November 1959 {{Нобелова награда за физика}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Брег, Вилијам Лоренс }} [[Категорија:Австралиски физичари]] [[Категорија:Англиски физичари]] [[Категорија:Експериментални физичари]] [[Категорија:Членови на Кралското друштво]] [[Категорија:Носители на Коплиевиот медал]] [[Категорија:Носители на Кралскиот медал]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за физика]] [[Категорија:Кристалографи]] [[Категорија:Австралиски нобеловци]] [[Категорија:Англиски нобеловци]] [[Категорија:Странски членови на Индиската национална академија на науките]] [[Категорија:Членови на Баварската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Британски нобеловци]] [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Родени во 1890 година]] [[Категорија:Починати во 1971 година]] [[Категорија:Почесни членови на Кралското друштво на Единбург]] cfmk76stsvt7y2z26fzkkmb0cotuoto 0 1129915 5542571 5373450 2026-04-20T20:21:30Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542571 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Прстеноопашест лемур | taxon = Lemur catta | parent authority = [[Карл Линеј|Линеј]], 1758 | authority = [[Карл Линеј|Линеј]], 1758 | status = EN | status_system = iucn3.1 | status_ref = {{r|IUCN}} | status2 = CITES_A1 | status2_system = CITES | status2_ref = {{r|CITES}} | image = Lemur_catta_001.jpg | image_width = 250px | range_map = Lemur_catta_range_map.svg | range_map_caption = Распространетост на прстеноопашестиот лемур во [[Мадагаскар]]{{r|IUCN}} | synonyms = }} '''Прстеноопашест лемур''' или '''ката''' ({{науч|Lemur catta}}) — најпознат вид од семејството на [[лемури]]те (''Lemuridae'') и единствен член на родот лемур (''Lemur''). Му припаѓа на подредот [[влажноносни примати|влажноносни]] (''Strepsirrhini'') од редот на [[примати]]те. На [[малгашки јазик|малгашки]], животното се нарекува '''маќ''' или '''маки''' (''{{јаз|mg|maky}}''). Примероци од ова животно можат да се видат во [[Зоолошка градина Скопје|Скопската]]<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.zooskopje.com.mk/lemur.html|title=Лемури|publisher=Зоо Скопје|accessdate=27 мај 2015|archive-date=2015-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504012417/http://www.zooskopje.com.mk/lemur.html|url-status=dead}}</ref> и [[Зоолошка градина Битола|Битолската зоолошка градина]]<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.zoobitola.mk/resources/images/map_mk.jpg|title=Карта на Зоо Битола|accessdate=7 септември 2015|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072330/http://www.zoobitola.mk/resources/images/map_mk.jpg|url-status=dead}}</ref>. == Распространетост == Овој лемур се среќава на југот и југозападот на [[Мадагаскар]], во суви и отворени предели, како и во шумите. Застапени се од Толанаро на запад и на север до Монрадова на западното кражбрејже. Помала група живее и на масивот [[Андрингитра]] на југоисточната висорамнина. == Изглед == Прстеноопашестиот лемур е витко животно, со големина колку [[мачка]]. Телото им е долго 38-45&nbsp;см, а црно-белата [[опашка]] е прстенесто обоена и долга 55-62&nbsp;см . Како правило, горниот дел од опашката го држат во свиена положба. [[Крзно]]то на грбот им е сиво, понекогаш розикаво-кафеаво, рацете и нозете им се сиви, а главата и вратот се темносиви. Стомакот и внатрешната страна на шепите им се бели, муцката им е исто така бела. Околу очите имаат триаголни дамки околу очите, а носот им е црн. На опашката се забележуваат 13 црни и бели пруги налик на прстени. Долгата опашка им служи за сигнализирање, за размафтување и ширење на миризба, како и за одржување рамнотежа кога се јазат или скокаат. Достигнуваат тежина од 3,5&nbsp;кг, при што само опашката може да тежи преку 1,5&nbsp;кг. == Поведение == Од сите лемури, прстеноопашестиот проведува највеќе време на земја, што претставува прилагодување на делумно супната околина. Активни се ноќе и имаат мошне друштвен начин на живот. Се среќаваат во групи од 20 до 30 единки, во кои владее строга хиерархија, и каде предводат женки-старешини. Тие имаат предност во изборот на храна и мажјаци. Женките обично остануваат во своите родни групи, додека пак мажјаците постојано одат во нови групи. Семејната група зазема територија од 6 до 33 [[хектар]]и. Мажјаците имаат заострени краеви на прстите, со кои гребат по кората на младите дрва; на шепите имаат жлезди што испуштаат остра миризба, која се пренесува на кората, така одбележувајќи ја територијалната граница<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://seasonvar.ru/serial-751-ZHizn__BBC.html |title=Сериал Жизнь BBC. Приматы |accessdate=2015-05-27 |archive-date=2011-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902001541/http://www.seasonvar.ru/serial-751-ZHizn__BBC.html }}</ref>. Лемурите секој ден прават обиколки по својата територја во потрага по грана и покажуваат агресија кога ќе сретнат единки од други групи. Поради потребата од топлина, прстеноопашестиот лемур седнуваат на сончевина за да се загрејат, ширејќи ги рацете и нозете. == Исхрана == Прстеноопашестиот лемур се храни претежно со [[плод]]ови, помимо этого в их меню входят [[лист (ботаника)|листови]], [[цвет]]ови, [[треви|травести растенија]], [[кактус]]и, а повремено и со [[инсект]]и. == Размножување == Женките раѓаат по едно младо, или поретко по две, меѓу август и октомври, на почетокот на влажната сезона. Се размножуваат секоја година, а бременоста трае околу 222 дена. Кога ќе се роди, младото тежи од 80 до 120&nbsp;грама. Новороденчињата се фаќаат за крзното на мајката и така висат на неа, но по некое врме се префрлаат на грбот. На возраст од 1–2 месеца младото почнува да се симнува од мајката и самостојно да шета, враќајќи се на неа за спиење и цицање. На возраст од 5–6 месеци младите веќе се остамостојуваат и се одвикнуваат од млеко. Потоа животниот век им трае 34 до 37 години. == Закани == Во споредба со другите лемури, прстеноопашестиот лемур е прилично чест. [[Меѓународен сојуз за заштита на природата|Меѓународниот сојуз за заштита на природата]] сепак го смета за [[загрозен вид]] поради опаѓањето на неговата бројност. Постојното население на овие лемури се проценува на 10.000—100.000 единки. Главни закани по видот е уништувањето на [[живеалиште (екологија)|живеалиштата]] и [[лов]]от, кој се одвива делумно и од стопански причини. == Галерија == <gallery> Податотека:Прстеноопашест лемур - Зоо Скопје.jpg|Лемур во [[Зоолошка градина Скопје|Зоо Скопје]] Податотека:Lemur walking.jpg Податотека:LemurZSLWhipsnade.JPG Податотека:Ringstaartmakis - Ring-tailed Lemur.jpg Податотека:Ring.tailed.lemur.situp.arp.jpg Податотека:Кошачий лемур1.jpg </gallery> == Наводи == {{наводи|refs= <ref name="CITES">{{нмс | url = http://checklist.cites.org/#/en/search/scientific_name=Lemur+catta | title = Checklist of CITES Species | website = CITES | publisher = UNEP-WCMC | accessdate = 18 March 2015}}</ref> <ref name="IUCN">{{IUCN | id = 11496 | taxon = Lemur catta | assessors = Andriaholinirina, N.|display-authors= ''et al''. | assessment_year = 2014 | version = 2014.1 | accessdate = 12 June 2014}}</ref> }} == Литература == * Ronald M. Nowak: ''Walker’s Mammals of the World''. Johns Hopkins University Press, 1999. — ISBN 0-8018-5789-9 * Alison Jolly: ''Ringtailed lemur biology — lemur catta in madagascar.'' Springer-Verlag 2006. — ISBN 0-387-32669-3 == Надворешни врски == {{ризница|Lemur catta}} {{викивидови-ред|Lemur catta|Прстеноопашест лемур}} * {{EOL|326533}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Лемури]] [[Категорија:Цицачи на Мадагаскар]] [[Категорија:Национални симболи на Мадагаскар]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Животни во Зоолошка градина Скопје]] 0xvpe4en2pls8jpg5gxz2tpwxe0229d 0 1148089 5542720 5030875 2026-04-21T06:25:53Z Bjankuloski06 332 /* Животопис */ Правописна исправка, replaced: неумонија → невмонија 5542720 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson |name= Полина Астахова |image=Polina Astakhova 1964b.jpg |caption=<small>Полина Астахова на Летните олимписки игри 1964</small> |fullname=Полина Григорјевна Астахова |altname= |nickname= |country= {{СССР}} |formercountry= |birth_date= {{birth date|df=yes|1936|10|30}} |birth_place= [[Запорожје]], [[Украинска Советска Социјалистичка Република|СССР]] |hometown= |residence= |death_date={{death date and age|df=yes|2005|08|05|1936|10|30}} |death_place=[[Киев]], [[Украина]] | height = {{height|m=1,66}} | weight = {{convert|56|kg|lb|abbr=on}} |sport= [[Гимнастика]] |club=• Шахтјор Донецк <br> • Авангард Киев <br> • ЦСКА Киев |retired= |show-medals = no |medaltemplates= {{MedalCountry | {{СССР}} }} {{MedalOlympic}} {{MedalGold|[[Летни олимписки игри 1956|1956 Мелбурн]]|Екипен повеќебој}} {{MedalGold|[[Летни олимписки игри 1960|1960 Рим]]|Екипен повеќебој}} {{MedalGold|[[Летни олимписки игри 1960|1960 Рим]]|Двовисински разбој}} {{MedalGold|[[Летни олимписки игри 1964|1964 Токио]]|Екипен повеќебој}} {{MedalGold|[[Летни олимписки игри 1964|1964 Токио]]|Двовисински разбој}} {{MedalSilver|[[Летни олимписки игри 1960|1960 Рим]]|Партер}} {{MedalSilver|[[Летни олимписки игри 1964|1964 Токио]]|Партер}} {{MedalBronze|[[Летни олимписки игри 1956|1956 Мелбурн]]|Екипно со предмет}} {{MedalBronze|[[Летни олимписки игри 1960|1960 Рим]]|Повеќебој}} {{MedalBronze|[[Летни олимписки игри 1964|1964 Токио]]|Повеќебој}} {{MedalCompetition|Светски првенства}} {{MedalGold|1958 Москва|Екипен повеќебој}} {{MedalGold|1962 Прага|Екипен повеќебој}} {{MedalSilver|1966 Дортмунд|Екипен повеќебој}} {{MedalBronze|1958 Москва|Двовисински разбој}} {{MedalCompetition|Европски првенства}} {{MedalGold|1959 Краков|Греда}} {{MedalGold|1961 Лајпциг|Греда}} {{MedalGold|1961 Лајпциг|Двовисински разбој}} {{MedalSilver|1961 Лајпциг|Повеќебој}} {{MedalSilver|1961 Лајпциг|Партер}} }} '''Полина Астахова''' (30 октомври 1936 – 5 август 2005) — советска и украинска гимнастичарка. Натпреварувајќи се за Советскиот Сојуз таа освоила десет олимписки медали на игрите во [[Летни олимписки игри 1956|1956]], [[Летни олимписки игри 1960|1960]] и [[Летни олимписки игри 1964|1964]].{{Ref|sf}} ==Животопис== Астахова започнала да се интересира за [[спортска гимнастика]] на 13-годишна возраст, откако го гледала гимнастичкото првенство во [[Донецк]], град во кој нејзиното семејство се преселило кратко време пред тоа. Таа започнала да тренира во локалниот гимнастички клуб Шахтјор, а нејзин прв тренер бил Владимир Алиександрович Смирнов. Астахова го добила прекарот ''Руската бреза'' во [[западен свет|западните земји]] поради нејзината исклучителна елеганција, и на [[Летни олимписки игри 1960|Летните олимписки игри 1960]] таа дури била наречена ''Мадона'' од италијанските новинари. Помеѓу 1956 и 1966 година, Астахова била на врвот на многу меѓународни и државни натпреварувања, посебно во дисциплината двовисински разбој. Таа била член на гимнастичката екипа на СССР од 1955 до 1968 година. Во 1954 година Астахова за првпат се натпреварувала на државното првенство на СССР и за една година успеала да стане член на екипата на СССР која се натпреварувала на [[Летни олимписки игри 1956|Летните олимписки игри 1956]]. Таа била најмладиот член на екипата и придонела екипата да го освои златниот медал. На игрите во 1960 во [[Рим]], таа била во водство во повеќебојот, но загубил цел бод поради пад од гредата, која била седма дисциплина од осумте одржани. Таа била многу разочарана од инцидентот и поради тоа по игрите не се натпреварувала, иако во Рим ги освоила златните медали во екипниот повеќебој и двовисинскиот разбој, сребрен медал во дисциплината партер и бронзен медал во повеќебој. На Европското првенство во 1961 година, таа ги освоила златните медали во дисциплините двовисински разбој и греда.{{Ref|Legends}} Натпреварувајќи се на [[Летни олимписки игри 1964|игрите во 1964]] во [[Токио]], Астахова помогнала екипата на СССР да го освои златниот медал во екипниот повеќебој, го освоила златниот медал во двовисински разбој, сребрениот медал во партер и бронзениот медал во повеќебој.{{Ref|sf}} Откако ја завршила својата спортска кариера, од 1972 година Астахова работела како тренер во Украина. Во 2002 година таа била примена во Меѓународната гимнастичка куќа на славни.{{Ref|hof}} Астахова ги поминала своите последни години од животот во [[Киев]], каде починала на 68-годишна возраст од пневмонија. ==Наводи== *{{note|sf}} {{Наведена мрежна страница | title = Polina Astakhova | work = Sports-reference | url = http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/as/polina-astakhova-1.html | accessdate = 2015-11-23 | archive-date = 2015-06-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150621101420/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/as/polina-astakhova-1.html | url-status = dead }} *{{note|Legends}} {{Наведена мрежна страница | title = Polina Ghrighorievna Astakhova | work = Legends of the Soviet sports | url = http://sportlegend.kulichki.net/gymnastics/astahova.htm | accessdate = 2 May 2006 |language=ru}} *{{note|hof}} {{Наведена мрежна страница | title = Polina Ghrighorievna Astakhova | work = International Gymnastics Hall of Fame | url = http://www.ighof.com/honorees/honorees_astakova.html | accessdate = 12 May 2007 }} ==Надворешни врски== {{рв|Polina Astakhova}} * [http://www.ighof.com/honorees/2002_Polina_Astakhova.php Профил] на Меѓународната гимнастичка куќа на славни * [http://www.gymn-forum.net/bios/women/astakhova.html Биографија и достигнувања] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Астахова}} [[Категорија:Родени во 1936 година]] [[Категорија:Починати во 2005 година]] [[Категорија:Украински гимнастичари]] [[Категорија:Советски гимнастичари]] [[Категорија:Освојувачи на златни олимписки медали за СССР]] [[Категорија:Олимписки сребрени медалисти за СССР]] [[Категорија:Олимписки бронзени медалисти за СССР]] [[Категорија:Родени во Запорожје]] [[Категорија:Носители на Орденот на Црвеното знаме на трудот]] [[Категорија:Носители на орденот „Знак на Честа“]] ngxixgsyzp3k6e9u8la8hzjhp5i2jbj 0 1148328 5542412 5542332 2026-04-20T13:22:24Z Buli 2648 /* Содржина */ 5542412 wikitext text/x-wiki {{Infobox manuscript <!----------Name----------> | name = Зографско евангелие | location = [[Руска национална библиотека]] <!----------Image----------> | image = ZographensisColour.jpg | width = | caption = Страна од Зографското евангелие на која започнува Евангелието по Марко "ⰵⰲⰰⰳⰳ[ⰵ]ⰾⰻⰵ ⱁⱅⱏ ⰿⰰⱃⱏⰽⰰ (Єваггєлїе отъ Маръка)" | alt = <!----------General----------> | Also known as = | Type = | Date = Крајот на Х или почетокот на XI век | Place of origin = | Language(s) = | Scribe(s) = | Author(s) = | Compiled by = | Illuminated by = | Patron = | Dedicated to = <!----------Form and content----------> | Material = [[пергамент]] | Size = 304 листа | Format = | Condition = | Script = [[Глаголица]] | Contents = четвороевангелие со синаксар | Illumination(s) = | Additions = | Exemplar(s) = | Previously kept = | Discovered = | Accession = | Other = | below = }} '''Зографско евангелие''' — средновековен [[Македонска средновековна книжевност|македонски книжевен споменик]] кое потекнува од [[X век|X]] или почетокот на [[XI век]] напишано на [[глаголица]] и пронајдено во [[Македонија]]<ref name="Македонската глаголица">{{наведена книга|last=Поп-Атанасов|first=Ѓорѓи|authorlink=Ѓорѓи Поп-Атанасов|title=Македонската глаголица|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e5/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0.pdf|year=2015|publisher=МАНУ|location=Скопје|pages=54–55}}</ref>. ==Ракопис== Ракописот потекнува од крајот на Х или почетокот на XI век и е напишан на 304 листа од [[пергамент]] со димензии 180х225 мм.<ref name="Македонската глаголица" /> Кон првобитниот текст (272 листови) во [[XII век]] на местото на изгубени листови се додадени 16 нови листови испишани со [[Глаголица|глаголично писмо]], а на крајот од ракописот во [[XIII век]] е додаден синаксар пишуван на [[кирилица]].<ref name="Македонската глаголица" /> Вториот глаголички дел од ракописот е пишуван врз пергаментни листови од коишто претходно е избришан глаголички текст од X век.<ref name="Македонската глаголица" /> Недостасува почетниот дел од ракописот и неколку листа од внатрешниот дел на евангелието. Го пишувале двајца глаголописци - едниот од нив го пишувал основниот дел од ракописот, а другиот - додадениот палимпсестов дел, како и двајца кирилописци - при што едниот го запишувал синаксарот, а другиот кириличните записи во глаголичниот дел на ракописот. Од нив е познато само името на пишувачот на синаксарот - Јоан јереј.<ref name="Македонската глаголица" /> ==Писмо== Писмото на ракописот е обла [[глаголица]]. Аглести форми има кај поновиот глаголички текст, а глаголица од висечки тип има кај избришаниот текст од палимпсестовиот дел на ракописот.<ref name="Македонската глаголица" /> Користен е архаичен правопис со разделно пишување на ук, употреба на [[диграф]]от ''шт'' и ретка вокализација на еровите.<ref name="Македонската глаголица" /> == Особености == Некои од јазичните особеностите на овој [[ракопис]] се:<ref name=BSSR>{{citation | last = Пандев | first = Димитар | editor-last = Ќулавкова | editor-first = Катица | title = Македонска хрестоматија | pages = 9–10 | publisher = МАНУ | location = Скопје | year = 2020 | isbn = 9786082033013 | postscript = .}}</ref> * двоеров правопис * замена ъ > o и ь > e во силна позиција: {{slavonic|cu|кождо}}, {{slavonic|cu|подобенъ}} * употреба на четири [[јус]]ови знаци ==Содржина== Според содржинската структура претставува четвороевангелие ‒ го содржи целосниот текст на четирите канонски [[Евангелие|евангелија]]. Почетокот на ракописот е изгубен, поради што евангелето според Матеј не е целосно. Кодексот ги опфаќа: * [[евангелието според Матеј]] (л. 2 ‒ 76 об.) * [[Евангелие според Марко|евангелието според Марко]] (л. 77 ‒ 128 об.) * [[Евангелие според Лука|евангелието според Лука]] (л. 129 ‒ 224 об.) * [[Евангелие според Јован|евангелието според Јован]] (л. 225 ‒ 288 об.) * [[синаксар]] (л. 289 ‒ 299 об.) * [[месецослов]] (л. 299 об. ‒ 304 об.). ==Орнаментика== [[Податотека:Минијатура на Св. Петар и Павле, Зографско евангелие.jpg|мини|десно|Минијатура на Св. Петар и Павле, лист 43.]] Според орнаментиката ракописот содржи знаменца и коцновки во геометриски стил и плетени иницијали.<ref name="Македонската глаголица" /> Содржи и минијатура на [[Свети Петар и Павле|апостолите Петар и Павле]] и уште неколку невешти цртежи.<ref name="Македонската глаголица" /> Повезот е нов и потекнува од XIX век и претставува имитација на окована подврзија од XIV век на грчки ракописен зборник од [[Света Гора|светогорскиот]] манастир „Пантократор“.<ref name="Македонската глаголица" /> ==Пронаоѓање== Ракописот е откриен во [[Манастир Зограф|Зографскиот манастир]] во [[1843]] година од австрискиот конзул во [[Солун]] - [[Антун Михановиќ]].<ref name="Македонската глаголица" /> Во [[1860]] монашкото братство му го подарило на [[Русија|рускиот цар]] [[Александар II (Русија)|Александар II]] кој го предал во Руската национална библиотека во [[Санкт Петербург]], каде што и денес се чува под сигнатура ''Глаг.1.''<ref name="Македонската глаголица" /> Дигиталната верзија е достапна во нивната дигитална ризница. [http://expositions.nlr.ru/ex_manus/Zograph_Gospel/_Project/page_Manuscripts.php?izo зографско евангелие] == Поврзано == * [[Список на глаголични ракописи (900–1199)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commonscat|Codex Zographensis}} * [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e5/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0.pdf „Македонската глаголица“ (МАНУ, Скопје, 2015. 103 страници)] * [https://wikisource.org/wiki/%D0%97%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B5 Зографското евангелие на Викиизвор на глаголица и кирилица] {{Македонски ракописи до 14 век}} [[Категорија:Средновековна македонска книжевност]] [[Категорија:Библиски ракописи]] a0rvodqa1ibwiow0wytn6mgvbxukshp 5542413 5542412 2026-04-20T13:25:21Z Buli 2648 /* Содржина */ 5542413 wikitext text/x-wiki {{Infobox manuscript <!----------Name----------> | name = Зографско евангелие | location = [[Руска национална библиотека]] <!----------Image----------> | image = ZographensisColour.jpg | width = | caption = Страна од Зографското евангелие на која започнува Евангелието по Марко "ⰵⰲⰰⰳⰳ[ⰵ]ⰾⰻⰵ ⱁⱅⱏ ⰿⰰⱃⱏⰽⰰ (Єваггєлїе отъ Маръка)" | alt = <!----------General----------> | Also known as = | Type = | Date = Крајот на Х или почетокот на XI век | Place of origin = | Language(s) = | Scribe(s) = | Author(s) = | Compiled by = | Illuminated by = | Patron = | Dedicated to = <!----------Form and content----------> | Material = [[пергамент]] | Size = 304 листа | Format = | Condition = | Script = [[Глаголица]] | Contents = четвороевангелие со синаксар | Illumination(s) = | Additions = | Exemplar(s) = | Previously kept = | Discovered = | Accession = | Other = | below = }} '''Зографско евангелие''' — средновековен [[Македонска средновековна книжевност|македонски книжевен споменик]] кое потекнува од [[X век|X]] или почетокот на [[XI век]] напишано на [[глаголица]] и пронајдено во [[Македонија]]<ref name="Македонската глаголица">{{наведена книга|last=Поп-Атанасов|first=Ѓорѓи|authorlink=Ѓорѓи Поп-Атанасов|title=Македонската глаголица|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e5/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0.pdf|year=2015|publisher=МАНУ|location=Скопје|pages=54–55}}</ref>. ==Ракопис== Ракописот потекнува од крајот на Х или почетокот на XI век и е напишан на 304 листа од [[пергамент]] со димензии 180х225 мм.<ref name="Македонската глаголица" /> Кон првобитниот текст (272 листови) во [[XII век]] на местото на изгубени листови се додадени 16 нови листови испишани со [[Глаголица|глаголично писмо]], а на крајот од ракописот во [[XIII век]] е додаден синаксар пишуван на [[кирилица]].<ref name="Македонската глаголица" /> Вториот глаголички дел од ракописот е пишуван врз пергаментни листови од коишто претходно е избришан глаголички текст од X век.<ref name="Македонската глаголица" /> Недостасува почетниот дел од ракописот и неколку листа од внатрешниот дел на евангелието. Го пишувале двајца глаголописци - едниот од нив го пишувал основниот дел од ракописот, а другиот - додадениот палимпсестов дел, како и двајца кирилописци - при што едниот го запишувал синаксарот, а другиот кириличните записи во глаголичниот дел на ракописот. Од нив е познато само името на пишувачот на синаксарот - Јоан јереј.<ref name="Македонската глаголица" /> ==Писмо== Писмото на ракописот е обла [[глаголица]]. Аглести форми има кај поновиот глаголички текст, а глаголица од висечки тип има кај избришаниот текст од палимпсестовиот дел на ракописот.<ref name="Македонската глаголица" /> Користен е архаичен правопис со разделно пишување на ук, употреба на [[диграф]]от ''шт'' и ретка вокализација на еровите.<ref name="Македонската глаголица" /> == Особености == Некои од јазичните особеностите на овој [[ракопис]] се:<ref name=BSSR>{{citation | last = Пандев | first = Димитар | editor-last = Ќулавкова | editor-first = Катица | title = Македонска хрестоматија | pages = 9–10 | publisher = МАНУ | location = Скопје | year = 2020 | isbn = 9786082033013 | postscript = .}}</ref> * двоеров правопис * замена ъ > o и ь > e во силна позиција: {{slavonic|cu|кождо}}, {{slavonic|cu|подобенъ}} * употреба на четири [[јус]]ови знаци ==Содржина== Според содржинската структура претставува четвороевангелие ‒ го содржи целосниот текст на четирите канонски [[Евангелие|евангелија]]. Почетокот на ракописот е изгубен, поради што евангелето според Матеј не е целосно. Кодексот ги опфаќа:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mke.iml.edu.mk/Home/Delo/86|title=Зографско евангелие|work=Енциклопедија на македонската книжевност|accessdate=20 април 2026}}</ref> * [[евангелието според Матеј]] (л. 2 ‒ 76 об.) * [[Евангелие според Марко|евангелието според Марко]] (л. 77 ‒ 128 об.) * [[Евангелие според Лука|евангелието според Лука]] (л. 129 ‒ 224 об.) * [[Евангелие според Јован|евангелието според Јован]] (л. 225 ‒ 288 об.) * [[синаксар]] (л. 289 ‒ 299 об.) * [[месецослов]] (л. 299 об. ‒ 304 об.). ==Орнаментика== [[Податотека:Минијатура на Св. Петар и Павле, Зографско евангелие.jpg|мини|десно|Минијатура на Св. Петар и Павле, лист 43.]] Според орнаментиката ракописот содржи знаменца и коцновки во геометриски стил и плетени иницијали.<ref name="Македонската глаголица" /> Содржи и минијатура на [[Свети Петар и Павле|апостолите Петар и Павле]] и уште неколку невешти цртежи.<ref name="Македонската глаголица" /> Повезот е нов и потекнува од XIX век и претставува имитација на окована подврзија од XIV век на грчки ракописен зборник од [[Света Гора|светогорскиот]] манастир „Пантократор“.<ref name="Македонската глаголица" /> ==Пронаоѓање== Ракописот е откриен во [[Манастир Зограф|Зографскиот манастир]] во [[1843]] година од австрискиот конзул во [[Солун]] - [[Антун Михановиќ]].<ref name="Македонската глаголица" /> Во [[1860]] монашкото братство му го подарило на [[Русија|рускиот цар]] [[Александар II (Русија)|Александар II]] кој го предал во Руската национална библиотека во [[Санкт Петербург]], каде што и денес се чува под сигнатура ''Глаг.1.''<ref name="Македонската глаголица" /> Дигиталната верзија е достапна во нивната дигитална ризница. [http://expositions.nlr.ru/ex_manus/Zograph_Gospel/_Project/page_Manuscripts.php?izo зографско евангелие] == Поврзано == * [[Список на глаголични ракописи (900–1199)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commonscat|Codex Zographensis}} * [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e5/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0.pdf „Македонската глаголица“ (МАНУ, Скопје, 2015. 103 страници)] * [https://wikisource.org/wiki/%D0%97%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B5 Зографското евангелие на Викиизвор на глаголица и кирилица] {{Македонски ракописи до 14 век}} [[Категорија:Средновековна македонска книжевност]] [[Категорија:Библиски ракописи]] acqovtvv75indpj3eu6lks80omp9ue3 5542430 5542413 2026-04-20T16:32:40Z Buli 2648 /* Пронаоѓање */ 5542430 wikitext text/x-wiki {{Infobox manuscript <!----------Name----------> | name = Зографско евангелие | location = [[Руска национална библиотека]] <!----------Image----------> | image = ZographensisColour.jpg | width = | caption = Страна од Зографското евангелие на која започнува Евангелието по Марко "ⰵⰲⰰⰳⰳ[ⰵ]ⰾⰻⰵ ⱁⱅⱏ ⰿⰰⱃⱏⰽⰰ (Єваггєлїе отъ Маръка)" | alt = <!----------General----------> | Also known as = | Type = | Date = Крајот на Х или почетокот на XI век | Place of origin = | Language(s) = | Scribe(s) = | Author(s) = | Compiled by = | Illuminated by = | Patron = | Dedicated to = <!----------Form and content----------> | Material = [[пергамент]] | Size = 304 листа | Format = | Condition = | Script = [[Глаголица]] | Contents = четвороевангелие со синаксар | Illumination(s) = | Additions = | Exemplar(s) = | Previously kept = | Discovered = | Accession = | Other = | below = }} '''Зографско евангелие''' — средновековен [[Македонска средновековна книжевност|македонски книжевен споменик]] кое потекнува од [[X век|X]] или почетокот на [[XI век]] напишано на [[глаголица]] и пронајдено во [[Македонија]]<ref name="Македонската глаголица">{{наведена книга|last=Поп-Атанасов|first=Ѓорѓи|authorlink=Ѓорѓи Поп-Атанасов|title=Македонската глаголица|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e5/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0.pdf|year=2015|publisher=МАНУ|location=Скопје|pages=54–55}}</ref>. ==Ракопис== Ракописот потекнува од крајот на Х или почетокот на XI век и е напишан на 304 листа од [[пергамент]] со димензии 180х225 мм.<ref name="Македонската глаголица" /> Кон првобитниот текст (272 листови) во [[XII век]] на местото на изгубени листови се додадени 16 нови листови испишани со [[Глаголица|глаголично писмо]], а на крајот од ракописот во [[XIII век]] е додаден синаксар пишуван на [[кирилица]].<ref name="Македонската глаголица" /> Вториот глаголички дел од ракописот е пишуван врз пергаментни листови од коишто претходно е избришан глаголички текст од X век.<ref name="Македонската глаголица" /> Недостасува почетниот дел од ракописот и неколку листа од внатрешниот дел на евангелието. Го пишувале двајца глаголописци - едниот од нив го пишувал основниот дел од ракописот, а другиот - додадениот палимпсестов дел, како и двајца кирилописци - при што едниот го запишувал синаксарот, а другиот кириличните записи во глаголичниот дел на ракописот. Од нив е познато само името на пишувачот на синаксарот - Јоан јереј.<ref name="Македонската глаголица" /> ==Писмо== Писмото на ракописот е обла [[глаголица]]. Аглести форми има кај поновиот глаголички текст, а глаголица од висечки тип има кај избришаниот текст од палимпсестовиот дел на ракописот.<ref name="Македонската глаголица" /> Користен е архаичен правопис со разделно пишување на ук, употреба на [[диграф]]от ''шт'' и ретка вокализација на еровите.<ref name="Македонската глаголица" /> == Особености == Некои од јазичните особеностите на овој [[ракопис]] се:<ref name=BSSR>{{citation | last = Пандев | first = Димитар | editor-last = Ќулавкова | editor-first = Катица | title = Македонска хрестоматија | pages = 9–10 | publisher = МАНУ | location = Скопје | year = 2020 | isbn = 9786082033013 | postscript = .}}</ref> * двоеров правопис * замена ъ > o и ь > e во силна позиција: {{slavonic|cu|кождо}}, {{slavonic|cu|подобенъ}} * употреба на четири [[јус]]ови знаци ==Содржина== [[Податотека:Минијатура на Св. Петар и Павле, Зографско евангелие.jpg|мини|десно|Минијатура на Св. Петар и Павле, лист 43.]] Според содржинската структура претставува четвороевангелие ‒ го содржи целосниот текст на четирите канонски [[Евангелие|евангелија]]. Почетокот на ракописот е изгубен, поради што евангелето според Матеј не е целосно. Кодексот ги опфаќа:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mke.iml.edu.mk/Home/Delo/86|title=Зографско евангелие|work=Енциклопедија на македонската книжевност|accessdate=20 април 2026}}</ref> * [[евангелието според Матеј]] (л. 2 ‒ 76 об.) * [[Евангелие според Марко|евангелието според Марко]] (л. 77 ‒ 128 об.) * [[Евангелие според Лука|евангелието според Лука]] (л. 129 ‒ 224 об.) * [[Евангелие според Јован|евангелието според Јован]] (л. 225 ‒ 288 об.) * [[синаксар]] (л. 289 ‒ 299 об.) * [[месецослов]] (л. 299 об. ‒ 304 об.). ==Орнаментика== Според орнаментиката ракописот содржи знаменца и коцновки во геометриски стил и плетени иницијали.<ref name="Македонската глаголица" /> Содржи и минијатура на [[Свети Петар и Павле|апостолите Петар и Павле]] и уште неколку невешти цртежи.<ref name="Македонската глаголица" /> Повезот е нов и потекнува од XIX век и претставува имитација на окована подврзија од XIV век на грчки ракописен зборник од [[Света Гора|светогорскиот]] манастир „Пантократор“.<ref name="Македонската глаголица" /> ==Пронаоѓање== [[Податотека:Севастьянов Пётр Иванович.jpg|мини|Петар Севастјанов]] Ракописот е откриен во [[Манастир Зограф|Зографскиот манастир]] во [[1843]] година од австрискиот конзул во [[Солун]] - [[Антун Михановиќ]].<ref name="Македонската глаголица" /> Во [[1860]] монашкото братство преку Петар Севастјанов му го подарило на [[Русија|рускиот цар]] [[Александар II (Русија)|Александар II]] кој го предал во Руската национална библиотека во [[Санкт Петербург]], каде што и денес се чува под сигнатура ''Глаг.1.''<ref name="Македонската глаголица" /> Дигиталната верзија е достапна во нивната дигитална ризница. [http://expositions.nlr.ru/ex_manus/Zograph_Gospel/_Project/page_Manuscripts.php?izo зографско евангелие] == Поврзано == * [[Список на глаголични ракописи (900–1199)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commonscat|Codex Zographensis}} * [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e5/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0.pdf „Македонската глаголица“ (МАНУ, Скопје, 2015. 103 страници)] * [https://wikisource.org/wiki/%D0%97%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B5 Зографското евангелие на Викиизвор на глаголица и кирилица] {{Македонски ракописи до 14 век}} [[Категорија:Средновековна македонска книжевност]] [[Категорија:Библиски ракописи]] ptik15q11272xxsqwi5fq3v83p4i5yj 5542435 5542430 2026-04-20T16:47:20Z Buli 2648 /* Содржина */ 5542435 wikitext text/x-wiki {{Infobox manuscript <!----------Name----------> | name = Зографско евангелие | location = [[Руска национална библиотека]] <!----------Image----------> | image = ZographensisColour.jpg | width = | caption = Страна од Зографското евангелие на која започнува Евангелието по Марко "ⰵⰲⰰⰳⰳ[ⰵ]ⰾⰻⰵ ⱁⱅⱏ ⰿⰰⱃⱏⰽⰰ (Єваггєлїе отъ Маръка)" | alt = <!----------General----------> | Also known as = | Type = | Date = Крајот на Х или почетокот на XI век | Place of origin = | Language(s) = | Scribe(s) = | Author(s) = | Compiled by = | Illuminated by = | Patron = | Dedicated to = <!----------Form and content----------> | Material = [[пергамент]] | Size = 304 листа | Format = | Condition = | Script = [[Глаголица]] | Contents = четвороевангелие со синаксар | Illumination(s) = | Additions = | Exemplar(s) = | Previously kept = | Discovered = | Accession = | Other = | below = }} '''Зографско евангелие''' — средновековен [[Македонска средновековна книжевност|македонски книжевен споменик]] кое потекнува од [[X век|X]] или почетокот на [[XI век]] напишано на [[глаголица]] и пронајдено во [[Македонија]]<ref name="Македонската глаголица">{{наведена книга|last=Поп-Атанасов|first=Ѓорѓи|authorlink=Ѓорѓи Поп-Атанасов|title=Македонската глаголица|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e5/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0.pdf|year=2015|publisher=МАНУ|location=Скопје|pages=54–55}}</ref>. ==Ракопис== Ракописот потекнува од крајот на Х или почетокот на XI век и е напишан на 304 листа од [[пергамент]] со димензии 180х225 мм.<ref name="Македонската глаголица" /> Кон првобитниот текст (272 листови) во [[XII век]] на местото на изгубени листови се додадени 16 нови листови испишани со [[Глаголица|глаголично писмо]], а на крајот од ракописот во [[XIII век]] е додаден синаксар пишуван на [[кирилица]].<ref name="Македонската глаголица" /> Вториот глаголички дел од ракописот е пишуван врз пергаментни листови од коишто претходно е избришан глаголички текст од X век.<ref name="Македонската глаголица" /> Недостасува почетниот дел од ракописот и неколку листа од внатрешниот дел на евангелието. Го пишувале двајца глаголописци - едниот од нив го пишувал основниот дел од ракописот, а другиот - додадениот палимпсестов дел, како и двајца кирилописци - при што едниот го запишувал синаксарот, а другиот кириличните записи во глаголичниот дел на ракописот. Од нив е познато само името на пишувачот на синаксарот - Јоан јереј.<ref name="Македонската глаголица" /> ==Писмо== Писмото на ракописот е обла [[глаголица]]. Аглести форми има кај поновиот глаголички текст, а глаголица од висечки тип има кај избришаниот текст од палимпсестовиот дел на ракописот.<ref name="Македонската глаголица" /> Користен е архаичен правопис со разделно пишување на ук, употреба на [[диграф]]от ''шт'' и ретка вокализација на еровите.<ref name="Македонската глаголица" /> == Особености == Некои од јазичните особеностите на овој [[ракопис]] се:<ref name=BSSR>{{citation | last = Пандев | first = Димитар | editor-last = Ќулавкова | editor-first = Катица | title = Македонска хрестоматија | pages = 9–10 | publisher = МАНУ | location = Скопје | year = 2020 | isbn = 9786082033013 | postscript = .}}</ref> * двоеров правопис * замена ъ > o и ь > e во силна позиција: {{slavonic|cu|кождо}}, {{slavonic|cu|подобенъ}} * употреба на четири [[јус]]ови знаци ==Содржина== [[Податотека:Минијатура на Св. Петар и Павле, Зографско евангелие.jpg|мини|десно|Минијатура на Св. Петар и Павле, лист 43.]] Според содржинската структура претставува четвороевангелие ‒ го содржи целосниот текст на четирите канонски [[Евангелие|евангелија]]. Почетокот на ракописот е изгубен, поради што евангелето според Матеј не е целосно. Кодексот ги опфаќа:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mke.iml.edu.mk/Home/Delo/86|title=Зографско евангелие|work=Енциклопедија на македонската книжевност|accessdate=20 април 2026}}</ref> * [[евангелието според Матеј]], почнувајќи од Мт. 3:11 (л. 2 ‒ 76 об.) * [[Евангелие според Марко|евангелието според Марко]] (л. 77 ‒ 128 об.) * [[Евангелие според Лука|евангелието според Лука]] (л. 129 ‒ 224 об.) * [[Евангелие според Јован|евангелието според Јован]] (л. 225 ‒ 288 об.) * [[синаксар]] (л. 289 ‒ 299 об.) * [[месецослов]] (л. 299 об. ‒ 304 об.). ==Орнаментика== Според орнаментиката ракописот содржи знаменца и коцновки во геометриски стил и плетени иницијали.<ref name="Македонската глаголица" /> Содржи и минијатура на [[Свети Петар и Павле|апостолите Петар и Павле]] и уште неколку невешти цртежи.<ref name="Македонската глаголица" /> Повезот е нов и потекнува од XIX век и претставува имитација на окована подврзија од XIV век на грчки ракописен зборник од [[Света Гора|светогорскиот]] манастир „Пантократор“.<ref name="Македонската глаголица" /> ==Пронаоѓање== [[Податотека:Севастьянов Пётр Иванович.jpg|мини|Петар Севастјанов]] Ракописот е откриен во [[Манастир Зограф|Зографскиот манастир]] во [[1843]] година од австрискиот конзул во [[Солун]] - [[Антун Михановиќ]].<ref name="Македонската глаголица" /> Во [[1860]] монашкото братство преку Петар Севастјанов му го подарило на [[Русија|рускиот цар]] [[Александар II (Русија)|Александар II]] кој го предал во Руската национална библиотека во [[Санкт Петербург]], каде што и денес се чува под сигнатура ''Глаг.1.''<ref name="Македонската глаголица" /> Дигиталната верзија е достапна во нивната дигитална ризница. [http://expositions.nlr.ru/ex_manus/Zograph_Gospel/_Project/page_Manuscripts.php?izo зографско евангелие] == Поврзано == * [[Список на глаголични ракописи (900–1199)]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commonscat|Codex Zographensis}} * [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e5/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0.pdf „Македонската глаголица“ (МАНУ, Скопје, 2015. 103 страници)] * [https://wikisource.org/wiki/%D0%97%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B5 Зографското евангелие на Викиизвор на глаголица и кирилица] {{Македонски ракописи до 14 век}} [[Категорија:Средновековна македонска книжевност]] [[Категорија:Библиски ракописи]] br3p4os2h4pkx712lzjs4kf01woggs8 0 1150141 5542793 5298866 2026-04-21T09:37:55Z BosaFi 115936 5542793 wikitext text/x-wiki {{Состав на Сонцето}} '''Јадрото на Сонцето''' е жешкиот, густ регион во центарот на Сонцето каде што енергијата се генерира со нуклеарна фузија. Се смета дека се идзолжува од центарот до приближно 0.2 до 0.25 од [[сончев полупречник|сончевиот полупречник]].<ref>{{Наведено списание|doi=10.1126/science.1140598|date=Jun 2007|author=García, Ra|display-authors=4|author2=Turck-Chièze, S|author3=Jiménez-Reyes, Sj|author4=Ballot, J|author5=Pallé, Pl|author6=Eff-Darwich, A|author7=Mathur, S|author8=Provost, J|title=Tracking solar gravity modes: the dynamics of the solar core.|volume=316|issue=5831|pages=1591–3|issn=0036-8075|pmid=17478682|journal=Science|bibcode=2007Sci...316.1591G}}</ref> Јадрото е најжешкиот дел од [[Sun|Сонцето]] и од [[Solar System|Сончевиот Систем]]. Има густина од 150 g/cm³ (150 пати повеќе од густината на [[вода]]та) во центарот, и температура од 15 милиони степени Целзиусови.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |title=архивска копија |accessdate=2015-12-24 |archive-date=2019-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329081742/https://solarscience.msfc.nasa.gov/interior.shtml |url-status=dead }}</ref> Јадрото на сонцето е составено од [[Plasma (physics)|топол, густ гас во плазмична состојба]] (јони и електрони), под притисок од 265 билиони [[bar (unit)|барови]] (3.84 трилиони [[pounds per square inch|пки]] или 26.5 [[peta-|пета]][[pascal (unit)|паскали]] (ППа) во центарот. Јадрото внатре до 0,20 од сончевиот полупречник, содржи 34% од Сонечевата маса, но само 0,8% од Сончевиот волумен. Внатре 0.24 до сончевиот полупречник, јадрото генерира 99% од [[fusion power|фузиската моќ]] на Сонцето. Има две посебни реакции во кои четири водородни јадра можат евентуално да резултираат во едено хелиумско јадро: [[протонско-протонска реакција]] – што е одговорна за поголемиот дел од испуштената Сончева енергија – и [[CNO cycle|CNO циклусот]]. ==Претворање на енергија == Приближно 3.6{{e|38}} [[протон]]и (водородни јадра) се претвораат во [[helium nuclei|хелиумски јадра]] секоја секунда испуштајќи енергија со брзина од3.86{{e|26}} џули во секунда.<ref name=australia>{{Наведена мрежна страница|last1=McDonald|first1=Andrew|last2=Kennewell|first2=John|title=The Source of Solar Energy|website=Bureau of Meteorology|publisher=Commonwealth of Australia|date=2014}}</ref> Јадрото ја произведува скоро целата Сончева [[топлина]] преку фусија: остатокот од ѕвездата се загрева од топлината на јадрото. Енергијата произведена од фусијата во јадрото, мора да помине преку многу слоеви од [[solar photosphere|Сончевата фотосфера]] пред да излезе во вселената како [[Сончева светлина]] или [[кинетичка енергија]] од честичките. Ниската излена моќност која се случува внатре во фузиското јадро на Сонцето исто може да биде изненадувачка, кога ќе се земе предвид големата моќност која може да се одреди преку едноставна примена на [[Stefan–Boltzmann law|Стефан–Болцманов закон]] за температури од 10 до 15 милиони келвини. Сепак, слоевите на Сонцето зрачат до надворешните слоеви само малку пониски температури, а тоа е разликата во зрачење моќност помеѓу слоевите кој го одредува нето производство на електрична енергија и пренос во сончево јадро. На 19% од сончевото јадро, блиску до работ на јадрото, температурите се околу 10 милиони келвини и густината на фузиската моќност е 6.9&nbsp;W/м³, што е околу 2.5% од максималната вредност на Сончевиот центар. Густината таму е околу 40&nbsp;g/cм³, или приближно 27% од таа на центарот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.iiap.res.in/kodsch/Lectures/SBasu/kodaikanal.pdf |title=see p 54 and 55 |accessdate=2015-12-24 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924033717/http://www.iiap.res.in/kodsch/Lectures/SBasu/kodaikanal.pdf |url-status=dead }}</ref> Околу 91% од Сончевата енергија се произведува во овој полупречник. Во 24% од полупречникот (надворешното "јадро" според некои дефиниции), 99% од Сончевата моќност се произведува. Преку 30% од Сончевиот полупречник, каде температурата е 7 милиони келвини и густина од 10&nbsp;g/cм³ брзината на фусија е скоро нула.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://fusedweb.llnl.gov/CPEP/Chart_Pages/5.Plasmas/Sunlayers.html |title=See |accessdate=2015-12-24 |archive-date=2001-11-29 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20011129122524/http%3A//fusedweb%2Ellnl%2Egov/cpep/chart_pages/5%2Eplasmas/sunlayers%2Ehtml |url-status=dead }}</ref> Има две различни реакции каде 4 H јадра можат евентуално да резултираат во едно He јадро: "протонско-протонска верижна реакција" и "CNO циклусот". [[File:Fusion in the Sun.svg|thumb|upright|Прото-протонска реакција]] === Протонско-протонска реакција === {{Главна|Протонско-протонска реакција}} Првата реакција во која 4 H јадра можат евентуално да резултираат во едно He јадро е позната под името [[протонско-протонска реакција]], е:<ref name="australia"/><ref>{{Наведена книга |editor=Pascale Ehrenfreund |display-editors=etal |title=Astrobiology: future perspectives|date=2004|publisher=Kluwer Academic|location=Dordrecht [u.a.]|isbn=1402023049|url=https://books.google.com/books?id=UdnJoHeUP0YC|accessdate=28 August 2014}}</ref> <math>\left\{\begin{align} &&{}^1\!H + ^1\!H &\rightarrow {}^2\!D + e^+ + v\\ \text{then} &&{}^2\!D + {}^1\!H &\rightarrow {}^3\!He + \gamma \\ \text{then} &&{}^3\!He + {}^3\!He &\rightarrow {}^4\!He + {}^1\!H + {}^1\!H \\ \end{align}\right.</math> Оваа реакциона секвенца е најважна во сончево јадро. Карактеристичното време за првата реакција е околу еден билион години дури и покрај големите густини и високите температури во јадрото , поради неопходноста на [[weak force|слабата сила]] да предизвикува бета распаѓање пред нуклеоните да можат да се спојат. Овие рекации подоцна продолжуваат преку [[nuclear force|јадрената сила]] и се многу побрзи.<ref>These times come from: Byrne, J. ''Neutrons, Nuclei, and Matter'', Dover Publications, Mineola, New York, 2011, ISBN 0486482383, p 8.</ref> Целосната енергија испуштена од овие реакции е 26.7 MeV. === CNO циклус === [[File:CNO Cycle.svg|thumb|right|200 px|CNO циклус]] Втората реакциона секвенца, во која 4 H јадра можат евентуално да резлутираат во едно He јадро се нарекува [[carbon-nitrogen-oxygen cycle|јаглерод-азот-кислород циклус]] – или "CNO циклус" скратено – генерира помалце од 10% од целосната сончева енергија. Деталите на овој "јаглероден циклус" се следниве: <math>\left\{\begin{align} &&{}^{12}\!C + {}^1\!H &\rightarrow {}^{13}\!N + \gamma \\ \text{then} &&{}^{13}\!N &\rightarrow {}^{13}\!C + e^+ + \nu \\ \text{then} &&{}^{13}\!C + {}^1\!H &\rightarrow {}^{14}\!N + \gamma \\ \text{then} &&{}^{14}\!N + {}^1\!H &\rightarrow {}^{15}\!O + \gamma \\ \text{then} &&{}^{15}\!O &\rightarrow {}^{15}\!N + e^+ + \nu \\ \text{then} &&{}^{15}\!N + {}^1\!H &\rightarrow {}^{12}\!C + {}^4\!He + \gamma \\ \end{align}\right.</math> == Рамнотежа == Брзината од јадреното соединување зависи од густината. Од тука имаме дека, брзината на соединувањето во јадрото е во само-одржувачка рамнотежа: повисока брзина на соединување би предизвикала јадрото да се загрее повеќе и да се [[топлинско ширење|прошири]] блиску до [[тежина]]та на надворешните слоеви. Ова би ја намалила брзината на соединување, малку помалата брзина би предизвикала јадрото да се олади и да се смали, потоа зголемувајки ја брзината на соединување и повторно враќајќи ја во сегашното ниво. Сепак Сонцето станува потопло за време на главната секвенца, бидејќи атомите на хелиум во јадрото се потешки од атомите на водородот со кој се споени. Ова го зголемува гравитацискиот притисок на јадрото што е попречен од постепеното зголемување на брзината на соединување. Овој процес се забрзува со текот на времето како што јадрото станува потешко. == Пренос на енергија == Фисоко енергетските [[фотон]]и ([[гама-зраци]]) испуштени од фузиската реакција земаат индиректен пат до површината на Сонцето. Според сегашните модели, случајно распрскување од слободните електрони во сончевата радициона зона го одредува временскиот период за дифузија на фотоните, од јадрото до работ на радиционата зона дека е приближно 170.000 години. Од таму тие ја преминуваат [[струевит слој|струевитиот слој]], каде доминантниот трансфер процес преминува во струевит и брзината со која топлината се движи нанадвор се зголемува значително. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://alienworlds.southwales.ac.uk/sunStructure.html#/core Animated explanation of the core of the Sun] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151116133527/http://alienworlds.southwales.ac.uk/sunStructure.html#/core |date=2015-11-16 }} (University of South Wales). * [http://alienworlds.southwales.ac.uk/sunStructure.html#/coretempden Animated explanation of the temperature and density of the core of the Sun] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151116133527/http://alienworlds.southwales.ac.uk/sunStructure.html#/coretempden |date=2015-11-16 }} (University of South Wales). {{The Sun|state=uncollapsed}} {{Star}} [[Категорија:Сонце|Јадро]] npoufu8y9jrflux0we4l3ep6ltlmrdj 0 1150301 5542559 4916426 2026-04-20T20:14:12Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542559 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Edible dormouse | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=Amori, G. ''et al.''|year=2010|id=39316|title=Glis glis|downloaded=9 October 2010}}</ref> | fossil_range = {{fossil range|Pleistocene|recent}} | image = 7schlaefer.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Mammal]]ia | ordo = [[Rodent]]ia | familia = [[Gliridae]] | subfamilia = [[Glirinae]] | genus = '''''Glis''''' | genus_authority = [[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1762 | species = '''''G. glis''''' | binomial = ''Glis glis'' | binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[12th edition of Systema Naturae|1766]]) | synonyms_ref = &nbsp;<ref>{{Наведено списание |author=Carlo Violani & Bruno Zava |year=1995 |title=Carolus Linnaeus and the edible dormouse |journal=[[Hystrix (journal)|Hystrix]] |volume=6 |issue=1–2 |pages=109–115 |url=http://www.wildernessbz.com/PDF_download/Teriologia/CAROLUS%20LNAEUS%20AND%20THE%20EDIBLE%20DORMOUSE%20It._J._Mammal.-1994-111.pdf |format=[[Portable Document Format|PDF]] |doi=10.4404/hystrix-6.1-2-4020 |access-date=2015-12-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064312/http://www.wildernessbz.com/PDF_download/Teriologia/CAROLUS%20LNAEUS%20AND%20THE%20EDIBLE%20DORMOUSE%20It._J._Mammal.-1994-111.pdf |url-status=dead }}</ref> | synonyms = *''Sciurus glis'' <small>Linnaeus, 1766</small> *''Myoxus glis'' <small>(Linnaeus, 1766)</small> | range_map = Mapa_Glis_glis.png | range_map_caption = Edible dormouse range }} '''Полв''' ([[науч.]] ''Glis glis'') — животно од родот на глодачите, слично на верверица. Живее и во [[Македонија]]. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Полвови]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] 8i2yprxqf52jq2e86kn8d9123lcc4bo 0 1154713 5542611 5420849 2026-04-20T22:44:17Z Bjankuloski06 332 /* Хајделберг */ Печатна грешка, replaced: неговара → неговата 5542611 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Infobox scientist |name = Валтер Боте |image = Walther Bothe 1950s.jpg |caption = Боте во 1950-тите |birth_date = {{birth date|1891|1|8|df=yes}} |birth_place = [[Ораниенбург]], [[Германско Царство]] |death_date = {{death date and age|1957|2|8|1891|1|8|df=yes}} |death_place = [[Хајделберг]], [[Западна Германија]] |nationality = [[Германија]] |fields = [[физика]], [[математика]], [[хемија]] |workplaces = [[Берлински универзитет]]<br>[[Гисенски универзитет]]<br>[[Хајделбершки универзитет]]<br> [[Макс Планков инситут за медицински истражувања]] |alma_mater = [[Берлински универзитет]] |doctoral_advisor = [[Макс Планк]] |academic_advisor = |doctoral_students = [[Ханс Ритер фон Бајер]] |notable_students = |known_for = [[Случајно коло]] |awards = {{nowrap|[[Нобелова награда за физика]] (1954)}}<br> [[Медал Макс Планк]] (1953) }} '''Валтер Вилхелм Георг Боте''' ({{langx|de|Walther Wilhelm Georg Bothe}}; {{роден на|8|јануари|1891}} — {{починат на|8|февруари|1957}}) — [[Германија|германски]] јадрен физичар, кој добил [[Нобелова награда за физика]] во 1954 година, заедно со [[Макс Борн]]. Во 1913 година, се приклучил на новосоздадената лабораторија за радиоактивност во Царскиот институт за физика и техника, каде што останал до 1930 година, а подоцна и неколку години како директор на лабораторијата. Тој служел војска за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] од 1914 година и бил затвореник од страна на [[Руси]]те и се вратил во Германија во 1920 година. После неговото враќање во лабораторијата ги развил и ги применил методите за совпаѓање во студијата за јадрени реакции, Комптон ефект, космички зраци и бран-честичка двојност на радиација и поради тоа ја добил Нобеловата награда за физика во 1954 година. Во 1930 година станал редовен професор и директор на одделот за физика на [[Гисенски универзитет|Гисенскиот универзитет]]. Во 1932 година, тој станува директор на институтот за физика и радиологија на [[Хајделбершки универзитет|Хајделбершкиот универзитет]]. Тој бил симнат од оваа позиција од членовите на движењето „германска физика“. За да ја спречи својата емиграција од Германија, тој бил поставен за директор на одделот за физика на Институтот „Цар Вилхелм“ во [[Хајделберг]]. Таму тој го создал првиот оперативен циклотрон во Германија. Понатаму, тој станува водител на германскиот јадрен енергетски проект кој бил познат како Ураниум Клуб, кој започнал со работа во 1939 година под супервизија на војската. Во 1946 година, од институтот за физика, тој бил преименуван како професор на Хајделбершкиот универзитет. Од 1956 до 1957, тој бил член на работната група за јадрена физика во Германија. Една година по смртта на Боте, неговиот институт за физика бил издигнат во Макс Планков институт за јадрена физика. Понатаму тој наречен „Лабораторија Боте“. == Образование == Боте бил син на Фридрих Боте и Шарлот Хартунг. Од 1908 до 1913, Бот студирал ''Friedrich-Wilhelms-Универзитет''(денешен, ''[[Humboldt University of Berlin|Humboldt-Universität zu Berlin]]''). Во 1913, тој бил асистент на [[Макс Планк]]. Тој доктирирал во 1914.<ref name="Hentschel 1996">[[#Hentschel|Hentschel]], Appendix F; see the entry for Bothe.</ref><ref name="Rechenberg, Volume 1 2001, pp. 608">Mehra, Jagdish, and Helmut Rechenberg (2001) ''The Historical Development of Quantum Theory. Volume 1 Part 2 The Quantum Theory of Planck, Einstein, Bohr and Sommerfeld 1900–1925: Its Foundation and the Rise of Its Difficulties.'' Springer, ISBN 0-387-95175-X. p. 608</ref> ==Кариера== ===Рани години=== Во 1913,Боте се приклучува кон Physikalisch-Technische Reichsanstalt (PTR,Reich Physical and Technical Institute; денешен ''[[Physikalisch-Technische Bundesanstalt]]''), каде што останува до 1930. [[Ханс Гајгер]] бил поставен како дирктор на новата лабораторија за радиоактивност во 1912. На PTR, Боте бил асистент на Гајгер од 1913 до 1920, научен член на Генгеровиот тим од 1920 до 1927, и од 1927 до 1930 тој успеал Гајгер да го направи диркетор на лабораториајта за радиоактивност..<ref name="Hentschel 1996" /><ref name="Rechenberg, Volume 1 2001, pp. 608" /><ref name="Walther Bothe">''[http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/articles/states/walther-bothe.html Walther Bothe] and the Physics Institute: the Early Years of Nuclear Physics'', Nobelprize.org.</ref><ref name="The Coincidence Method">Bothe, Walther (1954) ''[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1954/bothe-lecture.html The Coincidence Method]'', ''The Nobel Prize in Physics 1954'', Nobelprize.org.</ref> Во мај 1914, Боте служел како доброволец на германската коњаница. Тој бил затоворен од русите и депортиран во Русија за 5 години. Таму тој го учел рускиот јазик и работел на теоретски физички проблеми поврзани со неговите докторски студии. Тој се вратил во Германија во 1920,со руска невеста.<ref name="Walther Bothe" /> После неговото враќање од Русија, Боте продолжува со неговата работа во PTR под раководство на [[Ханс Гајгер]] во лабораторија за радиоактвност.Во 1924, Боте го објавува неговиот метод на совпаќање. Потоа во наредните години, тој го применува овој метод во експерименталните сутидии за јадрените рекации,[[Комптони ефекти]] и [[двојна бран-честичка]] на светлината. Бетеовиот метод на совпаѓање и неговата апликација му ја денесе ногвата [[Нобелова награда за физика]] во 1954.<ref name="The Coincidence Method" /><ref>[[#Hentschel|Hentschel]], Appendix F; see the entry for Geiger.</ref><ref>Fick, Dieter and Kant, Horst ''[http://web.science.uu.nl/HQ2/abstracts/Kant_Fick.pdf Walther Bothe’s contributions to the particle-wave dualism of light'']. science.uu.nl</ref><ref name="Walther Bothe Biography">''[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1954/bothe-bio.html Walther Bothe Biography]'', ''The Nobel Prize in Physics 1954'', Nobelprize.org.</ref> Во 1925, додека бил сè уште во PTR, Боте станува ''[[приватен доцент ]]'' на универзитетот во Берлин, што значи дека тој ја има комплетирано неговата [[хабилитација]] и во 1929, тој станал ''ausserordentlicher Professor'' таму.<ref name="Hentschel 1996" /><ref name="Rechenberg, Volume 1 2001, pp. 608" /> Во 1927,Боте ја започнал студијата за транс мутација на светлосни елементи со [[алфа-честички]]. Од заединчкото истажување со Х. Франц и [[Хаинц Посе]] во 1928, Боте и Франц ги поврзале реакционите продукути од јадрените интеракции со јадрените енегетски нивоа.<ref name="Walther Bothe" /><ref name="The Coincidence Method" /><ref name="Walther Bothe Biography" /> Во 1929, во соработка со [[Вернер Колхостер]] и [[Бруно Роси]] кои биле гости во Ботеловата лабораторија на PTR, Боте ја започнал студијата за [[космички зраци]]. Студијата за космичка радиација била спроведувана од страна Бота до крајот на негиовиот живот.<ref name="The Coincidence Method" /><ref name="Walther Bothe Biography" /> Во 1930, тој станува ''ordentlicher Professor'' (редовен професор) и директор на оделот за физика во ''[[University of Giessen|Justus Liebig-Universität Gießen]]''. Таа година, работејќи со [[Херберт Бекер (физичар)|Херберт Бекер]], Боте бомбардирал [[берилиум ]],[[бор]], и [[литиум]] со алфа четички од [[полониум]] и добил нова форма на пенетрирачка радиација. Во 1932,[[Џејмс Кадвик]] ова зрачење ја идентификувал како [[неутрон]].<ref name="Hentschel 1996" /><ref name="Rechenberg, Volume 1 2001, pp. 608" /><ref name="Walther Bothe" /> ===Хајделберг=== [[File:Bothe.jpg|thumb|Walther Bothe]] Во 1932, Боте го назначил [[Филип Ленард]] за директор на ''Physikalische und Radiologische Institut'' (институот за физика и радиологија) на универзитетот во Хајделберг. Потоа [[Рудолф Флешман]] станал асистент на Боте. Кога [[Адолф Хитлер]] станал канцелар на Германија на 30 јануари 1933, концептот на ''[[Deutsche Physik]]'' станува главен фаворит; тој бил [[анти семитски]] и против теоретска физика,особено против современата физика, вклучувајќи ја [[квантанта механика]] и атомската и јадрена физика.Како применета универзитетска наука, политичките фактори му дале приоритет на историски применет концепт во научните способности,<ref>[[#Beyerchen|Beyerchen]], pp. 141–167.</ref> иако неговите најглавни поддржувачи биле [[Нобелова награда за физика|Нобелови добитници за физика]] [[Филип Ленард ]]<ref>[[#Beyerchen|Beyerchen]], pp. 79–102.</ref> и [[Јоханес Старк]].<ref>[[#Beyerchen|Beyerchen]], pp. 103–140.</ref> Поддржувачите на ''Deutsche Physik'' го промовирале неправилниот напад против водечките теориски физичари. Иако Ленард бил пензиониран од универзитетот во Хајделберг, тој сè уште имал значајно влијание таму. Во 1934, Ленард успеал да му олесни на Боте за неговата позиција на директор во интституот за физика и радиологија на универзитетот во Хајделберг, после што Боте можел да стане директор во ''Institut für Physik'' (институот за физика) во ''Kaiser-Wilhelm Institut für medizinische Forschung'' (KWImF, Kaiser Wilhelm Institute for Medical Research; денешен, t [[Max Planck Institute for Medical Research|Max-Planck Institut für medizinische Forschung]]) во Хајделберг.[[Лудолф Вон Керхл]], директор на KWImF и [[Макс Планк]],прецедател на [[Kaiser-Wilhelm Gesellschaft]] (KWG, Kaiser Wilhelm Society, денешен [[Max Planck Society]]),му понудил на Боте директорска функција за да може емигрира. Боте ја прифатил директорската функција во инстиутот за физика во KWImF сè до неговата смрт 1957. Додека во KWImF, Боте бил хонорарен професор во универзитетот во Хајделберг до 1946.[[Рудолф Флешмен|Флешмен]] отишол кај Боте и работел со него до 1941. Како негов вработен, Боте ангажирал науичници вклучувајќи ги [[Волфганг Гентнер]] (1936–1945), [[Хајнц Маиер- Лејбниц]] (1936-?) кој го имаат направено неговиот докторат со Нобеловиот лауреат [[Џејмс Френк]] кој бил препорачан од [[Роберт Пол]] и [[Џорџ Џос]], и [[Арнолд Фрамелсфилд]] (1939–1941).Исто така биле во неговиот тим биле вклучени Питер Јенсен и Ервин Фунфер.<ref name="Hentschel 1996" /><ref name="Rechenberg, Volume 1 2001, pp. 608" /><ref name="Walther Bothe" /><ref>[[#Hentschel|Hentschel]], Appendix F; see the entry of Fleischmann.</ref><ref>''Das Physikalische und Radiologische Institut der Universität Heidelberg'', ''Heidelberger Neueste Nachrichten'' Volume 56 (7 March 1913).</ref><ref>States, David M. (28 June 2001) [http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/articles/states/index.html ''A History of the Kaiser Wilhelm Institute for Medical Research: 1929–1939: Walther Bothe and the Physics Institute: The Early Years of Nuclear Physics''], ''Nobelprize.org''.</ref><ref>Landwehr, Gottfried (2002) [http://www.badw.de/publikationen/sonstige/nachrufe/2002/Fleischmann.pdf ''Rudolf Fleischmann 1.5.1903 – 3.2.2002''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120419065819/http://www.badw.de/publikationen/sonstige/nachrufe/2002/Fleischmann.pdf |date=2012-04-19 }}, ''Nachrufe – Auszug aus Jahrbuch'' pp. 326–328.</ref> Во 1938, Боте и Гентнер го издале трудот за зависнот на енергија на јадрениот фото ефект. Ова било провота јасна евиденција дека јадрената апсорпција е кумулативна и конитунирарна, којшто ефект е познат како биполарен јадрен одговор. Ова било теоретски објаснето во наредната деценија од физирчарите [[J. Ханс D. Јенсен]], Helmut Steinwedel, Peter Jensen, Michael Goldhaber, and [[Edward Teller]].<ref name="Walther Bothe" /> ===Првиот гремански циклотрон=== На крајот од 1937,забразниот успех на Боте и Гентер резултира со гредење и истражување на [[Ван де Графивиот генератор]] што ги одведе да го разгледаат изградувањето на [[циклотрон]]. Во ноември, извештајот бил испратен на прецедателот на ''[[Kaiser-Wilhelm Gesellschaft]]'' (KWG, Kaiser Wilhelm Society; денешен [[Mакс Планк здруженија]]), и Боте почнал да ги обезбедува средствата од ''Helmholtz-Gesellschaft'' (Helmholtz Society; денешен ''[[Helmholtz Association of German Research Centres]]''),'Badischen Kultusministerium'' (Министерството за култура- Баден), ''[[IG Farben|I.G. Farben]]'', KWG, и други истражувачко ореинтирани агенции. Почетните ветувања доведоа до нарачка на магнет од ''[[Сименс AG|Сименс]]'' од септември 1938, меѓутоа понатамошното финасирање станало проблематично. Во тоа време, Гентенр продолжил со неговите истражувања на нукеларниот фото ефект, со помош на Ван де Графиовиот генератор,со чие надградување призвел енергии само 1 MeV. Кога неговто истражување било комплетирано со ⁷Li (p, gamma) и ¹¹B (p, gamma) реакции, и на нукеларниот изомер ⁸⁰Br, Гентер го посветил целиот негов напор на градење на планираниот циклотрон.<ref name="Universität Heidelberg">Ulrich Schmidt-Rohr ''Wolfgang Gentner: 1906–1980'' ([http://www.physik.uni-frankfurt.de/paf/paf181.html Universität Heidelberg] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071104051549/http://www.physik.uni-frankfurt.de/paf/paf181.html |date=2007-11-04 }}).</ref> За да ја подпомогне конструкцијата на цилотронот, кон крајот на 1938 и почетокот на 1939, со помош на ''Helmholtz-Gesellschaft'', Гентер го пратил во лабораторијата за радиација на универзитот во Калифорнија ( денешен [[Лорес Беркли национална лабораторија]]) во Беркли Калифорнија. Како резултат на посетата, Гентнер формилирал коопералтивна соработка со [[Емилио Серџе]] и [[Доналт Кукси]].<ref name="Universität Heidelberg" /> После примријето на Франција и Германија во летото 1940, Боте и Гентнер ги примиле нарачките за го испитаат циклотронот на [[Frédéric Joliot-Curie]] кои го изградил во Париз. Додека тој бил граден, тој не бил оперативен. Во семептври 1940, Гентнер ги примил нарачките од група за да го стави циклотронот во функција. Херман Данзер од универзитетот во Франгфурт им помогнал во нивните вложувања. Додека во Париз, Гентнер можел да ги ослободи Frédéric Joliot-Curie и [[Paul Langevin]], кои биле затворени и осудени. Кон крајот во зимата од 1941/1942, циклотронот бил оперативен со 7-MeV од [[деутерони]]. [[Ураниум]] и [[ториум]] биле озрачени со снопови и нуспрозвод коишто биле пратени на [[Otto Hahn]] на ''Kaiser-Wilhelm Institut für Chemie''(KWIC,Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry, денешен [[Max Planck Institute for Chemistry]])во Берлин. Во средината на 1942, Гентнеровиот успех во Париз, бил на Wolfgang Riezler од [[Бон ]].<ref name="Universität Heidelberg" /><ref>Jörg Kummer ''[http://www.physik.uni-frankfurt.de/paf/paf194.html Hermann Dänzer: 1904–1987] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/19980111202307/http://www.physik.uni-frankfurt.de/paf/paf194.html |date=1998-01-11 }}'' (University of Frankfurt).</ref><ref>Powers, Thomas (1993) ''Heisenberg's War: The Secret History of the German Bomb''. Knopf. ISBN 0306810115. p. 357.</ref> За време на 1941 кога Боте обезбедил сè што е потребно за да ја комплтира констукцијата на циклотронот. Магнетот бил испратен во март 1943, и првиот сноп на деутрон бил емитиран во декември.Почесната церемнија за циклотрон била оджзана на 2 јуни 1944. Додека други циклотрони биле уште во констукција, Ботеовиот бил првиот оперативен циклотрон во Германија.<ref name="Rechenberg, Volume 1 2001, pp. 608" /><ref name="Universität Heidelberg" /> ===Ураниум клуб=== [[Германсиот проект за јадрена енергија]], почнал во пролет во 1939 под раководство на ''[[Reichsforschungsrat]]''(RFR, Рич конзулат за истражување) од '[[Reichserziehungsministerium]]'' (REM, Рич министерство за едукација). Од 1 септември ''[[Heereswaffenamt]]'' (HWA, Канцеларијата за борбена техника) го исклучил RFR и ја преземал одговорноста. Под конторла на HWA, ''Uranverein'' го имал својот прв состанок на 16 септември. Состанокот бил организиран од [[Курт Дајбнер]], советник на HWA и бил одржан во Берлин. Поканети биле Валтер Боте, [[Зигфрид Флиге]], [[Хас Гајгер]], [[Ото Хан]], [[Паул Хартек]], [[Герхард Хофман]], [[Јозеф Матаух]] и [[Георг Штетар]]. Вторниот состанок бил одржан наскоро на кое што биле поканети [[Клаус Клузиус]], [[Роберт Депел]], [[Вернер Хајзенберг]] и [[Карл Фридрих фон Вајцзекер]]. Кога Боте станал еден од водителите, [[Wolfgang Gentner]], [[Арнолд Фламерсфелд]], [[Рудолф Fleischmann]], Erwin Fünfer, и Peter Jensen станале члениво во ''Uranverein''. Нивното истражување било објавено во ''[[Kernphysikalische Forschungsberichte]]'' (''Истражувачки извештаи во нукларната физика''). За ''Uranverein'', Боте и уште 6 члена од неговиот тим во 1942, работеле на експериментално одредување на атомски константи, енергетско распредлување на разградени честички, и јадрени вкрстени делови. Ботеовите експериментални резулатати од апсорпцијата на неутроните во графит биле главни во германската одлука за фаворизирање на [[тешка вода]] како [[неутронски модератор]].<ref>[[#Hentschel|Hentschel]], pp. 363–364 and Appendix F; see the entries for Diebner and Döpel. See also the entry for the KWIP in Appendix A and the entry for the HWA in Appendix B.</ref><ref name=Macrakis>{{Наведена книга|author=Macrakis, Kristie |title=Surviving the Swastika: Scientific Research in Nazi Germany|isbn=0195070100|place=Oxford|year= 1993|pages=164–169}}</ref><ref>Mehra, Jagdish and Rechenberg, Helmut (2001) ''The Historical Development of Quantum Theory. Volume 6. The Completion of Quantum Mechanics 1926–1941. Part 2. The Conceptual Completion and Extension of Quantum Mechanics 1932–1941. Epilogue: Aspects of the Further Development of Quantum Theory 1942–1999.'' Springer. ISBN 978-0-387-95086-0. pp. 1010–1011.</ref> Кон крајот на 1941 било очигледно дека проектот за јадрена енергија не можел да го даде одлучувачкиот приднес до крајот на војната. HWA конторлата од ''Uranverein'' бил откажан од RFR во јули 1942. Проектот за јадрена енергија бил продожен како важен за војната од страна на војската.Проектот за германската јадрена сила бил поделен на следниве делови: производство на [[ураниум]] и [[тешка вода]], оделување на изотопи на ураниум, и 'Uranmaschine'' (нукларни реактори). Овој проект бил во основа поделен во 9 институти каде што доминирале директори коишто ги имале своите сопствени планови. Ботеовиот ''Институт за физика'' бил еден од деветте инстиути. Другите 8 инстиути кои помагале биле: Институт за физичка хемија во [[Ludwig Maximilian University of Munich]], HWA ''Versuchsstelle'' (станица за тестирање) во Готоу, ''Kaiser-Wilhelm-Institut für Chemie'', Физичко хемиски одел во [[Универзитетот во Хамбург]].<ref name=Macrakis/><ref>[[#Hentschel|Hentschel]], see the entry for the KWIP in Appendix A and the entries for the HWA and the RFR in Appendix B. Also see p. 372 and footnote #50 on p. 372.</ref><ref>[[#Walker|Walker]], pp. 49–53.</ref><ref name=kant/> ==Лично== Како резултат на оденувањето во Русија за време на Прва светска војна, како воен затвреник, тој ја запознал Барбара Билоу, со која што се оженил во 1920. Тој имал 2 деца. Таа умрела пред него истата година.<ref name="Walther Bothe Biography" /> Боте се занимавал со сликање и музика и свирел пијано.<ref name="Walther Bothe Biography" /> ==Награди== На Боте му биле доделени повеќе награди:<ref name="Walther Bothe Biography" /> *Член на [[Göttingen Academy of Sciences and Humanities|Академија на научници во Göttingen]] *Член на [[Heidelberg Academy for Sciences and Humanities|Академија на научници во Хајделберг]] *Член на [[Saxonian Academy of Sciences and Humanities|Саксонска академија на научници]], Leipzig *[[Bundesverdienstkreuz|Grand Cross of the Order for Federal Services]] 1952-Витез на Ордер за заслуги на науките и уметностите 1953-''[[Max Planck Medal|Макс-Планк-Медал]] '' на ''[[Deutsche Physikalische Gesellschaft]]'' 1954- [[Нобелова награда за физика]] "за метод на совпаѓање и неговите откритија поврзани со тоа". Боте ја примил пола награда; а пола награда му ја препуштил на [[Макс Борн]]. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Walther Bothe}} * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1954/bothe-bio.html Биографија Валтер Боте] на Nobelprize.org {{Нобелова награда за физика}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Боте, Валтер}} [[Категорија:Родени во 1891 година]] [[Категорија:Починати во 1957 година]] [[Категорија:Физичари од 20 век]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за физика]] [[Категорија:Носители на прускиот Орден за заслуги (граѓански)]] [[Категорија:Носители на медалот „Макс Планк“]] [[Категорија:Членови на Пруската академија на науките]] [[Категорија:Апсолвенти на Хумболтовиот универзитет]] [[Категорија:Германски нобеловци]] [[Категорија:Германски пронаоѓачи]] [[Категорија:Германски физичари]] [[Категорија:Носители на Заповедничкиот крст на Орденот за заслуги за СР Германија]] [[Категорија:Членови на Гетингенската академија на науките]] 5b5m7naz27w8g6uexd6lefh13f0bna7 0 1177466 5542614 5491912 2026-04-20T22:44:37Z Bjankuloski06 332 Печатна грешка, replaced: неговара → неговата 5542614 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Пепе | fullname = Кеплер Лаверан Лима Фереира | image = [[Податотека:Pepe 2018.jpg|200px]] | image_size = 200px | birth_date = {{birth date and age|1983|2|26|df=y}} | birth_place = [[Масејо]], [[Бразил]] | nationality = {{flagsport|BRA}} [[Бразил]]<br>{{flagsport|POR}} [[Португалија]] (од 2007) | height = 1,88 м | position = [[Одбрана (фудбал)#Централен одбранбен играч|Одбрана]] | currentclub = | clubnumber = | retired = 8 август 2024 <small>(41 г.)</small> | youthyears1 = 1995–2001 | youthclubs1 = {{Fb team Corinthians Alagoano}} | years1 = 2001-2002 | clubs1 = {{Fb team Maritimo B}} | caps1 = 14 | goals1 = 1 | years2 = 2002-2004 | clubs2 = {{Fb team Maritimo}} | caps2 = 63 | goals2 = 3 | years3 = 2004-2007 | clubs3 = {{Fb team Porto}} | caps3 = 64 | goals3 = 6 | years4 = 2007-2017 | clubs4 = {{Fb team Real Madrid}} | caps4 = 229 | goals4 = 13 | years5 = 2017-2018 | clubs5 = {{Fb team Besiktas}} | caps5 = 33 | goals5 = 5 | years6 = 2019-2024 | clubs6 = {{Fb team Porto}} | caps6 = 132 | goals6 = 7 | nationalyears1 = 2007–2024 | nationalteam1 = {{flagsport|POR}} [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] | nationalcaps1 = 141 | nationalgoals1 = 8 }} '''Кеплер Лаверан Лима Фереира''' ({{langx|pt| Képler Laveran Lima Ferreira}}; {{роден на|26|февруари|1983}}, во {{роден во|Масејо}}) попознат како '''Пепе''' – поранешен [[Португалија|португалски]] [[фудбал]]ер, [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]]. Својата фудбалска кариера ја започнал, во родниот [[Бразил]] во локалниот клуб [[ФК Коринтијанс Алагоано|Коринтијанс Алагоано]], каде и го добил прекарот ''Пепе''. Во 2001 година, тој дошол во Европа, поточно во [[Португалија]], каде станал играч на [[ФК Маритимо|Маритимо]]. Иако имал тешкотии со приспособувањето кон новата земја и посебно кон островот [[Мадејра]], од каде што доаѓа Маритимо, борејќи се со носталгијата, сепак Пепе брзо напредувал. Неговиот раст во [[ФК Маритимо|Маритимо]] не поминал незабележано од големите европски гиганти, меѓу кои и [[ФК Порто|Порто]], за кој Пепе се одлучил да потпише во 2004 година. После заминувањето на [[Жозе Мурињо]] и доаѓањето на [[Ко Адријансе]], тој ја достигнал својата целосна афирмација во клубот. Во 2007 година, Пепе направил трансфер во [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]],<ref>[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=559801.html Пепе потпиша за Реал]</ref> каде ги поминал следните години од кариерата и освоил голем број на трофеи, вклучитело и трите титули во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]]. По година и половина помината во дресот на турскиот [[ФК Бешикташ|Бешикташ]], во јануари 2019 година, Пепе се вратил во Португалија каде одново го облекол дресот на Порто. Иако е роден во Бразил, Пепе се определил да игра за [[Фудбалска репрезентација на Португалија|португалската репрезентација]], за која дебитирал во 2007 година и до денес забележал 141 настап и постигнал 8 голови. За Португалија играл на 4 [[Светско првенство во фудбал|Светски]] и 5 [[Европско првенство во фудбал|Европски]] првенства и бил дел од репрезентацијата на [[Европско првенство во фудбал 2016|Европското првенство 2016]], кое Португалија го освоила. ==Биографија== Роден во [[Масејо]], [[Алагоаш]], Пепе бил крстен Кеплер Лаверан од неговиот татко во чест на научниците [[Јоханес Кеплер]] и [[Шарл Луј Алфонс Лаверан]].<ref>{{cite web|url=http://torcedores.uol.com.br/noticias/2015/11/historias-do-zagueiro-pepe-contadas-por-seu-pai|title=Conheça histórias do zagueiro Pepe, contadas por seu pai|trans-title=Get to know stories of the defender Pepe, told by his father|publisher=UOL|language=pt|access-date=18 June 2017|archive-date=31 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731050433/http://torcedores.uol.com.br/noticias/2015/11/historias-do-zagueiro-pepe-contadas-por-seu-pai|url-status=dead}}</ref> Пепе е оженет со Ана Софија Мореира, која ја запознал во Порто во 2007 година. Заедно имаат две ќерки.<ref>{{cite news |title=Ana Sofia Moreira é a inspiração de Pepe |trans-title=Ana Sofia Moreira is Pepe's inspiration|url=https://www.record.pt/jogo-da-vida/detalhe/ana-sofia-moreira-e-a-inspiracao-de-pepe |access-date=24 December 2020 |work=Record |date=18 June 2016 |language=pt}}</ref> ==Клупска кариера== ===Маритимо=== Пепе започнал да игра фудбал во локалниот бразилски клуб [[ФК Коринтијанс Алагоано|Коринтијанс Алагоано]]. На 18-годишна возраст, заедно со соиграчот [[Езекиаш]], тој се преселил во Португалија каде потпишал за [[КС Маритимо|Маритимо]], клуб сместен на островот [[Мадејра]], каде го минал поголемиот дел од неговата прва сезона играјќи за [[КС Маритимо Б|Б-тимот]]. Откако бил промовиран во првиот тим за [[КС Маритимо сезона 2002–2003|сезоната 2002–2003]], под водство на украинскиот менаџер [[Анатолиј Бишовец]], Пепе ретко пропуштал натпревари, играјќи на неколку различни позиции, вклучително и како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|одбранбен играч за врска]]. Во летото 2003, на Пепе му била дадена дозвола да тренира две недели со [[ФК Спортинг Лисабон|Спортинг Лисабон]], по што можел да преговара за трансфер во ''зелено-белите''. Пепе ја поминал пробата, но двата клуба не можеле да се договорат околу отштетата, па Пепе останал во Маритимо и му помогнал на клубот да обезбеди настап во [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]] за следната сезона, придонесувајќи со 1 гол во 30 настапи. ===Порто=== [[File:Pepe Porto.jpg|thumb|left|Пепе играјќи за [[ФК Порто|Порто]] во 2006]] Во мај 2004 година, непосредно пред клубот да ја освои [[Требл (фудбал)|тројната круна]] со лигата, купот и [[УЕФА Лига на шампиони 2003/04|Лигата на шампионите]], Пепе потпишал за [[ФК Порто|Порто]].<ref>{{cite news |title=Pepe já assinou contrato |trans-title=Pepe already signed a contract |url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-nos/fc-porto/detalhe/pepe-ja-assinou-contrato |access-date=24 December 2020 |work=Record |date=13 May 2004 |language=pt |archive-date=2021-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210322121351/https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-nos/fc-porto/detalhe/pepe-ja-assinou-contrato |url-status=dead }}</ref> Трансферот бил вреден еден милион евра, но Маритимо добиле право на 20% и од идниот трансфер на играчот. Исто така добиле и неколку играчи како дел од трансферот. Во [[ФК Порто сезона 2004-2005|првата сезона]], под водството на шпанскиот тренер [[Виктор Фернандес]], Пепе бил користен како замена на двајцата ветерани, [[Педро Емануел]] и [[Жорже Кошта]]. Сепак, веќе во [[ФК Порто сезона 2005-2006|следната сезона]] под водството на [[Ко Адријансе]], ја имал својата сезона на пробив, етаблирајќи се како еден од најдобрите дефанзивци во португалското првенство: Холанѓанецот често избирал [[3–4–3]] формација, при што Пепе често бил на теренот како единствен природен стопер. Во двете сезони во кои Пепе бил стартер за Порто, клубот освоил две титули шампионски титули во Португалија и [[Фудбалски куп на Португалија 2005–2006|Купот на Португалија 2005-2006]]. ===Реал Мадрид=== ====2007–2011==== На 10 јули 2007 година, Пепе потпишал петгодишен договор со [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]], во трансфер вреден 30&nbsp;милиони евра.<ref>[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=559801.html Madrid pick up Pepe from Porto]; UEFA.com, 10 July 2007</ref> Дебитирал за Реал Мадрид во натпревар од [[Суперкуп на Шпанија 2007|Суперкупот на Шпанија]] против [[ФК Севиља|Севиља]], додека своето деби во [[Примера Дивисион (Шпанија) 2007-2008|шпанското првенство]] го направил во победата со 2-1 во мадридското дерби над [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]]. Во ноември 2007, тој бил вклучен во тепачка за време на тренинг со соиграчот [[Хавиер Балбоа]].<ref>[http://www.marca.com/edicion/marca/futbol/1a_division/real_madrid/es/desarrollo/1056064.html Balboa y Pepe se pelean durante el entrenamiento (Balboa and Pepe fight during training)]; [[Marca (newspaper)|Marca]], 9 November 2007 {{in lang|es}}</ref> Во неговиот прв ''[[Ел Класико]]'', Пепе одиграл одлично и бил избран за играч на натпреварот во кој ''кралевите'' ја совладале [[ФК Барселона|Барселона]] со 1-0 на [[Камп Ноу]].<ref>[http://www.diariocritico.com/2007/Diciembre/deporte/futbol/51678/barna-madrid-diciembre-07.html Navidades blancas: el Real Madrid apuntilla al Barça (0–1) (White Christmas: Real Madrid kills Barça (0–1))]; Diario Crítico, 23 December 2007 {{in lang|es}}</ref> Во првата сезона одиграл само 19 натпревари во првенството, меѓу кои и оној на 15 март 2008, во кој си постигнал [[автогол]] при поразот со 1-0 од [[ФК Депортиво Ла Коруња|Депортиво Ла Коруња]],<ref>[https://int.soccerway.com/news/2008/march/15/deportivo-curse-strikes-again-for-real/ Deportivo curse strikes again for Real]; Soccerway, 15 March 2008</ref> иако тоа не го спречило него и неговиот клуб на крајот од сезоната да триумфираат во Примера Дивисион. Во текот на сезоната 2008-2009, Пепе постојано се измачувал со повреди. На 21 април 2009 година, тој исто така бил вклучен во инцидент со [[Хавиер Каскеро]] од [[ФК Хетафе|Хетафе]]: при резултат 2–2 и само неколку минути игра до крајот, тој го соборил играчот од средниот ред во [[Пенал (фудбал)|казнетиот простор]], по што последователно бил [[Црвен картон (фудбал)|исклучен]]. Потоа, тој двапати намерно го удрил Каскеро, еднаш по потколеницата и еднаш по долниот дел на грбот. Во продолжение, тој исто така удрил во лице друг противнички играч, [[Хуан Анхел Албин]] и на крајот добил суспензија од десет натпревари, со што практично ја завршил неговата сезона.<ref>[http://www.sportsnet.ca/soccer/2009/04/24/pepe_ban/ Суспензија]</ref> [[File:Pepe y aguero.jpg|thumb|255px|Пепе (лево) со Реал Мадрид во дуел со [[Серхио Агуеро]] од [[ФК Атлетико Мадрид|Атлетико Мадрид]] во 2010]] Во текот на [[ФК Реал Мадрид сезона 2009-2010|сезона 2009–2010]], Пепе се вратил во почетниот состав на Реал. На 4 октомври 2009 година, тој го постигнал својот гол првенец во дресот на Реал Мадрид, во натпреварот против [[ФК Севиља|Севиља]] на [[Стадион Рамон Санчес Писхуан|Рамон Санчес Писхуан]], сместувајќи ја топката во мрежата со глава по центаршутот од [[слободен удар]] на [[Гути (шпански фудбалер)|Гути]] во поразот со 2–1. На 12 декември за време на натпреварот против [[ФК Валенсија|Валенсија]] на [[Стадион Местаља|Местаља]], тој незгодно се приземјил при еден воздушен дуел и бил изнесен надвор од теренот во завршните секунди од првото полувреме. Скенирањето подоцна покажало дека тој се здобил со пукнатина на [[преден вкрстен лигамент|предниот вкрстен лигамент]] во десното колено. Повредата значела крај на сезоната за него, а во прашање го довел и својот настап на [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]] во [[Јужноафриканската Република]].<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/6803182/Injury-blow-for-Real-Madrid-defender-Pepe.html Повреда против Валенсија]</ref> На почетокот на сезоната 2010-2011, во клубот пристигнал неговиот сонародник [[Рикардо Карваљо]], со кој Пепе ќе го сочинува стоперскиот тандем на кралскиот клуб, додека за тренер е назначен уште еден португалец, [[Жозе Мурињо]]. На почетокот на есента се појавиле гласини дека Пепе сака да го напушти Реал, наводно незадоволен со својата плата од 1,8 милиони евра годишно, со која бил еден од најслабо платените играчи во клубот.<ref>[http://www.soccernews.com/pepe-nearing-real-madrid-exit/62409/ Пепе сака да си оди од Реал]</ref> Сепак, по исцрпувачките преговори,<ref>[http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/897116/madrid-confident-of-agreeing-new-deal-with-pepe?cc=5739 Madrid hopeful over Pepe deal]{{Мртва_врска|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; [[ESPN Soccernet]], 21 March 2011</ref> тој конечно потпишал нов договор, обновувајќи ја својата верност кон клубот до 2015 година.<ref>[http://www.goal.com/en/news/12/spain/2011/03/21/2404821/pepe-signs-2015-real-madrid-contract-extension-report Pepe signs 2015 Real Madrid contract extension]; Goal.com, 21 March 2011</ref> Пепе го поминал последниот дел од сезоната, играјќи на позицијата како дефанзивен играч за врска, период во кој Реал Мадрид се соочиле со нивните најголеми ривали Барселона четири пати за помалку од еден месец. На 27 април 2011 година, во првиот натпревар од полуфиналето на [[УЕФА Лига на шампиони 2010/11|Лигата на шампионите]], тој бил исклучен поради контроверзниот старт врз дефанзивецот на Барселона [[Дани Алвеш]] во поразот на домашен терен со 0–2.<ref>[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/matches/season=2011/round=2000121/match=2007742/postmatch/report/index.html#ten+madrid+undone+messi+magic Ten-man Madrid undone by Messi magic]; UEFA.com, 27 April 2011</ref> Сепак, Алвеш, исто така, наишол на силни критики, а и од Реал Мадрид тврделе дека бразилскиот бек претерал со инцидентот. Подоцна и други спортисти, меѓу кои [[Рио Фердинанд]], [[Мајкл Овен]] и [[Рори МекИлрој]] ги критикувале постапките на Алвеш.<ref>[http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/912900/real-madrid-release-?cc=4716 Real release "proof" of Alves dive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110501134237/http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/912900/real-madrid-release-?cc=4716 |date=2011-05-01 }}; ESPN Soccernet, 28 April 2011</ref> Следниот ден, [[УЕФА]] отворила дисциплинска постапка против двата клуба за големиот број инциденти за време на натпреварот.<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/uefa/footballfirst/matchorganisation/disciplinary/news/newsid=1624556.html|title=Disciplinary cases opened against Real Madrid and Barcelona|publisher=UEFA.com|date=28 April 2011|access-date=24 January 2012}}</ref> Пресудата била објавена осум дена подоцна: црвениот картон останал и Пепе добил суспензија од еден натпревар во европските натпреварувања, која ја отслужил со неиграње во ремито 1-1 во реваншот на Камп Ноу.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefa/footballfirst/matchorganisation/disciplinary/news/newsid=1628218.html |title=Sanctions for Madrid and Barcelona |publisher=UEFA.com |date=6 May 2011 |access-date=24 January 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722010126/http://www.uefa.com/uefa/footballfirst/matchorganisation/disciplinary/news/newsid%3D1628218.html |archive-date=22 July 2011 }}</ref> ====2011–2017==== На 12 јули 2011 година, Пепе повторно го продолжил договорот со Реал Мадрид, до крајот на сезоната 2015–2016.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/933989/pepesergio-ramos-pen-real-madrid-contract-extensions|title=Pepe, Ramos extend Real contracts|work=ESPNFC.com|date=12 July 2011|access-date=27 July 2011}}</ref> Во натпреварот против [[ФК Осасуна|Осасуна]] на 6 ноември, тој го постигнал вториот гол за тимот во победата со 7-1 на домашен терен.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/323925?cc=5739|title=Ronaldo hits hat-trick|publisher=ESPN|work=Soccernet|date=6 November 2011|access-date=10 November 2011|archive-date=2011-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20111109011546/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/323925?cc=5739|url-status=dead}}</ref> Во првиот натпревар од [[Фудбалски куп на Шпанија 2011–2012|четвртфиналето]] на [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]] против Барселона на 18 јануари 2012 година, тој згазнал врз раката на [[Лионел Меси]], кој лежел на тревата откако бил фаулиран.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2012/jan/19/real-madrid-pepe-stamp-barcelona|title=Real Madrid's Pepe sparks controversy for stamp against Barcelona|publisher=Guardian News and Media|work=The Guardian|last=Lowe|first=Sid|date=19 January 2012|access-date=21 January 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9025910/Barcelona-magician-Lionel-Messi-has-a-rare-talent-that-deserves-protection-after-Real-Madrid-rough-housing.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9025910/Barcelona-magician-Lionel-Messi-has-a-rare-talent-that-deserves-protection-after-Real-Madrid-rough-housing.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Barcelona magician Lionel Messi has a rare talent that deserves protection after Real Madrid rough-housing|publisher=Telegraph Media Group|work=The Telegraph|last=Hayward|first=Paul|date=19 January 2012|access-date=23 January 2012}}</ref> Инцидентот наишол на силни критики од шпанските медиуми, кои исто така го забележаа неговиот старт над [[Сеск Фабрегас]] претходно, во поразот на домашен терен со 1–2,<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2012/jan/19/spanish-papers-pepe-shameful-messi|title=Spanish papers brand Pepe 'shameful' for stamping on Lionel Messi|publisher=Guardian News and Media|work=The Guardian|date=19 January 2012|access-date=23 January 2012}}</ref> но тој инсистирал дека инцидентот, кој не го видел судијата, бил „ненамерен“.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2012/jan/20/pepe-apologise-stamp-lionel-messi-hand|title=Pepe apologises for 'unintentional' stamp on Lionel Messi's hand|publisher=Guardian News and Media|work=The Guardian|date=20 January 2012|access-date=23 January 2012}}</ref> На 23 јануари, [[Кралска фудбалска федерација на Шпанија|шпанската фудбалска федерација]] го ослободила од какво било неправилно дело.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/9032950/Jose-Mourinho-to-quit-as-Real-Madrid-manager-in-June.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/9032950/Jose-Mourinho-to-quit-as-Real-Madrid-manager-in-June.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Jose Mourinho to quit as Real Madrid manager in June|publisher=Telegraph Media Group|work=The Telegraph|last=Edwards|first=Luke|date=23 January 2012|access-date=24 January 2012}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www1.skysports.com/football/news/11835/7451569/Pepe-cleared-over-stamp-claims|title=Pepe cleared over stamp claims|publisher=Sky Sports|date=24 January 2012|access-date=24 January 2012}}</ref> [[File:Pepe at Yankee Stadium.jpg|thumb|left|Пепе загревајќи се пред натпревар на Реал Мадрид во 2012]] На 21 март 2012 година, Пепе бил вмешан во уште еден сериозен инцидент: по ремито 1–1 на гостувањето кај [[ФК Виљареал|Виљареал]] во кое тој добил жолт картон, а Реал Мадрид завршил со девет играчи, тој влегол во расправа со судијата Хосе Луис Парадас Ромеро во просторот кај соблекувалната, велејќи му: „Каков грабеж, кучкин сине“.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/2012/03/22/futbol/equipos/real_madrid/1332373831.html|title=Vaya atraco, hijo de puta|trans-title=What a ripoff motherfucker|publisher=Marca|date=22 March 2012|access-date=23 March 2012}}</ref> Два дена подоцна, тој бил суспендиран на два натпревари.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1039491/real-madrid-defender-pepe-handed-two-match-la-liga-ban?cc=5739|title=Pepe handed two-match ban|publisher=ESPN Soccernet|date=23 March 2012|access-date=23 March 2012|archive-date=2012-07-14|archive-url=https://archive.today/20120714034439/http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1039491/real-madrid-defender-pepe-handed-two-match-la-liga-ban?cc=5739|url-status=dead}}</ref> Во сезоната 2011-2012, Пепе бил спарен на стоперските позиции со [[Серхио Рамос]], со кого во оваа но и во следните години формирале застрашувачко партнерство во срцето на одбраната на Реал Мадрид. Сезоната ја завршил со 29 настапи во [[Примера дивисион (Шпанија) 2011-2012|првенството]] или 45 настапи вкупно во сите натпреварувања, помагајќи клубот да ја освои 32-рата првенствена титула.<ref>{{cite news|title=Real Madrid clinch 32nd La Liga title as Cristiano Ronaldo rounds off 3–0 win against Athletic Bilbao|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/9242655/Real-Madrid-clinch-32nd-La-Liga-title-as-Cristiano-Ronaldo-rounds-off-3-0-win-against-Athletic-Bilbao.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/la-liga/9242655/Real-Madrid-clinch-32nd-La-Liga-title-as-Cristiano-Ronaldo-rounds-off-3-0-win-against-Athletic-Bilbao.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|date=3 May 2012|publisher=Telegraph Media Group|work=The Telegraph}}</ref> На 19 август 2012 година, за време на натпреварот на отворањето на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2012–2013|сезоната]] против Валенсија, Пепе во една ситуација се судрил со [[Голман (фудбал)|голманот]] на Реал [[Икер Касиљас]], што довело до тоа гостите да израмнат на 1–1 (што било и конечен резултат). Тој потоа бил однесен во болница на прегледи,<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-us/news/88/spain/2012/08/19/3318466/real-madrids-pepe-in-hospital-following-casillas-collision|title=Real Madrid's Pepe in hospital following Casillas collision|publisher=Goal.com|date=19 August 2012|access-date=21 August 2012}}</ref> но бил пуштен веќе следниот ден.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1138110/real-madrid's-pepe-home-from-hospital?cc=5739|title=Real Madrid's Pepe home from hospital|publisher=ESPN|work=Soccernet|date=20 August 2012|access-date=22 August 2012}}{{Мртва_врска|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Во услови на расправии со Мурињо, Пепе го загубил своето место во почетниот состав од [[Рафаел Варан]] во текот на целата сезона и на крајот влегол во кавга со тренерот на Атлетико Мадрид, [[Диего Симеоне]], за време на финалето на Купот на Шпанија.<ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/2013/05/07/en/football/real_madrid/1367941062.html|title=Mourinho: "Pepe's problem is Varane"|date=7 May 2013|work=Marca.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/2013/05/18/futbol/copa_rey/final/1368832154.html|title=La final acabó en bronca Pepe-Simeone y mecherazo a Courtois|date=18 May 2013|work=Marca.com}}</ref> [[File:Pepe entrenando.jpg|thumb|Пепе со Реал Мадрид во 2016]] Во [[ФК Реал Мадрид сезона 2013-2014|сезоната 2013-2014]], Пепе забележал личен рекорд на својата кариера по бројот на постигнати голови (5) и одиграни натпревари (48) за Реал Мадрид во рамките на една сезона, забележувајќи притоа и 11 настапи во нивната победничка кампања позната како „La Decima“ (превод на мак. ''десеттата'') во [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|Лигата на шампионите 2013-2014]]. Новиот тренер на Реал Мадрид, [[Карло Анчелоти]], го пофалил Пепе и зборувајќи за неговата важност во тимот рекол: „Ние сме посигурни со него. Тој ни дава самодоверба, и е личност која им помага на другите играчи; тој е многу важен за нив.“<ref>{{cite news|last1=Lowe|first1=Sid|title=Pepe leaves Real Madrid a touch bitter but with inner Hannibal Lecter tamed |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2017/jun/07/pepe-real-madrid-hannibal-lecter|work=The Guardian|date=7 June 2017}}</ref> Во [[ФК Реал Мадрид сезона 2015-2016|сезоната 2015-2016]], Пепе забележал девет настапи во [[УЕФА Лига на шампиони 2015/16|Лигата на шампионите]] вкупно 31 во сите натпреварувања. На 28 мај 2016, тој го започнал [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 2016 година|финалето]] на Лигата на шампионите против Атлетико Мадрид на [[Сан Сиро]] во [[Милано]], во кое Реал бил подобар по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување на пенали]].<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/matches/round=2000638/match=2015789/postmatch/report/index.html|title=Spot-on Real Madrid defeat Atlético in final again|date=28 May 2016|work=UEFA.com}}</ref> Во неговата последна година во дресот на Реал Мадрид, Пепе имал сезона исполнета со повреди, во која забележал само 18 настапи, давајќи каков таков придонес за 33-тата титула на мадридскиот клуб во шпанската Примера Дивисион,<ref>{{cite web|url=http://www.laliga.es/noticias/real-madrid-campeon-de-laliga-santander-2016-17|title=El Real Madrid, campeón de LaLiga Santander 2016/17|date=21 May 2017|work=LaLiga.es}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/39926301|title=Real Madrid win La Liga title with victory at Malaga|date=21 May 2017|publisher=BBC Sport}}</ref> и нивната дванаесетта титула во [[УЕФА Лига на шампиони 2016/17|Лигата на шампионите]], победувајќи го [[ФК Јувентус|Јувентус]] во [[Финале на УЕФА Лигата на шампионите во 2017 година|финалето]] на [[Милениум (стадион)|Милениум стадионот]], во [[Кардиф]].<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/matches/round=2000787/match=2019641/postmatch/report/index.html|title=Majestic Real Madrid win Champions League in Cardiff|date=3 June 2017|work=UEFA.com}}</ref> ===Бешикташ=== На 4 јули 2017 година, Пепе потпишал за [[Турција|турскиот]] клуб [[ФК Бешикташ|Бешикташ]] со слободен трансфер, по истекот на неговиот договор со Реал Мадрид.<ref>{{cite web|url=http://www.bjk.com.tr/tr/haber/70418/|title=Kepler Laveran Lima Ferreira'nın (Pepe) Transferi İçin givuhhyhgBaşlandı|publisher=Beşiktaş JK|date=4 July 2017|access-date=4 July 2017}}</ref> Неговиот договор изнесувал вкупно 9,5&nbsp;милиони евра за две години, плус 4.000 евра бонус за секој одигран натпревар.<ref>{{cite press release|url=https://www.kap.org.tr/en/Bildirim/615040|title=Results or Ending of Transfer Meetings|date=5 July 2017|access-date=6 July 2017|author=Beşiktaş|publisher=Turkish Public Disclosure Platform (KAP)|language=tr}}</ref> На 13 август, тој го постигнал својот прв гол за Бешикташ во победата со 2–0 на домашен терен против [[Анталијаспор]].<ref>{{cite web|url=https://www.soccerway.com/matches/2017/08/13/turkey/super-lig/besiktas-jk/antalyaspor/2506692|title=Beşiktaş vs. Antalyaspor|publisher=Perform Group|work=Soccerway|date=13 August 2017|access-date=13 August 2017}}</ref> На 19 април 2018 година, во реваншот од полуфиналето на [[Фудбалски куп на Турција 2017–2018|Купот на Турција]] против [[ФК Фенербахче|Фенербахче]], тој го доби својот прв црвен картон како играч на Бешикташ по една пресметка со [[Жозеф де Соуса]]. Натпреварот подоцна бил прекинат откако тренерот на Бешикташ бил удрен со предмет фрлен од трибините.<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/news/11095/11338343/besiktas-coach-injured-in-abandoned-istanbul-derby|title=Besiktas coach injured in abandoned Istanbul derby|publisher=Sky Sports|date=20 August 2018}}</ref> Пепе го раскинл договорот со Бешикташ со меѓусебен договор на 17 декември 2018 година.<ref>{{cite web|url=https://bjk.com.tr/en/news/75086/thank-you-for-your-services-pepe.html|title=Thank you for your services Pepe!|publisher=Beşiktaş JK|date=17 December 2018}}</ref> ===Враќање во Порто=== [[File:Képler Laveran Lima Ferreira 01.jpg|thumb|Пепе играјќи за Порто во 2019]] На 8 јануари 2019, Пепе се вратил во Порто после повеќе од една декада, потпишувајќи две ипол годишен договор.<ref>{{cite news |title=Oficial: Pepe está de regresso ao FC Porto |trans-title=Official: Pepe is returning to FC Porto |url=https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/porto/noticias/interior/oficial-pepe-esta-de-regresso-ao-fc-porto-10409318.html |access-date=8 January 2019 |work=O Jogo |date=8 January 2019 |language=pt |archive-date=2019-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414045501/https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/porto/noticias/interior/oficial-pepe-esta-de-regresso-ao-fc-porto-10409318.html |url-status=dead }}</ref> Една недела подоцна, тој го одиграл својот прв натпревар за Порто уште од 2007 година во четвртфиналето на [[Фудбалски куп на Португалија 2018–2019|Купот на Португалија]], во кое го победиле [[ФК Лешоеш|Лешоеш]] на гости со 2–1.<ref>{{Cite web |title=Pepe hizo una entrada 'criminal' en su debut con el Porto|trans-title=Pepe made a 'criminal' entrance on his debut for Porto|work=Mundo Deportivo |date=16 January 2019 |access-date=17 January 2019 |url= https://www.mundodeportivo.com/futbol/internacional/20190116/454172958014/pepe-hizo-una-entrada-criminal-en-su-debut-con-el-porto.html |language=es}}</ref> Неговиот тим ја завршил сезоната 2018-2019 како лигашки вицешампион, а на крајот од сезоната го загубиле и финалето на купот на пенали од Спортинг, но затоа ги освоиле и двата турнири во [[ФК Порто сезона 2019-2020|следната сезона 2019-2020]].<ref>{{cite news |title=Pepe após a dobradinha: "Força para os que perderam alguém, que foram afetadas" |trans-title=Pepe after the double: "This is for those who lost someone, who were affected" |url=https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/porto/noticias/pepe-apos-a-dobradinha-forca-para-os-que-perderam-alguem-que-foram-afetadas-12489246.html |access-date=24 December 2020 |work=O Jogo |date=2 August 2020 |language=pt |archive-date=2022-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516082755/https://www.ojogo.pt/futebol/1a-liga/porto/noticias/pepe-apos-a-dobradinha-forca-para-os-que-perderam-alguem-que-foram-afetadas-12489246.html |url-status=dead }}</ref> По заминувањето на [[Данило Переира]] во [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]], Пепе бил назначен за [[капитен]] на Порто на 12 октомври 2020 година.<ref>{{Cite web |title=Pepe herda braçadeira de capitão |trans-title=Pepe inherits the captain's armband |work=Record |date=12 October 2020 |access-date=13 October 2020 |url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-nos/fc-porto/detalhe/pepe-herda-bracadeira-de-capitao |language=pt |archive-date=2021-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123054255/https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-nos/fc-porto/detalhe/pepe-herda-bracadeira-de-capitao |url-status=dead }}</ref> Следниот месец, тој го продолжил договорот до 2023 година.<ref>{{cite news |last1=Asikci |first1=Emre |title=Football: Porto extend contract with defender Pepe |url=https://www.aa.com.tr/en/sports/football-porto-extend-contract-with-defender-pepe/2032380 |access-date=24 December 2020 |publisher=[[Anadolu Agency]] |date=4 November 2020}}</ref> На 25 октомври 2023 година, со 40 години и 241 ден, Пепе станал најстариот играч (а да не е голман) кој играл во Лигата на шампионите, остварувајќи го тоа во победата со 4–1 на гостувањето кај [[ФК Антверпен|Антверпен]], со што го соборил рекордот што претходно го држел [[Алесандро Костакурта]] цели 17 години.<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Emily |date=2023-10-25 |title=A true legend! Pepe breaks impressive 17-year-old UCL record |url=https://onefootball.com/pt-br/noticias/a-true-legend-pepe-breaks-impressive-17-year-old-ucl-record-38449670 |access-date=2023-10-25 |website=OneFootball |language=}}</ref> На 7 ноември, во возвратниот натпревар против истиот противник, Пепе го постигнал вториот гол за Порто во победата со 2-0, со што станал најстариот стрелец во историјата на Лигата на шампионите со 40 години и 254 дена, соборувајќи го дотогашниот рекорд на [[Манфред Бургсмилер]] поставен во 1988 година.<ref>{{Cite web |date=7 November 2023 |title=Pepe, the oldest scorer in Champions League history |url=https://www.besoccer.com/new/pepe-the-oldest-scorer-in-champions-league-history-1288818 |accessdate=2024-07-10 |archive-date=2023-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109005747/https://www.besoccer.com/new/pepe-the-oldest-scorer-in-champions-league-history-1288818 |url-status=dead }}</ref> На 13 декември 2023 година, Пепе започнал и постигнал гол во победата со 5–3 во Лигата на шампионите над [[ФК Шахтар Донецк|Шахтар Донецк]], поставувајќи два нови рекорди на 40 години и 289 дена.<ref>{{Cite web |date=13 December 2023 |title=FC Porto: Pepe marca em noite de 'Champions' e faz novamente história ao bater recorde... que lhe pertencia |trans-title=FC Porto: Pepe scores in 'Champions' night and makes history again by beating record... that belonged to himself |url=https://portocanal.sapo.pt/noticia/342786 |access-date=13 December 2023 |website= |publisher=Porto Canal |language=pt-pt}}</ref> На 12 март 2024 година, на 41 година, во натпреварот против [[ФК Арсенал|Арсенал]], Пепе стана првиот играч во поле на возраст над 40 години што играл во нокаут-фазата од Лигата на шампионите.<ref>{{cite web |publisher=ESPN |title=ESPN FC on X |url=https://twitter.com/ESPNFC/status/1767645197767152001 |website=X |access-date=12 March 2024 |date=12 March 2024}}</ref> ==Репрезентативна кариера== [[Податотека:Kepler Laveran de Lima Ferreira (Pepe) at the Portugal v. Poland UEFA Euro 2016 quarterfinal (cropped).jpg|thumb|180px|right|Пепе играјќи за {{NazNB|FUrep|POR}} на [[Европско првенство во фудбал 2016|ЕП 2016]].]] Пепе никогаш не играл за [[Фудбалска репрезентација на Бразил|бразилската репрезентација]] во ниедна категорија, па во август 2007 година, добил португалско државјанство, а на 30 истиот месец бил повикан да игра за [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]].<ref>[http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=458492&cc=5739 Пепе повикан во португалската репрезентација]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Дебитирал на 21 ноември 2007 година во натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Финска|Финска]]. Првиот гол го постигнал против [[Фудбалска репрезентација на Турција|Турција]] во групата на [[Европско првенство во фудбал 2008|Европското првенство во фудбал – Австрија и Швајцарија 2008 година]].<ref>[http://www.uefa.com/magazine/news/kind=268435456/newsid=708572.html Пепе ѝ дал гол на Турција]</ref> Селекторот на Португалија во текот на квалификациите за СП во Јужна Африка го користел на позиција на последен играч за врска, но после неговата тешка повреда на коленото додека настапувал за клубот, играњето на СП било под знак прашање. Сепак Пепе настапил на два натпревари, против Бразил и против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]]. Во мај 2016 година, португалскиот селектор го објавил списокот на играчи за [[Европско првенство во фудбал 2016|Европското првенство во Франција]] на кој список се наоѓал и Пепе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url= http://www.bbc.com/sport/football/36417368|title= Euro 2016: Full squads for every country|work= bbc.com|}}</ref> Тој започнал шест од седумте натпревари на Португалија на турнирот. Откако го пропуштил натпреварот од полуфиналето против {{NazNB|FUrep|WAL}} поради повреда на бутот, тој се вратил во тимот за [[Финале на Европското првенство во фудбал 2016|финалето]], во кое одиграл одличен натпревар и бил прогласен за играч на натпреварот, помагајќи притоа неговата земја да ја сочува својата мрежа во победата со 1-0 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]] над домаќинот {{NazNB|FUrep|FRA}}.<ref>{{cite news |first=Tom |last=Kell |title=Portugal spoil France's party with extra-time win |url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000451/match=2017907/postmatch/report/index.html |publisher=Union of European Football Associations|work=UEFA.com |date=10 July 2016 |access-date=10 July 2016 }}</ref> Успехот во тој натпревар и ја донел на Португалија првата титула на некое Светско или Европско првенство. На 6 септември 2018 во пријателски натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Хрватска|Хрватска]] на [[Стадион Алгарве|стадионот Алгарве]], Пепе го забележал својот 100-ти настап за Португалија. Тој бил капитен на селекцијата и постигнал гол со глава по центаршутот на [[Пици (португалски фудбалер)|Пици]] за да изедначи на 1–1, што се испоставил и како конечен резултат на натпреварот.<ref>{{cite news |title=Pepe scores on 100th appearance as Portugal hold Croatia |url=https://uk.reuters.com/article/uk-soccer-friendly-por-cro/pepe-scores-on-100th-appearance-as-portugal-hold-croatia-idUKKCN1LM35L |access-date=8 January 2019 |work=Reuters |date=6 September 2018 |archive-date=2019-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190109011831/https://uk.reuters.com/article/uk-soccer-friendly-por-cro/pepe-scores-on-100th-appearance-as-portugal-hold-croatia-idUKKCN1LM35L |url-status=dead }}</ref> На [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]], Пепе постигнал гол во осминафиналната победа со 6-1 над [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]], со што станал вториот највозрасен фудбалер кој постигнал гол на Светско првенство (со 39 години и 283 дена), единствено зад [[камерун]]ецот [[Роже Мила]], кој на [[Светско првенство во фудбал 1994|Светското првенство 1994]] постигнал гол во натпреварот против {{NazNB|FUrep|RUS}} со 42 години и 39 дена.<ref>{{cite web |last1=Singh |first1=Sanjesh |title=Pepe Becomes Second-Oldest Player to Score in a World Cup vs. Switzerland |url=https://sports.yahoo.com/pepe-becomes-second-oldest-player-185049562.html |website=NBC Sports |publisher=Yahoo! Sports |access-date=6 December 2022 |date=6 December 2022}}</ref> Повикан меѓу 26-те играчи за настап на [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] во [[Германија]] од новиот селектор [[Роберто Мартинес]], Пепе го започнал првиот натпревар на португалците на турнирот против {{NazNB|FUrep|CZE}} на 18 јуни 2024 во [[Лајпциг]], со што станал највозрасниот играч кој настапил на едно Европско првенство со 41 година и 113 дена.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/portugals-pepe-become-oldest-player-european-championship-history-2024-06-18/ |title=Portugal's Pepe to become oldest player in European Championship history |publisher=Reuters |date=18 June 2024 }}</ref> ==Статистика== === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 11 јуни 2024.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || 2001-2002 || {{flagsport|POR}} [[КС Мартимо Б|Маритимо Б]] || [[Сегунда Дивисао 2001-2002|СД]]|| 14 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 14 || 1 |- || 2001-2002 || rowspan=3|{{flagsport|POR}} [[КС Маритимо|Маритимо]] || [[Примеира лига 2001-2002|ПЛ]] || 4 || 0 || [[Фудбалски куп на Португалија 2001-2002|КП]] || 0 || 0 || [[Куп на УЕФА 2001-2002|КУ]] || 0 || 0 || - || - || - || 4 || 0 |- || 2002-2003 || [[Примеира лига 2002-2003|ПЛ]] || 29 || 2 || [[Фудбалски куп на Португалија 2002-2003|КП]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 30 || 2 |- || 2003-2004 || [[Примеира лига 2003-2004|ПЛ]] || 30 || 1 || [[Фудбалски куп на Португалија 2003-2004|КП]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 32 || 1 |- !colspan="3"|Вкупно Маритимо || 63 || 3 || || 3 || 0 || || - || - || || - || - || 66 || 3 |- || 2004-2005 || rowspan=3|{{flagsport|POR}} {{Fb team (N) Porto}} || [[Примеира лига 2004-2005|ПЛ]] || 15 || 1 || [[Фудбалски куп на Португалија 2004-2005|КП]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2004/05|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Португалија 2004|СП]]+[[Суперкуп на УЕФА 2004|СУ]]+[[Интерконтинентален куп 2004|ИнтК]] || 0+1+0 || 0 || 22 || 1 |- || 2005-2006 || [[Примеира лига 2005-2006|ПЛ]] || 24 || 1 || [[Фудбалски куп на Португалија 2005-2006|КП]] || 4 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2005/06|ЛШ]] || 5 || 2 || - || - || - || 33 || 3 |- || 2006-2007 || [[Примеира лига 2006-2007|ПЛ]] || 25 || 4 || [[Фудбалски куп на Португалија 2006-2007|КП]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2006/07|ЛШ]] || 8 || 0 || [[Суперкуп на Португалија 2006|СП]] || 1 || 0 || 34 || 4 |- || [[ФК Реал Мадрид сезона 2007-2008|2007-2008]] || rowspan=10|{{flagsport|ESP}} {{Fb team (N) Real Madrid}} || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2007-2008|ПД]] || 19 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2007-2008|КШ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2007/08|ЛШ]] || 3 || 0 || [[Суперкуп на Шпанија 2007|СШ]] || 2 || 0 || 25 || 0 |- || [[ФК Реал Мадрид сезона 2008-2009|2008-2009]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2008-2009|ПД]] || 26 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2008-2009|КШ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2008/09|ЛШ]] || 5 || 0 || [[Суперкуп на Шпанија 2008|СШ]] || 1 || 0 || 32 || 0 |- || [[ФК Реал Мадрид сезона 2009-2010|2009-2010]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2009-2010|ПД]] || 10 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2009-2010|КШ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009/10|ЛШ]] || 6 || 0 || - || - || - || 17 || 1 |- || [[ФК Реал Мадрид сезона 2010-2011|2010-2011]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2010-2011|ПД]] || 26 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2010-2011|КШ]] || 4 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2010/11|ЛШ]] || 8 || 0 || - || - || - || 38 || 1 |- || [[ФК Реал Мадрид сезона 2011-2012|2011-2012]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2011-2012|ПД]] || 29 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2011-2012|КШ]] || 5 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2011/12|ЛШ]] || 9 || 0 || [[Суперкуп на Шпанија 2011|СШ]] || 2 || 0 || 45 || 1 |- || [[ФК Реал Мадрид сезона 2012-2013|2012-2013]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2012-2013|ПД]] || 28 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2012-2013|КШ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012/13|ЛШ]] || 11 || 1 || [[Суперкуп на Шпанија 2012|СШ]] || 1 || 0 || 42 || 2 |- || [[ФК Реал Мадрид сезона 2013-2014|2013-2014]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2013-2014|ПД]] || 30 || 4 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2013-2014|КШ]] || 7 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|ЛШ]] || 11 || 0 || - || - || - || 48 || 5 |- | [[ФК Реал Мадрид сезона 2014-2015|2014-2015]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2014-2015|ПД]] || 27 || 2 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2014/15|ЛШ]] || 6 || 0 || [[Суперкуп на УЕФА 2014|СУ]]+[[Суперкуп на Шпанија 2014|СШ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2014|Скп]] || 1+1+2 || 0 || 38 || 2 |- | [[ФК Реал Мадрид сезона 2015-2016|2015-2016]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2015-2016|ПД]] || 21 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2015-2016|КШ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2015/16|ЛШ]] || 9 || 0 || - || - || - || 31 || 1 |- | [[ФК Реал Мадрид сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2016-2017|ПД]] || 13 || 2 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2016-2017|КШ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2016/17|ЛШ]] || 3 || 0 || [[Суперкуп на УЕФА 2016|СУ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2016|Скп]] || 0 || 0 || 18 || 2 |- ! colspan="3" |Вкупно Реал Мадрид || 229 || 13 || || 24 || 1 || || 71 || 1 || || 10 || 0 || 334 || 15 |- || 2017-2018 || rowspan=2|{{flagsport|TUR}} [[ФК Бешикташ|Бешикташ]] || [[Суперлига на Турција 2017-2018|СЛ]] || 23 || 2 || [[Фудбалски куп на Турција 2017-2018|КТ]] || 5 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2017/18|ЛШ]] || 6 || 0 || [[Суперкуп на Турција 2017|СТ]] || 1 || 0 || 35 || 2 |- || 2018-јан. 2019 || [[Суперлига на Турција 2018-2019|СЛ]] || 10 || 3 || [[Фудбалски куп на Турција 2018-2019|КТ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига Европа 2018-2019|ЛЕ]] || 7<ref>4 настапи во квалификациските кола.</ref> || 2<ref name=pr>Во квалификациските кола.</ref> || - || - || - || 17 || 5 |- ! colspan="3" |Вкупно Бешикташ || 33 || 5 || || 5 || 0 || || 13 || 2 || || - || - || 52 || 7 |- || [[ФК Порто сезона 2018-2019|јан.-јун. 2019]] || rowspan=6|{{flagsport|POR}} {{Fb team (N) Porto}} || [[Примеира лига 2018-2019|ПЛ]] || 13 || 2 || [[Фудбалски куп на Португалија 2018-2019|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2018-2019|ЛКП]] || 3+2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|ЛШ]] || 3 || 0 || [[Суперкуп на Португалија 2018|СП]] || - || - || 21 || 2 |- | [[ФК Порто сезона 2019-2020|2019-2020]] || [[Примеира лига 2019-2020|ПЛ]] || 25 || 1 || [[Фудбалски куп на Португалија 2019-2020|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2019-2020|ЛКП]] || 2+1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2019/2020|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2019-2020|ЛЕ]] || 2<ref>во квалификациските кола.</ref>+7 || 0 || - || - || - || 37 || 1 |- | [[ФК Порто сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Примеира лига 2020-2021|ПЛ]] || 27 || 2 || [[Фудбалски куп на Португалија 2020-2021|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2020-2021|ЛКП]] || 4+2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2020-2021|ЛШ]] || 6 || 0 || [[Суперкуп на Португалија 2020|СП]] || 1 || 0 || 40 || 2 |- | [[ФК Порто сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Примеира лига 2021-2022|ПЛ]] || 21 || 1 || [[Фудбалски куп на Португалија 2021-2022|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2021-2022|ЛКП]] || 3+0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2021-2022|ЛШ]]+[[УЕФА Лига Европа 2021-2022|ЛЕ]] || 5+4 || 0 || - || - || - || 33 || 1 |- | [[ФК Порто сезона 2022-2023|2022-2023]]|| [[Примеира лига 2022-2023|ПЛ]] || 24 || 0 || [[Фудбалски куп на Португалија 2022-2023|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2022-2023|ЛКП]] || 5+2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2022-2023|ЛШ]] || 4 || 0 || [[Суперкуп на Португалија 2022|СП]] || 1 || 0 || 36 || 0 |- | [[ФК Порто сезона 2023-2024|2023-2024]]|| [[Примеира лига 2023-2024|ПЛ]] || 22 || 1 || [[Фудбалски куп на Португалија 2023-2024|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2023-2024|ЛКП]] || 4+0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2023-2024|ЛШ]] || 7 || 2 || [[Суперкуп на Португалија 2023|СП]] || 1 || 0 || 34 || 3 |- !colspan="3"|Вкупно Порто || 196 || 13 || || 33 || 0 || || 56 || 4 || || 5 || 0 || 290 || 17 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 535 || 35 || || 65 || 1 || || 139 || 7 || || 16 || 0 || 756 || 43 |- |} ===Репрезентативна статистика=== {{updated|5 јули 2024}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација!!Година!!Настапи!!Голови |- |rowspan="18"|{{flagsport|POR}} [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] |2007||1||0 |- |2008||12||1 |- |2009||11||1 |- |2010||6||0 |- |2011||7||0 |- |2012||12||1 |- |2013||8||0 |- |2014||8||0 |- |2015||3||0 |- |2016||13||1 |- |2017||11||1 |- |2018||11||2 |- |2019||5||0 |- |2020||5||0 |- |2021||10||0 |- |2022||10||1 |- |2023||1||0 |- |2024||7||0 |- !colspan="2"|Вкупно||141||8 |} === Рекорди === * Најстариот играч кој постигнал гол во нокаут фазата на [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство]].<ref>{{Cite web|url=http://sport.sky.it|title=Mondiali i calciatori più anziani in gol|date=6 декември 2022|access-date=10 март 2023}}</ref> * Најстариот играч, а да не е голман, кој одиграл натпревар во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] со 41 година и 15 дена. * Најстариот играч кој постигнал гол во Лигата на шампионите со 40 години, 9 месеци и 17 дена. * Најстариот играч кој одиграл натпревар на [[Европско првенство во фудбал|Европско првенство]] со 41 година, 4 месеци и 10 дена.<ref>{{cite web|url=https://www.gol.mk/fudbal/istorija-na-ep-pepe-e-najstar-igrach-ronaldo-unikat-so-shest-shampionati|title=Историја на ЕП: Пепе е најстар играч, Роналдо уникат со шест шампионати!|publisher=gol.mk|author=Мартин Танасковски|date=19 јуни|access-date=11 јули 2024}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== {{Тitle style - Porto}} * '''{{Трофеј-Португалија (Примеира лига)}} [[Примеира лига]]''' : 4 : 2005–2006, 2006–2007, 2019–2020, 2021–2022 * '''{{Трофеј-Куп на Португалија}} [[Фудбалски куп на Португалија|Куп на Португалија]]''' : 1 : 2005–2006, 2019–2020, 2021–2022, 2022–2023, 2023–2024 * '''{{Трофеј-Лига куп на Португалија}} [[Лига куп на Португалија]]''' : 1 : 2022-2023 * '''{{Трофеј-Суперкуп на Португалија}} [[Суперкуп на Португалија]]''' : 3 : 2006, 2020, 2022 * '''{{Трофеј-Интерконтинентален куп}} [[Интерконтинентален куп]]''' : 1 : 2004 {{Тitle style - Real Madrid}} *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 3 : 2007–2008, 2011–2012, 2016–2017 *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 2 : 2010–2011, 2013–2014 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 2 : 2008, 2012 *'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' : 3 : 2013–2014, 2015–2016, 2016–2017 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА]]''' : 1 : 2014 *'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[Светско клупско првенство во фудбал|Светско клупско првенство]]''' : 2 : 2014, 2016 ===Репрезентација=== '''{{flagsport|POR}} Португалија''' *'''{{Трофеј-Европско првенство во фудбал}} [[Европско првенство во фудбал|Европско првенство]]''' : 1 : [[Европско првенство во фудбал 2016|2016]] *'''[[УЕФА Лига на нации]]''' : 1 : [[УЕФА Лига на нации 2018–2019|2018–2019]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{commons}} *[http://www.goal.com/en/people/brazil/5580/pepe Goal.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090309080122/http://goal.com/en/people/brazil/5580/pepe |date=2009-03-09 }} profil *[http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1193041476804/jugador/Jugador/Pepe.htm Profil na službenoj stranici Reala] *[http://www.zerozerofootball.com/jogador.php?id=130&search=1 Statistika]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Нормативна контрола}} {{Состав на Португалија на ЕП фудбал 2024}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пепе}} [[Категорија:Португалски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Маритимо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Порто]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Мадрид]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бешикташ]] [[Категорија:Живи луѓе]] odmcdl0n5jffjgl7oikgirzw6dhrnx1 0 1177687 5542514 5527168 2026-04-20T18:26:31Z ~2026-24060-20 132408 5542514 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = Љупчо Николовски |office1 = [[Министер за земјоделство, шумарство и водостопанство на Македонија|Министер за земјоделство]] |primeminister1 = [[Димитар Ковачевски]] |term_start1 = 17 јануари 2022 |term_end1 = 24 јуни 2024 |predecessor1 = [[Арјанит Хоџа]] |successor1 = [[Цветан Трипуновски]] |term_start2 = [[1 јуни]] [[2017]] |term_end2 = [[26 јуни]] [[2019]] |primeminister2 = [[Зоран Заев]] |predecessor2 = [[Михаил Цветков]] |successor2 = [[Трајан Димковски]] |office3 = Вицепремиер за борба против корупцијата |primeminister3 = [[Зоран Заев]] |term_start3 = 31 август 2020 |term_end3 = 17 јануари 2022 |predecessor3 = немало |successor3 = [[Славица Грковска]] |birth_date = {{birth date and age|1983|08|20|df=y}} |birth_place = [[Крива Паланка]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] |party = [[СДСМ]] |alma_mater = [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Св. Кирил и Методиј]] |profession = [[Право|Правник]] |image=Ljupco Nikolovski official portrait 2020 (cropped).jpg}} '''Љупчо Николовски-Путер''' (р. {{роден на|20|август|1983}} во [[Крива Паланка]]) — [[Македонија|македонски]] [[политичар]] од редовите на [[СДСМ]] и [[Министер за земјоделство, шумарство и водостопанство на Македонија|министер за земјоделство]] во [[Влада на Македонија од 2017|владата од 2017]]. Николовски дипломирал на [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|правниот факултет „Јустинијан Први“]] во 2007, а во периодот 2007–2008 работел како адвокатски приправник. Во февруари 2014 година, бил назначен за шеф на кабинет на претседателот на СДСМ [[Зоран Заев]], а од ноември 2015 до мај 2016 бил дополнителен заменик-министер за земјоделство во техничката влада на [[Емил Димитриев]]. Во 2017 бил именуван за прв човек на [[Министерство за земјоделство, шумарство и водостопанство на Македонија|министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство]]. Николовски говори [[англиски]] и [[италијански јазик]].<ref>[http://emagazin.mk/vesti/vest/36327 Биографија на Љупчо Николовски] Emagazin.mk (1 јуни 2017)</ref> ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== *{{Facebook|ljupcho.nikolovski.3}} {{Влада на Македонија (2022-2024)}} {{Влада на Македонија (2020-2022)}} {{Влада на Македонија (2017)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Николовски, Љупчо}} [[Категорија:Политичари од Крива Паланка]] [[Категорија:Политичари од СДСМ]] [[Категорија:Влада на Република Македонија од 2017]] [[Категорија:Министри за земјоделство, шумарство и водостопанство на Република Македонија]] [[Категорија:Пратенички состав 2016-2020]] [[Категорија:Апсолвенти на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] 2zm9svkd4euzq5kuucbmb0ix01r0lct 0 1184875 5542756 5296386 2026-04-21T07:49:03Z BosaFi 115936 5542756 wikitext text/x-wiki {{Infobox tea | Tea_name = Барутен чај | Tea_type = [[зелен чај|зелен]] | Tea_color = Green | Tea_image = [[Податотека:Grüner Tee Gunpowder.jpg|200px|Барутен чај]] | Tea_origin = покраина [[Џеѓанг]] ([[Кина]]), [[Тајван]], [[Индонезија]] идр. | Tea_names = ло чу ча, џу ча, 珠茶 | Tea_quick = Популарен низ целиот свет. Вкусот зависи од местото на одгледување на растението }} '''Барутен чај''' ({{lang-zh|珠茶}}, [[македонска транскрипција на кинескиот јазик|транскр.]] ''џу ча'' - „бисерен чај“) — [[Кина|кинески]] [[зелен чај]] од [[Шангај]] со висока соодржина на [[кофеин|теин]]. Потекнува уште од времето на времена династијата [[Танг (династија)|Танг]] (618—907). Денес се произведува во покраината [[Анхуеј]] во Кина. Листовите се сушат и се виткаат во мали топчиња кој наликуваат [[барут]]ни зрна, по кое го добил неговото име. Има силен вкус и многу освежителен. Пијалакот има темнозелена боја. == Специфичности барутниот чај== Барутниот чај, поради високата соодржина на теин, се препорачува да се пие наутро. Исто така соодржи антиоксиданси кој го смалуваат нивото отров и токсиникое го внесуваме секој ден. Овој чај го намалува холестеролот. == Подготовка на зелениот чај == За една шоља чај од 2 дл потребно е пола чајна лажичка зелен чај и вода, која која треба да се вари на 70 степени. Го оставаме 2 до 3 минути а потоа го цедиме. == Наводи == * [http://www.cajlijecenjebolesti.com/gunpowder-caj.html Барутен чај] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150430015601/http://www.cajlijecenjebolesti.com/gunpowder-caj.html |date=2015-04-30 }} {{sr}} * [http://pampatea.com/proizvodi/zeleni-caj-gunpowder/ Зелен чај – GUNPOWDER] {{sr}} [[Категорија:Зелен чај]] [[Категорија:Џеѓанг]] 7fz322tl6vqqv0usoxp3bhy3ch3ts10 0 1189921 5542732 5257017 2026-04-21T07:28:47Z BosaFi 115936 5542732 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gangneung Hockey Centre.jpg|мини|Национален затворен стадион во Пекинг]] '''Хокеј на мраз на Зимските олимписки игри 2018''' се одржил во Канин, [[Јужна Кореја]] помеѓу 14 и 25 февруари 2018 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pyeongchang2018.com/en/schedule|title=Pyeongchang 2018 schedule|publisher=Pyeongchang2018.com|accessdate=14 September 2017|archive-date=2017-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20171105010048/https://www.pyeongchang2018.com/en/schedule|url-status=dead}}</ref> Дванаесет земји биле квалификувани за турнирот; осум од нив автоматски врз основа на нивното рангирање од страна на Меѓународната хокеј федерација на мраз, [[Репрезентација на Јужна Кореја во хокеј на мраз|Јужна Кореја]], како домаќини, додека другите три други биле дел од квалификацискиот турнир.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iihfworlds2015.com/en/news/world-ranking/|title=Canada tops World Ranking|date=17 May 2015|work=iihfworlds2015.com|accessdate=2018-02-18|archive-date=2017-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016214707/http://www.iihfworlds2015.com/en/news/world-ranking/|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{Reflist}} [[Категорија:Хокеј на мраз на Зимските олимписки игри]] ap6tknezg7eynkhhwsse2y8mrf7qtfh 0 1190420 5542727 5463869 2026-04-21T06:26:12Z Bjankuloski06 332 /* Јадење */ Правописна исправка, replaced: неумонија → невмонија 5542727 wikitext text/x-wiki {{Медицинска консултација}} {{Infobox medical condition (new) | name = Церебрална парализа | image = US Navy 081028-N-3173B-027 Cmdr. John King assesses the reflexes of a Cerebral Palsy patient at the Arima District Health Facility as part of the humanitarian-civic assistance mission Continuing Promise (CP) 2008.jpg | caption = дете со церебрална парализа | field = [[педијатрија]], [[неврологија]] | symptoms = нарушена координација, вкочанети мускули, ослабеност на мускулите, [[спазам|тремор]]<ref name=NINDS2013/> | complications = [[епилептични напади]], [[интелектуални попречености]]<ref name=NINDS2013/> | onset = рано детство<ref name=NINDS2013/> | duration = цел живот<ref name=NINDS2013/> | causes = често непознати<ref name=NINDS2013/> | risks = [[предвремено раѓање]], [[близнаци]], некои инфекции за време на бременост, тешко породување<ref name=NINDS2013/> | diagnosis = во зависност од развивањето на детето<ref name=NINDS2013/> | differential = | prevention = | treatment = [[физикална терапија]], [[работна терапија]], [[говорна терапија]], [[протези|надворешни протези]], хируршки<ref name=NINDS2013/> | medication = [[диазепам|дијазепам]], [[баклофен]], [[ботулински токсин]]<ref name=NINDS2013/> | prognosis = | frequency = 2.1 на 1,000<ref name=Osk2013/> | deaths = }} '''Церебрална парализа''' — група на нарушувања на движењата кои се појавуваат во првите години од животот, со варијабилни знаци и симптоми.<ref name=NINDS2013/> Чести симптоми се лоша координација, вкочанети мускули, слабост на мускулите и [[Спазам|тремор]], но исто така може да постојат сетилни проблеми, проблеми со видот, слушање, голтање и зборување.<ref name=NINDS2013/> Често бебињата со церебрална парализа не можат да седат, лазат или да одат како децата на нивна возраст.<ref name=NINDS2013/> Други симптоми може да бидат конвулзии и когнитивни проблеми, кои се јавуваат кај една третина од луѓето со церебрална парализа.<ref name=NINDS2013/> Иако симптомите се согледуваат најчесто после првата година, болеста не е прогредирачка.<ref name=NINDS2013>{{Наведена мрежна страница|title=Cerebral Palsy: Hope Through Research|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Hope-Through-Research/Cerebral-Palsy-Hope-Through-Research|website=[[National Institute of Neurological Disorders and Stroke]]|accessdate=21 February 2017|date=July 2013|url-status=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170221033227/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Hope-Through-Research/Cerebral-Palsy-Hope-Through-Research|archivedate=21 February 2017|df=}}</ref> Церебралната парализа е предизвикана од абнормален развој или повреда на деловите на мозокот кои ги контролираат движењата, рамнотежата и држењето на телото.<ref name=NINDS2013/><ref name=NIH2014O>{{Наведена мрежна страница|title=Cerebral Palsy: Overview|url=https://www.nichd.nih.gov/health/topics/cerebral-palsy/Pages/default.aspx|website=[[National Institutes of Health]]|accessdate=21 February 2017|url-status=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170215072205/https://www.nichd.nih.gov/health/topics/cerebral-palsy/Pages/default.aspx|archivedate=15 February 2017|df=}}</ref> Многу често проблемите се случуваат за време на бременоста, но исто така може да се случат за време на пораѓање или после раѓање.<ref name=NINDS2013/> Често причината е непозната.<ref name=NINDS2013/> Во ризични фактори спаѓаат [[предвремено раѓање]], [[близнаци|близначна бременост]], некои инфекции за време на бременост како [[токсоплазмоза]] или [[рубела]], изложување на [[метил жива]] за време на бременост, тежок породување и повреда на главата во првите години од животот.<ref name=NINDS2013/> Околу 2% од случаите се поради генетски наследност.<ref name=omim>{{Наведена мрежна страница|title=CEREBRAL PALSY, SPASTIC QUADRIPLEGIC, 1; CPSQ1|url=https://omim.org/entry/603513|website=[[Online Mendelian Inheritance in Man]]|accessdate=26 January 2018|date=28 June 2016}}</ref> Класифицирани се неколку поттипа во однос на специфичниот проблем кој се покажува: оние кои имаат вкочанети мускули имаат [[спастична церебрална парализа]], тие кои имаат слаба координација имаат [[атаксична церебрална парализа]], и оние кои имаат движења во вид на извиткување имаат [[атетоидна церебрална парализа]].<ref name=NINDS2013/> Дијагнозата се поставува во однос на развојот на детето.<ref name=NINDS2013/> Крвни и имиџинг тестови може да се користат за да се исклучат други болести.<ref name=NINDS2013/> Церебралната парализа е делумно може да се превенира преку имунизација на мајката и внимавање на повреди на глава кај деца преку зголемена безбедност.<ref name=NINDS2013/> Нема терапија која би ја излечила церебралната парализа, но одредени третмани, лекови и хируршки операции може да помогнат околу нејзино менаџирање.<ref name=NINDS2013/> Во нив спаѓаат [[физикална терапија]], [[работна терапија]], и [[говорна терапија]], лекови како [[Диазепам|дијазепам]], [[баклофен]], и [[Ботулински токсин|ботулинум токсинот]] кои можат да помогнат во релаксирање на вкочанетите мускули, и од страна на хирургијата помагаат операциите за издолжување на мускулите и сечење на премногу активните [[нерв]]и.<ref name=NINDS2013/> Надворешни [[протези]] и друга [[асистивна технологија]] е често од помош.<ref name=NINDS2013/> Некои деца можат да достигнат нормален живот со соодветен третман.<ref name=NINDS2013/> Нема никаков доказ за користење на таканаречената комплементарна и алтернативна медицина (sCAM).<ref name=NINDS2013/> Церебралната парализа е едно од најчестите нарушувања на движењата кај децата<ref>{{Наведена мрежна страница|title=How many people are affected?|url=http://www.nichd.nih.gov/health/topics/cerebral-palsy/conditioninfo/Pages/how-common.aspx|website=[[National Institutes of Health]]|accessdate=4 March 2015|date=5 September 2014|url-status=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402134614/http://www.nichd.nih.gov/health/topics/cerebral-palsy/conditioninfo/Pages/how-common.aspx|archivedate=2 April 2015|df=}}</ref>, кое се јавува кај 2.1 на 1000 родени.<ref name=Osk2013>{{Наведено списание|last=Oskoui|first=M|author2=Coutinho, F |author3=Dykeman, J |author4=Jetté, N |author5= Pringsheim, T |title=An update on the prevalence of cerebral palsy: a systematic review and meta-analysis.|journal=Developmental Medicine & Child Neurology|date=Jun 2013|volume=55|issue=6|pages=509–19|pmid=23346889|doi=10.1111/dmcn.12080}}</ref> Церебралната парализа е документирана во историјата со први сознанија и описи во времето на [[Хипократ]], во 5 век п.н.е.<ref name=History2013/> Екстензивни истражувања за болеста започнале во 19 век од Вилијам Џон Литл, по кој [[Спастична диплегија|спастичната диплегија]] била наречена "Литл".<ref name=History2013>{{Наведено списание|last=Panteliadis|first=C|author2=Panteliadis, P |author3=Vassilyadi, F |title=Hallmarks in the history of cerebral palsy: from antiquity to mid-20th century.|journal=Brain & Development|date=Apr 2013|volume=35|issue=4|pages=285–92|pmid=22658818|doi=10.1016/j.braindev.2012.05.003}}</ref> Вилијам Ослер е првиот кој ја нарекол "церебрална парализа" од германскиот "zerebrale Kinderlähmung" (церебрална детска парализа).<ref>{{Наведена мрежна страница |title=What is cerebral palsy? |url=http://cpapinfo.com/What_is_Cerebral_Palsy.php?menu=About%20Us |publisher=The Cerebral Palsied Association of the Philippines Inc. |url-status= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220051952/http://cpapinfo.com/What_is_Cerebral_Palsy.php?menu=About%20Us |archivedate=20 December 2016 |df= }}</ref> Различни потенцијални терапии се истражуваат, вклучувајќи ја и терапија со стем клетки,<ref name=NINDS2013/> но повеќе истражувања се потребни за да се одлучи нејзината делотворност и безбедност.<ref name=NINDS2013/> == Знаци и симптоми == Церебралната парализа се дефинира како „група на нарушувања на развојот на движењата и држењето на телото, кои предизвикуваат лимитирачка активност и се причинети од непрогресивни нарушувања во мозокот на фетус или доенче“.<ref name="pmid17370477">{{Наведено списание |last1=Rosenbaum |first1=P |last2=Paneth |first2=N |last3=Leviton |first3=A |last4=Goldstein |first4=M |last5=Bax |first5=M |last6=Damiano |first6=D |last7=Dan |first7=B |last8=Jacobsson |first8=B |title=A report: The definition and classification of cerebral palsy April 2006 |year=2007 |journal=Developmental Medicine & Child Neurology Supplement|volume=109 |pages=8–14 |pmid=17370477 |doi=10.1111/j.1469-8749.2007.tb12610.x}}; Corrected in {{Наведено списание |pmid= |year=2007 |last1=Rosenbaum |first1=P |last2=Paneth |first2=N |last3=Leviton |first3=A |last4=Goldstein |first4=M |last5=Bax |first5=M |last6=Damiano |first6=D |last7=Dan |first7=B |last8=Jacobsson |first8=B |title=A report: The definition and classification of cerebral palsy April 2006 |volume=49 |page=480|journal=Developmental Medicine & Child Neurology |doi=10.1111/j.1469-8749.2007.00480.x}}</ref> Иако проблемите со движењето се главните симптоми, тие се често придружени со потешкотии во мислење, учење, чувства, комуникација и однесување.<ref name="pmid17370477" /> Епилепсија се јавува кај 28%, проблеми во комуникација кај 58%, најмалку 42% имаат проблеми со видот, и 23-56% проблеми со учење.<ref name="kent_2013" /> [[Мускулни контракции|Мускулните контракции]] кај луѓе со церебрална парализа се мисли дека потекнуваат најчесто од преголема активација.<ref>{{Наведено списание|last1=Mathewson|first1=Margie A.|last2=Lieber|first2=Richard L.|title=Pathophysiology of Muscle Contractures in Cerebral Palsy|journal=Physical Medicine and Rehabilitation Clinics of North America|date=February 2015|volume=26|issue=1|pages=57–67|doi=10.1016/j.pmr.2014.09.005|pmid=25479779|pmc=4258234}}</ref> Церебралната парализа е карактеризирана од абнормални [[рефлекси]], [[мускулен тонус]], моторен развој и координација, а може да постојат и деформитети и контрактури на коски и зглобови (трајно фиксирани, вкочанети мускули и зглобови). Класични симптоми се спастицитет, спазам и други неволни движења (пр. лицеви гестови), нестабилно одење, проблеми со рамнотежата, или намалена мускулна маса. Одење како ножички и одење на прсти се најчести кај луѓе со церебрална парализа кои можат да одат, но во целина, симптомите кај церебрална парализа се различни.<ref name="argawal&verma2012">{{Наведено списание|last1=Agarwal|first1=Anil|last2=Verma|first2=Indreshwar|title=Cerebral palsy in children: An overview|journal=Journal of Clinical Orthopaedics and Trauma|date=December 2012|volume=3|issue=2|pages=77–81|doi=10.1016/j.jcot.2012.09.001|pmid=26403442|pmc=3872805}}</ref> Моторната дисфункција може да биде претставена од обична несмасност при движење кај поблагиот крај на спектарот, сè до сериозни оштетувања што го прават координираното движење невозможно, на другиот крај од спектарот. Иако најголем дел од луѓето имаат проблеми со зголемен мускулен тонус, некои имаат нормален или намален мускулен тонус. Зголемен мускулен тонус може да биде поради спастицитет или дистонија.<ref>{{Наведено списание|last1=Smith|first1=Martin|last2=Kurian|first2=Manju A.|title=The medical management of cerebral palsy|journal=[[Paediatrics and Child Health]]|date=September 2016|volume=26|issue=9|pages=378–382|doi=10.1016/j.paed.2016.04.013}}</ref> Деца родени со тешка форма на церебрална парализа имаат ирегуларно држење на телото, односно телото е премногу вкочането или лабаво. Дефекти при раѓање, како што се спинално искривување, мала вилица, или мала глава може да се јават кај церебрална парализа. Симптомите може да се јавуваат или исчезнуваат со растење на детето, а некои деца не покажуваат симптоми при раѓање.<ref name="NHSUK">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nhs.uk/conditions/cerebral-palsy/pages/symptoms.aspx |title=Symptoms of Cerebral palsy |author=<!--Not stated--> |date=15 March 2017 |website=NHS Choices |publisher=NHS Gov.UK |access-date=6 April 2017 |url-status= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170407054231/http://www.nhs.uk/conditions/cerebral-palsy/pages/symptoms.aspx |archivedate=7 April 2017 |df= }}</ref> Класично, церебралната парализа станува очигледна кога бебињата ќе ја достигнат развојната фаза на 6-9 месеци и почнуваат да се движат. Во овие месеци може да се забележи одложување на моторниот развојот и асиметрија.<ref name="argawal&verma2012"/> Лигавењето е често кај деца со церебрална парализа, што влијае и предизвикува социјално одбивање, абнормално зборување, инфекции во устата<ref name=Marg2012>{{Наведено списание|last1=Walshe|first1=M|last2=Smith|first2=M|last3=Pennington|first3=L|title=Interventions for drooling in children with cerebral palsy.|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|date=14 November 2012|volume=11|pages=CD008624|doi=10.1002/14651858.CD008624.pub3|pmid=23152263}}</ref> и давење.<ref name="auto">{{Наведено списание|last1=Sewell|first1=M. D.|last2=Eastwood|first2=D. M.|last3=Wimalasundera|first3=N.|title=Managing common symptoms of cerebral palsy in children|journal=[[The BMJ]]|date=25 September 2014|volume=349|issue=sep25 7|pages=g5474–g5474|doi=10.1136/bmj.g5474}}</ref> Долно уринарни симптоми се присутни кај 55.5% од луѓето со церебрална парализа.<ref>{{Наведено списание|last1=Samijn|first1=Bieke|last2=Van Laecke|first2=Erik|last3=Renson|first3=Catherine|last4=Hoebeke|first4=Piet|last5=Plasschaert|first5=Frank|last6=Vande Walle|first6=Johan|last7=Van den Broeck|first7=Christine|title=Lower urinary tract symptoms and urodynamic findings in children and adults with cerebral palsy: A systematic review|journal=Neurourology and Urodynamics|date=February 2016|pages=n/a–n/a|doi=10.1002/nau.22982|pmid=26894322}}</ref> === Јазик и говор === Говорни и јазични нарушувања се чести кај луѓе со церебрална парализа. Стапката на [[дизартрија]] е од 31% до 88%<ref name=hirsch_2013/> и една четвртина од луѓето со церебрална парализа не можат да зборуваат.<ref name=Myrdenetal2014/> Проблемите со говорот се асоцираат со слаба респираторна контрола, ларингеални дисфункции и нарушувања на оралната артикулација, поради ограничено движење на мускулите на лицето и устата. Има три главни типови на дизатрија кај церебрална парализа: спастична, дискинетичка(атетотична), и атаксична.<ref>{{Наведена книга|last1=Love|first1=Russell J.|last2=Webb|first2=Wanda G.|title=Neurology for the Speech-Language Pathologist|date=2013|publisher=Butterworth-Heinemann|isbn=9781483141992|page=250|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=FJ3pAgAAQBAJ&pg=PA250|language=en}}</ref> Рано користење на аугментативен и алтернативен систем на комуникација може да му помогне на детето во развивање на вербални јазични способности.<ref name=Myrdenetal2014>{{Наведено списание|last1=Myrden|first1=Andrew|last2=Schudlo|first2=Larissa|last3=Weyand|first3=Sabine|last4=Zeyl|first4=Timothy|last5=Chau|first5=Tom|title=Trends in Communicative Access Solutions for Children With Cerebral Palsy|journal=[[Journal of Child Neurology]]|date=August 2014|volume=29|issue=8|pages=1108–1118|doi=10.1177/0883073814534320|pmid=24820337}}</ref> Одложување на јазичните способности е асоцирано со интелектуална попреченост и глувост. === Скелет === За коските да добијат нормална форма и големина, потребен им е стресот од нормалната мускулатура.<ref name="Mughal2014">{{Наведено списание|last1=Mughal|first1=M. Zulf|title=Fractures in Children with Cerebral Palsy|journal=Current Osteoporosis Reports|date=26 June 2014|volume=12|issue=3|pages=313–318|doi=10.1007/s11914-014-0224-1|pmid=24964775}}</ref> Луѓето со церебрална парализа имаат зголемен ризик за намалена минералност на коските.<ref>{{Наведено списание|last1=Ozel|first1=Sezgi|last2=Switzer|first2=Lauren|last3=Macintosh|first3=Alex|last4=Fehlings|first4=Darcy|title=Informing evidence-based clinical practice guidelines for children with cerebral palsy at risk of osteoporosis: an update|journal=Developmental Medicine & Child Neurology|date=September 2016|volume=58|issue=9|pages=918–923|doi=10.1111/dmcn.13196|pmid=27435427}}</ref> Средните делови на коските (дијафизите) се тенки и стануваат уште потенки при растење, a метафизите често се зголемени (балонирање).<ref name=Mughal2014/> Поради поголем притисок на зголбовите предизвикан од мускуларни нерамнотежи, зглобната 'рскавица може да атрофира,<ref name="Kerkovich, D 2009, pp. 41-53">Kerkovich, D, & Aisen, M 2009, 'Chapter 4: Cerebral Palsy', Medical Management of Adults with Neurologic Disabilities pp. 41-53 n.p.: [[Demos Medical Publishing]], LLC. {{ISBN|9781933864457}}</ref>{{rp|46}} при што доаѓа до намален простор во зглобовите. Луѓе со церебрална парализа се пониски во висина од просечен човек бидејќи нивните коски не го достигнуваат потенцијалот на растење. Стапката на [[сколиоза]] кај деца со церебрална парализа е помеѓу 21% и 64%<ref name=Cloake2016/>, кои може да ја развијат пред десеттата година. Сколиозата може хируршки да се корегира, но церебралната парализа ја зголемува стапката на компликации, дури и со подобрени хируршки техники.<ref name=Cloake2016>{{Наведено списание|last1=Cloake|first1=Thomas|last2=Gardner|first2=Adrian|title=The management of scoliosis in children with cerebral palsy: a review|journal=Journal of Spine Surgery|date=December 2016|volume=2|issue=4|pages=299–309|doi=10.21037/jss.2016.09.05|pmid=28097247|pmc=5233861}}</ref> === Болки и спиење === Болките се чести и се асоцирани со затегнување и скратување на мускулите, абнормален став на телото, вкочанети зглобови и др. Исто така е зголемен ризикот од хронични пореметувања на спиењето, кои се јавуваат секундарно на физикалните и еколошките фактори.<ref name=newman_2006/> Децата со церебрална парализа имаат значително поголем ризик на нарушувања на спиењето од типични деца во развој.<ref>{{Наведено списание|last1=Dutt|first1=Risha|last2=Roduta-Roberts|first2=Mary|last3=Brown|first3=Cary|title=Sleep and Children with Cerebral Palsy: A Review of Current Evidence and Environmental Non-Pharmacological Interventions|journal=Children|date=27 February 2015|volume=2|issue=1|pages=78–88|doi=10.3390/children2010078|pmid=27417351|pmc=4928749}}</ref> === Јадење === Луѓето со церебрална парализаат може да имаат проблеми со џвакање и голтање на храната поради сетилни и моторни нарушувања. Доенче со церебрална парализа може да има проблеми со цицање, џвакање и голтање на храната.<ref name="Klingels2010" /> [[Гастроезофагеален рефлукс]] е чест кај деца со церебрална парализа.<ref name="auto"/> [[Пневмонија]] е исто така честа кај оние што имаат проблеми со исхранување, причинета поради аспирација на храна или течности.<ref name="auto"/> === Асоцијативни нарушувања === Во асоцијативни нарушувања спаѓаат „интелектуални попречености, епилептични напади, мускулни контрактури, абнормален од, остеопороза, нарушувања на спиењето, и психички нарушувања како депресија и анксиозност“.<ref>{{Наведено списание|last1=Jones|first1=KB|last2=Wilson|first2=B|last3=Weedon|first3=D|last4=Bilder|first4=D|title=Care of Adults With Intellectual and Developmental Disabilities: Cerebral Palsy.|journal=FP essentials|date=December 2015|volume=439|pages=26–30|pmid=26669212}}</ref> Возрастни со церебрална парализа може да имаат "исхемична болест на срцето, кардиоваскуларни болести, злоќудни неоплазми, и трауми" повеќе од оние кои не се зафатени со болеста.<ref>{{Наведено списание|last1=Krigger|first1=KW|title=Cerebral palsy: an overview.|journal=[[American Family Physician]]|date=1 January 2006|volume=73|issue=1|pages=91–100|pmid=16417071}}</ref> ==Причинители== [[File:Fetal thrombotic vasculopathy - intermed mag.jpg|thumb |alt=refer to caption |[[Микрографија]] која покажува фетална ([[плацента]]рна) венска тромбоза во случај на [[фетална тромботична васкулопатија]]. Таа е асоцирана со церебрална парализа и сугерира на [[хиперкоагулабилност]]а како причинител.]] Церебралната парализа е предизвикана од абнормален развој или оштетување на мозокот во развој.<ref name=Yar2013/> Овие оштетувања може да се случат за време на бременост, при породување, во првиот месец по раѓање или поретко во раното детство.<ref name=Yar2013/> Структурни проблеми во мозокот се согледуваат кај 80% од случаите, најчесто во [[Бела маса|белата маса]].<ref name=Yar2013/> Повеќе од три четвртини од случаите се случуваат за време на бременост.<ref name=Yar2013/> Повеќето деца родени со церебрална парализа имаат повеќе од еден ризичен фактор асоциран со болеста.<ref>{{Наведено списание|last1=Eunson|first1=Paul|title=Aetiology and epidemiology of cerebral palsy|journal=[[Paediatrics and Child Health]]|date=September 2016|volume=26|issue=9|pages=367–372|doi=10.1016/j.paed.2016.04.011}}</ref> Иако кај некои случаи нема позната причина, типично причинителите се проблеми во развојот во матката (пр. изложување на зрачење, инфекција, спречено растење на фетус), [[хипоксија]] на мозокот (поради тромбоза, проблеми со плацентата), траума при пораѓање и компликации по пораѓање или за време на детство.<ref name="CPBeuk">{{Наведена книга |last=Beukelman |first=David R. |author2=Mirenda, Pat |title=Augmentative and Alternative Communication: Management of severe communication disorders in children and adults |publisher=Paul H Brookes Publishing Co |location=Baltimore |year=1999 |edition=2 |pages=246–249 |isbn=978-1-55766-333-7 |doi=10.1080/07434619912331278735}}</ref><ref name=nejm915>{{Наведено списание|author1=Nelson KB, Blair E.|title=Prenatal Factors in Singletons with Cerebral Palsy Born at or near Term.|journal=[[The New England Journal of Medicine]]|date=3 September 2015|volume=373|issue=10|pages=946–53|doi=10.1056/NEJMra1505261}}<!--|accessdate=9 September 2015--></ref> Во Африка, асфиксија при пораѓање, висок билирубин и инфекции на централниот нервен систем се најчести причинители, па за тоа голем дел од случаите во Африка можат да се превенираат со подобри ресурси.<ref>{{Наведено списание|last1=Burton|first1=Adrian|title=Fighting cerebral palsy in Africa|journal=[[The Lancet Neurology]]|date=September 2015|volume=14|issue=9|pages=876–877|doi=10.1016/S1474-4422(15)00189-1}}</ref> ===Предвремено пораѓање=== Измеѓу 40% и 50% од сите деца кои развиваат церебрална парализа се предвремено родени.<ref name=dev_beh_peds_2009/> Голем дел од случаите (75-90%) се мисли дека се поради проблеми за време или после раѓање.<ref name=Yar2013/> Близнаците исто така имаат зголемен ризик за церебрална парализа,<ref name=saunders_2011/> а и тие почесто се раѓаат со помала тежина. Церебрална парализа се јавува кај 6% од родените со тежина измеѓу 1&nbsp;кг и 1.5&nbsp;кг.<ref name=Osk2013/> Оние коишто се родени пред 28ма гестациона недела имаат церебрална парализа во 11% од случаите.<ref name=Osk2013/> Генетските фактори исто така се мисли дека играат важна улога во прематурност и генерално во церебрална парализа.<ref name=hallman_2012/> ===На време родени=== Ризични фактори кај на време родени се: проблеми со плацентата, родени дефекти, мала тежина при раѓање, аспирирање мекониум во бели дорбови, пораѓање за кое е потребно царски рез или други инструменти, асфиксија при раѓање, епилептични напади по раѓање, респираторен дистрес синдром, ниска гликоза и инфекции.<ref name="mcintyre_2013" /> Од 2013 не се знае колку точно асфиксијата придонесува како причинител,<ref name="ellenberg_2013" /> а не се знае ни големината на улогата на плацентата во состојбата.<ref name="teng_2012" /> ===Генетика=== [[File:Autosomal recessive - en.svg|right|thumb|Автосомно рецесивно наследување.]] Околу 2% од сите случаи на церебрална парализа се наследни и глутамат декарбоксилаза-1 може да е еден од ензимите кои се вклучени.<ref name=omim/> Најголем дел од случаите се [[Автосомно рецесивно наследување|автосомно рецесивни]].<ref name=omim/> ===Рано детство=== По раѓање други причинители може да бидат токсини, тешка [[жолтица]],<ref name="cdccauses">{{наведени вести|url=https://www.cdc.gov/ncbddd/cp/causes.html|title=Cerebral Palsy {{!}} NCBDDD {{!}} CDC|work=Cerebral Palsy Home {{!}} NCBDDD {{!}} CDC|access-date=2017-04-20|language=en-us|url-status=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170421093040/https://www.cdc.gov/ncbddd/cp/causes.html|archivedate=21 April 2017|df=}}</ref> труење со олово, физичка повреда на мозокот, [[мозочен удар]],<ref>{{Наведена мрежна страница|title = Cerebral Palsy {{!}} Johns Hopkins Pediatric Neurosurgery|url = http://www.hopkinsmedicine.org/neurology_neurosurgery/centers_clinics/pediatric_neurosurgery/conditions/cerebral_palsy.html|accessdate = 2015-09-18|first = Sara|last = Kieffer|url-status=|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150930032633/http://www.hopkinsmedicine.org/neurology_neurosurgery/centers_clinics/pediatric_neurosurgery/conditions/cerebral_palsy.html|archivedate = 30 September 2015|df = }}</ref> траума на главата поради злоупотреба, хипоксија на мозокот, [[енцефалитис]] или [[менингитис]].<ref name="cdccauses" /> ===Други=== Инфекции кај мајката, дури и инфекции кои се тешки за детекција, може трипати да го зголемат ризикот за нарушување на развој на детето.<ref name=ucpref_2004/> Инфекции на феталните мембрани, односно [[Хориоамнионитис|хориамнионитис]] го зголемува ризикот.<ref name=bersani_2012/> Интраутерини и неонатални инсулти (најмногу предизвикани од инфекција) исто така го зголемуваат ризикот.<ref name=mwaniki_2012/> ==Дијагноза== Дијагнозата на церебралната парализа се заснова на историјата и физикалниот преглед на пациентот. Мерење на опсегот на спонтаните движењата кај помали од 4 месеци дава најточни резултати.<ref name=McI2011/><ref name=bosanquet_2013/> Децата кои се потешко зафатени можат да се дијагностицираат порано. Абнормален мускулен тонус, одложен моторен развој и останување на [[Примитивни рефлекси|примитивните рефлекси]] се чести рани знаци за церебрална парализа.<ref name="oxfordnutritionchapter"/> Симптомите и дијагнозата се поставува често до втората година,<ref name="research gaps 2016">{{Наведено списание|last1=Lungu|first1=Codrin|last2=Hirtz|first2=Deborah|last3=Damiano|first3=Diane|last4=Gross|first4=Paul|last5=Mink|first5=Jonathan W.|title=Report of a workshop on research gaps in the treatment of cerebral palsy|journal=Neurology|date=20 September 2016|volume=87|issue=12|pages=1293–1298|doi=10.1212/WNL.0000000000003116 |pmc=5035982 |pmid=27558377 }}</ref> иако кај деца со полесни форми на церебрална парализа тоа може да се случи и по петтата година, дури понекогаш и подоцна.<ref name="autogenerated1"/> Кај церебралната парализа станува збор за [[developmental disability|попреченост на развојот]].<ref name=McI2011/> Кај пациенти дијагностицирани со церебрална парализа, не се задолжителни додатни дијагностички тестови. [[Невроимиџинг]] со [[Компјутерска томографија|CT]] or [[Магнетна резонанција|MRI]] се задолжителни кај пациентите кај кои не е откриена причината за церебрална парализа. CT и MRI исто така можат да откријат [[хидроцефалус]], поренцефалија, [[артериовенска малформација]], [[субдурален хематом]], хигром или тумор на вермисот, кои може да се третираат.<ref name="pmid2602010"/> Возраста на која се дијагностицира церебралната парализа е важна, но има несогласувања на која возраст е најдобро да се направи дијагноза.<ref name=bosanquet_2013/> Што порано се дијагностицира церебралната парализа, толку се подобри ефектите на терапиите, како физикалната, но проблемот е што има поголем ризик болеста да биде помешана со некој друг проблем, особено кај деца помали од 18 месеци.<ref name=bosanquet_2013/> Доенчињата може да имаат привремени проблеми со тонусот и контролата и тоа да биде помешано со церебрална парализа, која е перманентна.<ref name=bosanquet_2013/> Метаболитички нарушувања или тумори може да наликуваат како церебрална парализа, особено метаболитичките нарушувања може да произведат проблеми во мозокот кои на магнетна резонанца би личеле на церебрална парализа.<ref name=NINDS2013/> Нарушувања кои ја намалуваат [[Бела маса|белата маса]] во мозокот и проблеми кои предизвикуваат спазми и слабости во нозете, кои може да се јават рано во животот, исто така можат да бидат помешани со церебрална парализа.<ref name=bosanquet_2013/> Разликата кај нив е тоа што тие се влошуваат со тек на време, а церебралната парализа останува иста<ref name=bosanquet_2013/> (иако може да се промени во карактерот).<ref name=NINDS2013/> Кај доенче тешко се разликуваат двете.<ref name=bosanquet_2013/> Во Велика Британија, неможност на самосотјно седење до 8 месеци се смета како клинички знак кој бара додатно пратење на случајот.<ref name="autogenerated1"/> [[Фрагилен X синдром|Фрагилен X Синдром]] (причинител за [[аутизам]] и интелектуална попреченост) и генерална интелектуална попреченост треба дијагностички да бидат исклучени.<ref name=bosanquet_2013/> ===Класификација=== [[File:Cerebral palsy video.webm|thumb|upright=1.4|Видео кое ги објаснува трите примарни категории на церебрална парализа—спастична, дискинетична и атаксична.]] Церебралната парализа се класифицира според типови на моторни пореметувања на екстремитети или органи и според степенот на попреченост на активности кај пациентот.<ref name="rethlefsen_2010" /> [[Класификација на груба моторна функција|Системот за Класификација на грубата моторна функција (GMFCS)]] и Системот за класификација на мануелни способности се користат да ја опишат подвижноста и декстеритетот во рацете кај луѓе со церебрална парализа, а се користат и Системот за класификација на комуникациската функционалност и Системот за класификација на способноста на јадење и пиење.<ref name="multidisciplinary455">{{Наведено списание|last1=Trabacca|first1=Antonio|last2=Vespino|first2=Teresa|last3=Di Liddo|first3=Antonella|last4=Russo|first4=Luigi|title=Multidisciplinary rehabilitation for patients with cerebral palsy: improving long-term care|journal=Journal of Multidisciplinary Healthcare|date=September 2016|volume=9|pages=455–462|doi=10.2147/JMDH.S88782|pmc=5036581|pmid=27703369}}</ref> Има три главни типови на церебрална парализа според моторно оштетување: сапстична, атаксична и атетоидна/дискинетична. Исто така има мешан тип, каде има комбинација од типовите. Церебраланата парализа исто така се класифицира според топографската дистрибуција на мускулниот спазам.<ref name="Becher" /> Според овај метод постојат [[Спастична диплегија|диплегична]], (билатерални зафаќање на нозе или раце), [[Спастична хемиплегија|хемиплегична]] (унилатерално зафаќање) и [[Спастична квадриплегија|квадриплегична]] (билатерално зафаќање на раце и нозе).<ref name="Becher" /><ref name="O'Shea" /> ====Спастична==== {{main article|Спастична церебрална парализа}} Спастичната церебрална парализа е тип на церебрална парализа каде спастицитетот е секогаш присутен и претставува најчест тип на церебрална парализа, која се јавува кај 70% од случаите.<ref name="stanley_2000" /> Луѓето со овај тип на церебрална парализа се [[Хипертонија|хипертонични]] и имаат невромускуларно нарушување на движењето (место [[хипотонија]] или парализа) поради лезија на горниот моторен неврон, како и [[Кортикоспинален пат|кортикоспиналниот пат]] или [[Моторен кортекс|моторниот кортекс]]. Ова оштетување ја нарушува можноста за некои моторни рецептори да се поврзи [[Гама-аминобутерна киселина|гама аминобутерна киселина (ГАБА)]] и доаѓа до хипертонија. ====Атаксична==== {{main article|Атаксична церебрална парализа}} Атаксичната церебрална парализа е тип на церебрална парализа која што се јавува кај 5-10% од сите случаи и тоа ја прави најреткиот тип на церебрална парализа.<ref name="McHale">{{Наведено списание |last1=McHale |first1=DP |last2=Jackson |last3=Campbell |last4=Levene |last5=Corry |last6=Woods |last7=Lench |last8=Mueller |last9=Markham |title=A gene for ataxic cerebral palsy maps to chromosome 9p12-q12 |journal=[[European Journal of Human Genetics]] |volume=8 |pages=267–272 |year=2000 |pmid=10854109 |doi=10.1038/sj.ejhg.5200445 |first2=A P |first3=D A |first4=M I |first5=P |first6=C G |first7=N J |first8=R F |first9=A F |issue=4 }}</ref> Атаксичната церебрална парализа е предизвикана од оштетувања на структурите на малиот мозок.<ref name="Cheney">{{Наведено списание |last1=Cheney |first1=PD |title=Pathophysiology of the corticospinal system and basal ganglia in cerebral palsy |journal= Mental Retardation and Developmental Disabilities Research Reviews |volume=3 |pages=153–167 |year=1997 |doi=10.1002/(SICI)1098-2779(1997)3:2<153::AID-MRDD7>3.0.CO;2-S |issue=2}}</ref> Поради оштетувањата на малиот мозок, којшто е многу важен во координација на движење на мускулите и балансот, пациентите со атаксична церебрачна парализа имаат проблеми со координацијата, особено во рацете и нозете. Кај атаксичната церебрална парализа е намален мускулниот тонус.<ref name="Straub">{{Наведено списание |last1=Straub |first1=Kathryn. |last2=Obrzut |first2=John E. |title=Effects of cerebral palsy on neurophsyological function |journal=Journal of Developmental and Physical Disabilities |volume=21 |pages=153–167 |year=2009 |doi=10.1007/s10882-009-9130-3 |issue=2}}</ref> Најчеста манифестација е интенциониот (акционен) [[Спазам|тремор]], што особено се согледува при правење на прецизни движења, како врзување на врвци од патики или пишување со пенкало. Како што дланката се доближува до завршување на целта, тресењето се зголемува, што го прави завршувањето на целта уште потешко.<ref name="O'Shea">{{Наведено списание |last1=O’Shea |first1=TM |title=Diagnosis, Treatment, and Prevention of Cerebral Palsy |journal=Clinical Obstet Gynecol |volume=51| pages=816–28 |year=2008 |doi=10.1097/GRF.0b013e3181870ba7 |issue=4 |pmid=18981805 |pmc=3051278}}</ref> ====Атетоидна==== {{main article|Атетоидна церебрална парализа}} Атетоидната церебрална парализа или дискинетична церебрална парализа е поврзана со оштетување на [[Базални ганглии|базалните ганглии]], во форма на лезии кои се случуваат за време на развивање на мозокот, поради билирубинска енцефалопатија and хипоксично-исхемична повреда на мозкот.<ref name="Hou et al"/> Таа се одликува со [[хипертонија]] и [[хипотонија]], поради неможноста на контрола на мускулниот тонус .<ref name="O'Shea" /> Клиничката дијагноза се поставува во првите 18 месеци и се заснова на моторната функција и невроимиџинг техники.<ref name="ADCP" /><ref name="Mann" /> Атетоидната дискинетична церебрална парализа не е спастична, и е екстрапирамидална форма на церебрална парализа.<ref name="Jones" /> Дискинетичната церебрална парализа може да се подели во две групи: [[Хореоатетоза|хореоатетоидна]] and [[Дистонија|дистонична]].<ref name="O'Shea"/> Хореоатетоидната церебрална парализа се одликува со неволни движења предоминантно на лице и екстремитети,<ref name="Becher">{{Наведено списание |last=Becher |first=JG |year=2002 |title=Pediatric rehabilitation in children with cerebral palsy: general management, classification of motor disorders |journal=American Academy of Orthotists and Prosthetists |volume=14 |issue=4 |pages=143–149 |url=http://www.oandp.org/jpo/library/2002_04_143.asp |accessdate=29 January 2017 |url-access=subscription |url-status= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202051557/http://www.oandp.org/jpo/library/2002_04_143.asp |archivedate=2 February 2017 |df= |doi=10.1097/00008526-200212000-00004}}</ref> а дистоничната церебрална парализа се одликува со бавни и јаки контракции кои може да се појават локално или низ целото тело.<ref name="Becher"/> ====Мешана==== Мешаната церебрална парализа има симптоми на атетоидна, атаксична и спастична церебрална парализа, кои се појавуваат заедно, со различен степен. Таа е најтешка за лекување поради нејзината хетерогеност и непредвидливи симптоми во текот на животот. ==Превенција== [[File:Magnesiumsulfat-Heptahydrat.png|right|thumb|Магнезиум сулфат]] Поради разновидноста на причините за церебрална парализа, направени се истражувања на многу превентивни мерки.<ref name="Shepherd et al 2016"/> Електронско фетално следење не помогнало во превенција на церебрална парализа и во 2014, Американскиот Колеџ на Акушери и Гинеколози, Австралискиот и Нов Зеландскиот Колеџ на Акушери и Гинеколози и Друштвото на Акушери и Гинеколози во Канада потврдуваат дека нема долгорочна придобивка од електронското фетално следење.<ref name="nejm915" /> Кај трудниците со зголемен ризик на предвремено раѓање, [[магнезиум сулфат]]от изгледа го намалува ризикот од церебрална парализа.<ref>{{Наведено списание|last1=Crowther|first1=CA|last2=Middleton|first2=PF|last3=Voysey|first3=M|last4=Askie|first4=L|last5=Duley|first5=L|last6=Pryde|first6=PG|last7=Marret|first7=S|last8=Doyle|first8=LW|last9=AMICABLE|first9=Group.|title=Assessing the neuroprotective benefits for babies of antenatal magnesium sulphate: An individual participant data meta-analysis.|journal=PLOS Medicine|date=October 2017|volume=14|issue=10|pages=e1002398|doi=10.1371/journal.pmed.1002398|pmid=28976987|pmc=5627896}}</ref> Не се знае дали му помага на оние кои раѓаат во термин.<ref name="Ngu2013" /> Кај мајките кои примиле магнезиум сулфат може да се јават нус-ефекти како [[респираторна депресија]] и гадење.<ref>{{Наведено списание|last1=Zeng|first1=Xianling|last2=Xue|first2=Yan|last3=Tian|first3=Quan|last4=Sun|first4=Rong|last5=An|first5=Ruifang|title=Effects and Safety of Magnesium Sulfate on Neuroprotection|journal=[[Medicine (Lippincott Williams & Wilkins journal)|Medicine]]|date=January 2016|volume=95|issue=1|pages=e2451|doi=10.1097/MD.0000000000002451|pmid=26735551|pmc=4706271}}</ref> Средно ниво на докази укажуваат на поврзаност на користењето на [[антибиотици]] за време на предвремено пораѓање кај мајките, пред пукање на нивниот водењак, со зголемен ризик на церебрална парализа кај роденото дете. Раѓањето пред термин, а неодложување на раѓањето, исто така има средни нивоа на докази за зголемен ризик на церебрална парализа кај детето.<ref>{{Наведено списание|last1=Shepherd|first1=Emily|last2=Salam|first2=Rehana A|last3=Middleton|first3=Philippa|last4=Makrides|first4=Maria|last5=McIntyre|first5=Sarah|last6=Badawi|first6=Nadia|last7=Crowther|first7=Caroline A|title=Antenatal and intrapartum interventions for preventing cerebral palsy: an overview of Cochrane systematic reviews|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|date=8 August 2017|doi=10.1002/14651858.CD012077.pub2|pmid=28786098|volume=8|page=CD012077}}</ref> Кортикостероидите кај трудни жени кои очекуваат предвремен породување некогаш покажуваат невропротекција на нивното дете.<ref>{{Наведено списание|last=Chang|first=Eugene|date=20 January 2015|title=Preterm birth and the role of neuroprotection|url=http://www.bmj.com/content/350/bmj.g6661|journal=BMJ|language=en|volume=350|pages=g6661|doi=10.1136/bmj.g6661|issn=1756-1833|pmid=25646630}}</ref> Користење на кортикостероиди за време на бременост не покажало корелација со развивање на церебрална парализа кај предвреме родени.<ref>{{Наведено списание|last=Shepherd|first=Emily|last2=Salam|first2=Rehana A.|last3=Middleton|first3=Philippa|last4=Makrides|first4=Maria|last5=McIntyre|first5=Sarah|last6=Badawi|first6=Nadia|last7=Crowther|first7=Caroline A.|date=2017|title=Antenatal and intrapartum interventions for preventing cerebral palsy: an overview of Cochrane systematic reviews|url=|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=8|pages=CD012077|doi=10.1002/14651858.CD012077.pub2|issn=1469-493X|pmid=28786098|via=}}</ref> ==Справување== [[File:Cerebral palsy.jpg|thumb|alt=A girl wearing leg braces walks towards a woman. They are standing in a gym, and a treadmill is visible in the background.| Истражувачите развиваат електричен стимулациски уред специјално дизајниран за деца со церебрална парализа, кои имаат флацидно стапало, што резултира со проблеми при одењето.]] {{Главна|Справување со церебрална парализа}} Со текот на време, справувањето со церебралната парализа се префрлило од обиди на решавање на поединечни физикални проблеми, како спастичност на одреден екстремитет, до терапија која е дел од поголема цел на максимизирање на независноста на пациентот.<ref name=novak_2013/>{{rp|886}} Голем дел од терапијата во детството се цели кој подобрување на одот. 60% од луѓето со церебрална парализа може да одат самостонијно или со помош кога стануваат возрастни.<ref>{{Наведена книга |first1=Jennifer L. |last1=McGinley |first2=Dina |last2=Pogrebnoy |first3=Prue |last3=Morgan |year=2014 |department=Mobility in Ambulant Adults with Cerebral Palsy — Challenges for the Future |doi=10.5772/58344 |editor1-first=Emira |editor1-last=Švraka |title=Cerebral Palsy - Challenges for the Future |isbn=978-953-51-1234-1 }} {{open access}}</ref> Поради тоа што церебралната парализа има "варирачка тежина и комплексност" во текот на животот,<ref name="multidisciplinary455"/> таа може да се гледа збир на состојби со цел подобро справување.<ref name="research gaps 2016"/> Се препорачува мултидисциплинарен пристап,<ref name="multidisciplinary455"/> со фокусирање на "максимизирање на функцијата, изборот и независноста на поединецот", односно дел од целите на Интернацинална Класификација за Функционирање, Попреченост и Здравје.<ref name="autogenerated1">{{Наведена книга|author1=National Guideline Alliance (UK)|title=Cerebral Palsy in Under 25s: Assessment and Management|date=January 2017|publisher=[[National Institute for Health and Care Excellence]] (UK)|location=London|isbn=978-1-4731-2272-7|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK419326/pdf/Bookshelf_NBK419326.pdf|accessdate=5 February 2017|url-status=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170910181620/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK419326/pdf/Bookshelf_NBK419326.pdf|archivedate=10 September 2017|df=}}</ref> Тимот би го сочинувал: педијатар, сестра, социјален работник, физиотерапевт, an простетичар, терапевт за говор и јазик, работен терапевт, наставник кој специјализира во помагање на деца со визуелни попречености, образовен психолог, ортопед, невролог и неврохирург.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Cerebral palsy - Treatment|url=http://www.nhs.uk/Conditions/Cerebral-palsy/Pages/Treatment.aspx|website=www.nhs.uk|publisher=[[NHS Choices]]|accessdate=6 February 2017|language=en|url-status=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170206185635/http://www.nhs.uk/Conditions/Cerebral-palsy/Pages/Treatment.aspx|archivedate=6 February 2017|df=}}</ref> Различни форми на терапија се достапни за луѓето со церебрална парализа, нивните негуватели и родители. Во третманот спаѓаат: физикална терапија, работна терапија, говорна терапија, лекови за контролирање на епилептични напади или релаксација на мускулите (пр. [[бензодијазепини]]), хируршки операции за корегирање на анатомските абнормалности или затегнатите мускули, [[Протези|протези и други ортотички направи]] и комуникациски направи како компјутери или синтисајзери прикачени за гласните жици. Рецензија во Кохран во 2004 година укажува за придобивка од говорна и јазична терапија, но исто така дека се бара истражување од висок квалитет.<ref name="Pennington et al., 2004">{{Наведено списание |vauthors=Pennington L, Goldbart J, Marshall J |title=Speech and language therapy to improve the communication skills of children with cerebral palsy |journal=Cochrane Database Syst Rev |volume= |issue=2 |pages=CD003466 |year=2004 |pmid=15106204 |doi=10.1002/14651858.CD003466.pub2 |url=}}</ref> Во 2013 систематска рецензија се укажува дека многу од терапиите кои се користат за третирање на церебрална парализа немаат добар доказ, а терапиите со најдобар доказ се лековите ([[антиконвулзив]]ни, [[Ботулински токсин|ботулинум токсинот]], [[bisphosphonate|босфосфонатни]], [[Диазепам|дијазепам]]), терапии (бимануелен тренинг, терапија со ограничување на движењата, фокусирачка терапија, фитнес тренинг, целен тренинг, надзор на колк, домашни програми, работна терапија) и операции ([[селективна дорзална ризотомија]]).<ref name=novak_2013/> Рецензија објавена во 2010 во Кохран кажува дека има докази од висок квалитет за ботулинум токсинот и неговото користење како додаток во работната терапија, со цел да се намали спастицитетот во рацете на децата со церебрална парализа,<ref>{{Наведено списание|last=Hoare|first=Brian J.|last2=Wallen|first2=Margaret A.|last3=Imms|first3=Christine|last4=Villanueva|first4=Elmer|last5=Rawicki|first5=Hyam Barry|last6=Carey|first6=Leeanne|date=20 January 2010|title=Botulinum toxin A as an adjunct to treatment in the management of the upper limb in children with spastic cerebral palsy (UPDATE)|url=|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=|issue=1|pages=CD003469|doi=10.1002/14651858.CD003469.pub4|issn=1469-493X|pmid=20091546|via=}}</ref> но нема добри истражувања кои ги поврзуваат користењето на ботулинум токсинот и ублажувањето на спастицитетот во нозете или подобрување на одот.<ref name=AdeHall2000>{{Наведено списание|last=Ade-Hall|first=R. A.|last2=Moore|first2=A. P.|date=2000|title=Botulinum toxin type A in the treatment of lower limb spasticity in cerebral palsy|url=|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=|issue=2|pages=CD001408|doi=10.1002/14651858.CD001408|issn=1469-493X|pmid=10796784|via=}}</ref> == Прогноза == Церебралната парализа не е прогресивно нарушување (што значи дека оштетувањето на мозокот не се влошува), но симптомите може да станат потешки со текот на времето. Кај лице со вакво нарушување може малку да се подобри состојбата во детството ако тоа лице добива екстензивна грижа, но со понатамошниот коскен и мускулен развој, може да биде потребна ортопедска хируршка интервенција. Целосниот интелектуален потенцијал на дете родено со церебрална парализа честопати не е видлив додека детето не започне со школување. Луѓето со церебрална парализа имаат поголема веројатност да имаат потешкотии во учењето, иако тие може да не се поврзани со IQ, вклучувајќи различни степени на интелектуална попреченост. Интелектуалното ниво меѓу луѓето со церебрална парализа варира од многу високо до многу ниско, како што тоа е и кај општата популација. Експертите изјавуваат дека е важно да не се потценуваат способностите на лице со церебрална парализа и да им се даде секоја можност за учење.<ref name="jenks_2007">{{Наведено списание |vauthors=Jenks KM, de Moor J, van Lieshout EC, Maathuis KG, Keus I, Gorter JW |title=The effect of cerebral palsy on arithmetic accuracy is mediated by working memory, intelligence, early numeracy, and instruction time |journal=Dev Neuropsychol |volume=32 |issue=3 |pages=861–79 |year=2007 |pmid=17956186 |doi=10.1080/87565640701539758 |url=}}</ref> Способноста за самостоен живот со церебрална парализа варира во голема мера. Истата зависи делумно од степенот на дисфункција кај лицето со церебрална парализа и неговата способност за самостојни, дневни активности. Постојат лица со церебрална парализа на кои им е потребна помош за сите секојдневни активности, додека на други им е потребна само делумна или воопшто никаква помош за извршување на дневните активности. Сепак, без разлика на попреченоста во физичкиот развој, поединечната способност на лицето со церебрална парализа да живее самостојно, примарно зависи од способноста на лицето да управува со физичките аспекти од својот живот самостојно. Пример, во некои случаи, лицата со церебрална парализа сами управуваат со лица за нивна, персонална грижа. Овие лица, им помагаат на лицата со церебрална парализа на тој начин што има овозможуваат да одржат контрола врз нивниот живот. Пубертетот кај млади возрасни со церебрална парализа може да биде предвремен или задоцнет. Одложениот пубертет кај овие лица се смета дека настанува поради нутритивниот дефицит.<ref name=Zaffuto-Sforza2005>{{Наведено списание|last1=Zaffuto-Sforza|first1=Celeste D.|title=Aging with cerebral palsy|journal=Physical Medicine and Rehabilitation Clinics of North America|date=February 2005|volume=16|issue=1|pages=235–249|doi=10.1016/j.pmr.2004.06.014}}</ref> Засега не постојат докази дека церебралната парализа влијае врз репродуктивните способности на овие лица, меѓутоа е забележано дека влијае врз сексуалната желба.<ref name=CPSex2010>{{Наведено списание|last1=Wiegerink|first1=Diana|last2=Roebroeck|first2=Marij|last3=Bender|first3=Jim|last4=Stam|first4=Henk|last5=Cohen-Kettenis|first5=Peggy|last6=Transition Research Group South West Netherlands|last-author-amp=yes|title=Sexuality of Young Adults with Cerebral Palsy: Experienced Limitations and Needs|journal=Sexuality and Disability|date=June 2011|volume=29|issue=2|pages=119–128|doi=10.1007/s11195-010-9180-6}}</ref> Возрасните со церебрална парализа имале помала шанса за рутински скрининзи на репродуктивното здравје од 2005. Постои можност, гинеколошките прегледи да се вршат под анестезија поради спастицитетот на мускулатурата. Дополнително, опремата не е секогаш достапна. Самоиспитувањето на градите е отежнато, поради што парнерите или негувателите би требало да го извршат овој преглед во домашни услови. Во една студија, било утврдено дека кај женските лица со церебрална парализа имало повисок степен на спасцититет на мускулатурата и уринарна инконтиненција за време на менструацијата. Кај мажите пак, има повисок степен на крипторхизам на 21 годишна возраст.<ref name=Zaffuto-Sforza2005/> Церебралната парализа може значително да го намали животниот век на овие лица, што зависи од степенот на попреченост и квалитетот на негата која ја добиваат.<ref name=Yar2013/><ref name=CPLife2006>{{Наведено списание|last1=Hutton|first1=Jane L.|title=Cerebral Palsy Life Expectancy|journal=Clinics in Perinatology|date=June 2006|volume=33|issue=2|pages=545–555|doi=10.1016/j.clp.2006.03.016|pmid=16765736}}</ref> Околу 5-10% од децата со церебрална парализа умираат за време на детството, особено во случаите каде има изразени напади и интелектуална попреченост. Иако има многу варијации на тоа како церебралната парализа влијае врз животот на лицата, утврдено е дека високиот степен на мускулна активност го зголемува живониот век кај лицата со церебрална парализа.<ref>{{Наведено списание|last1=Day|first1=Steven M|last2=Reynolds|first2=Robert J|last3=Kush|first3=Scott J|title=Extrapolating published survival curves to obtain evidence-based estimates of life expectancy in cerebral palsy|journal=[[Developmental Medicine & Child Neurology]]|date=December 2015|volume=57|issue=12|pages=1105–1118|doi=10.1111/dmcn.12849}}</ref> Според “Австралиското Биро за Статистика“, во 2014 година, 104 жители на Австралија починале од церебрална парализа.<ref>Australian Bureau of Statistics 2014, 3303.0 - Causes of Death, Australia - 1. Underlying causes of death (Australia), 2014, data cube: Excel spreadsheet, http://abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/DetailsPage/3303.02014?OpenDocument {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160912150416/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs%40.nsf/DetailsPage/3303.02014?OpenDocument |date=12 September 2016 }}</ref> Најчеста причина за смртните случаи кај луѓето со церебрална парализа се респираторните проблеми, меѓутоа кон средината на животот кардиоваскуларните и наопластичните заболувања стануваат подоминантни.<ref name="rehabilitation443">{{Наведена книга|last1=Kent|first1=Ruth M.|editor1-last=Barnes|editor1-first=Michael|editor2-last=Good|editor2-first=David|title=Neurological Rehabilitation Handbook of Clinical Neurology.|date=2012|publisher=[[Elsevier Science]]|location=Oxford|isbn=9780444595843|pages=443–459|department=Cerebral palsy}}</ref> ==Епидемиолошки податоци== Церебралната парализа се јавува кај околу 2.1 на 1000 родени деца.<ref name=Osk2013/> Кај децата родени во термин, стапката е пониска и изнесува 1 на 1000 родени деца.<ref name=Yar2013/> Стапките изгледаат слични меѓу земјите во развој и развиените земји.<ref name=Yar2013/>, а во рамките на популацијата почесто може да се појави кај посиромашни луѓе.<ref>{{Наведено списание|last1=Odding|first1=E|last2=Roebroeck|first2=ME|last3=Stam|first3=HJ|title=The epidemiology of cerebral palsy: incidence, impairments and risk factors.|journal=Disability and Rehabilitation|date=28 February 2006|volume=28|issue=4|pages=183–91|pmid=16467053|doi=10.1080/09638280500158422}}</ref> Стапката е повисока кај мажи отколку кај жени, односно во Европа е 1.3 пати почеста кај мажи.<ref name="JohnsonPrevalence"/> Меѓу 1970-тите и 1990-тите имало "умерено, но значајно" зголемување во преваленцата на церебрална парализа, што се смета дека се должи на порастот на раѓање на новородени со ниска родилна тежина и зголемената стапка на нивно преживување. Од 2005 година, напредокот што бил направен во згрижувањето на бремените жени и нивните бебиња не резултирало со значително намалување на церебралната парализа, што повторно се должи на зголемената стапка на преживување на предвремено родени бебиња. Само воведувањето на квалитетна медицинска нега на локации каде имало полоша медицинска нега покажало намалување на церебралната парализа. Инциденцата на церебрална парализа се зголемува кај предвремено родени бебиња или бебиња со многу ниска тежина, без разлика на квалитетот на нега.<ref name=bax_2005/> Постои сугестија дека од 2016 година инциденцата и сериозноста на церебралната парализа се малку намалени, иако треба да се направат повеќе истражувања за дали оваа бројка е сигнификантна, и ако е, кои интервенции се причинители за намалувањето.<ref name="Shepherd et al 2016"/> [[Преваленцата]] на церебралната парализа најдобро се пресметува на воздраст за влез во училиште (6 години), што во САД се проценува дека е 2.4 на 1000 деца.<ref name="pmid17261678"/> ==Историја== [[File:Interstate medical journal (1917) (14597052770).jpg|140px|thumb |alt=refer to caption |Случај на церебрална парализа во Европа во 1917 година]] Церебралната парализа постоела уште во времето на антиката.<!-- <ref name=History2013/> --> На гроб кој датира од околу 15 до 14 век п.н.е. постои фигура со една мала нога и патерица, најверојатно поради церебрална парализа.<!-- <ref name=History2013/> --> Најверојатно најстариот физички доказ за состојбата доаѓа од мумијата на Сипта, кој бил Египетски [[фараон]] кој владеел од околу 1196 до 1190 п.н.е. и умрел на околу 20 години.<!-- <ref name=History2013/> Уште во медицинската литература на [[Антички Грци|Античките Грци]] се зборувало за парализа и слабост на рацете и нозете, од каде и потекнуваат зборовите парализа (παράλυση) и пареза (πάρεση).<!-- <ref name=History2013/> --> Во делата на Хипократовото училиште (460 п.н.е. 370 пр.н.е.), особено во "[[За светата болест]]", се опишува група на проблеми кои се совпаѓаат со модерното разбирање на церебралната парализа.<!-- <ref name=History2013/> --> Римскиот цар Клавдиј (10 п.н.е.-54 н.е.) се претпоставува дека имал церебрална парализа, бидејќи историските записи опишуваат дека имал неколку физички проблеми во согласност со состојбата. Медицинските историчари нашле претстави на церебрална парализа во многу подоцнежната уметност.<!-- <ref name=History2013/> --> Неколку слики од 16 век, како и подоцна, покажуваат и поединци со проблеми што се во согласност со состојбата, како што е сликата "Деформирана нога" на Џузепе де Рибера од 1642 година.<ref name=History2013/> Современото разбирање на церебралната парализа како резултат на проблеми во мозокот, започнало во раните децении на 1800-тите години со бројни публикации за абнормалности на мозокот од Јохан Кристијан Реил, Клод Франсоа Лалеманд и Филипе Пинел.<!-- <ref name=History2013/> --> Лекарите подоцна ги искористиле овие истражувања за да ги поврзат проблемите во мозокот со специфичните симптоми.<!-- <ref name=History2013/> --> Англискиот хирург [[Вилијам Џон Литл]] (1810-1894) бил првиот човек кој интензивно ја проучувал церебралната парализа<!-- <ref name=History2013/> --> Во неговата докторска дисертација тој изјавил дека церебралната парализа е резултат на проблем околу времето на раѓање.<!-- <ref name=History2013/> -->, а подоцна ги идентификувал тешкотиите при породување, предвременото породување и перинаталната асфиксија како битни ризични фактори.<!-- <ref name=History2013/> --> [[Спастична диплегија|Спастичната диплегија]], која е една од формите на церебрална парализа, била позната како Литл-ова болест.<ref name=History2013/> Во тоа време, еден Германски хирург исто така работел на темата церебрална парализа и ја разликувал од полио.<ref>{{Наведено списание|title=The Definition and Classification of Cerebral Palsy|journal=[[Developmental Medicine & Child Neurology]]|date=28 June 2008|volume=49|pages=1–44|doi=10.1111/j.1469-8749.2007.00201.x}}</ref> Во 1880-тите, Британскиот невролог [[Вилијам Гоуерс]] ги надоградил проучувањата на Литл и ја поврзал парализата кај новороденчињата со тешкото раѓање. Тој го нарекол проблемот "парализа при раѓање" и ги класифицирал парализите во два вида: периферни и церебрални.<ref name=History2013/> [[Вилијам Ослер]] (1849-1919) кога работел во Пенсилванија во 1880-тите, ревидирал десетици случаи на церебрална парализа за да го подобри класифицирањето на нарушувањата според местото на проблемите на телото и според основната причина.<!-- <ref name=History2013/> --> Ослер со неговите понатамошни набљудувања ги поврзал проблемите околу времето на породување со церебрална парализа и заклучил дека проблемите што предизвикуваат крварење во мозокот најверојатно биле основната причината.<!-- <ref name=History2013/> --> Ослер, исто така се посомневал дека причината за полиоенцефалитисот била заразна.<!-- <ref name=History2013/> --> Во текот на 1890-тите, научниците најчесто ја мешале церебралната парализа со [[детска парализа]](Полио).<ref name=History2013/> Австрискиот невролог Сигмунд Фројд (1856-1939), пред да премини во психијатрија, направил подобрувања во класификацијата на нарушувањето. Тој го создал системот кој сè уште се користи денес. Системот на Фројд ги дели причините за нарушување во проблеми кои се присутни при раѓањето, проблеми што се јавуваат при раѓањето и проблеми по раѓањето.<!-- <ref name=History2013/> --> Фројд, исто така направил груба корелација помеѓу локацијата на проблемот во мозокот и локацијата на погодените екстремитети и ги документирал многуте видови на нарушување на движењето.<ref name=History2013/> Во почетокот на 20 век, вниманието на медицинската заедница генерално се оддалечило од церебралната парализа, сè додека ортопедскиот хирург Винтроп Фелпс не станал прв лекар кој го третирал ова нарушување.<!-- <ref name=History2013/> --> Тој ја гледал церебралната парализа од мускулоскелетна перспектива, наместо од невролошки перспектива.<!-- <ref name=History2013/> --> Фелпс развил хируршки техники за оперирање на мускулите за да одговори проблемите како што се спастичноста и мускулната ригидност.<!-- <ref name=History2013/> --> Унгарскиот експерт за физичка рехабилитација Андраш Пето, развил систем за учење на деца со церебрална парализа како да одат и да вршат други основни движења и тој систем широко се користи на деца со церебрална парализа денес.<!-- <ref name=History2013/> --> Во преостанатите децении фиикалната терапија за церебрална парализа еволурала и стана клучна компонента во програмата за справување со церебрална парализа.<ref name=History2013/> Во 1997 година Роберт Палисано и соработници го вовеле [[Класификација на груба моторна функција|системот за класификација на грубата моторна функција (GMFCS)]] како подобрување во однос на претходната груба проценка на ограничување како лесна, умерена или тешка.<ref name=rethlefsen_2010/> GMFCS ги оценува ограничување врз основа на владеењето на специфични основни вештини за подвижност, како што се седење, стоење и одење, и го зема предвид нивото на потреба од помагала како инвалидски колички или дубаци. GMFCS бил дополнително ревидиран и проширен во 2007 година.<ref name=rethlefsen_2010/> == Наводи == {{наводи|2|refs= <ref name=hirsch_2013>{{Наведено списание |author1=Hirsh Adam T. |author2=Gallegos Juan C. |author3=Gertz Kevin J. |author4=Engel Joyce M. |author5=Jensen Mark P. | year = 2010 | title = Symptom Burden in Individuals with Cerebral Palsy | url = | journal = [[Journal of Rehabilitation Research & Development]] | volume = 47 | issue = 9| pages = 863–67 | doi=10.1682/jrrd.2010.03.0024|pmid=21174251|pmc=3158669}}</ref><!-- used only once --> <ref name=kent_2013>{{Наведена книга |last=Kent |first=Ruth |editor=Barnes MP, Good DC |title=Handbook of Clinical Neurology |publisher=Elsevier |year=2013 |pages=443–459 | series=3 |volume=110 |department=Chapter 38: Cerebral Palsy |isbn=978-0444529015}}</ref> <ref name=newman_2006>{{Наведено списание |doi=10.1017/S0012162206001198 |author1=Newman C.J. |author2=O'Regan M. |author3=Hensey O. |year=2006 |title=Sleep disorders in children with cerebral palsy |url= |journal=Developmental Medicine & Child Neurology |volume=48 |issue=7 |pages=564–8 |pmid=16780625}}</ref> <ref name="Klingels2010">{{Наведено списание |last=Klingels |first=K. |last2=De Cock |first2=P. |last3=Molenaers |first3=G. |last4=Desloovere |first4=K. |last5=Huenaerts |first5=C. |last6=Jaspers |first6=E. |first7=H. |title=Upper limb motor and sensory impairments in children with hemiplegic cerebral palsy. Can they be measured reliably? |journal=Disability & Rehabilitation |year=2010 |volume=32 |issue=5 |pmid=20095955 |pages=409–416 |doi=10.3109/09638280903171469 |last7=Feys}}</ref> <ref name=Yar2013>{{Наведена книга|title=Epidemiology and Disease Prevention: A Global Approach|year=2013|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199660537|page=190|url=https://books.google.com/books?id=Ia0eAAAAQBAJ&pg=PA190|author=John Yarnell|edition=02}}</ref> <ref name=dev_beh_peds_2009>{{Наведена книга|title=Developmental-behavioral pediatrics|year=2009|publisher=Saunders/Elsevier|location=Philadelphia, PA|isbn=9781416033707|page=264|url=https://books.google.com/books?id=sxEgul99Jf4C&pg=PA264|edition=4|editor=William B. Carey}}</ref> <ref name=saunders_2011>{{Наведено списание|last=Saunders|first=NR|author2=Hellmann, J |author3=Farine, D |title=Cerebral palsy and assisted conception.|journal=Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada |date=Oct 2011|volume=33|issue=10|pages=1038–43|pmid=22014781 |doi=10.1016/s1701-2163(16)35053-8}}</ref> <ref name=hallman_2012>{{Наведено списание|last=Hallman|first=M|title=Premature birth and diseases in premature infants: common genetic background?|journal=The Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine |date=Apr 2012|volume=25 Suppl 1|pages=21–4|pmid=22385349|doi=10.3109/14767058.2012.667600}}</ref> <ref name=mcintyre_2013>{{Наведено списание|last=McIntyre|first=S|author2=Taitz, D |author3=Keogh, J |author4=Goldsmith, S |author5=Badawi, N |author6= Blair, E |title=A systematic review of risk factors for cerebral palsy in children born at term in developed countries.|journal=Developmental Medicine & Child Neurology|date=Jun 2013|volume=55|issue=6|pages=499–508|pmid=23181910|doi=10.1111/dmcn.12017}}</ref> <ref name=ellenberg_2013>{{Наведено списание|last=Ellenberg|first=JH|author2=Nelson, KB|title=The association of cerebral palsy with birth asphyxia: a definitional quagmire.|journal=Developmental Medicine & Child Neurology|date=Mar 2013|volume=55|issue=3|pages=210–6|pmid=23121164|doi=10.1111/dmcn.12016}}</ref> <ref name=teng_2012>{{Наведено списание|last=Teng|first=J|author2=Chang, T |author3=Reyes, C |author4= Nelson, KB |title=Placental weight and neurologic outcome in the infant: a review.|journal=The Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine |date=Oct 2012|volume=25|issue=10|pages=2082–7|pmid=22394270 |doi=10.3109/14767058.2012.671871}}</ref> <ref name=ucpref_2004>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ucpresearch.org/fact-sheets/infection-newborn.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20070729042924/http://www.ucpresearch.org/fact-sheets/infection-newborn.php|url-status=dead|archive-date=2007-07-29|title=Infection in the Newborn as a Cause of Cerebral Palsy, 12/2004|accessdate=2007-07-05|publisher=United Cerebral Palsy Research and Education Foundation (U.S.)}}</ref> <ref name=bersani_2012>{{Наведено списание|last=Bersani|first=I|author2=Thomas, W |author3=Speer, CP |title=Chorioamnionitis--the good or the evil for neonatal outcome?|journal=[[The Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine]] |date=Apr 2012|volume=25 Suppl 1|pages=12–6|pmid=22309119|doi=10.3109/14767058.2012.663161}}</ref> <ref name=mwaniki_2012>{{Наведено списание|last=Mwaniki|first=MK|author2=Atieno, M |author3=Lawn, JE |author4= Newton, CR |title=Long-term neurodevelopmental outcomes after intrauterine and neonatal insults: a systematic review.|journal=[[The Lancet]] |date=4 Feb 2012|volume=379|issue=9814|pages=445–52|pmid=22244654|doi=10.1016/s0140-6736(11)61577-8 |pmc=3273721}}</ref> <ref name=McI2011>{{Наведено списание|last=McIntyre|first=S|author2=Morgan, C |author3=Walker, K |author4= Novak, I |title=Cerebral palsy--don't delay.|journal=[[Developmental Disabilities Research Reviews]]|date=Nov 2011|volume=17|issue=2|pages=114–29|pmid=23362031|doi=10.1002/ddrr.1106}}</ref> <ref name=bosanquet_2013>{{Наведено списание|last=Bosanquet|first=M|author2=Copeland, L |author3=Ware, R |author4= Boyd, R |title=A systematic review of tests to predict cerebral palsy in young children.|journal=Developmental Medicine & Child Neurology|date=May 2013|volume=55|issue=5|pages=418–26|pmid=23574478|doi=10.1111/dmcn.12140}}</ref> <ref name="oxfordnutritionchapter">{{Наведена книга|author1=Robin C. Meyers|author2=Steven J. Bachrach|author3=Virginia A. Stallings|editor1-last=Shirley W. Ekvall|editor2-last=Valli K. Ekvall|title=Pediatric and Adult Nutrition in Chronic Diseases, Developmental Disabilities, and Hereditary Metabolic Disorders: Prevention, Assessment, and Treatment|date=2017|publisher=Oxford Scholarship Online|isbn=9780199398911|url=http://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/acprof:oso/9780199398911.001.0001/acprof-9780199398911-chapter-9|accessdate=1 August 2017|language=en|department=Cerebral Palsy|doi=10.1093/acprof:oso/9780199398911.003.0009|url-status=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170801075339/http://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/acprof%3Aoso/9780199398911.001.0001/acprof-9780199398911-chapter-9|archivedate=1 August 2017|df=}}</ref> <ref name="pmid2602010">{{Наведено списание |vauthors=Kolawole TM, Patel PJ, Mahdi AH |title=Computed tomographic (CT) scans in cerebral palsy (CP) |journal=[[Pediatric Radiology (journal)|Pediatric Radiology]] |volume=20 |issue=1–2 |pages=23–27 |year=1989 |pmid=2602010 |doi=10.1007/BF02010628}}</ref> <ref name=rethlefsen_2010>{{Наведено списание | last1 = Rethlefsen | first1 = SA. | last2 = Ryan | first2 = DD. | last3 = Kay | first3 = RM. | title = Classification systems in cerebral palsy. | journal = Orthop Clin North Am | volume = 41 | issue = 4 | pages = 457–67 |date=Oct 2010 | doi = 10.1016/j.ocl.2010.06.005 | pmid = 20868878 }}</ref> <ref name=stanley_2000>Stanley F, Blair E, Alberman E. Cerebral Palsies: Epidemiology and Causal Pathways. London, United Kingdom: MacKeith Press; 2000.</ref> <ref name="Hou et al">{{Наведено списание |last1=Hou |first1=M |last2=Zhao |first2=J |last3=Yu |first3=R |year=2006 |title=Recent advances in dyskinetic cerebral palsy |journal=World J Pediatr |volume=2 |issue=1 |pages=23–28 |url=http://www.wjpch.com/uploadfile/0601004.pdf |url-status= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304025712/http://www.wjpch.com/uploadfile/0601004.pdf |archivedate=4 March 2016 |df= }}</ref> <ref name=ADCP>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.brainandspinalcord.org/cerebral-palsy/types/athetoid-dyskinetic.html |title=Athetoid Dyskinetic |publisher=Swope, Rodante P.A. |accessdate=31 October 2012 |url-status= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130702011354/http://www.brainandspinalcord.org/cerebral-palsy/types/athetoid-dyskinetic.html |archivedate=2 July 2013 |df= }}</ref> <ref name="Mann">{{Наведено списание |last1=Krägeloh-Mann |first1=I |last2=Horber |first2=V |title=The role of magnetic resonance imaging in elucidating the pathogenesis of cerebral palsy: a systematic review |journal=Developmental Medicine & Child Neurology |volume=49 |issue=2 |year=2007 |pages=144–151 |issn=0012-1622 |doi=10.1111/j.1469-8749.2007.00144.x |pmid=17254004}}</ref> <ref name="Jones">{{Наведено списание |last1=Jones |first1=MW |last2=Morgan |first2=E |last3=Shelton |first3=JE |year=2007 |title=Cerebral palsy: introduction and diagnosis (part I) |journal=Journal of Pediatric Health Care |volume=21 |issue=3 |pages=146–152 |doi=10.1016/j.pedhc.2006.06.007 |pmid=17478303}}</ref> <ref name="Shepherd et al 2016">{{Наведено списание|last1=Shepherd|first1=Emily|last2=Middleton|first2=Philippa|last3=Makrides|first3=Maria|last4=McIntyre|first4=Sarah|last5=Badawi|first5=Nadia|last6=Crowther|first6=Caroline A|title=Neonatal interventions for preventing cerebral palsy: an overview of Cochrane systematic reviews|journal=[[Cochrane Database of Systematic Reviews]]|date=25 October 2016|doi=10.1002/14651858.CD012409|language=en}}</ref> <ref name=Ngu2013>{{Наведено списание|last=Nguyen|first=TM|author2=Crowther, CA |author3=Wilkinson, D |author4= Bain, E |title=Magnesium sulphate for women at term for neuroprotection of the fetus.|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|date=28 Feb 2013|volume=2|issue=2|pages=CD009395|pmid=23450601|doi=10.1002/14651858.cd009395.pub2}}</ref> <ref name=novak_2013>{{Наведено списание|last1=Novak|first1=Iona|last2=Mcintyre|first2=Sarah|last3=Morgan|first3=Catherine|last4=Campbell|first4=Lanie|last5=Dark|first5=Leigha|last6=Morton|first6=Natalie|last7=Stumbles|first7=Elise|last8=Wilson|first8=Salli-Ann|last9=Goldsmith|first9=Shona|title=A systematic review of interventions for children with cerebral palsy: state of the evidence|journal=Developmental Medicine & Child Neurology|date=October 2013|volume=55|issue=10|pages=885–910|doi=10.1111/dmcn.12246|pmid=23962350}}</ref> <ref name="JohnsonPrevalence">{{Наведено списание |author=Johnson, Ann |title=Prevalence and characteristics of children with cerebral palsy in Europe |journal=Developmental Medicine & Child Neurology |volume=44 |issue=9 |pages=633–40 |year=2002 |pmid=12227618 |doi=10.1111/j.1469-8749.2002.tb00848.x}}</ref> <ref name=bax_2005>{{Наведено списание |author1=Bax Martin |author2=Goldstein Murray |author3=Rosenbaum Peter |author4=Leviton Alan |author5=Paneth Nigel |author6=Dan Bernard |author7=Jacobsson Bo |author8=Damiano Diane | year = 2005 | title = Developmental Medicine & Child Neurology | url = | journal = Cambridge Journal | volume = 47 | issue = 8| pages = 571–76 |title-link=Developmental Medicine & Child Neurology }}</ref> <ref name="pmid17261678">{{Наведено списание |vauthors=Hirtz D, Thurman DJ, Gwinn-Hardy K, Mohamed M, Chaudhuri AR, Zalutsky R |title=How common are the "common" neurologic disorders? |journal=Neurology |volume=68 |issue=5 |pages=326–337 |year=2007 |pmid=17261678 |doi=10.1212/01.wnl.0000252807.38124.a3}}</ref> }} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Cerebral palsy}} *[https://www.youtube.com/watch?v=ii1MBfj7-Sk Што е церебрална парализа и што ја предизвикува (видео со превод на македонски)] - Khan Academy Medicine *[https://www.nhs.uk/conditions/cerebral-palsy/ Информации за церебрална парализа (англиски)] - NHS * [https://www.ninds.nih.gov/Disorders/All-Disorders/Cerebral-Palsy-Information-Page] - NINDS {{Medical condition classification and resources | DiseasesDB = 2232 | ICD10 = {{ICD10|G|80||g|80}} | ICD9 = {{ICD9|343}} | ICDO = | OMIM = 603513 | OMIM_mult = {{OMIM2|605388}} | MedlinePlus = 000716 | eMedicineSubj = neuro | eMedicineTopic = 533 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|pmr|24}} | MeshID = D002547}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Попреченост]] [[Категорија:Церебрална парализа| ]] [[Категорија:Вродени пореметувања]] [[Категорија:Болести на нервниот систем]] 4gj4cw71te0ut65zaqc7x8vmsog5twy 0 1190918 5542758 5193576 2026-04-21T07:58:18Z BosaFi 115936 5542758 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Henry Walter Bates, 1870.jpg|мини|Хенри Волтер Бејтс]] '''Хенри Волтер Бејтс''' (роден на 8 февруари 1825 во Лестер, Англија, † 16 февруари 1892 во Лондон) бил англиски природонаучник, еволутивен биолог и ентомолог. Тој бил најпознат по неговата амазонска експедиција, која започнала во 1848 заедно со Алфред Расел Волес. Бејтс го испратил во неговото враќање од Бразил во 1859 година повеќе од 14.000 видови (повеќето инсекти), 8.000 биле нови за науката, во Англија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://people.wku.edu/charles.smith/wallace/S446.htm|title=H. W. Bates, The Naturalist of the Amazons, by Alfred Russel Wallace|work=people.wku.edu|accessdate=2026-04-21}}</ref> Тој бил поранешен следбеник на еволутивната теорија на Чарлс Дарвин. „Бејтс мимикри“ е именуван по него. ==Живот== Хенри Волтер Бејтс бил роден на 8 февруари 1825 година во Лестер, најстариот од четирите синови. На 13-годишна возраст, започнал школување со трговец со трикотажа. Во своето слободно време собирал инсекти. Во 1843 година објавил кратка работа на бубачки во списанието „Зоолог“. Тој се дружел со Алфред Расел Волес, кој исто така беше голем ентомолог. По читањето на книгата на Вилијам Хенри Едвард за неговата експедиција во Амазон, тие одлучиле сами да ги посетат тропските дождовни шуми и да го финансираат своето патување со продажба на собраните примероци на инсекти. Бејтс се откажал од својата работа како канцелариски работник, и тие почнале заедно со нивната експедиција.<ref>{{Наведено списание|date=1843|title=Zoologist|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/39826637|language=en|volume=v.1 (1843)}}</ref> Во 1848 година тие слетале во Пара (денес Белем), каде што останале околу една и пол година и од каде што ги направиле своите екскурзии во устата на Амазон. Во 1850 година нивните патишта се разделиле и сите истражувале и собрале за себе. Санатарем (Пара) била главната база за Бејтс три години. Од тука ја истражувал областа и Рио Тапајос, една од најголемите притоки на Амазон. Повторно и повторно испраќале собрани примероци (цицачи, птици, влекачи, риби, инсекти, мекотели, зоофити (морски животни) во Европа до музеи и колектори. Тој се преселил возводно и истражувал флора и фауна во областа Ега (сега Тефе), Фонте Боа и конечно Саун Пауло де Оливиенца во близина на границата со Перу. По единаесет години во Бразил, се вратил во Англија во 1859 година. [[Податотека:Grave of Henry Walter Bates.jpg|мини|Гробот на Хенри]] Преку своето патување, тој направил значителен придонес во разбирањето на еволуцијата. Тој го открил подоцна именуван по него, мимика на Бејтс. Безобѕирните животни го преземаат изгледот (дефанзива) на беспомошни или неживи животни и со тоа ги мамат своите непријатели. Во 1863 година се оженил со Сара Ен Мејсон. Работел од 1864 во Кралското географско друштво. Во 1881 година станал член на Кралското друштво во Лондон. Хенри Валтер Бејтс починал на 16 февруари 1892 година од бронхитис. == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бејтс, Хенри Волтер}} [[Категорија:Англиски биолози]] [[Категорија:Англиски истражувачи]] [[Категорија:Членови на Кралското друштво]] [[Категорија:Родени во 1825 година]] [[Категорија:Починати во 1892 година]] [[Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон]] owc5bbb52wvu9njmtd6f0hcdqsatcsy 0 1191121 5542558 4372350 2026-04-20T20:13:35Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542558 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Polarfuchscele4.jpg|мини|Тежина од 4,5 до 8 килограми]] '''Поларна лисица''' (Alopex lagopus) е [[месојад]]. == Распространетост и навики == Ги населува [[Норвешка]], [[Исланд]], [[Гренланд]] и околните острови, сè до [[Шведска]]. На крзното има две бои; кафена во текот на летото и снежно-бела во зимата, додека, пак, во текот на годината е со синкава боја. Таа е типично поларно животно. Активна е преку денот и навечер. Живее во мали групи во [[Тундра|тундрите]] и во планинските области. Копа дувла, а во областите каде што не се лови останува на земјата меѓу камењата или под грмушките. Се храни со леминзи и со малечките од морските птици. Се храни и со животински лешеви, кои се исфрлени на брегот. Во јуни, женката на свет донесува 6-10, а многу поретко 12 малечки. Тие се слепи и почнуваат да гледаат по 10 дена. {{Никулец}} [[Категорија:Лисици]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] 7svpzahog382njla3hl7pdlcrk4dhdo 0 1192778 5542862 5471382 2026-04-21T11:46:58Z BosaFi 115936 5542862 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Brioche.jpg|мини|Бриош]] '''Бриош''' е печиво кое потекнува од [[Франција]] и личи на многу богат леб. Се прави на ист начин како и обичниот леб. Големата содржина на јајца и путер овозможуваат бриош да има богат изглед и нежно да крцка, а тоа му овозможува да се најде на бројни трпези ширум [[Франција]] за време на појадок или ужинка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lequadrillevendeen.fr/?p=192|title=Le Quadrille Vendéen - Danse de la Brioche|work=lequadrillevendeen.fr|language=fr-FR|accessdate=2026-04-21}}</ref> === Потекло на поимот === Иако постоеле многу дебати во брска со потеклото на зборот „бриош“'', денес е општо прифатено дека тој збор потекнува од францускиот глагол „broyer”.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.association-brioche-vendeenne.fr/histoire-brioche-vendee.php|title=Histoire de la Brioche Vendéenne|work=www.association-brioche-vendeenne.fr|language=fr|accessdate=2026-04-21}}</ref> == Историја == Зборот „бриош“ првпат бил употребен во [[Француски јазик|францускиот јазик]] во 1404 година, кога е опишан како „зачинет леб“. Во [[Франција]] се развил како тип на леб, унапреден, од времето на старите готвачи и пекарници, со малку [[путер]], [[Јајце|јајца]], [[шеќер]] итн. Се развил од обичен бел, црвеникав леб кој со тек на време станал квалитетен, а со самото тоа и поскап. Во 17 век бил воведен терминот „паштета со тарта бриош“, „лоша паштета со бриош павре [со користење само] 3 јајца и 250 грама путер за 1 килограм брашно“. Термините паштета бенит и бриош понекогаш се користеле заедно или практично наизменично. Жан-Жак Русо, во својата автобиографија „Исповеди“, раскажува дека се вели дека „една голема принцеза“ советувала, во врска со селаните кои немале леб, „Qu'ils mangent de la brioche“, што најчесто се преведува како „Нека јадат колач“. Оваа изрека најчесто погрешно се припишува на кралицата Марија Антоанета, сопруга на Луј XVI. == Послужување == Бриош може да се послужи самостојно или како прилог со разни десерти за доручек или ужинка. Освен тоа бриош има и други улоги во кујната и може да биде служен со главно јадење или вечера. == Галерија == <gallery mode="packed"> Податотека:Gateau_des_rois1.JPG|Кралска торта Податотека:Grande_brioche_de_mariage_vendéen.jpg|15 кг бриош Податотека:Brioche.jpg|Бриош со плетенка од Мец Податотека:Cougnou.jpg|Куњу Податотека:Brioche_Saint_Genix.jpg|Бриош Сен Гени Податотека:20050101-223214_tarte_tropezienne.jpg|Тарт Тропезин </gallery> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Француска кујна]] [[Категорија:Галицизми]] ks4xrhqxxb6pqcqv63dee3fdknbo8f1 0 1199747 5542608 5536886 2026-04-20T22:44:04Z Bjankuloski06 332 /* Творештво */ Печатна грешка, replaced: Неговара → Неговата 5542608 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Растко Петровиќ | портрет = Растко_Петровић.jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = 3 март 1898 | роден-место = [[Белград]], [[Србија]] | починал-дата = 15 август 1949 | починал-место = [[Вашингтон]], [[САД]] | починал-причина = | националност = [[Србин]] | наставка = <!-- ова е наставка за полињата „Роден“ и „Починал“. ако го нема ова поле, ништо нема да се смени --> | наставка1 = <!-- ова е наставка само за полето „Роден“ --> | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = <!-- овде треба да стои по што е позната личноста. пр. „по улогата во Бетмен“ --> | занимање = писател, дипломат, поет, есеист, критичар | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = <!-- Додатно поле 1 --> | data1 = <!-- Податок за додатното поле 1 --> | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = <!-- Стил на додатните полиња --> }} '''Растко Петровиќ''' ( [[3 март]] [[1898]] - [[15 август]] [[1949]]) — [[срби|српски]] [[писател]], [[поет]], раскажувач, писател, есеист, сликар и дипломат. Се занимавал со ликовна и книжевна критика.<ref>Лазар Трифуновић, Српска ликовна критика, Српска књижевна задруга, Београд, 1967</ref><ref>Владимир Розић, Ликовна критика у Београду између два рата 1918-1941, Југославија, Београд, 1983</ref><ref>Растко Петровић, Есеји, критике, едиција Српски критичари, 5, приредила Радмила Матић-Панић, Музеј савремене уметности, Београд. 1995. [//sr.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788671011037 ISBN 978-86-7101-103-7].</ref><ref>Растко Петровић, Избор, I, 1919-1924, Српска књижевност у сто књига, књ. 68, Матица српска, Нови Сад, Српска књижевна задруга, Београд, 1958</ref> == Животопис == [[Податотека:Grob Nadežde i Rastka Petrovića.jpg|мини|Гробот на Растко Петровиќ]] Растко Петровиќ е роден на [[3 март]] [[1898]] година во [[Белград]] како деветто дете на таткото Димитрија, историчар, и мајката Милева, наставничка. Растко бил помлад брат на познатата [[сликар]]ка [[Надежда Петровиќ]]. Бил крстен на [[5 јуни]] во црквата [[Црква Свети Марко (Белград)|Свети Марко]] во [[Белград]]. Негов кум на крштевањето бил новосадскиот писател и раскажувач [[Јаша Томиќ]]. Растковото семејство било многу угледно и почитувано во Белград. Неговата родна куќа била урната за време на бомбардирањето на Белград на [[6 април]] [[1941]] година. Растко во детството останал без мајка си, и за него се грижеле неговите сестри. Во периодот од [[1905]] до [[1914]] година го завршил основното училиште и и пониските класови на гимназијата. За време на [[Балкански војни|Балканските војни]], во [[1912|1912 година]], го прекинал гимназиското образование во Белград. Како незавршен средношколец заминал на фронтот, заедно со српската војска ја преминал [[Албанија]], а оттаму во [[Франција]], каде што завршил средно училиште. Во [[Ница]] матурирал, и како стипендист на француската влада, студирал право во [[Париз]]. Таму се дружел со многу поети и уметници. Пишувал поезија, раскази и впечатоци на уметнички изложби и нив ги објавувал во Србија. == Творештво == * Збирка песни „Косовски сонети“ ([[стихозбирка]], [[Крф (град)|Крф]], 1917) * Роман „Бурлеска на господинот Перун, богот на громот“ (роман, Белград, 1921) * Збирка песни „Откровение“ (стихозбирка, Белград, 1922) * Роман „Со немерливи сили” (роман, Белград, 1927) * Патопис „Африка“ (патопис, Белград, 1930) * Роман „Луѓето зборуваат“ (роман, Белград, 1931) * Роман „Шестиот ден“ (роман, Белград, 1961).<ref>''Потекло на зборот - Антологија на српскиот расказ I'', Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2016, стр. 166.</ref> Во својата „Антологија на српската поезија“, [[Зоран Мишиќ]] истакнува дека Петровиќ успеал да го оствари највисокиот идеал на [[Надреализам|надреализмот]] — потполна слобода и спонтаност на поетскиот говор. Неговата поезија е силна, незауздана, страсна, целата изградена од ексламации и крици, беспоштедно отворена и бесрамно телесна, сурова и невина во исто време. Неговата безгранична верба во неприкосновеноста на поетската инспирација понекогаш го наведувала да го занемари јазичниот и уметничкиот труд поради што неговите стихови често се составени од несмеасни, јазлести реченици низ кои читателот тешко се пробива, но во кои се чувствува силен, вистински поетски темперамент. Според Мишиќ, Растко Петровиќ е носител на најсовремените и најоригиналните преокупации во српската поезија меѓу двете светски војни. Песните од збирката „Откровение“ претставуваат можеби единствениот пример во светската модерна книжевност на поезија инспирирана од траумата на интраутеринскиот живот. Песната „Патник“ е најживописниот облик, напишан на [[српски јазик]], на скитничкиот занос од испреплетеноста на егзотиката и градскиот живот, а „Ѕверства“ претставува дива поетска езгалтација на нагоните и на болното сознание дека низ нив не може да се дојде до „вонмускулните екстази“.<ref>Zoran Mišić, ''Antologija srpske poezije''. Nolit, Beograd, 1963, стр. 194.</ref> == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.rastko.rs/knjizevnost/umetnicka/rpetrovic/index_c.html Живот и дело на Петровиќ] * [https://web.archive.org/web/20091027033123/http://geocities.com/fotografpetrovic/dragan Народна питалица] * [http://serbum.com/?p=1850, Растко Петровиќ]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.politika.rs/scc/clanak/397417/Saputnici Растко Петровиќ: Сателити ("Политика", 6. Јануари 1930)] {{Биографија-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Петровиќ, Растко}} [[Категорија:Југословенски писатели]] [[Категорија:Луѓе од Белград]] [[Категорија:Родени во 1898 година]] [[Категорија:Српски романописци]] [[Категорија:Српски поети]] [[Категорија:Починати во 1949 година]] [[Категорија:Српски фотографи]] [[Категорија:Погребани на Новите гробишта (Белград)]] [[Категорија:Српски надреалистички писатели]] [[Категорија:Српски писатели]] m5pdiv87xs3aod9abnfep655pyhk1gf 0 1205727 5542863 5536894 2026-04-21T11:50:56Z BosaFi 115936 5542863 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Robert Bunsen portrait.jpg|мини|Роберт Бунзен]] '''Роберт Вилхелм Еберхард Бунзен''' ({{langx|de|Robert Wilhelm Eberhard Bunsen}}; {{роден на|30|март|1811}} во {{роден во|Гетинген}} — {{починат на|16|август|1899}} во {{починат во|Хајделберг}}) бил [[германски]] [[Хемија|хемичар]]. Ја воспоставил [[спектрална анализа|спектралната анализа]] со [[Густаф Кирхоф|Кирхоф]]. Во [[1859]] година први го конструирале спектралниот апарат со призма, а во [[1861]] година со таа метода откриле нови хемиски елементи, [[рубидиум]] и [[цезиум]]. Правеле експерименти за спектри на апсорпцијата, која ја потолкувале како [[Фраунхоферови линии]] во сончевиот спектар. Бунзен го пронашол и ((гаснен пламеник)) ([[Бунзенов пламеник]]). == Литература == {{refbegin}} * [https://books.google.com/books?id=0RwWzUysftEC&pg=PA1 ''Gasometry: Comprising the Leading Physical and Chemical Properties of Gases''] by Robert Bunsen; translated by Henry Roscoe. London: Walton and Maberly, 1857 * ''Robert Wilhelm Bunsen'', by Georg Lockemann, 1949. * Sir Henry Roscoe's "Bunsen Memorial Lecture", in: ''Trans. Chem. Soc.'', 1900, reprinted (in German) with other obituary notices in an edition of Bunsen's collected works published by Wilhelm Ostwald and [[Max Bodenstein]] in 3 vols. at Leipzig in 1904. This is ''Gesammelte Abhandlungen von Robert Bunsen'': im Auftrage der Deutschen Bunsen-Gesellschaft für angewandte Physikalische Chemie hrsg. von Wilhelm Ostwald und Max Bodenstein. 3 Bände. Leipzig: W. Engelmann, 1904 * {{Наведено списание | title = Robert Wilhelm Bunsen | author = Crew, H. | journal= The Astrophysical Journal | volume = 10 | pages = 301–305 | doi = 10.1086/140654 | year = 1899 | bibcode =1899ApJ....10..301C}} {{refend}} == Надворешни врски == {{портал|Биографија}} * [https://web.archive.org/web/20070927224234/http://www.woodrow.org/teachers/ci/1992/Bunsen.html Роберт Бунзен] * [http://www.nndb.com/people/900/000095615/ Роберт Бунзен] * {{MathGenealogy|id=123967}} {{Биографија-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бунзен, Роберт}} [[Категорија:Германски хемичари]] [[Категорија:Членови на Француската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Носители на прускиот Орден за заслуги (граѓански)]] [[Категорија:Носители на Коплиевиот медал]] [[Категорија:Странски членови на Кралското друштво]] [[Категорија:Дописни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Апсолвенти на Гетингенскиот универзитет]] [[Категорија:Германски пронаоѓачи]] [[Категорија:Членови на Унгарската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Баварската академија на науките]] [[Категорија:Рубидиум]] [[Категорија:Цезиум]] [[Категорија:Спектроскопичари]] [[Категорија:Членови на Пруската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Гетингенската академија на науките]] [[Категорија:Дописни членови на Руската академија на науките]] gufhoev2y30sxnlkwjuehh7lnu7ezz9 0 1207078 5542823 5418334 2026-04-21T10:40:31Z BosaFi 115936 5542823 wikitext text/x-wiki '''Tаранто''' ([[италијански јазик|италијански]]: ''Taranto'', [[латински јазик|латински]]: ''Tarentum'') — град во [[Италија]]. Taранто е вториот најголем и најзначаен град во провинцијата [[Апулија]], во јужниот дел од државата и главниот град на истоимениот Округ Taранто. Taранто е познат како важно [[италија|италијанско]] пристаниште и место на државната морнарица на [[Јонско Море|Јонското Море]]. == Потекло на името == Имете Taранто потекнува од [[Старогрчки јазик|старогрчкио збор]] „Тарас“ по митското јунак Тарас. Ова име подоцна се изменило на [[Латински јазик|латински]] „Тарентум“ и, конечно [[Италијански јазик|италијански]] „Таранто“. == Географија == [[Податотека:Taranto_satellite.jpg|лево|мини|408x408пкс|Сателитски поглед на Таранто и животната средина]] [[Податотека:Taranto BW 2016-10-17 09-07-29.jpg|лево|мини|270x270пкс|Градско пристаниште]] === Релјеф === Таранто се наоѓа на врвот на [[Апенински Полуостров|АпенинскиотПолуостров]], местото каде што полуостровот Саленто малку издава од останатиот дел од државата. Градот се наоѓа на северниот брег на истоимената Тарантскиот Залив, дел од [[Јонско Море|Јонското Море]]. Градот се развил стратешки важно на мал залив, инаку на слабо разбранет брег. Во позадина Таранто се наоѓа во крајбрежните рамнини, и понатаму северозападно се издига на право предапенско поднебје. === Клима === Климата во Таранто е средоземна. {| class="wikitable collapsible" style="width: 90%; text-align: center; font-size: 90%; line-height: 1.2em; margin: auto auto 10px;" ! colspan="14" id="130" |Клима (Таранто) |- id="132" ! id="133" |Слика \ Месец ! id="135" |.ј<abbr title="Јануар">ан.</abbr> ! id="138" |.<abbr title="Фебруар">февруари.</abbr> ! id="141" |.м<abbr title="Март">арт.</abbr> ! id="144" |.<abbr title="април">април.</abbr> ! id="147" |мај ! id="150" |.јуни. ! id="153" |.јули. ! id="156" |.а<abbr title="Август">вг.</abbr> ! id="159" |.<abbr title=" септември">септември.</abbr> ! id="162" |.<abbr title="Октобар">октомври.</abbr> ! id="165" |.ное<abbr title="Новембар">.</abbr> ! id="168" |.<abbr title="Децембар">декември.</abbr> ! id="171" style="border-left-width:medium" |.<abbr title="Годишње">годишно.</abbr> |- id="174" style="text-align: center;" ! id="175" scope="row" style="height: 16px;" |Просечна висока ( °C (°F) | id="177" style="background: #FFAF60; color:#000000;" |16,0<br /> (60,8) | id="179" style="background: #FFAA56; color:#000000;" |16,7<br /> (62,1) | id="181" style="background: #FF9225; color:#000000;" |20,3<br /> (68,5) | id="183" style="background: #FF6E00; color:#000000;" |25,4<br /> (77,7) | id="185" style="background: #FF4F00; color:#000000;" |30,0<br /> (86) | id="187" style="background: #FF4100; color:#000000;" |32,0<br /> (89,6) | id="189" style="background: #FF2900; color:#000000;" |35,5<br /> (Со 95.9) | id="191" style="background: #FF2900; color:#000000;" |35,5<br /> (Со 95.9) | id="193" style="background: #FF4D00; color:#000000;" |30,2<br /> (86,4) | id="195" style="background: #FF7000; color:#000000;" |25,2<br /> (77,4) | id="197" style="background: #FF952C; color:#000000;" |19,8<br /> (67,6) | id="199" style="background: #FFAC59; color:#000000;" |16,5<br /> (61,7) | id="201" style="background: #FF2900; color:#000000; border-left-width:medium" |35,5<br /> (Со 95.9) |- id="203" style="text-align: center;" ! id="204" scope="row" style="height: 16px;" |Просечна ниска, °C (°F) | id="206" style="background: #FFD7AF; color:#000000;" |10,3<br /> (50,5) | id="208" style="background: #FFD9B3; color:#000000;" |10,0<br /> (50) | id="210" style="background: #FFBD7C; color:#000000;" |14,0<br /> (57,2) | id="212" style="background: #FFB66E; color:#000000;" |15,0<br /> (59) | id="214" style="background: #FF9A35; color:#000000;" |19,1<br /> (66,4) | id="216" style="background: #FF850B; color:#000000;" |22,2<br /> (72) | id="218" style="background: #FF6E00; color:#000000;" |25,4<br /> (77,7) | id="220" style="background: #FF6B00; color:#000000;" |25,9<br /> (78,6) | id="222" style="background: #FF8002; color:#000000;" |22,8<br /> (73) | id="224" style="background: #FFA246; color:#000000;" |17,9<br /> (64,2) | id="226" style="background: #FFBA75; color:#000000;" |14,5<br /> (58,1) | id="228" style="background: #FFD3A8; color:#000000;" |10,8<br /> (51,4) | id="230" style="background: #FFD9B3; color:#000000; border-left-width:medium" |10<br /> (50) |- id="232" |} === Вода === Таранто е типичен приморски град кој се наоѓа на северниот брег на истоименито Тарантски Залив на Јонското Море. Градот се состои од два дела, меѓу кои има тесен канал кој ги поврзува заливите со морето. Копнени водотеци нема во градот. == Население == Според резултатите од пописот во 2011 година во градот живееле 200.154 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dati.istat.it/Index.aspx|title=Statistiche I.Stat|date=28 декември 2012|publisher=ISTAT}}</ref> Во 2008 година Taранто имал околу 194.000 жители, 3 пати повеќе во споредба со почетокот на [[XX век]]. Сепак, во последниве години, бројот на жители во градот се намалува - [[1970]] годината беше: 25% луѓе повеќе. Населението е главно [[Италијанци|италијанско]] (98%). Други релативно нови имигранти главно доаѓаат од [[Источна Европа|Југоисточна Европа]]. == Галерија на слики == <gallery> File:Cattedrale di san cataldo.JPG|Катедралата на Св. Каталдо File:Castello Aragonese2.JPG|Арагонезе замок File:Museo Nazionale Taranto Ceramics.jpg|Керамиката во Градот археолошки Музеј </gallery> == Меѓународна соработка == Градот е збратимен со: *[[Брест (Франција)|Брест]] * Спарта *[[Донецк]] * Аликанте *[[Исламабад]] * [[Москва]] == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * <span class="url">[http://www.comune.taranto.it/ Официјално мрежно место]</span> * [http://www.tarantoturismo.it/ www.tarantoturismo.it Turisticki прирачник Taranto] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090714022853/http://www.tarantoturismo.it/ |date=2009-07-14 }} * [http://www.museotaranto.org/ www.museotaranto.org општинската археолошки Музеј] {{Градови во Италија}} [[Категорија:Апулија]] [[Категорија:Градови во Италија]] [[Категорија:Градови во Апулија]] h0csj7sls0t3bcq8c0cm0uhbujleej1 0 1207097 5542785 5229845 2026-04-21T09:26:10Z BosaFi 115936 5542785 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Wardley Hall.jpg|мини|alt=Вардлеј сала.|Вардли Хол]] '''Вардли Хол''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Wardley Hall'') е средновековен велепоседнички дом изграден во Вардли, во предградие на градот [[Ворслеј]] во [[Поширокиот Манчестер]] во Обединетото Кралство. Датира од [[1500]] година но обновена е во [[19 век]] и [[XX век]]. Во [[1894]] година реставрацијата ја завршил [[Џон Даглас]].<ref>"Images of England">{{Наведена мрежна страница |title=Wardley Hall |url=http://www.pastscape.org.uk/hob.aspx?hob_id=44262|publisher=Images of England |accessdate = 14 јануари 2008}}</ref><ref>{{Наведена книга |last=Hartwell| first =Clare | authorlink = |author2=Matthew Hyde, [[Nikolaus Pevsner]] | title =The Buildings of England: Lancashire: Manchester and the South-East |edition= | publisher =Yale University Press |year=2004| location =New Haven | url = | doi = | id = |id=ISBN 0-300-10583-5 |pages=673}}</ref> Черепот на [[Амброз Барлоу]] кој бил еден од 40 маченици во [[Англија]] и [[Велс]] е сочуван и се наоѓа на врвот на главните скали. Тој е убиен на [[10 септември]] [[1641]] година. Се верува дека поради овој череп се случуваат паранормални активности.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Wardley Hall |publisher=Images of England |url=http://www.imagesofengland.org.uk/Details/Default.aspx?id=400052&mode=quick |accessdate=22 јануари 2008 |archive-date=2012-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929080959/http://www.imagesofengland.org.uk/Details/Default.aspx?id=400052&mode=quick |url-status=dead }}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * {{Наведена книга |last=Hartwell| first =Clare | authorlink = |author2=Matthew Hyde, [[Nikolaus Pevsner]] | title =The Buildings of England: Lancashire: Manchester and the South-East |edition= | publisher =Yale University Press |year=2004| location =New Haven | url = | doi = | id = |id=ISBN 0-300-10583-5 |pages=673}} == Надворешни врски == * [http://archiseek.com/2009/1898-wardley-hall-lancashire/#.URDe7_dFCM8 1898 – Wardley Hall, Lancashire] [[Категорија:Мистерии]] [[Категорија:Згради и градби во Англија]] 9r1amp16c42drpd114w77vd7cgfimgd 5542787 5542785 2026-04-21T09:26:26Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Сала Вардлеј]] на [[Вардли Хол]] 5542785 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Wardley Hall.jpg|мини|alt=Вардлеј сала.|Вардли Хол]] '''Вардли Хол''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Wardley Hall'') е средновековен велепоседнички дом изграден во Вардли, во предградие на градот [[Ворслеј]] во [[Поширокиот Манчестер]] во Обединетото Кралство. Датира од [[1500]] година но обновена е во [[19 век]] и [[XX век]]. Во [[1894]] година реставрацијата ја завршил [[Џон Даглас]].<ref>"Images of England">{{Наведена мрежна страница |title=Wardley Hall |url=http://www.pastscape.org.uk/hob.aspx?hob_id=44262|publisher=Images of England |accessdate = 14 јануари 2008}}</ref><ref>{{Наведена книга |last=Hartwell| first =Clare | authorlink = |author2=Matthew Hyde, [[Nikolaus Pevsner]] | title =The Buildings of England: Lancashire: Manchester and the South-East |edition= | publisher =Yale University Press |year=2004| location =New Haven | url = | doi = | id = |id=ISBN 0-300-10583-5 |pages=673}}</ref> Черепот на [[Амброз Барлоу]] кој бил еден од 40 маченици во [[Англија]] и [[Велс]] е сочуван и се наоѓа на врвот на главните скали. Тој е убиен на [[10 септември]] [[1641]] година. Се верува дека поради овој череп се случуваат паранормални активности.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Wardley Hall |publisher=Images of England |url=http://www.imagesofengland.org.uk/Details/Default.aspx?id=400052&mode=quick |accessdate=22 јануари 2008 |archive-date=2012-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929080959/http://www.imagesofengland.org.uk/Details/Default.aspx?id=400052&mode=quick |url-status=dead }}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * {{Наведена книга |last=Hartwell| first =Clare | authorlink = |author2=Matthew Hyde, [[Nikolaus Pevsner]] | title =The Buildings of England: Lancashire: Manchester and the South-East |edition= | publisher =Yale University Press |year=2004| location =New Haven | url = | doi = | id = |id=ISBN 0-300-10583-5 |pages=673}} == Надворешни врски == * [http://archiseek.com/2009/1898-wardley-hall-lancashire/#.URDe7_dFCM8 1898 – Wardley Hall, Lancashire] [[Категорија:Мистерии]] [[Категорија:Згради и градби во Англија]] 9r1amp16c42drpd114w77vd7cgfimgd 5542815 5542787 2026-04-21T10:10:00Z Jtasevski123 69538 5542815 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Wardley Hall.jpg|мини|alt=Вардлеј сала.|Вардли Хол]] '''Вардли Хол''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Wardley Hall'') — средновековен велепоседнички дом изграден во Вардли, во предградие на градот [[Ворслеј]] во [[Поширокиот Манчестер]] во Обединетото Кралство. Датира од [[1500]] година но обновена е во [[19 век]] и [[XX век]]. Во [[1894]] година реставрацијата ја завршил [[Џон Даглас]].<ref>"Images of England">{{Наведена мрежна страница |title=Wardley Hall |url=http://www.pastscape.org.uk/hob.aspx?hob_id=44262|publisher=Images of England |accessdate = 14 јануари 2008}}</ref><ref>{{Наведена книга |last=Hartwell| first =Clare | authorlink = |author2=Matthew Hyde, [[Nikolaus Pevsner]] | title =The Buildings of England: Lancashire: Manchester and the South-East |edition= | publisher =Yale University Press |year=2004| location =New Haven | url = | doi = | id = |id=ISBN 0-300-10583-5 |pages=673}}</ref> Черепот на [[Амброз Барлоу]] кој бил еден од 40 маченици во [[Англија]] и [[Велс]] е сочуван и се наоѓа на врвот на главните скали. Тој е убиен на [[10 септември]] [[1641]] година. Се верува дека поради овој череп се случуваат паранормални активности.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Wardley Hall |publisher=Images of England |url=http://www.imagesofengland.org.uk/Details/Default.aspx?id=400052&mode=quick |accessdate=22 јануари 2008 |archive-date=2012-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929080959/http://www.imagesofengland.org.uk/Details/Default.aspx?id=400052&mode=quick |url-status=dead }}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * {{Наведена книга |last=Hartwell| first =Clare | authorlink = |author2=Matthew Hyde, [[Nikolaus Pevsner]] | title =The Buildings of England: Lancashire: Manchester and the South-East |edition= | publisher =Yale University Press |year=2004| location =New Haven | url = | doi = | id = |id=ISBN 0-300-10583-5 |pages=673}} == Надворешни врски == * [http://archiseek.com/2009/1898-wardley-hall-lancashire/#.URDe7_dFCM8 1898 – Wardley Hall, Lancashire] [[Категорија:Мистерии]] [[Категорија:Згради и градби во Англија]] ncu5dlmfpkyiuf1hupojzbvyq92h5e8 1 1207098 5542789 3772855 2026-04-21T09:26:26Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Разговор:Сала Вардлеј]] на [[Разговор:Вардли Хол]] 3772824 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{Вики Клуб}} fmfd2stxmmu6bqaumz8yml8bh5zjn49 0 1217008 5542825 5065844 2026-04-21T10:50:16Z BosaFi 115936 5542825 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Фудбалер|fullname=Атила Фиола|height={{height|m=1.82}}|image=Zenit-Videoton (4).jpg|caption=|currentclub=[[МОЛ Види]]|clubnumber=5|position=одбрана|pcupdate={{date|2018-12-16}}|ntupdate={{date|2018-10-12}}}} '''Атила Фиола''' (роден на 17 февруари 1990 година) — [[Унгарци|унгарски]] [[фудбал]]ер кој моментално игра за ФК Мол Види. == Клупска кариера == На 31 август 2016 година тој потпиша договор со клубот Немзети Бајнокса I. == Клуб статистика == Фиола беше избран за екипата на Унгарија во 2016 година. На 14 јуни 2016 година, Фиола играше на првиот натпревар од групата со победа над Австрија со 2: 0 на натпреварот за Европска фудбалска лига на Евро 2016 на фудбалскиот фудбал во Франција. {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! Репрезентација ! Сезона ! Апликации ! Цели |- | rowspan="3" valign="center" | [[Фудбалска репрезентација на Унгарија|Унгарија]] | 2014 | 3 | 0 |- | 2015 | 9 | 0 |- | 2016 година | 7 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 19 ! 0 |} == Надворешни врски == * [http://www.paksifc.hu/e107_plugins/lique/profil.php?player_id=2046 Официјално мрежно место на Paksi FC]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Мртва врска|date=October 2016}} * [http://www.hlsz.hu/index.php?tid=7&Jatekos=hPLf_da09646 HLSZ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160312122309/http://www.hlsz.hu/index.php?jatekos=hplf_da09646&tid=7 |date=2016-03-12 }} * [https://web.archive.org/web/20120405231423/http://adatbank.mlsz.hu/pr01/p01_jatekos_nez.asp?p_foverseny=1&p_verseny_id=8020&p_jnkod=129019 MLSZ] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фиола, Атила}} [[Категорија:Фудбалски дефанзивци]] [[Категорија:Унгарски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 1990 година]] c95pxcs3z3qrqbbfgwg2xu73o961ipb 0 1217229 5542824 5130527 2026-04-21T10:48:19Z BosaFi 115936 /* Меѓународни цели */ 5542824 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Schlosser Imre 1923 (cropped).jpg|thumb|десно|200п|Имре Шлосер]] '''Имре Шлосер''' ({{роден на|11|октомври|1889}} - {{починат на|19|јули|1959}}) — [[Унгарија|унгарски]] фудбалер кој играл на Дунав Швабија. Тој сѐ уште го држи рекордот како највисок стрелец во историјата на Унгарската лига. == Кариера == Синот на Артур Шлосер, Имре, го направил своето деби за Унгарија на 7 октомври 1906, на возраст од 16 години. Во кариерата во репрезентацијата која ќе трае повеќе од 20 години, Шлосер играл 68 пати за Унгарија (тимот освоил 70% од натпреварите во кои ги играл Шлосер) и постигнал 59 гола. Во својата клупска кариера, Шлосер, наводно, постигнал 417 голови, чиј број се верува дека е шестиот највисок на сите времиња. Тој раководел со ИФК Норкопинг. === Меѓународни цели === : ''Резултатите и резултатите прво ги наведоа целите на Унгарија.'' {| class="wikitable sortable" !# !Датум !Место !Противник !Резултат !Резултат !Натпревар |- |1. |4 ноември 1906 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Austria}} |3–1 |Победа |Пријателски |- |2. |5 април 1908 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Bohemia}} |5–2 |Победа |Пријателски |- |3. |5 април 1908 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Bohemia}} |5–2 |Победа |Пријателски |- |4. |1 ноември 1908 (*) |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Austria}} |5–3 |Победа |Пријателски |- |5. |4 април 1909 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Germany}} |3–3 |Нерешено |Пријателски |- |6. |2 мај 1909 |Виена, Австрија |{{fb|Austria}} |4–3 |Победа |Пријателски |- |7. |2 мај 1909 |Виена, Австрија |{{fb|Austria}} |4–3 |Победа |Пријателски |- |8. |2 мај 1909 |Виена, Австрија |{{fb|Austria}} |4–3 |Победа |Пријателски |- |9. |31 мај 1909 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|England}} |2–8 |Изгубена |Пријателски |- |10. |7 ноември 1909 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Austria}} |2–2 |Победа |Пријателски |- |11. |7 ноември 1909 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Austria}} |2–2 |Победа |Пријателски |- |12. |26 мај 1910 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Italy}} |6–1 |Победа |Пријателски |- |13. |26 мај 1910 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Italy}} |6–1 |Победа |Пријателски |- |14. |1 јануари 1911 |Париз, Франција |{{fb|France}} |3–0 |Победа |Пријателски |- |15. |1 јануари 1911 |Париз, Франција |{{fb|France}} |3–0 |Победа |Пријателски |- |16. |1 јануари 1911 |Париз, Франција |{{fb|France}} |3–0 |Победа |Пријателски |- |17. |6 јануари 1911 |Милано, Италија |{{fb|Italy}} |1–0 |Победа |Пријателски |- |18. |29 октомври 1911 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Switzerland}} |9–0 |Победа |Пријателски |- |19. |29 октомври 1911 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Switzerland}} |9–0 |Победа |Пријателски |- |20. |29 октомври 1911 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Switzerland}} |9–0 |Победа |Пријателски |- |21. |29 октомври 1911 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Switzerland}} |9–0 |Победа |Пријателски |- |22. |29 октомври 1911 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Switzerland}} |9–0 |Победа |Пријателски |- |23. |29 октомври 1911 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Switzerland}} |9–0 |Победа |Пријателски |- |24. |17 декември 1911 |Минхен, Германија |{{fb|Germany}} |4–1 |Победа |Пријателски |- |25. |17 декември 1911 |Минхен, Германија |{{fb|Germany}} |4–1 |Победа |Пријателски |- |26. |14 април 1912 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Germany}} |4–4 |Нерешено |Пријателски |- |27. |23 јуни1912 |Осло, Норвешка |{{fb|Norway}} |6–0 |Победа |Пријателски |- |28. |23 јуни1912 |Осло, Норвешка |{{fb|Norway}} |6–0 |Победа |Пријателски |- |29. |3 јули 1912 |Стокхолм, Шведска |{{fb|Germany}} |3–1 |Победа |[[Фудбал на Летните олимписки игри 1912]] |- |30. |3 јули 1912 |Стокхолм, Шведска |{{fb|Germany}} |3–1 |Победа |[[Фудбал на Летните олимписки игри 1912]] |- |31. |3 јули 1912 |Стокхолм, Шведска |{{fb|Germany}} |3–1 |Победа |[[Фудбал на Летните олимписки игри 1912]] |- |32. |5 јули 1912 |Стокхолм, Шведска |{{fb|Austria}} |3–0 |Победа |[[Фудбал на Летните олимписки игри 1912]] |- |33. |12 јули 1912 |Москва, Русија |{{fb|Russia}} |9–0 |Победа |Пријателски |- |34. |12 јули 1912 |Москва, Русија |{{fb|Russia}} |9–0 |Победа |Пријателски |- |35. |14 јули 1912 |Москва, Русија |{{fb|Russia}} |12–0 |Победа |Пријателски |- |36. |14 јули 1912 |Москва, Русија |{{fb|Russia}} |12–0 |Победа |Пријателски |- |37. |14 јули 1912 |Москва, Русија |{{fb|Russia}} |12–0 |Победа |Пријателски |- |38. |14 јули 1912 |Москва, Русија |{{fb|Russia}} |12–0 |Победа |Пријателски |- |39. |14 јули 1912 |Москва, Русија |{{fb|Russia}} |12–0 |Победа |Пријателски |- |40. |3 ноември 1912 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Austria}} |4–0 |Победа |Пријателски |- |41. |3 ноември 1912 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Austria}} |4–0 |Победа |Пријателски |- |42. |18 мај 1913 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Sweden}} |2–0 |Победа |Пријателски |- |43. |19 јуни1914 |Стокхолм, Шведска |{{fb|Sweden}} |5–1 |Победа |Пријателски |- |44. |21 јуни1914 |Стокхолм, Шведска |{{fb|Sweden}} |1–1 |Нерешено |Пријателски |- |45. |4 октомври 1914 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Austria}} |2–2 |Нерешено |Пријателски |- |46. |30 мај 1915 |Виена, Австрија |{{fb|Austria}} |2–1 |Победа |Пријателски |- |47. |3 октомври 1915 |Виена, Австрија |{{fb|Austria}} |2–4 |Изгубена |Пријателски |- |48. |4 јуни1916 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Austria}} |2–1 |Победа |Пријателски |- |49. |5 ноември 1916 |Виена, Австрија |{{fb|Austria}} |3–3 |Нерешено |Пријателски |- |50. |6 мај 1917 |Виена, Австрија |{{fb|Austria}} |1–1 |Нерешено |Пријателски |- |51. |3 јуни1917 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Austria}} |6–2 |Победа |Пријателски |- |52. |3 јуни1917 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Austria}} |6–2 |Победа |Пријателски |- |53. |15 јули 1917 |Виена, Австрија |{{fb|Austria}} |4–1 |Победа |Пријателски |- |54. |14 април 1918 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Austria}} |2–0 |Победа |Пријателски |- |55. |12 мај 1918 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Switzerland}} |2–1 |Победа |Пријателски |- |56. |2 јуни1918 |Виена, Австрија |{{fb|Austria}} |2–0 |Победа |Пријателски |- |57. |5 јуни1921 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Austria}} |2–0 |Победа |Пријателски |- |58. |6 ноември 1921 |Будимпешта, Унгарија |{{fb|Sweden}} |4–2 |Победа |Пријателски |} * Забелешка, според австриските извори, Шлосер постигнал и голови за 3-2 и 4-2; еден унгарски извор 4-2 на Бела Кремпелс . == Почести == * Унгарска лига (7): 1907, 1909, 1910, 1911, 1912, 1913, 1927 * Унгарски куп (2): 1913, 1927 * Унгарска лига (6): 1917, 1918, 1919, 1920, 1921, 1922 Унгарски врвни головисер (7): 1909, 1910, 1911, 1912, 1913, 1914, 1917 * Европски топ стрелец (4): 1911, 1912, 1913, 1914 <ref><div> Ернан Сперони: ''[http://www.rsssf.com/miscellaneous/beforegboot.html европски топсори пред 1967/68 година]'' , Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation, 10.9.2005 </div></ref> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шлосер, Имре}} [[Категорија:Унгарски фудбалери]] [[Категорија:Починати во 1959 година]] [[Категорија:Родени во 1889 година]] 50qc2vlici1lwharyi7lbjhe914lofq 0 1221870 5542730 5538495 2026-04-21T07:23:23Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5542730 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = Антониа Гиговска |background = solo_singer |image = |caption = |birth_name = |alias = |birth_date = {{birth date and age|df=yes|2001|1|21}} |birth_place =[[Скопје]] |origin = [[Македонија]] |occupation = [[пејачка]] |genre = [[популарна музика|поп]], [[македонска музика]] |years_active = 2017— |instrument = вокал |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |label = |associated_acts = |website = }} '''Антониа Гиговска '''(родена на {{Роден|21|јануари|2001}}, во {{Роден во|Скопје}}) — македонска поп-пејачка. Нејзин музички ментор била професорката Ана Костадиновска. Во текот на 2015 и 2016 учествувала во шоуто [[Пинкови ѕвездички]] каде го освоила 7-то место. Во 2018 учествувала на романскиот натпревар "Златен Елен" каде го освоила второто место. Нејзината песна "Невреме<ref>{{Наведување|title=Antonia Gigovska - Nevreme|url=https://www.youtube.com/watch?v=LD7fc-P7MAA|accessdate=2021-03-18|language=mk-MK}}</ref>" како нејзин прв сингл се најде на 'trending' списокот на Youtube. Победила на [[Макфест 2018]] со песната "Никогаш не вели никогаш".<ref name="youtube.com">{{Наведување|title=Antonia Gigovska - Nikogas ne veli nikogas (Official video)|url=https://www.youtube.com/watch?v=yrJJhynSy3k|accessdate=2021-03-18|language=mk-MK}}</ref> Истата година била избрана за придружен вокал на групата [[Eye Cue]] која ја претставувала Македонија на [[Евровизија 2018]]. Следат бројни хитови, од кои што најголем успех постигнува со песната "Mogli smo u dvoje" која што беше број 1 хит во Србија на радио станиците. Песната "Ванила<ref>{{Наведување|title=Antonia Gigovska ft. Pancho DNK - VANILLA (Official video 2018)|url=https://www.youtube.com/watch?v=NjaNLcXPu2s|accessdate=2021-03-18|language=mk-MK}}</ref>" дует со Панчо од [[DNK|ДНК]], "Крива сум<ref name="ReferenceA">{{Наведување|title=Antonia Gigovska - Kriva sum (OFFICIAL VIDEO)|url=https://www.youtube.com/watch?v=LZZJQey4bW0|accessdate=2021-03-18|language=mk-MK}}</ref>" која што беше номинирана за најдобар спот од Македонија, Таа исто така, била придружен вокал и на [[Тамара Тодевска]] на [[Евровизија 2019]], каде Македонија го остварила најдобриот пласман досега на 7 место. Антониа Гиговска ја објави првата епизода од "Акустичните верзии" на нејзините хитови "Mogli smo u dvoje<ref>{{Наведување|title=Antonia Gigovska - "Mogli smo u dvoje" [Acoustic Session]|url=https://www.youtube.com/watch?v=Y0FbPSoJAS8|accessdate=2021-03-18|language=mk-MK}}</ref>", а ги најави и Никогаш не вели<ref name="youtube.com"/> никогаш и Крива <ref name="ReferenceA"/> сум. == Дискографија == === Албуми === === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Невреме'' || 2017. || Ана Јорданова |- | ''Слаба страна'' || 2018. || Tomato Production |- | ''Vanilla'' || 2018. || Даниел Јовески |- | ''Никогаш не вели никогаш'' || 2018. || Даниел Јовески |- | ''Могли смо у двоје'' || 2019. || Даниел Јовески |- | ''Кога те нема'' || 2019. || Александар Николоски |- | ''Крива сум'' || 2020. || Даниел Јовески |- | ''Магла'' || 2021. || Даниел Јовески |- | ''Магнет'' || 2021. || Даниел Јовески |- | ''Хиена'' || 2021. || Томислав Живковиќ |- | ''Атлантида'' || 2022. || Томислав Живковиќ |- | ''Око моје'' || 2022. || Томислав Живковиќ |- | ''Хабиби'' || 2023. || Billy D, B.Gordan,Никола Наумовски |- | ''Брига ме'' || 2023. || Томислав Живковиќ |- | ''Мразам што те сакам'' || 2024. || Антониа Гиговска |- | ''Жена'' || 2024. || Даниел Јовески |- | ''Нема кој'' || 2024. || steadyflow |- | ''Аман'' || 2025. || Даниел Јовески |- | ''Навика'' || 2025. ||Гордан Божиновски |- | ''Специјалиста'' || 2025. || Даниел Јовески |- | ''Чукај чукај'' || 2026. || |- | ''TBA'' || 2026. || |- | ''TBA'' || 2026. || |- | ''TBA'' || 2026. || |- | ''TBA'' || 2026. || |- | ''TBA'' || 2026. || |} ==Надворешни врски == {{reflist}} == Наводи == * [[Категорија:Македонски пејачи]] [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] n8yqhenz2ffbh2yvz4f2kcunn0pawyr 5542733 5542730 2026-04-21T07:28:47Z NadyBarbieGirl 63459 /* Спотови */ 5542733 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = Антониа Гиговска |background = solo_singer |image = |caption = |birth_name = |alias = |birth_date = {{birth date and age|df=yes|2001|1|21}} |birth_place =[[Скопје]] |origin = [[Македонија]] |occupation = [[пејачка]] |genre = [[популарна музика|поп]], [[македонска музика]] |years_active = 2017— |instrument = вокал |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |label = |associated_acts = |website = }} '''Антониа Гиговска '''(родена на {{Роден|21|јануари|2001}}, во {{Роден во|Скопје}}) — македонска поп-пејачка. Нејзин музички ментор била професорката Ана Костадиновска. Во текот на 2015 и 2016 учествувала во шоуто [[Пинкови ѕвездички]] каде го освоила 7-то место. Во 2018 учествувала на романскиот натпревар "Златен Елен" каде го освоила второто место. Нејзината песна "Невреме<ref>{{Наведување|title=Antonia Gigovska - Nevreme|url=https://www.youtube.com/watch?v=LD7fc-P7MAA|accessdate=2021-03-18|language=mk-MK}}</ref>" како нејзин прв сингл се најде на 'trending' списокот на Youtube. Победила на [[Макфест 2018]] со песната "Никогаш не вели никогаш".<ref name="youtube.com">{{Наведување|title=Antonia Gigovska - Nikogas ne veli nikogas (Official video)|url=https://www.youtube.com/watch?v=yrJJhynSy3k|accessdate=2021-03-18|language=mk-MK}}</ref> Истата година била избрана за придружен вокал на групата [[Eye Cue]] која ја претставувала Македонија на [[Евровизија 2018]]. Следат бројни хитови, од кои што најголем успех постигнува со песната "Mogli smo u dvoje" која што беше број 1 хит во Србија на радио станиците. Песната "Ванила<ref>{{Наведување|title=Antonia Gigovska ft. Pancho DNK - VANILLA (Official video 2018)|url=https://www.youtube.com/watch?v=NjaNLcXPu2s|accessdate=2021-03-18|language=mk-MK}}</ref>" дует со Панчо од [[DNK|ДНК]], "Крива сум<ref name="ReferenceA">{{Наведување|title=Antonia Gigovska - Kriva sum (OFFICIAL VIDEO)|url=https://www.youtube.com/watch?v=LZZJQey4bW0|accessdate=2021-03-18|language=mk-MK}}</ref>" која што беше номинирана за најдобар спот од Македонија, Таа исто така, била придружен вокал и на [[Тамара Тодевска]] на [[Евровизија 2019]], каде Македонија го остварила најдобриот пласман досега на 7 место. Антониа Гиговска ја објави првата епизода од "Акустичните верзии" на нејзините хитови "Mogli smo u dvoje<ref>{{Наведување|title=Antonia Gigovska - "Mogli smo u dvoje" [Acoustic Session]|url=https://www.youtube.com/watch?v=Y0FbPSoJAS8|accessdate=2021-03-18|language=mk-MK}}</ref>", а ги најави и Никогаш не вели<ref name="youtube.com"/> никогаш и Крива <ref name="ReferenceA"/> сум. == Дискографија == === Албуми === === Спотови === {| class="wikitable" |- ! Спот !! Година !! Режисер |- | ''Невреме'' || 2017. || Ана Јорданова |- | ''Слаба страна'' || 2018. || Tomato Production |- | ''Vanilla'' || 2018. || Даниел Јовески |- | ''Никогаш не вели никогаш'' || 2018. || Даниел Јовески |- | ''Могли смо у двоје'' || 2019. || Даниел Јовески |- | ''Кога те нема'' || 2019. || Александар Николоски |- | ''Крива сум'' || 2020. || Даниел Јовески |- | ''Магла'' || 2021. || Даниел Јовески |- | ''Магнет'' || 2021. || Даниел Јовески |- | ''Хиена'' || 2021. || Томислав Живковиќ |- | ''Атлантида'' || 2022. || Томислав Живковиќ |- | ''Око моје'' || 2022. || Томислав Живковиќ |- | ''Хабиби'' || 2023. || Billy D, B.Gordan,Никола Наумовски |- | ''Брига ме'' || 2023. || Томислав Живковиќ |- | ''Мразам што те сакам'' || 2024. || Антониа Гиговска |- | ''Жена'' || 2024. || Даниел Јовески |- | ''Нема кој'' || 2024. || steadyflow |- | ''Аман'' || 2025. || Даниел Јовески |- | ''Навика'' || 2025. ||Гордан Божиновски |- | ''Специјалиста'' || 2025. || Даниел Јовески |- | ''Чукај чукај'' || 2026. || Limited Rules |- | ''TBA'' || 2026. || |- | ''TBA'' || 2026. || |- | ''TBA'' || 2026. || |- | ''TBA'' || 2026. || |- | ''TBA'' || 2026. || |} ==Надворешни врски == {{reflist}} == Наводи == * [[Категорија:Македонски пејачи]] [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] s4o74z7bfgp0nl9a7hju3ewvd298bvx 0 1224586 5542668 5456098 2026-04-21T02:43:42Z Bjankuloski06 332 /* Наводи */ Додадена категорија 5542668 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Philotas and other conspirators condemned and stoned to death (1696).jpg|алт=Судење на Филотас. Тој бил прогласен за виновен „со прикривање“ за заговор за убиство на Алехандро|мини|Судењето на Филота. Тој бил прогласен за виновен „со прикривање“ за заговор за убиство врз Александар.]] '''Филота''' — древномакедонски војсководец и [[генерал]] на [[Александар Македонски]]. Неговиот татко бил [[Парменион]] - најважниот генерал на Македонската тешка коњаница, која го следела Александар во сите битки. Според [[Плутарх]], Филота бил храбар и истраен воин. Бил великодушен и верен пријател, но и горделив, арогантен расипник. Неговата горделивост го чинела и живот. Тој бил осуден за заговор против [[цар]]от, а потоа и убиен. Александар потоа наредил и неговиот татко Парменион да биде убиен. ==Филота како воин== Парменион, се чини, му помогнал на Александар Трети Македонски да се зацврсти на македонскиот престол по атентатот на [[Филип II Македонски|Филип Втори]], па поради тоа, останал втор човек по важност во македонската војска. А пак, Филота добил чин командант на коњицата.<ref>Аријан, 1.5</ref><ref>Диодор, 17.17.4</ref> Во [[Битка кај Граник|Битката кај Граник]], 334 г. пр.н.е., Филота го предводел агријанскиот стрелечки одред, со којшто успешно ги изолирал и истиснал [[Персијци]]те кај [[Микала]]. Учествувал во [[Битка кај Ис|Битката кај Ис]], но ништо конкретно не е запишано околу неговата улога во неа. За време на египетскиот поход, 332 г. пр.н.е., почнал да говори против Александар. Имено, имал љубовница по име Антигона, па нејзе ѝ ги кажувал тие свои размисли. Сите големи успеси си ги препишувал себеси и на својот татко, а за Александар говорел дека е дете кое треба ним да им се заблагодари за сѐ тоа. Антигона не ја чувала тајната, па тоа стигнало и до Александар Велики.<ref>Плутарх, „Александар“, 48</ref> Филота учествувал и во [[Битка кај Гавгамела|Битката кај Гавгамела]] (331 г. пр.н.е.) и во [[Битка кај Парса|Битката кај Парса]] (Персепол - персиската престолнина). И, по паѓањето на последното персиско упориште - Вавилон под македонска власт, есента 330 година пр.н.е., се случил и првиот заговор за атентат на Александар Македонски. ==Заговорот и судењето== Извесен Димно бил иницијатор на заговорот за убиство на Александар. Тој бил близок пријател на македонскиот цар. Филота бил случајно замешан во тој обид. Димно ги кажал своите намери на свој пријател, а тој пак, на неговиот брат Ќебалин. Браќата се обиделе преку Филота да дојдат до Александар, па кога му кажале за заговорот, Филота опструирал. Заговорот сепак бил откриен, па Димно и Филота биле уапсени со цел - да бидат изведени пред Македонската војска, која им судела на Македонци во случај на предавство. Пред судењето, Димно се самоубил. Филота одрекувал вмешаност. На судењето... :„Кралот (Александар Македонски, б.н.) се обратил нему (кон Филота, б.н.), и му рекол: ’Сега тебе ќе ти судат Македонци. Те прашувам, дали ќе им се обраќаш на мајчиниот јазик?‘ :Филота рекол: ’Освен Македонци, овде има многу други присутни, за кои сметам дека полесно ќе ме разберат, ако се служам со истиот јазик со којшто се служиш и ти (веројатно Коине-хеленски), верувам, не поради нешто друго туку за да го разберат повеќемина твојот говор‘. :Тогаш кралот рекол: ’Еве, гледате ли, дотаму ли дошол Филота, та се гнаси од родниот говор? Всушност, тој е единствениот кој дури и го презира. Но нека зборува како што сака, а вие спомнете си дека тој подеднакво се отуѓил и од нашите обичаи и од нашиот јазик‘. Тогаш Александар го напуштил собирот.“ <ref>[https://books.google.mk/books?id=v3IIAQAAMAAJ&pg=PA134&dq=philotas++quintus&hl=en&sa=X&ei=LJWzUKmPMOfY4QT47YHYBQ&sqi=2&redir_esc=y&fbclid=IwAR17FGngD_fFJa_de-ATxX8701_uGAxNUvWIkn7gUTLv_aATCbf4Pl0THGQ#v=onepage&q=philotas%20language&f=false|Курциус К. Руфус: „Историја на Александар Македонски“]</ref> ===Погубувањето=== Од попознатите Македонци, Кратер бил меѓу најжестоките обвинувачи на Филота. Кон тие обвинувања се придружиле и Хефестион, Птоломеј Сотир и Аристобул. По нивен предлог, Филота бил подложен на мачење, па ја признал вината. Коин бил роднина и близок соборец на Филота, но сепак и тој тешко го обвинувал. Воениот суд го осудил Филота на смрт, а погубувањето е извршено веднаш и на македонски начин - со фрлање копја во осуденикот. Неговиот пријател Аминта, син на Андромен, како и неговите браќа, кои поради блиските односи со Филота, биле обвинети пред истиот суд, ја докажале својата невиност и биле ослободени од обвинението. Александар, стравувајќи од одмазда, наредил веднаш да се убие и Парменион, и тоа пред тој да дознае за смртната пресуда на син му Филота. == Наводи == {{наводи}} {{Александрови војсководци |state=autocollapse}} [[Категорија:Луѓе погубени од Александар III Македонски]] [[Категорија:Војсководци на Александар Македонски]] [[Категорија:Древномакедонски војсководци]] [[Категорија:Родени во 365 година]] [[Категорија:Луѓе погубени од Александар Македонски]] d2f739tc6hhdg2ui92gwuwcux7q7l7x 0 1225678 5542510 5356219 2026-04-20T18:02:27Z Carshalton 30527 5542510 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Дуван Сапата | image = [[Податотека:Barça - Napoli - 20140806 - 14 - Duvan Zapata.jpg|200px]] | fullname = Дуван Естебан Сапата Бангуеро | height = {{height|m=1.89}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1991|4|1}} | cityofbirth = [[Кали]] | countryofbirth = [[Колумбија]] | nationality = {{flagsport|COL}} [[Колумбија]] | currentclub = {{Fb team Torino}} | clubnumber = 91 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team America de Cali}} | years1 = 2008-2011 | caps1 = 38 | goals1 = 7 | clubs1 = {{Fb team America de Cali}} | years2 = 2011-2013 | caps2 = 44 | goals2 = 19 | clubs2 = {{Fb team Estudiantes}} | years3 = 2013-2017 | caps3 = 37 | goals3 = 11 | clubs3 = {{Fb team Napoli}} | years4 = 2015-2017 | caps4 = 63 | goals4 = 18 | clubs4 = →{{Fb team Udinese}} | years5 = 2017-2018 | caps5 = 31 | goals5 = 11 | clubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | years6 = 2018-2023 | caps6 = 153 | goals6 = 69 | clubs6 = {{Fb team Atalanta}} | years7 = 2023- | caps7 = 18 | goals7 = 5 | clubs7 = →{{Fb team Torino}} | nationalyears1 = 2011 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|COL}} [[Фудбалска репрезентација на Колумбија под 20 години|Колумбија 20]] | nationalyears2 = 2017- | nationalcaps2 = 34 | nationalgoals2 = 4 | nationalteam2 = {{flagsport|COL}} [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]] | pcupdate = 10 јули 2016 | ntupdate = 10 јули 2016 }} '''Дуван Естебан Сапата Бангуеро''' (роден на [[1 април]] [[1991]] во [[Кали]]) — [[Колумбија|колумбиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на {{Fb team (N) Atalanta}}, на заем од {{Fb team (N) Sampdoria}}, и на [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|колумбиската репрезентација]]. ==Животопис== Дуван Сапата е роден во [[Кали]], [[Колумбија]], како едно од двете деца на Оливер Сапата и Елфа Бангуера;<ref name="Biography">{{Наведена мрежна страница|url=https://playerswiki.com/duvan-zapata|title=Duvan Zapata Biography|publisher=playerswiki.com|date=19 јуни 2019|accessdate=19 јуни 2019}}</ref> тој има и сестра по име Карол,<ref name="Biography"/> додека неговиот братучед, [[Кристијан Сапата]], е исто така професионален фудбалер и [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|репрезентативец на Колумбија]].<ref name="Salvio">{{наведени вести|author=Fabrizio Salvio|title=C'era chi mi dava dello scarpone|publisher=SportWeek|number=nº 1 (918)|editor=La Gazzetta dello Sport|date=5 јануари 2019|pp=32-36}}</ref> Тој е оженет со Нана Монтањо,<ref name="Biography"/> со која имаат две деца син и ќерка.<ref name="Salvio"/> ==Технички одлики== Централен напаѓач со огромна физичка моќ, одлика што му овозможува да игра добро свртен со грб кон голот. Тој има моќен и прецизен шут, а исто така е вешт во играта во воздуот и во играта еден на еден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.generazioneditalenti.com/2012/10/duvan-zapata-1991-colombia.html|title=Duvan Zapata: 1991 - Colombia|author=Andrea Bracco|accessdate=13 октомври 2012|archive-date=2012-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015142932/http://www.generazioneditalenti.com/2012/10/duvan-zapata-1991-colombia.html|url-status=dead}}</ref> ==Клупска кариера== ===Америка Кали=== Сапата ја започнал својата фудбалска кариера во младинските категории на [[Америка де Кали]]. Тој бил промовиран во првиот тим во 2008, и истата година на 18 мај го направил своето деби во натпреварот против [[ФК Бојака Чико|Бојака Чико]], во кој го забележал и својот прв гол во професионалната кариера.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://it.soccerway.com/matches/2008/05/18/colombia/primera-a/deportivo-boyaca-chico-futbol-club/corporacion-deportiva-america/547758/|title=Boyacá Chicó vs. América de Cali 3 - 2|accessdate=26 август 2013}}</ref> Со текот на времето, постепено тој станал редовен стартер во клубот. На 13 февруари 2011, Сапата го постигнал својот прв хет-трик во кариерата, во победата со 3–2 над [[Депортиво Переира]]. Откако настапувал за Колумбија на [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2011|Светското првенство за играчи под 20 години 2011]], било објавено дека Сапата ќе му се приклучи на аргентинскиот клуб [[ФК Естудиантес де Ла Плата|Естудиантес де Ла Плата]] на едногодишна позајмица. ===Естудијантес=== Во 2011 година, Сапата му се приклучил на Естудијантес на заем за 120.000 долари со можност за откуп за 1.2 милиони долари.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.radiomunera.com/contenidos/contenidos/duvan_zapata_es_nuevo_jugador_de_estudiantes_de_la_plata.php |title=Inicio Múnera Eastman Radio 790AM |publisher=Radiomunera.com |date= |accessdate=2018-07-18 |archive-date=2014-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141231075049/http://www.radiomunera.com/contenidos/contenidos/duvan_zapata_es_nuevo_jugador_de_estudiantes_de_la_plata.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ligapostobon.com.co/noticia/duvan-zapata-es-nuevo-jugador-de-estudiantes-de-la-plata-08846 |title=Архивиран примерок |access-date=2013-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029194742/http://www.ligapostobon.com.co/noticia/duvan-zapata-es-nuevo-jugador-de-estudiantes-de-la-plata-08846 |archive-date=2013-10-29 |url-status=dead |df= }}</ref> Сапата постигнал гол уште на своето деби во победата со 3–2 над [[Клуб Атлетико Белграно|Белграно]]. Во текот на својата прва година со Естудијантес, Сапата повремено настапувал и за резервниот тим, но и покрај тоа, тој сепак успеал да постигне четири гола во осум натпревари во [[Примера Дивисион (Аргентина) 2011-2012#Торнео Клаусура|Торнео Клаусура 2012]]. Вкупно во првата сезона во Естудијантес, во Апертура и Клаусура првенствата, Сапата постигнал 5 гола во 11 натпревари. Во текот на летото 2012 година, Естудијантес купил половина права од договорот на Сапата од Америка де Кали. Во [[Примера Дивисион (Аргентина) 2012-2013|сезоната 2012-2013]], Сапата се појавува како редовен член во почетните единаесет на Естудијантес, и со 16 гола на 33 натпревари се претворил во фундаментален дел од тимот. Одличната сезона привлекува интерес за него од европските клубови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dailystar.co.uk/sport/football/334041/QPR-and-West-Ham-target-Duvan-Zapata-to-join-ex-Liverpool-boss-Rafa-Benitez-at-Napoli|title=QPR and West Ham target Duvan Zapata to join ex-Liverpool boss Rafa Benitez at Napoli|date=22 August 2013|publisher=|accessdate=18 July 2018|archive-date=2019-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709210601/https://www.dailystar.co.uk/sport/football/334041/QPR-and-West-Ham-target-Duvan-Zapata-to-join-ex-Liverpool-boss-Rafa-Benitez-at-Napoli|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gizliforvet.com/besiktas-zapatayi-bitiriyor/ |title=Архивиран примерок |access-date=2013-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190437/http://www.gizliforvet.com/besiktas-zapatayi-bitiriyor/ |archive-date=2013-10-29 |url-status=dead |df= }}</ref> Во јули 2013 година, англискиот клуб член на [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]] поднел барање за добивање на работна дозвола за Сапата пред можниот негов трансфер од Естудијантес. Иако не ги исполнувал вообичаените барања за дозвола, Вест Хем се обидел да го обезбеди неговото доаѓање тврдејќи дека тој е "посебен талент" кој ќе ја подобри фудбалската игра во Англија.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.theguardian.com/football/2013/jul/12/west-ham-permit-duvan-zapata | title=West Ham apply for work permit for Colombian forward Duván Zapata | publisher=The Guardian | date=12 July 2013 | accessdate=13 July 2013}}</ref> Сепак, сопствениците на Вест Хем веднаш потоа објавиле на социјалните мрежи дека се повлекуваат од трансферот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.westhamworld.co.uk/west-ham-pull-plug-on-zapata-deal|title=West Ham pull plug on Zapata deal - West Ham World|first=James|last=Jones|date=18 July 2013|publisher=}}</ref> ===Наполи=== На 25 август 2013, Сапата потпишал за {{Fb team (N) Napoli}} во трансфер вреден 7.5 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://espnfc.com/news/story/_/id/1533720/napoli-sign-estudiantes-striker-duvan-zapata?cc=5901|title=Napoli sign Estudiantes' Zapata|publisher=ESPN FC|date=25 August 2013|accessdate=2013-08-25}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sscnapoli.it/static/news/Primo-giorno-di-allenamento-per-Zapata-745.aspx|title=Primo giorno di allenamento per Zapata|date=26 август 2013|accessdate=2019-07-13|archive-date=2013-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130829064411/http://www.sscnapoli.it/static/news/Primo-giorno-di-allenamento-per-Zapata-745.aspx|url-status=dead}}</ref> Дебитирал во дресот на Наполи, а во исто време и во [[Серија А]], на 28 септември, во победата со 2-0 против {{Fb team (N) Genoa}}.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Genoa-Napoli/66272|title=Genoa 0 - 2 Napoli|date=28 септември 2013|accessdate=5 октомври 2013|archive-date=2013-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002202005/http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Genoa-Napoli/66272|url-status=dead}}</ref> Три дена подоцна, дебитирал во [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|Лигата на шампионите]], во натпреварот против {{Fb team (N) Arsenal}} игран на [[Стадион Емирати|Емирати]]. На 22 октомври 2013, во истото натпреварување го постигнал својот прв гол во дресот на Наполи, во победата со 2-1 над {{Fb team (N) Olympique Marseille}} на [[Стадион Велодром|Велодром]], само девет минути подоцна по влегувањето во игра на местото на [[Гонсало Игуаин]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Napoli/22-10-2013/marsiglia-napoli-0-2-callejon-zapata-fanno-ripartire-benitez-201415117868.shtml|title=Marsiglia-Napoli 1-2: Callejon e Zapata fanno ripartire Benitez|date=22 октомври 2013}}</ref> Потоа, тој го постигнал својот прв гол пред домашната публика во натпреварот од осминафиналето на [[УЕФА Лига Европа 2013-2014|Лигата на Европа]] против {{Fb team (N) Porto}}, кој завршил со 2-2. Својте први голови во Серија А ги постигнал на 26 март 2014 година, во гостинската победа против {{Fb team (N) Catania}} (4-2), во која двапати ја затресол мрежата на сицилијанците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/26-03-2014/catania-napoli-2-4-gol-zapata-2-callejon-henrique-monzon-gyomber-80319067116.shtml|title=Catania-Napoli 2-4, gol di Zapata (2), Callejon, Henrique, Monzon e Gyomber|date=26 март 2014}}</ref> Во мај 2015, тој постигнал уште три гола во првенството, еден во победата со 5-2 на гостувањето кај {{Fb team (N) Sampdoria}} и два во победата со 5-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Verona}}. Во својата прва сезона со наполитанците постигнал вкупно 7 гола во 22 настапи. Дури и во сезоната 2014-2015, колумбиецот често се наоѓа себеси како ги започнува натпреварите на клупата за резерви. На 24 септември 2014 година, во третото коло на [[Серија А 2014-2015]], тој го постигнал првиот гол за сезоната во ремито 3-3 на домашен терен против {{Fb team (N) Palermo}}. Во натпреварот одигран на 22 март 2015 година против {{Fb team (N) Atalanta}}, го постигнал својот осми гол за сезоната за Наполи, што го прави колумбиец со најмногу постигнати голови во една сезона за наполитанците надминувајќи го [[Фреди Ринкон]] кој постигнал 7 во сезоната 1994-1995. Тој исто така во моментов е колумбиски играч со најмногу постигнати голови во дресот на Наполи вкупно 15 во 53 одиграни натпревари во светлосиниот дрес. ===Удинезе=== Во јули 2015 година, тој го напуштил Неапол и заминал на двегодишна позајмица во {{Fb team (N) Udinese}}, со право на откуп.<ref>{{наведени вести |title=Алан во Наполи |url=http://www.sscnapoli.it/static/news/Allan-al-Napoli-5767.aspx |publisher=[[ФК Наполи|Наполи]] |date=22 јули 2015 |access-date=2019-07-14 |archive-date=2021-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210522065025/https://www.sscnapoli.it/static/news/Allan-al-Napoli-5767.aspx |url-status=dead }}</ref> Дебитирал на 23 август 2015, во победата со 1-0 на гостувањето кај {{Fb team (N) Juventus}}, влегувајќи како замена во второто полувреме на местото на [[Антонио Ди Натале]]. Првиот гол за Удинезе во првенството го постигнал против {{Fb team (N) Empoli}}. Во првата сезона на ''[[Стадион Фриули|Фриули]]'' одиграл 25 натпревари во првенството и постигнал 8 гола. Во втората сезона во клубот тој добил повеќе простор за игра откако капитенот Ди Натале се пензионирал. Сапата играл во сите 38 натпревари од [[Серија А 2016-2017|Серија А]] постигнувајќи 10 гола. ==Титули== ===Клупски=== ===={{flagsport|ITA}} Наполи==== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' (1) : [[Фудбалски куп на Италија 2013-2014|2013-2014]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' (1) : [[Суперкуп на Италија 2014|2014]] ===Репрезентативни=== ===={{flagsport|COL}} Колумбија==== *'''[[Турнир во Тулон]]''' (1) : [[Турнир во Тулон 2011|2011]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Колумбија |image3=Flag of Colombia.svg }} *[https://us.soccerway.com/players/daniel-zapata/33276/ Дуван Сапата на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/duvan-zapata/profil/spieler/73794 Дуван Сапата на transfermarkt] *[http://www.espnfc.com/player/193644/duvan-zapata Дуван Сапата на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/41073/Show/Duv%C3%A1n-Zapata Дуван Сапата на whoscored] {{Состав на ФК Торино}} {{Состав на Колумбија на Копа Америка 2019}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Сапата, Дуван}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Колумбиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Наполи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Аталанта]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Торино]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1991 година]] a7z75bb0kmwniycu75fow7pkkhtf3jy 5542511 5542510 2026-04-20T18:03:00Z Carshalton 30527 5542511 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Дуван Сапата | image = [[Податотека:Barça - Napoli - 20140806 - 14 - Duvan Zapata.jpg|200px]] | fullname = Дуван Естебан Сапата Бангуеро | height = {{height|m=1.89}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1991|4|1}} | cityofbirth = [[Кали]] | countryofbirth = [[Колумбија]] | nationality = {{flagsport|COL}} [[Колумбија]] | currentclub = {{Fb team Torino}} | clubnumber = 91 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team America de Cali}} | years1 = 2008-2011 | caps1 = 38 | goals1 = 7 | clubs1 = {{Fb team America de Cali}} | years2 = 2011-2013 | caps2 = 44 | goals2 = 19 | clubs2 = {{Fb team Estudiantes}} | years3 = 2013-2017 | caps3 = 37 | goals3 = 11 | clubs3 = {{Fb team Napoli}} | years4 = 2015-2017 | caps4 = 63 | goals4 = 18 | clubs4 = →{{Fb team Udinese}} | years5 = 2017-2018 | caps5 = 31 | goals5 = 11 | clubs5 = {{Fb team Sampdoria}} | years6 = 2018-2023 | caps6 = 153 | goals6 = 69 | clubs6 = {{Fb team Atalanta}} | years7 = 2023- | caps7 = 18 | goals7 = 5 | clubs7 = {{Fb team Torino}} | nationalyears1 = 2011 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|COL}} [[Фудбалска репрезентација на Колумбија под 20 години|Колумбија 20]] | nationalyears2 = 2017- | nationalcaps2 = 34 | nationalgoals2 = 4 | nationalteam2 = {{flagsport|COL}} [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]] | pcupdate = 10 јули 2016 | ntupdate = 10 јули 2016 }} '''Дуван Естебан Сапата Бангуеро''' (роден на [[1 април]] [[1991]] во [[Кали]]) — [[Колумбија|колумбиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на {{Fb team (N) Atalanta}}, на заем од {{Fb team (N) Sampdoria}}, и на [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|колумбиската репрезентација]]. ==Животопис== Дуван Сапата е роден во [[Кали]], [[Колумбија]], како едно од двете деца на Оливер Сапата и Елфа Бангуера;<ref name="Biography">{{Наведена мрежна страница|url=https://playerswiki.com/duvan-zapata|title=Duvan Zapata Biography|publisher=playerswiki.com|date=19 јуни 2019|accessdate=19 јуни 2019}}</ref> тој има и сестра по име Карол,<ref name="Biography"/> додека неговиот братучед, [[Кристијан Сапата]], е исто така професионален фудбалер и [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|репрезентативец на Колумбија]].<ref name="Salvio">{{наведени вести|author=Fabrizio Salvio|title=C'era chi mi dava dello scarpone|publisher=SportWeek|number=nº 1 (918)|editor=La Gazzetta dello Sport|date=5 јануари 2019|pp=32-36}}</ref> Тој е оженет со Нана Монтањо,<ref name="Biography"/> со која имаат две деца син и ќерка.<ref name="Salvio"/> ==Технички одлики== Централен напаѓач со огромна физичка моќ, одлика што му овозможува да игра добро свртен со грб кон голот. Тој има моќен и прецизен шут, а исто така е вешт во играта во воздуот и во играта еден на еден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.generazioneditalenti.com/2012/10/duvan-zapata-1991-colombia.html|title=Duvan Zapata: 1991 - Colombia|author=Andrea Bracco|accessdate=13 октомври 2012|archive-date=2012-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015142932/http://www.generazioneditalenti.com/2012/10/duvan-zapata-1991-colombia.html|url-status=dead}}</ref> ==Клупска кариера== ===Америка Кали=== Сапата ја започнал својата фудбалска кариера во младинските категории на [[Америка де Кали]]. Тој бил промовиран во првиот тим во 2008, и истата година на 18 мај го направил своето деби во натпреварот против [[ФК Бојака Чико|Бојака Чико]], во кој го забележал и својот прв гол во професионалната кариера.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://it.soccerway.com/matches/2008/05/18/colombia/primera-a/deportivo-boyaca-chico-futbol-club/corporacion-deportiva-america/547758/|title=Boyacá Chicó vs. América de Cali 3 - 2|accessdate=26 август 2013}}</ref> Со текот на времето, постепено тој станал редовен стартер во клубот. На 13 февруари 2011, Сапата го постигнал својот прв хет-трик во кариерата, во победата со 3–2 над [[Депортиво Переира]]. Откако настапувал за Колумбија на [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2011|Светското првенство за играчи под 20 години 2011]], било објавено дека Сапата ќе му се приклучи на аргентинскиот клуб [[ФК Естудиантес де Ла Плата|Естудиантес де Ла Плата]] на едногодишна позајмица. ===Естудијантес=== Во 2011 година, Сапата му се приклучил на Естудијантес на заем за 120.000 долари со можност за откуп за 1.2 милиони долари.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.radiomunera.com/contenidos/contenidos/duvan_zapata_es_nuevo_jugador_de_estudiantes_de_la_plata.php |title=Inicio Múnera Eastman Radio 790AM |publisher=Radiomunera.com |date= |accessdate=2018-07-18 |archive-date=2014-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141231075049/http://www.radiomunera.com/contenidos/contenidos/duvan_zapata_es_nuevo_jugador_de_estudiantes_de_la_plata.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ligapostobon.com.co/noticia/duvan-zapata-es-nuevo-jugador-de-estudiantes-de-la-plata-08846 |title=Архивиран примерок |access-date=2013-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029194742/http://www.ligapostobon.com.co/noticia/duvan-zapata-es-nuevo-jugador-de-estudiantes-de-la-plata-08846 |archive-date=2013-10-29 |url-status=dead |df= }}</ref> Сапата постигнал гол уште на своето деби во победата со 3–2 над [[Клуб Атлетико Белграно|Белграно]]. Во текот на својата прва година со Естудијантес, Сапата повремено настапувал и за резервниот тим, но и покрај тоа, тој сепак успеал да постигне четири гола во осум натпревари во [[Примера Дивисион (Аргентина) 2011-2012#Торнео Клаусура|Торнео Клаусура 2012]]. Вкупно во првата сезона во Естудијантес, во Апертура и Клаусура првенствата, Сапата постигнал 5 гола во 11 натпревари. Во текот на летото 2012 година, Естудијантес купил половина права од договорот на Сапата од Америка де Кали. Во [[Примера Дивисион (Аргентина) 2012-2013|сезоната 2012-2013]], Сапата се појавува како редовен член во почетните единаесет на Естудијантес, и со 16 гола на 33 натпревари се претворил во фундаментален дел од тимот. Одличната сезона привлекува интерес за него од европските клубови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dailystar.co.uk/sport/football/334041/QPR-and-West-Ham-target-Duvan-Zapata-to-join-ex-Liverpool-boss-Rafa-Benitez-at-Napoli|title=QPR and West Ham target Duvan Zapata to join ex-Liverpool boss Rafa Benitez at Napoli|date=22 August 2013|publisher=|accessdate=18 July 2018|archive-date=2019-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709210601/https://www.dailystar.co.uk/sport/football/334041/QPR-and-West-Ham-target-Duvan-Zapata-to-join-ex-Liverpool-boss-Rafa-Benitez-at-Napoli|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gizliforvet.com/besiktas-zapatayi-bitiriyor/ |title=Архивиран примерок |access-date=2013-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190437/http://www.gizliforvet.com/besiktas-zapatayi-bitiriyor/ |archive-date=2013-10-29 |url-status=dead |df= }}</ref> Во јули 2013 година, англискиот клуб член на [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]] [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]] поднел барање за добивање на работна дозвола за Сапата пред можниот негов трансфер од Естудијантес. Иако не ги исполнувал вообичаените барања за дозвола, Вест Хем се обидел да го обезбеди неговото доаѓање тврдејќи дека тој е "посебен талент" кој ќе ја подобри фудбалската игра во Англија.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=https://www.theguardian.com/football/2013/jul/12/west-ham-permit-duvan-zapata | title=West Ham apply for work permit for Colombian forward Duván Zapata | publisher=The Guardian | date=12 July 2013 | accessdate=13 July 2013}}</ref> Сепак, сопствениците на Вест Хем веднаш потоа објавиле на социјалните мрежи дека се повлекуваат од трансферот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.westhamworld.co.uk/west-ham-pull-plug-on-zapata-deal|title=West Ham pull plug on Zapata deal - West Ham World|first=James|last=Jones|date=18 July 2013|publisher=}}</ref> ===Наполи=== На 25 август 2013, Сапата потпишал за {{Fb team (N) Napoli}} во трансфер вреден 7.5 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://espnfc.com/news/story/_/id/1533720/napoli-sign-estudiantes-striker-duvan-zapata?cc=5901|title=Napoli sign Estudiantes' Zapata|publisher=ESPN FC|date=25 August 2013|accessdate=2013-08-25}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sscnapoli.it/static/news/Primo-giorno-di-allenamento-per-Zapata-745.aspx|title=Primo giorno di allenamento per Zapata|date=26 август 2013|accessdate=2019-07-13|archive-date=2013-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130829064411/http://www.sscnapoli.it/static/news/Primo-giorno-di-allenamento-per-Zapata-745.aspx|url-status=dead}}</ref> Дебитирал во дресот на Наполи, а во исто време и во [[Серија А]], на 28 септември, во победата со 2-0 против {{Fb team (N) Genoa}}.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Genoa-Napoli/66272|title=Genoa 0 - 2 Napoli|date=28 септември 2013|accessdate=5 октомври 2013|archive-date=2013-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002202005/http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Genoa-Napoli/66272|url-status=dead}}</ref> Три дена подоцна, дебитирал во [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|Лигата на шампионите]], во натпреварот против {{Fb team (N) Arsenal}} игран на [[Стадион Емирати|Емирати]]. На 22 октомври 2013, во истото натпреварување го постигнал својот прв гол во дресот на Наполи, во победата со 2-1 над {{Fb team (N) Olympique Marseille}} на [[Стадион Велодром|Велодром]], само девет минути подоцна по влегувањето во игра на местото на [[Гонсало Игуаин]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Napoli/22-10-2013/marsiglia-napoli-0-2-callejon-zapata-fanno-ripartire-benitez-201415117868.shtml|title=Marsiglia-Napoli 1-2: Callejon e Zapata fanno ripartire Benitez|date=22 октомври 2013}}</ref> Потоа, тој го постигнал својот прв гол пред домашната публика во натпреварот од осминафиналето на [[УЕФА Лига Европа 2013-2014|Лигата на Европа]] против {{Fb team (N) Porto}}, кој завршил со 2-2. Својте први голови во Серија А ги постигнал на 26 март 2014 година, во гостинската победа против {{Fb team (N) Catania}} (4-2), во која двапати ја затресол мрежата на сицилијанците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/26-03-2014/catania-napoli-2-4-gol-zapata-2-callejon-henrique-monzon-gyomber-80319067116.shtml|title=Catania-Napoli 2-4, gol di Zapata (2), Callejon, Henrique, Monzon e Gyomber|date=26 март 2014}}</ref> Во мај 2015, тој постигнал уште три гола во првенството, еден во победата со 5-2 на гостувањето кај {{Fb team (N) Sampdoria}} и два во победата со 5-1 на домашен терен над {{Fb team (N) Verona}}. Во својата прва сезона со наполитанците постигнал вкупно 7 гола во 22 настапи. Дури и во сезоната 2014-2015, колумбиецот често се наоѓа себеси како ги започнува натпреварите на клупата за резерви. На 24 септември 2014 година, во третото коло на [[Серија А 2014-2015]], тој го постигнал првиот гол за сезоната во ремито 3-3 на домашен терен против {{Fb team (N) Palermo}}. Во натпреварот одигран на 22 март 2015 година против {{Fb team (N) Atalanta}}, го постигнал својот осми гол за сезоната за Наполи, што го прави колумбиец со најмногу постигнати голови во една сезона за наполитанците надминувајќи го [[Фреди Ринкон]] кој постигнал 7 во сезоната 1994-1995. Тој исто така во моментов е колумбиски играч со најмногу постигнати голови во дресот на Наполи вкупно 15 во 53 одиграни натпревари во светлосиниот дрес. ===Удинезе=== Во јули 2015 година, тој го напуштил Неапол и заминал на двегодишна позајмица во {{Fb team (N) Udinese}}, со право на откуп.<ref>{{наведени вести |title=Алан во Наполи |url=http://www.sscnapoli.it/static/news/Allan-al-Napoli-5767.aspx |publisher=[[ФК Наполи|Наполи]] |date=22 јули 2015 |access-date=2019-07-14 |archive-date=2021-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210522065025/https://www.sscnapoli.it/static/news/Allan-al-Napoli-5767.aspx |url-status=dead }}</ref> Дебитирал на 23 август 2015, во победата со 1-0 на гостувањето кај {{Fb team (N) Juventus}}, влегувајќи како замена во второто полувреме на местото на [[Антонио Ди Натале]]. Првиот гол за Удинезе во првенството го постигнал против {{Fb team (N) Empoli}}. Во првата сезона на ''[[Стадион Фриули|Фриули]]'' одиграл 25 натпревари во првенството и постигнал 8 гола. Во втората сезона во клубот тој добил повеќе простор за игра откако капитенот Ди Натале се пензионирал. Сапата играл во сите 38 натпревари од [[Серија А 2016-2017|Серија А]] постигнувајќи 10 гола. ==Титули== ===Клупски=== ===={{flagsport|ITA}} Наполи==== *'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' (1) : [[Фудбалски куп на Италија 2013-2014|2013-2014]] *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' (1) : [[Суперкуп на Италија 2014|2014]] ===Репрезентативни=== ===={{flagsport|COL}} Колумбија==== *'''[[Турнир во Тулон]]''' (1) : [[Турнир во Тулон 2011|2011]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Колумбија |image3=Flag of Colombia.svg }} *[https://us.soccerway.com/players/daniel-zapata/33276/ Дуван Сапата на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/duvan-zapata/profil/spieler/73794 Дуван Сапата на transfermarkt] *[http://www.espnfc.com/player/193644/duvan-zapata Дуван Сапата на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/41073/Show/Duv%C3%A1n-Zapata Дуван Сапата на whoscored] {{Состав на ФК Торино}} {{Состав на Колумбија на Копа Америка 2019}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Сапата, Дуван}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Колумбиски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Наполи]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Удинезе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Аталанта]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Торино]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1991 година]] 78h4yyiguau6vlm0sdt0o7t29bt7nsw 0 1238535 5542572 5049410 2026-04-20T20:21:49Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542572 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Lycaenidae - Leptotes pirithous-003.JPG | image_caption = Мажјак, дорзален поглед | image2 = Lang's short tail blue (Leptotes pirithous) male underside.jpg | image2_caption = Мажјак, вентрален поглед | genus = Leptotes | species = pirithous | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1767) | synonyms = * ''Lampides telicanus'' <small>(Lang, 1789)</small> * ''Papilio pirithous'' <small>Linnaeus, 1767</small> * ''Papilio telicanus'' <small>Lang, 1789</small> * ''Syntarucus pirithous'' * ''Papilio plinius'' <small>Fabricius, 1793</small> * ''Cupido telicanus'' f. ''insulana'' <small>Aurivillius, 1909</small> }} '''Пригаво-шарениот синец''' (Leptotes pirithous) е пеперуга од семејеството на пеперуги [[синци]], од видот [[синци]]. Пеперугата ја има и во [[Македонија]]. ==Опис== Оваа пеперуга е мала со распон на крилјата од 21 до 29 мм кај мажјаците, и од 24 до 30 мм кај женките. Горниот дел на пеперугата е виолетово-сина кај мажјаците, а кај женките е сино-кафеава. Долната страна е со темна беж боја со бели линии. Има маргинални портокалови и црни дамки и две мали опашки. Овие пеперуги летаат од февруари до ноември. Ларвите се хранат со растенијата ''[[Plumbago capensis]]'', ''[[Indigofera]]'', ''[[Rynchosia]]'', ''[[Vigna]]'', ''[[Burkea (plant)|Burkea]]'', ''[[Mundulea]]'', ''[[Melilotus]]'', ''[[Crataegus]]'', ''[[Quercus suber]]'', ''[[Medicago sativa]]'', ''[[Trifolium alexandrium]]'', ''[[Arachis hypogaea]]'', ''[[Lythrum]]'', ''[[Calluna]]'', ''[[Genista]]'', ''[[Dorycnium]]'', ''[[Lythrum salicaria]]'', ''[[Calluna vulgaris]]'', ''[[Onobrychis viciifolia]]'', ''[[Ulex]]'' и ''[[Melilotus alba]]''. Еден животен циклус може да трае од четири до осум седмици, зависи од температурата. ==Распространетост== Оваа пеперуга може да се најде во јужна Европа, Средоземјето, Мала Азија, Хималаите и во поголем дел од Африка. ==Подвидови== До сега се идентификувани следните подвидови:<ref>[http://ftp.funet.fi/index/Tree_of_life/insecta/lepidoptera/ditrysia/papilionoidea/lycaenidae/polyommatinae/leptotes/index.html ''Leptotes''] at Markku Savela's website on Lepidoptera</ref> *''Leptotes pirithous pirithous'' - јужна Европа, Кавказ, Северна Африка *''Leptotes pirithous capverti'' <small>Libert, Baliteau & Baliteau, 2011</small> - Зелен 'Рт *''Leptotes pirithous insulanus'' <small>(Aurivillius, 1924)</small> - Мозамбички Проток ==Живеалиште== Оваа пеперуга живее во области кои се обработливи, градини и ливади. == Галерија == <gallery mode=packed caption=Рутуал на парење> File:Common zebra blue butterflies(Leptotes pirithous pirithous) 01.jpg|''L. p. pirithous'', 1 of 3<br/>мажјакот е на лево File:Common zebra blue butterflies(Leptotes pirithous pirithous) 02.jpg|''L. p. pirithous'', 2 of 3<br/>женката female covers male File:Common zebra blue butterflies(Leptotes pirithous pirithous) 03.jpg|''L. p. pirithous'', 3 of 3<br/>female on male </gallery> ==Наводи== {{Reflist}} == Поврзано == * [[Пеперуги во Македонија]] {{Commons|Leptotes pirithous}} {{Wikispecies|Leptotes pirithous}} {{Taxonbar|from=Q1303045}} [[Категорија:Синци (вид)]] [[Категорија:Инсекти на Македонија]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] g87pb1pstw4fkfehh24yq3obcmfdb8t 0 1238942 5542864 5432532 2026-04-21T11:54:55Z BosaFi 115936 5542864 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија Личност |image= BettyWhiteJune09.jpg |caption = Бети Вајт на премиерата за Предлогот, 2009 година}} '''Бети Мерион Вајт''' ({{langx|en|Betty Marion White}}; {{рн|17|јануари|1922}} - {{пн|31|декември|2021}}) - Американска глумица, [[комичар]]ка и ТВ-водителка, најпозната по нејзините улоги во телевизиската серија ''Златни девојки'', како и во шоуто ''Мери Тајлер Мур''. Од 2010 до 2015 година, Вајт ја играла улогата на Елка Островски во комедијата ''Убавина во Кливленд'', за која добила две награди на филмот за глумци на САД за најдобра глумица во серија комедија и добила номинација [[Еми (награда)|Еми]] во категоријата „Најдобра споредна глумица во серија за комедија“, во 2011 година. Таа исто така има напишано неколку книги во текот на нејзината кариера опфаќајќи повеќе од седумдесет години. За време на нејзината телевизиска кариера, глумицата била наградена со шест [[Еми (награда)|Еми]] и била номинирана дваесет и трипати.<ref name="autogenerated1">http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/news/e3ibe685b1031a7a6fc6bfde05d992abd7d?src=bchallenge#{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> Таа била единствената глумица која била номинирана во сите можни категории за комедија. Таа, исто така, станала првата жена што добила награда во категоријата ''Најдобар водител на игра во шоу'' во 1983 година и има рекорд за најдолг период меѓу номинациите - првата била во 1951 година а последната во 2015 година. Во 2014 година, на 92-годишна возраст, таа станала најстарата глумица со номинација за Еми во историјата. Нејзиниот придонес за телевизијата го одбележале со звезда на „Холивудскиот тротоар на славните“. Бети Вајт починала на 31 Декември 2021 година во нејзината куќа во Брентвуд, Лос Анџелес, Калифорнија на 99 годишна возраст. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вајт, Бети}} [[Категорија:Американски глумици]] [[Категорија:Американски комичари]] [[Категорија:Добитници на Греми]] nmurpa7dordx869nsrs1b4j7k1f57dn 0 1247836 5542656 5434595 2026-04-21T02:41:08Z Bjankuloski06 332 /* Библиографија */ Додадена категорија 5542656 wikitext text/x-wiki '''Арет''' (напишан во изворите на {{langx|el|Ἀρέτης}}, '''Аретес'''; или '''Аретас,''' {{langx|el|Ἀρέτας}}) бил [[Античка Македонија|македонски]] генерал. На [[Битка кај Гавгамела|Битката кај Гавгамела]], тој командувал со сарисофорите (познати и како ''продроми''), единица на разновидна коњаница, способна за извидништво, но со можност за блиска борба во битка. Тој го замени Протомах како командант на оваа единица. Кај Гавгамела ''сарисофорите'' биле одговорни за конечно обиколување на персиската коњаница на левото крило, победувајќи во битката во овој дел. Во последната јуриш сарисофорите ја собориле тешката коњица на Масагетите, Арет лично убивајќи го нивниот водач.<ref>Ешли. стр. 32</ref><ref>Сиднел, стр. 113</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * Ешли, Џ.Р. (2004) ''The Macedonian Empire: The Era of Warfare Under Philip II and Alexander the Great.'' McFarland. * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/warhorsecavalrya00sidn|title=Warhorse|last=Sidnell|first=Philip|date=2006|publisher=Hambeldon Continuum|isbn=1-85285-374-3|edition=|series=|volume=|location=London|pages=[https://archive.org/details/warhorsecavalrya00sidn/page/n375 355]|language=|doi=|jfm=|mr=|zbl=|id=|author-link=|url-access=limited}} <bdi> {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/warhorsecavalrya00sidn|title=Warhorse|last=Sidnell|first=Philip|date=2006|publisher=Hambeldon Continuum|isbn=1-85285-374-3|edition=|series=|volume=|location=London|pages=[https://archive.org/details/warhorsecavalrya00sidn/page/n375 355]|language=|doi=|jfm=|mr=|zbl=|id=|author-link=|url-access=limited}} </bdi> {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/warhorsecavalrya00sidn|title=Warhorse|last=Sidnell|first=Philip|date=2006|publisher=Hambeldon Continuum|isbn=1-85285-374-3|edition=|series=|volume=|location=London|pages=[https://archive.org/details/warhorsecavalrya00sidn/page/n375 355]|language=|doi=|jfm=|mr=|zbl=|id=|author-link=|url-access=limited}} * ''Who's who in the age of Alexander the Great: prosopography of Alexander's empire'', {{ISBN|978-1-4051-1210-9}} {{Александрови војсководци}} [[Категорија:Војсководци на Александар Македонски]] [[Категорија:Антички Македонци]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] 3rg0xnpto6ojbjh9o0keqfcm6oh5cc9 0 1247843 5542654 5434598 2026-04-21T02:41:05Z Bjankuloski06 332 /* Белешки */ Додадена категорија 5542654 wikitext text/x-wiki '''Антиген''' (напишан во изворите на {{langx|grc|Ἀντιγένης}} (Антигенес); починал 316 година п.н.е.) бил генерал на [[Александар III Македонски|Александар Македонски]], кој исто така служел под [[Филип II Македонски]] и го изгубил окото на опсадата на Перинт (340 п.н.е.). По смртта на Александар во 323 година тој ја добил [[сатрап]]ијата на Сусијана. Тој бил еден од командантите на Аргираспидите („Сребро-штитните“) и со своите трупи ја зазел страната на [[Евмен]]. По поразот на Евмен во 316 година, Антиген паднал во рацете на неговиот непријател [[Антигон I Едноокиот|Антигон]], и го фрлиле во јама и го запалиле жив од страна на него. Причината за Антиген за особено суровиот метод на погубување се должи на неговата единица, Сребро-штитните и нивната исклучителна изведба против пешадијата на Антигон за време на Втората војна на Дијадосите.{{R|plut1_70_plut2_13_phot_92_diod_18.62_19.12_44}} == Наводи == * Смит, Вилијам (уредник); ''„Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology“'', [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0194.html „Антиген (1)“], [[Бостон]], (1867) == Белешки == {{Наводи|refs=<ref name=plut1_70_plut2_13_phot_92_diod_18.62_19.12_44>[[Плутарх]], ''[[Напоредни животописи]]'', "Александар", [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plut.+Caes.+70.1 70], "Евмен", [http://www.attalus.org/old/eumenes.html#13 13]; [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]], ''Bibliotheca'', [http://www.tertullian.org/fathers/photius_03bibliotheca.htm cod. 92]; [[Диодор Сицилиски]], ''Bibliotheca'', xviii. 62, xix. 12, 44</ref>}} {{Александрови војсководци}} [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Починати во 316 година п.н.е.]] [[Категорија:Древномакедонски војсководци]] [[Категорија:Војсководци на Александар Македонски]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] pxac8gyt4qdjf8of0rc8mq8ek1n3s4m 5542684 5542654 2026-04-21T02:48:18Z Bjankuloski06 332 /* Белешки */ Додадена категорија 5542684 wikitext text/x-wiki '''Антиген''' (напишан во изворите на {{langx|grc|Ἀντιγένης}} (Антигенес); починал 316 година п.н.е.) бил генерал на [[Александар III Македонски|Александар Македонски]], кој исто така служел под [[Филип II Македонски]] и го изгубил окото на опсадата на Перинт (340 п.н.е.). По смртта на Александар во 323 година тој ја добил [[сатрап]]ијата на Сусијана. Тој бил еден од командантите на Аргираспидите („Сребро-штитните“) и со своите трупи ја зазел страната на [[Евмен]]. По поразот на Евмен во 316 година, Антиген паднал во рацете на неговиот непријател [[Антигон I Едноокиот|Антигон]], и го фрлиле во јама и го запалиле жив од страна на него. Причината за Антиген за особено суровиот метод на погубување се должи на неговата единица, Сребро-штитните и нивната исклучителна изведба против пешадијата на Антигон за време на Втората војна на Дијадосите.{{R|plut1_70_plut2_13_phot_92_diod_18.62_19.12_44}} == Наводи == * Смит, Вилијам (уредник); ''„Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology“'', [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0194.html „Антиген (1)“], [[Бостон]], (1867) == Белешки == {{Наводи|refs=<ref name=plut1_70_plut2_13_phot_92_diod_18.62_19.12_44>[[Плутарх]], ''[[Напоредни животописи]]'', "Александар", [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plut.+Caes.+70.1 70], "Евмен", [http://www.attalus.org/old/eumenes.html#13 13]; [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]], ''Bibliotheca'', [http://www.tertullian.org/fathers/photius_03bibliotheca.htm cod. 92]; [[Диодор Сицилиски]], ''Bibliotheca'', xviii. 62, xix. 12, 44</ref>}} {{Александрови војсководци}} [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Починати во 316 година п.н.е.]] [[Категорија:Древномакедонски војсководци]] [[Категорија:Војсководци на Александар Македонски]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] [[Категорија:Војсководци на Филип II Македонски]] 9rnmdqmreiavdip8wcbltcr4foh8yuw 0 1251698 5542820 5536038 2026-04-21T10:34:00Z BosaFi 115936 /* Награди, почести и стипендии */ 5542820 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | name = Сандра Г. Хардинг | native_name = Sandra G. Harding | region = [[западна филозофија]] | era = [[современа филозофија]] | caption = | birth_date = {{birth date|1935|03|29|df=yes}} | death_date = {{death date and age|2025|03|06|1935|03|29|df=yes}} | school_tradition = [[феминистичка филозофија]], [[постколонијализам]] | main_interests = [[епистемологија]], [[филозофија на науката]], теорија на гледиштето | influences = | influenced = | notable_ideas = [[силна објективност]], [[феминистичка епистемологија]] }} '''Сандра Г. Хардинг''' ({{langx|en|Sandra G. Harding}}; {{рн|29|март|1935}} – {{пн|6|март|2025}}) — [[Соединети Американски Држави|американски]] филозоф на феминистичката и постколонијалната теорија, [[Теорија на познание|епистемологија]], методологија на истражување и [[филозофија на науката]]. Таа предавала две децении на Универзитетот во Делавер пред да се пресели на Универзитетот во Калифорнија, Лос Анџелес во 1996 година.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://search.library.brown.edu/catalog/b7908786|title=Sandra G. Harding papers 1971 - 2016|last=Harding|first=Sandra G.|work=search.library.brown.edu|accessdate=2020-04-12}}{{Мртва_врска|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Таа го водела Центарот за студии на жени на [[Калифорниски универзитет, Лос Анѓелес|УКЛА]] од 1996 до 2000 година и ко-уредуваше „ ''Знаци: весник на жените во културата и општеството“'' од 2000 до 2005 година. Таа во моментов е почитуван професор во пензија за образование<ref name="Sandra Harding's GSEIS Profile">[https://gseis.ucla.edu/directory/sandra-harding/], Sandra Harding's GSEIS Profile.</ref> и Родови студии <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.genderstudies.ucla.edu/people/faculty|title=Core Faculty}}</ref> на УКЛА и истакнат вонреден професор по филозофија на Државниот универзитет во Мичиген.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.philosophy.msu.edu/people/faculty/sandraharding/|title=People – Department of Philosophy}}</ref> Во 2013 година таа била наградена со наградата Џон Дезмонд Бернал од Здружението за социјални студии на науката (4С) . (Пораните добитници на оваа награда се Роберт Мертон, [[Томас Семјуел Кун|Томас С. Кун]], Мери Даглас и Џозеф Нидам . ) Таа има развиено истражувачки стандард за „ силна објективизација “ и придонело за артикулација на методологијата на гледната точка . Овој вид на истражувачки процес започнува од прашањата што се јавуваат во секојдневниот живот на луѓето во угнетените групи. За да одговори на ваквите прашања, „проучува“, испитувајќи ги принципите, практиките и културите на доминантните институции, од чие дизајнирање и управување се исклучени угнетените групи. Таа исто така придонела за развој на феминистички, антирасистички, мултикултурни и постколонијални студии за природните и општествените науки, прашувајќи до степен кога парадигмите, како феминистичкиот емпиризам, се корисни за промовирање на целите на феминистичкото истражување. Таа е автор или уредник на многу книги и есеи на овие теми и била еден од основачите на полето на феминистичката епистемологија . Оваа работа е влијателна во [[Општествени науки|општествените науки]] и во [[Родови студии|студиите за]] жени / [[Родови студии|род]] низ дисциплините. Помогна да се создадат нови видови дискусии за тоа како најдобро да се поврзе научното истражување со про-демократските цели. Била како гостинка професорка на Универзитетот во Амстердам, Универзитетот во Костарика, Швајцарскиот федерален институт за технологија <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ethrat.ch/en/eth-domain/federal-institutes-technology|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217033708/http://www.ethrat.ch/en/eth-domain/federal-institutes-technology|archive-date=2013-12-17|accessdate=2013-12-17}}</ref> и Азискиот технолошки институт . Била консултант со повеќе организации на [[Обединети нации|Обединетите нации,]] вклучувајќи ја Панамериканската здравствена организација, [[УНЕСКО]], Комисијата на ООН за наука и технологија за развој <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://unctad.org/en/Pages/cstd.aspx|title=UNCTAD &#124; United Nations Commission on Science and Technology for Development (CSTD)}}</ref> и Фондот за развој на ООН за жени . Фи Бета Капа ја избрала за национален предавач во 2007 година. Предавала на над 300 колеџи, универзитети и конференции на пет континенти.<ref name="Sandra Harding's GSEIS Profile"/> За време на сега познато како „ Војна на науките “, таа била дел од дебатата во врска со неутралната вредност на науките. Овој аспект на нејзината работа бил критикуван од математичарите Мајкл Саливан,<ref name="sullivan_1996">Sullivan, M.C. (1996) A Mathematician Reads ''Social Text'', [[Notices of the American Mathematical Society|AMS Notices]] '''43'''(10), 1127-1131.</ref> Мери Греј,<ref>Mary Gray, "Gender and mathematics: Mythology and Misogyny," in Gila Hanna, ed., ''Towards Gender Equity in Mathematics Education: An ICMI Study'', Kluwer Academic Publishers, 1996.</ref> и Ленор Блум,<ref>Lenore Blum, "AWM's first twenty years: The presidents' perspectives," in Bettye Anne Case and Anne M. Leggett, eds., ''[[Complexities: Women in Mathematics]]'', Princeton University Press, 2005, p. 94-95.</ref> и од историчарот на науката Ен Хибнер Коблиц .<ref>Ann Hibner Koblitz, "A historian looks at gender and science," ''International Journal of Science Education'', vol. 9 (1987), p. 399-407.</ref> == Образование и кариера == Сандра Хардинг дипломирала на колеџот Даглас на Универзитетот Рутгерс во 1956 година. По 12 години работа како правен истражувач, уредник и наставник по математика во петто одделение во Њујорк и Погкипси, Њујорк, таа се вратила на постдипломски студии и докторирала на Филозофскиот оддел на Универзитетот во Њујорк во 1973 година.<ref name="Sandra Harding's GSEIS Profile"/> Нејзината прва универзитетска професорска работа била во Центарот Ален на Државниот универзитет во Њујорк во Олбани, експериментален колеџ за критички општествени науки, кој бил „вратен“ од државичката Њујорк во 1976 година. Потоа се приклучила на Одделот за филозофија на Универзитетот во Делавер, со заедничко назначување во Програмата за студии на жени. Таа била промовирана во вонреден професор во 1979 година, и во редовен професор во 1986 година. Од 1981 година, додека не го напуштила Делавер во 1996 година, таа одржала заеднички состанок на Одделот за социологија. Била директорка на Програмата за студии на жени во Делавер 1985-91 и 1992-93 година.<ref name="Sandra Harding's GSEIS Profile"/> Од 1994 до 1996 година била придружен професор по филозофија и женски студии на UCLA на полувреме. Во 1996 година била назначена за директор на Центарот за студии на жени на УЦЛА, кој е институт за истражување. Таа била на таа позиција до 2000 година. Во меѓувреме, од 1996 година е професор на Факултетот за постдипломски студии и Одделот за родови студии на UCLA. Во 2012 година била назначена за истакнат професор по образование и родови студии. Од 2000 до 2005 година таа исто така била соуредник на „ ''Знаци: весник на жените во културата и општеството“'' .<ref name="Sandra Harding's GSEIS Profile"/> Одржала состаноци за гостински професор на Универзитетот во Амстердам (1987), Универзитет во Костарика (1990), Швајцарскиот федерален институт за технологија Цирих (ЕТХ) (1987) и Азискиот технолошки институт, Бангкок (1994). Во 2011 година била назначена за истакнат вонреден професор на Одделот за филозофија на Државниот универзитет во Мичиген, Источен Лансинг.<ref name="Sandra Harding's GSEIS Profile"/> Била консултант на повеќе организации на Обединетите нации, вклучувајќи ја Комисијата за наука и технологија на ООН за развој, Панамериканската здравствена организација, [[УНЕСКО]] и Фондот за развој на ООН за жени . Таа била поканета да ко-уреди глава на Светскиот извештај за наука на УНЕСКО 1996 година за "Родовата димензија на наука и технологија:" [http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/science-technology/prospective-studies/unesco-science-report/world-science-report-1996/] Оваа страница 56 е прв ваков обид да се донесат родовите прашања во науката и технологијата во таква глобална -скала и престижен контекст. Таа била поканета да придонесе во поглавјето на Светскиот извештај за социјални науки на УНЕСКО 2010 на „Методологии и епистемологии на ставови: логика на научно истражување за луѓето“. [http://www.unesco.org/new/en/social-and-human-sciences/resources/reports/world-social-science-report-2010/] <ref name="Sandra Harding's GSEIS Profile"/> Служела во уредничките одбори на бројни списанија од областа на филозофијата, женски студии, научни студии, методологија за социјално истражување и африканска филозофија. Предавала на повеќе од 300 колеџи, универзитети и конференции во Северна Америка, како и во Средна Америка, Европа, Африка и Азија. Нејзините книги, есеи и поглавја од книги се преведени на десетици јазици и препечатени во стотици антологии.<ref name="Sandra Harding's GSEIS Profile"/> Во нејзината книга ''„Научно прашање во феминизмот“ од'' 1986 година, Хардинг се запрашува зошто - засновано врз сеопфатноста на силувањето и тортурата на метафорите за [[Научен метод|научниот метод]] во пишувањата на [[Френсис Бејкон]] и другите - [[Њутнови закони|законите на]] Њутн не може да се нарекуваат „прирачник за силување на Њутн“, а не отколку „Њутновата механика“. Хардинг подоцна рече дека жали за изјавата.<ref name="nemecek_1997">Nemecek, S. (1997) The Furor Over Feminist Science, Scientific American '''276'''(1), 99-100.</ref> Оваа изјава, меѓу другите, предизвикала работата на Хардинг да биде контроверзна во научните кругови.<ref name="Steiner">{{Наведување|last=Steiner|first=Linda|title=Philosophical profiles in the theory of communication|pages=261–289|year=2014|postscript=.|editor-last=Hannan|editor-first=Jason|contribution=Sandra Harding: the less false accounts of feminist standpoint epistemology|place=New York|publisher=Peter Lang|isbn=9781433126345|ref=harv|author-link=Linda Steiner}}</ref> За време на „Научните војни“ од 90-тите години, нејзината работа постанува главна цел на критики кон феминистичките и социолошките пристапи кон разбирање како природните науки и нивните посебни историски околни општествени поредоци (про- и антидемократски) обезбедувајќи интелектуални и политички ресурси едни за други. Нејзиниот есеј на тема „Науката е„ добро да се размислува ““ <ref name="Science is Good">[Harding, Sandra.</ref> бил главниот напис во изданието на списанието „ ''Социјален текст“,'' кој исто така вклучувал „ Сокална измама“, која се фокусираше на нејзината работа меѓу другите. Нејзиното дело било исто така главна цел на Пол Грос и ''Високото суеверие на'' Норман Левит .<ref name="Gross">[Gross, Paul and Norman Levitt.</ref><ref name="Hart">[Hart, Roger.</ref> == Награди, почести и стипендии == {{превод}} * 2013. Добитник на наградата „Џон Дезмонд Бернал“ од Друштвото за општествени студии на науката (4S). * 2012. Именувана за истакнат професор по образование и родови студии. УКЛА * 2011. Именувана за истакнат придружен професор по филозофија, Државен универзитет во Мичиген, Ист Лансинг * 2009. Добитник на наградата на Американското здружение за образовни истражувања (AERA) за истакнат придонес кон родовата еднаквост во образовните истражувања. * 2007-08. Именувана за национален предавач Phi Beta Kappa. * 2007. Добитник на членството во Друштвото Даглас (колеџ). * 2000-05 Ко-уредник на Signs: Journal of Women in Culture and Society. * 1990 Жена филозоф на годината, Источно одделение Друштво за жени во филозофијата. * 1989. Избрана за членка на Sigma Xi. == Избрани дела == === Книги === * ''Научното прашање во феминизмот'', 1986 година. * ''Чија е науката?'' ''Чие знаење?: Размислување од животот на жените'' , 1991 година * ''Дали науката е мултикултурна?'' ''Постколонијализам, феминизам и епистемологија'' , 1998 година * ''Наука и социјална нееднаквост: феминистички и постколонијални прашања'', 2006 година. * ''Науки од подолу: Феминизам, постколонијалност и современост'', 2008 година. * ''Објективност и разновидност: друга логика на научни истражувања'', 2015 година. === Написи === * 1973 година. „Феминизам: реформа или револуција?“ ''Филозофски форум'' (Бостон) 5, 271–284 * 1979 година „Социјалната функција на емпиристичката концепција на умот“, ''метафилозофија'' 10 (1 јануари), 38–47 * 1979 година „Дали е принципот на еднаквост на можностите демократски?“ ''Филозофски форум'' (Бостон) 10 (1 декември), 206–22 * 1982 година „Дали полот е варијабилен во концепцијата на рационалност: истражување на проблемите“, ''Дијалектика'', 36 (1 јануари): 225–42 * 1983 година „Зошто системот за пол / пол стана видлив само сега“, во ''Откривање на реалноста'', изд. Сандра Хардинг и Мерил Хинтика * 1987 година „Прашањето за методот“, ''Хипатија: Списание за феминистичка филозофија'' 2, 19–35 * 1987 година „Curубопитната случајност на женските и африканските морали“, andени ''и морална теорија'', изд. Ева Федер Китај и Дијана Мејерс * 1990 година „Почетна мисла од животот на жените: Осум ресурси за максимизирање на објективноста“, ''весник за социјална филозофија'' 21 (2-3), 140-49 * 1990 година „Феминизам, наука и анти-просветителска критика“, во ''Феминизам / Постмодернизам'', изд. Линда Николсон, 83-106 * 1992 година „По евроцентризмот? Предизвици за филозофијата на науката “, ''PSA 1992'' Vol. 2, 311–319 * 1993 година „Преиспитување на епистемологијата на ставот: Што е тоа &#x2018; силна објективност &#x2019; ? во ''феминистички епистемологии'', изд. Линда Алкоф и Елизабет Потер * 1995 година &#x201C; &#x2018; Силна објективност &#x2019; : Одговор на новото прашање за објективност, &#x201D; ''Синтези'', том. 104, број 3, стр. 331-349 * 1998 година „Womenените, науката и општеството“, ''наука'', нова серија, том. 281, бр. 5383 (11.09. 1998), 1599-1600 * 2002 година “ Мора ли напредувањето на науката да ја унапреди глобалната нееднаквост? ” ''Преглед на меѓународни студии'', том. 4, број 2 (лето), 87-105 * 2003 година „Како Методологијата на ставот ја информира филозофијата на општествените науки“, во ''Водич за филозофијата на општествените науки'' од ''Блеквел'' * 2004 година „Општествено релевантна филозофија на науката? Извори од контроверзноста на теоријата на гледна точка “, ''Хипатија'', том. 19, број 1, 25–47 * 2005 година „„ Наука и демократија: „Повторно редизајнирано или редизајнирано?“ ''Социјална епистемологија'', том. 19, број 1, 5–18 * 2006 година “ Две влијателни теории за незнаењето и интересите на филозофијата за нивно игнорирање ” ''Хипатија'', том. 21, број 3 (лето), 20-36 * 2007 година „Современост, наука и демократија“, во ''социјалната филозофија денес'', том 22. Центар за документација на филозофијата * 2008 година “ Колку епистемологии треба да го водат производството на научно знаење? ” ''Хипатија'', том. 23, број 4, 212-219 * 2009 година „Постколонијални и феминистички филозофии на науката и технологијата“, ''Постколонијални студии'', том. 12, број 4, стр.&nbsp;410-429 * 2010 г. „Методологии и епистемологии на ставови: Логика на научно истражување за луѓето“, ''Извештај за светски социјални науки 2010'', 173-5 * 2012 година „Објективност и разновидност“, во ''Енциклопедија за разновидност во образованието,'' изд. Jamesејмс Бенкс * 2017 година “ Латиноамерикански деколонијални студии: феминистички прашања ” ''феминистички студии'', том. 43, број 3, 624-636 * и Катрин Норберг, 2005 година. “ Нови феминистички пристапи кон методологиите во општествените науки: вовед ” ''Signs'', Vol. 30, број 4, 2009-15 година == Поврзано == * [[Американска филозофија]] * [[Список на американски филозофи]] * [[Теорија на став]] == Наводи == {{наводи}} == Дополнителна литература == * Калахан, anоан и Ненси Туана. „ [http://rockethics.psu.edu/initiatives/ethics-education/programs/oral-feminist-philosophers Проект за интервју за феминистичка филозофија: феминистички филозофи во свои зборови] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200923201038/https://rockethics.psu.edu/initiatives/ethics-education/programs/oral-feminist-philosophers |date=2020-09-23 }} “ * Хардинг, Сандра. 2002 година „Филозофијата како работа и политика“, во Филозофскиот I: Лични рефлексии на животот во филозофијата, изд. Georgеорџ Јенси. Lanham Mass: Rowman & Littlefield Publishers. 23-42 * Хинтербергер, Ејми. 2013 година „Курирање на постколонијалната критика“, Социјални студии на науката 43 (4) 619-627. (Преглед на читателот на постколонијалните научни и технолошки студии. ) * Хирш, Елизабет и Гери А. Олсон „Почнувајќи од маргинализираните животи, разговор со Сандра Хардинг“, ЈАК 15: 2. (1995). * Марсан, Лорен. 2008 година „Размислување од животот на жените: Сандра Хардинг, став и наука“. [http://women.ucla.edu/faculty/hammer/cm178/08F/ThinkingFromWomenLives_%20Sandra.html Видео]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Ричардсон, Сара С. 2010 година. „Феминистичка филозофија на науката: историја, придонеси и предизвици“, Синтезе 177: 337-362. * Руни, Филис. 2007 година „Маргинализацијата на феминистичката епистемологија и она што открива за епистемологијата„ соодветно “. Во феминистичката епистемологија и филозофија на науката моќ во знаењето., Изд. Хајди Грасвик. Дордрехт: Спрингер. * {{Наведување|last=Steiner|first=Linda|author-link=Linda Steiner|contribution=Sandra Harding: the less false accounts of feminist standpoint epistemology|editor-last=Hannan|editor-first=Jason|title=Philosophical profiles in the theory of communication|pages=261–289|publisher=Peter Lang|place=New York|year=2014|isbn=9781433126345|ref=harv}}<bdi>{{Наведување|last=Steiner|first=Linda|author-link=Linda Steiner|contribution=Sandra Harding: the less false accounts of feminist standpoint epistemology|editor-last=Hannan|editor-first=Jason|title=Philosophical profiles in the theory of communication|pages=261–289|publisher=Peter Lang|place=New York|year=2014|isbn=9781433126345|ref=harv}}</bdi> == Надворешни врски == * [http://www.jaconlinejournal.com/archives/vol15.2/hirsch-starting.pdf „Почнувајќи од маргинализирани животи: Разговор со Сандра Хардинг“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130319123018/http://jaconlinejournal.com/archives/vol15.2/hirsch-starting.pdf |date=2013-03-19 }} од Елизабет Хирш и Гери А. Олсон ''ЈАЦ'' 15,2, пролет 1995 година. * [http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/281/5383/1599 „,Ените, науката и општеството“] од Сандра Хардинг, ''наука'', 11 септември 1998 година. * [https://library.brown.edu/collatoz/info.php?id=519/ Трудови на Сандра Г. Хардинг] - Архива на центарот Пемброк, Универзитет Браун {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хардинг, Сандра}} [[Категорија:Постколонијализам]] [[Категорија:Филозофи на науката]] [[Категорија:Епистемолози]] [[Категорија:Феминистички филозофи]] [[Категорија:Американски филозофи]] k4wfaai9k97f7hcs6w0c08390uln7fa 5542821 5542820 2026-04-21T10:34:14Z BosaFi 115936 /* Награди, почести и стипендии */ 5542821 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | name = Сандра Г. Хардинг | native_name = Sandra G. Harding | region = [[западна филозофија]] | era = [[современа филозофија]] | caption = | birth_date = {{birth date|1935|03|29|df=yes}} | death_date = {{death date and age|2025|03|06|1935|03|29|df=yes}} | school_tradition = [[феминистичка филозофија]], [[постколонијализам]] | main_interests = [[епистемологија]], [[филозофија на науката]], теорија на гледиштето | influences = | influenced = | notable_ideas = [[силна објективност]], [[феминистичка епистемологија]] }} '''Сандра Г. Хардинг''' ({{langx|en|Sandra G. Harding}}; {{рн|29|март|1935}} – {{пн|6|март|2025}}) — [[Соединети Американски Држави|американски]] филозоф на феминистичката и постколонијалната теорија, [[Теорија на познание|епистемологија]], методологија на истражување и [[филозофија на науката]]. Таа предавала две децении на Универзитетот во Делавер пред да се пресели на Универзитетот во Калифорнија, Лос Анџелес во 1996 година.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://search.library.brown.edu/catalog/b7908786|title=Sandra G. Harding papers 1971 - 2016|last=Harding|first=Sandra G.|work=search.library.brown.edu|accessdate=2020-04-12}}{{Мртва_врска|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Таа го водела Центарот за студии на жени на [[Калифорниски универзитет, Лос Анѓелес|УКЛА]] од 1996 до 2000 година и ко-уредуваше „ ''Знаци: весник на жените во културата и општеството“'' од 2000 до 2005 година. Таа во моментов е почитуван професор во пензија за образование<ref name="Sandra Harding's GSEIS Profile">[https://gseis.ucla.edu/directory/sandra-harding/], Sandra Harding's GSEIS Profile.</ref> и Родови студии <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.genderstudies.ucla.edu/people/faculty|title=Core Faculty}}</ref> на УКЛА и истакнат вонреден професор по филозофија на Државниот универзитет во Мичиген.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.philosophy.msu.edu/people/faculty/sandraharding/|title=People – Department of Philosophy}}</ref> Во 2013 година таа била наградена со наградата Џон Дезмонд Бернал од Здружението за социјални студии на науката (4С) . (Пораните добитници на оваа награда се Роберт Мертон, [[Томас Семјуел Кун|Томас С. Кун]], Мери Даглас и Џозеф Нидам . ) Таа има развиено истражувачки стандард за „ силна објективизација “ и придонело за артикулација на методологијата на гледната точка . Овој вид на истражувачки процес започнува од прашањата што се јавуваат во секојдневниот живот на луѓето во угнетените групи. За да одговори на ваквите прашања, „проучува“, испитувајќи ги принципите, практиките и културите на доминантните институции, од чие дизајнирање и управување се исклучени угнетените групи. Таа исто така придонела за развој на феминистички, антирасистички, мултикултурни и постколонијални студии за природните и општествените науки, прашувајќи до степен кога парадигмите, како феминистичкиот емпиризам, се корисни за промовирање на целите на феминистичкото истражување. Таа е автор или уредник на многу книги и есеи на овие теми и била еден од основачите на полето на феминистичката епистемологија . Оваа работа е влијателна во [[Општествени науки|општествените науки]] и во [[Родови студии|студиите за]] жени / [[Родови студии|род]] низ дисциплините. Помогна да се создадат нови видови дискусии за тоа како најдобро да се поврзе научното истражување со про-демократските цели. Била како гостинка професорка на Универзитетот во Амстердам, Универзитетот во Костарика, Швајцарскиот федерален институт за технологија <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ethrat.ch/en/eth-domain/federal-institutes-technology|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217033708/http://www.ethrat.ch/en/eth-domain/federal-institutes-technology|archive-date=2013-12-17|accessdate=2013-12-17}}</ref> и Азискиот технолошки институт . Била консултант со повеќе организации на [[Обединети нации|Обединетите нации,]] вклучувајќи ја Панамериканската здравствена организација, [[УНЕСКО]], Комисијата на ООН за наука и технологија за развој <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://unctad.org/en/Pages/cstd.aspx|title=UNCTAD &#124; United Nations Commission on Science and Technology for Development (CSTD)}}</ref> и Фондот за развој на ООН за жени . Фи Бета Капа ја избрала за национален предавач во 2007 година. Предавала на над 300 колеџи, универзитети и конференции на пет континенти.<ref name="Sandra Harding's GSEIS Profile"/> За време на сега познато како „ Војна на науките “, таа била дел од дебатата во врска со неутралната вредност на науките. Овој аспект на нејзината работа бил критикуван од математичарите Мајкл Саливан,<ref name="sullivan_1996">Sullivan, M.C. (1996) A Mathematician Reads ''Social Text'', [[Notices of the American Mathematical Society|AMS Notices]] '''43'''(10), 1127-1131.</ref> Мери Греј,<ref>Mary Gray, "Gender and mathematics: Mythology and Misogyny," in Gila Hanna, ed., ''Towards Gender Equity in Mathematics Education: An ICMI Study'', Kluwer Academic Publishers, 1996.</ref> и Ленор Блум,<ref>Lenore Blum, "AWM's first twenty years: The presidents' perspectives," in Bettye Anne Case and Anne M. Leggett, eds., ''[[Complexities: Women in Mathematics]]'', Princeton University Press, 2005, p. 94-95.</ref> и од историчарот на науката Ен Хибнер Коблиц .<ref>Ann Hibner Koblitz, "A historian looks at gender and science," ''International Journal of Science Education'', vol. 9 (1987), p. 399-407.</ref> == Образование и кариера == Сандра Хардинг дипломирала на колеџот Даглас на Универзитетот Рутгерс во 1956 година. По 12 години работа како правен истражувач, уредник и наставник по математика во петто одделение во Њујорк и Погкипси, Њујорк, таа се вратила на постдипломски студии и докторирала на Филозофскиот оддел на Универзитетот во Њујорк во 1973 година.<ref name="Sandra Harding's GSEIS Profile"/> Нејзината прва универзитетска професорска работа била во Центарот Ален на Државниот универзитет во Њујорк во Олбани, експериментален колеџ за критички општествени науки, кој бил „вратен“ од државичката Њујорк во 1976 година. Потоа се приклучила на Одделот за филозофија на Универзитетот во Делавер, со заедничко назначување во Програмата за студии на жени. Таа била промовирана во вонреден професор во 1979 година, и во редовен професор во 1986 година. Од 1981 година, додека не го напуштила Делавер во 1996 година, таа одржала заеднички состанок на Одделот за социологија. Била директорка на Програмата за студии на жени во Делавер 1985-91 и 1992-93 година.<ref name="Sandra Harding's GSEIS Profile"/> Од 1994 до 1996 година била придружен професор по филозофија и женски студии на UCLA на полувреме. Во 1996 година била назначена за директор на Центарот за студии на жени на УЦЛА, кој е институт за истражување. Таа била на таа позиција до 2000 година. Во меѓувреме, од 1996 година е професор на Факултетот за постдипломски студии и Одделот за родови студии на UCLA. Во 2012 година била назначена за истакнат професор по образование и родови студии. Од 2000 до 2005 година таа исто така била соуредник на „ ''Знаци: весник на жените во културата и општеството“'' .<ref name="Sandra Harding's GSEIS Profile"/> Одржала состаноци за гостински професор на Универзитетот во Амстердам (1987), Универзитет во Костарика (1990), Швајцарскиот федерален институт за технологија Цирих (ЕТХ) (1987) и Азискиот технолошки институт, Бангкок (1994). Во 2011 година била назначена за истакнат вонреден професор на Одделот за филозофија на Државниот универзитет во Мичиген, Источен Лансинг.<ref name="Sandra Harding's GSEIS Profile"/> Била консултант на повеќе организации на Обединетите нации, вклучувајќи ја Комисијата за наука и технологија на ООН за развој, Панамериканската здравствена организација, [[УНЕСКО]] и Фондот за развој на ООН за жени . Таа била поканета да ко-уреди глава на Светскиот извештај за наука на УНЕСКО 1996 година за "Родовата димензија на наука и технологија:" [http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/science-technology/prospective-studies/unesco-science-report/world-science-report-1996/] Оваа страница 56 е прв ваков обид да се донесат родовите прашања во науката и технологијата во таква глобална -скала и престижен контекст. Таа била поканета да придонесе во поглавјето на Светскиот извештај за социјални науки на УНЕСКО 2010 на „Методологии и епистемологии на ставови: логика на научно истражување за луѓето“. [http://www.unesco.org/new/en/social-and-human-sciences/resources/reports/world-social-science-report-2010/] <ref name="Sandra Harding's GSEIS Profile"/> Служела во уредничките одбори на бројни списанија од областа на филозофијата, женски студии, научни студии, методологија за социјално истражување и африканска филозофија. Предавала на повеќе од 300 колеџи, универзитети и конференции во Северна Америка, како и во Средна Америка, Европа, Африка и Азија. Нејзините книги, есеи и поглавја од книги се преведени на десетици јазици и препечатени во стотици антологии.<ref name="Sandra Harding's GSEIS Profile"/> Во нејзината книга ''„Научно прашање во феминизмот“ од'' 1986 година, Хардинг се запрашува зошто - засновано врз сеопфатноста на силувањето и тортурата на метафорите за [[Научен метод|научниот метод]] во пишувањата на [[Френсис Бејкон]] и другите - [[Њутнови закони|законите на]] Њутн не може да се нарекуваат „прирачник за силување на Њутн“, а не отколку „Њутновата механика“. Хардинг подоцна рече дека жали за изјавата.<ref name="nemecek_1997">Nemecek, S. (1997) The Furor Over Feminist Science, Scientific American '''276'''(1), 99-100.</ref> Оваа изјава, меѓу другите, предизвикала работата на Хардинг да биде контроверзна во научните кругови.<ref name="Steiner">{{Наведување|last=Steiner|first=Linda|title=Philosophical profiles in the theory of communication|pages=261–289|year=2014|postscript=.|editor-last=Hannan|editor-first=Jason|contribution=Sandra Harding: the less false accounts of feminist standpoint epistemology|place=New York|publisher=Peter Lang|isbn=9781433126345|ref=harv|author-link=Linda Steiner}}</ref> За време на „Научните војни“ од 90-тите години, нејзината работа постанува главна цел на критики кон феминистичките и социолошките пристапи кон разбирање како природните науки и нивните посебни историски околни општествени поредоци (про- и антидемократски) обезбедувајќи интелектуални и политички ресурси едни за други. Нејзиниот есеј на тема „Науката е„ добро да се размислува ““ <ref name="Science is Good">[Harding, Sandra.</ref> бил главниот напис во изданието на списанието „ ''Социјален текст“,'' кој исто така вклучувал „ Сокална измама“, која се фокусираше на нејзината работа меѓу другите. Нејзиното дело било исто така главна цел на Пол Грос и ''Високото суеверие на'' Норман Левит .<ref name="Gross">[Gross, Paul and Norman Levitt.</ref><ref name="Hart">[Hart, Roger.</ref> == Награди, почести и стипендии == * 2013. Добитник на наградата „Џон Дезмонд Бернал“ од Друштвото за општествени студии на науката (4S). * 2012. Именувана за истакнат професор по образование и родови студии. УКЛА * 2011. Именувана за истакнат придружен професор по филозофија, Државен универзитет во Мичиген, Ист Лансинг * 2009. Добитник на наградата на Американското здружение за образовни истражувања (AERA) за истакнат придонес кон родовата еднаквост во образовните истражувања. * 2007-08. Именувана за национален предавач Phi Beta Kappa. * 2007. Добитник на членството во Друштвото Даглас (колеџ). * 2000-05 Ко-уредник на Signs: Journal of Women in Culture and Society. * 1990 Жена филозоф на годината, Источно одделение Друштво за жени во филозофијата. * 1989. Избрана за членка на Sigma Xi. == Избрани дела == === Книги === * ''Научното прашање во феминизмот'', 1986 година. * ''Чија е науката?'' ''Чие знаење?: Размислување од животот на жените'' , 1991 година * ''Дали науката е мултикултурна?'' ''Постколонијализам, феминизам и епистемологија'' , 1998 година * ''Наука и социјална нееднаквост: феминистички и постколонијални прашања'', 2006 година. * ''Науки од подолу: Феминизам, постколонијалност и современост'', 2008 година. * ''Објективност и разновидност: друга логика на научни истражувања'', 2015 година. === Написи === * 1973 година. „Феминизам: реформа или револуција?“ ''Филозофски форум'' (Бостон) 5, 271–284 * 1979 година „Социјалната функција на емпиристичката концепција на умот“, ''метафилозофија'' 10 (1 јануари), 38–47 * 1979 година „Дали е принципот на еднаквост на можностите демократски?“ ''Филозофски форум'' (Бостон) 10 (1 декември), 206–22 * 1982 година „Дали полот е варијабилен во концепцијата на рационалност: истражување на проблемите“, ''Дијалектика'', 36 (1 јануари): 225–42 * 1983 година „Зошто системот за пол / пол стана видлив само сега“, во ''Откривање на реалноста'', изд. Сандра Хардинг и Мерил Хинтика * 1987 година „Прашањето за методот“, ''Хипатија: Списание за феминистичка филозофија'' 2, 19–35 * 1987 година „Curубопитната случајност на женските и африканските морали“, andени ''и морална теорија'', изд. Ева Федер Китај и Дијана Мејерс * 1990 година „Почетна мисла од животот на жените: Осум ресурси за максимизирање на објективноста“, ''весник за социјална филозофија'' 21 (2-3), 140-49 * 1990 година „Феминизам, наука и анти-просветителска критика“, во ''Феминизам / Постмодернизам'', изд. Линда Николсон, 83-106 * 1992 година „По евроцентризмот? Предизвици за филозофијата на науката “, ''PSA 1992'' Vol. 2, 311–319 * 1993 година „Преиспитување на епистемологијата на ставот: Што е тоа &#x2018; силна објективност &#x2019; ? во ''феминистички епистемологии'', изд. Линда Алкоф и Елизабет Потер * 1995 година &#x201C; &#x2018; Силна објективност &#x2019; : Одговор на новото прашање за објективност, &#x201D; ''Синтези'', том. 104, број 3, стр. 331-349 * 1998 година „Womenените, науката и општеството“, ''наука'', нова серија, том. 281, бр. 5383 (11.09. 1998), 1599-1600 * 2002 година “ Мора ли напредувањето на науката да ја унапреди глобалната нееднаквост? ” ''Преглед на меѓународни студии'', том. 4, број 2 (лето), 87-105 * 2003 година „Како Методологијата на ставот ја информира филозофијата на општествените науки“, во ''Водич за филозофијата на општествените науки'' од ''Блеквел'' * 2004 година „Општествено релевантна филозофија на науката? Извори од контроверзноста на теоријата на гледна точка “, ''Хипатија'', том. 19, број 1, 25–47 * 2005 година „„ Наука и демократија: „Повторно редизајнирано или редизајнирано?“ ''Социјална епистемологија'', том. 19, број 1, 5–18 * 2006 година “ Две влијателни теории за незнаењето и интересите на филозофијата за нивно игнорирање ” ''Хипатија'', том. 21, број 3 (лето), 20-36 * 2007 година „Современост, наука и демократија“, во ''социјалната филозофија денес'', том 22. Центар за документација на филозофијата * 2008 година “ Колку епистемологии треба да го водат производството на научно знаење? ” ''Хипатија'', том. 23, број 4, 212-219 * 2009 година „Постколонијални и феминистички филозофии на науката и технологијата“, ''Постколонијални студии'', том. 12, број 4, стр.&nbsp;410-429 * 2010 г. „Методологии и епистемологии на ставови: Логика на научно истражување за луѓето“, ''Извештај за светски социјални науки 2010'', 173-5 * 2012 година „Објективност и разновидност“, во ''Енциклопедија за разновидност во образованието,'' изд. Jamesејмс Бенкс * 2017 година “ Латиноамерикански деколонијални студии: феминистички прашања ” ''феминистички студии'', том. 43, број 3, 624-636 * и Катрин Норберг, 2005 година. “ Нови феминистички пристапи кон методологиите во општествените науки: вовед ” ''Signs'', Vol. 30, број 4, 2009-15 година == Поврзано == * [[Американска филозофија]] * [[Список на американски филозофи]] * [[Теорија на став]] == Наводи == {{наводи}} == Дополнителна литература == * Калахан, anоан и Ненси Туана. „ [http://rockethics.psu.edu/initiatives/ethics-education/programs/oral-feminist-philosophers Проект за интервју за феминистичка филозофија: феминистички филозофи во свои зборови] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200923201038/https://rockethics.psu.edu/initiatives/ethics-education/programs/oral-feminist-philosophers |date=2020-09-23 }} “ * Хардинг, Сандра. 2002 година „Филозофијата како работа и политика“, во Филозофскиот I: Лични рефлексии на животот во филозофијата, изд. Georgеорџ Јенси. Lanham Mass: Rowman & Littlefield Publishers. 23-42 * Хинтербергер, Ејми. 2013 година „Курирање на постколонијалната критика“, Социјални студии на науката 43 (4) 619-627. (Преглед на читателот на постколонијалните научни и технолошки студии. ) * Хирш, Елизабет и Гери А. Олсон „Почнувајќи од маргинализираните животи, разговор со Сандра Хардинг“, ЈАК 15: 2. (1995). * Марсан, Лорен. 2008 година „Размислување од животот на жените: Сандра Хардинг, став и наука“. [http://women.ucla.edu/faculty/hammer/cm178/08F/ThinkingFromWomenLives_%20Sandra.html Видео]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Ричардсон, Сара С. 2010 година. „Феминистичка филозофија на науката: историја, придонеси и предизвици“, Синтезе 177: 337-362. * Руни, Филис. 2007 година „Маргинализацијата на феминистичката епистемологија и она што открива за епистемологијата„ соодветно “. Во феминистичката епистемологија и филозофија на науката моќ во знаењето., Изд. Хајди Грасвик. Дордрехт: Спрингер. * {{Наведување|last=Steiner|first=Linda|author-link=Linda Steiner|contribution=Sandra Harding: the less false accounts of feminist standpoint epistemology|editor-last=Hannan|editor-first=Jason|title=Philosophical profiles in the theory of communication|pages=261–289|publisher=Peter Lang|place=New York|year=2014|isbn=9781433126345|ref=harv}}<bdi>{{Наведување|last=Steiner|first=Linda|author-link=Linda Steiner|contribution=Sandra Harding: the less false accounts of feminist standpoint epistemology|editor-last=Hannan|editor-first=Jason|title=Philosophical profiles in the theory of communication|pages=261–289|publisher=Peter Lang|place=New York|year=2014|isbn=9781433126345|ref=harv}}</bdi> == Надворешни врски == * [http://www.jaconlinejournal.com/archives/vol15.2/hirsch-starting.pdf „Почнувајќи од маргинализирани животи: Разговор со Сандра Хардинг“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130319123018/http://jaconlinejournal.com/archives/vol15.2/hirsch-starting.pdf |date=2013-03-19 }} од Елизабет Хирш и Гери А. Олсон ''ЈАЦ'' 15,2, пролет 1995 година. * [http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/281/5383/1599 „,Ените, науката и општеството“] од Сандра Хардинг, ''наука'', 11 септември 1998 година. * [https://library.brown.edu/collatoz/info.php?id=519/ Трудови на Сандра Г. Хардинг] - Архива на центарот Пемброк, Универзитет Браун {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хардинг, Сандра}} [[Категорија:Постколонијализам]] [[Категорија:Филозофи на науката]] [[Категорија:Епистемолози]] [[Категорија:Феминистички филозофи]] [[Категорија:Американски филозофи]] 5vremnbc3i54i8bnfwxxkra7wkaevss 0 1253265 5542531 5475872 2026-04-20T19:43:14Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542531 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name = IUCN>{{наведен МСЗП | author1 = Freyhof, J. | author2 = Kottelat, M. | year = 2008 | title = ''Phoxinus phoxinus'' | volume = 2008 | page = e.T17067A6795882 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T17067A6795882.en}}</ref>|image=Phoxinus.jpg|image2=Vairon WIKI800px (cropped).JPG|taxon=Phoxinus phoxinus|display_parents=3|authority=([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[Систем на природата|1758]])|synonyms={{collapsible list|bullets = true | ''Cyprinus phoxinus'' <small>Linnaeus, 1758</small> | ''Leuciscus phoxinus'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> | ''Cyprinus aphya'' <small>Linnaeus, 1758</small> | ''Salmo rivularis'' <small>[[Peter Pallas|Pallas]], 1773</small> | ''Cyprinus rivularis'' <small>(Pallas, 1773)</small> | ''Phoxinus rivularis'' <small>(Pallas, 1773)</small> | ''Cyprinus morella'' <small>[[Nathanael Gottfried Leske|Leske]], 1774</small> | ''Cyprinus isetensis'' <small>[[Johann Gottlieb Georgi|Georgi]], 1775</small> | ''Cyprinus galian'' <small>[[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789</small> | ''Cyprinus chrysoprasius'' <small>Pallas, 1814</small> | ''Phoxinus laevis'' <small>[[Leopold Fitzinger|Fitzinger]], 1832</small> | ''Phoxinus varius'' <small>[[Maximilian Perty|Perty]], 1832</small> | ''Phoxinus marsilii'' <small>[[Johann Jakob Heckel|Heckel]], 1836</small> | ''Cyprinus lumaireul'' <small>[[Heinrich Rudolf Schinz|Schinz]], 1840</small> | ''Phoxinus lumaireul'' <small>(Schinz, 1840)</small> | ''Phoxynus montanus'' <small>[[Frère Ogérien|Ogérien]], 1863</small> | ''Phoxinus csikii'' <small>Hankó, 1922</small> }}}} '''Евроазиски пиор''',<ref name="FB">{{FishBase|genus=Phoxinus|species=phoxinus|year=2012|month=May}}</ref> '''мино''',<ref name="Phoxinus phoxinus">[https://www.iucnredlist.org/species/17067/6795882 "''Phoxinus phoxinus''"]</ref> или '''обичен пиор''' ( ''Phoxinus phoxinus'') — мал [[Вид (биологија)|вид]] [[Свежа вода|слатководни]] [[риби]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] крапови- [[Крапови|Ципириниди]]. Тоа е [[Типски вид|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] ''Фоксинус'' . Тој е сеприсутен низ поголем дел од [[Евроазија]], од [[Велика Британија (остров)|Велика Британија]] и [[Шпанија]] до Источен [[Сибир]], претежно на ладно (12 &ndash; 20&nbsp;°C) потоци и добро кислородни езера и [[бара|бари]]. == Опис == Пиорот припаѓа на семејството Cyprinidae. Има вретенесто тело, прекриено со ситни лушпи, кои имаат скоро кружен облик. Лушпите на стомачниот дел отсуствуваат. Телото од горната страна може да биде од темнокафеаво до темносиво или црно, од страните има посветли нианси на бојата од грбот, а стомачниот дел е жолтеникаво бел. Грбот е ишаран со неправилни потемни ситни шари, а позабележителна е надолжна пруга од стреаните на телото која понекогаш е испрекината и преминува во покрупни неправилни пеги. Пиорот важи за риба која е способна брзо да ги менува боите. Устата е терминална, очите големи. Грбната перка е поместена наназад, почнува зад вертикалата на средината на телото. Го населува езерото и притоките особено изворите околу Езерото.<ref name="slvesnik.com.mk">[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/634836914B1C2C48A528E23A94A0CD4B.pdf/ Службен весник на Р.М. бр.145 2011 година]</ref> Каудалната перка се состои од 19 меки зраци.<ref name="FB">{{FishBase|genus=Phoxinus|species=phoxinus|year=2012|month=May}}</ref> Задниот дел е нормално кафеаво-зелен и е одделен од бело-сивата долна страна со страничната лента или дамките опишани погоре.<ref name="NAS">{{Наведена мрежна страница|url=https://nas.er.usgs.gov/queries/greatlakes/FactSheet.aspx?SpeciesID=48&Potential=Y&Type=2&HUCNumber=|title=''Phoxinus phoxinus'' (Linnaeus, 1758)|publisher=[[US Geological Survey]]|accessdate=29 November 2017}}</ref> == Распределба == Пиорот е пронајден во Северна Евроазија, од Ирска на запад, од исток до дренажата [[Амур]] и Кореја. Во Велика Британија се јавил во северен правец, а во Скандинавија и Русија се појавил до најсеверните екстремитети. Во западна Европа јужната граница се чини дека е [[Гарона]] и горниот [[Рона]]. Снимено е во дренажите на [[Волга]] и [[Урал (река)|Урал]], како и во [[Балхашко Езеро|езерото Балкхаш]] и горната дренажа [[Сир Дарја]]. Евиденција дека го има на друго место се чека бидејќи овој вид е сличен на голем број други видови. Во Шкотска се смета за воведен нероден вид,<ref name="RAFTS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.invasivespeciesscotland.org.uk/minnows-phoxinus-phoxinus/|title=Minnows (Phoxinus phoxinus)|work=RAFTS Invasive Species and Biodiversity Programme|publisher=Invasive Species Scotland|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201034818/http://www.invasivespeciesscotland.org.uk/minnows-phoxinus-phoxinus/|archive-date=1 December 2017|accessdate=29 November 2017}}</ref> и веројатно тоа е случај во Ирска. Воведување најверојатно се случило и на други места, вклучително и Норвешка.<ref name="NAS">{{Наведена мрежна страница|url=https://nas.er.usgs.gov/queries/greatlakes/FactSheet.aspx?SpeciesID=48&Potential=Y&Type=2&HUCNumber=|title=''Phoxinus phoxinus'' (Linnaeus, 1758)|publisher=[[US Geological Survey]]|accessdate=29 November 2017}}</ref> == Живеалиште == Пиорот се наоѓа во широк спектар на живеалишта кои имаат ладна, добро кислородна вода, често во истите живеалишта како и салмонидите . Тука спаѓаат мали потоци со брзи струи и, во северните делови на неговиот опсег, големи реки на низините. Исто така живее и во мирни разновидни води како мали планински езера до големи, олиготрофни езера. За мрестење, потребни се чисти чакалски области во добро кислородна проточна вода или каде брановите се мијат на езерските брегови. Потребни се и длабоки базени со мала струја за да презимува и овие мора да имаат груба подлога меѓу која рибите можат да се сокријат.<ref name="Phoxinus phoxinus"/> == Поведение == [[Податотека:Shoaling_Minnow.JPG|десно|мини|250x250пкс|Мали минијатури во плитките кај паркот Еглинтон во Шкотска]] === Основни биолошки одлики === Пиорот полово созрева во првата до втората година во животот. Се мрести од мај до јули, обично од половината на мај до јуни. Плодноста на женките е мала до 1000 јајца. Икрата е ситна, со пречник 1 - 1,25 мм. и леплива. Во периодот на мрестот, обата пола, а посебно машките риби, добиваат свадбено руво во живи бои. Мажјаците понекогаш може да станат сосема црн, а по стомакот се јавува интензивна црвена боја. На главата се јавуваат крупни црвени џумки. Женката икрата ја положува помеѓу камењата. Развојот на ембрионите трае 5 - 10 дена. Пиорот спаѓа во ситните видови на риби. Просечната големина е од 10 до 12 см. Пиорот населува чисти и студени води со песокливо или каменесто дно.<ref name="slvesnik.com.mk"/> Однесувањето на замавувањето се модифицира во зависност од ситуацијата, како што е присуството на грабливци или достапноста на ресурсите.<ref name="DKW">{{Наведена книга|title=An Introduction to Behavioral Ecology|title-link=An Introduction to Behavioral Ecology|last=Davies, N.B.|last2=Krebs, J.R.|last3=West, S.A.|publisher=Wiley-Blackwell|year=2012|isbn=9781405114165|pages=147–151}}</ref> ==Значење== Пиорот нема големо значење поради тоа што неговата популација во езерото е многу мала.<ref name="slvesnik.com.mk"/> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Commonscat inline|Phoxinus phoxinus|''Phoxinus phoxinus''}} [[Категорија:Риби на Азија]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Риби во Охридско Езеро]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 8asn7rlx2imjrp4m0nk8dji7msl5jhu 0 1258355 5542567 4992069 2026-04-20T20:19:52Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542567 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | fossil_range = [[Московиј]]&ndash;[[Холоцен]], {{Fossil range|307|0|earliest=315.2|ref=<ref name="Wang2016">{{cite journal | last1 = Wang | first1 = Yan-hui | last2 = Engel | first2 = Michael S. | last3 = Rafael | first3 = José A. | last4 = Wu | first4 = Hao-yang | last5 = Rédei | first5 = Dávid | last6 = Xie | first6 = Qiang | last7 = Wang | first7 = Gang | last8 = Liu | first8 = Xiao-guang | last9 = Bu | first9 = Wen-jun | date = 2016 | title = Fossil record of stem groups employed in evaluating the chronogram of insects (Arthropoda: Hexapoda) | journal = Scientific Reports | volume = 6 | page = 38939 | doi = 10.1038/srep38939 | pmid=27958352 | pmc=5154178| bibcode = 2016NatSR...638939W }}</ref>}} | image = Acanthasoma hamorrhoidale adult.jpg | image_caption = [[Acanthosoma haemorrhoidale]] | image2 = Aphid-colored.jpg | image2_caption = [[Лисна вошка]] | display_parents = 2 | taxon = Hemiptera | authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] | subdivision_ranks = Suborders | subdivision_ref = <ref>{{ITIS |id=103359 |taxon=Hemiptera}}</ref> | subdivision = *[[Auchenorrhyncha]] *[[Coleorrhyncha]] *[[Heteroptera]] *[[Sternorrhyncha]] }} '''Полутврдокрилци''' (''Hemiptera'') се [[Ред (биологија)|ред]] на [[инсекти]] кои опфаќаат околу 50.000 до 80.000 [[Вид (биологија)|видови]]<ref name="NHM">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nhm.ac.uk/resources-rx/files/26feat_its_a_bugs_life-3013.pdf|title=Hemiptera...It's a Bug's Life|last=Jon Martin|last2=Mick Webb|publisher=Natural History Museum|accessdate=July 26, 2010}}</ref> на групи како што се [[цикади]], [[Лисна вошка|лисни вошки]], [[Planthoppers]], [[Leafhoppers]], [[стеници]] и [[Pentatomoidea]]. Тие се со големина од 1 милиметар до околу 15 сантиметри, и имаат ист или сличен устен апарат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ento.csiro.au/education/insects/hemiptera.html|title=Hemiptera: bugs, aphids and cicadas|publisher=Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation|accessdate=May 8, 2007|archive-date=2013-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130709163308/http://www.ento.csiro.au/education/insects/hemiptera.html|url-status=dead}}</ref> Повеќето полутврдокрилци се хранат со растенија, цицајќи го сокот од растенија. Некои се [[хематофаги]], додека други се месојадни кои се хранат со други инсекти или мали без'рбетници. Тие живеат во широк спектар на живеалишта, генерално на копно, иако некои видови се прилагодени на животот во или на површината на свежа вода. Полутврдокрилците имаат [[хемиметаболизам]], со млади нимфи кои некако личат на возрасните. Многу видови на лисните вошки се способни за [[партеногенеза]], создавајќи млади од неплодени јајца, што им помага да се размножуваат исклучително брзо во поволни услови. Луѓето се во контакт со полутврдокрилците со милениуми. Некои видови, вклучувајќи ги и лисните вошки, се значајни земјоделски штетници, кои прават штета на земјоделските култури со директно цицање сок, но исто така им штетат индиректно со тоа што се преносители на сериозни вирусни заболувања. [[Стеница|Стениците]] се постојан паразит кај луѓето, а некои полутврдокрилци од семејството '''Triatominae''' можат да ја пренесат [[шагасова болест|Шагасовата болест]]. Цикадите се користеле како храна и се споменати во ''[[Илијада]]'' во [[Стара Грција]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * [http://tolweb.org/Hemiptera/8239 Проект за кладограм на полутврдокрилци] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200120044901/http://tolweb.org/Hemiptera/8239 |date=2020-01-20 }} {{Taxonbar|from=Q26371}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Полутврдокрилци]] 3dco6ugw6xkdnrl1c4noceb9wrr9jkj 0 1259167 5542574 5319789 2026-04-20T20:22:41Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542574 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Пулејкава пеперуга | image = Duke of Burgundy (Hamearis lucina) male.jpg | image_caption =Мажјак | image2 = Duke of Burgundy (Hamearis lucina) male underside.jpg | image2_caption = Мажјак | grandparent_authority = [[Ханс Фердинанд Емил Јулиус Стихел|Stichel]], 1928 | parent_authority = [[Јаков Хубнер|Hübner]], [1819] | taxon = Hamearis lucina | authority = ([[Карл Линеј|Linnaeus]], 1758) | display_parents = 4 | synonyms = Genus: *''Nemeobius'' <small>Stephens, 1827</small> Species: * ''Papilio lucina'', <small>Linnaeus, 1758</small> }} '''Пулејковата пеперуга''' (''Hamearis lucina'') е [[пеперутка]] од видот на [[пегави пеперутки]]. Оваа пеперутка е единствената која го сочинува овој вид на пеперутки. Пеперугата живее и во [[Македонија]]. ==Опис== Крилјата кај мажјаците имаат распон на крилјата од 29 до 31 мм, а кај женките од 31 до 34 мм.<ref name="Oates">{{наведена книга |author1=M. Oates |author2=A. M. Emmet |year=1990 |chapter=''Hamearis lucina'' (Linnaeus) |pages=177–179 |editor1=A. M. Emmet |editor2=J. Heath |editor3=J. H. Heath |title=The Butterflies of Great Britain and Ireland. Vol. 7 Part 1 (Hesperiidae to Nymphalidae) |publisher=Harley Books |location=Colchester, UK |isbn=0-946589-37-2}}</ref> Основната боја на горната страна на крилјата е темнокафена, а со истата боја е и телото и антените. Како што посочува и самото име на видот на пеперутките, горната страна на крилјата е исшарана со пеги (дамки) во жолта боја. Самите краеви на крилјата се во бела боја.<ref name="Tomlinson">{{наведено списание|last1=Tomlinson|first1=D.|last2=Still|first2=R.|year=2002|title=Britain's Butterflies |publisher=WildGuides, Old Basing, UK. pp. 94–95.}}</ref> <gallery mode=packed heights="140px"> (MHNT) Hamearis lucina - Slovensky kras- OP, Slovakia - male dorsal.jpg |''Hamearis lucina'' ♂ (MHNT) Hamearis lucina - Slovensky kras- OP, Slovakia - male ventral.jpg |''Hamearis lucina'' ♂ △ (MHNT) Hamearis lucina - Amiel Penne, Tarn, France - female dorsal.jpg|''Hamearis lucina'' ♀ </gallery> ==Распространетост== Овој вид на пеперутки живее во западниот дел на Евроазија, поточно од Шпанија и Велика Британија па сè до Балканот.<ref name="Oates"/> Пеперугата сака тревни површини покрај варовници и шуми. ==Поведение== Возрасните единки покажуваат различно однесување кај мажјаците и женките. Мажјаците се територијални, покажуваат одбрамбено однесување на мали заштитени простори. Помеѓу мажјаците може да се забележат и борби во лет. Женките се помалку „истакнати“, но често летаат поминувајќи до 250 метри.<ref name="Oates"/><ref name="Tomlinson"/> ==Растенија== Во Велика Британија<ref name="Oates"/><ref name="Tomlinson"/> пеперутката живее на растенијата [[Primula veris]], [[Primula vulgaris]], [[Primula veris]], а во светот и на<ref name="Koch">{{наведена книга |last1=Koch |first1=Manfred |last2=Heinicke |first2=Wolfgang |year=1991 |title=Wir bestimmen. Schmetterlinge. Tagfalter, Eulen, Schwärmer, Spinner, Spanner |publisher=Neumann Verlag Radebeul |isbn=3-7402-0092-8 }}</ref><ref name="Tolman">{{наведена книга |last1=Tolman |first1=Tom |last2=Lewington |first2=Richard |year=1998 |title=Die Tagfalter Europas und Nordwestafrikas |trans-title=The Butterflies of Europe and North-west Africa |language=de |publisher=Franckh-Kosmos Verlags-GmbH & Co |location=Stuttgart |isbn=3-440-07573-7 }}</ref> [[Primula elatior]]. ==Поврзано== * [[Пеперутки во Македонија]] ==Наводи== {{Reflist}} {{Commons category|position=left}} {{Taxonbar|from=Q1114576}} [[Категорија:Пегави пеперутки]] [[Категорија:Инсекти на Македонија]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] ggzye84gri1gb8jsj078vei3bcm2z6d 0 1265662 5542579 5373451 2026-04-20T20:25:05Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542579 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|name=Пченкарен смок|image=CornSnake.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name=iucn>{{наведен МСЗП|url=https://www.iucnredlist.org/details/63863/0|title=''Pantheropis guttatus'' |author=Hammerson, G.A. |year=2007 |access-date=10 април 2021}}</ref>|genus=Pantherophis|species=guttatus|authority=([[Карл Линеј|Линеј]], 1766)|synonyms=*''Coluber guttatus'' <small>Линеј, 1766</small> *''Elaphis guttatus'' <br><small>&mdash; [[Андре Мари Констант Димерил|А. Димерил]], [[Габриел Биброн|Биброн]] & <br>[[Огист Димерил|О. Димерил]], 1854</small> *''Elaphe guttata'' <br><small>&mdash; [[Леонард Стејнегер|Стејнегер]] и [[Томас Барбур|Барбур]], 1917</small><ref>[[Леонард Стејнегер|Стејнегер]], [[Томас Барбур|Барбур]]. 1917. ''A Check List of North American Amphibians and Reptiles''. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. iv + 125 pp. (''Elaphe guttata'', p. 82).</ref> *''Pantherophis guttatus'' <br><small>&mdash; [[Урс Утигер|Утигер]] et al., 2002</small><ref>{{cite web|url=http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Pantherophis&species=guttatus&search_param=%28%29search%1D%27elaphe+guttata%27%29%29|publisher=The Reptile Database|title=Pantheropis guttatus}}</ref>|range_map=Pantherophis guttatus map.svg}} [[Податотека:Corn_snake_close_up.jpg|мини|Портрет одблизу]] '''Пченкарниот смок''' (''Pantherophis guttatus'') ― [[Северна Америка|северноамериканскиот]] [[Вид (биологија)|вид]] ''Pantherohis'' што го потчинува својот мал плен со стегање.<ref name="Cro08">{{Наведено списание|last=Crother|first=B. I.|year=2012|title=Scientific and standard English names of amphibians and reptiles of North America north of Mexico, with comments regarding confidence in our understanding|url=http://ssarherps.org/wp-content/uploads/2014/07/HC_39_7thEd.pdf|journal=Society for the Study of Amphibians and Reptiles Herpetological Circular|volume=39|pages=1–68}}</ref><ref>Bealor, M.T. and Saviola, A.J., 2007.</ref> Го има низ југоисточните и средишните делови на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]]. Иако површно наликува на отровната бакарноглавка и често се убива како резултат на овој погрешен идентитет, пченкарните смокови немаат функционален отров и се безопасни и корисни за луѓето<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fohn.net/corn-snake-pictures-facts/|title=Corn Snake}}</ref> помагајќи да се контролира населението на штетници како диви глодачи кои ги оштетуваат посевите и шират болести.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dnr.state.md.us/wildlife/Plants_Wildlife/ssss_snakes.asp|title=Did Someone Say Snakes?|archive-url=https://web.archive.org/web/20130803174659/http://www.dnr.state.md.us/wildlife/Plants_Wildlife/ssss_snakes.asp|archive-date=3 август 2013|accessdate=10 април 2021}}</ref> Нивната послушна природа, неподготвеност за гризење, умерена големина на возрасните, привлечна шема и релативно едноставна грижа ги прави вообичаено чувани миленичиња змии.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Valdez|first=Jose W.|date=2021|title=Using Google Trends to Determine Current, Past, and Future Trends in the Reptile Pet Trade|url=https://www.mdpi.com/2076-2615/11/3/676|journal=Animals|language=en|volume=11|issue=3|pages=676|doi=10.3390/ani11030676|doi-access=free}}</ref> Пченкарниот смок е именуван поради редовното присуство на видот во близина на продавниците за жито, каде што пленува глувци и стаорци кои јадат собрана пченка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.flmnh.ufl.edu/herpetology/fl-guide/pantherophisguttatus.htm|title=FLMNH - Eastern Corn Snake (Pantherophis guttatus)}}</ref> „''Оксфордскиот англиски речник''“ ја цитира оваа употреба уште во 1675 година. Некои извори тврдат дека пченкарниот смок е така наречен бидејќи карактеристичната, скоро карирана шема на стомачните лушпи на змијата наликува на јадрата на разновидната пченка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.petco.com/content/petco/PetcoStore/en_US/pet-services/resource-center/caresheets/corn-snake.html|title=Corn Snake &#124; Petco|work=www.petco.com}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nationalzoo.si.edu/Animals/ReptilesAmphibians/Facts/FactSheets/Cornsnake.cfm|title=Smithsonian National Zoo Corn Snake Fact Sheet|accessdate=10 април 2021}}</ref> == Опис == Возрасните пченкарени смокови имаат должина на телото од 61-182 см.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nationalzoo.si.edu/Animals/ReptilesAmphibians/Facts/FactSheets/Cornsnake.cfm|title=Corn Snake Fact sheet|publisher=Smithsonian National Zoological Park}}</ref> Во дивината, тие обично живеат околу шест до осум години, но во заробеништво можат да живеат до возраст од 23 години или повеќе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pondturtle.com/lsnakeb.html#Elaphe|title=Elaphe guttata guttata|last=Slavens|first=Frank|last2=Slavens|first2=Kate|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924075531/http://www.pondturtle.com/lsnakeb.html#Elaphe|archive-date=24 септември 2015|accessdate=10 април 2021}}</ref> Рекордот за најстара пченкарна змија во заробеништво беше 32 години и 3 месеци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.petmd.com/reptile/species/corn-snake|title=Corn Snake - Pantherophis guttatus|work=www.petmd.com|accessdate=10 април 2021}}</ref> Тие можат да се разликуваат од бакарноглавките со посветли бои, витка градба, тркалезни зеници и недостаток на дразбени дупки што чувствуваат топлина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.virginiaherpetologicalsociety.com/venomous-look-a-likes/copperhead-look-a-likes/copperhead.htm#corn|title=Reptiles and Amphibians of Virginia|publisher=Virginia Herpetological Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20150414004101/http://www.virginiaherpetologicalsociety.com/venomous-look-a-likes/copperhead-look-a-likes/copperhead.htm#corn|archive-date=14 април 2015|accessdate=10 април 2021}}</ref> == Таксономија == До 2002 година се сметало дека пченкарниот смок има два подвида: истоимениот подвид (''P. g. Guttatus'') опишан овде и големорамнинската стаореста змија (''P. g. Emoryi''). Втората била одделена како свој вид (''P. emoryi''), но сепак хобистите ја третираат повремено како подвид на пченкарен смок. Се претпоставува дека ''P. guttatus'' е поделен на три вида: пченкарен смок (''P. guttatus''), големорамнинската стаореста змија (''P. emoryi'', одговарајќи на подвидот ''P. g. Emoryi'') и Словинскиевиот пченкарен смок (''P. slowinskii'', која се јавува во западна [[Луизијана]] и соседниот [[Тексас]]).<ref>Burbrink, F. T., 2002.</ref> ''P. guttatus'' претходно бил ставен во родот ''Elaphe,'' но ''Elaphe'' бил пронајден да биде парафиличен од Утигер и други, што довело до пласман на овој вид во родот ''Pantherophis.''<ref>Utiger, U., N. Helfenberger, B. Schätti, C. Schmidt, M. Ruf, and V. Ziswiler, 2002.</ref> Поставувањето на ''P. guttatus'' и неколку сродни видови во ''Pantherophis'' наместо во ''Elaphe'' е потврдено со понатамошни филогенетски студии.<ref>Burbrink, F. T. and R. Lawson, 2007.</ref><ref>Pyron, R. A. and F. T. Burbrink, 2009.</ref> Многу референтни материјали сè уште го користат [[Синоним (таксономија)|синонимот]] ''Elaphe guttata''.<ref>{{Наведување|last=Bartlett|first=Patricia|last2=Bartlett|first2=R. D.|date=2006-05-26|title=Corn Snakes and Other Rat Snakes|series=Complete Pet Owner's Manual|edition=2|place=Hauppauge NY|publisher=Barron's Educational Series|isbn=978-0-7641-3407-4}}</ref> Молекуларните податоци покажале дека пченкарните смокови се поблиску сродни со кралските змии (род ''Lampropeltis'') отколку со стаорските змии од Стариот Свет со кои порано биле класифицирани. Пченкарните смокови биле дури и одгледувани во заробеништво со калифорниски змии за да произведат плодни хибриди познати како „џунглови пченкарни смокови“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://banereptiles.weebly.com/jungle-corn-snakes.html|title=Jungle Corn Snakes|accessdate=2021-04-10|archive-date=2015-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709024606/http://banereptiles.weebly.com/jungle-corn-snakes.html|url-status=dead}}</ref> == Природно живеалиште == Дивите пченкарни смокови претпочитаат живеалишта како обраснати полиња, отвори на шуми, дрвја, палмето дрвја и напуштени или ретко користени градби и фарми, од нивото на морето до 2 илјади м. Типично, овие змии остануваат на земја до возраст од четири месеци, но можат да се искачуваат на дрвја, карпи и други покачени површини.<ref>Peterson Field Guide - Western Reptiles and Amphibians - 3rd Edition</ref> Тие можат да се најдат во југоисточниот дел на Соединетите Држави, почнувајќи од [[Њу Џерси]] до Флорида Кијс. Во постудените региони, змиите се во зимски сон во текот на зимата. Меѓутоа, во поумерената клима долж крајбрежјето, тие се засолнуваат во карпести пукнатини и трупци за време на студеното време; тие исто така можат да најдат засолниште во мали, затворени простори, како на пример под куќа, и да излегуваат во топлите денови за да ја впијат топлината на сонцето. За време на студеното време, змиите се помалку активни, па затоа ловат помалку. == Размножување == [[Податотека:Corn_Snake_eggs.jpg|мини|Бебиња од пченкарни смокови изведувајќи се од нивните јајца.]] Откриено е дека пченкарните смокови (заедно со другите колубриди) достигнуваат сексуална зрелост со големина, за разлика од возраста.<ref>The Captive Breeding of Colubrid Snakes: This document, written by Steven T. Osborne, was originally published as a 4 part series in the 1982 edition ( Volume 4: Number 3,4,7, & 9 ) of the San Diego Herpetological Society Newsletter.http://www.kingsnake.com/colubrid/4.html</ref> Пченкарните смокови се релативно лесни за размножување. Иако не е потребно, тие обично се ставаат во период на ладење (исто така познат како брумација) кој трае 60-90 дена за да бидат подготвени за размножување. Пченкарните смокови спијат околу 10 до 16&nbsp;°C на место каде што не можат да бидат вознемирувани и со мала сончева светлина. Пченкарните смокови обично се размножуваат кратко време по зимското оладување. Мажот се додворува на женката првенствено со тактични и хемиски знаци, а потоа евертира еден од неговите хемипени, го вметнува во женката и ја ејакулира неговата [[сперма]]. Ако женката има [[овулација]], јајцата ќе се оплодат и таа ќе започне да се раздвојува хранливи материи во јајцата, а потоа да лачи школка. Несењето јајца се случува нешто повеќе од еден месец по парењето, со 12-24 јајца оставени на топло, влажно, скриено место. Откако ќе се постават, возрасната змија ги напушта јајцата и не се враќа кај нив. Јајцата се триаголни со кожни, флексибилни лушпи. Околу 10 недели по положувањето, младите змии користат специјализирана вага наречена јајцев заб за да исечат процепи во лушпата од јајцето, од кои се појавуваат околу 11 см во должина. == Исхрана == [[Податотека:Corn_snake_eating_baby_mouse.jpg|десно|мини| Чуван пченкарен смок јадејќи млад глушец]] Како и сите змии, пченкарните смокови се месојади и се во дивината, тие јадат на секои неколку дена. Додека повеќето пченкарни смокови јадат мали [[глодачи]], како што е белоножниот глушец, тие исто така можат да јадат други влекачи или [[водоземци]] или да се искачуваат на дрвјата за да најдат нечувани јајца на птици.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Elaphe_guttata.html|title=ADW: Pantherophis guttatus: INFORMATION|publisher=University of Michigan Museum of Zoology|accessdate=10 април 2021}}</ref> „Стаорските змии“ од САД, како што е ''P. guttatus'', имале отровни предци, кои го изгубиле отровот откако еволуирале стегање како средство за фаќање плен.{{Sfn|Fry et al.|2012}} == Во заробеништво == Пченкарните смокови се едни од најпознатите видови змии што може да се чуваат во заробеништво или како домашни миленици, само по топчестиот питон.<ref name=":0"/> Сепак, тие се најпознатата змија милениче во Бразил. Нивната големина, мирен темперамент и леснотија на грижа придонесуваат за оваа популарност. Заробените пченкарни смокови толерираат да бидат држени од нивните сопственици, дури и подолго време.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thecornsnake.co.uk/|title=Welcome to The Corn Snake.co.uk - Corn Snake Care Sheet, Corn Snake Facts, Corn Snake Photos, Corn Snake Forum, Corn Snake Downloads and more...|work=www.thecornsnake.co.uk}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Okeetee_corn_snake.jpg|Млад окитно фазен пченкарен смок. Податотека:Corn_Snake_large_gravid_female_(without_watermark).jpg|Гравидна женка. Податотека:Corn_Snake_Adult.jpg|Млад пченкарен смок. Податотека:Young_corn_snake,_Nevis.JPG|Послушен млад пченкарен смок (воведен вид) фатен од дивината на островот [[Невис]], Западни Индии, во 2009 година. Податотека:Anerycorn.JPG|Анеритистичен пченкарен смок. Податотека:Amelanistic_Stripe_Corn_Snake.jpg|Амеланистично ригест пченкарен смок. Податотека:Corn_Snake_opal.jpg|Опален пченкарен смок. Податотека:Жолт смок - Зоо Скопје.jpg|Жолт пченкарен смок во Зоо Скопје. </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/watch?v=9fi2oglKDV8 Видео со хранење на пченкарен смок] * [https://web.archive.org/web/20110616003251/http://iansvivarium.com/morphs/species/elaphe_guttata/ Ians Vivarium Водич за морфи на пченкарен смок] * [http://www.thecornsnake.co.uk Thecornsnake.co.uk] * [https://web.archive.org/web/20110711164308/http://www.herpfocus.com/?HFID=HFV20080713-003 herpFocus - видео со женка несејќи јајце.] * [https://archive.today/20131014104945/http://frozenreptile.co.uk/blog/reptile-care-sheets/corn-snake-care Сеопфатни информации за нега на пченкарен смок] * [https://web.archive.org/web/20110711163717/http://www.herpregistry.com/acr/index.php Регистар на пченкарни смокови (САД)] * [http://www.cornguide.com/ Водич за морфи на пченкарни смокови (Р) - идентификација и генетски водич за собирачи и одгледувачи] * [http://www.henryandsophie.com/pages/caresheet.php Лист за нега на пченкарен смок] * [http://iansvivarium.com/morphs/ Ians Vivaruim :: Водич за морфите на пченкарни смокови] * [http://www.corncalc.com/ Калкулатор за генетика на пченкарен смок - Предвидување и пресметки за генетика] * [https://web.archive.org/web/20120901005806/http://www.ssarherps.org/pages/comm_names/Index.php Научни и стандардни англиски имиња на водоземци и влекачи од Северна Америка северно од Мексико, со коментари во врска со довербата во нашето разбирање.] [https://web.archive.org/web/20120901005806/http://www.ssarherps.org/pages/comm_names/Index.php Издание 6.1] * [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Влекачи на САД]] [[Категорија:Влекачи на Мексико]] [[Категорија:Смокови]] [[Категорија:Одржување на наведувањето на МСЗП]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Животни во Зоолошка градина Скопје]] bt4s5g20pr5kglebh9gi2fih8bt5mrg 0 1266386 5542496 5404255 2026-04-20T17:54:29Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542496 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Национален парк Централен Балкан | iucn_category = II | photo =Panorama Ray hut & Botev peak.jpg | photo_caption = Панорамски поглед на врвот Ботев и водопадот Рајско Праскало | location = [[Стара Планина]], [[Бугарија]] | nearest_city = | map = | relief = | coordinates = {{coord|42|46|16.35|N|24|29|43.6|E|format=dms|display=inline,title}} | area = 716.69 км² | established = 1991 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = [http://www.moew.government.bg/?&lang=en Министерство за околина и води на Бугарија] }} '''Национален парк Централен Балкан''' ({{Langx|bg|Национален парк Централен Балкан}}) — национален парк во централна [[Бугарија]], сместено во централните и повисоките делови на [[Стара Планина]]. Неговата надморска височина варира од 550 м во близина на градот [[Карлово]] до 2376 м на Врвот Ботев, највисокиот врв на планинскиот венец. Основан е на 31 октомври 1991 година. Националниот парк Централен Балкан е трета по големина заштитена територија во Бугарија, со површина од 716,69 км² со вкупна должина од 85 км од запад кон исток и просечна ширина од 10 км. Зазема територија од 5 од 28 провинции на земјата: [[Ловеч (област)|Ловеч]], [[Габрово (област)|Габрово]], [[Софија (област)|Софија]], [[Пловдив (област)|Пловдив]] и [[Стара Загора (област)|Стара Загора]]. Националниот парк вклучува девет природни резервати, покривајќи 28% од нејзината територија: Боатин, Царичина, Козја Стена, Стена, Северен Џендем, Пешти карпи, Соколна, Џендема и [[Стара Река (резерват)|Стара река]] . Националниот парк Централен Балкан е еден од најголемите и највредните заштитени подрачја во Европа. [[Меѓународен сојуз за заштита на природата|Меѓународната унија за зачувување на природата]] го наведела паркот како категорија 2. Националниот парк и осум од деветте природни резервати се наоѓаат на списокот на ООН за заштитени области, а четири од природните резервати се вклучени во Светската мрежа на резерви на биосфера во рамките на Програмата за човекови и биосфери на [[УНЕСКО]]. Полноправен член е на ПАН парковите водени од [[Светски фонд за природа|СФП]]. Од 2017 година, античките букови шуми во сите девет резервати биле вклучени во [[Светско наследство на УНЕСКО|светско културно наследство]] на исконско букови шуми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bnt.bg/en/a/bulgarian-primeval-beech-forests-in-central-balkan-added-to-unesco-list|title=Bulgarian Primeval Beech Forests in "Central Balkan" Added to UNESCO List|date=2017-07-12|work=BNT|publisher=Bulgarian National Television|ref=bnt}}</ref> Паркот спаѓа во планинските мешовити шуми Родоп, копнениот екорегион на палеарктичката умерена широколисна и мешана шума. Тој е дом на ретки и загрозени видови и заедници од дивиот свет, саморегулирани екосистеми со биолошка разновидност, како и историски места со глобално културно и научно значење. [[Флора]]та е претставена од 2340 видови и подвидови на [[растенија]]. Шумите зафаќаат 56% од вкупната површина. Постојат 59 видови [[цицачи]], 224 видови [[птици]], 14 видови [[влекачи]], 8 видови [[водоземци]] и 6 видови [[риби]], како и 2387 видови безрбетници. == Историја == [[Податотека:Snow_Scene_at_Shipka_Pass_1.JPG|мини|250x250пкс| Паркот (зима)]] Националниот парк „Централен Балкан“ е основан во 1991 година за да се зачува единствената природна глетка и наследство на оваа област и да се заштитат обичаите и егзистенцијата на месното население. Дирекцијата за паркови, регионално тело на Министерството за животна средина и води управува со паркот. Дирекцијата ги ангажира локалните организации, волонтерите и планинските ентузијасти во остварувањето на нејзините цели. === Статистика за паркот === * Површина: 71,669,5 хектари * Вкупна должина: 85 км * Просечна ширина: 10 км * Највисок врв: Ботев на 2.376 метри надморска височина * Најниска кота: во близина на [[Карлово]], околу 500 метри надморска височина * Пошумена површина: 44.000,8 хектари * Површина без дрво: 27,668,7 хектари * 70% од сите екосистеми се природни * Постојат 9 природни резервати, со комбинирана површина од 20.019 хектари == Екосистеми == [[Податотека:Triglav_massif,_Bulgaria.jpg|лево|мини|320x320пкс| Масив Триглав]] Вековните шуми од [[бука]], [[Смрча|смрека]], [[ела]], [[габер]] и [[Горун|даб од дурмаст]] опфаќаат поголем дел од паркот. Повеќе од половина од флората на Бугарија е идентификувана во рамките на Паркот, а од нив, 10 видови и 2 подвида се ендемски и ги нема никаде на друго место во светот. Над 130 повисоки растенија и животни кои се среќаваат во националниот парк Централен Балкан се наведени во бугарската и светската [[Црвен список на МСЗП|црвена книга на загрозени видови]]. Познати се 166 видови лековити растенија, 12 се заштитени со закон. Покрај тоа, има 229 видови мов, 256 видови печурки и 208 видови алги. Централниот дел на Стара Планина е дом на 70% од сите безрбетните организми и 62% од сите ’рбетни животни во Бугарија. Постојат 224 одделни видови птици, што го прави националниот парк Централен Балкан важно меѓународно прибежиште за птици. Проектот CORINE BIOTOPS, финансиран од [[Европска Унија|ЕУ,]] создал методологија за класификација на живеалиштата и 49 од класифицираните видови живеалишта се претставени во националниот парк Централен Балкан. Од нив, 24 се вклучени во „Списокот на загрозени живеалишта“, што бара посебни мерки за заштита согласно Конвенцијата на ЕУ за живеалиштата. == Терен == Теренот на Парк вклучува големи високопланински ливади, вертикални карпести лица, пропасти, длабоки кањони, водопади, како и бројни врвови, од кои околу 20 се наоѓаат на надморска височина од 2.000 метри и повеќе. Националниот парк Централен Балкан е омилено место за туристите, природниците и научниците. == Наводи == <references /> [[Категорија:Биосферни резервати во Бугарија]] [[Категорија:Национални паркови во Бугарија]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:МСЗП-Категорија II]] [[Категорија:Стара Планина]] e6h1cielvazavq0z8znhgtjtsl5eaed 0 1277433 5542674 5401535 2026-04-21T02:45:01Z Bjankuloski06 332 /* Литература */ Додадена категорија 5542674 wikitext text/x-wiki {{Infobox nobility|type | name = Иванко | image = | caption = | succession = Цар-узурпатор на Бугарија | reign = 1196 | noble family = | predecessor = [[Иван Асен I]] | successor = [[Теодор-Петар]] | spouse = [[Теодора Ангелина]] | issue = | birth_date = 12 век | death_date = 13 век }} '''Иванко''' — бугарски [[болјар]], роднина на [[Асеневци]]. Првично, им бил сојузник на водачите на востанието на Асен и Петар. Иванко имал врска со сестрата на кралицата Елена. Царот Иван Асен I го повикал кај него за објаснување, без сомневање дека состанокот ќе доведе до негова смрт. Иванко оди на состанокот по совет на неговите роднини, вооружен со меч и дворската стража му дозволува да влезе во царските одаи. Во расправијата, царот Иван Асен I посегнал да го извади мечот, но Иванко го преварил и го избодел до смрт. Стражата повторно го пропуштила без никакви проблеми. Византискиот хроничар [[Никита Хонијат]] не крие дека во настанот биле вклучени многу болјари од Трново и заробениот византиски [[севастократор]] Исак Комнин, кој починал во времето на настаните. Меѓутоа, пред тоа, тој го поттикнал Иванко на заговор, ветувајќи му ромејска помош и брак со неговата ќерка Теодора. Во Трново бил извршен болјарски заговор, во кој имало и „ромејска врска“.<ref name="Хониат">Никита Хониат, „История“, 29. – в [http://promacedonia.org/gibi/11/gal/11_050.html ГИБИ, София 1983, том ХI, 29., стр. 50]</ref> Иванко и заговорниците не успеале да ја воспостават својата власт вон Трново, заплашени од царевиот брат Петар и нивниот помлад брат [[Калојан]]. Иванко му се обратил за помош на византискиот [[Список на византиски цареви|цар]] [[Алексиј III Ангел]]. Ромејците двапати се обиделе да им помогнат на заговорниците, но не успеале поради одбивањето на војниците да одат во застрашувачкиот Балкан. Имало само еден излез за Иванко, неговиот брат Мито и другите луѓе од овој круг - бегство во [[Византија]]. Трново било заземено од војниците на царот Петар и неговиот брат Калојан. Неколку месеци подоцна, Петар бил убиен од заговорник. Калојан се качува на кралскиот престол. По бегството во Византија, Иванко бил примен од царот со почести. Тој бил прекрстен и го добил царското име Алексиј, по што бил назначен за управвител на Пловдивската Област. Бил оженет со 4-годишната царска внука Теодора. Она што Иванко-Алексиј го прави како управител на Пловдивската Област покажува дека тој не е предавник во вистинска смисла на зборот, туку човек жеден за моќ. Собрал војска од Бугари, ги обновил локалните тврдини и почнал да се отцепува од византиското старателство. Откако се качил на престолот во 1197 година, Калојан успеал да го привлече Иванко на своја страна против Византија. Сојузот на царот Калојан и Иванко бил толку опасен за Ромејците што немале друг избор освен да го уништат кнежевството. Спротивно на очекувањата, во 1198 година во Битката кај селото Баткун, сепаратистот успеал да го порази одредот на протостраторот Мануил Камица и да го зароби. Потоа го испратил заробеникот во Трново, го зазел родопскиот регион и стигнал до јужните граници на планината. Кратко потоа, кралот на Трново „дозволил“ друг современ бугарски сецесионист - [[Добромир Хрс|Добромир Хриз]] - да го откупи Мануил Камица. Протостраторот веднаш се вклучил во војната со своите сонародници со голема ревност. Така ефикасно функционирал планот на Калојан. Додека Ромејците се справувале со Иванко и ги одбивале нападите на Мануил Камица во јужна Македонија и континентална Грција, бугарскиот крал ја зазел и уништил тврдината Констанција во Тракија. На Велигден следната година, царот Калојан ја освоил Варна. На Ромејците не им преостанало ништо друго освен да го стават во акција нивното познато вероломство. Во 1200 година царот му понудил средба на Иванко, но Бугаринот, кој бил добро запознаен со византиските методи, одбил. Тој ги поставил своите услови: да му ја испрати младата невеста, да му даде царски [[хрисовул]], со кој ќе се признае неговото владеење и царот да се заколне на Библијата дека нема да му наштети. Римјаните прифатиле дека за да биде с authentic што е можно поавтентично, го однеле кај Иванко копијата од Светото Писмо, над која била дадена заклетвата. Но, дури и Иванко, кој се одликувал не само по физичката сила, туку и по интелигенцијата, не претпоставил до каде може да стигне ромејскиот цар за да се справи со него. Кога се одржал состанокот, Иванко бил фатен и окован. Се верува дека бил убиен или го завршил животот в затвор. Ромејците ставиле крај на неговото кнежевство, кое траело само неколку години. == Наводи == {{наводи}} == Литература == * O city of Byzаntium: аnnаls of Nikеtаs Choniаtеs tr. Hаrry J. Mаgouliаs (Dеtroit: Wаynе Stаtе Univеrsity Prеss, 1984) pp.&nbsp;257 – 259, 281 – 285. * Robеrt Lее Wolff, „Thе Sеcond Bulgаriаn Еmpirе. Its Origin аnd History to 1204.“ Spеculum, Vol. 24, No. 2 (Аpr., 1949), pp.&nbsp;167 – 206. Publishеd by: Mеdiеvаl Аcаdеmy of Аmеricа * Матанов, Христо. Во търсене на средновековното време. [[Категорија:Бугарски владетели]] [[Категорија:Кралоубијци]] gbpqf6k4y8qcgzzp709vm3j24efzx8h 0 1282073 5542860 5528964 2026-04-21T11:42:43Z Bojan9Spasovski 91316 5542860 wikitext text/x-wiki '''Карола од Васа''' (Каролине Фредерике Франциска Стефани Амалија Сесилија; 5 август 1833 во [[Шенбрун]] &ndash; 15 декември 1907 во [[Дрезден]]) —титуларна принцеза на [[Шведска]] и кралица на [[Кралство Саксонија|Саксонија]]. Таа била последната кралица на Саксонија. == Заднина == Карола била ќерка на поранешниот престолонаследник Густав од Шведска и принцезата Луиз Амели од Баден, и внука на шведскиот крал Густав IV Адолф, сменет во 1809 година. Во раните 1850-ти, таа важела за една од најубавите принцези во Европа. Додворувачите не изостанувале, а имало планови таа да се омажи за [[Наполеон III|Наполеон III, францускиот император]]. Таа била братучетка на императорот преку нејзината баба по мајка Стефани де Бохарне, исто така посвоена ќерка на [[Наполеон Бонапарт|Наполеон I]] и принцеза на [[Прво Француско Царство|Првата Француска империја]]. Нејзиниот татко бил против бракот поради нестабилната политичка ситуација во Франција и историскиот спор на неговата династија со династијата Бонапарт. 20 години подоцна, кога Наполеон III паднал од власт, нејзиниот татко се цитира како рекол: „ ''Тоа точно го предвидов!'' “ == Престолонаследничка == [[Податотека:Caroline_of_Saxony_c_1865.jpg|лево|мини|199x199пкс| Карола од Васа, во тоа време престолонаследничка принцеза од Саксонија]] [[Податотека:Carola_von_Wasa_farbig.jpg|мини|316x316пкс| Карола на 17 години]] [[Податотека:Carola_of_Vasa.jpg|мини|370x370пкс| Карола - престолонаследничка принцеза од Саксонија, 1860-ти]] Во 1852 година, против желбата на нејзиниот татко, Карола се преобратила во католицизам. На 18 јуни 1853 година, Карола се омажила во [[Дрезден|Дрезден со]] престолонаследникот Алберт од Саксонија. Нивниот брак бил без деца, иако таа претрпела многу спонтани абортуси. Нејзини најблиски наследници биле: од татковска страна, Фридрих II, Големиот војвода од Баден (1857–1928), син на нејзиниот прв братучед; и нејзиниот прв братучед кралот Карол I од Романија (1839–1914) од мајчина страна. Имала добар однос со свекорот и била опишана како нивна поддршка во тешките моменти. Веќе како крунисана принцеза, Карола ја започнала активноста во рамките на социјалните прашања кои ги продолжила како кралица. Во 1866 година, таа ги посетила теренските болници во Саксонија во [[Виена]], каде што се прогласила за добра самарјанка. Во 1867 година, ја основала комисијата Алберт, која придонела за медицинската нега на германската армија за време на војната од 1870–71 година. За нејзината работа, таа била одликувана со прускиот Луизен-Орден и Саксонскиот ред на Сидонија. Во 1871 година, таа го придружувала Алберт во Компиењ по поразот на Франција, каде што ги забавувала офицерите на победничките војски како популарна водителка. == Кралица == Во 1873 година, нејзиниот сопруг го наследил неговиот татко како крал Алберт I, правејќи ја Карола кралица. Во 1884 година, соборениот шведски огранок на Домот на Олденбург склучил мир со новата шведска династија Бернадот преку неа и нејзиниот прв братучед и нејзината прва братучетка престолонаследничката принцеза Викторија од Шведска, кога посмртните останки на дедото на Карола, кралот Густав IV Адолф од Шведска, нејзиниот татко и нејзиниот брат Лудвиг биле одведени во [[Стокхолм]] и погребани во кралската крипта. Во 1888 година, Карола и нејзиниот сопруг отишле во официјална посета на [[Шведска]]. Кралицата Карола дала важен придонес за здравствената организација во Саксонија. Во 1867 година, како престолонаследничка, таа и Мари Симон го основале Алберт-Верајн. Таа основала училиште за медицински сестри во Лајпцигер Тор (1869), болницата „Карола-Хаус“ (1878 година), агенцијата за вработување жени Јоханес-Вераин (1876), женско училиште во [[Шварценберг (Саксонија)|Шварценберг]] (1884), домот „Густавхајм“ за старите, болните и слабите во Нидерпојриц (1887), училиште (1892) и дом за хендикепирани (1896). Карола била популарна кралица. Таа останала вдовица во 1902 година. Била 499-та Дама на кралскиот ред на кралицата Марија Луиза. Во моментот на нејзината смрт, била последното преживеано внуче на Густаф IV Адолф. == Проблем == * Спонтан абортус на ќерка во четвртиот месец од бременоста (19 декември 1853 година). * Спонтан абортус на ќерка во 6-тиот месец од бременоста (16 август 1854 година). * Спонтан абортус во првиот месец од бременоста (22 јануари 1855 година). * Спонтан абортус на син во четвртиот и пол месец од бременоста (17 јануари 1856 година). * Спонтан абортус во првиот месец од бременоста (4 декември 1856 година). * Спонтан абортус во првиот месец од бременоста (30 јануари 1857 година). * Спонтан абортус во првиот месец од бременоста (30 март 1857 година). * Спонтан абортус на син во 5-ти и пол месец од бременоста (11 јануари 1858 година). * Спонтан абортус на син во четвртиот и пол месец од бременоста (20 март 1859 година). * Спонтан абортус во првиот месец од бременоста (30 март 1860 година). == Надворешни врски == * Идун број 28, петок 13 јули 1888 година {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210506093011/http://www2.ub.gu.se/fasta/laban/erez/kvinnohistoriska/tidskrifter/idun/1888/pdf/1888_28.pdf |date=2021-05-06 }} == Библиографија == * Шимпф, Џорџ фон. ''Aus dem Leben der Königin Carola von Sachsen: zur fünfundzwanzigjährigen Regierungs-Jubelfeier Seiner Majestät des Königs und Ihrer Majestät der Königin'' . Лајпциг: JC Hinrichs, 1898 година. * Алманах де Гота, Гота 1887 и 1901 година * Hultman, H.: Prinsen av Vasa, Стокхолм 1974 година * Луиза од Тоскана, поранешна престолонаследничка принцеза од Саксонија: Моја сопствена приказна, Лондон 1911 година [[Категорија:Шведски принцези]] [[Категорија:Починати во 1907 година]] [[Категорија:Родени во 1833 година]] jbcy4kieq8kusxqzii6kb1tdx7dndld 0 1287499 5542486 5403478 2026-04-20T17:50:11Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542486 wikitext text/x-wiki '''Говедарци''' ({{langx|bg|Говедарци}}) ― [[село]] сместено во општина Самоков, [[Софија (област)|Област Софија]] и [[скијалиште]] на планината [[Рила]] во [[Бугарија]]. Се наоѓа на 26 километри од [[Боровец]] и 80 километри од [[Софија]]. Во областа тече реката Црн (Черни) Искар, а селото се наоѓа во близина на Јончевското Езеро. [[Податотека:GovedartsiHiuses.jpg|мини|Улица и куќи на Говедарци.]] [[Податотека:Holy-Trinity-Monastery-of-Govedartsi.jpg|мини|[[Манастир]]от „Св. [[Свето Тројство|Троица]]“.]] == Географија == Селото се наоѓа во предпарковната зона на [[Национален парк Рила|Националниот парк Рила]], покрај реката [[Црн Искар]]. Сместено во Говедарската котлина на 1157 [[надморска височина]], има [[умереноконтинентална клима]] со минимална јануарска температура од -33,6&nbsp;°C и максимална +30,3&nbsp;°C во јули. Снег има во просек 160 дена годишно, а во зима снежната покривка е над 120 см. Најпристапен пат до селото е од [[Самоков (Бугарија)|Самоков]] (13 км) преку селото [[Маџаре]] (1 км) асфалтен пат, но се стигнува и од [[Сапарева Бања]] преку одморалиштето Паничиште по земјен пат со теренско возило. == Население == Бројот на [[население]]то според пописите низ годините:<ref>{{Наведена мрежна страница| URL = http://www.nsi.bg/census2011/ | title = НСИ Преброяване на населението 2011 г.| accessdate = 8 јануари 2022 | publisher = nsi.bg | language = bg}}</ref><ref name="pop-stat">{{Наведена мрежна страница| URL = http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-cities.htm | title = Bulgarian cities population| accessdate = 8 јануари 2022 | publisher = mashke.org | language = bg }}</ref> {{Население низ историјата |position=left | 1934|2.256 | 1946|2.397 | 1956|2.408 | 1965|2.224 | 1975|2.177 | 1985|2.069 | 1992|1.873 | 2001|1.638 | 2011|1.308 | 2019|1.114 }} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.bulgariaski.com/govedartsi/pages/index_en.html Bulgariaski.com] {{Coord|42|15|46|N|23|28|41|E|region:BG}} [[Категорија:Села во Бугарија]] [[Категорија:Скијачки центри во Бугарија]] 6r3ljwjnhnmrekuzws9mw00jhuidywt 0 1288918 5542512 5391670 2026-04-20T18:08:25Z Carshalton 30527 5542512 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Radonjic 2018.jpg|200px|мини|Немања Радоњиќ во дресот на [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]], 2018 година]] '''Немања Радоњи''' (роден на 15 февруари 1996 година) е српски професионален [[фудбал]]ер кој игра за [[ФК Бенфика|Бенфика]], на позајмица од [[ФК Олимпик Марсеј|Марсеј]]. Тој ја претставувал и репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]] . == Клупска кариера == === Младинец === Роден во [[Ниш]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://arhiva.alo.rs/sport/fudbal/srpski-ronaldo/84393|title=Srpski Ronaldo!|date=3 February 2015|work=[[Alo!]]|language=sr|accessdate=27 March 2016|archive-date=2016-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407154127/http://arhiva.alo.rs/sport/fudbal/srpski-ronaldo/84393|url-status=dead}}</ref> Радоњиќ играл во младинската академија на локалниот клуб Раднички во раните години. Претходно беше член на локалните клубови Медијана и Железничар каде ги направи првите фудбалски чекори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.reprezentacija.rs/radonjic-nemanja|title=Radonjić Nemanja|work=reprezentacija.rs|language=sr|accessdate=24 February 2018}}</ref> Како еден од најдобрите перспективи во академијата,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.juznevesti.com/Sport/Mladi-niski-fudbaleri-osvojili-Kup-Larise.sr.html|title=Mladi niški fudbaleri osvojili Kup Larise|date=15 April 2010|work=juznevesti.com|language=sr|accessdate=28 March 2016}}</ref> Радоњиќ се преселил во [[ФК Партизан|Партизан]] каде поминал неколку дена, но подоцна се изјаснил како навивач на најголемиот противник, [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена звезда]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rts.rs/page/sport/ci/story/31/%D0%A4%D1%83%D0%B4%D0%B1%D0%B0%D0%BB/1219088/%D0%98%D0%B3%D1%80%D0%B0+%D0%B7%D0%B0+%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%2C+%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%B8+%D0%97%D0%B2%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D1%83.html|title=Игра за Партизан, воли Звезду|date=27 November 2012|work=[[Radio Television of Serbia]]|language=sr|accessdate=27 March 2016}}</ref> Потоа помина неколку месеци со Фудбалската академија Георге Хаги во Романија, пред да потпише петгодишен договор со [[ФК Рома|Рома]] во 2014 година, позајмен на [[ФК Емполи|Емполи]] на една сезона.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sport.blic.rs/fudbal/domaci-fudbal/nemanja-radonjic-za-blic-o-vracanju-na-fudbalski-put-zavrsio-sam-sa-nocnim-izlascima/br7vgeq|title=Nemanja Radonjić za "Blic" o vraćanju na fudbalski put: Završio sam sa noćnim izlascima|date=21 January 2016|work=[[Blic]]|language=sr|accessdate=27 March 2016}}</ref> На почетокот на 2016 година Радоњиќ се врати во Србија, а како позајмен играч му се приклучи на Чукарички.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zurnal.rs/fudbal/super-liga/28477/roma-pozajmila-nemanju-radonjica-cukarickom|title=Рома позајмила Немању Радоњића Чукаричком|date=18 December 2015|work=[[Sportski žurnal]]|language=sr|accessdate=27 March 2016}}</ref> Тој постигна гол на своето деби за Чукарички во [[Српска Суперлига|српската Суперлига]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sportske.net/vest/domaci-fudbal/sl-cuka-opet-za-petama-partizanu-pogodio-i-nemanja-radonjic-257494.html|title=SL - ''Čuka'' opet za petama Partizanu, pogodio i Nemanja Radonjić!|date=27 March 2016|work=sportske.net|language=sr|accessdate=27 March 2016}}</ref> На следниот натпревар, против Јагодина, постигна гол од околу 30 метри оддалеченост од гол, а подоцна асистираше за уште еден гол.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mozzartsport.com/vesti/desnica-kao-iz-katapulta-radonjiceva-golcina-za-tv-spice-video/131822|title=Desnica kao katapult: Radonjićeva golčina za TV špice! (VIDEO)|date=2 April 2016|work=mozzartsport.com|language=sr|accessdate=3 April 2016}}</ref> Играјќи со Чукарички, Радоњиќ собра 31 настап со 4 гола во сите натпреварувања до крајот на сезоната 2016–17. === Црвена звезда Белград === [[Податотека:Krasnodar-CZ_(3).jpg|лево|мини|385x385пкс| Радоњиќ играјќи за [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена звезда]] во 2017 година]] На 21 јули 2017 година, Радоњиќ се преселил во Црвена звезда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crvenazvezdafk.com/scc/vest/6083/nemanja-radonjic-potpisao|title=Немања Радоњић потписао!|date=21 July 2017|work=Red Star Belgrade official website|language=sr|accessdate=21 July 2017}}</ref> Тој потпишал петгодишен договор со својот нов клуб,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mozzartsport.com/vesti/dosije-radonjic-on-je-nas-pet-godina-nema-transferisanja-dve-sezone-kao-da-je-neko-skinuo-crnu-magiju-sa-njega/174740|title=DOSIJE RADONJIĆ: On je naš pet godina, nema transfera dve sezone! Kao da je neko skinuo crnu magiju sa njega|date=7 August 2017|work=mozzartsport.com|language=sr|accessdate=7 August 2017}}</ref> формално позајмен до летото 2019 година, кога ќе му заврши договорот со Рома.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fss.rs/documents/fudbal/2017/Van_Br_12_2017.pdf|title="FUDBAL", vanredni broj 12/17 - page 3|date=28 July 2017|work=[[Football Association of Serbia]]|language=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728203823/http://fss.rs/documents/fudbal/2017/Van_Br_12_2017.pdf|archive-date=28 July 2017|accessdate=28 July 2017}}</ref> Тој избрал да го носи дресот со број 49 во својот нов клуб.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mozzartsport.com/vesti/radonjic-promovisan-nisam-kriv-za-sve-sto-mi-se-desilo-sad-sam-na-idealnoj-kilazi/173382|title=Radonjić promovisan: Nisam kriv za sve što mi se desilo! Sad sam na idealnoj kilaži|date=22 July 2017|work=mozzartsport.com|language=sr|accessdate=22 July 2017}}</ref> Радоњиќ го направи своето деби за Црвена звезда во првиот натпревар од третото квалификациско коло за УЕФА Лига Европа 2017–18, заменувајќи го Рикардо Кавалканте Мендеш во 61 минута од натпреварот против Спарта Прага, одигран на 27 јули 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crvenazvezdafk.com/scc/vest/6107/crvena-zvezda-sparta-prag-2-0-1-0|title=Црвена звезда - Спарта Праг 2:0 (1:0)|date=27 July 2017|work=Red Star Belgrade official website|language=sr|accessdate=27 July 2017}}</ref> Радоњиќ го постигнал својот прв гол за клубот во реваншот од плеј-оф рундата за Лигата на Европа на УЕФА, во победата со 2–1 против [[ФК Краснодар|Краснодар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mozzartsport.com/vesti/radonjicev-prvenac-u-pravo-vreme-eksplodirala-je-marakana-video/176322|title=Radonjićev prvenac u pravo vreme! Eksplodirala je Marakana (VIDEO)|date=24 August 2017|work=mozzartsport.com|language=sr|accessdate=24 August 2017}}</ref> Радоњиќ го одигра своето прво вечно дерби на 27 август 2017 година, заменувајќи го Александар Пешиќ во 67 минута од натпреварот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mozzartsport.com/vesti/sastavi-crvena-zvezda-partizan-2/176605|title=KRAJ: Crvena zvezda – Partizan 0:0 (VIDEO)|date=27 August 2017|work=mozzartsport.com|language=sr|accessdate=27 August 2017}}</ref> Радоњиќ го постигна својот втор гол за Црвена Звезда во ремито 1–1 против [[ФК Бате Борисов|БАТЕ Борисов]] на 14 септември 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crvenazvezdafk.com/scc/vest/6290/Crvena-zvezda-BATE-Borisov-1-1-0-0|title=Црвена звезда - БАТЕ Борисов 1:1 (0:0)|date=14 September 2017|work=Red Star Belgrade official website|language=sr|accessdate=15 September 2017}}</ref> Радоњиќ заработи фрактура на метатарзалната коска за време на натпреварот против Рад на 18 ноември 2017 година. Тој стана третиот играч во тимот кој се повредил на ист начин од почетокот на сезоната 2017-18, по [[Бранко Јовичиќ]] и Вања Вучиќевиќ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mozzartsport.com/vesti/prokleta-metatarzalna-kost-radonjic-do-proleca-van-terena/185620|title=Prokleta metatarzalna kost: Radonjić do proleća van terena|date=21 November 2017|work=mozzartsport.com|language=sr|accessdate=21 November 2017}}</ref> Враќајќи се на теренот, Радоњиќ го постигнал својот прв гол во домашната лига за Црвена Звезда во вечниот дерби натпревар, одигран на 14 април 2018 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.novosti.rs/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82.434.html:722289-RADONjIC-JUNAK-VECITOG-DERBIJA-Gol-kao-sa-treninga|title=РАДОЊИЋ ЈУНАК ВЕЧИТОГ ДЕРБИЈА: Гол као са тренинга|date=15 April 2018|work=[[Večernje novosti]]|language=sr|accessdate=18 April 2018}}</ref> Подоцна, Радоњиќ постигнал четири гола на пет одиграни натпревари до крајот на сезоната вклучувајќи го и последниот натпревар против Вождовац, кога го освоил првиот трофеј во професионалната кариера.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crvenazvezdafk.com/scc/vest/7095/Zvezda-zavrsila-sezonu-spektaklom|title=Звезда завршила сезону спектаклом!|date=19 May 2018|work=Red Star Belgrade official website|language=sr|accessdate=19 May 2018}}</ref> Во мај 2018 година, Радоњиќ беше избран во најдобрите 11 играчи за сезоната 2017–18 во српската Суперлига, по избор на капитените и менаџерите на клубовите.<ref name="best11">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.superliga.rs/vesti/812-super-liga-odrzana-manifestacija-prvi-tim-priznanja-u-rukama-najboljih|title=Super liga: Održana manifestacija ''Prvi tim'', priznanja u rukama najboljih|date=14 May 2018|work=Serbian SuperLiga official website|language=sr|accessdate=16 May 2018|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125175328/https://www.superliga.rs/vesti/812-super-liga-odrzana-manifestacija-prvi-tim-priznanja-u-rukama-najboljih|url-status=dead}}</ref> На 25 јули 2018 година, Радоњиќ постигнал два гола во првиот натпревар од [[УЕФА Лига на шампиони 2018/19|второто квалификациско коло]] на УЕФА Лигата на шампионите 2018–19,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mozzartsport.com/fudbal/vesti/zvezdin-bombarder-radonjic-video/301585|title=Zvezdin bombarder Radonjić! (VIDEO)|date=24 July 2018|work=mozzartsport.com|language=sr|accessdate=25 July 2018}}</ref> по што бил прогласен и за играч на натпреварот во победата со 3–0 над [[ФК Судува|Судува]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.novosti.rs/%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8/%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82.434.html:740215-ZVEZDA-ODUVALA-SUDUVU-Radonjic-i-Ebisilio-za-radost-crveno-belih|title=ЗВЕЗДА ОДУВАЛА СУДУВУ: Радоњић и Ебисилио за радост црвено-белих|date=24 July 2018|work=[[Večernje novosti]]|language=sr|accessdate=25 July 2018}}</ref> Погодувајќи во продолженијата на натпреварот против Спартак Трнава на 14 август 2018 година, Радоњиќ обезбеди групна фаза од кампањата на УЕФА Лига Европа 2018-19 и плеј-оф квалификациската рунда за Лигата на шампионите, против Ред Бул Салцбург .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.blic.rs/fudbal/evropski-fudbal/radonjicev-potez-karijere-ovo-je-gol-koji-je-odveo-zvezdu-na-korak-od-sna-video/kcwtvbn|title=RADONJIĆEV POTEZ KARIJERE Ovo je gol koji je odveo Zvezdu na korak od sna /VIDEO/|date=14 August 2018|work=[[Blic]]|language=sr|accessdate=14 August 2018}}</ref> На 29 август 2018 година, Црвена звезда го купи договорот од Рома, задржувајќи го Радоњиќ до јуни 2021 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fss.rs/documents/fudbal/2018/fudbal_35_2018.pdf|title="FUDBAL" 35/18 - page 1319|date=29 August 2018|work=[[Football Association of Serbia]]|language=sr|accessdate=31 August 2018|archive-date=2018-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831211820/http://www.fss.rs/documents/fudbal/2018/fudbal_35_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> === Марсеј === На 30 август 2018 година, Радоњиќ потпишал со францускиот [[ФК Олимпик Марсеј|Олимпик од Марсеј]] откако помогнал да се квалификува Црвена звезда за групната фаза од Лигата на шампионите <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Nemanja-radonjic-rejoint-marseille-officiel/935164|title=Nemanja Radonjic rejoint Marseille (officiel)|date=30 August 2018|work=[[L'Équipe]]|language=fr|accessdate=30 August 2018}}</ref> Во неговиот нов клуб му бил доделен дресот со број 7.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.om.net/videos/361946/nemanja-radonjic-la-lignee-serbe|title=Nemanja Radonjic – La lignée serbe|date=30 August 2018|work=Olympique de Marseille official website|language=fr|accessdate=30 August 2018}}</ref> Трансферот беше пријавен како 12 милиони евра плус 2 милиони бонуси.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fudbal.hotsport.rs/2018/08/26/roma-opeljesila-zvezdu-nit-luk-jeli-nit-mirisali-od-radonjica-vucici-ogroman-deo-kolaca/|title=PROMENA PLANA: Romi od Radonjića veći deo kolača od prvobitno dogovorenog|date=26 August 2018|work=hotsport.rs|language=sr|accessdate=31 August 2018|archive-date=2018-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831194736/http://fudbal.hotsport.rs/2018/08/26/roma-opeljesila-zvezdu-nit-luk-jeli-nit-mirisali-od-radonjica-vucici-ogroman-deo-kolaca/|url-status=dead}}</ref> Радоњиќ го направил своето деби за клубот во победата на домашен терен [[Лига 1 (Франција)|со 4–0 во Лига 1]] над Генгамп на 16 септември 2018 година, заменувајќи го [[Димитри Паје]] во 84 минута <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2018&mm=09&dd=16&nav_id=1444504|title=Liga 1: Radonjić debitovao, Marsej silan protiv Gengama|date=16 September 2018|work=[[B92]]|language=sr|accessdate=17 September 2018}}</ref> ==== Позајмица во Херта БСЦ ==== На 1 февруари 2021 година, Радоњиќ се приклучил на германскиот тим [[ФК Херта Берлин|Херта БСЦ]] на позајмица за остатокот од сезоната 2020-2021.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.herthabsc.de/de/intern/leihe-nemanja-radonji%C4%87-2021/page/18355--17-17-.html|title=HERTHA BSC LOANED NEMANJA RADONJIĆ|work=Hertha BSC|language=de|accessdate=1 February 2021|archive-date=2021-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211174608/https://www.herthabsc.de/de/intern/leihe-nemanja-radonji%C4%87-2021/page/18355--17-17-.html|url-status=dead}}</ref> == Репрезентативна кариера == [[Податотека:FWC_2018_-_Group_E_-_SRB_v_BRA_-_Photo_117.jpg|мини| Радоњиќ, [[Лука Јовиќ|Јовиќ]] и [[Владимир Стојковиќ|Стојковиќ]] по натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] на [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство во фудбал 2018 година]]]] Како член на Србија до 17 години, Радоњиќ постигна 5 гола на 6 натпревари помеѓу 2012 и 2013 година, вклучително и [[хет-трик]] на мечот со Белорусија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://e-zemun.rs/sport/sportovi/fudbal/kadeti-deklasirali-belorusiju-70|title=Kadeti deklasirali Belorusiju 7:0|date=30 September 2012|work=e-zemun.rs|language=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229230823/http://e-zemun.rs/sport/sportovi/fudbal/kadeti-deklasirali-belorusiju-70/|archive-date=29 December 2016|accessdate=21 June 2017}}</ref> Подоцна, тој беше член и на репрезентациите до 18 и до 19 години. Радоњиќ беше повикан во државната репрезентација на Србија до 20 години во ноември 2016 година од селекторот Ненад Лалатовиќ, кога го имал своето деби за тимот на натпреварот против Црна Гора.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://reprezentacija.me/mlada-reprezentacija-porazena-od-srbije|title=Mlada reprezentacija poražena od Srbije|date=13 November 2016|work=reprezentacija.me|language=sr|accessdate=20 June 2017}}</ref> Како селектор на селекцијата на Србија до 21 година, Ненад Лалатовиќ исто така го покани во составот за [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2017|Европското првенство за играчи до 21 година на УЕФА 2017 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fss.rs/index.php?id=2021&aid=12624|title="Орлићи" срећно у Пољској|date=7 June 2017|work=[[Football Association of Serbia]]|language=sr|accessdate=21 June 2017}}</ref> Во ноември 2017 година, Радоњиќ бил поканет во [[Фудбалска репрезентација на Србија|фудбалската репрезентација]] на Србија на турнеја во Азија од страна на кормиларот [[Младен Крстајиќ]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2017&mm=11&dd=05&nav_id=1321952|title=Promene: Krstičić, Radonjić i Živković na spisku!|date=5 November 2017|work=[[B92]]|language=sr|accessdate=14 November 2017}}</ref> Тој го направи своето деби за Србија на пријателското реми со Јужна Кореја на 14 ноември 2017 година, заменувајќи го [[Андрија Живковиќ]] во 81 минута од натпреварот.<ref name="ssl1718">{{Наведена мрежна страница|url=http://fss.rs/index.php?id=2021&aid=13301|title=Добра Србија против Јужне Кореје|date=14 November 2017|work=[[Football Association of Serbia]]|language=sr|accessdate=14 November 2017}}</ref> Во јуни 2018 година, српскиот менаџер [[Младен Крстајиќ|Младен Крстајиќ го]] вклучи Радоњиќ во последниот тим од 23 играчи за [[Светско првенство во фудбал 2018|Светското првенство во фудбал 2018 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/us-soccer-worldcup-srb-squad/soccer-krstajic-names-serbias-final-23-man-world-cup-squad-idUSKCN1IX5O2|title=Soccer: Krstajic names Serbia's final 23-man World Cup squad|date=1 June 2018|publisher=reuters.com|accessdate=6 June 2018}}</ref> Таму одигра два натпревари, против [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/44439145|title=Serbia 1–2 Switzerland|last=Matthew Henry|date=23 June 2018|publisher=BBC Sport|accessdate=25 June 2018}}</ref> и [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2018/06/27/sports/world-cup/brazil-vs-serbia.html|title=World Cup: Brazil cruises into next round with easy victory|last=Andrew Das|date=27 June 2018|work=The New York Times|access-date=27 June 2018}}</ref> == Трофеи == === Клуб === '''Црвена звезда''' * [[Српска Суперлига]]: 2017–18<ref name="ssl1718"/> === Поединечна === * Тим на сезоната во српската Суперлига: 2017–18<ref name="best11"/> == Наводи == * {{UEFA player|250055216}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Радоњиќ, Немања}} [[Категорија:Српски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Рома]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Црвена Ѕвезда]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Олимпик Марсеј]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Херта]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бенфика]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Торино]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајорка]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1996 година]] aq5vmn6sguxsbap5bf7fusnv7ahbd9f 0 1289592 5542623 5476571 2026-04-20T22:58:26Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5542623 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Moša Pijade.jpg|алт=Моша Пијаде (4 јануари 1890 година - Париз, 15 март 1957 година)|мини|Моша Пијаде]] '''Моша Пијаде - Чича Јанко''' ([[Белград]], 4 јануари 1890 година - [[Париз]], 15 март 1957 година) бил учесник во Народноослободителната борба, револуционер, сликар, [[новинар]] и ликовен критичар, општествено-политички работник на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|ФНРЈ]] и [[Социјалистичка Република Црна Гора|НР Србија]], кој учествувал во изработката и одлуките на Второто заседание на АВНОЈ и првиот Устав на ФНРЈ, генерал-мајор на [[Југословенска народна армија|ЈНА]] во резерва, херој на социјалистичкиот труд и [[Орден на народен херој|народен херој на Југославија.]] == Биографија == Роден е на [[4 јануари]] [[1890]] година во [[Белград]], во познатото семејство на [[Сефарди|сефардските]] [[Евреи]] - Пијаде. По завршувањето на основното училиште и гимназијата, [[1905]] година го посетувал занаетчиското и уметничкото училиште во [[Белград]], а од [[1906]] г. до 1910 година студирал [[сликарство]] во [[Минхен]] и [[Париз]]. Покрај ова, активно се занимавал и со [[новинарство]]. Своите новинарски чекори ги започнал во 1910 година во весникот „Пиемонт“. Од 1911 година до 1912 година бил секретар на Здружението на новинарски соработници во 1913 година, а од 1913 г. до 1915 година учител по цртање во [[Охрид]]. === Политичка работа и затвор === [[Податотека:Moša_Pijade_i_drugovi_na_robiji.jpg|десно|мини|288x288пкс| Политичкиот затвореник Моша Пијаде со пријателите во затвор.]] Се приклучил на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] (КПЈ) [[1 јануари|на 1 јануари]] [[1920]] година, а веднаш потоа бил избран за секретар на партиската организација „Дунав“. Бил учесник на Вториот конгрес на КПЈ одржан во [[Вуковар|Вуковар во]] јуни [[1920]] година, во август 1920 година е избран, на листата на КПЈ, за советник на град Белград. Кога во 1921, [[Обзнана|Законот за заштита на државата]] ја забранил Комунистичката партија на Југославија и го уапсил Извршниот комитет на КПЈ, Моша Пијаде, исто така бил уапсен во август<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1921/08/04?pageIndex=00003 „Политика”, 4. авг. 1921]</ref> и во октомври<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1921/10/19?pageIndex=00003 „Политика”, 19. окт. 1921]</ref> станал член на Извршниот одбор на КПЈ илегално и многу активно се вклучил во создавањето на независни работнички синдикати. Во 1922 година ја претставувал КПЈ на Втората конференција на Балканската комунистичка федерација во [[Софија]]. Во време кога КПЈ барала легални форми на политичка работа од незаконитост, Моша на крајот на 1922 година работел во подготовките за основањето на Самостојната работничка партија на Југославија (НРПЈ). Со забраната на Самостојната работничка партија престанале можностите за легално политичко работење на КПЈ, па Партијата морало да оди во уште поголема незаконитост. Партијата му дала задача на Моша да организира илегална печатница на ЦК на КПЈ во [[Белград]]. Таму се печателе летоци и весникот „Комунист“. Во февруари 1925 година, откриена е илегалната печатница, а Моша Пијаде бил уапсен. Судот го осудил на дваесет години затвор, која казна подоцна била намалена на 12 години. Затворската казна ја отслужил во [[Сремска Митровица]] и [[Лепоглава]], каде што развивал различни политички активности меѓу затворениците, поради што во 1934 г. година е осуден на уште две години, па одлежал вкупно 14 години затвор. Адвокатите кои го бранеле биле Светолик Гребенац и Чедо Плечевиќ. И покрај тешките затворски услови, Моша ја продолжил својата револуционерна дејност. Со неговите извонредни напори, занданите биле претворени во комунистички училишта. Тој бил организатор на многу акции на политичките затвореници против затворскиот режим: демонстрации, штрајкови со глад итн. Од големо значење е преводот на [[Карл Маркс|Марксовиот]] „[[Капитал]]“, кој заедно со Родољуб Чолаковиќ го превеле во затвор.Моша Пијаде, покрај тоа, ги превел и „[[Комунистички манифест]]“, „Мизерија на филозофијата“ и „Критика на политичката економија“. Моша бил затворен во Лепоглава во 1930 година, и таму се запознал со [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]]. Во април 1939 година, Моша по 14 години излегол од затвор. Партиската работа веднаш ја продолжил во [[Белград]]. Во јануари 1940 година Моша повторно бил уапсен и испратен во концентрациониот логор Билеќа, каде што останал до април 1940 година. На Петтата национална конференција на КПЈ, октомври 1940 г. бил избран за член на ЦК на КПЈ. Во февруари 1941 година Моша повторно бил уапсен во 1941 година, но бил ослободен два дена пред нападот на [[Трет Рајх|Третиот рајх]] [[Југославија|врз Југославија]]. === Народноослободителната борба === [[Податотека:Tito_and_Moša_Pijade_1942.jpg|десно|мини|288x288пкс| [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]] и Моша Пијаде во [[Фоча]], 1942 година]] По [[Априлска војна|Априлската војна]] и окупацијата на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]], Моша бил испратен во [[Црна Гора]] од Централниот комитет на КПЈ за да напарви подготовки за востанието. По избувнувањето на Тринаесето јулското востание, учествувал во организирањето на востанието, а од декември [[1941]] г. година се преселил во [[Врховен штаб на НОВ и ПОЈ|Врховниот штаб на НОПОЈ]], каде како раководител на Економскиот сектор и Одделението за заднински овластувања најмногу се занимавал со организацијата на народната власт и со заднината. Во развојот и зајакнувањето на [[Народноослободителен одбор|Народноослободителните комитети]] (НОК), голема улога одиграл „Фочанскиот правилник“, кој во февруари [[1942]] г. година, бил издаден од Врховниот штаб, а подготвен од Моша Пијаде. Тој посветил одредено време на создавањето на [[АВНОЈ|Антифашистичкиот совет на народното ослободување на Југославија]] (АВНОЈ), а на неговото Второ заседание во [[Јајце (град)|Јајце]], најактивно учествувал во изготвувањето на сите одлуки кои биле темел на новата С[[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|оцијалистичка Федеративна Република Југославија]]. Тој бил еден од основачите и соработниците на Телеграфската агенција на Нова Југославија (Танјуг), на 5 ноември 1943 година. === Повоена кариера === [[Податотека:Moša_Pijade_in_Boris_Kidrič.jpg|лево|мини| Борис Кидрич и Моша Пијаде]] По ослободувањето на [[Југославија]], Моша Пијаде постојано бил избиран за пратеник во Сојузното народно собрание. Бил и пратеник во Народното собрание на [[Социјалистичка Република Србија|Народна Република Србија]], од првото и второто свикување. До јануари 1953 година. Бил претседател на Уставотворното собрание, а потоа и на Законодавно-правниот комитет во Сојузното народно собрание. Од јануари 1953 година до јануари 1954 година бил потпретседател на Сојузниот извршен совет (СИС), а од 1954 г. до 1957 година претседател на Сојузното национално собрание. Тој е еден од авторите на првиот Устав на ФНРЈ од 1946 година, Уставниот закон и други закони кои ги претставувале правните основи на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|ФНРЈ]] и нејзините институции. Учествувал и на Мировната конференција во [[Париз]]. На Петтиот и Шестиот конгрес на КПЈ е избран во Политбирото на ЦК на КПЈ. Бил член на Претседателството на Социјалистичкиот сојуз на работниот народ на Југославија (ССРНЈ), Централниот одбор на Сојузот на борците, редовен член на [[Српска академија на науките и уметностите|Српската академија на науките и уметностите]] (САНУ), член на српската Здружението на новинари (ЗНС) и Здружението на уметници на Србија (ЗЛУС). Имал чин резервен генерал-мајор на [[Југословенска народна армија|ЈНА]]. Починал во [[Париз]] на [[15 март]] [[1957]] година по враќањето од [[Лондон]]<nowiki/>каде што ја предводел југословенската парламентарна делегација. Погребан е во [[Белград]], во Гробот на народните херои на Калемегдан , каде што биле погребани и [[Ѓуро Ѓаковиќ]], Иво Лола Рибар и Иван Милутиновиќ. == Уметничка биографија == === Сликарство === По завршувањето на основното училиште ја напуштил Нижата гимназија во 1905 година, од кога кратко време посетувал Ликовно-занаетчиско училиште во [[Белград]] кај Марко Мурат, а веднаш потоа станал приватен ученик на Пашко Вучетиќ. Студирал 1906 - 1907 година сликарство во [[Минхен]] во приватното училиште на Хајнрих Книер, а потоа и на Академијата за ликовни уметности кај сликарот Ангел Јанко. Заминал за [[Париз]] во 1909 година, а во [[Белград]] се вратил во 1910 година. Од 1913 година до 1914 година бил учител по цртање во Гимназијата во [[Охрид]]. За прв пат изложувал во [[Сомбор]] во 1911 година, потоа 1919 ггодина со „Групата на уметници“ во [[Белград]]. Единствената самостојна изложба ја организирал во 1952 во неговото студио во [[Белград]]. За него биле организирани комеморативни изложби во 1957 и 1958 година во: [[Белград]], [[Сараево]], [[Пула]], [[Загреб]], [[Љубљана]] и [[Сплит]]. Направил околу 120 слики (од кои повеќето се изгубени) и стотици скици и цртежи. Највредните слики се во [[Народен музеј на Србија|Народниот музеј]] и Музејот на современа уметност во [[Белград]]. ==== Литература (избор) ==== * [[1926]] [[Мирослав Крлежа]], Моша Пијаде, ''Обзор'' 21. февруари, [[Загреб]] * [[1957]] Вељко Петровиќ, (пред. мачка. ), Народен музеј, [[Белград]] * [[1957]] Павле Васиќ, Слика од Моша Пијаде, ''Политика'', 13. мај, [[Белград]] * [[1957]] Марко Челебоновиќ, сликар Моша Пијаде, ''Уметност'', бр. 1, [[Загреб]] * [[1963]] Лазар Трифуновиќ, (пред. мачка. ), Мала галерија на Меморијалниот музеј на II заседание на АВНОЈ, [[Јајце (град)|Јајце]] * [[1963]] Лазар Трифуновиќ, Моша Пијаде, сликар и борец за уметничка вистина, предговор на монографијата Моша Пијаде, За уметноста, ''Српско книжевно друштво'', [[Белград]]. * [[1964]] Миодраг Б. Протиќ, Современици II. стр. 75-78, ''Нолит'', [[Белград]] * [[1967]] Миодраг Б. Протиќ, Третата деценија - конструктивно сликарство, југословенска уметност на 20 век, ''Музеј на современа уметност'', [[Белград]] * [[1977]] Зоран Маркуш, Титовиот соборец Моша Пијаде, ''Борба'', 13 г. јули, [[Белград]] === Уметничка критика === [[Податотека:Mosa_Pijade-Zagreb.jpg|десно|мини|333x333пкс| Споменик на Моша Пијада во [[Загреб]]]] Како револуционер, Моша Пијаде се занимавал и со проблемот на местото на уметникот во општеството во неговата уметничка критика, дијалектички антагонизирајќи го како „уметнички пролетаријат“. Освен на социјалната критика, Пијаде се посветил и на пишување уметничка критика, спаѓајќи во редот на најобразованите и најчувствителните српски критичари во своето време. Неговиот метод на критички пристап се засновал на аналитичко и синтетичко толкување на уметничките појави, творци и дела, на реалистичен и материјалистички концепт на естетско расудување. Тој дал голем придонес во модернистичкото демистифицирање на националните и традиционалните поставки, теми и содржини на нашата уметност на почетокот на [[20 век]]. Бил жесток и принципиелен полемичар за некои прашања од современата уметност, нејзиното разбирање и јавно значење. Ниту како сликар, ниту како ликовен критичар не се залагал за естетиката на социјалистичкиот реализам. ==== Библиографија ==== * [[1911|1911 година]] Театарски украси, ''Ново време'', [[Белград]] * [[1912|1912 година]] Преку југословенската изложба, ''Мал весник'', [[Белград]] * [[1912]] „Сонот на Јосиф“ за 300 марки, ''Мали журнал'', [[Белград]] * [[1913]] Мирослав Краљевиќ, ''Мало весник'', [[Белград]] * [[1913|1913 година]] Околу споменикот на Доситеј, ''Правда'', [[Белград]] * [[1913|1913 година]] Нова болест, ''Правда'', [[Белград]] * [[1913|1913 година]] Бронзениот изрод, ''Правда'', [[Белград]] * [[1913|1913 година]] Повторно за спомениците, ''Правда'', [[Белград]] * [[1915|1915 година]] Света Софија Охридска, ''Дело'', [[Ниш]] * [[1919]] [[Иван Мештровиќ]] и Стремеж за стил во нашата уметност, ''Илустроване новости'', [[Загреб]], ''Слободна реч'', [[Белград]] * [[1919|1919 година]] Изложба „Групи уметници“, ''Раднички новине'', [[Белград]] * [[1920|1920 година]] Постхумна изложба на Коста Миличевиќ, ''Раднички новине'', [[Белград]] * [[1921|1921 година]] Изложбена зграда за Белград, ''Слободна реч'', [[Белград]] * [[1921|1921 година]] Позицијата на уметниците во нашето општество, ''Слободна реч'', [[Белград]] * [[1954|1954 година]] Мајстор Пјер, [[Белград]] === Новинарство === [[Податотека:Resize_of_Mosa_Pijade_ispred_Politike.jpg|десно|мини|250x250пкс| Споменик на Моша Пијаде пред главната зграда на весникот „ [[Политика (весник)|Политика]] “ во [[Белград]]]] Се занимавал со револуционерно новинарство: од 1910 г. до 1924 година, пишувал прокомунистички текстови, и за ''Раднички новине'' (од 1920 година, кога бил примен во КПЈ), потоа за Сојузното ''движење'', ''Радник'', ''Борба'' итн.; на почетокот на 1919. Во 1923 година, тој го основал својот дневен опозициски весник „Слободна реч“ во [[Белград]], за кој уредувал и пишувал, а кој излегувал до 1923 година. „Слободниот говор“ е од 1924 година како неделник, всушност, бил весникот на КПЈ. Од таа година е уредник и на синдикалниот весник „Организиран работник“. Кога во 1923 г. Независната работничка партија на Југославија. Пијаде го уредувал и нејзиниот весник „Радник“, а кога властите го забраниле, тој почнал да го издава и уредува весникот „Оковани Радник“. Од 1911 година до 1912 година бил секретар на Здружението на новинарски соработници. Бил основач и прв соработник на Телеграфската агенција на Нова Југославија (Танјуг), на 5 ноември 1943 година. Со избувнувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна во]] 1914 година, при евакуацијата од Белград, ја понел со себе и на тој начин ја спасил рожницата (заглавието) на [[Политика (весник)|Политика]]. == Одликувања == Носител е на бројни странски и југословенски одликувања, меѓу кои се: * [[Орден на народен херој|Орден на народниот херој]] - одликуван [[27 ноември|на 27 ноември]] [[1953|1953 година]] . години * Орден на херои на социјалистичкиот труд - одликуван во [[1949|1949 година]] . години (прво украсени) * Орден за народно ослободување * Орден на партизанска ѕвезда од прв ред * [[Орден на заслуги за народот|Орден за заслуги за луѓето од прв ред]] * [[Орден на братството и единството|Орден за братство и единство од прв ред]] * Орден за храброст * [[Партизанска споменица од 1941|Партизанска споменица 1941 година]] Од странските се издвојуваат: грчкиот орден на Ѓорѓи I, Етиопскиот орден на Света Троица итн. == Галерија == <center><div style="text-align:center;font-size:85%;"><gallery mode="packed-hover" heights="165" widths="125"> Податотека:Osuđenik Moša Pijade.jpg|alt=Моша Пијаде како осуденик 1925. и 1931|Моша Пијаде како осуденик 1925. и 1931 Податотека:Tito i Moša Pijade u zatvoru.jpg|alt=Тито и Моша Пијаде во затворот во Лепоглава|Тито и Моша Пијаде во затворот во Лепоглава Податотека:Moša Pijade in Ivo Lola Ribar Jajce 1943.jpg|alt=Моша Пијаде и Иво Лола Рибар Јајце 1943|Моша Пијаде и Иво Лола Рибар Јајце 1943 Податотека:Prvo zasedanje Slovenskega narodnoosvobodilnega sveta v Črnomlju.jpg|alt=Моша Пијаде на Првата седница на Словенечкиот народноослободителен совет, 1944 година.|Моша Пијаде на Првата седница на Словенечкиот народноослободителен совет, 1944 година. Податотека:Moša Pijade govor.jpg|alt=Моша Пијаде држи говор во Сојузното народно собрание|Моша Пијаде држи говор во Сојузното народно собрание Податотека:Prijem članova Prezidijuma Narodne skupštine FNRJ.jpg|alt=Прием на членови на Президиумот на Народното собрание на ФНРЈ|Прием на членови на Президиумот на Народното собрание на ФНРЈ Податотека:Grob Slavka Rodica.JPG Податотека:Grob narodnih heroja.JPG|alt=Гробница на народните херои на Калемегдан - Моша Пијаде, Иво Лола Рибар, Ѓуро Ѓаковиќ и Иван Милутиновиќ|Гробница на народните херои на Калемегдан - Моша Пијаде, Иво Лола Рибар, Ѓуро Ѓаковиќ и Иван Милутиновиќ </gallery></div></center> == Наводи ==  {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://archive.today/20121221121341/http://www.sanu.ac.rs/Clanstvo/IstClan.aspx?arg=1181 Биографија на веб-страницата на САНУ] * [https://web.archive.org/web/20130322021525/http://protest.ba/v2/mosa-pijade-1890-1957/ Протестирам.ба: Моша Пијаде (1890—1957)] {{Претседатели на Собранието на СФР Југославија}} {{DEFAULTSORT:Пијаде}} [[Категорија:Погребани во Белград]] [[Категорија:Академици на САНУ]] [[Категорија:Српски новинари]] [[Категорија:Српски ликовни критичари]] [[Категорија:Српски сликари]] [[Категорија:Носители на Партизанска споменица од 1941]] [[Категорија:Југословенски партизани]] [[Категорија:Југословенски комунисти]] [[Категорија:Српски комунисти]] [[Категорија:Српски Евреи]] [[Категорија:Луѓе од Белград]] [[Категорија:Починати во 1957 година]] [[Категорија:Родени во 1890 година]] [[Категорија:Делегати на АВНОЈ]] [[Категорија:Јунаци на социјалистичкиот труд]] gxir6kdu0ja39lpeigj5wedt6fflvto 0 1289673 5542675 5401650 2026-04-21T02:45:03Z Bjankuloski06 332 /* Надворешни врски */ Додадена категорија 5542675 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Aleksandar I Obrenović i Draga - članak povodom ubistva 3.jpg|алт=Александар I Обреновиќ и Драга - напис за убиството|мини|Александар I Обреновиќ и Драга - напис за убиството]] '''Мајскиот државен удар''' бил пуч во кој биле убиени [[Александар Обреновиќ|кралот Александар Обреновиќ]] и неговата сопруга, кралицата [[Драга Обреновиќ]]. По мајскиот пуч, на чело на [[Кралство Србија|Србија]] дошла [[Караѓорѓевиќи|династијата Караѓорѓевиќ]]. Пучот имал големо влијание врз односите меѓу Србија и европските сили, бидејќи [[Династија Обреновиќи|Обреновиќ]] политички се потпирал на [[Австроунгарија]], а [[Караѓорѓевиќи|Караѓорѓевиќ]] на [[Трета Француска Република|Франција]]. Самиот настан, убиството на кралот и кралицата, го извршиле група офицери и цивилни заговорници, предводени од офицерот Драгутин Димитријевиќ Апис. Тоа било ноќта помеѓу [[28 мај|28 мај и]] [[29 мај|29]] [[1903|мај 1903]] година (според стариот календар). На истиот ден, 35 години претходно, во [[Кошутњак]] бил убиен [[Михајло Обреновиќ III|принцот Михаило Обреновиќ]]. Најистакнатите заговорници, предводени од Апис, подоцна, со многу новодојденци, основале милитаристичка организација од сенка, наречена „Обединување или смрт“, позната и по неформалното име „Црна рака“. == Заднина == Популарноста на кралот Александар опаднало по неговиот брак со Драга Машин, поранешна дворска дама на неговата мајка Наталија, вдовица на инженерот Светозар Машин, кој била 13 години постара од него и не потекнувала од кралското семејство, што било општо правило за брак и кралици. Таткото на кралот, поранешниот крал [[Милан Обреновиќ]], не го одобрил бракот и не се вратил во Србија, а починал во [[Виена]] во [[1901]] година. Против бракот се побунила и мајката на кралот Наталија, која од Русија ги напишала сите најгрди работи за Драга Машин. Поради заострените односи со другите земји поради овој брак, кралот Александар во надворешната политика се свртел кон Русија, откако претходно ги ослободил од затвор [[Народна радикална партија|радикалите]] обвинети за убиството на кралот Милан на Ивањдан. По смртта на кралот Милан, кралот Александар ги помилувал сите политички затвореници на [[20 март]] 1901 година, како знак за наводната бременост на кралицата и формирал нова влада предводена од радикалот Михаило Вујиќ. Во владата биле претставници на [[Народна радикална партија|Народните радикални]] и либерални партии. Кралот Александар потоа донел нов устав, чија главна одлика била воведувањето на дводомен систем, составен од Сенат и Националното собрание. Големи проблеми за кралот Александар настанале поради непостоечката бременост на кралицата Драга. На ова прв реагирал [[Санкт Петербург|Царскиот двор во Петроград]] и не сакал да ги прими кралот и кралицата во ветената посета. Кралот Александар за ова ги обвинил радикалите, извршил нов пуч и формирал влада на чело со генералот Димитриј Цинчар-Марковиќ на [[6 ноември]] 1902 година. Поради сè поголемата одбивност на рускиот двор, кралот Александар се обидел повторно да се доближи до Австрија во есента 1902 година и претходно презел одредени чекори. Веќе во јануари 1902 година, кралот Александар го испратил својот личен секретар Милош Петронијевиќ во Виена, ветувајќи дека ќе го реши прашањето за неговиот наследник во договор со соседната монархија, со посвојување на еден од потомците на женската лоза Обреновиќ кој живееле во Австроунгарија. На тоа остро протестирал рускиот министер за надворешни работи, грофот Александар Ламздорф, кога кон крајот на 1902 г. во [[Ниш]] дошол да го посети кралот Александар. Работниците и студентите подготвиле на [[23 март]] [[1903]] година масовни демонстрации, а тие се претвориле во судир со полицијата и војската. Во таа прилика биле убиени шест лица. Знаејќи дека не може да победи на новите избори, на [[25 март]] 1903 година, кралот извршил два удари во рок од еден час. Уставот од 1901 година бил укинат со првиот удар, а Сенатот и Народното собрание биле распуштени. После тоа, во Сенатот, Државниот совет и судовите биле извршени нови назначувања на народот на кралот. Потоа, во раните утрински часови, кралот го вратил уставот. По ова, владата одржала избори на [[18 мај]] 1903 година. Тие избори ги добил. Воедно, ова била последна победа на кралот Александар на политички план. Постојат одредени наводи дека кралот, заедно со премиерот, генерал Димитрије Цинчар-Марковиќ, се подготвувал да ја протера кралицата Драга во тоа време. Според овој план, Драга била известена дека заедно со Цинчар-Марковиќ треба да отпатува во бањата Франсенсбад, за да ги лечи проблемите поради кои не може да забремени. Но, понатаму таа ќе биде спречена да се врати во Србија, на ист начин како што Александар претходно ги протерал своите родители. Ова требало да се реализира на 18 јуни, но државниот удар го спречил.<ref>Марија Цинцар-Марковић, Политика, '''''Пред 29. мај''''', 21-30. октобра 1926</ref> == Заговор == Младите офицери протестирале против лажната бременост на кралицата и постојаните испади на нејзиниот помлад брат, кога таа се залагала да биде престолонаследник. Некои полкови на српската војска го добиле нејзиното име, роденденот на кралицата се славел низ цела Србија, додека платите на офицерите доцнеле поради што се задолжувале.{{Sfn|Ратковић|Ђуришић|Скоко|1972}} Во август [[1901]] година коњаничкиот поручник Антонијо Антиќ, капетаните Радомир Аранѓеловиќ и Милан Петровиќ и поручниците Драгутин Димитријевиќ Апис и Драгутин Дулиќ се договарале да ги убијат кралот и кралицата. Првата средба била на [[6 септември]] 1901 година во станот на поручник Антиќ. Подоцна, на заговорниците им се придружиле и поручникот Милан Маринковиќ и поручникот Никодија Поповиќ. Според предниот план, кралот и кралицата требало да бидат убиени на забава во близина на Коларац на роденденот на кралицата, на [[11 септември|11]] септември, но тој план пропаднал. Развивајќи ја акцијата во воените редови, заговорниците решиле да ги запознаат граѓаните и политичарите со нивните намери. Прв се сретнал Ѓорѓе Генчиќ, член на владата кој поднел оставка во знак на протест против свршувачката на кралот со Драга Машин, а исто така и вујко на Антонио Антиќ. Во разговорите со странските претставници во [[Белград]] и на неговите патувања во странство, Генчиќ се обидувал да дознае како би се прифатил чинот на промена на престолот во Србија, доколку кралот умре без деца. Се испоставило дека [[Австроунгарија]] нема намера да ја нагласи кандидатурата на ниту еден од нејзините принцови, бидејќи очекувале тешкотии и пречки од [[Русија]]. Од истите причини, плашејќи се од отпорот од [[Виена]], Русија не била расположена да ја нагласи кандидатурата на еден од нејзините принцови. Сепак, се дознало дека кандидатурата на принцот [[Петар I Караѓорѓевиќ|Петар Караѓорѓевиќ]], кој живеел како обичен граѓанин во [[Женева]], нема да биде пречка. Затоа во заговорот бил воведен белградскиот трговец Никола Хаџи Тома, а потоа испратен во [[Швајцарија]] да се сретне со Петар и да го запознае со заговорот. Петар не сакал да се согласи на убиство и потпирајќи се на неговото расположение, група постари заговорници, предводени од генералот [[Јован Атанацковиќ]], се обиделе да го наметнат своето мислење дека кралот Александар треба само да биде принуден да абдицира и да биде протеран од земјата. Но, преовладувало мислењето дека тоа ќе биде најлошото решение (од страв дека Обреновиќите од странство би можеле да се изборат за враќање на власт) и на предлог на капетаните Драгутин Димитријевиќ, Радомир Аранѓеловиќ и Анте Антиќ, било одлучено да се убијат кралот и кралицата. Заговорниците се обврзале да го сторат тоа со писмена заклетва. Бидејќи пропаднал планот за убивање на кралот и кралицата на прославата на педесетгодишнината на Белградското пејачко друштво, одлучено е убиствата да се случат во самиот суд ноќта меѓу 28 и 29. Мај според [[Јулијански календар|јулијанскиот календар]]. == Пуч == === Почетна акција === [[Податотека:Majski_prevrat_1903.jpg|мини]] [[Податотека:Le_Petit_Parisien_-_May_Overthrow.jpg|мини|Насловна страници на весниците]] Вечера за членовите на владата и семејството на кралицата била подготвена во дворот вечерта на 28 мај (10 јуни). По вечерата, гостите ги забавувал оркестарот на кралската гарда.<ref name="automatski generisano7">[http://politikin-zabavnik.co.rs/pz/tekstovi/duga-putanja Немања Баћковић: Мрачне стране светле прошлости: дуга путања једног куршума „Политикин забавник”, 25.09.2016]</ref> Во пресрет на тој ден, под разни изговори, во Белград пристигнале одредени заговорници од внатрешноста. Поделени во пет групи со белградските другари, до полноќ времето го поминале во меани во градот, а потоа сите се нашле во Офицерскиот дом, каде по задача се преправале дека се во алкохолизирана состојба, иако некои од нив навистина биле пијани.<ref name="automatski generisano2">[http://politikin-zabavnik.co.rs/pz/tekstovi/duga-putanja Немања Баћковић: Мрачне стране светле прошлости: дуга путања једног куршума ("Политикин забавник”, 25.09.2016)]</ref> Полициските агенти, кои повремено поминувале покрај Домот за да ја увидат ситуацијата, биле збунети. Некои од полицајците немилосрдно почнале да им наредуваат на музичарите да свират „Коло на кралицата Драга“ и, згора на тоа, наздравувале за кралската двојка.<ref name="automatski generisano2" /> Во 00:45 часот Драгутин Димитријевиќ наредил да се тргне кон судот. Во тој момент, пензионираниот генералштаб полковник Александар Машин, брат на првиот сопруг на Драга, веќе отишол во касарната на дванаесеттиот полк да ја преземе командата со белградските трупи, а потполковникот Петар Мишиќ се подготвувал да оди во судот со својот баталјон. од единаесеттиот полк. Одредени заговорници веќе ги опколиле куќите на министрите од владата на Цинчар-Марковиќ и ги блокирале командите, кои прво требало да се окупираат. Гардискиот поручник [[Петар Живковиќ]] (подоцна [[Кралство Југославија|југословенски]] премиер) ги отворил судските порти за заговорниците точно во 02:00 часот. Заговорниците упаднале во дворот и се судриле со чуварите. Кога стигнале до просториите на аѓутантот, го пронашле својот соработник во заговорот, потполковник Михаило Наумовиќ, кој по грешка бил убиен во хаосот заедно со капетанот Миљковиќ, кога Апис се обидел да го заштити.<ref name="automatski generisano4">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.novosti.rs/%D0%B4%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%98.524.html:276121-%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82-%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE-%D0%BA%D1%99%D1%83%D1%87%D0%B0 |title=Милош Миљковић: „Динамит уместо кључа” ("Новости”, 8. мај 2003) |accessdate=2022-02-01 |archive-date=2017-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171226142414/http://www.novosti.rs/%D0%B4%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%98.524.html:276121-%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82-%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE-%D0%BA%D1%99%D1%83%D1%87%D0%B0 |url-status=dead }}</ref> Како што подоцна се сеќава Антоније Антиќ, Апис и Миливојевиќ се обиделе да го спречат Миљковиќ да реагира и го фатиле за уста, но еден полицаец, кој не бил информиран дека Наумовиќ бил дел од заговорот (веројатно [[Бранивое Јовановиќ-Брана|Бранивое Јовановиќ]]), пукал на должност. Антиќ тврдел дека тој и Апис сносат дел од одговорноста, бидејќи и кога започнала акцијата, некои заговорници не ги информирале за улогата на Наумовиќ.<ref name="automatski generisano1">Антоније Антић, ''Белешке'', http://www.novosti.rs/%D0%B4%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%98.524.html:309810-Krvavi-kraj-dinastije{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Потрагата по кралската двојка === Бидејќи планот бил Наумовиќ да ги отклучи вратите на кралските одаи во Старата резиденција, тогаш дел од комплексот на палатата, а полицајците не успеале да најдат клучеви во неговите џебови, вратите на кралските одаи биле искршени со динамит обезбеден од инженерски поручник Милутин Лазаревиќ.<ref name="automatski generisano7"/> Во една од претходните извештаи на Лаза Костиќ, пак, се вели дека Наумовиќ и Миљковиќ настрадале од динамит.<ref>[http://www.pecat.co.rs/2010/02/laza-kostic-genijalni-pesnik-i-mag-novinarstva/ Laza Kostić: Genijalni pesnik i mag novinarstva ("Pečat", 10.02.2010)]</ref> Полицајците најпрво пристигнале во Арапскиот салон, пукајќи во таписерии и сè што ќе наиделе, за што се сомневале дека може да го крие влезот во тајните простории.<ref name="automatski generisano4"/> Откако влетале во кралската спална соба, на масата за соблекување го нашле омилениот роман на Драга, свртен на осумдесета страна, топол кревет, но не и нивните мети.<ref name="automatski generisano5">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.novosti.rs/%D0%B4%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%98.524.html:276122-%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9B%D0%B0-%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0 |title=Милош Миљковић: „Спаваћа соба празна!" ("Новости”, 9. мај 2003) |accessdate=2022-02-01 |archive-date=2017-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224194546/http://www.novosti.rs/%D0%B4%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%98.524.html:276122-%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9B%D0%B0-%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0 |url-status=dead }}</ref> Како што се сеќава Антиќ, прекинот на струја предизвикал мрак, целата соба била обложена со затворена зелена позадина, а бидејќи било темно (офицерите имале само свеќи), не можеле да видат дали има странични соби во кои на крајот се сокрила кралската двојка.<ref name="automatski generisano1"/> Во хаосот во комплексот на палатата, Апис забележал чувар како трча по скалите во дворот и му се чинело дека тој е кралот, па потрчал по него, но на дното го чекала чета чувари. Во кратката пресметка тој бил тешко ранет со три куршуми во градниот кош. Паднал по скалите, но преживеал.<ref name="automatski generisano2"/> === Акција во Белград и остатокот од Србија === === Пронаоѓање и убиство на кралската двојка === Во меѓувреме, потрагата по кралската двојка започнала во два часот, а кај заговорниците кои го окупирале дворскиот комплекс настанала паника. Поручникот Антонија Антиќ предложил судот да се уништи артилериски и веќе има издадено таква команда, но тоа било суспендирано од полковникот Машин.<ref name="automatski generisano5"/> Во исто време, Ѓорѓе Генчиќ ја презел контролата врз Министерството за внатрешни работи. Почнале да кружат гласини дека Александар и Драга побегнале низ тајни тунели до руската амбасада.<ref name="automatski generisano2"/> Тогаш еден од заговорниците помислил да го уапси генералот Лаза Петровиќ, кој бил опколен во зградата на маршалот, спореден дел од комплексот, и кој како аѓутант ги знаел сите простории во судот. Тој е приведен од поручникот Станоје Ристиќ, бидејќи била крената во воздух железната врата од зградата на споредната палата во која живеел.<ref name="automatski generisano5" /> Петровиќ негирал дека ги знае тајните премини и одаи,<ref name="automatski generisano5" /> но му било наредено во рок од десет минути да покаже каде се кријат Обреновиќ, заканувајќи му се со смрт.<ref name="automatski generisano2" /> Очигледно, полицајците Михаило Ристиќ-Џервинац и Велимир Вемиќ биле во потрага по Петровиќ. Тој упорно велел дека нема ништо во просториите и дека треба да одиме понатаму. Полицајците повторно се нашле во спалната соба околу 3:50 часот, а она што се случувало во следните моменти е предмет на различни толкувања и извори. Сосема е извесно дека Петровиќ до самиот крај опстојувал во своите тврдења дека не знаел каде се кријат кралот и кралицата. Повеќето извори се согласуваат и дека во еден момент Вемиќ забележал мал процеп на тапацираниот ѕид и дека се испоставило дека таму била скриена вратата од тајната соба.<ref name="automatski generisano5"/> Речиси сите историчари пишуваат дека Петровиќ во тој момент се обидел да ги поколеба офицерите во нивната намера да го истражат овој простор, но на крајот, очигледно, бил принуден да ја повика кралската двојка да излезе од ова скривалиште.<ref name="automatski generisano3">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.novosti.rs/%D0%B4%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%98.524.html:276123-%D0%9F%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%83%D0%BD-%D1%83-%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B3-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0 |title=Милош Миљковић: „Плотун у свог краља” ("Новости”, 10. мај 2003) |accessdate=2022-02-01 |archive-date=2017-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171226141254/http://www.novosti.rs/%D0%B4%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%98.524.html%3A276123-%D0%9F%D0%BB%D0%BE%D1%82%D1%83%D0%BD-%D1%83-%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B3-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0 |url-status=dead }}</ref> Откако, на очајно барање на кралот, тие наводно му ја потврдиле заклетвата на кралот, вратата во ѕидот се отворила. Потоа сè се случило со молскавична брзина: офицерите Ристиќ, Вемиќ, Илија Радивојевиќ и Петар Марковиќ отвориле оган од своите револвери и пушки. Според повеќето извори, првиот куршум го испукал Ристиќ, кој го погодил кралот. Кралицата наводно се обидела да го заштити сопругот со своето тело. За тоа време Петровиќ (за кој се верува дека бил разоружан) извадил скриен револвер од чизмата, во очајнички обид да ја одбрани кралската двојка, но иако, според некои извори, дури и ранил офицер, по само неколку моменти тој паднал мртов.<ref name="automatski generisano2"/> За тоа време, многу офицери од другите делови на дворот, слушајќи што се случува, се втурнале и пукале со своите револвери и пушки, прво кон кралицата, а потоа и кон кралот.<ref name="automatski generisano2" /> Потоа телата биле искасапени со сабји и бајонети и конечно фрлени од терасата во дворот.<ref name="automatski generisano2" /><ref name="automatski generisano3"/> == Последици == Членовите на новата привремена влада се собрале наскоро, под претседателство на Јован Авакумовиќ, а војниците наредени пред дворот го прогласиле принцот Петар Караѓорѓевиќ за нов крал. Народното собрание се состанало на [[4 јуни|4]] јуни [[1903]] година и го изгласале Петар Караѓорѓевиќ за крал на Србија и ѓи избрале луѓето што ќе одат во [[Женева]] да го донесет. „Националното собрание го вратило на сила Уставот од 1888 година, правејќи мали измени и дополнувања. Овој Устав, кој бил наречен Устав од 1903 година, ги немал потписите на новоизбраниот крал Петар I. Тој бил потпишан само од владата, а кралот морал да се заколне на Уставот. Симболиката била јасна: без учество на кралот, народот го донел Уставот, на кој кралот морал да се покорува.“<ref>Милан Ж. Живановић, Пуковник Апис, Солунски процес, хиљаду деветсто седамнаесте, Београд: Српска академија наука, 1955, стр. 17-18</ref> Тие формирале нова влада на 4 октомври 1903 година во кој повеќе немало претставници на заговорниците, односно власта во државата ја преземале политичките партии, а офицерите се посветиле на своите воени должности.<ref>Милан Ж. Живановић, Пуковник Апис, Солунски процес, хиљаду деветсто седамнаесте, Београд: Српска академија наука, 1955, стр. 18</ref> [[Податотека:TumbasDeAlejandroYDragaEnSanMarcos--serviantragedywi00vivirich.jpg|мини|Гробници во црквата]] Реагирајќи на атентатот, [[Русија]] и [[Австроунгарија]] изразиле најсилен протест поради „убиството од небрежност“. Велика Британија и [[Холандија|Холандија ги]] повлекле своите амбасадори од Србија, замрзнувајќи ги дипломатските односи и вовеле санкции кон Србија, кои биле укинати дури во [[1905]] година, по судењето на атентаторите, главно казниви со предвремено пензионирање, со соодветни бонуси, додека некои никогаш не биле казнети за нивниот криминал. И покрај санкциите од 1904 г. во Лондон на аукција биле продадени лични предмети на кралот Александар и кралицата Драга, како свечената униформа на кралот, венчаници и дијадеми на кралицата.<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/reportaze/aktuelno.293.html:490995-Veliki-rat-najavljen-Majskim-prevratom Велики рат најављен Мајским превратом („Вечерње новости“, 10. мај 2014)]</ref> [[Податотека:Zavesa i tepih iz Starog dvora, deo stalne postavke Pokloni i otkupi – vreme dinastije Obrenović.jpg|мини|300x300пкс| Завесата и тепихот од Стариот дворец кои биле во моментот на убиствата. Телата на кралот и кралицата биле завиткани во завеси и фрлени од дворската тераса. Дел од постојаната поставка „Подароци и откупи - времето на [[Династија Обреновиќи|династијата Обренович]] “ во [[Горен Милановац|Музејот Горен Милановац]] на Рудник-Таковскиот регион.]] Светскиот печат најмногу со згрозеност ја пренесувале веста за мајскиот пуч. Британскиот печат („Гардијан“) пишувал дека со таквото однесување Србите „покажале дека се полоши од [[Албанци|Арнаутите]]“. Останатите главно немале пофални зборови за потфатот на српските офицери. По државниот удар животот во Србија продолжил, а кралот Петар минимално се мешал во политиката, оставајќи ги политичките партии да се борат за власт со сите средства, без да сакаат да се спротивстават на „Црната рака“, која станувала се повлијателна. Поради пресвртот во надворешната политика, меѓу Србија и Австроунгарија се водела Царинската војна или „Свинска војна“, од која Србија излегла како победник. Членовите на „Црната рака“ подоцна ги снабдувале со оружје членовите на организацијата „ [[Млада Босна]]“, кои на [[28 јуни]] [[1914]] г. го убиле надвојводата [[Франц Фердинанд]], што Австроунгарија го искористила како повод за [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Драгутин Димитријевиќ Апис бил застрелан на [[26 јуни]] [[1917]] година, поради обвинението дека го планирал убиството на регентот [[Александар I Караѓорѓевиќ|Александар Караѓорѓевиќ]]. == Список на заговорници, нивната улога во заговорот и продолжувањето на нивните кариери по 1903 година.<ref>Милан Ж. Живановић, Пуковник Апис, Солунски процес, хиљаду деветсто седамнаесте, Београд: Српска академија наука, 1955, стр. 654-668</ref> == Кратенки: К. з. м - Ѕвездата на Караѓорѓе со мечеви број го означува степенот на одликување, С. П. - Солунски процес, ОиС - Обединување или смрт ''Пензионирани генерали'' # Илија Ѓункиќ - веднаш по пучот се пензионираше и беше избран за државен советник # [[Јован Атанацковиќ]] - станал воен министер, ја предводел [[Српска пропаганда во Македонија|четничката акција]] во Стара Србија и Македонија. Починал во Белград во 1921 година. ''полковници'' # Пензионираниот Генералштабец Александар Машин - За време на пучот командувал со сите војници во Белград и го предводел извршувањето на заговорот. Министер за градежништво во првата влада по 29 мај, потоа началник на Генералштабот. Се пензионирал на барање на Англија во 1906 година. Починал во Белград во 1910 година. # Артилериски полковник Богдан Дамњановиќ - За време на пучот ја презеде управата на градот Белград. Набргу по заговорот се пензионирал и бил избран за државен советник. Починал во Белград. # Инженер полковник Дамјан Поповиќ - Поради недоразбирање не го напуштил навреме Пирот, па ден подоцна дошол во Белград. Тој бил назначен за прв помошник на новиот крал и бил во делегацијата што го донела кралот Петар од Женева. Се пензионирал на барање на Англија во 1906 година. Реактивиран полковник во 1912 година. Заповедал за време на опсадата на Скадар. 1914 година се пензионираше поради реагирање на Регулативата за приоритет, а потоа повторно активирана. Носителот К. z. м. IV. На 20 години затвор осуден на С.П. Умрел во Белград како пензиониран генерал во 1928 година. # Артилериски полковник Леонид Соларевиќ - Реактивиран во 29 мај. Командант на дунавската дивизија, министер за војна, потоа директор на Воената академија. Се пензионирал на негово барање во 1910 година. За време на војните бил командант на дивизиските области како генерал во резерва до 1918 година. Починал во Белград. ''поручници'' # Инженер Милош Божановиќ - По 29 мај, помошник на кралот. 1912 година командувал со Дунавската дивизија што ја командувал во Кумановската битка. Од 1913 до јануари 1914 година воен министер. 1914-1915 година. Командант на војската во Ужице. Во 1915 година се пензионирал како генерал. Починал во Белград во 1922 година. # Генералштабен Михаило Наумовиќ - убиен по грешка на кралскиот двор 29. Мај како дежурен аѓутант на кралот. # Пешадиски поручник Петар Мишиќ - задоцнил на 29. Мај со VI полк баталјон. Назначен за шеф на одделение во Министерството за војна. Се пензионирал на барање на Англија во 1906 година. Реактивиран во 1915 година како полковник. Бил претседател на Воениот суд за време на С.П. По судењето бил поставен за командант на дивизијата Шумадија и унапреден во чин генерал. Од 1918 година бил командант на Дунавската дивизиска област во Белград. Починал во Виена во 1921 година. ''мајори'' # Пешадиски ''мајор'' Лука Лазаревиќ - Пензиониран во 1906 г. на барање на Англија. # Пешадиски ''мајор'' Миливоје Анѓелковиќ Кајафа - 29. мај командувал со 7. полк баталјон пред кралскиот двор. Подоцна командант на тој полк, а потоа и на гардата на кралот. Во војните од 1912-1913 година. командант на Јаворски, а потоа и на самостојни одреди. 1914-1916 година, командант на дунавската дивизија. По објавувањето на војната во 1914 г. командувал со одбраната на Белград. Иако имал одобрение од Врховната команда да се повлече, тој решил да се брани. Учествувал во најтешките борби на Дрина (Гучево - Мачков камен). Командант на дунавската дивизија на Солунскиот фронт. Носителот К. з. м. III и IV. После С. П. се пензионирал бил интерниран на Крф. Починал во Белград. # Пешадиски ''мајор'' Стеван Миловановиќ - 1912-1913 командант на независната бригада. 1914-1917 година, командант на Моравската дивизија. Носител К. з. м. IV степен. После С. П. во пензија ''Капетани'' # Пешадиски капетан Александар Глишиќ - командувал со четата на VII полк пред судот. Подоцна се оженил со сестрата на Драгутин Димитријевиќ, Апис. Во Кумановската битка, на Млади Нагоричан, самоиницијативно го водел полкот во битка и тогаш загинал. На таа акција и се придава најголемо значење за победа. # Пешадиски капетан Алимпије Марјановиќ - бил распореден во Зајечар на 29 мај. Бил еден од главните раководители на четничката акција и долгогодишен началник на Планинскиот штаб. За време на војните командувал со доброволни одреди. Носителот К.з.м. IV степен. Се пензионирал во 1918 година како полковник. Починал во Белград. # Пешадиски капетан Василије Маџаревиќ - Во војните 1912-1918 година. командант на баталјон и полк. Носителот К.з.м. III и IV степен. Во врска со С.П. во пензија. # Пешадиски капетан Витомир Цветковиќ - 1912-1913 година. командант на баталјон. 1914-1915 година. Адјутант командант на јужните трупи во Скопје. Еден од обвинетите во судскиот процес во Солун. Тој ненадејно починал од срцев удар на денот на објавувањето на тужбата во затвор. # Инженер Драгољуб Јаша Јеремиќ - Требало да учествува во извршувањето на заговорот во дворот, но во последен момент се предомислил и се вратил дома, поради слаби нерви. Тој бил командант на баталјонот и полкот. Носителот К.з.м. IV. Учествувал во подготовката и спроведувањето на С.П. Се самоубил во 1944 година за време на бомбардирањето на Белград. # Артилериски капетан Драгомир Николајевиќ # Артилериски капетан Драгомир Стојановиќ Постариот - Бил помошник на кралот Петар. Во војните, командантот на артилерискиот полк, учествувал во опсадата на Једрен во 1913 година. Носителот К.з.м. IV. Во врска со полковник во пензија С.П. Починал во Белград во 1938 година. # Пешадиски капетан Драгутин Димитријевиќ Апис - заговарал најголем број офицери. На 29 мај ја предводел својата група од Офицерскиот дом до Двор. Тој бил ранет во холот на дворот, па не учествувал во чинот на убиството на кралот и кралицата. По државниот удар, тој беше префрлен во професијата Генералштаб. До војните бил началник на штабот на Дринската и коњаничката дивизија. Учествувал во раководењето на четничката акција како член на Главниот одбор во Белград. Кратко престојувал во Македонија и бил член на Четничкиот комитет во Скопје и Куманово. Член на Врховниот централен одбор на организацијата УиС. Тој не учествувал во балканските војни бидејќи се лекувал од малтешка треска (труење на крвта), која ја добил во операција пред војната во Косово, каде што војводата Путник го испратил на извидување и обид да преговара со албанскиот водач. Иса Бољетинац. Во 1913/14 година бил началник на Одделот за разузнавање на Главниот штаб. На почетокот на војната, тој иницираше изработка на план за формирање на доброволни одреди кои имаа задача да дејствуваат партизански во заднината на непријателот. 1914/15 Началник на штабот на војската Ужице, а потоа и началник на штабот на војската Тимок. Од 1915 година, со Тимочката војска во повлекување со задача да направи повлекување на остатокот од војската. Во февруари 1916 година го предал Драч на Италијанците и бил последниот српски офицер што заминал на Крф. На Крф е помошник началник на Генералштабот на Третата армија и учествува во водењето на битката за Горничево и заземањето на Кајмакчалан. Раководи со операциите на Третата армија на Црна Река, по што е ослободена Битола. Во декември 1916 година, тој беше уапсен под обвинение за планирање бунт и намера да застане на страната на непријателот и осуден за наводниот атентат на престолонаследникот. Застрелан во мугрите на 26 јуни 1917 година Носителот К.з.м. III, II, I # Пешадиски капетан Душан Глишиќ - Иако боледувал од делумна парализа на ногата, тој учествувал како командант во војни. Во 1912 година, во Битката кај Млади Нагоричан, командантот на баталјонот, кога самоиницијативно ја започнал борбата и со тоа го запрел навлегувањето на турските чети. 1914-1915 година. Командант на подофицерската школа и на Студентскиот баталјон во Скопје, од каде што потекнуваат „1300 капалари“. За време на повлекувањето, неговата болест се влошила, па војниците морале да го носат. За да не им биде товар и да не биде заробен, тој се самоубил во ноември 1915 година во Урошевац. Брат на Александар и Милутин Глишиќ, кои загинале на Дрина во 1915 година. Во Чачак е улицата Браќа Глишиќ. # Артилериски капетан Ѓорѓе Ристиќ - командант на гардата во кралскиот двор кој ја донел гардата во кралскиот двор. Починал неколку години подоцна. 1 # Пешадиски капетан Илија Радивојевиќ Цица - ја убил кралската двојка со Михаил Ристиќ и Велимир Вемиќ. По пучот командант на жандармеријата. Еден од водачите на четничката акција. Основач, прв и единствен претседател на Врховната централна администрација на УиС. Умрел во 1913 година на чело на својот полк на Дренк. # Чуварот Љубомир Костиќ - го донел чуварот пред судот, а по државниот удар останал во стражата. Се пензионирал на барање на Англија во 1906 година. Реактивиран во 1912 година. Починал во Бела црква. 13.Артилериски капетан Милан Миловановиќ Пилац - По државниот удар бил началник на Одделот за Генералштаб на Министерството за војна. Заедно со уште неколку офицери, членови на организацијата УИС, во 1912 година бил испратен, по наредба на војводата Путник, да го извиди теренот во правец на Куманово, Скопје и Овче поле. Во војната од 1912 година, помошник началник на штабот на дивизијата Дунав, во 1913 година, помошник началник на Генералштабот на Третата армија. 1914-1915 година. Началник на штабот на Втората армија, командуван од војводата Степа Степановиќ. На Крф бил назначен за командант на II бригада на Моравската дивизија. Носителот К.з.м. IV. На С.П. осуден на смрт, па помилуван на 20 години затвор. Се пензионираше како генерал полковник. Ненадејно починал во 1933 година на фарма во Војводина. ''Поручници'' ''Цивили'' # Алексо Новаковиќ - адвокат. Состаноците на заговорниците најмногу се одржувале во неговата вила на Топчидер # Ѓорѓе Генчиќ - првиот цивил кој дознал за заговорот. Функционер на Либералната партија. Тој имал задача да ги испита реакциите на Русија и Австроунгарија за промената на престолот. Беше министер за економија во првата влада по пучот. Набрзо се повлече од политиката. За време на војните од 1912-1915 година. бил воен дописник на руските весници. 1915 година отишол во Париз и таму се залагал за обединување на Југославија. По војната се посветил на своите рудници. Починал во Белград. # Јован Авакумовиќ - адвокат и лидер на Либералната партија. Премиерот по пучот. По прогласувањето на Уставот и изборот на кнезот Петар Караѓорѓевиќ за крал, тој се повлекол од политиката. Починал во Белград. # Јаков Ненадовиќ - братучед на кнезот Петар Караѓорѓевиќ, преку кој заговорниците одржувале контакт со идниот крал. Тој имаше задача да го земе предвид расположението на Австроунгарија за промена на престолот. Подоцна, личен секретар на кралот Петар и српскиот амбасадор во Цариград. Починал во Швајцарија во 1915 година. # Никола Хаџи Тома - трговец и еден од најбогатите луѓе во Србија. Тој бил школски другар на кнезот Петар Караѓорѓевиќ и имал задача да го воведе принцот во заговорот и да го убеди да се согласи да го прифати престолот. Финансиски ја помогнал заверата. Починал во Белград. # Вукашин Петровиќ - не учествувал во заговорот, но знаел за тоа. Тој беше во Виена на 29 мај. Тој се повлекол од политиката по пучот. Починал во Белград во 1928 година. # [[Никола Пашиќ]] - информирал за заговорот, па непосредно пред погубувањата со семејството отпатувал во Опатија. Затоа наместо него во владата влегол Стојан Протиќ. # Драгомир Рајовиќ - шампион на Напредната партија. Тој не учествувал во заговорот, но знаел за тоа # Сава Грујиќ - лидерот на Радикалната партија, тој не учествувал во заговорот, но знаел за тоа. По државниот удар, претседател на Државниот совет, а потоа и претседателот на првата влада одржана по изборите во 1903 година. Починал во Белград. # Милутин Станојевиќ - трговец од Заечар и првенец на Независната радикална партија. Тој не учествувал во заговорот, но знаел за тоа. Тој бил член на делегацијата што го донела кралот Петар од Женева во Белград. Починал во Белград во 1954 година. == Поврзано == * [[Атентат врз Франц Фердинанд|Атентатот во Сараево]] * Солунски процес * Крајот на династијата Обреновиќ * [[србофобија]] == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Драгиша Васиќ, ''Деветсто и трет. Мајскиот пуч'' (1925). (Миомир Миленовиќ) * {{Наведено списание|last=Радојевић|first=Мира|author-link=Мира Радојевић|year=2008|title=Цивили и официри: Искуство Самосталне радикалне странке (1903)|journal=Војноисторијски гласник|volume=58|issue=1|pages=25–37|ref=harv}} * {{Наведена книга|url=http://books.google.com/books?id=jBAvAAAAMAAJ|title=Србија и Црна Гора у Балканским ратовима|last=Ратковић|first=Борислав|last2=Ђуришић|first2=Митар|last3=Скоко|first3=Саво|publisher=Београдски издавачко-графички завод|year=1972|ref=harv|author-link3=Саво Скоко}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/watch?v=6G4k5cjASoo Мајскиот државен удар од 1903 година.] [https://www.youtube.com/watch?v=6G4k5cjASoo (Центар за социјална стабилност - Официјален канал)] * [http://www.istorijskabiblioteka.com/art2:namerni-zaborav-slucaj-obrenovica Историска библиотека: Намерен заборав.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120502212933/http://www.istorijskabiblioteka.com/art2:namerni-zaborav-slucaj-obrenovica |date=2012-05-02 }} [http://www.istorijskabiblioteka.com/art2:namerni-zaborav-slucaj-obrenovica Случајот Обреновиќ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120502212933/http://www.istorijskabiblioteka.com/art2:namerni-zaborav-slucaj-obrenovica |date=2012-05-02 }} * [http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/clanci.119.html:276110-Majski-prevrat-1903 Мајски пуч во 1903 година], Ѓуро Загорац, Вечерње новости, фељтон „Заговори и атентати во Србија“, 7 продолжение, 8 април 2003 година. * [http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/feljtoni.120.html?item_id=388 „Белградска Вартоломејска ноќ“]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска}}, Милош Миљковиќ, ''Вечерње новости'', фељтон, 15 продолженија, 2 - 16 мај 2003 г. * [http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/feljtoni.120.html?item_id=738 Заговорник на мајскиот пуч („Вечерње новости“, фељтон 18.11-1.12.2010)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101121111323/http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/feljtoni.120.html?item_id=738 |date=2010-11-21 }} * [http://pressonline.rs/sr/vesti/PresMagazin/story/162584/Dan+koji+je+Obrenovi%C4%87e+uvio+u+crno.html Денот што го зави Обреновиќ во црно („Прес“, 29.05.2011)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110530184918/http://pressonline.rs/sr/vesti/PresMagazin/story/162584/Dan+koji+je+Obrenovi%C4%87e+uvio+u+crno.html |date=2011-05-30 }} * [http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/reportaze/aktuelno.293.html:610966-Kako-je-krojena-sudbina-Srbije Како се крои судбината на Србија („Вечерње новости“, 19.06.2016)] * [https://istorijskacitanka.wordpress.com/2017/12/07/aleksandar-i-draga-obrenovic/ Бракот што го заврши владеењето на династијата Обреновиќ], Историски читател * [https://istorijskacitanka.wordpress.com/2015/11/04/1903/ Реакција на јавноста за мајскиот удар], Историски учебник [[Категорија:Политичка историја на Србија]] [[Категорија:Државни удари]] [[Категорија:Црна Рака]] [[Категорија:Атентати]] [[Категорија:Кралоубијци]] dubmtxrzg8m59idy7289nlqfizih70g 0 1290880 5542865 5500933 2026-04-21T11:58:25Z Marco Mitrovich 114460 /* Надворешни врски */ 5542865 wikitext text/x-wiki '''Димитрије П. Тирол''' ([[31 мај]] [[1793]] - [[30 март]] [[1857|1857 година]]) бил српски [[писател]], [[граматичар]], [[географ]], [[историчар]], [[сликар]] на портрети, уредник на календари и алманаси. == Биографија == [[File:Dimitrije-Tirol.jpg|thumb|Димитрије Тирол]] Димитрије П. Тирол е роден во Чаково на 31 мај [[1793]] година. Неговиот татко се викал Панта „Тирол“ (или порано - Павле),<ref>Петар Стојшић: "Еликон или средство украшенија душе...", Будим 1829.</ref> а мајка му Магдалена моминско Капамаџија. Семејството го добило презимето Тирол според натписот на куќата „Кај Тирол“ на таткото Панта, чие презиме било Георгијевиќ. Димитрије П. Тирол се школувал во Чаково, Брист, [[Темишвар]] и [[Кечкемет]]. Во Мезеберен ги завршил вишите одделенија на гимназијата, а во [[Братислава|Пожуна]] бил во Евангелскиот Лицеј, каде студирал филозофија. Иако имал волја да го продолжи своето образование на покана на неговиот татко во [[1813]] година се вратил дома во Чаково. Тој го преземал трговскиот бизнис и набргу во [[1815]] г. татко му умира. Потоа Димитрије П. Тирол се преселил во [[Темишвар]] со неговата мајка во 1816 година, за да го усоврши и научи [[Трговија|занаетот]] на барање на неговиот татко. Сепак, младиот трговец повеќе го привлекувале книгите. Тој уште 1813 година. објавил на јавноста дека ќе ја објави книгата „Историја на краковската принцеза Ванда“.<ref>"Гласник дружтва србске словесности", Београд 1857. године</ref> Сепак, овој издавачки потфат пропаднал поради малиот број претплатници. Во [[Темишвар]], Мито се оженил со Христина Христофер во [[1817]] година. Бидејќи неговиот бизнис не успеал, тој го напуштил и станал службеник во полицијата во Темишвар. Продолжил да се школува и интензивно да ја проучува српската литература. За младиот Темишварец било драгоцено познанството со [[Вук Караџиќ|Вук Стефановиќ Караџиќ]], кој му станал голем обожавател и следбеник. За Вук, Тирол несебично собирал фолклор од [[Банат]]. [[Вук Караџиќ|Вук]] и неговото семејство во неколку наврати уживале во гостопримството на Димитрије П. Тирол во [[Темишвар]]. За жал, Вук не ја возвратил истата мерка на почит што му ја покажал младиот Тирол. Во [[1822]] година Тирол, на пример, ја превел „Грамиката“ на [[Вук Караџиќ|Вук]] на германски, без неговото име да се спомене во изданието ( Лајпциг, [[Берлин]] 1824). Димитрија починал во [[1828]] година заедно со архимандритот Павле Кенгелец и д-р Ѓорѓе Чокрљан го основал Здружението на љубителите на српската литература во Темишвар. Друштвото било забрането во [[1831]] година. По препорака на Танасије Звекиќ и д-р Јован Стејиќ, Димитрије, како веќе познат литературен работник,го напуштил Темишвар да биде домашен учител во домот Обреновиќ во октомври [[1830]] година<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1940/05/22?pageIndex=00010 "Политика", 22. мај 1940]</ref> Димитрије П. Тирол и неговата сопруга се преселуваат да живеат во [[Србија]]. Се населиле во [[Белград]]. Меѓутоа, ентузијазмот брзо стивнал, имено, животот на принцот [[Милош Обреновиќ]] во [[Србија]] не му бил лесен. Сепак, Тирол преведувал овде, работел на подобрување на културата и економијата. Тој им држел часови и на синовите на [[Јеврем Обреновиќ]] поминал 12 години како учител. Тирол, како учител на Милош, синот на Господарот [[Јеврем Обреновиќ|Јеврем]], во [[1839]] г. поминал години со него во [[Русија]]. Во [[Одеса]], Тирол се сретнал со потомците на оние [[Срби]] кои емигрирале од [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката монархија]] во [[Русија]] во средината на [[18 век]]. Тука, меѓу другото, се запознал со Димитриј Максимовиќ Књажевиќ, првиот претседател на Друштвото за историја и антика во Одеса, чии предци биле [[Срби]]. Станал дописен член на споменатото историско друштво Одеса.<ref>"Србски дневник", Нови Сад 1857. године</ref> Се вратил од Русија по две години во есента [[1841]] година. Во мај [[1841]] година во [[Белград]] е основано Друштвото на српската литература, за кое Димитрије П. Тирол се залагал долго време. Станал член на Друштвото и ја извршувал должноста благајник. Во април [[1842]] година Тирол е назначен за шеф на државната печатница на [[Србија]]. Со политичките промени во Србија, Димитрије П. Тирол го напуштил Белград и на крајот на 1842 година се вратил во Темишвар, каде наишол на семејни проблеми. Во Темишвар се посветил на пишување и преведување. Во ова тој е вознемирен од настаните од 1848-1849 година. Поради неволјите го напуштил Темишвар и извесно време останал во Земун. Мито на 1 мај [[1848]] година учествувал како пратеник на Мајското собрание во [[Сремски Карловци]]. [[Податотека:Dimitrije_Tirol_Dositej_Obradović.jpg|мини| Портрет на [[Доситеј Обрадовиќ]], Музеј на Вук и Доситеј]] Димитрије Г. Тирол - имењак, внук на Димитија П. Тирол бил академски образован, одличен сликар, кој најчесто сликал портрети на познати луѓе од своето време.<ref>Стеван Бугарски, Љубомир Степанов: "Димитрије П. Тирол" - живот и дело, Темишвар 2007. године</ref> Во [[1851]] година Тирол станал професор по [[српски јазик]] во гимназијата [[Темишвар]]. Истата година е избран за директор на локалните српски училишта. Таа година, Тирол работел на основање на Читачкото друштво во предградието [[Темишвар]] Фабрика. Започнал во 1853 година „Календар на Темишвар“ во Темишвар.<ref>"Србски дневник", Нови Сад 1853. године</ref> Тирол [[1855]] година се разболел и умрел на 30 март [[1857]] година во [[Темишвар]], каде што бил погребан. == Книги == * ''Приватни книги за премили и прељубезното србство'' (Будим, 1818) * ''Германска граматика за употреба на српската младина'' (Будим, 1830) * ''Политичка географија за употреба на српската младина'' (Белград, 1832) * ''Цртежи на Уставот на ученото српско друштво'' (Белград, 1835) * ''Моќта на пријателството или Дон Жуан и Дон Теодор'' (Белград, 1835) * ''Мислења за употребата на честичката на страдање'' (Белград, 1837) * ''Подвизите на Димитриј Максимовиќ Књажевиќ'' ... (Белград, 1841) * ''Кажувањата на старите Требјашаани'' ... (Белград, 1842) * ''Општоупотреблиб правопис на србски јазик'' ... (Тимишвар, 1852) * ''Список на членови на Друштвото Фабрика Читалиште во Темишвар'' (Тимишвар, 1854) * ''На благородната дама Екатерина Вуковиќ'' ... (Тимишвар, 1854) * ''Испитувања на српската литература за средношколската младина'' (Тимишвар, 1855) == Алманаси == * ''Банатски алманах'' (Тимишвар, 1827, 1828, 1829) * ''Уранија'' (Белград, 1837, 1838); објавил оглас за нов забавувач на „Уранија“ за 1855 година, сега во Темишвар во средината на 1854 година во „Српски дневник“.<ref>"Србски дневник", Нови Сад 1854. године</ref> == Календари == * ''Календар на Темишвар'' за 1854, 1855, 1856, 1857, 1858 (Тимишвар, 1853, 1854, 1855, 1856, 1857) == Портрети (слики) == * [[Доситеј Обрадовиќ]] * [[Сава Текелија]] * Јован Рајиќ == Галерија == <gallery> Податотека:Slavenska gramatika cover 1827.jpg|Насловна страница на ''словенската граматика'' (1827) Податотека:Banatski almanah 1829.jpg|Објавување на ''Банатскиот алманах'' за 1829 година Податотека:Kleine Grammatik der serbischen Sprache für Deutsche cover 1851.jpg| Почетна страница ''Kleine Grammatik der serbischen Sprache für Deutsche'' (1851) Податотека:Temišvarski kalendar cover 1858.jpg|Насловна страница на изданието на ''Календарот на Темишвар'' од 1858 година </gallery> == Поврзано == * [[Список на српски сликари]] == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Стеван Бугарски, Љубомир Степанов: Димитрије П. Тирол, живот и работа (Тимишвар, 2007) == Надворешни врски == {{Портал|Биографија|Историја}} * [http://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=0354-67210203313C&redirect=ft Библиографија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304200056/http://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=0354-67210203313C&redirect=ft |date=2016-03-04 }} * [https://web.archive.org/web/20160305013519/http://www.sanu.ac.rs/Clanstvo/IstClan.aspx?arg=566, Биографија на веб-страницата на САНУ] * [http://www.istorijskabiblioteka.com/art:banatski-almanah Историска библиотека: Банатски алманах]{{Мртва_врска|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=0354-67210203313C Љубивоје Церовиќ: Димитрије Тирол 1793-1857] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304193654/http://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=0354-67210203313C |date=2016-03-04 }}, Темишвар Зборник, бр. 3, 2002 г. години [[Категорија:Српски сликари]] [[Категорија:Српски историчари]] [[Категорија:Српски географи]] [[Категорија:Српски писатели]] [[Категорија:Починати во 1857 година]] [[Категорија:Родени во 1793 година]] [[Категорија:Срби во Романија]] ef3ngct5yxjtxxqntae6kmg5iltx8en 0 1298359 5542565 5493694 2026-04-20T20:16:41Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542565 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox}} {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |Greek tortoise<br /><br /><div style="font-size: 85%;">Temporal range: <span class="noprint"><span style="display:inline-block;">Pliocene–Holocene</span> </span><div style="margin: 4px auto 0; clear:both; width:220px; padding:0px; height:18px; overflow:visible; white-space:nowrap; border:1px #666; border-style:solid none; position:relative; z-index:0; font-size:97%;"> <div style="position:absolute; height:100%; left:0px; width:207.23076923077px; padding-left:5px; text-align:left; background-color:rgb(254,217,106); background-image: linear-gradient(to right, rgba(255,255,255,1), rgba(254,217,106,1) 15%, rgba(254,217,106,1));"><span class="noprint">[[Precambrian|PreꞒ]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(127,160,86); left:37.636923076923px; width:18.073846153846px;"><span class="noprint">[[Cambrian|Ꞓ]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(0,146,112); left:55.710769230769px; width:14.08px;"><span class="noprint">[[Ordovician|O]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(179,225,182); left:69.790769230769px; width:8.3261538461539px;"><span class="noprint">[[Silurian|S]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(203,140,55); left:78.116923076923px; width:20.409230769231px;"><span class="noprint">[[Devonian|D]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(103,165,153); left:98.526153846154px; width:20.307692307692px;"><span class="noprint">[[Carboniferous|C]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(240,64,40); left:118.83384615385px; width:15.907015384615px;"><span class="noprint">[[Permian|P]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(129,43,146); left:134.74086153846px; width:17.126830769231px;"><span class="noprint">[[Triassic|T]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(52,178,201); left:151.86769230769px; width:19.055384615385px;"><span class="noprint">[[Jurassic|J]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(127,198,78); left:170.92307692308px; width:26.738461538462px;"><span class="noprint">[[Cretaceous|K]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(253,154,82); left:197.66153846154px; width:14.543692307692px;"><span class="noprint">[[Paleogene|Pg]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; text-align:center; background-color:rgb(255,230,25); left:212.20523076923px; width:6.9215384615385px;"><span class="noprint">[[Neogene|N]]</span></div> <div style="position:absolute; height:100%; background-color:#666; width:1px; left:219px"></div><div style="margin:0 auto; line-height:0; clear:both; width:220px; padding:0px; height:8px; overflow:visible; background-color:transparent; position:relative; top:-4px; z-index:100;"><div style="position:absolute; height:8px; left:216.06369230769px; width:3.9363076923077px; background-color:#360; opacity:0.42; "></div> <div style="position:absolute; height:8px; left:218.19498461538px; width:1.8050153846154px; background-color:#360; opacity:1; "></div> <div style="position:absolute; height:6px; top:1px; left:219.19498461538px; width:-0.19498461538462px; background-color:#6c3;"></div> </div> </div> Possible Late Miocene record</div> |- | colspan="2" style="text-align: center" | |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" |Photographed in Greece |- style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" ! colspan="2" |<div style="text-align: center">[[Conservation status]]</div> |- | colspan="2" |<div style="text-align: center">[[File:Status_iucn2.3_VU.svg|врска=|алт=|безрамка]]<br /><br />[[Vulnerable species|Vulnerable]] <small>&nbsp;([[IUCN Red List|IUCN 2.3]])<ref name="iucn status 19 November 2021"><cite class="citation journal cs1" id="CITEREFTortoise.Freshwater_Turtle_Specialist_Group1996"><span class="cx-segment" data-segmentid="510">Tortoise.; Freshwater Turtle Specialist Group (1996). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="511">[https://www.iucnredlist.org/species/21646/9305693 "''Testudo graeca''"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="512">''[[IUCN Red List|IUCN Red List of Threatened Species]]''. '''1996''': e.</span><span class="cx-segment" data-segmentid="514">T21646A9305693. [[Doi (identifier)|doi]]:<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.2305/IUCN.UK.1996.RLTS.T21646A9305693.en|10.2305/IUCN.]]</span></span><span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.2305/IUCN.UK.1996.RLTS.T21646A9305693.en|<span class="cx-segment" data-segmentid="516">UK.1996.</span><span class="cx-segment" data-segmentid="517">RLTS.</span>]]</span><span class="cx-segment" data-segmentid="518"><span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.2305/IUCN.UK.1996.RLTS.T21646A9305693.en|T21646A9305693.en]]</span><span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="519"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">19 November</span> 2021</span>.</span></cite></ref></small></div> |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |[[Taxonomy (biology)|Scientific classification]] <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|врска=Template:Taxonomy/Testudo|edit]]</span> |- |Kingdom: |[[Animal]]ia |- |Phylum: |[[Chordate|Chordata]] |- |Class: |[[Reptile|Reptilia]] |- |Order: |[[Turtle|Testudines]] |- |Suborder: |[[Cryptodira]] |- |Superfamily: |[[Testudinoidea]] |- |Family: |[[Tortoise|Testudinidae]] |- |Genus: |[[Testudo (genus)|''Testudo'']] |- |Species: |<div class="species" style="display:inline">'''''T.&nbsp;graeca'''''</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |[[Binomial nomenclature|Binomial name]] |- | colspan="2" style="text-align: center" |'''<span class="binomial">''Testudo graeca''</span>'''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]</div> |- style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |- | colspan="2" style="text-align: center" | |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" |Note [[allopatric]] ranges of "Maghreb" (''T. g. graeca'') and "Greek" (''T. g. ibera'') populations |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |[[Synonym (taxonomy)|Synonyms]]<ref name="Fritz 2007"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation journal cs1" id="CITEREFFritzHavaš2007">Fritz, Uwe; Havaš, Peter (2007). </cite></ref> |- | colspan="2" style="text-align: left" | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align: center; font-size: 95%;"> <div style="line-height: 1.6em; font-weight: bold; font-size: 100%; text-align: left;"><div>List</div></div> * ''T. g. graeca'' * ''Testudo graeca'' <span style="font-size:85%;">Linnaeus, 1758</span> * ''Testudo pusilla'' <span style="font-size:85%;">Linnaeus, 1758</span> * ''Chersine pusilla'' <span style="font-size:85%;">— [[Blasius Merrem|Merrem]], 1820</span> * ''Testudo mauritanica'' <span style="font-size:85%;">[[André Marie Constant Duméril|A.M.C. Duméril]] & [[Gabriel Bibron|Bibron]], 1835</span> * ''Testudo mauritonica'' <span style="font-size:85%;">Kercado, 1835</span> ''([[ex errore]])'' * ''Testudo whitei'' <span style="font-size:85%;">Bennett, 1836</span> * ''Peltastes mauritanicus'' <span style="font-size:85%;">— [[John Edward Gray|Gray]], 1873</span> * ''Testudo graeca graeca'' <span style="font-size:85%;">— [[Robert Mertens|Mertens]], 1946</span> * ''Testudo gracea'' <span style="font-size:85%;">Nutaphand, 1979</span> ''(ex errore)'' * ''Testudo whitie'' <span style="font-size:85%;">Highfield & Martin, 1989</span> ''(ex errore)'' * ''Furculachelys whitei'' <span style="font-size:85%;">— Highfield, 1990</span> * ''Testudo graeca sarda'' <span style="font-size:85%;">Ballasina, 1995</span> ''([[nomen nudum]])'' * ''Testudo graeca whitei'' <span style="font-size:85%;">— Artner, 1996</span> * ''T. g. anamurensis'' * ''Testudo graeca anamurensis'' <span style="font-size:85%;">Weissinger, 1987</span> * ''Testudo ibera anamurensis'' <span style="font-size:85%;">— Highfield, 1990</span> * ''Testudo terrestris anamurensis'' <span style="font-size:85%;">— David, 1994</span> * ''Testudo anamurensis'' <span style="font-size:85%;">— Vetter, 2002</span> * ''Testudo graeca amurensis'' <span style="font-size:85%;">Ferri, 2002</span> ''(ex errore)'' * ''T. g. antakyensis'' * ''Testudo antakyensis'' <span style="font-size:85%;">Perälä, 1996</span> * ''Testudo graeca antakyensis'' <span style="font-size:85%;">— Zwartepoorte, 2000</span> * ''Testudo terrestris antakyensis'' <span style="font-size:85%;">— Bour, 2002</span> * ''Testudo ibera antakyensis'' <span style="font-size:85%;">— Artner, 2003</span> * ''T. g. armeniaca'' * ''Testudo graeca armeniaca'' <span style="font-size:85%;">Chkhikvadze, 1989</span> ''(nomen nudum)'' * ''Testudo graeca armeniaca'' <span style="font-size:85%;">Chkhikvadze & Bakradze, 1991</span> * ''Testudo graeca armaniaca'' <span style="font-size:85%;">Chkhikvadze & Bakradze, 1991</span> ''(ex errore)'' * ''Testudo armeniaca'' <span style="font-size:85%;">— Vetter, 2002</span> * ''Testudo terrestris armeniaca'' <span style="font-size:85%;">— Bour, 2002</span> * ''T. g. buxtoni'' * ? ''Testudo ecaudata'' <span style="font-size:85%;">[[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1814</span> * ''Testudo buxtoni'' <span style="font-size:85%;">[[George Albert Boulenger|Boulenger]], 1921</span> * ''Testudo terrestris buxtoni'' <span style="font-size:85%;">— Bour, 2002</span> * ''Testudo ibera buxtoni'' <span style="font-size:85%;">— Artner, 2003</span> * ; ''T. g. cyrenaica'' * ''Testudo graeca cyrenaica'' <span style="font-size:85%;">Pieh & Perälä, 2002</span> * ''Testudo cyrenaica'' <span style="font-size:85%;">— Vetter, 2002</span> * ''Testudo cyrenaika'' <span style="font-size:85%;">Stettner, 2004</span> ''(ex errore)'' * ''T. g. floweri'' * ''Testudo floweri'' <span style="font-size:85%;">Bodenheimer, 1935</span> * ''Testudo graeca floweri'' <span style="font-size:85%;">— Mertens, 1946</span> * ''Testudo terrestris floweri'' <span style="font-size:85%;">— David, 1994</span> * ''Testudo ibera floweri'' <span style="font-size:85%;">— Artner, 2003</span> * ''T. g. ibera'' * ''Testudo ibera'' <span style="font-size:85%;">Pallas, 1814</span> * ''Chersus iberus'' <span style="font-size:85%;">— Brandt, 1852</span> * ''Testudo iberia'' <span style="font-size:85%;">[[Edward Blyth|Blyth]], 1853</span> ''(ex errore)'' * ''Medaestia ibera'' <span style="font-size:85%;">— Wussow, 1916</span> * ''Testudo ibera racovitzai'' <span style="font-size:85%;">Călinescu, 1931</span> * ''Testudo graeca ibera'' <span style="font-size:85%;">— Mertens, 1946</span> * ''Testudo ibera ibera'' <span style="font-size:85%;">— Gmira, 1993</span> * ''Testudo terrestris ibera'' <span style="font-size:85%;">— David, 1994</span> * ''T. g. lamberti'' * ''Testudo graeca lamberti'' <span style="font-size:85%;">Pieh & Perälä, 2004</span> * ''Testudo lamberti'' <span style="font-size:85%;">— Perälä, 2004</span> * ''T. g. marokkensis'' * ''Testudo graeca marokkensis'' <span style="font-size:85%;">Pieh & Perälä, 2004</span> * ''Testudo marokkensis'' <span style="font-size:85%;">— Perälä, 2004</span> * ''T. g. nabeulensis'' * ? ''Testudo flavominimaralis'' <span style="font-size:85%;">Highfield & Martin, 1989</span> * ''Furculachelys nabeulensis'' <span style="font-size:85%;">Highfield, 1990</span> * ''Testudo nabeulensis'' <span style="font-size:85%;">— Welch, 1994</span> * ? ''Testudo graeca flavominimaralis'' <span style="font-size:85%;">— Artner, 1996</span> * ''Testudo graeca nabeulensis'' <span style="font-size:85%;">— Artner, 1996</span> * ''T. g. nikolskii'' * ''Testudo graeca nikolskii'' <span style="font-size:85%;">Chkhikvadze & Tuniyev, 1986</span> * ''Testudo ibera nikolskii'' <span style="font-size:85%;">— Highfield, 1990</span> * ''Testudo terrestris nikolskii'' <span style="font-size:85%;">— David, 1994</span> * ''Testudo graeca niiolskii'' <span style="font-size:85%;">Paull, 1997</span> ''(ex errore)'' * ''Testudo nikolskii'' <span style="font-size:85%;">— Vetter, 2002</span> * ''T. g. pallasi'' * ''Testudo graeca pallasi'' <span style="font-size:85%;">Chkhikvadze, 1989</span> ''(nomen nudum)'' * ''Testudo graeca pallasi'' <span style="font-size:85%;">Chkhikvadze & Bakradze, 2002</span> * ''Testudo pallasi'' <span style="font-size:85%;">— Danilov & Milto, 2004</span> * ''T. g. perses'' * ''Testudo perses'' <span style="font-size:85%;">Perälä, 2002</span> * ''Testudo ibera perses'' <span style="font-size:85%;">— Artner, 2003</span> * ''T. g. soussensis'' * ''Testudo graeca soussensis'' <span style="font-size:85%;">Pieh, 2001</span> * ''Testudo soussensis'' <span style="font-size:85%;">— Vetter, 2002</span> * ''T. g. terrestris'' * ''Testudo terrestris'' <span style="font-size:85%;">[[Peter Forsskål|Forsskål]], 1775</span> * ? ''Testudo zolhafa'' <span style="font-size:85%;">Forsskål, 1831</span> ''(nomen nudum)'' * ? ''Testudo zolkafa'' <span style="font-size:85%;">Forsskål, 1831</span> ''(nomen nudum)'' * ? ''Testudo zohalfa'' <span style="font-size:85%;">Forsskål, 1835</span> ''(nomen nudum)'' * ''Testudo graeca terrestris'' <span style="font-size:85%;">— Wermuth, 1958</span> * ''Testudo terrestris terrestris'' <span style="font-size:85%;">— David, 1994</span> * ''Testudo ibera terrestris'' <span style="font-size:85%;">— Artner, 2003</span> * ''T. g. zarudnyi'' * ''Testudo zarudnyi'' <span style="font-size:85%;">[[Alexander Mikhailovich Nikolsky|Nikolsky]], 1896</span> * ''Testudo graeca zarudnyi'' <span style="font-size:85%;">— Mertens, 1946</span> * ''Testudo ibera zarudnyi'' <span style="font-size:85%;">— Gmira, 1993</span> * ''Testudo terrestris zarudnyi'' <span style="font-size:85%;">— David, 1994</span> </div> |} '''Полската желка''' (''Testudo graeca''), исто така позната како '''Грчка желка''',<ref name="iucn status 19 November 2021" /> е вид на желка од [[Семејство (биологија)|фамилијата]] Testudinidae . ''Testudo graeca'' е еден од петте видови средоземни желки ( [[Род (биологија)|родови]] ''Testudo'' и ''Agrionemys'' ). Останатите четири видови се [[Ридска желка]] (''T.'' hermanni), [[Египетска желка|Египетската желка]] (''T. kleinmanni''), [[Маргинална желка|Маргиналната желка]] (''T. marginata'') и [[Руска желка|Руската желка]] ( ''A. horsfieldii'' ). Полската желка е животно со долг животен над 125 години, во некои непроверени извештаи и до 200 години.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.clarecanfield.com/testudo-graeca/|title=''Testudo graeca''|date=2016-09-12|work=The Moirai – Aging Research|access-date=2016-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180913150304/http://www.clarecanfield.com/testudo-graeca/|archive-date=13 September 2018|language=en-US}}</ref> == Географски опсег == Географскиот опсег на полската желка ги вклучува [[Северна Африка]], [[Јужна Европа]] и [[Југозападна Азија]] . Распространета е на брегот на [[Црно Море|Црното Море]] на [[Кавказ]]от (од [[Анапа]], [[Русија]], до [[Сухуми]], [[Абхазија]], [[Грузија]], на југ), како и во други региони на [[Грузија]], [[Ерменија]], [[Иран]] и [[Азербејџан]] . == Еволуција == Најстариот познат дефинитивен фосил е од раниот плиоцен во Грција,<ref>{{Наведено списание|last=Vlachos E|year=2015|title=The Fossil Chelonians of Greece. Systematics - Evolution - Stratigraphy - Palaeoecology|journal=Scientific Annals of the School of Geology, Aristotle University of Thessaloniki, Greece|volume=173|pages=1–479}}</ref> но примероците наведени како ''Testudo cf.graeca'' се познати од доцниот и средниот [[миоцен]] во Грција и Турција.<ref>{{Наведено списание|last=Vlachos E., Tsoukala E.|year=2014|title=Testudo cf. graeca from the new Late Miocene locality of Platania (Drama basin, N. Greece) and a reappraisal of previously published specimens|journal=Bulletin of the Geological Society of Greece|volume=48|pages=27–40}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Staesche K., Karl H.V., Staesche U.|year=2007|title=Fossile Schildkroten aus der Turkei. In U. Staesche (ed.)|journal=Fossile Schildkroten aus drei Kontinenten|volume=98|pages=91–149}}</ref> == Одлики == Полската желка (''T. g. ibera'') често се меша со Ридската желка (''T. hermanni''). Сепак, забележливите разлики им овозможуваат да се разликуваат. [[Податотека:Graeca_005.jpg|лево|мини|250x250пкс| ''Т.g. ibera'']] [[Податотека:Graeca_030.jpg|мини|''T. graeca'', машкo]] {| class="wikitable" !Полска желка ! Ридска желка |- | Големи симетрични ознаки на врвот на главата | Само мали лушпи на главата |- | Големи лушпи на предните нозе | Мали лушпи на предните нозе |- | Неподелен карапас над опашката | Карапусот на опашката речиси секогаш поделен |- | Забележителни спарси на секое бедро | Нема спарси |- | Изолирани флеки на ’рбетот и плочите на ребрата | Изолирани флеки само на ’рбетните плочи |- | Темна централна дамка на долната страна | Две црни ленти на долната страна |- | Школка малку издолжена правоаголна | Овална форма на школка |- | Широко испружени ’рбетни плочи | Мали ’рбетни плочи |- | Подвижни задни плочи на долната страна | Фиксирани плочи на долната страна |- | Нема поттик за опашка | Опашката носи поттик на врвот |} == Подвидови == [[Податотека:Graeca0005.JPG|мини|Testudo graeca, 4 години]] Поделбата на [[подвид]]ови е тешка и збунувачка. Со оглед на нивниот огромен опсег на три континенти, различните терени, клими и биотопи се создадале огромен број на сорти, при што постојано се откриваат нови подвидови. Во моментов се објавени најмалку 20 подвидови: * ''Т. g. graeca'' (Северна Африка и Јужна Шпанија) * ''Т. g. soussensis'' (Јужен Мароко) * ''Т. g. marokkensis'' (Северно Мароко) * ''Т. g. nabulensis'' - туниска желка (Тунис) * ''Т. g. cyrenaica'' (Либија) * ''Т. g. ibera'' (Турција) * ''Т. g. armeniaca'' - ерменска желка (Ерменија) * ''Т. g. buxtoni'' (Касписко Море) * ''Т. g. terrestris'' (Израел/Либан) * ''Т. g. zarudnyi'' (Иран/Азербејџан) * ''Т. g. whitei'' (Алжир) * ''Т. g. floweri'' (Јордан) Овој нецелосен список ги покажува проблемите во поделбата на видот на подвидови. Разликите се првенствено во големината и тежината, како и бојата, која се движи од темно кафеава до светло жолта, и видовите на флеки, кои се движат од еднобојни до многу дамки. Исто така, свиткувањето на рабовите на нивните карапаси се движи од минимално до изразено. За да не се изгубиме во бројот на подвидови, неодамна, неколку желки претходно класифицирани како ''T. graeca'' се доделени на различни видови, па дури и на различни [[Род (биологија)|родови]] . Генетското богатство на ''T. graeca'' се покажува и во неговото вкрстување. Желките од различни групи често се парат, создавајќи потомство со многу различни форми и бои. Можеби најдоброто средство за идентификација за иднината е едноставно местото на потекло. Најмалата, а можеби и најубавата од подвидот е [[Туниска желка|туниската желка]] . Има особено светла и впечатлива боја. Сепак, ова се и најчувствителните желки од овој вид, па затоа не можат да се чуваат на отворено во умерена клима, бидејќи студените и дождливи лета брзо предизвикуваат разболување на животните. Тие исто така не се способни за долга [[хибернација]] . На другата крајност, животните од североисточна Турција се многу робусни, како што е ридската желка. Најголемите примероци потекнуваат од [[Бугарија]] . Пријавени се примероци од 7 килограми. За споредба, туниската желка има максимална тежина од 0,7&nbsp;кг (1,5&nbsp;lb). ''T. graeca'' е исто така тесно поврзана со маргиналната желка ( ''T. marginata'' ). Двата вида можат да се вкрстуваат, создавајќи потомство способно за репродукција. == Пол == Мажјаците од ''T. graeca'' се разликуваат од женките во шест главни точки. Прво, тие се генерално помали. Нивните опашки се подолги од женките и се стеснуваат рамномерно до одредена точка, а отворот на клоакалот е подалеку од основата на опашката. Долната страна е малку закривена, додека женките имаат рамна обвивка на долната страна. Задниот дел на машкиот капак е поширок отколку што е долг и задните плочи на карапасот често се наведнуваат нанадвор. == Парење и репродукција == [[Податотека:A_pair_of_Testudo_graeca_mating.jpg|мини| Пар од полски желки се пари во [[Јаманлар|природниот парк на планината Јаманлар]], [[Измир (покраина)|провинција Измир]], Турција]] Кај полската желка веднаш по будењето од хибернација, започнува инстинктот за парење. Мажјаците ги следат женките со голем интерес, ги опкружуваат, ги гризат во екстремитетите, ги удираат. За време на копулацијата, мажјакот ја отвора устата, покажувајќи го црвениот јазик и испуштајќи звуци на чкрипење. За време на парењето, женката стои во место, прицврстувајќи се со предните нозе, движејќи го предниот дел од телото лево и десно во истиот ритам како и извиците на мажјакот. Едно успешно парење ќе и овозможи на женката да несе јајца повеќе пати. Кога се размножуваат во заробеништво, паровите женки и мажјаци мора да се чуваат одвоени. Една или две недели пред несењето на јајцата, животните значително се вознемируваат, се движат наоколу за да мирисаат и копаат во почвата, дури и да ја вкусат, пред да го изберат идеалното место за несење јајца. Еден или два дена пред поставувањето на јајцето, женката се однесува агресивно, доминантно качувајќи друго животно како за копулација и го испушта истиот звук на чкрипење што мажјакот го произведува за време на копулацијата. Целта на ова однесување е да се произведе почит во заедницата на желките, така што женката нема да биде вознемирувана од другите за време на несењето јајца. Понатамошните детали за однесувањето на несењето јајца се исти како оние што се детализирани за маргиналната желка. == Трговија == Полската желка вообичаено се продава како домашно милениче во земјите каде е распространета како што се Мароко и Шпанија, и покрај незаконската трговија.<ref>{{Наведено списание|last=Pérez, I.|last2=Tenza, A.|last3=Anadón, J.D.|last4=Martínez-Fernández, J.|last5=Pedreño, A.|last6=Giménez, A.|date=2012|title=Exurban sprawl increases the extinction probability of a threatened tortoise due to pet collections|journal=Ecological Modelling|volume=245|pages=19–30|doi=10.1016/j.ecolmodel.2012.03.016|hdl-access=free}}</ref><ref name="Bergin">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.researchgate.net/publication/267748463|title=Open, Unregulated Trade in Wildlife in Morocco's Markets, TRAFFIC Bulletin|last=Bergin|last2=Nijman|date=2014|accessdate=23 March 2015}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Nijman, V|last2=Bergin, D|date=2017|title=Trade in spur-Thighed tortoises Testudo graeca in Morocco: Volumes, value and variation between markets|url=https://www.researchgate.net/publication/318456632|journal=Amphibia-Reptilia}}</ref> Ова може да доведе до неодржливо отстранување на дивите поединци за локална трговија со домашни миленичиња и за извоз. Исто така, постои загриженост за благосостојбата со оваа трговија, бидејќи животните не се соодветно сместени кога се продаваат, што предизвикува висока стапка на смртност во заробеништво.<ref>{{Наведено списание|last=Bergin, D.|last2=Nijman, V|date=2018|title=An Assessment of Welfare Conditions in Wildlife Markets across Morocco|url=https://www.researchgate.net/publication/327002300|journal=Journal of Applied Animal Welfare Science}}</ref> == Храна == Во заробеништво, желката сака лисја од глуварче и други лиснати растенија. Сепак, иако уживаат и во јадењето зелена салата, тоа не им се препорачува поради недостаток на хранливи материи кои им се потребни на желките за да преживеат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tortoisecentre.co.uk/Tortoise%20Diet.aspx|title=Helpfull [sic] advice for your tortoise diet|work=www.tortoisecentre.co.uk|accessdate=2018-01-29|archive-date=2018-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195107/http://www.tortoisecentre.co.uk/Tortoise%20Diet.aspx|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.mayer-richard.de/ Европски желки. (на германски).] * [https://archive.today/20130416152136/http://www.animalutul.ro/reptile/specii-de-reptile/broasca-testoasa-greaca-testudo-graeca/208/ ''Broasca Testoasa Greaca - Testudo graeca'' . (на романски).] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Фауна на Иран]] [[Категорија:Ранливи видови според МСЗП]] [[Категорија:Желки]] ni3ho0az1myd7f8m5o7quismbjho3t7 0 1298562 5542566 4911711 2026-04-20T20:17:14Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542566 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |image = Green tiger beetle (Cicindela campestris) Sweden.jpg |genus = Cicindela |species = campestris |authority = [[Карл Линеј|Linnaeus]], [[Систем на природата|1758]] }} [[Податотека:Mating_Green_Tiger_Beetles_front_view.jpg|мини|250п|Парење. Мажјак ја фаќа женката на задниот дел од градниот кош со неговите (бледообоени) мандибули]] '''Полски песочник''' ({{науч|Cicindela campestris}}) — широко распространет евроазиски вид на [[песочници]] (''Cicindelidae'') и типски вид на родот [[песочник]] (''Cicindela''). == Возрасна единка == Возрасните единки обично се 12-15 милиметри долго. Елитрата и градниот кош се зелени, со различен тон од светло до темен, забележани со дамки во крем боја и на силна сончева светлина се малку блескави. Очите се црни; нозете се кафени со белузлави влакна. Антените се долги и прави, а не со клешти. == Поведение == Возрасните единки го сакаат сонцето. Живеат на места со суви почви (песочна или варлива), најчесто помеѓу мај и октомври на географската широчина на Британија. Како и другите песочници, тие брзо трчаат на нивните долги нозе и најчесто се гледаат на голо тло, во Британија, обично на блата со хедер . Тие можат да летаат брзо, испуштајќи силен зуење.<ref name="Chinery">Chinery, M. page 110</ref> Може да работи со брзина од 60&nbsp;cm во секунда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.shotover-wildlife.org.uk/info_files/lf-beetles.pdf|title=Beetles on Shotover|last=Wright|first=Jacqueline|work=www.shotover-wildlife.org.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304200200/http://www.shotover-wildlife.org.uk/info_files/lf-beetles.pdf|archive-date=4 March 2016|accessdate=23 October 2014}}</ref> == Распространетост == Полскиот песочник живее низ Европа од Шпанија на југозапад до Финска на североисток. Најмногу забележани единки се од Британија, Германија, Австрија и јужниот дел на Шведска. Во Британија, записите се главно од суви песочни или топли подрачја како што се вулканите на Сари, Хемпшир и Дорсет, и планините и морските предели на шкотските висорамнини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://eol.org/pages/2869562/maps|title=Encyclopedia of Life|work=Cicindela campestris|publisher=EOL|accessdate=June 13, 2012}}</ref> == Подвидови == Видот е поделен на неколку подвидови: * ''Cicindela campestris atlantis'' <small>Mandl, 1944 година</small> * ''Cicindela campestris balearica'' <small>Sydow, 1934 година</small> * ''Cicindela campestris cyprensis'' <small>Hlisnikowsky, 1929 година</small> * ''Cicindela campestris nigrita Dejean'' <small>, 1825 година</small> * ''Cicindela campestris olivieria'' <small>Brullé, 1832 година</small> * ''Cicindela campestris palustris'' <small>Motschulsky, 1840 година</small> * ''Cicindela campestris pontica'' <small>Fischer von Waldheim, 1825 година</small> * ''Cicindela campestris saphyrina'' <small>Gené, 1836 година</small> * ''Cicindela campestris siculorum'' <small>Schilder, 1953 година</small> * ''Cicindela campestris suffriani'' <small>Loew, 1943 година</small> * ''Cicindela campestris calabrica'' <small>Mandl, 1944 година</small> == Екологија == Моликутниот вид на бактерија ''Entomoplasma freundtii'' (Entomoplasmatales, Entomoplasmataceae) може да се изолира од полскиот песочник.<ref>{{Наведено списание|last=Tully|first=JG|last2=Whitcomb|first2=RF|last3=Hackett|first3=KJ|last4=Williamson|first4=DL|last5=Laigret|first5=F|last6=Carle|first6=P|last7=Bové|first7=JM|last8=Henegar|first8=RB|last9=Ellis|first9=NM|year=1998|title=''Entomoplasma freundtii'' sp. nov., a new species from a green tiger beetle (Coleoptera: Cicindelidae)|journal=International Journal of Systematic Bacteriology|volume=48|issue=4|pages=1197–204|doi=10.1099/00207713-48-4-1197|pmid=9828421|doi-access=free}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Cicindela campestris}} * [https://www.scoreexchange.com/scores/115118.html Опус 43, Cicindela Campestris од Стивен Ендру Роул.] * [https://web.archive.org/web/20120412025029/http://www.arkive.org/green-tiger-beetle/cicindela-campestris/ ARKive] * [https://www.theguardian.com/environment/2012/apr/24/wenlock-edge-tiger-beetle Гардијан: Селски дневник] * [https://archive.today/20130415155722/http://www.linnean-online.org/view/insects/cicindela_campestris.html Колекциите на Linnean] {{Таксонска лента|from=Q717055}} [[Категорија:Песочник (род)]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] p80oj56rj3xmou0cp4zusrbhhkxb2jo 0 1299400 5542562 5362521 2026-04-20T20:15:13Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542562 wikitext text/x-wiki {{Напомена|the South Asian species|Grey francolin}}{{Speciesbox|name=Полска еребица|image=Perdix_perdix_(Marek_Szczepanek).jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Perdix perdix'' |volume=2016 |page=e.T22678911A85929015 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22678911A85929015.en |access-date=12 November 2021}}</ref>|genus=Perdix|species=perdix|authority=([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]])|subdivision_ranks=Подвид|subdivision=8, види [[#Подвидови|text]]|range_map=Verbreitungskarte Rebhuhn.jpg|range_map_caption=Растојание на ''P. perdix'' {{leftlegend|#E8CF5E|Native range|outline=gray}}{{leftlegend|#D090BE|Introduced range|outline=gray}}|synonyms=''Tetrao perdix'' <small>[[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]</small>}} '''Полската еребица''' (''Perdix perdix''), позната и како '''сивонога еребица''',<ref name="Adair">{{Наведена книга|url=https://www.scottishfield.co.uk/wp-content/uploads/sites/101/2019/08/animals.pdf/|title=A Guide to the Countryside: Wild Animals and Birds|last=Hunter Adair|publisher=Abbey Press|year=2000|isbn=978-1-902756-04-2|access-date=16 November 2021}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''англиска еребица''', '''унгарска еребица''', или '''хун''', е [[Кокошковидни|кокошковидна птица]] од фамилијата фазани [[Фазани|(Phasianidae)]]. Научното име е [[Латински јазик|латински]] за „еребица“, а самото потекнува од [[Старогрчки јазик|старогрчкиот]] ''perdix'' .<ref name="job90">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling|title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names|last=Jobling|first=James A|publisher=Christopher Helm|year=2010|isbn=978-1-4081-2501-4|location=London|page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n297 297]}}</ref> == Опис == [[Податотека:Perdix_perdix_Sri_Mesh.jpg|лево|мини|233x233пкс| Невообичаена сива еребица во [[Алберта]], Канада ]] [[Податотека:The_Soviet_Union_1957_CPA_1986_stamp_(Gray_Partridge).jpg|лево|мини|204x204пкс| Сива еребица на поштенска марка на Советскиот Сојуз од 1957 година]] [[Податотека:Perdix_perdix_MWNH_2036.JPG|лево|мини| Јајце, колекција [[музеј Висбаден]]]] Сивата еребица е тркалеста птица, со кафеав грб, сиви крила и гради. Стомакот е бел и означен со голем костен-кафеав белег од потковица кај мажјаците, а исто така и кај многу женки. Женските несат до дваесет јајца во гнездо на земја. Гнездото е обично на раб на поле со жита, најчесто [[зимска пченица]] . '''Мерења''' :<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Gray_Partridge/id|title=Gray Partridge Identification, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|work=www.allaboutbirds.org|language=en|accessdate=2020-09-26}}</ref> * '''Должина''' : {{Convert|11.8|-|13.0|in|cm}} * '''Тежина''' : {{Convert|13.6|-|17.6|oz|g}} * '''Распон''' на крилјата: {{Convert|20.9|-|22.1|in|cm}} Единствената голема и постојана разлика меѓу половите е таканаречениот крст на Лорен на терциерните коверти на женките - тие се означени со две попречни шипки, наспроти онаа кај мажјаците. Овие се присутни по околу 16 недели од животот кога птиците се прелиени во возрасно перје. Младите сиви еребици се претежно жолто-кафеави и немаат карактеристични ознаки на лицето и телото. Песната е сурова, и кога е вознемирен, како и повеќето кокошковидни, лета на кратко растојание на заоблени крилја, честопати викајки ''Рик Рик Рик'' додека се крева. Тие се вид што јадат семиња, но младите ги конзумираат [[инсекти]]те како суштинско снабдување со [[Белковина|белковини]] . Во првите 10 дена од животот, младите можат да ги сварат само инсектите. Родителите ги водат своите пилиња до рабовите на полињата со [[Жито|житни култури]], каде што можат да бараат инсекти. == Распространетост == Распространета и вообичаена низ поголемиот дел од нејзиниот опсег, сивата еребица е оценета како „намала загриженост“ на [[Црвен список на МСЗП|Црвената листа]] на загрозени видови на IUCN. Сепак, претрпе сериозен пад во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], а во 2015 година се појави на Црвената листа „Птици за грижа за заштитата“.<ref name="BOCC">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bto.org/sites/default/files/shared_documents/publications/birds-conservation-concern/birds-of-conservation-concern-4-leaflet.pdf|title=BoCC4 Red List|publisher=Birds of Conservation Concern|accessdate=2015-12-25}}</ref> Оваа еребица се размножува на обработливо земјиште низ поголемиот дел од [[Европа]] и низ западниот [[Палеарктик]] до југозападен Сибир и е широко воведена во [[Канада]], [[Соединети Американски Држави|САД]], [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]], [[Австралија]] и [[Нов Зеланд]]. Популарна кокошковидна во огромни области на Северна Америка, попозната е како „унгарска еребица“ или само „хун“. Тие се исто така [[Преселба на птиците|немиграциски]] копнени видови и формираат јата во број до 30 надвор од сезоната на парење. == Статус и конзервација == Иако вообичаено и не е загрозено, се чини дека се намалува во бројот во некои области на интензивно одгледување како што е [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], веројатно поради губење на живеалиште за размножување и [[инсектициди]] кои му штетат на бројот на инсекти, важен извор на храна за видот. Нивниот број опадна во овие области за дури 85% во последните 25 години. Во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] се прават напори од страна на организации како што е [[Доверба за заштита на игри и диви животни|Game & Wildlife Conservation Trust]] да се запре ова опаѓање со создавање на [[Зачувана гребенка|заштитни предни места]] . Во 1995 година, тој беше номиниран како вид за акционен план за биолошка разновидност (БАП). Во [[Ирска (остров)|Ирска]], сега е практично ограничена на резерватот [[блато Бура|Lough Boora]] во [[Офали|округот]] Офали, каде што неодамнешниот проект за зачувување успеа да го зголеми својот број на околу 900, зголемувајќи ги надежите дека може повторно да се воведе во остатокот од Ирска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rte.ie/news/environment/2019/0905/1074158-grey-partridges/|title=Grey Partridge population on the increase|work=RTE|accessdate=5 September 2020}}</ref> == Подвидови == [[Податотека:Perdix_perdix_hispaniensis_MHNT_PHAS_1996_18.jpg|мини|''Perdix perdix hispaniensis'' - MHNT]] Постојат осум признати [[подвид]]ови : * ''P. p. perdix'' <small>( [[Карл Линеј|Linnaeus]], 1758 )</small> - номинатен, пронајден на [[Британски Острови|Британските Острови]] и јужна [[Скандинавија]] до [[Италија]] и на [[Балкански Полуостров|Балканот]] * ''P. p. armoricana'' <small>( Хартерт, 1917)</small> - пронајдена локално во [[Франција]] * ''P. p. sphagnetorum'' <small>( Алтум, 1894)</small> - пронајден во модрите на северниот дел на [[Холандија]] и северозападна [[Германија]] * ''P. p. hispaniensis'' <small>( Reichenow, 1892)</small> : Ибериска еребица, пронајдена од централните [[Пиринеи]] до североисточна [[Португалија]] * ''P. p. italica'' <small>(Хартерт, 1917)</small> – италијанска сива еребица, наводно изумрена, сега повторно воведена <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.isprambiente.gov.it/en/news/welcome-back-perdix-perdix-italica|title=Welcome back Perdix perdix italica!|work=Istituto Superiore per la Protezione e la Ricerca Ambientale|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> * ''P. p. lucida'' <small>(Altum, 1894)</small> - источна сива еребица, пронајдена од [[Финска]] на исток до [[Урал (планина)|планините Урал]] и на југ до [[Црно Море|Црното Море]] и северен [[Кавказ]] * ''P. p. canescens'' <small>( Буртурлин, 1906)</small> - јужна сива еребица, пронајдена од [[Турција]] на исток до [[Закавказје|Јужен Кавказ]] и северозападен [[Иран]] * ''P. p. robusta'' <small>( Homeyer and Tancré, 1883)</small> - југоисточна сива еребица, пронајдена од [[Урал (планина)|планините Урал]] до југозападен [[Сибир]] и северозападна [[Народна Република Кина|Кина]]  == Надворешни врски == * {{BirdLife|22678911|Perdix perdix}} * [http://www.gwct.org.uk/greypartridge Доверба за заштита на игри и диви животни - Сива еребица] * [http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Gray_Partridge.html Сметка на видовите сиви еребици] – лабораторија за орнитологија Корнел * [https://web.archive.org/web/20141202063037/http://aulaenred.ibercaja.es/wp-content/uploads/143_GreyPartridgePperdix.pdf Стареење и полови (PDF; 2,6 MB) од Хавиер Бласко-Зумета и Герд-Мајкл Хајнце] * [http://www.ornithos.de/Ornithos/Feather_Collection/Perdix_perdix/Perdix_perdix.htm Пердуви од сива еребица (Perdix perdix)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180327083228/http://www.ornithos.de/Ornithos/Feather_Collection/Perdix_perdix/Perdix_perdix.htm |date=2018-03-27 }} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Птици на Северна Америка]] [[Категорија:Птици на Европа]] [[Категорија:Ловни птици]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] r3f6ouulmeoxozvn47cv0olueolqdv6 0 1300545 5542570 4878377 2026-04-20T20:21:02Z P.Nedelkovski 47736 отстранета [[Категорија:Таксони опишани од Карл Линеј]]; додадена [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542570 wikitext text/x-wiki Пролетната седефка (''Boloria euphrosyne'') е пеперутка од семејството на [[шаренци]]те (''Nymphalidae'') пронајдена во Европа и низ Русија преку Палеарктикот на север од Казахстан. == Опис == Возрасната пеперутка е портокалова со црни дамки на горната страна на нејзиното крило и има распон на крилјата од 38-46 мм. На долната страна на крилјата има низа сребрено-бисерни ознаки по должината на работ, што му го дава името на видот. Фритиларот со бисерна граница често се меша со малиот фритилар со бисер, но може да се разликува по триаголникот долж неговата бисерна граница (малата бисерна граница има црни шеврони) како и присуството на една сребрена точка во средината ред жолти дамки. Женката има потемни ознаки и позаоблени крилја од мажјакот. Гасениците се црни со бели или жолти боцки долж грбот. Како и другите видови фритилари, мажјаците имаат посебни мирисни жлезди на крилјата за да можат да ги препознаат женките од нивниот вид и затоа да најдат соодветен партнер. === Опис во Сеиц === Многу слично на претходните видови, особено ''селенот'', но посветло црвено и црните ознаки се потенки кај типичните примероци. Лесно се препознава по задното крило одоздола, кое е светло тули-црвено во основата, не кафеаво како во селен, средната лента носи само една сребрена точка (преку врвот на клетката) и нецелосната сребрена лента во дисталната област е заменети со некои жолти размаски без никаков сребрен сјај. Сребрените маргинални точки на задното крило одоздола се, но многу ретко отсутни.<ref>[[Adalbert Seitz|Seitz. A.]] in Seitz, A. ed. Band 1: Abt. 1, ''Die Großschmetterlinge des palaearktischen Faunengebietes, Die palaearktischen Tagfalter'', 1909, 379 Seiten, mit 89 kolorierten Tafeln (3470 Figuren){{PD-notice}}</ref><gallery mode="packed"> Grand collier argenté MHNT CUT 2013 3 21 Lalbenque Dos.jpg|Грбната страна Grand collier argenté MHNT CUT 2013 3 21 Lalbenque Ventre.jpg|Вентрална страна Податотека:Boloria euphrosyne (5696960703).jpg|Одблиску на вагите на крилата </gallery> == Распростанетост == Пролетната седефка е широко распространета низ Европа, почнувајќи од [[Скандинавија]] до северна [[Шпанија]] и од [[Ирска (остров)|Ирска]] на исток преку Палеарктикот до [[Русија]] и северно од Казахстан. Во Англија и Велс (плус уште 10 земји) брзо се намалува по број и е високо загрозен вид. == Подвидови == * ''B. e. euphrosyne'' – Средна Европа, Сибир * ''B. e. fingal'' <small>( [[Јохан Фридрик Вилхелм Хербст|Хербст]], 1804)</small> - Северна Европа, Сибир * ''B. e. rusalka'' <small>( Фрухсторфер, 1909)</small> - Јужна Европа, Западен Сибир * ''B. e. orphana'' ( ''Фрухсторфер'' <small>, 1907)</small> – Трансбајкалија, Амур, Усури * ''B. e. kamtschadalus'' <small>( Seitz, [1909])</small> – Камчатка, Северен Сахалин * ''B. e. umbra'' <small>(Seitz, [1909])</small> – Алтај, Сајан * ''Б. е. dagestanica'' <small>(Совински, 1905)</small> – Кавказ, Закавказ * ''B. e. nephele'' <small>( Херих-Шефер, [1847])</small> – Урал, Сибир == Животен циклус == === Прехранбени растенија и јајца === По парењето, женката ќе ги положи јајцата на мртов лак (''Pteridium aquilinum''), или легло од лисја во близина на [[Љубичица|виолетови]] растенија - обична куче-виолетова (''Viola riviniana''), хит куче-виолетова (''Viola canina'') или барска виолетова (''Viola palustris''). Понекогаш јајцата се ставаат на листовите на самото растение за храна. Тие се поставени поединечно, а не во една голема група како што е мочуриштето. Мозаиците на живеалиштата што ги претпочитаат се типично една третина од трева и две третини од трева. Јајцата може да се најдат на фабриката за храна од средината на мај до крајот на јуни. Тие се бледо жолти и можат да се изведат по 10-14 дена. [[Податотека:The_larvæ_of_the_British_butterflies_and_moths_BHL41107817.jpg|лево|мини|247x247пкс| Смокви 2 ларва по второ митарење 2б ларва по трето прелистување 2а, 2в ларва по 4то прелистување 2г кукличка]] === Гасеница, кукличка и возраст === Гасениците кои се појавуваат почнуваат да се хранат веднаш и ќе се мртат трипати во првите 5-6 недели. Секоја гасеница потоа ќе [[Хибернација|хибернира]] во збрчкан лист во основата на растението, обично преместувајќи се на местото на хибернација на крајот на јули. Гасениците губат половина од својата телесна маса до моментот кога ќе се појават во следниот март. По период на хранење и растење, во текот на кој последен пат се мрси, гасеницата е со целосна големина и е подготвена за кукли. Фазата на хризалис се формира меѓу листовите и трае само 10-14 дена. Возрасната пеперутка лета помеѓу крајот на април и јуни и е една од најраните фритилари што се појавија. Возрасните се хранат со нектарот од раните пролетни цветови, како што се багл, [[глуварче]] и помала целандин. Во текот на август има второ потомство. == Живеалиште == * Чистини со шуми, неодамна прелиени или чисто исечени, со ѓубре или лисја од [[даб]]ови * Добро исцедени живеалишта со мозаици од трева, гребен и лесен грмушки * Топол и свежо исечен материјал * Обилни прехранбени растенија кои растат во кратка, ретка вегетација, каде што има изобилство мртви растителни материјали, се претпочита бракен * Рабовите за чистење може да обезбедат добри услови за размножување, на пр == Управување == * Мрежата на патеки што минуваат низ окното за да се отвори крошната, дозволува сончевата светлина да помине за да помогне во 'ртење на сите виолетови растенија од храна. Ова може да се постигне преку пасење особено во зима и рана пролет. [[Домашно говедо|Говедата]] е подобра од [[Домашна овца|овците]] бидејќи нивната дополнителна тежина помага да се газат и раскинат сите густи мртви стебла. Исто така, постои ризик дека овците имаат тенденција да јадат растенија, (на пример, ''Ajuga reptans'' /bugle), кои обезбедуваат нектар за возрасната фритилја која се граничи со бисери. Друг начин да се постигне ова е со сечење и модринка на брадата, дел од локацијата во исто време, во текот на мај и почетокот на јуни. * Согорувањето може да биде корисно за намалување на ѓубрето од брекен, иако е потребно следење на управувањето бидејќи како резултат на тоа ќе се стимулира дополнителен раст. Ова ќе убие дел од безрбетниците, и затоа се предлага само согорување на дел од локацијата, на пример, 20%. * Прскањето може да биде корисно за намалување на високата густина на ѓубрето, но треба да се внимава да не се намали сериозно густината и да се дозволи тревата да се развива, бидејќи тоа ќе му наштети на живеалиштето за размножување. * Шумите создаваат сончеви чистини и возења, но избегнувајте да користите чистини во кои доминираат други растенија како кучешката жива (''Mercurialis perennis''), обичната сина ѕвона и енергичните треви. == Примери на локации каде што се пронајдени == * Станстед Парк, Западен Сасекс, Велика британија <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.spiritfm.net/news/sussex-news/2390639/very-rare-butterfly-returns-to-woodland-in-west-sussex/|title=Very rare butterfly returns to woodland in West Sussex|work=Spirit FM}}</ref> * Халдон Форест, Девон, Велика британија <ref name="BBC HF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-devon-35427539|title=Rare British butterfly expands into Devon forest|publisher=BBC|accessdate=2016-01-28}}</ref> * Замокот Хил на Ламберт, Дорсет, Велика Британија * Хард Хилс, Корнвол, Велика британија на мрежа ref SS 235176 * [[Ирска (остров)|Ирска]] <ref>Nash, D.W. and Hardiman, D.M. (2013). A review of the Pearl-bordered Fritillary (''Boloria euphrosyne'' L.) in Ireland. ''Ir. Nat. J.'' '''32''': 132 - 137.</ref> == Поврзано == * Список на рани пролетни цвеќиња == Наводи{{Reflist}} == == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20080415235434/http://www.butterfly-conservation.org/Butterfly/32/Butterfly.html?ButterflyId=40 Опис на организацијата за заштита на пеперутките] * [http://www.ukbutterflies.co.uk/species.php?vernacular_name=Pearl-bordered%20Fritillary Опис на организацијата на UK Butterflies] * [https://web.archive.org/web/20071025105414/http://www.ukbap.org.uk/UKPlans.aspx?ID=151 Веб-страница на БАП во Велика Британија] * [http://www.devonwildlifetrust.org/files/uploaded/download.php?filename=havens%20newsletter%20Winter%2004.pdf Билтен на „Вземјен“ Devon Wildlife Trust]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  * [https://web.archive.org/web/20080720075204/http://www.butterfly-conservation.org/downloads/47/Habitat_Advice.html Bracken за пеперутки] со заштита на пеперутки [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] a3x808e28hfcoewdrz8j56g619x4n4m 0 1305151 5542482 5484670 2026-04-20T17:48:56Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542482 wikitext text/x-wiki {{Другизначења4|гратче во Софиско|останати значења|Елин Пелин (појаснување)}} {{Инфокутија Населено место | name = Елин Пелин | native_name = Елин Пелин | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Elin Pelin Square.jpg | image_flag = Flag of town of Elin Pelin.png | image_shield = Emblem of town of Elin Pelin.png | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Елин Пелин во Бугарија | latd =42 |latm =40 |lats =9.31 |latNS =N | longd =23 |longm =36 |longs =7.68 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Елин Пелин (општина)|Елин Пелин]] | leader_party = [[ВМРО-БНД]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Ивајло Симеонов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 29,098 | elevation_m = 558 | population_total = 7349 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code = 2100 | area_code = +359 0725 | website = {{URL|www.elinpelin.org}} }} '''Елин Пелин''' ({{langx|bg|Елин Пелин}}) — град во Западна [[Бугарија]], административен центар на општината [[Елин Пелин (општина)|Елин Пелин]] во [[Софија (област)|Софиската Област]]. Има население околу 7.340 луѓе (2022). == Географија == Градот Елин Пелин се наоѓа на 558 метри надморска височина во југоисточниот дел на Софиската Котлина, помеѓу реките Лесновска и Елешница и на 24 километри источно од [[Софија]].<ref>[http://wikimapia.org/#lang=en&lat=42.668805&lon=23.602753&z=11&m=w&gz=0;233095550;426698149;2931976;0;0;206962 wikimapia.org]</ref> На градското земјиште се наоѓа селото [[Елин Пелин (село)|Елин Пелин]], кое нема сопствено земјиште.<ref>Селото Елин Пелин е сместено во атарот на градот Елин Пелин и на селоот [[Нови Хан]].</ref> == Историја == Првите информации за населбата потекнуваат од османлиски документи од [[15 век]], во кои се користи името '''Нувосел'''. Во средината на 19 век селото се викало '''Новоселци''' и било едно од поголемите села во источниот дел на Софиското Поле. Во [[1846]] година бил завршен православниот храм „Свети Никола“. Кон крајот на [[19 век]] во гратчето биле основани [[училиште]] и [[читалиште]]. Во [[1881]] година, по ослободувањето, Новоселци станал центар на [[околија]] во Софискиот Округ. Во [[1888]] година била пуштена во употреба железничката пруга Софија—[[Септември (град)|Саранбеј]]. Таа поминува 4 км јужно од тогашното село, каде што се формирала посебна населба околу новата станица — денешното село [[Елин Пелин (село)|Елин Пелин]]. Таму била изградена фабриката за керамика „Изида“ и неколку помали индустриски претпријатија. Во [[1950]] година, селото Новоселци било преименувано во '''Елин Пелин''' во чест на писателот [[Елин Пелин]] (1877–1949), кој пораснал во блиското село [[Бајлово]]. Во [[1955]] година станицата Елин Пелин била одвоена како одделна населба, а во [[1960]] година Елин Пелин бил прогласен за [[град]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.elinpelin.org/ Официјална веб-страница на општина Елин Пелин] {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Населени места во областа Софија]] l0l909th1qiwaqz33mvkyu7y5ft2v4k 0 1305152 5542484 5057937 2026-04-20T17:49:22Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542484 wikitext text/x-wiki {{Другизначења4|општината во Бугарија|останати значења|Елин Пелин (појаснување)}} {{Инфокутија Населено место | name = Општина Елин Пелин | native_name = Община Елин Пелин | settlement_type = општина | image_skyline = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_label = Елин Пелин | subdivision_type = [[Список на држави|Земја]] | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = [[Области во Бугарија|Област]] | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софиска]] | subdivision_type2 = [[Општини во Бугарија|Општина]] | subdivision_name2 = Елин Пелин | leader_title = Градоначалник | leader_name = Иваjло Симеонов | leader_party = ВМРО-БНД | area_total_km2 =452.088 | elevation_m = | population_total = 19.744 | population_footnotes = | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = | population_demonym = | timezone = [[источноевропско време|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = | postal_code = 2100 | area_code = +359 0725 | latd = |latm = | longd = |longm = | coordinates_display = inline,title | website = {{URL|www.elinpelin.bg}} }} '''Општина Елин Пелин''' — [[општини во Бугарија|општина]] во [[Софија (област)|Софиската Област]], западна [[Бугарија]]. Опфаќа 19 населени места и има вкупно 19.744 жители. Административен центар е градот [[Елин Пелин (град)|Елин Пелин]]. == Населени места == {| | valign="top" | *Богданлија *[[Габра]] *Голема Раковица *Григорево *Елин Пелин *Доганово, *'''[[Елин Пелин (град)|Елин Пелин]]''' *Елешница *Караполци *Крушовица | valign="top" | *Лесново *Мусачево *Нови Хан *Огнјаново *Петково *Потоп *Равно Поле *Столник *Чурек |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.elinpelin.org/ Официјална веб-страница на општина Елин Пелин] [[Категорија:Општини во областа Софија]] bx89gufv9315he7zlrzgl6881xwxjlf 0 1305198 5542492 5484671 2026-04-20T17:52:53Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542492 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Ихтиман | native_name = Ихтиман | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Ihtiman-municipality.jpg | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Ихтиман во Бугарија | latd =42 |latm =26 |lats =14.56 |latNS =N | longd =23 |longm =48 |longs =58.91 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Ихтиман (општина)|Ихтиман]] | leader_party = [[ГЕРБ]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Калојан Илиев | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 90,89 | elevation_m = 658 | population_total = 13.617 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code = 2050 | area_code = +359 0724 | website = {{URL|www.ihtiman.bg}} }} '''Ихтиман''' ({{langx|bg|Ихтиман}}) е град во Западна [[Бугарија]], административен центар на општината [[Ихтиман (општина)|Ихтиман]] во [[Софија (област)|Софиската област]]. Има население околу 13.617 луѓе (2022). == Географија == Ихтиман се наоѓа во Ихтиманската котлина, која е опкружена со ридовите на [[Ихтиманска Средна Гора]] (од запад со Вакарелската планина, од север со ридот Белица, од исток ридот Ветрен, а од југ со Септемврискиот Рид). Ихтиманската котлина има просечна надморска височина од 650 m. Климата е умерено континентална. Ихтиман се наоѓа на 54 км од главниот град [[Софија]] и 90 км од градот [[Пловдив]]. Покрај градот минуваат автопатот [[Тракија (автопат)|Тракија]] и железничката линија [[Софија]]—[[Пловдив]]—[[Свиленград]]. == Историја == Во минатото градот се нарекувал '''Стипон''' (од латински ''stipo'' — „густо“, „населувам“, исто така ''stipator'' — „караван“, „чувар“). Градот бил римска станица која го чувала важниот пат [[Виа Милитарис]] до [[Константинопол]]. Подоцна населбата била византиска и бугарска стражарска станица чија задача била да го чува преминот на [[Трајанова порта|Трајановата порта]]. На [[17 август]] [[986]] година, веднаш под ѕидините на '''Штипон''', војската на византискиот император [[Василиј II]] билa поразенa од војниците на [[Цар Самоил|цар Самуил]].<ref>[https://ihtiman.bg/?page_id=149 Община Ихтиман - история]</ref> Во [[1371]] година Штипон бил заробен од трупите на отоманскиот водач [[Лала Шахин]]. По османлиската инвазија, името на градот со текот на времето се променило во современиот '''Ихтиман'''. По долги напори во [[1835]] година во Ихтиман била изградена црквата „Успение на Пресвета Богородица“. На [[25 декември]] [[1877]] година трупите на генерал Гурко заедно со генералот Шувалов го ослободиле градот. Според одлуките на [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] Ихтиман и неговата околина останале во границите на [[Источна Румелија]]. Населението на Ихтиманско земало активно учество во борбата за [[Соединувањето на Бугарија|Соединувањето]] кое било објавено на [[6 септември]] [[1885]] година. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://ihtiman.bg/ Официјална веб-страница на општина Ихтиман] {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Населени места во областа Софија]] bqkejuvxps5k706c6ykczwo25b3uksj 0 1305216 5542494 5484672 2026-04-20T17:53:41Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542494 wikitext text/x-wiki {{Другизначења4|гратче во Софиско|останати значења|Костенец}} {{Инфокутија Населено место | name = Костенец | native_name = Костенец | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Old school for culture in kostenets.jpg | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Костенец во Бугарија | latd =42 |latm =18 |lats =36.78 |latNS =N | longd =23 |longm =51 |longs =29.11 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = [[Костенец (општина)|Костенец]] | leader_party = [[ГЕРБ]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Јордан Ангелов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 302,101 | elevation_m = 494 | population_total = 5.985 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code = 2030 | area_code = +359 07142 | website = {{URL|www.kostenetz.com}} }} '''Костенец''' ({{langx|bg|Костенец}}) — град во Западна [[Бугарија]], административен центар на општината [[Костенец (општина)|Костенец]] во [[Софија (област)|Софиската Област]]. Има население околу 5.985 жители (2022). == Географија == Костенец се наоѓа на околу 61 км југоисточно од [[Софија]] на железничкиот правец [[Софија]]—[[Пловдив]]—[[Свиленград]]. Во близина на Костенец се наоѓаат одморалиштето [[Боровец]] (28 км), градовите [[Долна Бања]] (8 км) и [[Ихтиман]] (17 км). Се наоѓа во подножјето на планината [[Рила]], во источниот дел на Костенецко-Долнобанската котлина. Климата е умерено-континентална == Историја == Населувањето на денешниот град Костенец започнало во [[1884]] година со изградбата на пругата [[Белово]]—[[Вакарел]], која била прокарана на 6 км североисточно од селото [[Костенец (село)|Костенец]]. Со изградба на железничката станица била изградена фабрика за кибрит и хартија со која се забрзувало проширувањето на новата населба. Во [[1964]] година населбата на железничката станица била прогласена за [[град]]. == Надворешни врски == *[https://www.kostenetz.com/ Официјална веб-страница на општина Костенец] {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Населени места во областа Софија]] [[Категорија:Градови во Бугарија]] og9w716wp92js71wvgrndqoeu43ee5d 0 1305224 5542488 5484673 2026-04-20T17:50:54Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542488 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Долна Бања | native_name = Долна баня | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Dolna-Banya-from-Clock-Tower.jpg | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Долна Бања во Бугарија | latd =42 |latm =18 |lats =36.78 |latNS =N | longd =23 |longm =51 |longs =29.11 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Долна Бања (општина)|Долна Бања]] | leader_party = [[ГЕРБ]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Владимир Џамбазов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 66,854 | elevation_m = 643 | population_total = 4.726 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code = 2040 | area_code = +359 0712 | website = {{URL|www.dolna-banya.egov.bg}} }} '''Долна Бања''' ({{langx|bg|Долна баня}}) — град во Западна [[Бугарија]], административен центар на општината [[Долна Бања (општина)|Долна Бања]] во [[Софија (област)|Софиската Област]]. Има население околу 4.726 жители (2022). == Географија == Градот се наоѓа во Долнобанската котлина, на десниот брег на реката [[Марица]]. На југ се северните падини на планината [[Рила]], а на север граничи со подножјето на Черни рид — дел од [[Ихтиманска Средна Гора]]. Долна Бања се наоѓа на 72 км од главниот град [[Софија]] и на 115 км од [[Пловдив]]. == Историја == Археолошките истражувања даваат докази за живот во земјите што го опкружуваат денешниот град. Според извештаите, околу 5 век п.н.е. по горниот тек на реката Марица живеело тракиското племе Беси, главно ангажирано со ископ на руда за железо и злато. Во средниот век настанале населбите Венетица, Јурта и Којчовец, кои кога се споиле го формирале селото '''Бања''', а од втората половина на [[19 век]] се преименувало во '''Долна Бања'''. По објавувањето [[Балкански војни|Балканската војна]] во [[1912]] година 27 луѓе од селото Долна Бања доброволно се пријавиле во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринското ополчение]].<ref>Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. : Личен състав по документи на Дирекция „Централен военен архив“. София, Главно управление на архивите, Дирекция „Централен военен архив“ В. Търново, Архивни справочници № 9, 2006. ISBN 954-9800-52-0. с. 843.</ref> == Минерални бањи == Еден од најмоќните топли минерални извори во [[Родопски планински предел|Рило-Родопскиот регион]] и [[Средна Гора]] се наоѓа во границите на Долнобанската котлина. Околу [[1700]] година Хаџи Радослав од селото Костенец изградил две згради околу минералните извори во горниот дел на долината. Едната била изградена на римски темели и денес е позната како „Римска бања“, другата е зачувана како женски дел од денешната градска бања. Денес во градот работат три бањски хотели со минерална вода и градската јавна бања. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://dolna-banya.egov.bg/ Официјална веб-страница на општина Долна Бања]{{Мртва_врска|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Населени места во областа Софија]] [[Категорија:Градови во Бугарија]] 1ia6yl7bcnmsnfmi7llaslbebak6yw7 0 1305229 5542497 5540602 2026-04-20T17:54:48Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542497 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Пирдоп | native_name = Пирдоп | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Pirdop-Culture-House.jpg | image_caption = Зградата на читалиште „Напредок“ | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Пирдоп во Бугарија | latd =42 |latm =42 |lats =3.9 |latNS =N | longd =24 |longm =11 |longs =8.54 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Пирдоп (општина)|Пирдоп]] | leader_party = [[БСП]], [[ВМРО-БНД]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Ангел Геров | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 90,148 | elevation_m = 696 | population_total = 6.759 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 2070 | area_code = +359 07181 | website = {{URL|www.pirdop.bg}} }} '''Пирдоп''' ({{langx|bg|Пирдоп}}) — град во Западна [[Бугарија]], административен центар на општината [[Пирдоп (општина)|Пирдоп]] во [[Софија (област)|Софиската Област]]. Има население од околу 6.700 жители (2022). == Географија == Пирдоп се наоѓа на 70 километри источно од главниот град [[Софија]] и 52 километри западно од [[Карлово]] на подбалканскиот пат. Се наоѓа на 696 мнв во средишниот дел на Златишко-Пирдопската котлина. Теренот на кој е изграден градот има благ наклон од североисток кон југозапад и го минува Пирдопската Река, притока на [[Тополница (река)|Тополница]]. == Историја == Во околината на Пирдоп се пронајдени траги од населување за време на неолитот и тракиската ера, како и остатоци од значајна доцноантичка и раносредновековна населба. На 5 километри североисточно од денешниот град се наоѓал манастирот „Свети Илија“, чиј дел се урнатините на Еленската базилика, кои се зачувани и денес. Манастирот бил значаен книжевен центар и функционирал до крајот на 18 век. Во него веројатно е составен Пирдопскиот апостол, еден од значајните споменици на среднобугарската литература, датиран во 12 век.<ref>Научноинформационен център „Българска енциклопедия“. Голяма енциклопедия „България“. Том 9. София, Книгоиздателска къща „Труд“, 2012. ISBN 9789548104319. с. 3415 – 3416.</ref> За прв пат се споменува во османлиски документ од [[1430]] година под името '''Пуротобабинче'''. Кон крајот на 17 век во градот имало ќелијно училиште, неговите жители учествувале во Чипровското востание, а локалниот даскал Георги ги составил во [[1698]] година Протопопинскиот и Тихомирмирскиот Дамаскин. Во 17-18 век Пирдоп станал голем центар за сточарство и преработка на волна со стотици работилници. Во [[1841]] година, жителите на градот биле ослободени од [[ангарија]]. Во [[1840]] година било отворено училиште, кое од 1853 година било класно, а во 1863 година - женско училиште. [[Читалиште]]то бил основано во [[1869]] година. Во 1869 година во градот бил формиран комитет на Внатрешната револуционерна организација. Жителите на Пирдоп учествувале во српско-турската војна, во Ботевата чета и во Бугарското ополчение. Градот бил ослободен на [[21 декември]] [[1877]] година од Дваесет и првиот Донски полк. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.pirdop.bg/bg/ Официјална веб-страница на општина Пирдоп] {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Населени места во областа Софија]] [[Категорија:Пирдоп]] [[Категорија:Градови во Бугарија]] 49qcxwfhiv2rc935yqfsewu0q69pwg6 0 1305234 5542498 5540589 2026-04-20T17:55:08Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542498 wikitext text/x-wiki {{Другизначења4|гратче во Софиско|останати значења|Правец (појаснување)}} {{Инфокутија Населено место | name = Правец | native_name = Правец | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Pravetz-square-2.JPG | image_caption = Центарот на Правец | image_flag = | image_shield = BULPravetsCOA.png | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Правец во Бугарија | latd =42 |latm =53 |lats =38.44 |latNS =N | longd =23 |longm =55 |longs =8.08 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Правец (општина)|Правец]] | leader_party = БСП | leader_title = Градоначалник | leader_name = Румен Гунински | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 46,073 | elevation_m = 440 | population_total = 4.242 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 2161 | area_code = +359 07133 | website = {{URL|www.pravets.bg}} }} '''Правец''' ({{langx|bg|Правец}}) — град во Западна [[Бугарија]], административен центар на општината [[Правец (општина)|Правец]] во [[Софија (област)|Софиската Област]]. Има население од околу 4.242 жители (2022).<ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.</ref> == Географија == Се наоѓа на 60 километри од главниот град Софија, северно од [[Стара Планина]] во мала котлина. Во близина на Правец минува автопатот [[Хемус (автопат)|Хемус]]. Градот спаѓа во умерената континентална климатска зона. == Историја == Градот е родното место на долгогодишниот комунистички претседател на Бугарија, [[Тодор Живков]]. Првата фабрика за микропроцесори во Бугарија била основана токму во Правец. Произведените лични мсетачи, кои се едни од првите во Бугарија, го носаат името „[[Правец (сметачи)|Правец]]“. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.pravets.bg/ Официјална веб-страница на општина Правец] {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Населени места во областа Софија]] [[Категорија:Градови во Бугарија]] cj8ejq9ktnoogyi87iv6t3ki3dnju6j 0 1305236 5542490 5540762 2026-04-20T17:52:13Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542490 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Етрополе | native_name = Етрополе | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Община Етрополе.jpg | image_caption = Центарот на Етрополе | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Етрополе во Бугарија | latd =42 |latm =49 |lats =43.67 |latNS =N | longd =23 |longm =59 |longs =32.56 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Етрополе (општина)|Етрополе]] | leader_party = независен | leader_title = Градоначалник | leader_name = Димитар Димитров | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 119,14 | elevation_m = 618 | population_total = 10.360 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[ИЕВ]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[ИЕЛВ]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 2180 | area_code = +359 0720 | website = {{URL|www.etropole.bg}} }} '''Етрополе''' ({{Langx|bg|Етрополе}}) — град во Западна [[Бугарија]], административен центар на општината [[Етрополе (општина)|Етрополе]] во [[Софија (област)|Софиската Област]]. Има население од околу 10.360 жители (2022).<ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.</ref> == Географија == Се наоѓа во живописната долина на реката [[Малки Искар]], на северните падини на [[Стара Планина]], во подножјето на врвот Баба (1787 м). Етрополската Котлина е опкружена со величествените старопланински врвови – Звездец, Шиндарника, Свети Атанас, Мара Гидија итн. Надморската височина на котлината е 620 м. == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Етрополски Водопад]] == Надворешни врски == *[http://etropole.bg/ Официјална веб-страница на општина Етрополе] {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Населени места во областа Софија]] [[Категорија:Градови во Бугарија]] ow7moy07q0933zjazf8pebxvuwrkyeh 0 1305245 5542487 5540806 2026-04-20T17:50:32Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542487 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Годеч | native_name = Годеч | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Godech central square.jpg | image_caption = Централниот площад во Годеч | image_flag = | image_shield = Герб на Годеч.svg | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Годеч во Бугарија | latd =43 |latm =0 |lats =52.36 |latNS =N | longd =23 |longm =2 |longs =46.93 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Годеч (општина)|Годеч]] | leader_party = [[ГЕРБ]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Радослав Асенов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 56,305 | elevation_m = 692 | population_total = 4.193 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 2240 | area_code = +359 07292 | website = {{URL|www.godech.bg}} }} '''Годеч''' ({{Langx|bg|Годѐч}}) — град во Западна [[Бугарија]], административен центар на општината [[Годеч (општина)|Годеч]] во [[Софија (област)|Софиската Област]]. Има население од околу 4.193 жители (2022).<ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.</ref> == Географија == Градот се наоѓа во планинска област на 21 км од [[Драгоман]], 55 км од [[Берковица]] и 50 км од главниот град [[Софија]]. На север се издига Берковскиот дел на [[Стара Планина]] со врвот [[Ком]] (2016 m), на југ се наоѓа планината [[Чеп’н]] со највисок врв Петровски крст (1206 m), а на исток се крајните делови на [[Мала Планина]]. == Историја == Во градот има остатоци од мал римски храм од II-IV век (најверојатно ѝ припаѓал на божицата на ловот [[Дијана]]), кој е прогласен за национален споменик на културата. Во османлискиот период Годечкиот крај бил дел од Шехирќојската Каза (Пирот) и нахијата Висока. Во џелепкешанскиот регистар на Пиротскиот Кадилак од [[1581]] година, како џелепи се забележани месните жители Дмитар Јован, поп Петар 30 и Стојан Радослав, кои имаат обврска да ѝ предадат на државата вкупно 85 овци.<ref>{{Citation |title=Катић, Татјана, Амедоски Драгана. Попис џелепа Пиротског кадилука из 1581. године, Мешовита грађа. MISCELLANEA, vol. XXXIII, НОВА СЕРИЈА Kњ. XXXIII, Београд 2012, с. 152. |url=http://www.iib.ac.rs/docs/MiscellaneaNS33%282012%29.pdf |accessdate=2017-03-18 |archivedate=2017-05-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170510113455/http://www.iib.ac.rs/docs/MiscellaneaNS33%282012%29.pdf }}</ref> По ослободувањето на Бугарија, Годеч бил вклучен во Царибродската Околија. Во [[1905]] година, селото Годеч, кое било центар на општина, имало 488 жители, распоредени во 9 маала: Глотнаца, Елечанова, Јовкина, Молак, Негулова, Равна, Старо Село, Стојкина и Трап. По [[Нејски мировен договор|Нејскиот мировен договор]] од [[1919]] година, [[Западни Покраини|Западните Покраини]] му биле предадени на [[Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]], а центарот на околијата бил преместен од [[Цариброд]] во Годеч. Повеќето жители на околните маала се преселиле во самиот град во 1960-тите. Главна егзистенција била сточарството. Годеч официјално бил прогласен за град на [[18 јуни]] [[1956]] година. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.godech.bg/ Официјална веб-страница на општина Годеч] {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Населени места во областа Софија]] [[Категорија:Градови во Бугарија]] hrcn4yt11iine6ofcai3capdhimuejt 0 1305247 5542481 5540777 2026-04-20T17:48:23Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542481 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Драгоман | native_name = Драгоман | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Dragoman, Bulgaria, Municipality building 01.JPG | image_caption = Зградата на општината во Драгоман | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Драгоман во Бугарија | latd =42 |latm =55 |lats =18.17 |latNS =N | longd =22 |longm =55 |longs =46.78 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Драгоман(општина)|Драгоман]] | leader_party = [[ГЕРБ]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Андреј Иванов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 34,475 | elevation_m = 703 | population_total = 3.090 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 2210 | area_code = +359 07172 | website = {{URL|www.obshtinadragoman.com}} }} '''Драгоман''' ({{Langx|bg|Драгоман}}) — град во Западна [[Бугарија]], административен центар на општината [[Драгоман(општина)|Драгоман]] во [[Софија (област)|Софиската Област]]. Има население од околу 3.090 жители (2022).<ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.</ref> == Географија == Драгоман се наоѓа на 36 километри северозападно од главниот град [[Софија]] и на 15 километри од државната граница со [[Република Србија]]. Градот се наоѓа во мала планинска котлина во подножјето на планината Чеп’н (дел од планинскиот масив на [[Стара Планина]]), сместен во западниот дел на Софиската Котлина. Драгоман се наоѓа на важен транспортен коридор. Покрај градот минуваат автопатот [[Европа (автопат)|Европа]] и главната железничка линија [[Белград]] - [[Софија]] - [[Истанбул]]. == Историја == Најстарите остатоци од првите жители на територијата на денешниот град Драгоман се од новото камено време ([[неолит]]). Тогаш таму постоела мала населба, од која до денес дошле различни работни средства, како камени секири и чекани. Многу подоцна од оваа прва населба, Римјаните ја изградиле патната станица '''Мелдија'''.<ref>{{нмс|title=Извори за българската история, ЛИБИ том I|year=1958|location=София|pages=20}}</ref><ref>{{нмс|url=https://www.bulgariancastles.com/s-aldomirovtsi-rimska-patna-stantsiya-meldiya/|title=Български крепости|accessdate=2022-08-18}}</ref> Во него постојано била сместена римска војска за да го чува важниот воен пат од Белград до [[Константинопол]]. Под ова име населбата постоела и во дел од средниот век. Со заземањето на Софија од страна на Османлиите кон крајот на [[14 век]], и Драгоманскиот крај потпаднал под османлиска власт. За прв пат името '''Драгоман''' се појавува во турски даночен регистар од [[15]] век. Драгоман бил ослободен од османлиската власт на [[1 август]] [[1878]] година, кога врз основа на [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] од [[13 јули]] [[1878]] година, реонот бил предаден од руските на бугарските власти. По обединувањето на Бугарија била објавена [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]] од [[1886]] година. Главните битки се воделе на периферијата на [[Сливница (Бугарија)|Сливница]] и Драгоман. == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == *[[Драгоманско Блато]] == Надворешни врски == *[https://www.obshtinadragoman.com/ Официјална веб-страница на општина Драгоман] {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Населени места во областа Софија]] [[Категорија:Градови во Бугарија]] jiwr6rwiq10oacu21lcj2075v4abuf0 0 1305248 5542485 5540864 2026-04-20T17:49:48Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542485 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Божуриште | native_name = Божурище | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Bozhurishte centre 1.jpg | image_caption = Централниот плоштад во Божуриште | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Божуриште во Бугарија | latd =42 |latm =45 |lats =45.77 |latNS =N | longd =23 |longm =11 |longs =55.85 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Божуриште (општина)|Божуриште]] | leader_party = Движење „Ѓурѓовден“ | leader_title = Градоначалник | leader_name = Георги Димов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 0 | elevation_m = 573 | population_total = 5.938 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 2227 | area_code = +359 07112 | website = {{URL|www.bozhurishte.bg}} }} '''Божуриште''' ({{Langx|bg|Божурище}}) — град во Западна [[Бугарија]], административен центар на општината [[Божуриште (општина)|Божуриште]] во [[Софија (област)|Софиската Област]]. Има население од околу 5.938 жители (2022).<ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.</ref> == Географија == Градот се наоѓа на 573 метри надморска височина во западниот дел на Софиското Поле, 13 километри северозападно од центарот на [[Софија]] и 16 километри југоисточно од [[Сливница (Бугарија)|Сливница]]. Се појавил на крајот на [[19 век]] околу военен објект врз земјиштето на блиското село [[Гурмазово]], а неговата населба „Максим Горки“ врз земјиштето на селото [[Пролеша]].<ref>Божуриште се наоѓа во земјиштето на селото Гурмазово.</ref> == Историја == Почетокот на град Божуриште како населба е во [[1897]] година, кога на земјиштето на селото Гурмазово бил создаден коњски комплекс за потребите на бугарската војска. Околу него постепено почнале да се градат приватни и државни објекти и така настанала денешната населба. Таа била наречена „Божуриште“ поради многуте диви [[божур]]и во ливадите околу неа. На [[15 август]] [[1997]] година за 100-годишнината од основањето селото Божуриште било прогласено за [[град]].<ref>[http://www.nsi.bg/nrnm/show2.php?sid=57450&ezik=bul Божурище] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220818101227/https://nsi.bg/nrnm/show2.php?sid=57450&ezik=bul |date=2022-08-18 }} – справка от Национален регистър на населените места на НСИ {{bg}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.bozhurishte.bg/ Официјална веб-страница на општина Божуриште] {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Населени места во областа Софија]] [[Категорија:Градови во Бугарија]] px0wq4igtl8vk679pj6zxrzp429v36q 0 1305259 5542499 5540499 2026-04-20T17:55:28Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542499 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Своге | native_name = Своге | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Svoge-station.jpg | image_caption = Поглед на градот | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Своге во Бугарија | latd =42 |latm =57 |lats =35.43 |latNS =N | longd =23 |longm =21 |longs =9.64 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Своге (општина)|Своге]] | leader_party = БДЦ, ДПС, БДСР, СДП | leader_title = Градоначалник | leader_name = Емил Иванов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 21,932 | elevation_m = 679 | population_total = 7.647 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 2260 | area_code = +359 0726 | website = {{URL|www.svoge.bg}} }} '''Своге''' ({{Langx|bg|Своге}}) — град во Западна [[Бугарија]], административен центар на општината [[Своге (општина)|Своге]] во [[Софија (област)|Софиската Област]]. Има население од 7.647 жители (2022).<ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.</ref> == Географија == Градот се наоѓа во Искарската Клисура при устието на реката Искрецка. На ова место се спојуваат границите на три планини: Мала Планина, Голема Планина и Понор. Своге се наоѓа на 28 км од [[Годеч]], 42 км од главниот град [[Софија]] и 72 км од [[Враца]]. Името на градот најверојатно потекнува од словенските зборови „свод“, „свождам“, поради неговата географска положба - како свод, каде се спојуваат реката Искар и Искрецката река, па оттука и свод, своде и сегашното '''Своге'''. == Историја == Првите познати жители на реонот на денешното Своге биле Тракијците од племето [[Трибали]]. Од овој период датираат неколку утврдувања, а најпозната е во [[атар]]от на селото Заселе, чие тракиско име било Метериза. Познати се и три [[некропола|некрополи]]. За време на римската епоха, во клисурата постоела населба, која го поддржувала постоечкиот римски пат од античка [[Софија|Сердика]] до северните провинции на Империјата. Откриени се и 13 утврдувања изградени или поправени во истиот период, чија цел била да се запрат варварските инвазии. Од крајот на [[5 век]] започнале нападите на Словените. Еден од постојаните патишта на нивната населба минува низ Искарската Клисура до Софиско Поле. Овие земји биле вклучени во границите на Првата бугарска држава на почетокот на [[9 век]], кога трупите на канот [[Крум]] поминале овде за да го заземат важниот стратешки центар [[Софија|Средец]]. Нема доволно податоци за раниот средновековен период. Од тоа време датираат две од населбите кои постојат и денес во близина - селото Искрец и селото Свидња. По падот на Бугарија под османлиска власт, населението во областа значително се зголемило. Тоа се должи на желбата на Бугарите да се оддалечат од турските административни центри, барајќи засолниште во непристапните планински клисури. Бранители на локалното население во овој период биле ајдуците, од кои најпознати биле поп Мартин и В’лчан војвода. По ослободувањето на Бугарија, Свогенскиот реон бил релативно заостанат во економска смисла. Главното занимање на населението е примитивното земјоделство, сточарството и сечата на дрва. Кон крајот на 19 век била изградена железничката линија Софија—[[Роман (град, Бугарија)|Рoм]]. Во денешно Своге била изградена станица и околу неа постепено се формирала населба. До [[1900]] година административен центар на овој регион било селото [[Искрец]], но Своге постепено станал центар поради подобрите економски и стратешки позиции. По изградбата на железничката пруга, животот во Искарскиот пролом постепено се менувал. Околу железничката линија се појавиле многу стационарни населби, каде доаѓале претприемачи, трговци, занаетчии и административни службеници. Се отвориле работилници, каменоломи, антрацитниот јаглен почнал да се ископува. Во [[1924]] година, претприемачот Велизар Пеев ја основал првата бугарска фабрика за шеќер и чоколадни производи во Своге, со 200 работници. Голем дел од населението било вработено од железницата. Во областа биле отворени многу училишта и [[читалиште|читалишта]]. Своге, кој и денес е општински центар, станал природен административен, економски и културен центар на околијата. Своге официјално бил прогласен за град на [[7 септември]] [[1964]] година.<ref>[http://www.prokarstterra.bas.bg/geo21/2009/3-09/20-24.pdf Урбанизационният процес в България през периода от края на Втората световна война до наши дни], География, 3/2009.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.svoge.bg/ Официјална веб-страница на општина Своге] {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Населени места во областа Софија]] [[Категорија:Градови во Бугарија]] dr25d5ajuo79876z84ggi0x8jpt4vqc 0 1305311 5542491 5540752 2026-04-20T17:52:30Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542491 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Златица | native_name = Златица | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Zlatitsa-central-square.jpg | image_caption = Поглед на плоштадот во Златица | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Златица во Бугарија | latd =42 |latm =42 |lats =48.38 |latNS =N | longd =24 |longm =8 |longs =20.74 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Златица (општина)|Златица]] | leader_party = [[БСП]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Стојан Генов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 67,538 | elevation_m = 680 | population_total = 4.517 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 2080 | area_code = +359 0728 | website = {{URL|www.zlatitsa.egov.bg}} }} '''Златица''' ({{Langx|bg|Златица}}) — град во Западна [[Бугарија]], административен центар на општината [[Златица (општина)|Златица]] во [[Софија (област)|Софиската Област]]. Има население од околу 4.517 жители (2022). == Географија == Златица се наоѓа на 70 километри источно од главниот град [[Софија]] и 52 километри западно од [[Карлово]] на подбалканскиот пат. Се наоѓа на 680 мнв во средишниот дел на Златишко-Пирдопската Котлина. == Историја == Златица е стара населба. Се верува дека околината била населена уште од праисторијата. Некои извори ги спомнуваат Римјаните како основачи на градот. Првата пишана информација е во познатата Виргинска грамота на бугарскиот цар [[Константин Асен]] (1257–1277), каде што се споменува населба што постоела под ова име. Градот го добил името '''Златица''' бидејќи во областа се добивало [[злато]].<ref>[https://zlatitsa.egov.bg/wps/portal/municipality-zlatitsa/municipality/history Община Златица - История] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220819094320/https://zlatitsa.egov.bg/wps/portal/municipality-zlatitsa/municipality/history |date=2022-08-19 }}{{bg}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://zlatitsa.egov.bg/ Официјална веб-страница на општина Златица]{{Мртва_врска|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Населени места во областа Софија]] [[Категорија:Градови во Бугарија]] hcqpdkrehhrc6oblu5d4lfucrgj7g4l 0 1305340 5542495 5540713 2026-04-20T17:54:05Z Пакко 4588 без [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542495 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Костинброд | native_name = Костинброд | native_name_lang = bg | settlement_type = град | image_skyline = Kostinbrod-entrance.jpg | image_caption = | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Костинброд во Бугарија | latd =42 |latm =48 |lats =36.47 |latNS =N | longd =23 |longm =13 |longs =0.45 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Костинброд (општина)|Костинброд]] | leader_party = [[ГЕРБ]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Трајко Младенов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 41,41 | elevation_m = 548 | population_total = 12.338 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 2230 | area_code = +359 0721 | website = {{URL|www.kostinbrod.bg}} }} '''Костинброд''' ({{Langx|bg|Костинброд}}) — град во Западна [[Бугарија]], административен центар на општината [[Костинброд (општина)|Костинброд]] во [[Софија (област)|Софиската Област]]. Има население од околу 12.338 жители (2022).<ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.</ref> == Географија == Градот се наоѓа на околу 19 километри северозападно од главниот град [[Софија]], 10 километри од [[Божуриште]] и 20 километри од [[Сливница (Бугарија)|Сливница]], во Софиската Котлина. Низ него минуваат две реки: во северниот дел – реката Блато, а во јужниот дел – реката Белица, притоки на реката [[Искар]]. == Историја == Реонот на денешен Костинброд бил познат по своите минерални води уште од римско време. Јужно од него на неговата периферија минувал античкиот римски пат Via militaris до Константинопол. Во локалитетот „Изворо“, спроти денешната фабрика на Кока-Кола, постоела римска бања, чии остатоци се видливи и денес. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://kostinbrod.bg/ Официјална веб-страница на општина Костинброд] {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Населени места во областа Софија]] [[Категорија:Градови во Бугарија]] i5rmfq8o8d4n42r9bnggeyx8q4e5mxq 0 1305341 5542508 5540914 2026-04-20T17:59:10Z Пакко 4588 замена на категориjа 5542508 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Антон | native_name = Антон | native_name_lang = bg | settlement_type = село | image_skyline = Central-square-in-Anton.jpg | image_caption = Плоштадот во селото | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Антон во Бугарија | latd =42 |latm =44 |lats =5.76 |latNS =N | longd =24 |longm =15 |longs =33.29 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Антон (општина)|Антон]] | leader_party = БСП, ВМРО-БНД | leader_title = Градоначалник | leader_name = Андреј Симов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 76,098 | elevation_m = 807 | population_total = 1.489 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 2089 | area_code = +359 07186 | website = {{URL|www.antonbg.eu}} }} '''Антон''' ({{Langx|bg|Антон}}) — село во Западна [[Бугарија]], административен центар на општината [[Антон (општина)|Антон]] во [[Софија (област)|Софиската Област]]. Има население од околу 1.489 жители (2022).<ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.</ref> == Географија == Селото се наоѓа во планинско подрачје, 89 километри источно од главниот град [[Софија]]. Во близина на селото минуваат Подбалканскиот пат и пругата [[Софија]]—[[Бургас]]. == Историја == Првите пишани податоци за селото датираат од [[15 век]] под името '''Л’џене''' што потекнува од турцизирањето на старословенскиот збор за [[ливада]] — „луг“, „лъг“, „лъка“. Во [[1950]] година селото било преименувано по Стефан Минев (Антон) — истакнат партизан. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://antonbg.eu/ Официјална веб-страница на општина Антон] {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Бугарија]] [[Категорија:Населени места во областа Софија]] d99gw509hjl9bs1o82htkw16leql3t9 0 1305350 5542503 5540571 2026-04-20T17:57:30Z Пакко 4588 замена на категориjа 5542503 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Чавдар | native_name = Чавдар | native_name_lang = bg | settlement_type = село | image_skyline = Chavdar village center.jpg | image_caption = Плоштадот во селото | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Чавдар во Бугарија | latd =42 |latm =39 |lats =36.5 |latNS =N | longd =24 |longm =3 |longs =21.88 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Чавдар (општина)|Чавдар]] | leader_party = БСП, НФСБ | leader_title = Градоначалник | leader_name = Григор Даулов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 70,797 | elevation_m = 570 | population_total = 1.282 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 2084 | area_code = +359 07189 | website = {{URL|www.chavdar.eu}} }} '''Чавдар''' ({{Langx|bg|Чавдар}}) — село во Западна [[Бугарија]], административен центар на општината [[Чавдар (општина)|Чавдар]] во [[Софија (област)|Софиската Област]]. Има население од околу 1.282 жители (2022).<ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.</ref> == Географија == Селото се наоѓа во Златишко-Пирдопската Котлина, во подножјето на [[Стара Планина]], на 71 км од главниот град [[Софија]] во непосредна близина на градовите [[Златица (град)|Златица]] и [[Пирдоп]]. == Историја == Во [[1968]] година, за време на археолошките истражувања, во атарот на селото покрај реката [[Тополница (река)|Тополница]] била ископана населена тумба, што откри дека овде постоел организиран живот уште пред 7.000 години. Изучувањето на чавдарската неолитска култура започнала во мај 1968 година и била завршена во 1980 година под раководство на праисторичарите од Археолошкиот завод и музеј проф. Георги Георгиев и К’нчо К’нчев. Откриена е исклучително вредна сликана керамика, која подоцна им била дадена на специјалисти за истражување.<ref>[https://www.chavdar.eu/about Община Чавдар - Местоположение и история]{{bg}}</ref> Според некои историчари, во средниот век на месноста „Ќој Дере“ постоела бугарска населба '''Марково''', за што се пишува во познатото [[Добрејшово евангелие]] од [[13 век]]. Првата пишана информација за денешното село датира од 1430 година во османлиски регистар на тимари, зеамети и хаси од Никополскиот санџак. Запишан е под името '''Коланлар''' (произлезено од множина на турскиот збор kolan - „коњ“, т.е. место со многу коњи, пасиште за коњи), со 29 даночни обврзници - [[Јуруци]]. Во [[1899]] година селото било преименувано во '''Радославово''' во чест на д-р [[Васил Радославов]], кој тогаш бил лидер на владејачката Либерална партија. По формирањето на комунистичката власт во [[1946]] година, Радославово е преименувано во '''Чавдар''', кое име го носи до денес. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://www.chavdar.eu/ Официјална веб-страница на општина Чавдар] {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Бугарија]] [[Категорија:Населени места во областа Софија]] 0csrzrleue57jk58ukis4emjnj2nn3q 0 1305359 5542505 5540572 2026-04-20T17:57:53Z Пакко 4588 замена на категориjа 5542505 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Челопеч | native_name = Челопеч | native_name_lang = bg | settlement_type = село | image_skyline = Chelopech-church.jpg | image_caption = Црквата „Свети Никола“ во село Челопеч | image_flag = | image_shield = BUL Челопеч COA.jpg | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Челопеч во Бугарија | latd =42 |latm =42 |lats =3.39 |latNS =N | longd =24 |longm =4 |longs =58.65 |longEW =E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Софија (област)|Софија]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Челопеч (општина)|Челопеч]] | leader_party = независен | leader_title = Градоначалник | leader_name = Алекси Кесјаков | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 44,39 | elevation_m = 734 | population_total = 1.750 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 2087 | area_code = +359 07185 | website = {{URL|www.chelopech.egov.bg}} }} '''Челопеч''' ({{Langx|bg|Челопеч}}) — село во Западна [[Бугарија]], административен центар на општината [[Челопеч (општина)|Челопеч]] во [[Софија (област)|Софиската Област]]. Има население од околу 1.750 жители (2022).<ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.</ref> == Географија == Селото се наоѓа во планинско подрачје, 75 километри источно од главниот град [[Софија]]. Низ селото минуваат Подбалканскиот пат и пругата [[Софија]]—[[Бургас]]. == Историја == Во земјиштето на Челопеч, во локалитетите „Гинова могила“ и „Градиште“, биле пронајдени остатоци од населби и градежи кои датираат од античко време. Името на населбата за прв пат се појавува во зачуваните турски документи од [[1430]] година. Се претпоставува дека постоела за време на [[Второ Бугарско Царство|Второто Бугарско Царство]] или е создадена непосредно пред падот на Бугарија под османлиска власт. == Eкономија == Челопеч е едно од најголемите и најбогатите наоѓалишта на бакар-злато-пирит во Европа. Рударството е главна индустрија, што е една од причините за добрата економска состојба на општината. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://chelopech.egov.bg/wps/portal/municipality-chelopech/home Официјална веб-страница на општина Челопеч] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20221010215351/https://chelopech.egov.bg/wps/portal/municipality-chelopech/home |date=2022-10-10 }} {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Бугарија]] [[Категорија:Населени места во областа Софија]] 1x0n18x5i6q7ob45gyp1xqz5jriv6zh 0 1316074 5542771 5457891 2026-04-21T08:58:51Z BosaFi 115936 5542771 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Familio de rusiaj turistoj promenanta en Nha Trang 01.jpg|мини|300x300пкс| [[Родител|Родители]] во секојдневна облека со своето дете, 2013 година.]] '''Секојдневна облека''', или '''лежерна облека''', ― западен кодекс на облекување кој е опуштен, повремен, спонтан и прилагоден за секојдневна употреба. Секојдневната облека стана популарна во западниот свет по контракултурата од 1960-тите. Додека лежерното е „[[wiktionary:informal|неформално]]“ во смисла на „неформално“, неформалното облекување традиционално се однесува на западниот кодекс на облекување поврзан со костуми - чекор подолу од полуформалната облека - со што е повеќе формално од секојдневната облека.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yourdictionary.com/casual|title=Casual dictionary definition &#124; casual defined|work=www.yourdictionary.com}}</ref> == Преглед == Современата секојдневна мода може да се проследи до модната спортска облека од 1920-тите, како што се груби блејзерки, оксфордки и [[Здолниште|здолништа]] за [[голф]]. Зголемувањето на популарноста на возењето [[велосипед]] предизвика потреба од килоти, претходник на секојдневните шорцеви. Како што одминувал векот, „лежерното“ почнало да опфати повеќе стилови, вклучувајќи работна облека од деним и елементи од воени униформи. Со популарноста на гледачките спортови кон крајот на 20 век, добар дел од атлетската опрема влијаела на секојдневната облека, како што се костими за џогирање, [[патики]] и атлетска облека.<ref name="Clemente">{{Наведена мрежна страница|url=https://time.com/3984690/american-casual-dressing/|title=Why and When Did Americans Begin to Dress So Casually?|last=Clemente|first=Deirdre|date=5 август 2015|work=[[Time (списание)|Time]]|accessdate=18 февруари 2023|archive-date=2023-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219022355/https://time.com/3984690/american-casual-dressing/|url-status=dead}}</ref> Основните материјали што се користат за секојдневна облека се деним, [[памук]], [[жерсе]], фланелен и руно. Материјалите како [[плиш]], [[шифон]] и брокат често се поврзувани со поформална облека.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.namedclothing.com/material-chart/|title=Material Chart|date=18 февруари 2023}}</ref> Додека лежерниот фустан повикува на општ костим, има широк опсег за изразување, вклучувајќи панк мода и мода вдахнати од претходните децении, како што се 1970-тите и 1980-тите. [[Мадона (пејачка)|Мадона]] ги популаризирала тантелите, [[Накит|накитот]] и [[Козметика|козметиката]] во секојдневна облека во текот на 1980-тите. Во 1990-тите, хип хоп модата играла елабориран накит и луксузни материјали кои биле носени во комбинација со атлетска опрема и облека за физичка работа. == Родов израз == Секојдневната облека вовела еднополство во модата. До 1960-тите, жените усвоиле [[Маица|маици]], фармерки и кошули со јака, и за прв пат по речиси 200 години, било модерно мажите да имаат долга коса.<ref name="Clemente"/> Секојдневната облека е вообичаено кодекс на облекување во кој се опитуваат облиците на родово изразување. Пример е [[Мажественост|машкиот]] накит, кој некогаш бил сметан за шокантен или титулирачки дури и во лежерните кругови, а сега тешко се забележува во полуформални ситуации. Амелија Блумер ги претставила женските панталони како лежерна алтернатива на свечените обрачи и здолништа. Трендот кон женска изложеност во 20 век имал тежнеење да ги турка деколтеата на свечените балски фустани пониско, а здолништата на коктел фустаните повисоки. Фармерки, кошула (лежерно откопчана јака ) и [[маица]] или маица без ракави обично се сметани за секојдневна облека за мажи во денешното време.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.artofmanliness.com/articles/sharp-casual-young-man-guide/|title=Casual Dress for Young Men: What to Wear & How to Wear It|date=31 октомври 2012|accessdate=18 февруари 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.realmenrealstyle.com/how-to-dress-sharper/|title=How To Dress Sharp Without Shocking Your Friends|date=5 ноември 2012|accessdate=18 февруари 2023}}</ref> За [[Мажи|мажите]], изложеноста на рамената, бутовите и грбот сè уште е ограничена на секојдневна облека.{{Се бара извор|date=февруари 2023}} == Галерија == <gallery> Податотека:Beautful women and handsome man.jpg|Маж облечен во [[маица]] и фармерки и жена облечена во црна маица и бело долго [[здолниште]] Податотека:Cycling woman wearing miniskirt.jpg|Жена вози велосипед носејќи џемпер и мини здолниште во [[Канада]]. Податотека:Cassandra Morris 2014.jpg|Гласовната глумица Касандра Морис облечена во лежерен мини фустан за време на јавно зборење. Податотека:2010 Run to the Sun Fashion Show in Anchorage Alaska 06.jpg|Модел во маица и карговки. Податотека:Man wearing green shirt-jacket, blue jeans and desert boots 01.jpg|Модел во фармерки и кошула во војнички стил. Податотека:2013 ColognePride - CSD-Parade-2397.jpg|Жена во горен дел во облик на градник и гаќести шорцеви во [[Германија]]. </gallery> == Поврзано == * [[2020-тите во модата]] * [[Спортска облека]] * [[Спремно за носење]] * [[Западни кодекси на облекување]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Модата во 20 век]] [[Категорија:Работна облека]] [[Категорија:Модата во 21 век]] [[Категорија:Секојдневна облека]] cwep897zdqce51t2vgte0qr2vpnkqpl 0 1319310 5542803 5483017 2026-04-21T09:57:11Z BosaFi 115936 5542803 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Хилда Кроцоли|image=Crozzoli Hilda-neu.jpg|alt=Хилда Кроцоли во 1927 година, гледајќи настрана облечена во клош капа|caption=Хилда Кроцоли (1927)|birth_date=16 август 1900|birth_place=[[Салцбург]]|death_date=10 август 1972|death_place=[[Салцбург]]|burial_place=|occupation=[[архитект]] [[градежен инженер]]}} '''Хилда Кроцоли''' била една од првите женски архитектки и градежни инженери во Австрија.<ref name="WOMEN ARE MAKING HISTORY">{{Наведени вести|url=http://nla.gov.au/nla.news-article35607976|title=WOMEN ARE MAKING HISTORY|date=1938-08-24|work=Advertiser (Adelaide, SA : 1931 - 1954)|access-date=2020-06-23|pages=8}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://nla.gov.au/nla.news-article35607976|title=WOMEN ARE MAKING HISTORY|date=1938-08-24|work=Advertiser (Adelaide, SA : 1931 - 1954)|access-date=2020-06-24|pages=8}}</ref> == Ран живот и образование == Хилда Јохана Кроцоли била родена на 16 август 1900 година во [[Салцбург]], [[Австрија]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://data.matricula-online.eu/de/oesterreich/salzburg/salzburg-muelln/TFB16/?pg=209|title=Taufbuch - TFB16 {{!}} Salzburg-Mülln {{!}} Salzburg: Rk. Erzdiözese Salzburg {{!}} Österreich {{!}} Matricula Online|work=data.matricula-online.eu|accessdate=2020-06-23}}</ref> Нејзиниот татко бил Амброџо (Амброс) Кроцоли (1870-1925), а мајка и се викала Луција Антонија Сантароса (1871-1957), која се омажила во 1882 година<ref name=":0" /> Кроцоли потекнувала од северноиталијанско фрулијанско семејство мајстори градители и архитекти, кои одиграле клучна улога во развојот во [[Салцбург]] во Австрија во текот на неколку генерации.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stadt-salzburg.at/pdf/bridge_of_knowledge__coming_going_staying__univers.pdf|title=BRIDGE OF KNOWLEDGE COMING{{!}}GOING{{!}}STAYING|last=UNIVERSITÄT SALZBURG|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stadt-salzburg.at/pdf/broschuere_migrationsstadt.pdf|title=Salzburg City of Migration|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> Амброз Кроцоли положил заклетва за државјанство за себе и за своето семејство на 12 февруари 1907 година и тие го добиле правото на Хајматрехт во областа Максглан во Салцбург на 5 јануари 1915 година. ( Хајматрехт било правото да се насели во област, воведено во Австрија во 1849 година, дозволувајќи непречен престој и право на помош). Нејзината мајка зборувала само италијански и никогаш не научила да зборува германски. Хилда била четврто од седумте деца, но нејзините двајца постари браќа починале во детството, оставајќи пет девојчиња. По завршувањето на основното и средното училиште, таа завршила четиригодишен курс за градежништво во Државно трговско училиште во Салцбург и успешно го положила последниот испит во 1921 година за да биде првиот архитект во Австрија. Таа била првата дипломирана жена во историјата на градежниот оддел на училиштето.<ref name="WOMEN ARE MAKING HISTORY" /> Дипломската фотографија од класот од 1921 година прикажува дваесетина мажи во црни костуми, кои гледаат директно во камерата. Во средината седи жена свртена на страна. Сликата на Хилда Кроцоли била копирана на фотографијата потоа.<ref name="Salzburger Nachrichten">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pressreader.com/austria/salzburger-nachrichten/20131017/282514361264035|title=Salzburger Nachrichten|last=|first=|date=2013|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> [[Податотека:Reichenhaller_Strasse.jpg|мини| Канцеларијата на компанијата Кроцоли-Бандијан во Рајхенхалер Штрасе во Салцбург]] == Кариера == На 1 август 1917 година, таа се приклучила на архитектурата и градежната компанија на нејзиниот татко како чирак.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zobodat.at/pdf/HdN_HDN_2_0015-0022.pdf|title=BAUBERICHT|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> Помеѓу 1 март 1921 година и 11 август 1925 година, работела како градежен техничар и градежен надзорник во компанијата на нејзиниот татко. Покрај работата во компанијата на нејзиниот татко, таа работеше и за градскиот архитект Јозеф Цвертшек во Шнегатерн и во [[Виена]]. [[Податотека:Salzburg_Hofstall-Kaserne.PNG|мини| Салцбург Хофстал-Касерне]] Како градежен техничар во компанијата на нејзиниот татко, Хилда Кроцоли била управител на локацијата за пренамена на големите коњички касарни и штали на Хофсталкасерн во природонаучен музеј, денес Куќа на прирордата Салцбург. Се наоѓа во центарот на фестивалскиот кварт на градот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zobodat.at/pdf/HdN_HDN_2_0015-0022.pdf|title=z|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> Од 1 јули 1926 година, таа работела со Универзална градежна компанија во Салцбург. Помеѓу 12 и 14 мај 1927 година, таа ги положила испитите за да стане Баумајстер (архитект и градежен инженер, традиционално наречен мајстор-градител) во [[Клагенфурт]].<ref>{{Наведени вести|url=http://nla.gov.au/nla.news-article22924362|title=Women of Australia.|date=1930-01-23|work=Queenslander (Brisbane, Qld. : 1866 - 1939)|access-date=2020-06-23|pages=48}}</ref> Ова било широко покриено, не само во медиумите во Салцбург, а Здружение на германски австриски инженери ги испратило своите честитки. Во 1928 година, Хилда Кроцоли сама се трудела и станала хонорарен архитект и градежен инженер. Џозеф Синдингер бил нејзин партнер до 1929 година, а потоа работела со архитектот Ричард Бандијан, со кој подоцна се омажила на 1 февруари 1934 година. Во 1934 година, Хилда Кроцоли и нејзината градежна компанија се преселиле во 19 Рајхенхалерштрасе 19 (денес Рајхенхалер Штрасе 27). Познато е дека 65 згради биле изградени под нејзино раководство од компанијата Кроцоли-Бандијан помеѓу 1928 и 1966 година. Посебно забележливо во 1927/28 година е основањето на таканаречената „населба за благосостојба“ во Шалмус, област во Салцбург. За време на Втората светска војна, 15 воздушни напади уништиле 46 отсто од градбите <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://salzburg-visit.com/history.htm|title=Visit Salzburg - History of Salzburg|work=salzburg-visit.com|accessdate=2020-06-23|archive-date=2016-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029104436/http://www.salzburg-visit.com/history.htm|url-status=dead}}</ref>, а компанијата Кроцоли-Бандијан била вклучена во повоените напори за реконструкција. [[Податотека:SchlossLeopoldskronWeier.jpg|мини| ''Шлос Леополдскрон'']] Кроцоли ја поправила штетата на зградата во ''Шлос Леополдскрон'' во 1945 година, која била заземена и окупирана од нацистите за време на војната. Нејзината компанија го обновила и реставрирала хотелот ''Голденер Хиршен'' (1945/46) [[Податотека:Hotel_Goldener_Hirsch-Getreidegasse.jpg|мини| ''Голденер Хиршен'']] и ''Банкхаус Дагхофер'' (1968); [[Податотека:Salzburg_Residenzplatz_2008.jpg|мини| Салцбург Резиденцплац 2008 година]] Таа, исто така, извршила реновирање на ''Ѕидното крило на резиденцијата'' за Универзитетот во Салцбург во 1965 година. Хилда Кроцоли-Бандијан починала на 10 август 1972 година во Салцбург по долго боледување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zobodat.at/pdf/HdN_4_0032.pdf|title=Gedenken Verstorbener. Frau Baumeister Ing. Hilda Crozzoli. - Berichte aus dem Haus der Natur in Salzburg IV. Folge 1972. – Mitteilungen aus dem Haus der Natur Salzburg – 4: 32.|last=Tratz|first=Paul Eduard|date=1973|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> Таа била погребана на гробиштата Максглан.<ref>{{Наведена книга|title=Hilda Crozzoli-Bandian in Maxglan Hundert Jahre Pfarre 1907–2007 Salzburgs zweitgrößter Stadtfriedhof.|last=Schobersberger|first=Walburg|publisher=Pfarramt Maxglan (Hg.)|year=2007|isbn=|location=|pages=}}</ref> == Наследство == Денес, многу нејзини градби преживеале и се појавуваат во архитектонските турнеи во Салцбург. Кроцоли се појави на изложбата ''Frauen machen Sichtbar во'' 2013 година во Künstlerhaus, славејќи ги женските архитекти во Салцбург.<ref name="Salzburger Nachrichten" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Крозоли, Хилда}} [[Категорија:Луѓе од Салцбург]] [[Категорија:Родени во 1900 година]] [[Категорија:Починати во 1972 година]] [[Категорија:Австриски архитекти]] r38aod6dh3tvzhx8toa4exy1vokooyd 5542804 5542803 2026-04-21T09:57:25Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Хилда Крозоли]] на [[Хилда Кроцоли]]: Погрешно напишан наслов 5542803 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Хилда Кроцоли|image=Crozzoli Hilda-neu.jpg|alt=Хилда Кроцоли во 1927 година, гледајќи настрана облечена во клош капа|caption=Хилда Кроцоли (1927)|birth_date=16 август 1900|birth_place=[[Салцбург]]|death_date=10 август 1972|death_place=[[Салцбург]]|burial_place=|occupation=[[архитект]] [[градежен инженер]]}} '''Хилда Кроцоли''' била една од првите женски архитектки и градежни инженери во Австрија.<ref name="WOMEN ARE MAKING HISTORY">{{Наведени вести|url=http://nla.gov.au/nla.news-article35607976|title=WOMEN ARE MAKING HISTORY|date=1938-08-24|work=Advertiser (Adelaide, SA : 1931 - 1954)|access-date=2020-06-23|pages=8}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://nla.gov.au/nla.news-article35607976|title=WOMEN ARE MAKING HISTORY|date=1938-08-24|work=Advertiser (Adelaide, SA : 1931 - 1954)|access-date=2020-06-24|pages=8}}</ref> == Ран живот и образование == Хилда Јохана Кроцоли била родена на 16 август 1900 година во [[Салцбург]], [[Австрија]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://data.matricula-online.eu/de/oesterreich/salzburg/salzburg-muelln/TFB16/?pg=209|title=Taufbuch - TFB16 {{!}} Salzburg-Mülln {{!}} Salzburg: Rk. Erzdiözese Salzburg {{!}} Österreich {{!}} Matricula Online|work=data.matricula-online.eu|accessdate=2020-06-23}}</ref> Нејзиниот татко бил Амброџо (Амброс) Кроцоли (1870-1925), а мајка и се викала Луција Антонија Сантароса (1871-1957), која се омажила во 1882 година<ref name=":0" /> Кроцоли потекнувала од северноиталијанско фрулијанско семејство мајстори градители и архитекти, кои одиграле клучна улога во развојот во [[Салцбург]] во Австрија во текот на неколку генерации.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stadt-salzburg.at/pdf/bridge_of_knowledge__coming_going_staying__univers.pdf|title=BRIDGE OF KNOWLEDGE COMING{{!}}GOING{{!}}STAYING|last=UNIVERSITÄT SALZBURG|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stadt-salzburg.at/pdf/broschuere_migrationsstadt.pdf|title=Salzburg City of Migration|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> Амброз Кроцоли положил заклетва за државјанство за себе и за своето семејство на 12 февруари 1907 година и тие го добиле правото на Хајматрехт во областа Максглан во Салцбург на 5 јануари 1915 година. ( Хајматрехт било правото да се насели во област, воведено во Австрија во 1849 година, дозволувајќи непречен престој и право на помош). Нејзината мајка зборувала само италијански и никогаш не научила да зборува германски. Хилда била четврто од седумте деца, но нејзините двајца постари браќа починале во детството, оставајќи пет девојчиња. По завршувањето на основното и средното училиште, таа завршила четиригодишен курс за градежништво во Државно трговско училиште во Салцбург и успешно го положила последниот испит во 1921 година за да биде првиот архитект во Австрија. Таа била првата дипломирана жена во историјата на градежниот оддел на училиштето.<ref name="WOMEN ARE MAKING HISTORY" /> Дипломската фотографија од класот од 1921 година прикажува дваесетина мажи во црни костуми, кои гледаат директно во камерата. Во средината седи жена свртена на страна. Сликата на Хилда Кроцоли била копирана на фотографијата потоа.<ref name="Salzburger Nachrichten">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pressreader.com/austria/salzburger-nachrichten/20131017/282514361264035|title=Salzburger Nachrichten|last=|first=|date=2013|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> [[Податотека:Reichenhaller_Strasse.jpg|мини| Канцеларијата на компанијата Кроцоли-Бандијан во Рајхенхалер Штрасе во Салцбург]] == Кариера == На 1 август 1917 година, таа се приклучила на архитектурата и градежната компанија на нејзиниот татко како чирак.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zobodat.at/pdf/HdN_HDN_2_0015-0022.pdf|title=BAUBERICHT|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> Помеѓу 1 март 1921 година и 11 август 1925 година, работела како градежен техничар и градежен надзорник во компанијата на нејзиниот татко. Покрај работата во компанијата на нејзиниот татко, таа работеше и за градскиот архитект Јозеф Цвертшек во Шнегатерн и во [[Виена]]. [[Податотека:Salzburg_Hofstall-Kaserne.PNG|мини| Салцбург Хофстал-Касерне]] Како градежен техничар во компанијата на нејзиниот татко, Хилда Кроцоли била управител на локацијата за пренамена на големите коњички касарни и штали на Хофсталкасерн во природонаучен музеј, денес Куќа на прирордата Салцбург. Се наоѓа во центарот на фестивалскиот кварт на градот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zobodat.at/pdf/HdN_HDN_2_0015-0022.pdf|title=z|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> Од 1 јули 1926 година, таа работела со Универзална градежна компанија во Салцбург. Помеѓу 12 и 14 мај 1927 година, таа ги положила испитите за да стане Баумајстер (архитект и градежен инженер, традиционално наречен мајстор-градител) во [[Клагенфурт]].<ref>{{Наведени вести|url=http://nla.gov.au/nla.news-article22924362|title=Women of Australia.|date=1930-01-23|work=Queenslander (Brisbane, Qld. : 1866 - 1939)|access-date=2020-06-23|pages=48}}</ref> Ова било широко покриено, не само во медиумите во Салцбург, а Здружение на германски австриски инженери ги испратило своите честитки. Во 1928 година, Хилда Кроцоли сама се трудела и станала хонорарен архитект и градежен инженер. Џозеф Синдингер бил нејзин партнер до 1929 година, а потоа работела со архитектот Ричард Бандијан, со кој подоцна се омажила на 1 февруари 1934 година. Во 1934 година, Хилда Кроцоли и нејзината градежна компанија се преселиле во 19 Рајхенхалерштрасе 19 (денес Рајхенхалер Штрасе 27). Познато е дека 65 згради биле изградени под нејзино раководство од компанијата Кроцоли-Бандијан помеѓу 1928 и 1966 година. Посебно забележливо во 1927/28 година е основањето на таканаречената „населба за благосостојба“ во Шалмус, област во Салцбург. За време на Втората светска војна, 15 воздушни напади уништиле 46 отсто од градбите <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://salzburg-visit.com/history.htm|title=Visit Salzburg - History of Salzburg|work=salzburg-visit.com|accessdate=2020-06-23|archive-date=2016-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029104436/http://www.salzburg-visit.com/history.htm|url-status=dead}}</ref>, а компанијата Кроцоли-Бандијан била вклучена во повоените напори за реконструкција. [[Податотека:SchlossLeopoldskronWeier.jpg|мини| ''Шлос Леополдскрон'']] Кроцоли ја поправила штетата на зградата во ''Шлос Леополдскрон'' во 1945 година, која била заземена и окупирана од нацистите за време на војната. Нејзината компанија го обновила и реставрирала хотелот ''Голденер Хиршен'' (1945/46) [[Податотека:Hotel_Goldener_Hirsch-Getreidegasse.jpg|мини| ''Голденер Хиршен'']] и ''Банкхаус Дагхофер'' (1968); [[Податотека:Salzburg_Residenzplatz_2008.jpg|мини| Салцбург Резиденцплац 2008 година]] Таа, исто така, извршила реновирање на ''Ѕидното крило на резиденцијата'' за Универзитетот во Салцбург во 1965 година. Хилда Кроцоли-Бандијан починала на 10 август 1972 година во Салцбург по долго боледување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zobodat.at/pdf/HdN_4_0032.pdf|title=Gedenken Verstorbener. Frau Baumeister Ing. Hilda Crozzoli. - Berichte aus dem Haus der Natur in Salzburg IV. Folge 1972. – Mitteilungen aus dem Haus der Natur Salzburg – 4: 32.|last=Tratz|first=Paul Eduard|date=1973|work=|archive-url=|archive-date=|accessdate=}}</ref> Таа била погребана на гробиштата Максглан.<ref>{{Наведена книга|title=Hilda Crozzoli-Bandian in Maxglan Hundert Jahre Pfarre 1907–2007 Salzburgs zweitgrößter Stadtfriedhof.|last=Schobersberger|first=Walburg|publisher=Pfarramt Maxglan (Hg.)|year=2007|isbn=|location=|pages=}}</ref> == Наследство == Денес, многу нејзини градби преживеале и се појавуваат во архитектонските турнеи во Салцбург. Кроцоли се појави на изложбата ''Frauen machen Sichtbar во'' 2013 година во Künstlerhaus, славејќи ги женските архитекти во Салцбург.<ref name="Salzburger Nachrichten" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Крозоли, Хилда}} [[Категорија:Луѓе од Салцбург]] [[Категорија:Родени во 1900 година]] [[Категорија:Починати во 1972 година]] [[Категорија:Австриски архитекти]] r38aod6dh3tvzhx8toa4exy1vokooyd 1 1319690 5542806 4980788 2026-04-21T09:57:25Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Разговор:Хилда Крозоли]] на [[Разговор:Хилда Кроцоли]]: Погрешно напишан наслов 4980788 wikitext text/x-wiki {{СИЕ Пролет 2023|корисник=Ivka20|тема=Архитектура|земја=Австрија}} b033kqsaoby98z5hvraq22btuv8ps69 0 1319719 5542388 5428851 2026-04-20T12:18:14Z Buli 2648 5542388 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict=Ливонска крстоносна војна |partof=[[Северни крстоносни војни]] |image=[[File:LivoniaKnight.jpg|250px]] |caption=[[Тевтонски ред|Тевтонски витез]] на левата страна и [[Ливонски браќа на мечот|Брат на мечот]] на десната страна. |date=24 јули 1198<ref>''Heinrici Chronicon Livoniae''... Cap. II, 6. S. 10.</ref> – {{circa}} 1290<ref>{{Cite web |date=August 3, 2017 |title=Crusaders on the Baltic Shore – The Livonian & Estonian Crusades (c. 1198 – 1290) |url=https://thepostgradchronicles.org/2017/08/03/crusaders-on-the-baltic-shore-the-livonian-estonian-crusades-c-1198-1290/ |website=The Postgrad Chronicles}}</ref> (92 години) |place=[[Естонија]], [[Латвија]] |territory= |result=Крстоносна победа<br>Формирање на [[Тера Маријана]] и [[Естонско војводство]] |combatant1='''[[Крстоносни војни|Крстоносци]]''' * [[Ливонски браќа на мечот]] * [[Ливонски ред]] * [[Кралство Данска (среден век)|Данска]] * [[Ришка архиепископија|Ришка епископија]] * [[Епископија Дорпат]] * [[Кралство Шведска (среден век)|Шведска]] * [[Талава]] * [[Христијанизација|христијанизирани]] [[Ливонци|Ливи]], [[Летонци]], [[Античка Естонија|Естонци]], [[Латгалци]] и [[Унгани]] * [[Епископија Курланд]] * [[Епископија Осел-Виек]] ---- {{plainlist| * [[Новгородска република]] * [[Псковска република]] }}|combatant2='''[[Балтичка митологија|Пагани]]''' ([[Автохтони народи]]) *<nowiki> [Ливонци]]</nowiki> * [[Латгалци]] * [[Курши]] * [[Античка Естонија|Естонци]] ** [[Осилијанци]] ** [[Унгани]] * [[Селонинци]] * [[Семигали]] * [[Венди]] ---- [[Големото литванско војводство]] * [[Војводство Самогитија]] {{plainlist| * [[Новгородска република]] * [[Псковска република]] * [[Кнежевство Полоцк]] }}|combatant3=|commander1={{plainlist| * [[Волквин]]{{KIA}} * [[Вено]] * [[Вилкен фон Ендорп]]{{KIA}} * [[Ото фон Лутерберг]]{{KIA}} * [[Алберт Ришки]] * [[Бертхолд Хановерски]]{{KIA}} * [[Теодерих фон Трејден]]{{KIA}} * [[Андерс Сунесен]] * [[Валдемар II]] * [[Вислав I]] * [[Алберт I (војвода од Саксонија)|Алберт Саксонски]] * [[Јован I (Шведска)|Јован I]] * [[Каупо]]{{KIA}} * [[Таливалдис]]{{KIA}}}}|commander2={{plainlist| * [[Саласпилс ]]{{KIA}} * [[Вјачко]]{{KIA}} * [[Висвалдис]] * [[Лембит ]]{{KIA}} * [[Виестартс]] * [[Намејсис]] * [[Викинт]] * [[Тројнат]] * [[Тројден]]}} |strength1= |strength2= |casualties1= |casualties2= |notes= |campaignbox=}} {{Историја на Естонија}}  '''Ливонската крстоносна војна''' <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=wY5JGQAACAAJ|title=Livonian Crusade|last=Urban|first=William|publisher=University Press of America|year=1981|isbn=0-8191-1683-1|author-link=William Urban}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=eDTaOZxvkqAC&pg=PA161|title=The Crusades: A History|last=Riley-Smith|first=Jonathan|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2005|isbn=0-8264-7269-9|pages=161}}</ref> се однесува на различните воени [[Крстоносни војни|походи за христијанизација]] во средновековна Ливонија, на територијата каде денеска се наоѓаат [[Латвија]] и [[Естонија]] - за време на [[Папа|Папските]] [[Свето Римско Царство|одобрени]] Северни крстоносни војни во 12-13 век. Ливонската крстоносна војна била спроведена главно од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] и Кралството Данска. Завршила со создавањето на Тера Маријана и данското Војводство Естонија. Земјите на источните брегови на [[Балтичко Море|Балтичкото Море]] биле еден од последните делови на [[Европа]] кои биле [[Христијанизација|христијанизирани]]. На 2 февруари 1207 година,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=OoEdAAAAMAAJ&q=Terra+Mariana+1561|title=Latvian–Russian Relations: Documents|last=Bilmanis|first=Alfreds|publisher=The Latvian legation|year=1944}}</ref> на освоените територии, била основана црковна држава наречена ''Тера Маријана'' како кнежевство на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]],<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=n2ocAAAAMAAJ&q=%22Terra+Mariana%22|title=The Catholic Encyclopedia|last=Herbermann|first=Charles George|publisher=Robert Appleton Company|year=1907}}</ref> и прогласена од [[Папа Инокентиј III|папата Инокентиј III]] во 1215 година како поданик на [[Света Столица|Светата столица]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/churchinlatvia00bilm|title=The Church in Latvia|last=Bilmanis|first=Alfreds|publisher=Drauga vēsts|year=1945|quote=1215 proclaimed it the Terra Mariana, subject directly.}}</ref> По успехот на [[Крстоносни војни|крстоносната војна]], [[Тевтонски ред|тевтонската]] и данската окупирана територија била поделена на шест феудални кнежевства од страна на Вилијам Моденски. == Војни против Ливите и Латгалците (1198–1209) == Во времето кога [[Германци|германските]] трговци почнале да пристигнуваат во втората половина на 12 век за да тргуваат по античкиот трговски пат од Варангите до Грците, некои домородци веќе биле покрстени. Свети Мајнхард од Сегеберг пристигнал во Икшиле во 1184 година со мисија да ги преобрати паганските Ливонци и бил поставен како епископ на Укскул во 1186 година. Во тие денови, градот покрај реката бил центар на мисионерските активности во областа Ливонија. Домородните Ливонци (''Ливи''), кои му оддавале почит на [[Источни Словени|источнословенското]] [[кнежевство Полоцк]],<ref>Blomkvist Nils, ''The Discovery of the Baltic: The Reception of a Catholic World-system in the European North (AD 1075–1225)'' (Leiden 2005) p. 508</ref> и често биле напаѓани од нивните јужни соседи Семигалците, најпрво ги сметале долногерманците ([[Саси|Саксонците]]) за корисни сојузници. Првиот истакнат Ливонец кој бил преобратен бил нивниот водач Каупо, кој бил крстен околу 1189 година. [[Папа Целестин III|Папата Целестин III]] повикал на крстоносна војна против [[Паганство|паганите]] во [[Северна Европа]] во 1193 година. Кога мирните средства за преобраќање не дале резултати, нетрпеливиот Мајнхард планирал насилно да ги преобрати Ливонците, но бил спречен. Тој починал во 1196 година, откако не успеал во својата мисија. Неговата назначена замена, епископот Бертолд од Хановер, цистерциски игумен на Локум пристигнал со голем контингент крстоносци во 1198 година. Набргу потоа, додека јавал пред своите трупи во битка, Бертолд бил опколен и убиен, а неговите сили биле поразени од Ливонците. За да се одмазди за поразот на Бертолд, [[Папа Инокентиј III|папата Инокентиј III]] издал була со која објавил крстоносна војна против Ливонците. Алберт фон Букстовен, осветен за епископ во 1199 година, пристигнал следната година со голема сила и ја основал [[Рига]] како седиште на неговата Ришка епископија во 1201 година. Во 1202 година тој ги формирал Ливонските „Браќа на мечот“ за да помогне во преобраќањето на паганите во христијанство и, уште поважно, да ја заштити германската трговија и да обезбеди германска контрола над трговијата. Како што германската контрола се стегнала, Ливонците и нивниот крстен поглавар се побуниле против крстоносците. Силите на Каупо биле поразени кај Тураида во 1206 година, а Ливонците биле прогласени за преобратени. Каупо последователно останал сојузник на крстоносците до неговата смрт во битката на Денот на Свети Матеј во 1217 година. До 1208 година, важните трговски места на Даугава во Саласпилс (Холм), Кокнезе (Кокенхусен) и замокот Селпилс (Селбург) биле преземени како резултат на енергичната кампања на Алберт. Во истата година, владетелите на окрузите Латгалција Талава, [[Satekle|Сатекле]] и [[Autine|Аутин]] воспоставиле воени сојузи со Редот и започнале изградбата и на замокот Цесис и на камениот замок Кокнезе, каде што се спојуваат реките [[Западна Двина|Двина]] и Персе, заменувајќи го дрвениот замок на Латгалците. Во 1209 година, Алберт, предводејќи ги силите на Редот, го зазел главниот град на Латгалциското Кнежевство Јерсика и ја зел во заробеништво сопругата на владетелот Висвалдис. Висвалдис бил принуден да го предаде своето кралство на Алберт како грант за Ришката архиепископија и добил вратен дел од него како феуд. Талава, ослабена во војните со Естонците и Русите, станала вазална држава на Ришката архиепископија во 1214 година, а во 1224 година конечно била поделена помеѓу Архиепископијата и Редот.<gallery widths="200" heights="200"> Податотека:Baltic Tribes c 1200.svg|Балтички племиња, околу 1200 година. Податотека:Talava.tif|Земјите на Талава Податотека:Lotigola.jpg|Земјите на Лотигола </gallery> == Војни против Естонците (1208–27) == {{Историја на Естонија}} === Освојување на естонската земја === До 1208 година, крстоносците биле доволно силни за да започнат операции против [[Естонци]]те, кои во тоа време биле поделени на осум големи и седум помали окрузи, предводени од старешини, со ограничена соработка меѓу нив. Со помош на новоконвертираните локални племиња, Ливонците и Латгалците, крстоносците иницирале напади во Сакала и Угаунија во Јужна Естонија. Естонските племиња жестоко се спротивставиле на нападите од [[Рига]] и повремено ги ограбувале териториите контролирани од крстоносците. Во 1208–27 година, воените партии од различни страни дивееле низ Ливонија, Латгалција и другите естонски окрузи, при што Ливците, Латгалците и [[Руси]]те од Новгородската република служеле различно како сојузници и на крстоносците и на Естонците. Ридските тврдини, кои биле клучните центри на естонските окрузи, биле опколени, заземени неколку пати. Било воспоставено примирје меѓу заморените страни за три години (1213–1215). Тоа се покажало генерално поповолно за Германците, кои ја консолидирале својата политичка позиција, додека Естонците не биле во можност да го развијат својот систем на лабави сојузи во централизирана држава. Тие биле предводени од Лембит, старешината на Сакалија, кој до 1211 година го привлекол вниманието на германските хроничари како централна фигура на естонскиот отпор. Ливонскиот водач Каупо бил убиен во битката на Денот на Свети Матеј кај [[Вилјанди|Вијаанди (Фелин)]] на 21 септември 1217 година, но и Лембит бил убиен, а битката била крупен пораз за Естонците. Христијанските кралства на [[Данска]] и [[Шведска]] исто така биле желни за проширување на источните брегови на Балтикот. Во 1218 година Алберт побарал помош од кралот Валдемар II Дански, но наместо тоа, Валдемар направил договор со Редот. Кралот победил во Битката кај Линданис во Ревелија во 1219 година, на која и се припишува потеклото на [[Знаме на Данска|знамето на Данска]]. Тој потоа ја основал тврдината Каструм Данорум, која била неуспешно опколена од Естонците во 1220 и 1223 година. Кралот Јован I Шведски се обидел да воспостави шведско присуство во провинцијата Виек, но неговите трупи биле поразени од Еселијанците во Битката кај Лихула во 1220 година. Ревелија, Хариен и Виронија, цела северна Естонија, паднале под контрола на Данска. За време на востанието од 1223 година, сите христијански упоришта во Естонија, освен [[Талин]], паднале во рацете на Естонија, а нивните бранители биле убиени. До 1224 година, сите поголеми тврдини биле повторно освоени од крстоносците, освен [[Тарту|Тарбата]], која ја бранеле одлучен естонски гарнизон и 200 руски платеници. Водач на руските трупи бил Вјачко, на кого Новгородската Република му ја ветила тврдината и нејзините околни земји „''ако може да ги освои сам''“.<ref>Tarvel, Enn (ed.). 1982. ''Henriku Liivimaa kroonika. Heinrici Chronicon Livoniae.'' p. 246. Tallinn: Eesti Raamat.</ref> Тарбата конечно бил освоен од крстоносците во август 1224 година и сите негови бранители биле убиени. На почетокот на 1224 година, царот Фридрих II објавил во [[Катанија]] дека Ливонија, Прусија, Самбија и голем број соседни провинции отсега ќе се сметаат за ''рајхсфри'', односно директно подредени на [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] и само на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]], наспроти јурисдикцијата на локалните владетели. На крајот на годината[[Папа Хонориј III|, папата Хонориј III]] го објавил назначувањето на епископот Вилијам од Модена за папски легат за Ливонија, Прусија и други земји. Во 1224 година, Ливонските „Браќа на мечот“ го основале своето седиште во [[Вилјанди|Фелин (Вилјанди)]] во Сакалија, каде што сè уште стојат ѕидовите на замокот на Мајсторот. Други упоришта вклучувале Венден (Цезис), Сегеволд (Сигулда) и Ашераден (Аизкраукле). Хроника на Хенри Ливонија, една од најголемите средновековни наративи, е напишана веројатно како извештај за Вилијам од Модена, давајќи му ја историјата на црквата во Ливонија до неговото време. Се раскажува како во 1226 година, во упориштето [[Раквере|Тарванпе]], Вилијам од Модена успешно посредувал за мир меѓу Германците, Данците и Виронците.<gallery widths="200" heights="160"> Податотека:Ancient Estonian counties.png|Грофовии на Античка Естонија Податотека:Danmarks flag 1219 Lorentzen.jpg|Знаме паѓа од небото за време на Битката кај Линданис, 1219 година. </gallery> === Војна против Сарема (1206–61) === [[Податотека:Teutonic_Order_1260.png|мини|Германски освојувања]] [[Податотека:OeselLivTrty1241.jpg|мини|Договорот од 1241 година помеѓу Ливонскиот ред, епископијата на Осел-Виек и Еселјаните во Националниот архив на Шведска]] Последната естонска област што се спротивставила на напаѓачите била островската земја Сарема (Осел), чии воени флоти продолжиле да ги напаѓаат Данска и Шведска во текот на годините на борбите против германските крстоносци. Во 1206 година, данската војска предводена од кралот Валдемар II и Андреас, бискупот од Лунд, слетала на Сарема и се обидела да воспостави упориште, без успех. Во 1216 година , Ливонските „Браќа на мечот“ и епископот Теодорих ги здружиле силите и ја нападнале Сарема над замрзнатото море. Еселјаните возвратиле со напади на териториите што ги држела Германија во Летонија следната пролет. Во 1220 година, шведската војска предводена од шведскиот крал Јован I и епископот Карл од Линшепинг ја зазеле Лихула во Роталија во Западна Естонија. Еселјаните го нападнале шведското упориште подоцна истата година и го убиле целиот гарнизон, вклучувајќи го и епископот од Линшепинг. Во 1222 година, данскиот крал Валдемар II се обидел да го освои по втор пат Сарема, овој пат воспоставувајќи камена тврдина во која имал силен гарнизон. Упориштето било опколено и предадено во рок од пет дена, данскиот гарнизон се вратил во [[Талин|Ревел]] додека го оставил бискупот Алберт од Рига, братот на Теодорих и другите како заложници за мир. Замокот бил срушен од Еселјаните.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=GNBNHgAACAAJ|title=The Baltic Crusade|last=Urban|first=William L.|date=October 20, 1994|publisher=Lithuanian Research and Studies Center}}</ref> Во 1227 година, ливонските „Браќа на мечот“, градот [[Рига]] и бискупот од Рига организирале комбиниран напад против Сарема. По уништувањето на упориштето Муху и предавањето на тврдината Валјала, Еселјаните формално го прифатиле христијанството. По поразот на ливонските „Браќа на мечот“ во Битката кај Сауле во 1236 година, повторно избувнале борби на Сарема. Во 1241 година, Еселјаните повторно го прифатиле [[христијанство]]то со потпишување договори со мајсторот на Ливонскиот ред Андреас де Велвен и Епископијата Осел-Виек . Потоа следел договор потпишан во 1255 година од страна на мајсторот на редот, Ано Сангерхаузен, и, во име на Еселјаните, старешините чии имиња биле фонетски транскрибирани од латинските писари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=aTouAAAAMAAJ&q=Ylle+Culle|title=Liv-, est- und kurländisches Urkundenbuch: Bd. 1. 1093–1300. Bd. 2. 1301–1367. Bd. 3. 1368–1393, mit Nachträgen zu Bd. 1 und 2. Bd. 4. 1394–1413. Bd. 5. 1414-Mai 1423. Bd. 6. Nachträge zu Bd. 1–5. Bd. 7. Mai 1423-Mai 1429. Bd. 8. Mai 1429–1435. Bd. 9. 1436–1443. Bd. 10. 1444–1449. Bd. 11. 1450–1459. Bd. 12. 1461–1472. Sachregister zu Abt. 1, Bd. 7–9|last=Hildebrand|first=Hermann|last2=Schwartz|first2=Philipp|date=24 May 1970|publisher=Scientia Verlag|last3=Arbusow|first3=Leonid|last4=Bulmerincq|first4=August Michael von}}</ref> Договорот им дал на Еселјаните неколку посебни права во врска со сопственоста и наследството на земјиштето, општествениот поредок и практикувањето на религијата. Војната избувнала во 1261 година кога Еселјаните уште еднаш се откажале од христијанството и ги убиле сите Германци на островот. Бил потпишан мировен договор откако обединетите сили на Ливонскиот ред, епископијата Осел-Виек и Данска Естонија, вклучувајќи ги копнените Естонци и Летонци, ги поразиле Еселјаните со заземањето на нивното упориште во Карма. Набргу потоа, Ливонскиот ред воспоставил камена тврдина во Поиде. На 24 јули 1343 година, Еселјаните повторно станале, убивајќи ги сите Германци на островот, ги удавиле сите свештеници и го опседнале замокот на Ливонскиот ред во Поиде. Откако гарнизонот се предал, Еселјаните ги масакрирале бранителите и го уништиле замокот. Во февруари 1344 година [[:de:Burchard von Dreileben|Бурчард фон Драјлебен]] водел кампања над замрзнатото море до Сарема. Било освоено упориштето на Еселјаните, а нивниот водач Весе бил обесен. Во раната пролет на 1345 година, следната кампања на Ливонскиот ред завршила со договор споменат во Хроника на Херман фон Вартберге и во Новгородската прва хроника. Сарема останала вазал на господарот на Ливонскиот ред и епископијата Осел-Виек до 1559 година. == Војни против Куршите (1242–67) == [[Податотека:OldCourland.jpg|мини|Земја на Куршите]] По поразот на Естонците, крстоносната војна се движела против Куршите и Семигалците, балтичките племиња кои живееле на југ и запад од реката [[Западна Двина|Двина]] и биле тесно поврзани со Самогијци. Во јули 1210 година Куршите ја нападнале [[Рига]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.euratlas.net/history/europe/1500/entity_4029.html|title=Euratlas Periodis Web – Map of Livonia in Year 1500|last=Euratlas|work=www.euratlas.net}}</ref> По еден ден борби, Куршите не можеле да ги пробијат градските ѕидини. Тие преминале на другиот брег на [[Западна Двина|Двина]] за да ги запалат своите мртви и да тагуваат три дена.<ref>Chronicle of Henry of Livonia</ref> Во 1228 година Куршите заедно со Семигалците повторно ја нападнале Рига. Иако повторно не успеале да го заземат градот, уништиле еден манастир и ги убиле сите монаси. По поразот на Естонците и Осилијанците во 1227 година, Куршите биле соочени со литвански непријатели на исток и југ, и малтретирани од ливонските „Браќа на мечот“ од север; на запад, на морскиот брег, биле нивните главни непријатели, Данците и Швеѓаните, чекајќи прилика. Во оваа безизлезна ситуација, дополнително отежната од гладот, Куршите претпочитале да се обидат да склучат мир со христијанските освојувачи, поканувајќи ги монасите во нивната земја, избегнувајќи ги на тој начин нападите на скандинавските народи.<ref name="Saks244">[[Edgar V. Saks]]. ''Aestii''. 1960. p. 244.</ref> Во 1230 година Куршите во северниот дел на Курланд, под нивниот владетел Ламекин, потпишале мировен договор со Германците, а земјите што ги населувале така станале познати како ''Vredecuronia''. Меѓутоа, јужните Куршипродолжиле да се спротивставуваат на напаѓачите. Во 1260 година, Куршите биле вклучени во Битката кај Дурбе, една од најголемите битки во Ливонија во 13 век. Тие биле принудени да се борат на страната на крстоносците. Кога започнала битката, Куршите ги напуштиле витезите. Петер фон Дусбург тврдел дека Куршите дури и ги нападнале витезите од задната страна. [[Естонци]]те и другите локални жители набрзо ги следеле Куршите и ги напуштиле Витезите и тоа им овозможило на Самогитите да победат над Ливонскиот ред. Тоа претставувало тежок пораз за Редот и набргу потоа избувнале востанија против крстоносците. Нивниот отпор конечно бил совладан во 1266 година кога целата земја била поделена помеѓу Ливонскиот ред и архиепископот на Рига. Благородниците, меѓу нив и 40 кланови на потомците на куршитските кралеви, кои живееле во градот Кулдига, ја зачувале личната слобода и некои од нивните привилегии.<ref name="Saks244"/><ref>F. Balodis. ''Lettland och letterna: Ha de rätt at leva''. Stockholm 1943. p. 212.</ref> == Војни против Семигалците (1219–90) == [[Податотека:2010_09_04_7Tervete37.JPG|мини|Ридот Тервете, главен полугалски центар во 13 век]] Според ''Ливонската хроника на Хенри'', Семигалците формирале сојуз со епископот Алберт од Рига против бунтовните Ливонци пред 1203 година и добиле воена поддршка за да ги запрат [[Литванци|литванските]] напади во 1205 година. Во 1207 година, семигалскиот војвода Виестард ({{langx|la|dux Semigallorum}}) му помогнал на крстениот ливански поглавар Каупо да го освои неговиот замок Тураида од паганските бунтовници. Во 1219 година, семигалијанско-германскиот сојуз бил откажан по инвазијата на крстоносците во Семигалија. Војводата Вистардс веднаш формирал сојуз со Литванците и Куршите. Во 1228 година, Семигалците и Куршите го нападнале манастирот Даугавгрива, главното упориште на крстоносците во делтата на реката Даугава. Крстоносците се одмаздиле и ја нападнале Семигалија. Семигалците за возврат ја ограбиле земјата околу ридот Аизкраукле. Во 1236 година, Семигалците ги нападнале крстоносците кои се повлекле во Рига по Битката кај Сауле, убивајќи многу од нив. По редовните напади, Ливонскиот ред делумно ги покорил Семигалците во 1254 година. Во 1270 година, литванскиот велики војвода Трајденис, заедно со Семигалците, ги нападнале Ливонија и Саарема. За време на Битката кај Карузе на замрзнатиот [[Ришки Залив]], Ливонскиот ред бил поразен, а неговиот господар Ото фон Лутерберг бил убиен. Во 1287 година, околу 1400 Семигалци нападнале упориште на крстоносците во Икшиле и ги ограбиле блиските земји. Кога се вратиле во Семигалија, биле опколени од силите на Редот, а големата битка кај Гароза започнала во близина на реката Гароза. Крстоносните сили биле опколени и тешко поразени. Убиени биле повеќе од 40 витези, вклучувајќи го и господарот на Ливонскиот ред [[Willekin von Endorp|Вилекин фон Ендорп]] и непознат број крстоносни сојузници. Тоа била последната победа на Семигалија над растечките сили на Ливонскиот ред. Во 1279 година, по Битката кај Аизкраукле, големиот војвода Траиденис од Литванија го поддржал Семигалскиот бунт против Ливонскиот ред предводен од војводата Намеисис. Во 1280-тите, Ливонскиот ред започнал масовна кампања против Семигалците, која вклучувала палење на нивните ниви и со тоа предизвикување глад. Полугалците го продолжиле својот отпор до 1290 година, кога го запалиле нивниот последен замок и се преселиле на југ. ''Rhymed Chronicle'' тврди дека 100.000 мигрирале во Литванија и таму продолжиле да се борат против Германците. Неосвоените јужни делови на Куронските и Семигалските територии ([[Sidabrė|Сидабре]], [[Raktė|Ракте]], [[Ceklis|Чеклис]], [[Mėguva|Мегува]] итн.) биле обединети под власта на Големото Војводство Литванија. == Последици == [[Податотека:Medieval_Livonia_1260.svg|десно|мини|Тера Маријана во 1260 година.]] [[Податотека:Teutonic_Order_1410.png|мини|Територии контролирани од Тевтонскиот ред во 1410 година]] Во 1227 година, Ливонските „Браќа на мечот“ ги освоиле сите дански територии во Северна Естонија. По Битката кај Сауле, преживеаните членови на Браќата на мечот се споиле во [[Тевтонски ред|Тевтонскиот ред]] на Прусија во 1237 година и станале познати како Ливонски ред. На 7 јуни 1238 година, со Договорот од Стенсби, тевтонските витези му го вратиле Војводството Естонија на Валдемар II, сè додека во 1346 година, по Ноќното востание на Свети Георгиј, земјата била продадена назад на редот и станала дел од Орденштат. По освојувањето, целото преостанато локално население наводно било [[Христијанство|христијанизирано]]. Во 1535 година, била отпечатена првата постоечка книга на мајчин јазик, [[Лутеранство|лутерански]] катехизам. Освојувачите ја поддржале воената контрола преку нивната мрежа на замоци низ Естонија и Латвија.<ref>{{Наведена книга|title=Gud vill det! – Nordiska korsfarare under medeltid|last=Harrison|first=Dick|publisher=Ordfront|year=2005|isbn=978-91-7441-373-1|pages=573|language=sv}}</ref> Земјата била поделена на шест феудални кнежевства од страна на папскиот легат Вилијам Моденски: Архиепископија Рига, Епископија Курланд, Епископија Дорпат, Епископија Осел-Виек, земји управувани од Ливонските браќа на мечот и Доминум дирекцијата на кралот Данска., Војводството Естонија.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/northerncrusades00eric|title=The Northern Crusades|last=Christiansen|first=Eric|publisher=Penguin|year=1997|isbn=0-14-026653-4|url-access=registration}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=PFBtfXG6fXAC&q=%22Duchy+of+Estonia%22&pg=PA269|title=The Cambridge History of Scandinavia: Prehistory to 1520|last=Knut|first=Helle|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=0-521-47299-7|page=269}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20080222120624/http://www.saaremaa.ee/eng/history/saaremaa/written.php#saare Saaremaa 1100–1227] [[Категорија:Војни на Шведска]] [[Категорија:Војни на Естонија]] [[Категорија:Војни на Данска]] [[Категорија:Северна крстоносна војна]] [[Категорија:Воена историја на Естонија]] [[Категорија:Шведска во средниот век]] [[Категорија:Крстоносните војни во 13 век]] [[Категорија:Судири во 13 век]] jhlaufohojulf1ytu2b4yiowadhjbc1 0 1327220 5542858 5483870 2026-04-21T11:26:14Z ~2026-24308-71 132437 /* Песни */ 5542858 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Лара Иванова |Background = khaki |Img =Лара Иванова (2023).jpg |Img_capt =Лара Иванова, на концерт на плоштадот во Куманово, ноември 2023 |Alias = |Born = {{birth date and age|df=yes|2004|5|14}}<br />[[Скопје]], [[Македонија]] |Occupation = [[Пејач]]ка |Genre = [[Поп-музика|Поп]], [[Ритам и блуз|Р&Б]] |Years_active = 2019– |Instrument = |First_album = |Latest_album = |Notable_albums = |Notable_songs = |Label = |Associated_acts = |URL = }} '''Лара Иванова''' (родена на 14 мај 2004 г.) — македонска пејачка. ==Биографија== Лара Иванова е родена во [[Скопје]] и од своја 6-годишна возраст започнала паралелно да посетува основно музичко и основно балетско училиште. Во 2010 година, таа настапила на детскиот фестивал „Супер ѕвезда“ со песната „Фабрика за насмевки“ на композиторот [[Александар Масевски]].<ref>[https://www.fakulteti.mk/news/23022022/lara-ivanova-moeto-vreme-doprva-doagja Лара Иванова: Моето време допрва доаѓа] fakulteti.mk; 23 февруари 2022</ref> Иванова се школувала во [[СУ „Илија Николовски Луј“ - Скопје|средното музичко и балетско училиште „Илија Николовски Луј“]] во Скопје на балетскиот отсек. Во 2019 година, таа за прв пат настапила на фестивалот [[Макфест]] со песната „Кој те учи така“, компонирана од страна на [[Иле Спасев]], за која тој ја добил наградата за најдобар аранжман. Една година подоцна, таа се претставила на Макфест со песната „За нас“, за чиј текст се погрижил Робин Зимбаков, а за аранжманот на песната, Иле Спасов повторно ја добил наградата за најдобар аранжман, втора последователна година.<ref>[https://tocka.com.mk/vesti/354160/video-intervju-nagrada-za-najdobar-aranzman-za-pesnata-na-lara-ivanova-vtora-godina-po-red Видео интервју: Награда за најдобар аранжман за песната на Лара Иванова, втора година по ред] Точка; 21 септември 2020</ref> Во 2021 година, Лара ја добила наградата за најдобра интерпретација на 36. издание на Макфест, за изведбата на песната „Душа“, создадена од тандемот Зимбаков-Спасев.<ref>[https://fashionel.mk/kultura/video-najdobra-interpretacija-na-makfest-lara-ivanova-so-spot-za-dusha (ВИДЕО) Најдобра интерпретација на „Макфест“: Лара Иванова со спот за „Душа“] fashionel.mk; 24 септември 2021</ref> Лара учествувала во [[Македонија на Евровизија 2022|македонскиот избор за песна на Евровизија]] за 2022 година со песната „Flower of Sorrow“ (македонски: Цвеќе на тагата), завршувајќи на четвртото место во конечниот пласман. На Макфест 2022, Лара настапила заедно со [[Пајак (пејач)|Пајак]] со песната „Bella“, која станала огромен хит во Македонија и на балканските простори. На 26. издание на популарната манифестација [[Златна бубамара на популарноста]], во 2023 година, Лара ја добила наградата за најперспективна пејачка.<ref>[https://radiobubamara.mk/koj-%D0%B3%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D0%B8-%D0%B7%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B1%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%B7%D0%B0-2022/ Koj ги доби златните бубамари за 2022?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230731213912/https://radiobubamara.mk/koj-%D0%B3%D0%B8-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D0%B8-%D0%B7%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B1%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8-%D0%B7%D0%B0-2022/ |date=2023-07-31 }} Радио Бубамара; 17 март 2023</ref> ==Дискографија== ===Песни=== {{div col|colwidth=35em}} *2019: „Кој те учи така“ *2020: „За нас“/„Goodbye“ *2020: „Полудена по тебе“/„Crazy 'Bout you“ *2020: „Некогаш ќе помине“ *2021: „Кој е сега крив“ *2021: „Осамена“ *2021: „Zero Gravitation“ (заедно со Cyrillic) *2021: „Душа“ *2021: „Само сврти се“ (дует со [[Панче Касапски]]) *2022: „Цвеќе на тагата“/„Flower of Sorrow“ *2022: „Ремек-дело“ *2022: „Јас против целиот свет“ (дует со [[Роберт Билбилов]]) *2022: „Bella“ (дует со [[Пајак (пејач)|Пајак]]) *2023: „Нека гори“ *2023: „Ме сакаш кога ме немаш“ *2024: „Сите светла“ (дует со Јосиф) *2024: „Лутам“ (заедно со Бокса) *2024: „Фиеста“ (заедно со Дупер, Луна и Јосиф) *2024: „Само лага“ *2024: „Ризик“ *2024: „Токсин“ (дует со Панче Касапски) *2024: „Таму горе“ *2025: „After Party“ (дует со Vanski) *2025: „Доминантен” *2026: „Галерија“ (дует со Vanski){{div col end}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Иванова}} [[Категорија:Родени во 2004 година]] [[Категорија:Македонски поп-пејачи]] ks455115c1w8xsq5uivkzuxfvazxp9c 10 1334941 5542847 5259250 2026-04-21T11:16:31Z Jtasevski123 69538 5542847 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Џорџ Орвел | title = [[Џорџ Орвел]] |image = [[Податотека:George Orwell press photo.jpg|100px]] | titlestyle= | basestyle = | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | above = [[Библиографија на Џорџ Орвел|Библиографија]] | group1 = Романи | list1 = {{Navbox|subgroup | group1 = Фикција | list1 = * ''[[Бурмански денови]]'' (1934) * ''[[Свештеникова ќерка]]'' (1935) * ''[[Само нека аспидистра лета]]'' (1936) * ''[[Во борба за воздух]]'' (1939) * ''[[Животинска фарма]]'' (1945) * ''[[Илјада деветстотини осумдесет и четврта]]'' (1949) | group2 = Нефикција | list2 = * ''[[Никој и ништо во Париз и Лондон]]'' (1933) * ''[[Патот за Виган Пир]]'' (1937) * ''[[Во чест на Каталонија]]'' (1938) }} | group2 = Есеи | list2 = {{Navbox|subgroup | group1 = 1930-ти | list1 = * „[[Бесење (Орвел)|Бесење]]“ (1931) * „[[Шилецот (Орвел)|Шилецот]]“ (1931) * „[[Спомени од книжарницата]]“ (1936) * „[[Пукање во слон]]“ (1936) * „[[Истурање шпански грав]]“ (1937) | group2 = 1940-ти | list2 = * „[[Детски неделници]]“ (1940) * „[[Во утробата на китот]]“ (1940) * „[[Мојата земја десно или лево]]“ (1940) * „[[Уметноста на Доналд Мекгил]]“ (1941) * „[[Англија, ваша Англија]]“ (1941) * „[[Лавот и еднорогот: социјализмот и англискиот гениј|Лавот и еднорогот]]“ (1941) * „[[Поезија и микрофонот]]“ (1943) * „[[Рафлс и госпоѓица Бландиш]]“ (1944) * „[[Добри лоши книги]]“ (1945) * „[[Белешки за национализмот]]“ (1945) * „[[Спортски дух]]“ (1945) * „[[Лир, Толстој и будалата]]“ (1947) * „[[Англискиот народ (Орвел)|Англискиот народ]]“ (1947) * „[[Размисли за Ганди]]“ (1949) {{Navbox|subgroup | group1 = 1946 | list1 = * „[[Книги наспроти цигари]]“ (1946) * „[[Исповеди на книжевен критичар]]“ (1946) * „[[Падот на англиското убиство]]“ (1946) * „[[Добар збор за викарот од Бреј]]“ (1946) * „[[Како умираaт сиромашните]]“ (1946) * „[[Месечината под вода]]“ (1946) * „[[Добра шолја чај]]“ (1946) * „[[Места на задоволство]]“ (1946) * „[[Политиката и англискиот јазик]]“ (1946) * „[[Политиката на гладување]]“ (1946) * „[[Политиката наспроти книжевноста: Иследување на Гуливеровите патувања]]“ (1946) * „[[Превенција на книжевноста]]“ (1946) * „[[Јавање од Бангор (Орвел)|Јавање од Бангор]]“ (1946) * „[[Втори размисли за Џејмс Бернам]]“ (1946) * „[[Некои размисли за големата крастава жаба]]“ (1946) * „[[Зошто пишувам]]“ (1946) }} | group3 = 1950-ти | list3 = * „[[Такви, такви беа радостите]]“ (1952) }} | group3 = Збирки | list3 = * „[[Како што сакам]]“ (1943–1947) * „[[Писма од Лондон]]“ (1941–1946) * ''[[Предавство на левицата]]'' (1941) * ''[[Во утробата на китот и други есеи]]'' (1940) * ''[[Критички есеи (Орвел)|Критички есеи]]'' (1946) | group4 = Поврзано | list4 = * [[Орвеловски]] * [[Книги проектори]] * [[Секер и Варбург]] * [[Виктор Голанц лтд]] * [[Ајлин О'Шонеси]] * [[Соња Орвел]] * [[Орвелов список]] (1949) * ''[[Ерик и ние]]'' * ''[[Зошто е битен Орвел]]'' * [[Орвелово признание]] * [[Орвелова награда]] * [[Орвелова фондација]] * [[Статуа на Џорџ Орвел|Статуа]] | below= }}<noinclude> {{расклоп}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Орвел, Џорџ}} [[Категорија:Предлошки за писатели]] [[Категорија:Прегледнички кутии за писатели]] [[Категорија:Џорџ Орвел|Ψ]] </noinclude> 068s2rizkflvycxllo55gwpj536betc 4 1340067 5542427 5511267 2026-04-20T15:39:27Z Виолетова 1975 /* Активни Вики Клубови */ 5542427 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" | <center><big>'''ВикиПроект'''<br>'''„Вики Клуб“'''</big></center> |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|200п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikipedia-logo.svg|150п]] |} '''Вики Клуб''' — образовен дел од активностите на Здружението на граѓани [[:m:Wikimedia MKD|Викимедија МКД]], што започнува да се реализира од ГЛАМ Македонија во [[Википедија:Вики Клуб/Архивирано|октомври 2016 година]]. Идејата и целта на Вики Клубовите е да се привлечат нови уредувачи, да се создадат нови статии, како и да се подобрат постоечките на Википедија на македонски јазик, преку едукација на ученици низ Македонија. За сите информации околу тоа како да се вклучите во некој од постоечките Вики Клубови или да формирате нов, оставете порака или испратете електронска порака на ‎[[Корисник:BosaFi]] или на [[Корисник:Виолетова]]. == Планирани активности == Работата на учесниците во Вики Клубовите ќе биде фокусирана на: * Создавање на нови квалитетни статии; * Дополнување или подобрување на постоечките статии; * Останати подобрувања на квалитетот на Википедија на македонски јазик. ===Награди и признанија=== Најуспешните учесници ќе бидат наградувани за своите придонеси, а ќе имаат право и да учествуваат на наградни уредувања и други активности наменети исклучиво за членовите на Вики Клубовите. ==Вики Клубови== === Активни Вики Клубови === Членовите на овие клубови придонесувале и имале активности поврзани со Вики Клубот и Википедија во последнава година: * [[Википедија:Вики Клуб Скопје|Скопје]] * [[Википедија:Вики Клуб Велес|Велес]] * [[Википедија:Вики Клуб Демир Хисар|Демир Хисар]] * [[Википедија:Вики Клуб Штип|Штип]] * [[Википедија:Вики Клуб Куманово|Куманово]] * [[Википедија:Вики Клуб Колешино|Колешино]] * [[Википедија:Вики Клуб Кавадарци|Кавадарци]] === Неактивни Вики Клубови === Овие Вики Клубови немаат активни членови, ниту активен кординатор: * [[Википедија:Вики Клуб Берово|Берово]] * [[Википедија:Вики Клуб Гевгелија|Гевгелија]] * [[Википедија:Вики Клуб Струга|Струга]] * [[Википедија:Вики Клуб Неготино|Неготино]] * [[Википедија:Вики Клуб Кочани|Кочани]] * [[Википедија:Вики Клуб Пробиштип|Пробиштип]] * [[Википедија:Вики Клуб Старо Нагоричане|Старо Нагоричане]] * [[Википедија:Вики Клуб Охрид|Охрид]] * [[Википедија:Вики Клуб Радовиш|Радовиш]] == Поврзано == *[[:mk:Категорија:Статии создадени од проектот Вики Клубови|Статии создадени од проектот Вики Клубови]] *[[:c:Category:Wiki Clubs in Republic of Macedonia|Фотографии]] [[Категорија:Википедија:Проекти на Викимедија МКД]] [[Категорија:Образовна програма на Википедија]] [[Категорија:Википедија:Вики Клубови]] 7khkae2c6tm3hdb4q4zuut5424m11pk 0 1342313 5542769 5180731 2026-04-21T08:53:03Z Aprilija50.A.D 119801 /* Новинарска кариера */ 5542769 wikitext text/x-wiki '''Гордана Дувњак''' — [[Македонија|македонска]] новинарка и уредник, која долги години е во новинарството. == Новинарска кариера == Гордана Дувњак е истакната македонска новинарка од светот на политиката и правдата. Својата кариера, како новинар ја започнува во 1988 година во [[Македонската радио телевизија]], каде останува две години. Во период од 1991 до 1999 година, работи во [[Нова Македонија]]. Таа долги години работела како новинарка и одреден период како уредник во весникот [[Утрински весник]] во период од 1999 до 2017 година. Во 2017 година, се вработила во порталот Макфакс. Во 2018 година е вработена во 1ТВ како новинар и одреден период како уредник на телевизијата. Од 2019 година до нејзината смрт работеше во весникот [[Фокус (списание)|Фокус]]. == Надворешни врски == * [https://www.fokus.mk fokus.mk] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Македонски водители]] dvbhxct1a13hoxd3e9begimfjszgt6p 5542782 5542769 2026-04-21T09:23:19Z Aprilija50.A.D 119801 5542782 wikitext text/x-wiki '''Гордана Дувњак''' (р. [[Скопје]], [[1965]] - [[Скопје]], [[21 април]] [[2026]]) — [[Македонија|македонска]] новинарка и уредник, која долги години е во новинарството. == Новинарска кариера == Гордана Дувњак е истакната македонска новинарка од светот на политиката и правдата. Својата кариера, како новинар ја започнува во 1988 година во [[Македонската радио телевизија]], каде останува две години. Во период од 1991 до 1999 година, работи во [[Нова Македонија]]. Таа долги години работела како новинарка и одреден период како уредник во весникот [[Утрински весник]] во период од 1999 до 2017 година. Во 2017 година, се вработила во порталот Макфакс. Во 2018 година е вработена во 1ТВ како новинар и одреден период како уредник на телевизијата. Од 2019 година до нејзината смрт работеше во весникот [[Фокус (списание)|Фокус]]. == Надворешни врски == * [https://www.fokus.mk fokus.mk] [[Категорија:Македонски новинари]] [[Категорија:Македонски водители]] ng7i1dthbmp1limtlglazhd2b5xkfug 0 1350701 5542818 5391210 2026-04-21T10:23:29Z BosaFi 115936 5542818 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{превод}} [[Податотека:Three_Rondavels,_Blyde_River_Canyon_Nature_Reserve,_Mpumalanga,_South_Africa,_Mariepskop.jpg|десно|мини|250x250пкс| Мариескоп во позадина, со конусниот врв Масерото во преден план. Рамниот планински врв им давало засолниште на разни застрашувачки племиња за време на [[Mfecane|Мфекане]]( немири).]] '''Мариескоп,''' со височина од 1.947м надморска височина, е еден од највисоките врвови во северниот дел на [[Змејски Планини|Дракенсберг]] и највисока точка на кањонот на реката [[Блајд (река)|Блајд]], [[Јужна Африка]]. Сместен е на раскрсницата на три зачувани области, имено шумскиот резерват Мариескоп, државната шума Мариескоп и природниот резерват на кањонот на реката Блајд. Планината се граничи со проѕирни карпи од неколку страни и е составена од протерозојски седиментни карпи од Супергрупата Трансвал. Именуван е по поглаварот на Пулана од 19 век, [[Maripe Mashile|Марипе Машиле]], чие племе ја користело планината како упориште. Некои инфраструктури и патишта биле изградени во 1950-тите за опслужување на воена радарска станица. Мариескоп е опкружен со Тшватенг (1.628м) на спротивната страна на реката Блајд, и од Хебронберг (1.767м) на југ. == Геологија == Планината е составена од протерозојски седиментни карпи, имено [[кварцит]], [[Шкрилец|шкрилци]] и [[Доломити|доломит]] од Супергрупата Трансвал. Платото се состои од отпорен [[Black Reef Quartzite|црн гребен кварцит]] кој се потпира на кварцит и шкрилци од [[Wolkberg Group|групата Волкберг]], со [[Гнајс|гранит-гнајсов]] слој што ја формира основата.<ref name="whit">{{Наведена книга|title=Geological journeys: a traveller's guide to South Africa's rocks and landforms|last=Whitfield|first=Nick Norman & Gavin|date=2006|publisher=Struik|isbn=9781770070622|location=Cape Town|page=288}}</ref> == Историја == [[Податотека:Lowveld_View_-_panoramio.jpg|десно|мини|250x250пкс| Мариескопскиот регион гледан од гледна точка на југ]] Нарушувањата на [[Mfecane|Мфечане]] од 19 век биле одговорни за населувањето на регионот на срамот со фрагменти од племиња кои зборувале [[Сото (јазик)|сото]], кои некогаш живееле на високото место.<ref name="tvb">{{Наведена книга|title=Lost Trails on the Lowveld|last=Bulpin|first=T.V.|date=2012|publisher=Protea Book House|isbn=978-1869195557|edition=5th|location=Pretoria|pages=79–80}}</ref> Шефот [[Племето Коена|на Баквана,]] [[Kobêng Moxane|Ковин]] се населил на [[Граскоп|Граскопската]] ескарп, а Мапулана<ref name="moho">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.moholoholo.co.za/about/|title=Moholoholo: How it all began|date=2016|work=moholoholo.co.za/about/|publisher=Moholoholo Wildlife Rehabilitation Centre|accessdate=21 August 2017}}</ref> се населиле во бедни околности на [[Ловелд|ниското поле]]. Насекаде јужно од [[Реката Олифентс (Лимпопо)|реката Олифентс]] и северно од реката Крокодил, овие бегалци биле ограбувани и напаѓани од членовите на групите на [[Свази]] на [[Мсвати II]]. Племето на поглаварот Марипе се населило во основата на „големиот“, или '''Таба ја Мохолохоло''', како што тогаш била позната планината.<ref group="note">A name still extant for a peak to the north. Also rendered as Mogologolo, or Mohuluhulu.</ref> За да го избегнат нивниот заеднички непријател, поглаварите Марипе и Пулана на Чилоане, Пулана од Мокгото и народот Педи на Мохлала, побарале засолниште на планинското плато. Во војната во Мохолохоло во 1864 година,<ref name="rowe">{{Наведена мрежна страница|url=http://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/27115/dissertation.pdf|title=Heritage management of archaeological, historical and industrial resources on the Blyde River Canyon Nature Reserve|last=Rowe|first=Christine|work=repository.up.ac.za|publisher=University of Pretoria|accessdate=20 April 2016|archive-date=2016-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006103702/http://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/27115/dissertation.pdf|url-status=dead}}</ref> камења биле спуштани за да го одвратат непријателот, а бројните напади врз нивното упориште биле одбиени.<ref name="tvb"/> Скелетите на жртвите од народите Свази долго време потоа ја преполниле планината. Голем број локални имиња на места го одбележуваат овој бурен период. Блиските три врвови Рондавел се именувани по трите сопруги на поглаварот, Магаболле, Моголадикве и Масерото, додека соседниот гребен Мапјаненг уште еднаш го потсетува поглаварот.<ref>{{Наведена книга|title=Let's visit Mariepskop (brochure)|last=Mashego|first=Winners|publisher=Mariepskop Forestry Office}}</ref> Свадени (исто така Свадини или Сватини), што значи „местото на Свазите“, се чини дека е единственото име на место за комеморација на Свазите, кои ги нападнале, но никогаш не го окупирале регионот на подолг период.<ref name="rowe"/> == Фауна == [[Податотека:Hadromophryne_natalensis.jpeg|десно|мини|250x250пкс| Жаба- дух натална во Мариескоп]] [[Податотека:Cheiramiona_debeeri.jpg|десно|мини|250x250пкс| ''[[Шеирамиона|Cheiramiona debeeri]]'' во [[Афромонтан|Афромонтанската]] шума во Мариескоп. Овој вид пајак користи лист како засолниште.]] Меѓу малите цицачи се ''Dendromus mesomelas, Rhabdomys pumilio, Grammomys dolichurus, Strongylopus grayii''. А од водоземци: ''Amietia angolensis, Hadromophryne natalensis.'' Последниот вид има ограничен опсег и е во опаѓање во [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]] тие бараат чисти и студени, брзо течечки потоци, оградени од густа вегетација.<ref name="gvi">{{Наведена мрежна страница|url=http://gvisouthafrica.blogspot.co.za/2011/11/exciting-captures-on-mariepskop.html|title=Exciting Captures on Mariepskop|last=Orrick|first=Kaggie|work=GVI South Africa|accessdate=21 August 2017}}</ref> ''Afroedura maripi'' бил откриен на планината во 1982 година и опишан во 2014 година.<ref name="trd">{{Наведена мрежна страница|url=http://reptile-database.reptarium.cz/species?genus=Afroedura&species=maripi|title=Afroedura maripi JACOBSEN, KUHN, JACKMAN & BAUER, 2014|last=Uetz|first=Peter|last2=Hallermann|first2=Jakob|work=The Reptile Database|accessdate=23 January 2019}}</ref> == Флора == Комплексот Мариескоп-Магалиескоп е одделен од остатокот на Дракенсберг со реката Блајд и нејзиниот кањон, и со притока на [[Реката Класери|реката Класерие]]. Овие две долини се гледаат како рути за миграција на цвеќиња помеѓу планината и [[Ловелд|ниското ниво]].<ref name="both">{{Наведено списание|last=van der Schijff|first=H. P.|last2=Schoonraad|first2=E.|date=1971|title=The Flora of the Mariepskop Complex|url=https://abcjournal.org/index.php/ABC/article/viewFile/1554/1519|journal=Bothalia|volume=10|issue=3|pages=461–500|doi=10.4102/abc.v10i3.1554|access-date=18 August 2017|doi-access=free}}{{Мртва_врска|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> До 1969 година, околу 1.600 хектари од резерватот „Мариескопска шума“ биле доделени на дрвени плантажи, додека околу 3.000 хектари биле покриени со автохтона шума. Опишани се неколку различни растителни заедници. Подножјето е покриено со шуми со мала надморска височина, кои се разликуваат како галериска шума со ниско ниво, савана на планински падини, савана на карпест терен и подпланинска шума. Во повисоките дострели на планината, високопланинската пасишта е локално заменета со вид на локална вегетација. Повисоките височини се дом на планинското плато, ''Widdringtonia nodiflora'' и планинските шумски растителни заедници.<ref name="both"/> Подпопулацијата на цикадот Kaapsehoop која некогаш се појавувала на карпестите падини на Мариескоп е практично изумрена поради човечки фактори и [[габа]]<nowiki/>та ''[[Фусариум|Fusarium]]'' која ги напаѓа нивните конуси.<ref name="donald">{{Наведена мрежна страница|url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=823-24|title=Kaapsehoop Cycad|last=Donaldson|first=J. S.|date=2009|work=redlist.sanbi.org|publisher=Red List of South African Plants, version 2017.1|accessdate=22 August 2017}}</ref> Планината е исто така дом на ''[[Tulbaghia coddii]]'', вид ограничен со опсег, кој изгубил голем дел од своето живеалиште поради дрвната индустрија.<ref name="vonst">{{Наведена мрежна страница|url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=483-11|title=''Tulbaghia coddii''|last=von Staden|first=L.|date=2011|work=redlist.sanbi.org|publisher=Red List of South African Plants, version 2017.1|accessdate=22 August 2017}}</ref> == Радарска станица == Развојот на радарската станица Мариескоп започнала во текот на 1950-тите. Целта на ''проектот NATSEC'' (т.е. Проектот за национална безбедност) вклучувало воспоставување радарски станици во близина на границите на [[Провинција Трансвал|провинцијата Трансвал]], кои би можеле да дадат рано предупредување во случај на воздушен напад од соседните држави. Првиот пат до врвот бил завршен во февруари 1957 година, под раководство на офицерот 1 WPC Рорбек.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.defenceweb.co.za/military-history/mariepskop-saaf-radar-site-proving-its-worth-50-years-on/|title=Mariepskop SAAF radar site proving its worth 50 years on|date=10 November 2021|publisher=Defence Web}}</ref> Овој пристапен пат бил подобрен кон крајот на 1961 година, што го олеснило завршувањето на радарската станица, која била оперативна до 18 ноември 1965 година. Радарската станица била напуштена во 2003 година и останала како напуштена.<ref name="LACS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.af.mil.za/bases/afb_hoedspruit/lass.htm|title=Lowveld Airspace Control Sector: History and Core Business of LASS|work=af.mil.za|publisher=Department of Defence|accessdate=18 August 2017}}</ref> == Центар за рехабилитација на дивиот свет == Центарот за рехабилитација на дивиот свет Мохолохоло се наоѓа веднаш надвор од [[Kampersrus|Камперсрус]], во северното подножје на планината. Основана е во 1991 година кога Брајан Џонс бил назначен за нејзин менаџер.<ref name="moho"/> == Наводи == [[Категорија:Природни резервати во Јужна Африка]] <references group="note" /> <references /> [[Категорија:Географија на ЈАР]] ccoxos06tqbvd3zld2qs3z8r2q612bu 2 1358377 5542619 5330921 2026-04-20T22:45:22Z Bjankuloski06 332 /* top */ Печатна грешка, replaced: неговара → неговата 5542619 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Aleksandar Vanev panel diskusija.jpg|мини|Александар Ванев на панел дискусија, декември 2019]] Александар Ванев Александар Ванев (роден на 7. септември 1995) е дипломиран правник, македонски спортски новинар и спортски коментатор, познат по долгогодишната работа во Спортска Мрежа и неговото известување за важни спортски настани, со особена фокусираност на (фудбал, кошарка, ракомет, итн.). Неговото искуство како новинар го прави еден од најпознатите и највлијателни спортски новинари во Македонија. Тој е посветен на македонскиот спорт со особено акцент на Втората фудбалска лига, како и на Третата лига и Општинските фудбалски лиги. Ванев е првиот спортски новинар кој започна со темелно и детално известување за Третата фудбалска лига, преку комплетни извештаи со стрелци, анализа, интервјуа, изјави пред и по натпреварите, преглед на табелата, започнува со снимање на спортски емисии и спортски дебатни емисии. Фокус има ставено на Првата и Втората футсал лига, како и на Првата и Втората женска фудбалска лига, со што низ фудбалските кругови во Македониај е познат и како амбасадор кој го промовира македонскиот фудбал особено нисколишите. Ванев е спортски коментатор кој има коментирано натпревари од Втората, Третата и Четвртата фудбалска лига, коментирал натпревари од Првата и Втората футсал лига, а има коментирано натпревари и од Првата и Втората женска фудбалска лига. Кариера Александар Ванев својата новинарска кариера ја започнал во 2010 година, кога се придружил на Струмица Сити локален медиум во Струмица. Во текот на својата кариера, тој стана познат по своите извештаи од терен, интервјуа со познати спортисти, како и со својата анализа на спортски настани. Ванев покажа посебен интерес за [фудбал, кошарка или друг спорт], и стана редовен извор на информации за големите настани како што се натпреварите од Првата и Втората фудбалска лига, натпреварите од Третата лига, преку отворени студија пред и по натпреварите со гости. Преку својата работа, Ванев постигнал голема популарност и го стекнал угледот на еден од најсериозните и стручни спортски новинари во Македонија. Достигања и награди Награда за најдобар млад спортски новинар во 2023 година, доделена од оштина Штип. Голем број на благодарници и пофалници за медиумска поддршка на многу спортски настани во Македонија и Балканот, како поголеми „РБ Голмански камп“ каде учество земаат голмани од Македонија и целиот Балкан, благодарница од футсал шампионот на Македонија, екипата на Форца, за медумска поддршка, големиот Меморијален турнир „Благој Истатов“ во чест на голманската легенда Благој Истатов, долгогодишниот турнир во мал фудбал Мешеишта, како и турнирот во Враништа, пофалници и благодарници од многу спортски организации во Македонија и спортски клубови. Стил на работа Александар Ванев е познат по својот професионален пристап кон новинарството. Неговото известување е познато по точноста, брзината и деталноста во пренесувањето на најважните спортски настани. Често се истакнува како новинар кој го разликува своето известување со аналитички пристап, истражувачка работа и посветеност. Личен живот Александар Ванев диплирал на правниот факултет при Универзитет „Гоце Делчев“ во Штип. Тој е поранешен фудбал и атлетичар, во месец мај 2010 година стала државен првак на Македонија во штафена 4х100 метри на Националната арена „Тодор Проески“. Неговата пасија кон спортското новинарство е голема, од хоби преминува кон професионален негов ангажман. Телевизија М Нет од Штип за Ванев има подготвено цел прилог каде тој раскажува за неговата кариера, неговите почетоци и развој на неговата кариера како спортски новинар. Неговите предизвици, успеси. Ванев од октомври 2022 година работи во М Нет телевизија како спортски новинар и коментатор. Неговиот најголем проект е основањето на спортскиот веб портал Спортска Мрежа, каде тој е основач и главен и одговорен уредник, а го основа и YouTube каналот Спортска Мрежа Podcast. Во својата кариера работел за повеќе онлајн медиуми. Ванев е многу почитувана личност во спортската новинарска заедница во Македонија. Тој е многу ценет и почитуван во спортската фела, помеѓу клубовите. Референци <ref>[Facebook видео: Назив на видеото, "https://www.facebook.com/watch/?v=2158728554458740", пристапено на [датум кога го погледавте].]</ref> <ref>[Mnet.mk, "Александар Ванев најдобар спортски новинар", достапно на: https://mnet.mk/%d0%b4%d0%b5%d1%98%d0%b0%d0%bd-%d0%bc%d0%b8%d1%82%d1%80%d0%be%d0%b2-%d1%81%d0%bf%d0%be%d1%80%d1%82%d0%b8%d1%81%d1%82-%d0%bd%d0%b0-%d1%88%d1%82%d0%b8%d0%bf-%d0%b7%d0%b0-2023-%d0%b0%d0%bb%d0%b5%d0%ba, пристапено на 9 ноем Спортска Камера, „За нас“, Спортска Камера, достапно на: https://sportskamreza.mk/за-нас/, (пристапено на: 9 ноември 2024). pvl8hhdho6l9o27lxa1jxrikmgtheot 0 1366116 5542588 5529094 2026-04-20T20:51:35Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5542588 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Matavz PSV 2011.jpg|200px|мини|Тим Матавж во 2011 година]] '''Тим Матавж''' (роден на {{роден на|13|јануари|1989}} година) — словенечки професионален [[фудбал]]ер кој игра како [[Напад (фудбал)|напаѓач]] за [[НД Горица]].<ref>{{WorldFootball.net|tim-matavz}}</ref> == Клупска кариера == Фудбалската кариера Матавж ја започнал на 6-годишна возраст играјќи за [[ФК Биље|Биље]]. Во 2004 година се преселил во младинската екипа [[НД Горица|на Горица]]. Тој бил промовиран во нивниот сениорски тим во сезоната 2006-07 и одиграл вкупно 30 натпревари во [[Прва словенечка фудбалска лига|словенечката прва лига]], постигнувајќи 11 гола во процесот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzs.si/tekmovanja/?action=igralecStat&id_igralca=40546|title=Tim Matavž – Nogometna zveza Slovenije|publisher=[[Football Association of Slovenia]]|language=sl|accessdate=20 June 2020}}</ref> На 30 август 2007 година, на 18-годишна возраст, тој потпишал петгодишен договор за [[ФК Гронинген|Гронинген]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.depers.nl/sport/97561/Matavz-voor-vijf-jaar-naar-Groningen.html|title=Sloveens talent Matavz naar FC Groningen|access-date=10 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120215215050/http://www.depers.nl/sport/97561/Matavz-voor-vijf-jaar-naar-Groningen.html|archive-date=15 February 2012|publisher=De Pers|language=nl}}</ref> На 26 септември 2007 година тој постигнал четири гола во еден натпревар во Холандскиот фудбалски куп,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://stara.nogomania.com/Default.asp?podrocje=2&novica=11636|title=Štirje goli Tima Matavža|last=Bohorič|first=Jure|date=26 September 2007|publisher=Nogomania|language=sl|accessdate=20 June 2020}}</ref> но подоцна се преселил во [[ФК Емен|Емен]] на замена и останал таму до јануари 2009 година. На 13 март 2009 година, Матавж го постигнал својот прв гол во [[Ередивиси|Ередивизија]] во победата од 2–0 над [[ФК Рода|Рода]]. Наскоро почнал да постигнува голови за Гронинген редовно во сите натпреварувања. На 24 февруари 2010 година, Матавж го продолжил договорот со клубот до 2013 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fcgroningen.nl/home/nieuws/nieuwsbericht/artikel/matavz-langer-bij-fc-groningen/|title=Matavz langer bij FC Groningen|publisher=[[FC Groningen]]|language=nl|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929111820/http://www.fcgroningen.nl/home/nieuws/nieuwsbericht/artikel/matavz-langer-bij-fc-groningen/|archive-date=29 September 2011|accessdate=2 June 2011}}</ref> На 6 февруари 2011 година, во натпревар против [[ФК Вилем II|Вилем II]], Матавж го постигнал својот прв [[хет-трик]] во Ередивизија.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.nogomania.com/Slovenski-Nogomet/Igralec/Tim-Matavz/Novica/Neverjetni-Matavz-tokrat-trikrat.aspx|title=Neverjetni Matavž tokrat trikrat|access-date=6 February 2011|publisher=Nogomania|language=sl|trans-title=Incredible Matavz scored three times}}</ref> На 2 февруари 2011 година, спортскиот директор на Гронинген, Ханс Нијланд, изјавил дека Матавж веќе ги договорил условите со [[ФК Наполи|Наполи]] и дека со нетрпение очекувал да им се приклучи. Сепак, тимот од Ередивизија [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]] исто така биле во преговори со Гронинген за негово купување пред затворањето на преодниот рок. На 31 август 2011 година, Матавж на крајот потпишал петгодишен договор со ПСВ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.delo.si/sport/nogomet/uradno-tim-matavz-se-seli-v-psv.html|title=Uradno: Tim Matavž se seli v PSV|last=Š. Ro.|date=31 August 2011|work=[[Delo (newspaper)|Delo]]|language=sl-si|accessdate=20 June 2020}}</ref> На 29 јуни 2017 година, Матавж се вратил во Холандија, за да му се приклучи на [[ФК Витесе|Витесе]] на тригодишен договор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kicker.de/matavz-wechselt-zu-vitesse-arnhem-700659/artikel|title=Matavz wechselt zu Vitesse Arnhem|date=29 June 2017|work=kicker Online|language=de|accessdate=29 June 2017}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.vitesse.nl/nl/nieuws/detail/6540/tim-matavz-tekent-bij-vitesse|title=Tim Matavž signs a three-year contract|date=29 June 2017|access-date=29 June 2017|publisher=[[SBV Vitesse]]}}</ref> На 19 јули 2020 година, Матавж се приклучил на [[ФК Ал Вахда|Ал Вахда]] на двегодишен договор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/tim-matavz-z-nizozemske-v-dubaj/531201|title=Tim Matavž z Nizozemske v Dubaj|last=To. G.|date=20 July 2020|publisher=[[RTV Slovenija]]|language=sl|accessdate=20 July 2020}}</ref> == Меѓународна кариера == На 9 октомври 2010 година, Матавж постигнал [[хет-трик]] за [[Фудбалска репрезентација на Словенија|Словенија]] во [[Квалификации за европското првенство во фудбал 2012|Квалификациите за европското првенство во фудбал 2012]] против [[Фудбалска репрезентација на Фарски Острови|Фарските Острови]].<ref>{{Наведени вести|url=https://siol.net/sportal/nogomet/tim-matavz-to-je-bil-super-vecer-video-217210|title=Tim Matavž: To je bil super večer (video)|last=Plestenjak|first=Rok|date=9 October 2010|access-date=20 June 2020|publisher=[[Siol]]|language=sl|trans-title=Tim Matavz: It was a great evening}}</ref> На 21-годишна возраст, тој станал најмладиот играч кој постигнал три гола за Словенија.<ref>{{Наведени вести|url=https://siol.net/sportal/nogomet/matavz-v-elitni-druzbi-najmlajsi-20532|title=Matavž v elitni družbi najmlajši|last=Viškovič|first=Rok|date=10 October 2010|access-date=20 June 2020|publisher=[[Siol]]|language=sl|trans-title=Matavz is the youngest in elite company}}</ref> Севкупно, Матавж играл во вкупно 39 натпревари за националниот тим, постигнувајќи 11 гола.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/slov-recintlp.html|title=Appearances for Slovenia National Team|work=[[RSSSF]]|accessdate=17 December 2023}}</ref> == Личен живот == Матавж е роден во [[Шемпетер кај Горица|Шемпетер при Горица]], [[Социјалистичка Република Словенија|Словенија]] (тогаш дел од [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dnevnik.si/1042394178|title=Tim Matavž je več kot izkoristil ponujeno priložnost na tekmi proti Ferskim otokom|date=9 October 2010|work=[[Dnevnik (Slovenia)|Dnevnik]]|language=sl|accessdate=20 July 2020}}</ref> Тој е братучед на колегата фудбалер [[Етјен Великоња]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dnevnik.si/1042274662|title=Bratranca z golgeterskimi geni|last=Rožman|first=Andraž|date=16 June 2009|work=[[Dnevnik (Slovenia)|Dnevnik]]|language=sl|accessdate=20 June 2020|archive-date=2020-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200623124039/https://www.dnevnik.si/1042274662|url-status=dead}}</ref> Во јуни 2014 година, Матавж се оженил со својата долгогодишна партнерка Полона Фаганељ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rtvslo.si/svet-zabave/druzabno/foto-nogometas-tim-matavz-se-je-porocil-s-svojo-polono/339488|title=Foto: Nogometaš Tim Matavž se je poročil s svojo Polono|last=T. H.|date=15 June 2014|publisher=[[RTV Slovenija]]|language=sl|accessdate=20 July 2020}}</ref> Тој имал две ќерки, Тиа (родена 2012 година) и Ела (родена 2015 година) и еден син, Вал (роден 2017 година).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slovenskenovice.si/sport/timeout/kaksno-veselje-ocka-slovenski-nogometas-bo-zdaj-imel-mosko-druzbo|title=Kakšno veselje! Očka, slovenski nogometaš, bo zdaj imel moško družbo|last=M. T.|date=29 October 2017|work=slovenskenovice.si|language=sl-si|accessdate=20 July 2020}}</ref> Покрај словенечкиот, Матавж течно зборува и холандски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dnevnik.si/1042422980|title=Tim Matavž: Goli me niso spremenili|last=Okorn|first=Jože|date=9 February 2011|work=[[Dnevnik (Slovenia)|Dnevnik]]|language=sl|accessdate=20 July 2020}}</ref> Во април 2024 година, неколку словенечки медиуми објавија дека Матавж бил обвинет за семејно насилство и дека судот наводно му изрекол забрана за контактирање со сопругата и децата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/bivsi-reprezentant-v-postopku-zaradi-druzinskega-nasilja/|title=Bivši reprezentant v postopku zaradi družinskega nasilja|date=25 April 2024|work=[[Sportklub]]|language=sl-SI|accessdate=16 June 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dnevnik.si/1043048507/Kronika/nogometas-tim-matavz-nasilen-nad-zeno|title=Nogometaš Tim Matavž nasilen do žene?|date=25 April 2024|work=[[Dnevnik (Slovenia)|Dnevnik]]|language=sl|accessdate=16 June 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nogomania.com/Novica/Obtozbe-o-druzinskem-nasilju-in-prepoved-priblizevanja-Tim-Matavz-je-zasel-v-velike-tezave|title=Obtožbe o družinskem nasilju in prepoved približevanja? Tim Matavž je zašel v velike težave|date=25 April 2024|publisher=Nogomania|language=sl|accessdate=16 June 2024}}</ref> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Tim Matavž}} * [https://www.nzs.si/tekmovanja/?action=igralecStat&id_igralca=40546 Тим Матавж] во [[Фудбалскиот сојуз на Словенија|NZS]] {{In lang|sl}}{{Nfteams|38168}} * {{Soccerway|tim-matavz/49899}} * {{WorldFootball.net|tim-matavz}} {{DEFAULTSORT:Матавж, Тим}} [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Омонија]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бурсаспор]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Аугсбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Џенова]] [[Категорија:Фудбалери на ФК ПСВ Ајндховен]] [[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2010]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1989 година]] ke87b84mlx81gbrrk9qhevfjwjg58wo 0 1366138 5542699 5410766 2026-04-21T05:12:36Z Yerpo 4119 wrong picture 5542699 wikitext text/x-wiki '''Шалешка долина''' ({{Langx|sl|Šaleška dolina}}) или '''Велењска долина''' ({{Langx|sl|Velenjska kotlina}}) е долина во северен дел на [[Словенија]] во северозападните предалпски ридови. Западно од долината започнуваат [[Камничкосвињски Алпи|Камничкосвињските Алпи]], на исток планините [[Похорје]], додека на југ се Посавските ридови. Долината се протега во правец северозапад-југоисток. Долга е околу осум километри и широка околу два километри. На север е затворена со високи ридови. Највисокиот врв е Смерковец со 1569 метри надморска височина. Северниот дел од долината е продолжение на планините [[Караванки]]. Затоа, северот има послаби сообраќајни врски. Југот на долината е значително понизок отколку северот. На јужниот раб на долината се наоѓа Шоштањскиот расед. Тука, долината е отворена за сообраќај кон запад. На крајот од долината се наоѓа градот [[Велење]]. Од проточните води поважна е реката Пака, во која се влеваат неколку притоки од северозапад, како [[Требушница]], [[Верижељ]] и [[Слатина (река)|Слатина]]. Пака подоцна се влева во [[Савиња]]. Поради [[Премоговник Велење|рударството,]] во долината се формирале три езера - Велењско Езеро, Шоштањско Езеро или Дружмир и Шкалското Езеро. Езерата кои настанале поради експлоатација на јаглен во атарот на селата Шкале, Дружмире и Прелога. Селата исчезнале, или поединечно или во кластери, поради создавање на јаглен. Изгледот на долината продолжува да се менува. Басенот е формиран во доцниот [[кенозоик]], т.е. во доцниот [[терцијар]] - [[плиоцен]]. Потоа се појавиле раседни линии кои почнале да го креваат и спуштаат земјиштето. Површината на земјата се намали, а дното почна да тоне. Помеѓу песокот и глината почнаа да се создаваат лигнити. Денес, [[Јаглен|јагленот]] претставува најголемо минерално богатство на овој регион. Велењскиот басен е, веднаш до [[Љубљанско блато|Љубљанското блато,]] тектонски најмалата област во Словенија. == Поврзано == * [[Шалешки езера]] [[Категорија:Географија на Словенија]] diy8cx3jj5fg6445uhncrorea4dftfx 0 1366539 5542794 5352348 2026-04-21T09:40:18Z BosaFi 115936 5542794 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Estonian Museum of Natural History Specimen No 201823 photo (g27 g27-156 1 jpg).jpg|мини|Естонски музеј за природна историја]] '''Стиблит''', ''стибилит'', ''стибиолит'' исто така ''стибикониз'' или ''антимон окер'' {{Rp|330}}( {{Јаз|de|Spiessglanzocker}}, {{Јаз|fr|Stibiconise}})<ref>{{Наведено списание|date=1858-01|title=<i>The Entomologist's Annual for</i> 1858, London. John Van Voorst. 12mo|url=https://doi.org/10.1080/00222935808696873|journal=Annals and Magazine of Natural History|volume=1|issue=1|pages=65–66|doi=10.1080/00222935808696873|issn=0374-5481}}</ref> {{Rp|372}}— застарено, порано широко користено минералошко име за еден од најпознатите и најраспространетите антимонски окери. Основана во 1847 година (од [[Јохан Блум]] и Делфс) една и пол деценија по стибиконит,<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.1021/ba-1967-0067.ch006|title=Aqueous Surface Chemistry of Oxides and Complex Oxide Minerals|last=PARKS|first=GEORGE A.|date=1967-01-01|publisher=AMERICAN CHEMICAL SOCIETY|isbn=978-0-8412-0068-5|location=WASHINGTON, D.C.|pages=121–160}}</ref> {{Rp|129}} антимонитот бил познат во 19 век како секундарен минерал на [[антимон]] од класата „водооксид“ <ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.1021/ba-1967-0067.ch006|title=Aqueous Surface Chemistry of Oxides and Complex Oxide Minerals|last=PARKS|first=GEORGE A.|date=1967-01-01|publisher=AMERICAN CHEMICAL SOCIETY|isbn=978-0-8412-0068-5|location=WASHINGTON, D.C.|pages=121–160}}</ref> {{Rp|236-237}}тоа бил аморфен, бледо жолтеникав талог пронајден во асоцијација со блаениерит (биндхемит) и [[Џемсонит|џемезонит]], а особено бил пронајден во рудникот Тревиник, во близина на Енделион, [[Корнвол]].<ref>{{Наведено списание|last=Bashnin|first=N.V.|last2=Poliakov|first2=I.A.|last3=Sheremetov|first3=N.A.|date=2019|title=Women’s Petitions of the Second Half of the 17th Century from the Archives of the Tikhvin Assumption Monastery and the Vologda Bishop’s House|url=https://doi.org/10.31518/2618-9100-2019-3-6|journal=Historical Courier|issue=3|doi=10.31518/2618-9100-2019-3-6|issn=2618-9100}}</ref> {{Rp|372}}Сега се смета за синоним за антимонитот. Други познати наоѓалишта на стиблит во средината на 19 век ја вклучувале областа Лосацио ([[Шпанија]]), Фелсобани и [[Кремница]] ( [[Унгарија]]), Голдкронах ([[Баварија]]) и [[рудниците Кармен]] ([[Закуалпан]], [[Мексико]]).<ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.1093/odnb/9780192683120.013.29352|title=Widdicomb, Henry (1813–1868)|date=2017-11-28|publisher=Oxford University Press|series=Oxford Dictionary of National Biography}}</ref> {{Rp|431}}Големи наоѓалишта на стиблит биле откриени и во [[Перу]] ([[Кахамарка (регион)|Кахамарка]]).<ref>{{Наведено списание|last=Harrington|first=B J|last2=De Cazes|first2=P|last3=Delaire|first3=A|date=1878|title=Catalogue des minéraux, roches et fossiles du Canada; avec notes descriptives et explicatives [Exposition Universelle de 1878 à Paris]|url=https://doi.org/10.4095/216064}}</ref> {{Rp|190-191}} Во поопшта форма, терминот стиблит често се користел нашироко во однос на антимонските окери воопшто,<ref name=":0" /> {{Rp|372}}или само на оние форми кои содржат молекуларна вода (хидроксидни окери). Ова се случило почнувајќи од втората половина на 19 век, првенствено поради тоа што терминот „антимон окер“ во минералогијата почнал брзо да застарува и требало соодветна замена. Како резултат на тоа, широкиот термин „стиблит“ се користел во услови на недостаток на аналитички податоци за точниот состав на оксидите (секундарни минерали) што ги покриваат [[антимонит]] и други руди на [[антимон]]. Дополнително, под истото име ''стиблит'', што наликува на игра со зборови, понекогаш можете да најдете друг минерал од семејството на [[зеолити]], кој нема никаква врска со антимон - натриум стилбит,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=Krivovichev V. G. Mineralogical glossary. Scientific editor A. G. Bulakh. — St.Petersburg: St.Petersburg Univ. Publ. House. 2009. — 556 p. — ISBN 978-5-288-04863-0|title=}}</ref> {{Rp|325}}воден алумосиликат со променлив хемиски состав, со пресметана формула NaCa₄(Si₂₇Al₉)O ₇₂ •28H₂O. == Галерија == <gallery> Податотека:Stibiconite.jpg| Стибиконит Податотека:Valentinite-mf07b.jpg| Антимон окер Податотека:Stilbite-34751.jpg|Стилбит </gallery> == Поврзано == * [[Антимон окер]] * [[Ромеит]] * [[Валентинит]] * [[Антимон триоксид|Сенармонтит]] * [[Сервантис]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.mindat.org/min-51789.html Стиблит], синоним за Стибиконит: информации за застареното име на минералот стиблит во Миндат. * [https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?mineral=Stibilit Стибиконит (Стибилит)] во Минералиенатласот. [[Категорија:Минерални групи]] [[Категорија:Рударски поими]] [[Категорија:Оксидни минерали]] [[Категорија:Минерали на антимонот]] spw4x111zh8wh6qieuojsy2kqei7ccz 0 1368841 5542826 5399125 2026-04-21T10:53:42Z BosaFi 115936 5542826 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name =Наталија Владимировна Баранскаја | image = | imagesize = | caption = | birth_date = {{birth date|1908|1|31}} | birth_place = [[Санкт Петербург]], Русија | death_date = {{death date and age|2004|10|29|1908|1|31}} | death_place = [[Москва]], Русија | occupation = раскажувач | language =[[Руски јазик|Руски]] | nationality = [[Советски]] | alma_mater = [[Московскиот државен универзитет]] }} '''Наталија Владимировна Баранскаја''' ({{langx|ru|Наталья Владимировна Баранская}}; 31 јануари 1908 година -; 29 октомври 2004) била [[Советски Сојуз|Советски]] писател на раскази и романи. Баранскаја се здобила со меѓународно признание за реалистичниот приказ на секојдневниот живот на жените во [[Советски Сојуз]]<ref>[https://www.livelib.ru/author/105584-natalya-baranskaya/нНаталья Баранская Подробнее на livelib.ru: https://www.livelib.ru/author/105584-natalya-baranskaya]{{Мртва_врска|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Животопис == Баранскаја била родена во 1908 година во [[Санкт Петербург]], [[Русија]]. Дипломирала во 1929 година на [[Државен универзитет во Москва]] со дипломи по [[филологија]] и [[етнологија]]. Бо 1943 година, нејзиниот сопруг загинал во [[Втората светска војна]]. Имала две деца и никогаш повеќе не се омажила. Работела во Литературниот музеј и [[Музејот Пушкин]] во [[Москва]]. Таа почнала да пишува откако се повлекла од музејот во 1966 година, а нејзината прва творба била објавена во 1968 година во руското книжевно списание ''[[Нови Мир]]''. == Објавени дела == Најпознатото дело на Баранскаја е „Недела како и секоја друга“, роман првпат објавена во ''[[Нови Мир]]'' во 1969 година. Со ова дела таа станува меѓународно призната. Романот „Недела како и секоја друга“ е напишана во прво лице во кој се зборува за една недела од животот на Олга Воронкова. Протагонистот е 26-годишен научник за истражување и мажена мајка на две деца, која се наоша помеѓу кариера со полно работно време и навидум бескрајна листа на обврски дома. Олга е во постојана брзање и често е лишена од сон. Нејзините денови започнуваат пред 6 часот наутро, завршуваат по полноќ. Таа е принудена да размислува за нејзиниот секојдневен живот кога ќе се соочи со задолжителен „Прашалник за жени“ на работа - истражување кое бара од Олга (и сите нејзини колешки) да го пресметаат времето поминато на домашна работа, грижа за децата и слободно време во една недела. За категоријата слободно време, Олга се пошегува дека единственото хоби и е спортот трчање: трчање ваму-таму, до продавница и да го фати автобусот, секогаш со тешка торба за намирници во секоја рака. „Прашалникот за жени“ бара и од Олга да пресмета колку работни денови пропуштила во една година, а таа се чувствува самосвесна и виновна кога ќе сфати дека изгубила 78 работни дена поради тоа што или синот или нејзината ќерка биле болни. Романот претставува детален и реален поглед на секојдневните реалности на советските жени во 1960-тите.<ref>[http://hrono.ru/biograf/bio_b/baranskaja_nv.php/ Наталья Владимировна Баранская]</ref>. Баранскаја објави над триесет раскази и новели, од кои најмногу се со мотиви од живототи и проблемите на советските жени.Покрај објавувањето раскази во литературни списанија, таа објави и неколку збирки. Нејзините збирки ги вклучуваа „Негативна Жизел (Отрицательная Жизель,“ 1977), „Бојата на темниот мед“ („Цвет темного меду“, 1977) и „Жената со чадор“ („Женщина с зонтиком“, 1981 година). Во 1989 година, во Соединетите Држави беше објавена збирка од седум нејзини дела под наслов ''Недела како и секоја друга: Новели и раскази', преведена на англиски од Пиета Монкс. == Библиографија == * [[Недела како и секоја друга]], 1969 година * Баранскаја Н. Приказната за еден портрет: [за А.С. Пушкин] / Наталија Баранскаја // Книжевноста и ти. Vol. 6.- М.: Млада гарда, 1977.- стр. 100 - 111: лошо. * Негативна Жизел, 1977 година * Темна медена боја. Фустан за г-ѓа Пушкина, 1977 година * Жена со чадор, 1981 година * Портрет даден на пријател. Есеи и приказни за Пушкин, 1982 година *Спомен ден, 1989 година * Талкање на бездомниците. Биографија. (Семејна архива. Стари албуми. Писма од различни години. Документи. Спомени на моите родители, нивните пријатели. Мои сопствени спомени). - М., 1999 година<ref>[https://je-nny.livejournal.com/6218021.html/ Наталья Владимировна Баранская]{{Мртва_врска|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Баранскаја, Наталија}} [[Категорија:Советски романсиери]] [[Категорија:Советски раскажувачи]] [[Категорија:Руски раскажувачи од 20 век]] [[Категорија:Русски жени раскажувачи]] [[Категорија:Руски романсиерки]] [[Категорија:Руски писателки од 20 век]] [[Категорија:Советски романсиерки]] [[Категорија:Руски писателки]] 80qlcko40d5veuhxw3mu7ewi5ep11hl 0 1370152 5542716 5498503 2026-04-21T06:02:55Z Marco Mitrovich 114460 5542716 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Свиница | native_name = Svinița | settlement_type = Населба и Општина | image_skyline = Trikule Svinița 02.jpg | image_alt = | image_caption = Тврдина Три куле кај Свиница и реката Дунав | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 44 |latm = 30 |lats = 00 |latNS = N | longd = 22 |longm = 06 |longs = 17 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Мехединци | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Општина]] | subdivision_name2 = Свиница | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 42 | population_footnotes = | population_total = 741 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 227440 | area_code_type = | area_code = 0252 | registration_plate = MH }} '''Свиница''' или '''Свињица''' ({{langx|ro|Svinița}}) е населено место и општина во округот Мехединци, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 741 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е претежно [[Срби|српско]] ([[Торлачки дијалект|торлачко]]). == Историја == [[Податотека:Svinita jud Mehedinti.png|мини|200п|центар|Општина Свиница во карта на округот Мехединци]] ;Етнички состав во населба {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2021 година<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-ethnic-comm2021.htm Ethnic composition, all communes: 2021 census ] pop-stat.mashke.org</ref> |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|87.8}} {{Столбен постоток|[[Романци]]|yellow|6.6}} }} == Поврзано == * [[Карашево]] * [[Лупак]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Општини во Романија]] [[Категорија:Населени места во Романија]] [[Категорија:Торлачки дијалекти]] tdon0o666wq2icwl01jfz2ufzuhya86 5542717 5542716 2026-04-21T06:07:21Z Marco Mitrovich 114460 /* Историја */ 5542717 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Свиница | native_name = Svinița | settlement_type = Населба и Општина | image_skyline = Trikule Svinița 02.jpg | image_alt = | image_caption = Тврдина Три куле кај Свиница и реката Дунав | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 44 |latm = 30 |lats = 00 |latNS = N | longd = 22 |longm = 06 |longs = 17 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Мехединци | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Општина]] | subdivision_name2 = Свиница | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 42 | population_footnotes = | population_total = 741 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 227440 | area_code_type = | area_code = 0252 | registration_plate = MH }} '''Свиница''' или '''Свињица''' ({{langx|ro|Svinița}}) е населено место и општина во округот Мехединци, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 741 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е претежно [[Срби|српско]] ([[Торлачки дијалект|торлачко]]). == Историја == Тврдината Свиница е запишана во 1443 година на местото наречено Стариќа. Од 1700 година, населбата била преместена на место кое сега се нарекува Старо село. Кон крајот на 18 век, мештаните ја обновиле населбата на бреговите на Дунав, но таа била потопена во 1970 година со изградбата на резервоарот Ѓердап. Така, по сила на околностите, луѓето од Свиница започнале од нула, градејќи куќи на повисоко место, оддалечено еден и пол километар од претходното. Свиница била воена населба дури и пред конечното формирање на воената граница на Банат. == Демографија == [[Податотека:Svinita jud Mehedinti.png|мини|200п|центар|Општина Свиница во карта на округот Мехединци]] ;Етнички состав во населба {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2021 година<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-ethnic-comm2021.htm Ethnic composition, all communes: 2021 census ] pop-stat.mashke.org</ref> |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|87.8}} {{Столбен постоток|[[Романци]]|yellow|6.6}} }} == Поврзано == * [[Карашево]] * [[Лупак]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Општини во Романија]] [[Категорија:Населени места во Романија]] [[Категорија:Торлачки дијалекти]] brsolbrpai5blr87gia4k3o0nd78hmj 5542772 5542717 2026-04-21T09:08:10Z Marco Mitrovich 114460 /* Историја */ 5542772 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Свиница | native_name = Svinița | settlement_type = Населба и Општина | image_skyline = Trikule Svinița 02.jpg | image_alt = | image_caption = Тврдина Три куле кај Свиница и реката Дунав | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 44 |latm = 30 |lats = 00 |latNS = N | longd = 22 |longm = 06 |longs = 17 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Мехединци | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Општина]] | subdivision_name2 = Свиница | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 42 | population_footnotes = | population_total = 741 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 227440 | area_code_type = | area_code = 0252 | registration_plate = MH }} '''Свиница''' или '''Свињица''' ({{langx|ro|Svinița}}) е населено место и општина во округот Мехединци, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 741 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е претежно [[Срби|српско]] ([[Торлачки дијалект|торлачко]]). == Историја == Тврдината Свиница е запишана во 1443 година на местото наречено Стариќа. Од 1700 година, населбата била преместена на место кое сега се нарекува Старо село. Кон крајот на 18 век, мештаните ја обновиле населбата на бреговите на [[Дунав]], но таа била потопена во 1970 година со изградбата на [[Ѓердапско Езеро|резервоарот Ѓердап]]. Така, по сила на околностите, луѓето од Свиница започнале од нула, градејќи куќи на повисоко место, оддалечено еден и пол километар од претходното. Свиница била воена населба дури и пред конечното формирање на воената граница на [[Банат]]. Познато е дека во 1752 година, капетанот Јосим Војновиќ бил таму. Местото конечно било вклучено во Влашко-илирскиот полк во 1776 година. Во 1774 година, царскиот ревизор Ерлер изјавил дека „Swiniza“ била воена населба во округот Оршава и дека била населена главно од Власи.<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", Панчево 2003. године</ref> Сепак, луѓето од Свиница биле по потекло од регионот [[Тимочка Краина|Тимочка Крајина]] и биле српски (торлачки) доселеници. Во 1783 година, на местото биле евидентирани 100 куќи. Во 1791 година биле попишани 647 жители. За време на Австро-турската војна од 1787–1791 година, храбриот капетан Коча Анѓелковиќ се борел таму против Турците.<ref>Стеван Бугарски, Љубомир Степанов: "Историјски и културни споменици Срба у румунском Банату", Темишвар 2008. године</ref> Според митрополитскиот извештај од 1865 година, таму живеат 996 православни христијани, а има и една православна парохија од шеста класа на плаќање.<ref>"Српски летопис", Пешта 1866. године</ref> Населението од српска националност се појавува тука веднаш по воспоставувањето на Воената граница, која била бранета од турските упади на територијата на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Империја]]. Исто така, локалните Срби значително им помогнале на српските востаници за време на [[Прво српско востание|Првото српско востание]]. Во 1905 година, Свиница е мала општина во округот Оршава, Крашо-Северинска жупанија. Таму живеат 1.411 жители во 244 куќи - сите Срби. Од јавните згради, има српска православна црква и општо училиште. За комуникација, има пошта со брза достава и станица на пароброд. Црковната парохија е на местото. По [[Прва светска војна|Првата светска војна]], Свиница била анексирана од Романија, но поради близината до матичната земја, останала со значително српско население. Денешниото село било планирано да биде населено веднаш по изградбата на браната Ѓердап во 1972 година, главно од српското население од левата страна на Дунав, кое претходно живеело во старото село, денес под езерото Ѓердап. == Демографија == [[Податотека:Svinita jud Mehedinti.png|мини|200п|центар|Општина Свиница во карта на округот Мехединци]] ;Етнички состав во населба {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2021 година<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-ethnic-comm2021.htm Ethnic composition, all communes: 2021 census ] pop-stat.mashke.org</ref> |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|87.8}} {{Столбен постоток|[[Романци]]|yellow|6.6}} }} == Поврзано == * [[Карашево]] * [[Лупак]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Општини во Романија]] [[Категорија:Населени места во Романија]] [[Категорија:Торлачки дијалекти]] q00trg3h9e9omfqua8275dwt2x1snm4 5542774 5542772 2026-04-21T09:18:08Z Marco Mitrovich 114460 /* Демографија */ 5542774 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Свиница | native_name = Svinița | settlement_type = Населба и Општина | image_skyline = Trikule Svinița 02.jpg | image_alt = | image_caption = Тврдина Три куле кај Свиница и реката Дунав | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 44 |latm = 30 |lats = 00 |latNS = N | longd = 22 |longm = 06 |longs = 17 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Мехединци | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Општина]] | subdivision_name2 = Свиница | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 42 | population_footnotes = | population_total = 741 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 227440 | area_code_type = | area_code = 0252 | registration_plate = MH }} '''Свиница''' или '''Свињица''' ({{langx|ro|Svinița}}) е населено место и општина во округот Мехединци, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 741 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е претежно [[Срби|српско]] ([[Торлачки дијалект|торлачко]]). == Историја == Тврдината Свиница е запишана во 1443 година на местото наречено Стариќа. Од 1700 година, населбата била преместена на место кое сега се нарекува Старо село. Кон крајот на 18 век, мештаните ја обновиле населбата на бреговите на [[Дунав]], но таа била потопена во 1970 година со изградбата на [[Ѓердапско Езеро|резервоарот Ѓердап]]. Така, по сила на околностите, луѓето од Свиница започнале од нула, градејќи куќи на повисоко место, оддалечено еден и пол километар од претходното. Свиница била воена населба дури и пред конечното формирање на воената граница на [[Банат]]. Познато е дека во 1752 година, капетанот Јосим Војновиќ бил таму. Местото конечно било вклучено во Влашко-илирскиот полк во 1776 година. Во 1774 година, царскиот ревизор Ерлер изјавил дека „Swiniza“ била воена населба во округот Оршава и дека била населена главно од Власи.<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", Панчево 2003. године</ref> Сепак, луѓето од Свиница биле по потекло од регионот [[Тимочка Краина|Тимочка Крајина]] и биле српски (торлачки) доселеници. Во 1783 година, на местото биле евидентирани 100 куќи. Во 1791 година биле попишани 647 жители. За време на Австро-турската војна од 1787–1791 година, храбриот капетан Коча Анѓелковиќ се борел таму против Турците.<ref>Стеван Бугарски, Љубомир Степанов: "Историјски и културни споменици Срба у румунском Банату", Темишвар 2008. године</ref> Според митрополитскиот извештај од 1865 година, таму живеат 996 православни христијани, а има и една православна парохија од шеста класа на плаќање.<ref>"Српски летопис", Пешта 1866. године</ref> Населението од српска националност се појавува тука веднаш по воспоставувањето на Воената граница, која била бранета од турските упади на територијата на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Империја]]. Исто така, локалните Срби значително им помогнале на српските востаници за време на [[Прво српско востание|Првото српско востание]]. Во 1905 година, Свиница е мала општина во округот Оршава, Крашо-Северинска жупанија. Таму живеат 1.411 жители во 244 куќи - сите Срби. Од јавните згради, има српска православна црква и општо училиште. За комуникација, има пошта со брза достава и станица на пароброд. Црковната парохија е на местото. По [[Прва светска војна|Првата светска војна]], Свиница била анексирана од Романија, но поради близината до матичната земја, останала со значително српско население. Денешниото село било планирано да биде населено веднаш по изградбата на браната Ѓердап во 1972 година, главно од српското население од левата страна на Дунав, кое претходно живеело во старото село, денес под езерото Ѓердап. == Демографија == [[Податотека:Svinita jud Mehedinti.png|мини|200п|центар|Општина Свиница во карта на округот Мехединци]] ;Етнички состав во населба {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2021 година<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-ethnic-comm2021.htm Ethnic composition, all communes: 2021 census ] pop-stat.mashke.org</ref> |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|87.8}} {{Столбен постоток|[[Романци]]|yellow|6.6}} }} == Религија == == Поврзано == * [[Карашево]] * [[Лупак]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Општини во Романија]] [[Категорија:Населени места во Романија]] [[Категорија:Торлачки дијалекти]] iqh6kzbky2nuo9cbmw66o7qgp5ljrnh 5542836 5542774 2026-04-21T11:05:35Z Marco Mitrovich 114460 /* Религија */ 5542836 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Свиница | native_name = Svinița | settlement_type = Населба и Општина | image_skyline = Trikule Svinița 02.jpg | image_alt = | image_caption = Тврдина Три куле кај Свиница и реката Дунав | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 44 |latm = 30 |lats = 00 |latNS = N | longd = 22 |longm = 06 |longs = 17 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Мехединци | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Општина]] | subdivision_name2 = Свиница | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 42 | population_footnotes = | population_total = 741 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 227440 | area_code_type = | area_code = 0252 | registration_plate = MH }} '''Свиница''' или '''Свињица''' ({{langx|ro|Svinița}}) е населено место и општина во округот Мехединци, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 741 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е претежно [[Срби|српско]] ([[Торлачки дијалект|торлачко]]). == Историја == Тврдината Свиница е запишана во 1443 година на местото наречено Стариќа. Од 1700 година, населбата била преместена на место кое сега се нарекува Старо село. Кон крајот на 18 век, мештаните ја обновиле населбата на бреговите на [[Дунав]], но таа била потопена во 1970 година со изградбата на [[Ѓердапско Езеро|резервоарот Ѓердап]]. Така, по сила на околностите, луѓето од Свиница започнале од нула, градејќи куќи на повисоко место, оддалечено еден и пол километар од претходното. Свиница била воена населба дури и пред конечното формирање на воената граница на [[Банат]]. Познато е дека во 1752 година, капетанот Јосим Војновиќ бил таму. Местото конечно било вклучено во Влашко-илирскиот полк во 1776 година. Во 1774 година, царскиот ревизор Ерлер изјавил дека „Swiniza“ била воена населба во округот Оршава и дека била населена главно од Власи.<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", Панчево 2003. године</ref> Сепак, луѓето од Свиница биле по потекло од регионот [[Тимочка Краина|Тимочка Крајина]] и биле српски (торлачки) доселеници. Во 1783 година, на местото биле евидентирани 100 куќи. Во 1791 година биле попишани 647 жители. За време на Австро-турската војна од 1787–1791 година, храбриот капетан Коча Анѓелковиќ се борел таму против Турците.<ref>Стеван Бугарски, Љубомир Степанов: "Историјски и културни споменици Срба у румунском Банату", Темишвар 2008. године</ref> Според митрополитскиот извештај од 1865 година, таму живеат 996 православни христијани, а има и една православна парохија од шеста класа на плаќање.<ref>"Српски летопис", Пешта 1866. године</ref> Населението од српска националност се појавува тука веднаш по воспоставувањето на Воената граница, која била бранета од турските упади на територијата на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Империја]]. Исто така, локалните Срби значително им помогнале на српските востаници за време на [[Прво српско востание|Првото српско востание]]. Во 1905 година, Свиница е мала општина во округот Оршава, Крашо-Северинска жупанија. Таму живеат 1.411 жители во 244 куќи - сите Срби. Од јавните згради, има српска православна црква и општо училиште. За комуникација, има пошта со брза достава и станица на пароброд. Црковната парохија е на местото. По [[Прва светска војна|Првата светска војна]], Свиница била анексирана од Романија, но поради близината до матичната земја, останала со значително српско население. Денешниото село било планирано да биде населено веднаш по изградбата на браната Ѓердап во 1972 година, главно од српското население од левата страна на Дунав, кое претходно живеело во старото село, денес под езерото Ѓердап. == Демографија == [[Податотека:Svinita jud Mehedinti.png|мини|200п|центар|Општина Свиница во карта на округот Мехединци]] ;Етнички состав во населба {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2021 година<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-ethnic-comm2021.htm Ethnic composition, all communes: 2021 census ] pop-stat.mashke.org</ref> |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|87.8}} {{Столбен постоток|[[Романци]]|yellow|6.6}} }} == Религија == Информациите за црквата од неколку извори не се совпаѓаат, па затоа сите извори се наведени овде еден до друг. Не се разрешени сите сомнежи. Православната црква е посветена на Свети Великомаченик Георги, според државната шема на православното свештенство во 1846 година. Во таа година, во местото имало 890 православни жители.<ref>Reesch de Lewald, Aloysius: "Universalis schematismus ecclesiasticus venerabilis cleri orientalis ecclesiae graeci non uniti ritus regni Hungariae partiumque eidem adnexarum, necnon magni principatus Transilvaniae, item literarius, seu nomina eorum, qui rem literariam et fundationalem scholarem ejusdem ritus procurant ... pro anno ...", Buda 1846.</ref> Православната црква посветена на Свети Пророк Илија била изградена од штици во 1751 година. Подоцна, се појавила друга црква, изградена од камен, посветена на Свети Никола, а црквата од штици изгорела во 1788 година. Олтарската преграда од тули ја обоил Димитрије Поповиќ од Оравица во 1847 година, а сликите биле обновени од Јулијан Тоадер во 1962 година. Во 1905 година, тој храм бил во добра состојба, со две ѕвона во кулата. Таа стара црква била потопена во Дунав заедно со селото. Била заменета со импровизирана црква со сламен покрив. Изградбата на новата црква започнала во 1982 година, според проект на локалниот архитект Јован Максимовиќ. Црквата била завршена благодарение на помошта на српските парохии во Романија и општината Кладово, во Србија. Црквата била осветена во 1993 година и се наоѓа на најубавото место во селото. Црквата ја насликал иконописецот Михај Бофану. Иконостасот од дрводелството бил поставен и осветен во 2005 година. Најстариот познат парохиски свештеник во Свиница бил Јован Казанескул од Тисовица во 1773 година. Нему му се придружил свештеникот Стеван Михановиќ во 1781 година. Во 1824 година, свештеникот Павел Кузмановиќ служел како парохиски свештеник.<ref>"Сербски летописи за 1825.", Будим 1824. године</ref> Свештенството во 1846 година го сочинувале парохискиот свештеник Лазар Шаритраровиќ и ѓаконот Лазар Шаритраровиќ - кој бил и учител. Парохиски свештеник во 1905 година бил монахот јеромонах Гервасије Грујиќ, кој служел во местото четири години. Црковната општина била организирана во 1905 година, со редовно собрание, под претседателство на Јово Јовановиќ. Свиничката парохија тогаш била од шестата платежна класа, со парохиска куќа и српски православни гробишта. Сопственоста на земјиштето е минимална - и парохиската седница и црковно-општинското земјиште се по 7 kj. Парохијата во Свиница потпаѓа под Мехадијскиот протопрезвитер, а општината има воен статус во рамките на Влашко-илирскиот полк. Титулата на православна парохија е воспоставена и црковните регистри се водат од 1790 година. Според српски извор од 1905 година, се вели дека тоа било во 1783 година.<ref>Мата Косовац, наведено дело</ref> Старата црква е изградена во 1741 година и е посветена на Свети Никола. Новата црква е од 1840 година. Иконостасот на ѕиданиот храм го насликал Димитрије Поповиќ од Оравица, во 1846-1847 година. Била реновирана од темел во 1961 година. Сите икони на иконостасот се насликани во 1962 година од аматерски сликар од [[Темишвар]].<ref>Милош Поповић: "Верско-црквени живот Срба у Банату", Зрењанин 2001. године</ref> == Поврзано == * [[Карашево]] * [[Лупак]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Општини во Романија]] [[Категорија:Населени места во Романија]] [[Категорија:Торлачки дијалекти]] 12cuilnc6w6t1g9xpox3xmpst0z9ic9 5542839 5542836 2026-04-21T11:08:46Z Marco Mitrovich 114460 5542839 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Свиница | native_name = Svinița | settlement_type = Населба и Општина | image_skyline = Trikule Svinița 02.jpg | image_alt = | image_caption = Тврдина Три куле кај Свиница и реката Дунав | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 44 |latm = 30 |lats = 00 |latNS = N | longd = 22 |longm = 06 |longs = 17 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Мехединци | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Општина]] | subdivision_name2 = Свиница | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 42 | population_footnotes = | population_total = 741 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 227440 | area_code_type = | area_code = 0252 | registration_plate = MH }} '''Свиница''' или '''Свињица''' ({{langx|ro|Svinița}}) е населено место и општина во округот Мехединци, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 741 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е претежно [[Срби|српско]] ([[Торлачки дијалект|торлачко]]). == Историја == Тврдината Свиница е запишана во 1443 година на местото наречено Стариќа. Од 1700 година, населбата била преместена на место кое сега се нарекува Старо село. Кон крајот на 18 век, мештаните ја обновиле населбата на бреговите на [[Дунав]], но таа била потопена во 1970 година со изградбата на [[Ѓердапско Езеро|резервоарот Ѓердап]]. Така, по сила на околностите, луѓето од Свиница започнале од нула, градејќи куќи на повисоко место, оддалечено еден и пол километар од претходното. Свиница била воена населба дури и пред конечното формирање на воената граница на [[Банат]]. Познато е дека во 1752 година, капетанот Јосим Војновиќ бил таму. Местото конечно било вклучено во Влашко-илирскиот полк во 1776 година. Во 1774 година, царскиот ревизор Ерлер изјавил дека „Swiniza“ била воена населба во округот Оршава и дека била населена главно од Власи.<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", Панчево 2003. године</ref> Сепак, луѓето од Свиница биле по потекло од регионот [[Тимочка Краина|Тимочка Крајина]] и биле српски (торлачки) доселеници. Во 1783 година, на местото биле евидентирани 100 куќи. Во 1791 година биле попишани 647 жители. За време на Австро-турската војна од 1787–1791 година, храбриот капетан Коча Анѓелковиќ се борел таму против Турците.<ref>Стеван Бугарски, Љубомир Степанов: "Историјски и културни споменици Срба у румунском Банату", Темишвар 2008. године</ref> Според митрополитскиот извештај од 1865 година, таму живеат 996 православни христијани, а има и една православна парохија од шеста класа на плаќање.<ref>"Српски летопис", Пешта 1866. године</ref> Населението од српска националност се појавува тука веднаш по воспоставувањето на Воената граница, која била бранета од турските упади на територијата на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Империја]]. Исто така, локалните Срби значително им помогнале на српските востаници за време на [[Прво српско востание|Првото српско востание]]. Во 1905 година, Свиница е мала општина во округот Оршава, Крашо-Северинска жупанија. Таму живеат 1.411 жители во 244 куќи - сите Срби. Од јавните згради, има српска православна црква и општо училиште. За комуникација, има пошта со брза достава и станица на пароброд. Црковната парохија е на местото. По [[Прва светска војна|Првата светска војна]], Свиница била анексирана од Романија, но поради близината до матичната земја, останала со значително српско население. Денешниото село било планирано да биде населено веднаш по изградбата на браната Ѓердап во 1972 година, главно од српското население од левата страна на Дунав, кое претходно живеело во старото село, денес под езерото Ѓердап. == Демографија == [[Податотека:Svinita jud Mehedinti.png|мини|200п|центар|Општина Свиница во карта на округот Мехединци]] ;Етнички состав во населба {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2021 година<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-ethnic-comm2021.htm Ethnic composition, all communes: 2021 census ] pop-stat.mashke.org</ref> |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|87.8}} {{Столбен постоток|[[Романци]]|yellow|6.6}} }} == Религија == Информациите за црквата од неколку извори не се совпаѓаат, па затоа сите извори се наведени овде еден до друг. Не се разрешени сите сомнежи. Православната црква е посветена на Свети Великомаченик Георги, според државната шема на православното свештенство во 1846 година. Во таа година, во местото имало 890 православни жители.<ref>Reesch de Lewald, Aloysius: "Universalis schematismus ecclesiasticus venerabilis cleri orientalis ecclesiae graeci non uniti ritus regni Hungariae partiumque eidem adnexarum, necnon magni principatus Transilvaniae, item literarius, seu nomina eorum, qui rem literariam et fundationalem scholarem ejusdem ritus procurant ... pro anno ...", Buda 1846.</ref> Православната црква посветена на Свети Пророк Илија била изградена од штици во 1751 година. Подоцна, се појавила друга црква, изградена од камен, посветена на Свети Никола, а црквата од штици изгорела во 1788 година. Олтарската преграда од тули ја обоил Димитрије Поповиќ од Оравица во 1847 година, а сликите биле обновени од Јулијан Тоадер во 1962 година. Во 1905 година, тој храм бил во добра состојба, со две ѕвона во кулата. Таа стара црква била потопена во Дунав заедно со селото. Била заменета со импровизирана црква со сламен покрив. Изградбата на новата црква започнала во 1982 година, според проект на локалниот архитект Јован Максимовиќ. Црквата била завршена благодарение на помошта на српските парохии во Романија и општината Кладово, во Србија. Црквата била осветена во 1993 година и се наоѓа на најубавото место во селото. Црквата ја насликал иконописецот Михај Бофану. Иконостасот од дрводелството бил поставен и осветен во 2005 година. Најстариот познат парохиски свештеник во Свиница бил Јован Казанескул од Тисовица во 1773 година. Нему му се придружил свештеникот Стеван Михановиќ во 1781 година. Во 1824 година, свештеникот Павел Кузмановиќ служел како парохиски свештеник.<ref>"Сербски летописи за 1825.", Будим 1824. године</ref> Свештенството во 1846 година го сочинувале парохискиот свештеник Лазар Шаритраровиќ и ѓаконот Лазар Шаритраровиќ - кој бил и учител. Парохиски свештеник во 1905 година бил монахот јеромонах Гервасије Грујиќ, кој служел во местото четири години. Црковната општина била организирана во 1905 година, со редовно собрание, под претседателство на Јово Јовановиќ. Свиничката парохија тогаш била од шестата платежна класа, со парохиска куќа и српски православни гробишта. Сопственоста на земјиштето е минимална - и парохиската седница и црковно-општинското земјиште се по 7 kj. Парохијата во Свиница потпаѓа под Мехадијскиот протопрезвитер, а општината има воен статус во рамките на Влашко-илирскиот полк. Титулата на православна парохија е воспоставена и црковните регистри се водат од 1790 година. Според српски извор од 1905 година, се вели дека тоа било во 1783 година.<ref>Мата Косовац, наведено дело</ref> Старата црква е изградена во 1741 година и е посветена на Свети Никола. Новата црква е од 1840 година. Иконостасот на ѕиданиот храм го насликал Димитрије Поповиќ од Оравица, во 1846-1847 година. Била реновирана од темел во 1961 година. Сите икони на иконостасот се насликани во 1962 година од аматерски сликар од [[Темишвар]].<ref>Милош Поповић: "Верско-црквени живот Срба у Банату", Зрењанин 2001. године</ref> == Образование == == Поврзано == * [[Карашево]] * [[Лупак]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Општини во Романија]] [[Категорија:Населени места во Романија]] [[Категорија:Торлачки дијалекти]] lz6i7fvgce11wxabuxaom5obkts44qk 5542845 5542839 2026-04-21T11:14:10Z Marco Mitrovich 114460 /* Образование */ 5542845 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Свиница | native_name = Svinița | settlement_type = Населба и Општина | image_skyline = Trikule Svinița 02.jpg | image_alt = | image_caption = Тврдина Три куле кај Свиница и реката Дунав | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 44 |latm = 30 |lats = 00 |latNS = N | longd = 22 |longm = 06 |longs = 17 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Мехединци | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Општина]] | subdivision_name2 = Свиница | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 42 | population_footnotes = | population_total = 741 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 227440 | area_code_type = | area_code = 0252 | registration_plate = MH }} '''Свиница''' или '''Свињица''' ({{langx|ro|Svinița}}) е населено место и општина во округот Мехединци, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 741 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Селото е претежно [[Срби|српско]] ([[Торлачки дијалект|торлачко]]). == Историја == Тврдината Свиница е запишана во 1443 година на местото наречено Стариќа. Од 1700 година, населбата била преместена на место кое сега се нарекува Старо село. Кон крајот на 18 век, мештаните ја обновиле населбата на бреговите на [[Дунав]], но таа била потопена во 1970 година со изградбата на [[Ѓердапско Езеро|резервоарот Ѓердап]]. Така, по сила на околностите, луѓето од Свиница започнале од нула, градејќи куќи на повисоко место, оддалечено еден и пол километар од претходното. Свиница била воена населба дури и пред конечното формирање на воената граница на [[Банат]]. Познато е дека во 1752 година, капетанот Јосим Војновиќ бил таму. Местото конечно било вклучено во Влашко-илирскиот полк во 1776 година. Во 1774 година, царскиот ревизор Ерлер изјавил дека „Swiniza“ била воена населба во округот Оршава и дека била населена главно од Власи.<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", Панчево 2003. године</ref> Сепак, луѓето од Свиница биле по потекло од регионот [[Тимочка Краина|Тимочка Крајина]] и биле српски (торлачки) доселеници. Во 1783 година, на местото биле евидентирани 100 куќи. Во 1791 година биле попишани 647 жители. За време на Австро-турската војна од 1787–1791 година, храбриот капетан Коча Анѓелковиќ се борел таму против Турците.<ref>Стеван Бугарски, Љубомир Степанов: "Историјски и културни споменици Срба у румунском Банату", Темишвар 2008. године</ref> Според митрополитскиот извештај од 1865 година, таму живеат 996 православни христијани, а има и една православна парохија од шеста класа на плаќање.<ref>"Српски летопис", Пешта 1866. године</ref> Населението од српска националност се појавува тука веднаш по воспоставувањето на Воената граница, која била бранета од турските упади на територијата на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Империја]]. Исто така, локалните Срби значително им помогнале на српските востаници за време на [[Прво српско востание|Првото српско востание]]. Во 1905 година, Свиница е мала општина во округот Оршава, Крашо-Северинска жупанија. Таму живеат 1.411 жители во 244 куќи - сите Срби. Од јавните згради, има српска православна црква и општо училиште. За комуникација, има пошта со брза достава и станица на пароброд. Црковната парохија е на местото. По [[Прва светска војна|Првата светска војна]], Свиница била анексирана од Романија, но поради близината до матичната земја, останала со значително српско население. Денешниото село било планирано да биде населено веднаш по изградбата на браната Ѓердап во 1972 година, главно од српското население од левата страна на Дунав, кое претходно живеело во старото село, денес под езерото Ѓердап. == Демографија == [[Податотека:Svinita jud Mehedinti.png|мини|200п|центар|Општина Свиница во карта на округот Мехединци]] ;Етнички состав во населба {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2021 година<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-ethnic-comm2021.htm Ethnic composition, all communes: 2021 census ] pop-stat.mashke.org</ref> |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|87.8}} {{Столбен постоток|[[Романци]]|yellow|6.6}} }} == Религија == Информациите за црквата од неколку извори не се совпаѓаат, па затоа сите извори се наведени овде еден до друг. Не се разрешени сите сомнежи. Православната црква е посветена на Свети Великомаченик Георги, според државната шема на православното свештенство во 1846 година. Во таа година, во местото имало 890 православни жители.<ref>Reesch de Lewald, Aloysius: "Universalis schematismus ecclesiasticus venerabilis cleri orientalis ecclesiae graeci non uniti ritus regni Hungariae partiumque eidem adnexarum, necnon magni principatus Transilvaniae, item literarius, seu nomina eorum, qui rem literariam et fundationalem scholarem ejusdem ritus procurant ... pro anno ...", Buda 1846.</ref> Православната црква посветена на Свети Пророк Илија била изградена од штици во 1751 година. Подоцна, се појавила друга црква, изградена од камен, посветена на Свети Никола, а црквата од штици изгорела во 1788 година. Олтарската преграда од тули ја обоил Димитрије Поповиќ од Оравица во 1847 година, а сликите биле обновени од Јулијан Тоадер во 1962 година. Во 1905 година, тој храм бил во добра состојба, со две ѕвона во кулата. Таа стара црква била потопена во Дунав заедно со селото. Била заменета со импровизирана црква со сламен покрив. Изградбата на новата црква започнала во 1982 година, според проект на локалниот архитект Јован Максимовиќ. Црквата била завршена благодарение на помошта на српските парохии во Романија и општината Кладово, во Србија. Црквата била осветена во 1993 година и се наоѓа на најубавото место во селото. Црквата ја насликал иконописецот Михај Бофану. Иконостасот од дрводелството бил поставен и осветен во 2005 година. Најстариот познат парохиски свештеник во Свиница бил Јован Казанескул од Тисовица во 1773 година. Нему му се придружил свештеникот Стеван Михановиќ во 1781 година. Во 1824 година, свештеникот Павел Кузмановиќ служел како парохиски свештеник.<ref>"Сербски летописи за 1825.", Будим 1824. године</ref> Свештенството во 1846 година го сочинувале парохискиот свештеник Лазар Шаритраровиќ и ѓаконот Лазар Шаритраровиќ - кој бил и учител. Парохиски свештеник во 1905 година бил монахот јеромонах Гервасије Грујиќ, кој служел во местото четири години. Црковната општина била организирана во 1905 година, со редовно собрание, под претседателство на Јово Јовановиќ. Свиничката парохија тогаш била од шестата платежна класа, со парохиска куќа и српски православни гробишта. Сопственоста на земјиштето е минимална - и парохиската седница и црковно-општинското земјиште се по 7 kj. Парохијата во Свиница потпаѓа под Мехадијскиот протопрезвитер, а општината има воен статус во рамките на Влашко-илирскиот полк. Титулата на православна парохија е воспоставена и црковните регистри се водат од 1790 година. Според српски извор од 1905 година, се вели дека тоа било во 1783 година.<ref>Мата Косовац, наведено дело</ref> Старата црква е изградена во 1741 година и е посветена на Свети Никола. Новата црква е од 1840 година. Иконостасот на ѕиданиот храм го насликал Димитрије Поповиќ од Оравица, во 1846-1847 година. Била реновирана од темел во 1961 година. Сите икони на иконостасот се насликани во 1962 година од аматерски сликар од [[Темишвар]].<ref>Милош Поповић: "Верско-црквени живот Срба у Банату", Зрењанин 2001. године</ref> == Образование == Основното училиште веројатно било отворено по влегувањето на воената граница. Училишната зграда била уништена од Турците во пожар во 1788 година. Првиот познат учител бил Обрад Стојковиќ во 1806 година. Во училиштето во Свиница во 1846 година, ѓаконот Лазар Шаритровиќ бил исто така учител. Во 1846 година биле регистрирани 58 ученици. Според извештај од 1905 година, училиштето отсекогаш било заедничко и е поддржано од народот. Наставник во тоа време бил Душан Исаковиќ, кој раководел со училишна градина со децата, 42 ученици посетуваат редовна настава, а 37 постари ученици посетуваат воннаставно училиште.<ref>Мата Косовац: "Српска православна митрополија Карловачка по подацима из 1905. године", Карловци 1910. године</ref> == Поврзано == * [[Карашево]] * [[Лупак]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Општини во Романија]] [[Категорија:Населени места во Романија]] [[Категорија:Торлачки дијалекти]] gi9443740jtiw1zup9kp4x74ga0juwq 0 1370581 5542641 5463775 2026-04-21T00:07:04Z ~2026-24214-31 132428 /* Надворешни врски */ 5542641 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Милан Илоски | image = | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1999|7|29}} | cityofbirth = [[Ескондидо (Калифорнија)|Ескондидо]] | countryofbirth = [[САД]] | nationality = {{flagsport|USA}} [[САД]] | height = {{height|m=1.80}} | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | currentclub = {{Fb team San Diego}} | clubnumber = 32 | years1 = 2020-2021 | caps1 = 2 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Real Salt Lake}} | years2 = 2024 | caps2 = 19 | goals2 = 5 | clubs2 = →{{Fb team Real Monarchs}} | years3 = 2024 | caps3 = 66 | goals3 = 39 | clubs3 = {{Fb team Orange County}} | years4 = 2024- | caps4 = 16 | goals4 = 2 | clubs4 = {{Fb team Nordsjaelland}} | years5 = 2025- | caps5 = 3 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team San Diego}} }} '''Милан Илоски''' (роден на [[29 јули]] [[1999]], во [[Ескондидо (Калифорнија)|Ескондидо]]) е [[САД|американски]] [[фудбал]]ер со [[Македонија|македонско]] потекло, {{Football/FW/player}} на [[ФК Сан Диего|Сан Диего]]. ==Биографија== Илоски е роден во [[Ескондидо (Калифорнија)|Ескондидо]], [[Калифорнија]], од родители со [[Македонија|македонско]] потекло. Тој има двајца браќа Брајан и Ерик Илоски и двајцата се исто така фудбалери.<ref>{{Cite web|url=https://dailybruin.com/2017/09/22/mens-soccer-sibling-trio-shares-spotlight-on-this-seasons-roster/|title=Men's soccer sibling trio shares spotlight on this season's roster|date=September 23, 2017|website=Daily Bruin}}</ref> ==Клупска кариера== Откако играл колеџ фудбал на [[Универзитет Калифорнија (Лос Анџелес)|Универзитетот Калифорнија]] во [[Лос Анџелес]], на 15 јануари 2020 година, потпишал за клубот од [[МЛС]] американската лига, {{Fb team (N) Real Salt Lake}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.mlssoccer.com/news/real-salt-lake-sign-fw-milan-iloski-keep-building-sizable-homegrown-player-ranks|title=Real Salt Lake sign FW Milan Iloski, keep building sizable Homegrown Player ranks &#124; MLSSoccer.com|website=mlssoccer}}</ref> Своето деби за клубот го направил на 10 септември 2020 година, влегувајќи како замена во продолжението од победата со 3-0 над [[ФК Лос Анџелес]]. Откако тоа бил неговиот единствен настап за клубот за сезоната, следната сезона тој играл за вториот тим [[ФК Реал Монаркс|Реал Монаркс]] во [[УСЛ]] првенството каде на 18 натпревари постигнал 5 гола. По завршувањето на сезоната 2021, опцијата за продолжување на неговиот договор била одбиена од Солт Лејк. На 22 февруари 2022, Илоски потпишал за [[ФК Оринџ Каунти|Оринџ Каунти]].<ref>{{Cite web|url=https://www.orangecountysoccer.com/news/milan-iloski-joins-orange-county-sc/|title=FORMER UCLA FORWARD MILAN ILOSKI JOINS BROTHER AT ORANGE COUNTY SC}}</ref> По две импресивни сезони, од кој во првата ја освоил и златаната копачка за најдобар стрелец во УСЛ првенството со 22 постигнати гола, на 12 септември 2023 тој бил купен од данскиот клуб [[ФК Норшелан|Норшелан]], на кој според договорот требало да му се придружи по завршувањето на сезоната во УСЛ со Оринџ Каунти.<ref>{{cite web|url=https://ekipa.mk/makedonetsot-milan-iloski-potpisha-za-danski-nordsjiland-foto/|title=Македонецот Милан Илоски потпиша за дански Нордсјиланд (ФОТО)|language=mk|publisher=ekipa.mk|date=13 септември 2023|access-date=28 април 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://blog.evrotip.mk/blog2/%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D0%BD-%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BE%D0%B4-%D1%81%D0%B0%D0%B4-%D1%81%D0%B5-%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D0%B2%D0%BE-%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%81%D1%98%D0%B5/|title= Милан Илиоски од САД се сели во Нордсјеланд | publisher=evrotip.mk|language=mk|date=13 септември 2023|access-date=28 април 2025}}</ref> Своето деби за данскиот клуб го направил на 11 август 2024, влегувајќи како замена во 87-мата минута од натпреварот од [[Суперлига на Данска|Суперлигата на Данска]] против [[ФК Лингби|Лингби]] што завршил нерешено 1-1. Својот прв гол во дресот на Норшелан го постигнал во победата со 4-1 на гостувањето кај [[ФК Сенерјуск|Сенерјуск]] на 6 октомври 2024. На 2 април 2025, Илоски бил позајмен на новиот член во МЛС лигата, [[ФК Сан Диего|Сан Диего]].<ref>{{Cite web |last=mlssoccer |title=San Diego FC sign forward Milan Iloski {{!}} MLSSoccer.com |url=https://www.mlssoccer.com/news/san-diego-fc-sign-forward-milan-iloski |access-date=2025-04-02 |website=mlssoccer |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sportsport.mk/2025/04/02/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%86%D0%BE%D1%82-%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%81%D0%B5-%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8-%D0%B2%D0%BE-%D1%81%D0%B0%D0%B4-%D1%81%D0%B5%D0%B3/|title=Македонецот Илоски се врати во САД, сега ќе игра за Сан Диего!|language=mk|publisher=ekipa.mk|date=2 април 2025|access-date=28 април 2025}}</ref> Дебитирал за клубот единаесет дена подоцна, заменувајќи го [[Анибал Годој]] во поразот со 3-2 на гостувањето кај {{Fb team (N) Colorado Rapids}}. ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 28 април 2025.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[Реал Солт Лејк сезона 2020|2020]] ||rowspan=2| {{flagsport|USA}} {{Fb team (N) Real Salt Lake}} || [[МЛС 2020|МЛС]] || 1 || 0 || [[Отворен куп на САД 2020|УСКуп]] || 0 || 0 || - || - || - || || - || - || 1 || 0 |- || [[Реал Солт Лејк сезона 2021|2021]] || [[МЛС 2021|МЛС]] || 1 || 0 || [[Отворен куп на САД 2021|УСКуп]] || 0 || 0 || - || - || - || || - || - || 1 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Реал Солт Лејк || 1 || 0 || || 0 || 0 || || - || - || || - || - || 2 || 0 |- || 2020 ||rowspan=2| {{flagsport|USA}} [[ФК Реал Монаркс|Реал Монаркс]] || [[УСЛ 2020|УСЛ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || || - || - || 1 || 0 |- || 2021 || [[УСЛ 2021|УСЛ]] || 18 || 5 || - || - || - || - || - || - || || - || - || 18 || 5 |- !colspan="3"|Вкупно Реал Монаркс || 19 || 5 || || - || - || || - || - || || - || - || 19 || 5 |- || 2022 ||rowspan=2| {{flagsport|USA}} [[ФК Оринџ Каунти|Оринџ Каунти]] || [[УСЛ 2022|УСЛ]] || 31 || 22 || [[Отворен куп на САД 2022|УСКуп]] || 2 || 1 || - || - || - || || - || - || 33 || 23 |- || 2023 || [[УСЛ 2023|УСЛ]] || 35 || 17 || [[Отворен куп на САД 2023|УСКуп]] || 2 || 3 || - || - || - || || - || - || 37 || 20 |- !colspan="3"|Вкупно Оринџ Каунти || 66 || 39 || || 4 || 4 || || - || - || || - || - || 70 || 43 |- || [[ФК Норшелан сезона 2023-2024|јан.-јун. 2024]] ||rowspan=2| {{flagsport|DEN}} [[ФК Норшелан|Норшелан]] || [[Суперлига на Данска 2023-2024|СЛ]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Данска 2023-2024|КД]] || 0 || 0 || || - || - || - || - || - || 0 || 0 |- || [[ФК Норшелан сезона 2024-2025|2024-апр. 2025]] || [[Суперлига на Данска 2023-2024|СЛ]] || 16 || 2 || [[Фудбалски куп на Данска 2024-2025|КД]] || 2 || 0 || || - || - || - || - || - || 18 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Норшелан || 16 || 2 || || 2 || 0 || || - || - || || - || - || 18 || 2 |- || [[ФК Сан Диего сезона 2025|2025]] || {{flagsport|USA}} {{Fb team (N) San Diego}} || [[МЛС 2025|МЛС]] || 3 || 0 || [[Отворен куп на САД 2025|УСКуп]] || 0 || 0 || || - || - || - || - || - || 3 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 106 || 46 || || 6 || 4 || || - || - || || - || - || 112 || 50 |} ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=САД |image3=Flag of USA.svg }} *[https://int.soccerway.com/players/milan-iloski/479356/ Милан Илоски на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/milan-iloski/profil/spieler/637271 Милан Илоски на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/263585/milan-iloski Милан Илоски на espn] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/263585/milan-iloski Милан Илоски на whoscored] {{Состав на ФК Сан Диего}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Илоски, Милан}} [[Категорија:Американски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Солт Лејк]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Норшелан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сан Диего]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 2003 година]] [[Категорија:Американци со македонско потекло]] h0mmg7d5cpgx4cyd25cqpdbsaxuruwr 0 1376833 5542658 5444412 2026-04-21T02:41:17Z Bjankuloski06 332 Додадена категорија 5542658 wikitext text/x-wiki {{Infobox pharaoh | name = Птоломеј III Евергет | role = [[Василевс|Крал]] на [[Птоломејско Кралство|Птоломејското Кралство]] | image = (Venice) Ancient Roman busts in the Museo archeologico nazionale - Ptolemy III Euergetes.jpg | caption = Биста на Птоломеј III Евергет, се наоѓа во [[Венецискиот национален археолошки музеј]]. | image_alt = Bust of Ptolemy III | reign = 28 јануари 246 – ноември/декември 222 пр. н. е.<ref name=CBP3/> | alt_name = {{langx|el|Πτολεμαῖος Εὐεργέτης}} | predecessor = [[Птоломеј II Филаделф|Птоломеј II]] | successor = [[Птоломеј IV Филопатор|Птоломеј IV]] | nebty = ''ḳn nḏtj-nṯrw jnb-mnḫ-n-tꜢmrj''<br />''Qen nedjtinetjeru inebmenekhentamery''<br />Храбриот што ги заштити боговите, моќен ѕид за Возљубената Земја | nebty_hiero = <hiero>q*nw:n:D40-Aa27-nw:t-Z3-nTr-O36-mnx-n:N17:U7-r:O49*O5</hiero> | horus = ''ḥkn-nṯrw-rmṯ-ḥr.f''<br />''Khekenetjeruremetj-heref''<br />Оној над кого се радувале боговите и луѓето <br />Второ Хорово име:<br />''ḥkn-nṯrw-rmṯ-ḥr.f m-šsp.f-nsyt-m-Ꜥ-jt.f''<br />''Hekenetjeruremetj-heref emshesepefnesytemaitef''<br />Оној над кого се радувале боговите и луѓето<br /> кога го примил царството од рацете на својот татко {{Infobox pharaoh/Serekh|Horus=<hiero>H-k:nw-nTrw-H4:Z3-D2:Z1-f:Aa15-O42-A9-sw:t-i-i-G20-t:f:Z1:f</hiero>}} {{Infobox pharaoh/Serekh|Horus=<hiero>H-k:nw*W-nTrw-H4:Z3-D2*Z1:f-m-O42:p-D40:f-sw-t-i-i-t:Z3-G20-t:f:Z1:f</hiero>}} {{Infobox pharaoh/Serekh|Horus=<hiero>H-k:nw-Z3-nTr-nr:Z3-D2*Z1:f:M-O42-Z9:p-v\-sw-t-i-i-G20-t:f:Z1:f</hiero>}} | golden = ''wr-pḥtj jrj-Ꜣḫt nb-ḥꜢbw-sd-mi-ptḥ-tꜢ-ṯnn jty-mi-rꜤ''<br />''Werpehty iryakhut nebkhabusedmiptah-tatenen itymire''<br />Чија моќ е голема, правејќи го она што е корисно,,<br />Господар на годините на Јубилејот како Птах Та-Тјенен, владетел како Ра | golden_hiero= <hiero>wr:r-F9*F9:ir-Z3*Ax*x:nb-O23-Z3-p:t-H-C19-C18-mi-i-U33-i-i-A21-mi-N6:Z1</hiero> | prenomen = ''jwꜤ-n-nṯrwj-snwj stp.n-rꜤ sḫm-Ꜥnḫ-n-jmn''<br />''iwa-en-senwy netjerwy, setep-en-ra sekhem-ankh-en-imen''<ref name="Leprohon">Ronald J. Leprohon, ''The Great Name: Ancient Egyptian Royal Titulary'', Society of Biblical Literature (2013), p. 190.</ref><br /> Наследник на Боговите Близнаци, Избран од Ре, Жива слика на Амун<ref name="Leprohon"/> | nomen = ''ptwlmys Ꜥnḫ-ḏt mrj-ptḥ''<br />''Petolemys ankhdjet meryptah''<br />Птоломеј, кој живее вечно, сакан од Птах | birth_date = ок. 280 пр. н. е.<ref name=CBP3>{{cite web |last1=Bennett |first1=Chris |title=Ptolemy III|url=http://instonebrewer.com/TyndaleSites/Egypt/ptolemies/ptolemy_iii_fr.htm|website=Egyptian Royal Genealogy |access-date=13 October 2019}}</ref> Еден од неговите тутори бил поетот и полиматот [[Аполониј од Родос]], подоцна управник на [[Александриска библиотека|Александриската библиотека]].<ref>{{harvnb|Hölbl|2001|p=63}}</ref> | birth_place = [[Кос (остров)|Кос]] или [[Египет]] | death_date = ноември/декември 222 пр. н. е.(возраст ок. 58)<ref name=CBP3/> | spouse = [[Береника II]] | children = [[Птоломеј IV]]<br>[[Арсиноја III]]<br>Александар<br>Магас<br>Береника | dynasty = [[Птоломејска династија]] | father = [[Птоломеј II]] | mother = [[Арсиноја I]] | burial = [[Александрија]] }} [[Податотека:Octadrachm_Ptolemy_III_BM_CMBMC103.jpg|десно|мини|Златник со ликот на Птоломеј III, издаден во негова чест од неговиот син Птоломеј IV.]] '''Птоломеј III Евергет''', ({{Lang-el|'''Πτολεμαῖος Εὐεργέτης'''}} ''Ptolemaĩos Euergétēs)'' (околу 280 пр. н. е. – [[222 п.н.е.|222 пр. н. е.]]) — третиот крал од [[Птоломејска династија|Птоломејската династија]] во Египет од 246 до 222 г. пр. н. е. [[Птоломејско Кралство|Птоломејското Кралство]] го доживеало својот врв на воен и економски план во текот на неговото владеење. Евергет бил најстариот син на кралот [[Птоломеј II Филаделф|Птоломеј II]] и неговата прва сопруга [[Арсиноја I]]. На престолот се искачил во [[246 п.н.е.|246 година пр. н. е.]] по смртта на неговиот татко, што предизвикало низа драматични настани во соседното и соперничко [[Селевкидско Царство]]. Селевкидскиот владетел [[Антиох II Теос]] потоа ја напуштил својата сопруга Береника, сестрата на Евергет, за да се врати кај својата прва сопруга Лаодика I. Кратко потоа, Антиох починал, Лаодика се прогласила за регентка, а нејзиниот син [[Селевк II Калиник]] станал крал, додека Береника и нејзиниот син биле убиени. Затоа Птоломеј започнал [[Сириски војни|војна против Селевкидите]].<ref name="H48">{{Harvnb|Hölbl|2001}}</ref> Тој бил доста успешен во ова, го освоил поголемиот дел од Сирија, [[Антиохија]] и напредувајќи до [[Вавилон]] и [[Суза]], а според некои извори дури и до границите на [[Бактрија]] и [[Индија]].<ref name="H48" /> Сепак, подоцна бил принуден да му ги отстапи поголемиот дел од освоените територии на Селевк, а потоа се посветил на внатрешни реформи во Египет, обидувајќи се да ја зачува благосостојбата и другите достигнувања од владеењата на неговиот дедо и татко.<ref name="H48"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-10/fe-vel101317.php|title=Volcanic eruptions linked to social unrest in Ancient Egypt|year=2017|work=EurekAlert|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019003403/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-10/fe-vel101317.php|archive-date=2017-10-19|accessdate=2025-06-22}}</ref> Потоа Птоломеј почнал да вложува големи напори за зближување на културите на своите поданици, односно да ја обедини [[Стар Египет|староегипетската]] традиција со достигнувањата на [[Стара Грција|грчката]] цивилизација.<ref name="H48"/> Меѓу другото, тој го поттикнал [[Синкретизам|синкретистичкиот]] култ на грчко-египетскиот бог [[Серапис]] и го изградил првиот [[серапеум]] во [[Александрија]] . Од раздобјето на неговото владеење потекнува обидот за реформа на египетскиот календар, запишан во Канопусовиот едикт, напишан на неколку јазици, кој подоцна послужил за дешифрирање на египетските [[хиероглифи]]. Во 244/243 пр. н. е., Евергет се оженил со поранешната [[Киренајка|киренајска]] кралица Береника Киринска, која му родила четири деца: Арсиноја III, [[Птоломеј IV Филопатор]], Магас и Береника. Него го наследил неговиот син Птоломеј. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Africa/Egypt/_Texts/BEVHOP/6*.html Ptolemy Euergetes&nbsp;I at LacusCurtius] — (Chapter&nbsp;VI of E.&nbsp;R&nbsp;Bevan's ''House of Ptolemy'', 1923) * [https://web.archive.org/web/20050408021226/http://www.tyndale.cam.ac.uk/Egypt/ptolemies/ptolemy_iii.htm Ptolemy III] — (Royal Egyptian Genealogy) * [http://virtualreligion.net/iho/ptolemy_3.html Ptolemy III Euergetes] entry in historical sourcebook by Mahlon H. Smith * [https://www.flickr.com/photos/mymuk/9168934263/ Bust of Ptolemy III from Herculaneum – now in the Museo Nazionale, Naples.] {{Почетна кутија}} {{S-hou|[[Птоломејска династија]]||ок. 280 пр. н. е.||222 пр. н. е.}} {{s-bef|before=[[Птоломеј II Филаделф]]}} {{S-ttl|title=[[Список на фараони#Птоломејска династија|Фараон на Египет]]}} {{s-aft|after=[[Птоломеј IV Филопатор]]}} {{s-end}} [[Категорија:Птоломејска династија]] [[Категорија:Починати во 222 година п.н.е.]] [[Категорија:Родени во 280 година п.н.е.]] [[Категорија:Фараони од Птоломејската династија]] [[Категорија:Статии со текст на грчки]] [[Категорија:Македонци од 3 век п.н.е.]] g82rp3umach7h98y2okzn4f3k34hcgu 0 1376835 5542661 5458580 2026-04-21T02:41:24Z Bjankuloski06 332 Додадена категорија 5542661 wikitext text/x-wiki {{Infobox pharaoh | name = Птоломеј IV Филопатор | role = [[Василевс|Крал]] на [[Птоломејско Кралство|Птоломејското Кралство]] | image = Octadrachm Ptolemy IV BM CMBMC33.jpg | caption = Монета со ликот на Птоломеј IV во [[Британски музеј|Британскиот музеј]] | image_alt = Coin depicting a curly-haired Ptolemy IV facing right | reign = 221 – 204 BC | alt_name = {{langx|grc|Πτολεμαῖος Φιλοπάτωρ}}<br/>{{langx|egy|Iwaennetjerwymenkhwy Setepptah Userkare Sekhemankhamun}}<ref name="Clayton 208">[[#Clayton06|Clayton (2006)]] p. 208.</ref> | predecessor = [[Птоломеј III]] | successor = [[Птоломеј V]] | horus = ''ḥnw-ḳni sḫꜤi.n-sw-it.f''<Br/>''Khunuqeni sekhaensuitef''<br/> Силниот младич чиј татко му дозволил да се појави {{Infobox pharaoh/Serekh|Horus=<hiero>H-wn:nw*W-A17-q*nw:Z9:D40-s-xa:a:n:z-t:f:p:f</hiero>}}{{Infobox pharaoh/Serekh|Horus=<hiero>H-wn:nw*W-A17-q*nw:Z9:D40-s-xa:a:n-sw-w-t:f:Z1:f</hiero>}}{{Infobox pharaoh/Serekh|Horus=<hiero>H-wn:n-nw:W-A17-q*nw:D40-s-xa:a:n:z-t:f:Z1:f</hiero>}} | nebty = ''wr-pḥtj mnḫ-jb-ḫr-nṯrw-nbw nḏtj-n-ḥnmmt''<br/>''Werpekhty menekhibkhernetjerunebu nedjtyenkhenmemet''<br/> Чија моќ е голема, чие срце е благотворно кај сите Богови, кој е спасител на човештвото | nebty_hiero = <hiero>wr:r-F9:F9-mnx:D2-x:r-nTr-Z2:nb-Aa27-t*y:A40-n:N8-A1:Z2</hiero> | golden = '' swḏꜢ-bꜢḳt sḥḏ-gsw-prw smn-hpw-mi ḏḥwti-ꜤꜢ-ꜤꜢ nb-ḥbw-sd-mi-ptḥ-tꜢ-ṯnn ity-mi-rꜤ''<Br/>''Sewedjabaqet sekhedjgesuperu semenhepumi Djehutia'a nebkhabusedmiptah-tatjenen itymire''<br/> Кој го чувал Бакет безбеден со осветлување на храмовите и воспоставување закони<br/> како двојно големиот Тот, сопственик на Сед фестивалите како Пта Татенен и владетел како Ра | golden_hiero = <hiero>z:U29-D10:t*O49-z:ra*T5-H6:O1-H6:O1-H6:O1-z:U32*-h*p:H6:Z3-H6*G26-M30-M30-mi-nb:O23-Z3-p:t-H-C18:U7-A31-N6:Z1-m</hiero> | prenomen = ''jwꜤ-n-nṯrwj-mnḫwj stp.n-ptḥ wsr-kꜢ-rꜤ sḫm-Ꜥnḫ-n-jmn''<br/>''Iwaennetjerwymenekhwy Setepenptah Userkare Sekhemankhamun''<br/>Наследникот на двата моќни бога, избран од Птах,<br/> силниот од ка на Ра, живата слика на Амун | nomen = ''ptwlmjs Ꜥnḫ-ḏt mrj-Ꜣst''<br/>''Ptolemys ankhdjet meryaset''<br/>Птоломеј, вечно жив, сакан на Изида | nomen_hiero = <hiero>p:t-wA-l:M-i-i-s-anx-D:t:N17-st:t-mr</hiero> | spouse = [[Арсиноја III]], [[Агатоклеја (љубовница на Птоломеј IV)|Агатоклеја]] | children = [[Птоломеј V]] | dynasty = [[Птоломејска династија]] | father = [[Птоломеј III]] | mother = [[Береника II]] | birth_date = мај или јуни 244 пр. н. е.<ref name=CBP4>{{cite web |last1=Bennett |first1=Chris |title=Ptolemy IV|url=https://instonebrewer.com/TyndaleSites/Egypt/ptolemies/ptolemy_iv_fr.htm|website=Egyptian Royal Genealogy |access-date=29 October 2019}}</ref> | death_date = јули или август пр. н. е. (на возраст од 40)<ref name=CBP4/> | burial = }} '''Птоломеј IV Филопатор''' ({{Langx|grc|Πτολεμαῖος Φιλοπάτωρ|Ptolemaĩos Philopátōr}}) — четвртиот крал на [[Птоломејско Кралство|Птоломејското Кралство]] во Египет, кој владеел од 221 до 204 година пр. н. е., * непознато, † [[205 п.н.е.|205]] / [[204 п.н.е.|204 година пр. н. е.]] Неговото владеење обично се смета за почеток на падот на [[Птоломејска династија|Птоломејската династија]], претходно моќната и успешна египетска држава. Птоломеј IV Филопатор бил син на кралот [[Птоломеј III Евергет|Птоломеј III]] [[Птоломеј III Евергет|Евергет]] и [[Береника II]], ќерка на кралот Магос [[Киренајска|од Киренаика]]. На почетокот на неговото владеење, неговата мајка била убиена и оттогаш кралот бил под влијание на дворјани од двата пола. Овие дворјани ги охрабрувале пороците на Птоломеј и го насочувале неговото владеење според сопствените интереси. Сепак, Египет лесно одговорил на нападот на [[Селевкидско Царство|селевкидскиот]] крал [[Антиох III Велики|Антиох III]] врз [[Сирија|Коеле-Сирија]]. Птоломеј номинално ја повел својата војска до победа во [[Sirske vojne (274-168 pr. n. št.)|Битката кај Рафија]] во 217 година пр. н. е., по што северните граници на неговото кралство биле обезбедени од селевкидските напади. Птоломејските походи во Сирија завршиле со бунт на домородното население во Горен Египет. На самиот крај од владеењето на Птоломеј, во 205 година пр. н. е., владеел нубискиот фараон Угронафор. Како резултат на тоа, [[Горен Египет]] бил посебна држава, надвор од дофатот на Птоломејците, сè до 186 година пр. н. е. Исто така е познато дека Птоломеј Филопатор бил воведен во разни оргијастични култови и дека бил заинтересиран за книжевност. Изградил храм посветен на [[Хомер]] и составил трагедија, за која неговиот омилен штитеник Агатокле од Египет напишал коментари.<ref name="Hölbl 2001">{{Harvnb|Hölbl|2001}}</ref> Околу 220 година пр. н. е., Птоломеј се оженил со својата сестра Арсиноја III, во согласност со обичаите на [[фараони]]те. Сепак, тој продолжил да биде под влијание на неговата љубовница Агатоклеја, сестрата на Агатокле.<ref name="Hölbl 2001"/> Каликс од Родос во 3 век пр. н. е. и Атенеј од Навкратис во 2 век пр. н. е. напишале дека Птоломеј Филопатор изградил огромен брод познат како тесаракантор, буквално „четириесет“. Бројот четириесет во случајот на овој брод се однесувал на бројот на редови весла. Подоцна, во 2 век н. е., [[Плутарх]] го споменал и овој брод во својата биографија на [[Деметриј I Опсадникот|Деметриј I Полиоркет]]. Денес, се верува дека овој огромен брод можеби бил [[катамаран]] долг 128 метри.<ref name="cassea108">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=sDpMh0gK2OUC&pg=PA108|title=Ships and Seamanship in the Ancient World|last=Lionel Casson|date=1995|publisher=Johns Hopkins University Press|isbn=0801851300|pages=108–109|author-link=}}</ref> Птоломеј IV е споменат и во апокрифната [[Трета книга Макавејска]], која ги опишува настаните во [[Ерусалим]] и [[Александрија]] во времето на [[Сириски војни|Битката кај Рафија]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Africa/Egypt/_Texts/BEVHOP/7*.html Ptolemy Philopator&nbsp;I at LacusCurtius] &mdash; (Chapter&nbsp;VII of E.&nbsp;R.&nbsp;Bevan's ''House of Ptolemy'', 1923) * [http://www.tyndale.cam.ac.uk/Egypt/ptolemies/ptolemy_iv.htm Ptolemy IV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050409015341/http://www.tyndale.cam.ac.uk/Egypt/ptolemies/ptolemy_iv.htm |date=9 април 2005 }} &mdash; (Egyptian Royal Genealogy) * [http://ist-socrates.berkeley.edu/~tebtunis/lecture/revolt.html#philae The great revolt of the Egyptians:205–186 BC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311020608/http://ist-socrates.berkeley.edu/~tebtunis/lecture/revolt.html#philae |date=11 март 2007 }} (2004) * [http://virtualreligion.net/iho/ptolemy_4.html Ptolemy IV Philopator] entry in historical sourcebook by Mahlon H. Smith {{Почетна кутија}} {{S-hou|[[Птоломејска династија]]||244 пр. н. е.||204 пр. н. е.}} {{s-bef|before=[[Птоломеј III Евергет]]}} {{S-ttl|title=[[Список на фараони#Птоломејска династија|Фараон на Египет]]}} {{s-aft|after=[[Птоломеј V Епифан]]}} {{s-end}} [[Категорија:Птоломејска династија]] [[Категорија:Фараони од Птоломејската династија]] [[Категорија:Македонци од 3 век п.н.е.]] f0pw6cndjsh7pdxtnezby4wkjtalabf 0 1377425 5542848 5537932 2026-04-21T11:17:08Z BosaFi 115936 5542848 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = no | name = Балша III<br />{{small|{{lang|sq|Balsha III}}}} | title = Господар на Зета | image = Stema e Balshajve.png | caption = Грб на семејството Балша | spouse = {{marriage|[[Мара Топија]] |1407|1412|reason=рзвод}}<br>{{marriage|[[Боља Захарија]]|1412}} | succession = [[Господар на Зета]] | reign = април 1403 – 28 април 1421 | predecessor = [[Ѓураѓ II Балшиќ]] | successor = [[Стефан Лазаревиќ]] | full name = | house = [[Балша]] | father = [[Ѓураѓ II Балшиќ]] | mother = [[Јелена Лазаревиќ]] | birth_date = 1387 | birth_place = | death_date = 28 април 1421 (aged 33–34) | death_place = [[Белград]], [[Српско Деспотство]] | burial_place = | religion = | issue = [[Јелена Балша]]<br>Непознат син <br> [[Таодора Балша]] | issue-link = | issue-pipe = }} '''Балша III''' (српски: Балша III; албански: Balsha III) бил петтиот и последниот владетел на Зета од династијата Балшиќи, кој владеел од април 1403 до април 1421 година. Роден бил во 1387 година и починал на 28 април 1421 година во Белград, на возраст од околу 34 години. Неговото владеење било обележано со интензивни политички, воени и семејни конфликти во периодот на распаѓањето на Српското царство и растот на Отоманската империја, Венеција и Унгарија. Тој бил син на [[Ѓураѓ II Балшиќ]] и [[Јелена Лазаревиќ]], сестра на српскиот деспот [[Стефан Лазаревиќ]]. == Рано детство и подем на власт == Балша III бил роден во 1387 година во Зета (денешна Црна Гора и околни региони), во време кога Балшиќите биле значајна аристократска династија во јужните словенски земји. Неговиот татко, Ѓураѓ II Балшиќ, бил владетел на Зета од 1385 година, а мајка му Јелена била ќерка на царот Лазар Хребељановиќ, што го поврзувало Балша со моќната династија Лазаревиќ. Семејството Балшиќ потекнувало од српско аристократство, иако некои историчари дискутираат за можни албански влијанија поради географската локација на Зета. Во април 1403 година, на само 16 години, Балша III станал владетел на Зета по смртта на татко му. Ѓураѓ II загинал од последици од повреди од [[Битка на Трипоље|битката на Трипоље]] (1403), каде што се соочил со османлиските сили. Поради младоста и недостасокот на искуство на Балша, неговата мајка Јелена станала главен советник и ''де факто'' регент во првите години од владеењето. Оваа динамика била клучна за неговата политика, особено во религиозните и дипломатските одлуки. == Владеење и клучни настани == Владеењето на Балша III започнало во време на голема нестабилност во Балканот, по Косовскиот бој (1389) и распаѓањето на Српското царство. Зета, како полунезависна област, била изложена на притисоци од Венеција,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=2Wc-DWRzoeIC&redir_esc=y|title=The Serbs|last=Cirkovic|first=Sima M.|date=2008-04-15|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-4291-5|language=en}}</ref> која сакала да ја контролира далматинската обала, од Отоманската империја на исток и од Унгарија на север. Балша III се обидел да ја одржи независноста на Зета преку дипломатија, сојузи и воени кампањи. Една од првите одлуки, под влијание на мајка му, била прогласувањето на православното христијанство како официјална религија во Зета во 1403 година, додека католицизмот бил толериран. Ова одразувало на тензиите меѓу православните Словени и католичката Венеција. Балша бил и значаен градител и донатор: во 1413 година изградил црква посветена на Св. Никола во манастирот Прасквица,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=c5UOAQAAIAAJ&redir_esc=y|title=Становништво Црне Горе до 1945. године: општа историјско-географска и демографска разматрања|last=Radusinović|first=Pavle S.|date=1978|publisher=САНУ|language=sr}}</ref> а околу 1417 година бил ктитор (основач) на манастирот Морачник, за што издаде грамота. Неговото владеење било доминирано од [[Прва скадарска војна|Првата скадарска војна]] (1405–1415) против [[Венецијанска Република|Венецијанската Република]], која траела десет години и била дел од пошироките борби за контрола на Јадранското Море. Во 1405 година, Венецијанците зазеле клучни пристанишни градови како Улцињ, Бар и Будва, што го ослабнало економското и воено влијание на Зета. За да се спротивстави на Венеција, Балша III станал вазал на Османлиите во 1405 година, плаќајќи данок за заштита. Оваа одлука била прагматична, но привремена. Во 1409 година, Венеција купила права врз Далмација од неаполскиот крал Ладислав, што ги ескалирало тензиите. Балша успеал да го одбие овој притисок: во 1412 година го зазел Бар од Венецијанците, што ги принудило да ги вратат заземените територии поради нивните сопствени проблеми во други војни. Во 1418 година, Балша го освоил Скадар од Венецијанците, но во истата година го загубил Будва и полуостровот Лустица, вклучително и солените полиња, што било економски удар. Во 1419 година, Балша направил неуспешен обид да ја поврати Будва и побарал помош од чичко му, деспотот [[Стефан Лазаревиќ]], во Белград. Тој не се вратил во Зета, а под влијание на мајка му, пред смртта ја предал власта на Стефан Лазаревиќ. Ова означило крај на директното владеење на Балшиќите над Зета, која станала дел од Српскиот деспотат. == Семејство и бракови == Балша III се оженил двапати, и двете бракови биле политички мотивирани за да се зајакнат сојузи. - Првиот брак (1407 година): Со Мара Топија, ќерка на Никета Топија, албански аристократ од регионот на Кроја. Од овој брак имале ќерка, Јелена Балшиќ (родена 1411, починала 1453). Бракот завршил со развод во 1412 или почетокот на 1413 година. Јелена подоцна се омажила за Стјепан Вукчиќ Косача (херцегот на Херцеговина) во 1424 година и била мајка на кралицата Катерина на Босна и Владислав Херцеговиќ. - Вториот брак (1412/1413 година): Со Богдана Захарија (позната и како Богуља), ќерка на Коџа Захарија, друг албански аристократ.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=2ZniAAAAMAAJ&q=bosa+bolja&redir_esc=y|title=Albanološka istraživanja|date=1968|publisher=Instituti Albanologjik i Prishtinës|language=sq}}</ref> Од овој брак имале син (починал во 1415 година во младост) и ќерка, Теодора (починала по 1456 година). Теодора подоцна се омажила за Петар Војсалиќ, војвода на Босна. Смртта на синот во 1415 година оставила христијанската гранка на Балшиќите без машки наследник, што придонело за крајот на династијата. Балша немал други деца, иако постојат споменувања за можни други врски, но тие не се потврдени. == Смрт и наследство == Балша III починал на 28 април 1421 година во Белград, во српскиот Деспотат, на возраст од 33-34 години. Причините за смртта не се детално документирани, но се смета дека била од природни причини или болести, во контекст на неговите патувања и стресот од војните. Пред смртта, под влијание на мајка му Јелена, тој формално ја предал Зета на чичко му Стефан Лазаревиќ, кој станал нејзин управител до 1427 година, кога Зета паднала под османлиска контрола. Наследството на Балша III е двојно: од една страна, тој бил последниот од Балшиќите кои се обиделе да ја зачуваат независноста на Зета против надворешните завјувачи, оставјајќи трага во архитектурата (манастири и цркви) и во регионалната политика. Од друга страна, неговата смрт означувала крај на еден век од Балшиќ владеење (од 1362 година), и Зета влегла во период на османлиска доминација. Денес, Балша III се смета за значајна фигура во историјата на Црна Гора, Србија и Албанија, со дебати за неговото етничко потекло (српско или со албански влијанија). Неговите ќерки продолжиле да имаат влијание преку бракови со други аристократски династии во регионот. [[Категорија:Црногорски монарси]] lxsoibyvqvs3zamze59pr1to3kjw1w3 5542849 5542848 2026-04-21T11:17:30Z BosaFi 115936 /* Смрт и наследство */ 5542849 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = no | name = Балша III<br />{{small|{{lang|sq|Balsha III}}}} | title = Господар на Зета | image = Stema e Balshajve.png | caption = Грб на семејството Балша | spouse = {{marriage|[[Мара Топија]] |1407|1412|reason=рзвод}}<br>{{marriage|[[Боља Захарија]]|1412}} | succession = [[Господар на Зета]] | reign = април 1403 – 28 април 1421 | predecessor = [[Ѓураѓ II Балшиќ]] | successor = [[Стефан Лазаревиќ]] | full name = | house = [[Балша]] | father = [[Ѓураѓ II Балшиќ]] | mother = [[Јелена Лазаревиќ]] | birth_date = 1387 | birth_place = | death_date = 28 април 1421 (aged 33–34) | death_place = [[Белград]], [[Српско Деспотство]] | burial_place = | religion = | issue = [[Јелена Балша]]<br>Непознат син <br> [[Таодора Балша]] | issue-link = | issue-pipe = }} '''Балша III''' (српски: Балша III; албански: Balsha III) бил петтиот и последниот владетел на Зета од династијата Балшиќи, кој владеел од април 1403 до април 1421 година. Роден бил во 1387 година и починал на 28 април 1421 година во Белград, на возраст од околу 34 години. Неговото владеење било обележано со интензивни политички, воени и семејни конфликти во периодот на распаѓањето на Српското царство и растот на Отоманската империја, Венеција и Унгарија. Тој бил син на [[Ѓураѓ II Балшиќ]] и [[Јелена Лазаревиќ]], сестра на српскиот деспот [[Стефан Лазаревиќ]]. == Рано детство и подем на власт == Балша III бил роден во 1387 година во Зета (денешна Црна Гора и околни региони), во време кога Балшиќите биле значајна аристократска династија во јужните словенски земји. Неговиот татко, Ѓураѓ II Балшиќ, бил владетел на Зета од 1385 година, а мајка му Јелена била ќерка на царот Лазар Хребељановиќ, што го поврзувало Балша со моќната династија Лазаревиќ. Семејството Балшиќ потекнувало од српско аристократство, иако некои историчари дискутираат за можни албански влијанија поради географската локација на Зета. Во април 1403 година, на само 16 години, Балша III станал владетел на Зета по смртта на татко му. Ѓураѓ II загинал од последици од повреди од [[Битка на Трипоље|битката на Трипоље]] (1403), каде што се соочил со османлиските сили. Поради младоста и недостасокот на искуство на Балша, неговата мајка Јелена станала главен советник и ''де факто'' регент во првите години од владеењето. Оваа динамика била клучна за неговата политика, особено во религиозните и дипломатските одлуки. == Владеење и клучни настани == Владеењето на Балша III започнало во време на голема нестабилност во Балканот, по Косовскиот бој (1389) и распаѓањето на Српското царство. Зета, како полунезависна област, била изложена на притисоци од Венеција,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=2Wc-DWRzoeIC&redir_esc=y|title=The Serbs|last=Cirkovic|first=Sima M.|date=2008-04-15|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-4291-5|language=en}}</ref> која сакала да ја контролира далматинската обала, од Отоманската империја на исток и од Унгарија на север. Балша III се обидел да ја одржи независноста на Зета преку дипломатија, сојузи и воени кампањи. Една од првите одлуки, под влијание на мајка му, била прогласувањето на православното христијанство како официјална религија во Зета во 1403 година, додека католицизмот бил толериран. Ова одразувало на тензиите меѓу православните Словени и католичката Венеција. Балша бил и значаен градител и донатор: во 1413 година изградил црква посветена на Св. Никола во манастирот Прасквица,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=c5UOAQAAIAAJ&redir_esc=y|title=Становништво Црне Горе до 1945. године: општа историјско-географска и демографска разматрања|last=Radusinović|first=Pavle S.|date=1978|publisher=САНУ|language=sr}}</ref> а околу 1417 година бил ктитор (основач) на манастирот Морачник, за што издаде грамота. Неговото владеење било доминирано од [[Прва скадарска војна|Првата скадарска војна]] (1405–1415) против [[Венецијанска Република|Венецијанската Република]], која траела десет години и била дел од пошироките борби за контрола на Јадранското Море. Во 1405 година, Венецијанците зазеле клучни пристанишни градови како Улцињ, Бар и Будва, што го ослабнало економското и воено влијание на Зета. За да се спротивстави на Венеција, Балша III станал вазал на Османлиите во 1405 година, плаќајќи данок за заштита. Оваа одлука била прагматична, но привремена. Во 1409 година, Венеција купила права врз Далмација од неаполскиот крал Ладислав, што ги ескалирало тензиите. Балша успеал да го одбие овој притисок: во 1412 година го зазел Бар од Венецијанците, што ги принудило да ги вратат заземените територии поради нивните сопствени проблеми во други војни. Во 1418 година, Балша го освоил Скадар од Венецијанците, но во истата година го загубил Будва и полуостровот Лустица, вклучително и солените полиња, што било економски удар. Во 1419 година, Балша направил неуспешен обид да ја поврати Будва и побарал помош од чичко му, деспотот [[Стефан Лазаревиќ]], во Белград. Тој не се вратил во Зета, а под влијание на мајка му, пред смртта ја предал власта на Стефан Лазаревиќ. Ова означило крај на директното владеење на Балшиќите над Зета, која станала дел од Српскиот деспотат. == Семејство и бракови == Балша III се оженил двапати, и двете бракови биле политички мотивирани за да се зајакнат сојузи. - Првиот брак (1407 година): Со Мара Топија, ќерка на Никета Топија, албански аристократ од регионот на Кроја. Од овој брак имале ќерка, Јелена Балшиќ (родена 1411, починала 1453). Бракот завршил со развод во 1412 или почетокот на 1413 година. Јелена подоцна се омажила за Стјепан Вукчиќ Косача (херцегот на Херцеговина) во 1424 година и била мајка на кралицата Катерина на Босна и Владислав Херцеговиќ. - Вториот брак (1412/1413 година): Со Богдана Захарија (позната и како Богуља), ќерка на Коџа Захарија, друг албански аристократ.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?id=2ZniAAAAMAAJ&q=bosa+bolja&redir_esc=y|title=Albanološka istraživanja|date=1968|publisher=Instituti Albanologjik i Prishtinës|language=sq}}</ref> Од овој брак имале син (починал во 1415 година во младост) и ќерка, Теодора (починала по 1456 година). Теодора подоцна се омажила за Петар Војсалиќ, војвода на Босна. Смртта на синот во 1415 година оставила христијанската гранка на Балшиќите без машки наследник, што придонело за крајот на династијата. Балша немал други деца, иако постојат споменувања за можни други врски, но тие не се потврдени. == Смрт и наследство == Балша III починал на 28 април 1421 година во Белград, во српскиот Деспотат, на возраст од 33-34 години. Причините за смртта не се детално документирани, но се смета дека била од природни причини или болести, во контекст на неговите патувања и стресот од војните. Пред смртта, под влијание на мајка му Јелена, тој формално ја предал Зета на чичко му Стефан Лазаревиќ, кој станал нејзин управител до 1427 година, кога Зета паднала под османлиска контрола. Наследството на Балша III е двојно: од една страна, тој бил последниот од Балшиќите кои се обиделе да ја зачуваат независноста на Зета против надворешните завјувачи, оставјајќи трага во архитектурата (манастири и цркви) и во регионалната политика. Од друга страна, неговата смрт означувала крај на еден век од Балшиќ владеење (од 1362 година), и Зета влегла во период на османлиска доминација. Денес, Балша III се смета за значајна фигура во историјата на Црна Гора, Србија и Албанија, со дебати за неговото етничко потекло (српско или со албански влијанија). Неговите ќерки продолжиле да имаат влијание преку бракови со други аристократски династии во регионот. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Црногорски монарси]] cfmw8xslbzz8bo2u9vux7us1646vq2o 0 1380275 5542645 5471015 2026-04-21T02:40:48Z Bjankuloski06 332 Додадена категорија 5542645 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Alexander_deathbed_Hellenic_Institute_codex_5.JPG|мини|400x400пкс|Пердика прима прстен од Александар Велики - Хеленски институт]] '''Пердика''' — еден од генералите на [[Александар III Македонски|Александар Македонски]]. По смртта на Александар во [[323 п.н.е.|323 година]] [[323 п.н.е.|пр. н. е.]], станал намесник на целото Александрово царство.<ref name=":0">Никола Гажевић, Војна енциклопедија (књига 6), Војноиздавачки завод, Београд (1973), стр. 628</ref> Пердика бил со потекло од владетелско семејство од Орестида што било во сродство со аргеадската династија. Го придружувал Александар III Македонски уште од војната против Трибалите, па сè до смртта. Најпрвин бил заповедник во пешадиските единици, подоцна станал еден од седумтемина негови телохранители. Пердика се истакнал во [[335 п.н.е.|335 година]] [[335 п.н.е.|пр. н. е.]] за време на освојувањето на [[Теба (Египет)|Теба]], кога бил сериозно ранет. Тој бил значаен командант за време на индискиот поход. Во [[324 п.н.е.|324 година пр. н. е.]], по смртта на Хефајстон, станал заповедник на првата коњичка [[хилијарх]]ија.<ref>{{МКЕ|1134}}</ref> == Станува намесник == По смртта на Александар во [[323 п.н.е.|323 година]] [[323 п.н.е.|пр. н. е.,]] генералите наследници на Александар ([[дијадоси]]те) одлучиле да го признаат ментално болниот полубрат на Александар [[Филип III Аридеј|Филип III]] и неродениот син на Александар за кралеви. Пердика бил прогласен за намесник на целото царство. Дејствувајќи во име на двајцата кралеви, Пердика се покажал нетолерантен кон соперниците. Тој сакал да го задржи целото кралство под своја контрола. == Кавга со дијадосите == Се замерил со [[Антипатар]] кога одбил да се ожени со неговата ќерка. Се скарал со [[Птоломеј I Сотер|Птоломеј]] околу мртвото тело на Александар. Се оженил со Клеопатра, сестрата на Александар Македонски. Неговиот најлојален слуга бил [[Евмен]], [[сатрап]]от на делови од [[Кападокија]] и Пафлагонија. Овие провинции не биле целосно под македонска власт, па Пердика му наредил на [[Антигон I Едноокиот|Антигон]] (сатрап на Фригија, Ликија и Памфилија) целосно да ја освои Кападокија и Пафлагонија, со цел да му ги предаде освоените земји на Евмен. Антигон одбил и бил повикан на двор поради непослушност. Антигон избегал и склучил сојуз со Антипатар, [[Кратер (војсководец)|Кратер]] и Птоломеј [[Лизимах]] против Пердика. == Војна со дијадосите == Додека [[Евмен]] војувал во [[Мала Азија]], Пердика отишол во Египет за да го нападне [[Птоломеј I Сотер|Птоломеј]]. Пердика ја изгубил првата битка и 2.000 војници. Избувнал бунт меѓу војниците и офицерите, разочарани од поразот и Пердика. Пердика бил убиен од неговите сопствени офицери ([[Селевк I Победникот|Селевк]], Питон и Антиген) во [[320 п.н.е.|320]] [[320 п.н.е.|година пр. н. е.]] == Поврзано == * [[Дијадоси]] == Наводи == {{наводи}} == Литература == * Никола Гажевић, Војна енциклопедија (књига 6), Војноиздавачки завод, Београд (1973), стр. 628 [[Категорија:Дијадоси]] [[Категорија:Починати во 320 година п.н.е.]] [[Категорија:Македонци од 4 век п.н.е.]] emtjiwf58led51gjw7knkoyk6xoejof 0 1387911 5542822 5519054 2026-04-21T10:39:17Z Archaeodontosaurus 16585 5542822 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=Fitz Maurice, B. |author2=Sotomayor, M. |author3=Fitz Maurice, W.A. |author4=Hernández, H.M. |author5=Smith, M. |date=2017 |title=''Astrophytum capricorne'' |volume=2017 |article-number=e.T152404A121473566 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T152404A121473566.en |access-date=11 November 2021}}</ref> | image = (MHNT) Astrophytum capricorne - Serres du Museum de Toulouse.jpg | genus = Astrophytum | species = capricorne | authority = (A.Dietr.) Britton & Rose }} '''''Astrophytum capricorne''''' е [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството [[кактуси]] ''Cactaceae'', кое е по потекло од регионите [[Коавила]] во Северно [[Мексико]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cactus-art.biz/schede/ASTROPHYTUM/Astrophytum_capricorne/Astrophytum_capricorne/astrophytum_capricorne.htm|title=Astrophytum capricorne|work=www.cactus-art.biz|accessdate=2017-03-11}}</ref> Расте до 50 сантиметри во висина, со 10 сантиметри ширина, во топчеста или овална форма. Има сиво-зелена боја со 7 до 9 истакнати ребра, многу долги извиткани боцки, и жолти цветови со црвен центар во лето.<ref name="RHSPF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/20423/i-Astrophytum-capricorne-i/Details|title=RHS Plantfinder - ''Astrophytum capricorne''|publisher=Royal Horticultural Society|accessdate=12 January 2018}}</ref> Вообичаеното име на кактусот е козји рогови, што одговара на идентификаторот на видот ''capricorne'' (''capri'' што значи „коза“ и ''corne'' што значи „рог“)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.huntington.org/BotanicalDiv/ISI/ISI2016/2016-01.html|title=Astrophytum capricorne (A. Dietrich) Britton & Rose {{!}} ISI 2016|work=www.huntington.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820030427/http://www.huntington.org/BotanicalDiv/ISI/ISI2016/2016-01.html|archive-date=2016-08-20|accessdate=2017-03-11}}</ref> и се однесува на закривените боцки за кои се вели дека личат на козји рогови.<ref name=":0" /> Овој вид е означен како „најмалку загрижувачки“ од страна на [[Меѓународен сојуз за заштита на природата|IUCN]], бидејќи е широко распространет во пустината Чивава. == Одгледување == Овој вид се одгледува, обично од семе, како украсно растение, бидејќи произведува големи, привлечни жолти цветови со црвени централни региони.<ref name=":0" /> Некои сорти имаат бели дамки на телото на растението, додека други ја немаат оваа карактеристика.<ref>{{Наведени вести|url=https://worldofsucculents.com/astrophytum-capricorne-goats-horns-cactus-bishops-hat-bishops-cap/|title=Astrophytum capricorne - Goat's Horn Cactus {{!}} World of Succulents|date=2013-05-07|work=World of Succulents|access-date=2017-03-11|language=en-US}}</ref> Иако овој кактус е толерантен на ниски температури, мора да се одгледува на топло, заштитено место кое не замрзнува во зима. Почвата треба да биде сиромашна, алкална и многу остро дренирана. Алтернативно, може да се одгледува под стакло во саксија со компост за кактуси. За одгледувањето во [[Велика Британија]], ''Astrophytum capricorne'' ја доби наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво.<ref name="RHSPF" /> [[Податотека:Astrophytum_capricorne_160988.jpg|мини|''Astrophytum capricorne'' во цвет]] [[Податотека:Astrophytum_crassispinum.JPG|мини|''Astrophytum capricorne var. crassispinum'']] [[Податотека:Astrophytum_senile_2.JPG|мини|Astrophytum capricorne var. senile]] Истакнатите сорти ги вклучуваат: * [https://www.cactus-art.biz/schede/ASTROPHYTUM/Astrophytum_capricorne/Astrophytum_capricorne_crassispinoides/astrophytum_capricorne_crassispinoides.htm ''Astrophytum capricorne'' 'Crassispinoides'] * [https://www.cactus-art.biz/schede/ASTROPHYTUM/Astrophytum_capricorne/Astrophytum_capricorne_crassispinum/Astrophytum_capricorne_crassispinum.htm ''Astrophytum capricorne'' var. ''crassispinum''] * [https://www.cactus-art.biz/schede/ASTROPHYTUM/Astrophytum_capricorne/Astrophytum_capricorne_minus/Astrophytum_capricorne_minor.htm ''Astrophytum capricorne'' var. ''minus''] * [https://www.cactus-art.biz/schede/ASTROPHYTUM/Astrophytum_capricorne/Astrophytum_capricorne_niveum/Astrophytum_capricorne_niveum.htm ''Astrophytum capricorne'' var. ''niveum''] * [https://www.cactus-art.biz/schede/ASTROPHYTUM/Astrophytum_senilis/Astrophytum_senilis/Astrophyum_capricorne_senile.htm ''Astrophytum capricorne'' var. ''senile''] * [https://www.cactus-art.biz/schede/ASTROPHYTUM/Astrophytum_aureum/Astrophytum_capricorne_aureum/Astrophytum_capricorne_aureum.htm ''Astrophytum capricorne'' var. ''aureum'']<ref name=":0" /> == Литература == {{Наведено списание|last=Mandujano|first=Maria|last2=Bravo|first2=Yolotzin|last3=Verhulst|first3=Johannes|last4=Carrillo-Angeles|first4=Israel|last5=Golubov|first5=Jordan|date=Feb 2015|title=The population dynamics of an endemic collectible cactus|journal=Acta Oecologica|volume=64|pages=1–7|bibcode=2015AcO....63....1M|doi=10.1016/j.actao.2014.12.004}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://cp34.free.fr/astrophytum-capricorne.htm ''Astrophytum capricorne'' на Astroweb] {{In lang|fr}} * [https://web.archive.org/web/20081026084253/http://www.astrobase.de/Start/Htmls/spezies1.html ''Astrophytum capricorne'' на Astrobase] {{In lang|de}} * [https://www.tpwd.state.tx.us/huntwild/wild/species/starcac/ „Ѕвезден кактус (Astrophytum capricorne)“] . 25/2/2007. * [https://web.archive.org/web/20110724230544/http://www.aiaps-photos.org/recherche_simple.php?a=r&t=s&motsclefs=astrophytum%20capricorne фотографии на www.AIAPS.org] {{In lang|fr}} * [http://cactiguide.com/cactus/?genus=Astrophytum&species=capricorne фотографии на www.cactiguide.com] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Кактуси]] g747tpstycfy92nts8czpofz3g2yuol 0 1389699 5542431 5528850 2026-04-20T16:36:54Z Carshalton 30527 5542431 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Дејан Стојановиќ | image = [[Податотека:(2024-09-10 ) FC RB Salzburg gegen SCR Altach 73.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.95}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1993|7|19}} | cityofbirth = [[Фелдкирх]] | countryofbirth = [[Австрија]] | nationality = {{flagsport|AUT}} [[Австрија]]<br>{{flagsport|MKD}} [[Македонија]]&nbsp;(од 2011) | currentclub = {{Fb team Altach}} | clubnumber = 1 | position = [[Голман (фудбал)|голман]] | years1 = 2010-2011 | caps1 = 24 | goals1 = 0 | clubs1 = {{симбол2|600px vertical HEX-0434B1 with White stripes.svg}} [[ФК Лустенау 07|Лустенау 07]] | years2 = 2011-2016 | caps2 = 10 | goals2 = 5 | clubs2 = {{Fb team Bologna}} | years3 = 2015 | caps3 = 2 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Crotone}} | years4 = 2016-2020 | caps4 = 69 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team St. Gallen}} | years5 = 2020-2022 | caps5 = 8 | goals5 = 0 | clubs5 = {{Fb team Middlesbrough}} | years6 = 2021 | caps6 = 19 | goals6 = 0 | clubs6 = →{{Fb team St. Pauli}} | years7 = 2022 | caps7 = 3 | goals7 = 0 | clubs7 = →{{Fb team Ingolstadt}} | years8 = 2022-2023 | caps8 = 14 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Jahn Regensburg}} | years9 = 2023- | caps9 = 55 | goals9 = 0 | clubs9 = {{Fb team Altach}} | nationalyears1 = 2011-2013 |nationalcaps1 = 1 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|MKD}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 21 години|Македонија 21]] }} '''Дејан Стојановиќ''' (роден на [[19 јули]] [[1993]] година, во [[Фелдкирх]]) — [[Австрија|австриско]]-[[Македонија|македонски]] [[фудбалер]], [[Голман (фудбал)|голман]] на {{Fb team (N) Altach}}. ==Биографија== Роден е и израснат во [[Австрија]] од родители со [[Македонија|македонско]] потекло. Неговиот татко [[Ацо Стојановиќ|Ацо]], исто така бил фудбалер, како и брат му [[Стефан Стојановиќ|Стефан]]. ==Клупска кариера== Стојановиќ ја започнал својата кариера во [[Австрија|австрискиот]] клуб [[ФК Лустенау 07|Лустенау 07]], правејќи 23 настапи во сезоната 2010–2011. Иако ја започнал сезоната како резерва, тој застанал на голот во 13-тото коло и бранел се до претпоследното коло во [[Ерсте лига]]та, добивајќи одмор во последното коло. Во јули 2011 година, кога наполнил 18 години, тој бил купен од италијанскиот [[Серија А]] клуб, {{Fb team (N) Bologna}}, за износ од околу 260.000 евра.<ref>{{Cite web|url=https://www.bolognafc.it/ufficiali-raggi-e-stojanovic/|title=Ufficiali Raggi e Stojanovic|date=23 август 2011|access-date=7 март 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.transfermarkt.it/it/dejan-stojanovic/transfers/spieler_115989.html|title=Dejan Stojanović Trasferimenti|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130716082318/http://www.transfermarkt.it/it/dejan-stojanovic/transfers/spieler_115989.html|archivedate=16 јули 2013}}</ref><ref>{{Cite web|http://www.calciomercato.it/news/121800/Mercato-Bologna-colpo-Dejan-Stojanovic.html|title=Mercato Bologna: colpo Dejan Stojanovic}}</ref> Во сезоната 2011-2012 одиграл 20 натпревари за Примавера тимот на Болоња, а само во неколку наврати се приклучил на првиот тим како трет голман. Своето деби за првиот тим го направил во осминафиналето на [[Фудбалски куп на Италија 2012-2013|Купот на Италија]] против {{Fb team (N) Napoli}}, придонесувајќи за победата на Болоња на гости од 1-2 и елиминацијата на Наполи од натпреварувањето.<ref>{{cite web|url=http://www.ssc-napoli.com/napoli-bologna-1-2-gli-emiliani-vincono-e-buttano-fuori-i-detentori-della-coppa-italia/|title=Napoli-Bologna 1-2, gli emiliani vincono e buttano fuori i detentori della Coppa Italia|access-date=20 dicembre 2012|date=19 декември 2012|author=''SSC NAPOLI MAGAZINE''|dead-link=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121223064122/http://www.ssc-napoli.com/napoli-bologna-1-2-gli-emiliani-vincono-e-buttano-fuori-i-detentori-della-coppa-italia/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bolognafc.it/esordio-per-stojanovic/|title=Esordio per Stojanovic|date=20 декември 2012|access-date=7 март 2020}}</ref> Неговото деби во [[Серија А]] се случило на 5 мај 2013 година, кога на стадионот [[Олимпико]] во [[Рим]] го започнал натпреварот против {{Fb team (N) Lazio}}, кој завршил со резултат 6-0 во корист на ''„бјанкочелестите“''.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/lazio/2013/05/05/news/lazio_bologna-58113010/|title=Lazio-Bologna 6-0: cinquina storica di Klose, i biancocelesti ritrovano gol e vittoria|sito=la Repubblica|date=5 мај 2013|access-date=7 март 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/05-05-2013/lazio-bologna-6-0-mamma-che-klose-cinque-gol-una-volta-20332429825.shtml|title=Lazio-Bologna 6-0, Klose segna cinque gol in una volta sola|access-date=7 март 2020}}</ref> Сезоната ја затворил со 5 настапи. Во сезоната 2013-2014, покрај тоа што се здобил со скршеница на третиот метакарпал на левата рака,<ref>{{Cite web|url=https://www.bolognafc.it/frattura-del-terzo-metacarpo-per-stojanovic/|title=Frattura del terzo metacarpo per Stojanovic|date=13 октомври 2013|access-date=7 март 2020}}</ref> бил промовиран во втор голман на тимот (кој испаднал на крајот на сезоната), играјќи само во еден натпревар во последното коло против Лацио.<ref>{{Cite web|url=https://www.repubblica.it/sport/calcio/serie-a/lazio/2014/05/19/news/lazio_batte_bologna-86529906/|title=Lazio-Bologna 1-0, Biglia allo scadere, solito harakiri rossoblù|website=la Repubblica|date=19 мај 2014|access-date=7 март 2020}}</ref> Во следната сезона, тој имал 5 настапи за Болоња во [[Серија Б]] во првиот дел од сезоната, пред да биде позајмен на {{Fb team (N) Crotone}} во истата лига.<ref>{{Cite web|url=http://www.fccrotone.it/component/news/4568/stojanovic-e-rossoblu.html|title=Stojanovic è rossoblù|date=21 јануари 2015|access-date=21 јануари 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150205092058/http://www.fccrotone.it/component/news/4568/stojanovic-e-rossoblu.html|dead-link=yes}}</ref> На 31 август 2016, Стојановиќ потпишал за [[Швајцарија|швајцарскиот]] клуб [[ФК Санкт Гален|Санкт Гален]].<ref>{{cite news|url=http://www.tagblatt.ch/sport/fcsg/FCSG-holt-Goalie-Stojanovic;art33792,4737442|title=FCSG holt Goalie Stojanovic|trans-title=FCSG brought goalie Stojankovic|language=de|newspaper=[[St. Galler Tagblatt]]|date=31 August 2016|access-date=2 September 2016}}</ref> Таму поминал три ипол години, играјќи 69 првенствени натпревари, пред да биде продаден на англискиот клуб [[ФК Мидлсбро|Мидлсбро]] со кој потпишал тригодишен договор на 16 јануари 2020.<ref>{{cite news|url=https://www.mfc.co.uk/news/boro-sign-goalkeeper-dejan-stojanovic|title=Boro Sign Goalkeeper Dejan Stojanovic|website=Middlesbrough FC|date=16 January 2020|access-date=16 January 2020}}</ref> Своето деби во [[Фудбалска лига на Англија Чемпионшип|Чемпионшип]] го имал на 7 март 2020, забележувајќи сува мрежа во победата со 0-1 на гости над {{Fb team (N) Charlton}}. Откако забележал 8 настапи за Мидлсбро во неговата прва сезона, во втората настапил само еднаш (против [[ФК Шрузбери Таун|Шрузбери Таун]] во [[Лига куп на Англија 2020-2021|Лига купот]]) по што следеле две позајмици во [[Германија]] во [[2. Бундеслига]], прво во [[ФК Санкт Паули 1910|Санкт Паули]] (19 настапи во сезоната 2020-2021),<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55544016 |title=Dejan Stojanovic: Middlesbrough goalkeeper joins FC St Pauli on loan |publisher= BBC Sport |date=5 January 2021}}</ref> а потоа во [[ФК Инголштат 04|Инголштат]] (9 настапи во сезоната 2021-2022).<ref>{{Cite web |url=https://www.mfc.co.uk/news/dejan-stojanovic-joins-fc-ingolstadt-on-loan |title=Dejan Stojanovic joins FC Ingolstadt on loan |publisher=Middlesbrough FC |date=31 December 2021 |accessdate=1 January 2022}}</ref> На 1 јули 2022 година, Стојановиќ потпишал за друг германски второлигаш, [[ФК Јан Регенсбург|Јан Регенсбург]].<ref>{{cite web | url = https://www.kicker.de/kommunikativer-typ-stojanovic-wechselt-zum-jahn-903789/artikel | title = "Kommunikativer Typ": Stojanovic wechselt zum Jahn | language = de | website = [[Kicker (magazine)|Kicker]] | date = 27 May 2022 | access-date = 19 July 2022}}</ref> На 1 јули 2023 година, после 12 години играње во странство, Стојановиќ се вратил во Австрија потпишувајќи договор со екипата на [[ФК Рајндорф Алтах|Рајндорф Алтах]]. ==Репрезентативна кариера== Стојановиќ ја претставувал Македонија во [[Фудбалска репрезентација на Македонија под 21 година|репрезентацијата под 21 година]], правејќи го своето деби во натпревар против [[Фудбалска репрезентација на Црна Гора под 21 година|Црна Гора]] во 2011. ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Македонија |image3= Flag of Macedonia.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/stojanovic-dejan/nmpAN0og/ Дејан Стојановиќ на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/dejan-stojanovic/profil/spieler/115989 Дејан Стојановиќ на transfermarkt] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стојановиќ, Дејан}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Луѓе од Фелдкирх]] [[Категорија:Македонски фудбалери]] [[Категорија:Австриски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Болоња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Кротоне]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Санкт Гален]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мидлсбро]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Санкт Паули]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Инголштат]] ry3pz6dbbeuqocpvespo1dwsj0bq1xb 4 1390245 5542770 5539309 2026-04-21T08:53:17Z Тиверополник 1815 5542770 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|Тиверополник}} {{:ВП:УНС|Минхенски договор|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Операција „Бура“|0|0|0|{{flag|Хрватска}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Русификација на Украина|0|0|0|{{flag|Украина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Протести во Загреб (1918)|0|0|0|{{flag|Хрватска}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Договор Тито-Шубашиќ|0|0|0|{{flag|Хрватска}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Банкарски систем на Азербејџан|0|0|0|{{flag|Азербејџан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Исламот во Народна Социјалистичка Република Албанија|0|0|0|{{flag|Албанија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Жените во Спарта|0|0|0|{{flag|Грција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Забрањено Пушење|0|0|0|{{flag|Босна и Херцеговина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Босанскохерцеговски медиуми|0|0|0|{{flag|Босна и Херцеговина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ханка Палдум|0|0|0|{{flag|Босна и Херцеговина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Силвана Арменулиќ|0|0|0|{{flag|Босна и Херцеговина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Власи во Србија|0|0|0|{{flag|Србија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Срби во Босна и Херцеговина|0|0|0|{{flag|Босна и Херцеговина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Здравствена заштита во Косово|0|0|0|{{flag|Косово}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Уништување на албанското наследство во Косово|0|0|0|{{flag|Косово}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Швајцарски поход на Суворов|0|0|0|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Време на херои (организација)|0|0|0|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Науката и технологијата во Русија|0|0|0|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Московска Хелсиншка група|0|0|0|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Закон за руски странски агенти|0|0|0|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Приходи во Русија|0|0|0|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|ХИВ/СИДА во Русија|0|0|0|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Сергеј Магнитски|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Пропаганда во Русија|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Rail Baltica|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Курски поход|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Меѓуморје|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Лублински триаголник|0|0|0|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Харковски договори|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Меморијал (друштво)|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Пат од Варјазите до Грците|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Брест-литовски договор (Украина - Централни сили)|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Антивоени протести во Белград (1991-1992)|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Протести во Мангистауска област (2011)|0|0|0|{{flag|Казахстан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Науката и технологијата во Казахстан|0|0|0|{{flag|Казахстан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Рахат Алиев|0|0|0|{{flag|Казахстан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ел-Фараби|0|0|0|{{flag|Казахстан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Торнике Шенгелија|0|0|0|{{flag|Грузија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Хвича Кварацхелија|0|0|0|{{flag|Грузија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Убиство на Сандро Гиргвлијани|0|0|0|{{flag|Грузија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Сухумски нереди (1989)|0|0|0|{{flag|Грузија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Советска инвазија на Грузија|0|0|0|{{flag|Грузија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Германска окупација на Латвија во Втората светска војна|0|0|0|{{flag|Латвија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Време на барикади|0|0|0|{{flag|Латвија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јунско востание (Литванија)|0|0|0|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Советска економска блокада на Литванија|0|0|0|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Закон за повторно воспоставување на Литванија|0|0|0|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Герилска војна во балтичките држави|0|0|0|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Советски депортации од Литванија|0|0|0|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Владимир Кличко|0|0|0|{{flag|Украина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Виталиј Кличко|0|0|0|{{flag|Украина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Володимир Зеленски|0|0|0|{{flag|Украина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Војна во Донбас|0|0|0|{{flag|Украина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|Тиверополник]] ja0t629m6zq27yx1p0u00518lo4jps6 4 1390251 5542708 5540072 2026-04-21T05:43:28Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5542708 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец април 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Именувани сафири === [[Податотека:Logan Sapphire SI.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Именувани сафири“]] На 2 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Именувани сафири“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за именуваните сафири може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Именувани сафири|Именувани сафири]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Бомбајска ѕвезда]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | {{подреден список|[[Индиска ѕвезда (скапоцен камен)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Baek147|Baek147]] | {{подреден список|[[Светиедвардов сафир]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Милениумски сафир]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Кралица на Азија (скапоцен камен)]] (Н)|[[Азиска ѕвезда]] (Н)|[[Џејмс Џ. Хилски сафир]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]] | {{подреден список|[[Артабанова ѕвезда]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Адамова ѕвезда]] (Н)|[[Холски сафир и дијамантски ѓердан]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Сафир на кралица Марија од Романија]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] | {{подреден список|[[Русполиев сафир]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Роми === [[Податотека:Flag_of_the_Romani_people.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Роми“]] На 7 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Роми“. Потфатот е дел од иницијативата за одбележување на Меѓународниот ден на Ромите во 2026 година во повеќе земји во светот, поттикната од страна на Викимедија Србија, којашто има за цел создавање содржини за поголема покриеност на темите поврзани со Ромите и ромската култура на Википедија. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за и во врска со Ромите е препорачано да се користи [[meta:International Roma Day Edit-a-thon 2026/Article lists#People|потсписокот на предложени личности]] во рамки на глобалната иницијатива „Меѓународен ден на Ромите 2026“. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Фреди Иствуд]] (Н)|[[Ромски образовен фонд]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Бојаш]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:DarijanLKliment|DarijanLKliment]] | {{подреден список|[[Мелани Спита]] (Н)|[[Серви]] (Н)|[[Светски фестивал на Ромите]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:MarkoKliment|MarkoKliment]] | {{подреден список|[[Шукар Колектив]] (Н)|[[Музеј на кошничарство на Ромите]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:DeanaKliment|DeanaKliment]] | {{подреден список|[[Золи]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Мајкл Костело]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Љатифе Шиковска]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:DarioRadio55|DarioRadio55]] | {{подреден список|[[Бела Сакчи Лакатош]] (Н)|[[Анели Саули]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Damjanadzambazovska|Damjanadzambazovska]] | {{подреден список|[[Ференц Санта Помладиот]] (Н)|[[Мерцедес Бенцо]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:Frosina Grozdanovska|Frosina Grozdanovska]] | {{подреден список|[[Карамел (пејач)]] (Н)|[[Елена Гороловa]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Ivana.panovska|Ivana.panovska]] | {{подреден список|[[Маргит Банго]] (н)|[[Перет]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Miaumiau.mp3|Miaumiau.mp3]] | {{подреден список|[[Ференц Снетбергер]] (Н)|[[Монтсе Кортес]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Pusoski|Pusoski]] | {{подреден список|[[Аги Салоки]] (Н)|[[Лита Кабелут]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:Iskraaaaa|Iskraaaaa]] | {{подреден список|[[Ајо]] (Н)|[[Рита Ижак-Ндијае]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Eva Kovacheva|Eva Kovacheva]] | {{подреден список|[[ Аладар Рац]] (Н)|[[Каталин Барсоњи]] (Н)}} |- | 16 | [[Корисник:Iki123|Iki123]] | {{подреден список|[[Џо Завинул]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Слики на Алфред Сисли === [[Податотека:Alfred Sisley photo.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики на Алфред Сисли“]] На 9 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики на Алфред Сисли“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите на Алфред Сисли може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Алфред Сисли|Слики на Алфред Сисли]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Каналот Лоан (слика)]] (Н)|[[Црквата во Море]] (Н)|[[Поглед на Монмартр од Сите де Флер во Батињол]] (Н)|[[Алеја на костени во Ла Сел-Сен-Клу]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Одморање покрај поток на работ на шумата]] (Н)|[[Поглед на каналот Сен Мартен]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Авенија на тополи во близина на Море-сир-Лоан]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1940 и 1950-тите === [[Податотека:P literature.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1940 и 1950-тите]] На 14 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1940 и 1950-тите“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1940 и 1950-тите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста во 1940-тите|autocollapse}}{{Книжевноста во 1950-тите|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[1940 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американското ботаничко друштво === [[Податотека:Heraldic_Acer_pseudoplatanus.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Претседатели на Американското ботаничко друштво“]] На 16 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Претседатели на Американското ботаничко друштво“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американското ботаничко друштво може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Претседатели на Американското ботаничко друштво|Претседатели на Американското ботаничко друштво]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мајкл Донохју]] (Н)|[[Вилијам Луис Калберсон]] (Н)}} |- | 2 |[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Карл Џ. Никлас]] (Н)|[[Вилијам Чемберс Кокер]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Милдред Е. Матијас]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[А.С. Хичкок]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]]- | {{подреден список|[[Авен Нелсон]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:EliiPodgorec|EliiPodgorec]] | {{подреден список|[[Езра Џејкоб Краус]] (Н)|[[Артур Хенри Реџиналд Бјулер]] (Н))}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Дела од Џорџ Орвел === [[Податотека:George Orwell press photo.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Дела од Џорџ Орвел“]] На 21 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела од Џорџ Орвел“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата од Џорџ Орвел може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Џорџ Орвел|Дела од Џорџ Орвел]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Размисли за Ганди]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Букеровата награда === [[Податотека:Booker Prize Logo.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Букеровата награда“]] На 23 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Букеровата награда“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Букеровата награда може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Букерова награда|Добитници на Букеровата награда]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1740 и 1750-тите === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Уметноста во 1740 и 1750-тите“]] На 28 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1740 и 1750-тите“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1740 и 1750-тите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1740-тите|autocollapse}}{{Уметноста_во_1750-тите|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Џез === [[Податотека:P jazz red.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Џез“]] По повод одбележување на [[Меѓународен ден на џезот|Меѓународниот ден на џезот]] на 30 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Џез“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со џезот може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Jazz]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|4]] 4cjyd8vjrpech5r9fij21s6kgodkwny 5542784 5542708 2026-04-21T09:25:16Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5542784 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец април 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Именувани сафири === [[Податотека:Logan Sapphire SI.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Именувани сафири“]] На 2 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Именувани сафири“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за именуваните сафири може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Именувани сафири|Именувани сафири]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Бомбајска ѕвезда]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | {{подреден список|[[Индиска ѕвезда (скапоцен камен)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Baek147|Baek147]] | {{подреден список|[[Светиедвардов сафир]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Милениумски сафир]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Кралица на Азија (скапоцен камен)]] (Н)|[[Азиска ѕвезда]] (Н)|[[Џејмс Џ. Хилски сафир]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]] | {{подреден список|[[Артабанова ѕвезда]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Адамова ѕвезда]] (Н)|[[Холски сафир и дијамантски ѓердан]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Сафир на кралица Марија од Романија]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] | {{подреден список|[[Русполиев сафир]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Роми === [[Податотека:Flag_of_the_Romani_people.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Роми“]] На 7 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Роми“. Потфатот е дел од иницијативата за одбележување на Меѓународниот ден на Ромите во 2026 година во повеќе земји во светот, поттикната од страна на Викимедија Србија, којашто има за цел создавање содржини за поголема покриеност на темите поврзани со Ромите и ромската култура на Википедија. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за и во врска со Ромите е препорачано да се користи [[meta:International Roma Day Edit-a-thon 2026/Article lists#People|потсписокот на предложени личности]] во рамки на глобалната иницијатива „Меѓународен ден на Ромите 2026“. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Фреди Иствуд]] (Н)|[[Ромски образовен фонд]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Бојаш]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:DarijanLKliment|DarijanLKliment]] | {{подреден список|[[Мелани Спита]] (Н)|[[Серви]] (Н)|[[Светски фестивал на Ромите]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:MarkoKliment|MarkoKliment]] | {{подреден список|[[Шукар Колектив]] (Н)|[[Музеј на кошничарство на Ромите]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:DeanaKliment|DeanaKliment]] | {{подреден список|[[Золи]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Мајкл Костело]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Љатифе Шиковска]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:DarioRadio55|DarioRadio55]] | {{подреден список|[[Бела Сакчи Лакатош]] (Н)|[[Анели Саули]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Damjanadzambazovska|Damjanadzambazovska]] | {{подреден список|[[Ференц Санта Помладиот]] (Н)|[[Мерцедес Бенцо]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:Frosina Grozdanovska|Frosina Grozdanovska]] | {{подреден список|[[Карамел (пејач)]] (Н)|[[Елена Гороловa]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Ivana.panovska|Ivana.panovska]] | {{подреден список|[[Маргит Банго]] (н)|[[Перет]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Miaumiau.mp3|Miaumiau.mp3]] | {{подреден список|[[Ференц Снетбергер]] (Н)|[[Монтсе Кортес]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Pusoski|Pusoski]] | {{подреден список|[[Аги Салоки]] (Н)|[[Лита Кабелут]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:Iskraaaaa|Iskraaaaa]] | {{подреден список|[[Ајо]] (Н)|[[Рита Ижак-Ндијае]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Eva Kovacheva|Eva Kovacheva]] | {{подреден список|[[ Аладар Рац]] (Н)|[[Каталин Барсоњи]] (Н)}} |- | 16 | [[Корисник:Iki123|Iki123]] | {{подреден список|[[Џо Завинул]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Слики на Алфред Сисли === [[Податотека:Alfred Sisley photo.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики на Алфред Сисли“]] На 9 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики на Алфред Сисли“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите на Алфред Сисли може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Алфред Сисли|Слики на Алфред Сисли]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Каналот Лоан (слика)]] (Н)|[[Црквата во Море]] (Н)|[[Поглед на Монмартр од Сите де Флер во Батињол]] (Н)|[[Алеја на костени во Ла Сел-Сен-Клу]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Одморање покрај поток на работ на шумата]] (Н)|[[Поглед на каналот Сен Мартен]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Авенија на тополи во близина на Море-сир-Лоан]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1940 и 1950-тите === [[Податотека:P literature.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1940 и 1950-тите]] На 14 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1940 и 1950-тите“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1940 и 1950-тите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста во 1940-тите|autocollapse}}{{Книжевноста во 1950-тите|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[1940 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американското ботаничко друштво === [[Податотека:Heraldic_Acer_pseudoplatanus.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Претседатели на Американското ботаничко друштво“]] На 16 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Претседатели на Американското ботаничко друштво“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американското ботаничко друштво може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Претседатели на Американското ботаничко друштво|Претседатели на Американското ботаничко друштво]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мајкл Донохју]] (Н)|[[Вилијам Луис Калберсон]] (Н)}} |- | 2 |[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Карл Џ. Никлас]] (Н)|[[Вилијам Чемберс Кокер]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Милдред Е. Матијас]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[А.С. Хичкок]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]]- | {{подреден список|[[Авен Нелсон]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:EliiPodgorec|EliiPodgorec]] | {{подреден список|[[Езра Џејкоб Краус]] (Н)|[[Артур Хенри Реџиналд Бјулер]] (Н))}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Дела од Џорџ Орвел === [[Податотека:George Orwell press photo.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Дела од Џорџ Орвел“]] На 21 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела од Џорџ Орвел“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата од Џорџ Орвел може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Џорџ Орвел|Дела од Џорџ Орвел]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Размисли за Ганди]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Зошто пишувам]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Букеровата награда === [[Податотека:Booker Prize Logo.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Букеровата награда“]] На 23 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Букеровата награда“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Букеровата награда може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Букерова награда|Добитници на Букеровата награда]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1740 и 1750-тите === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Уметноста во 1740 и 1750-тите“]] На 28 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1740 и 1750-тите“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1740 и 1750-тите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1740-тите|autocollapse}}{{Уметноста_во_1750-тите|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Џез === [[Податотека:P jazz red.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Џез“]] По повод одбележување на [[Меѓународен ден на џезот|Меѓународниот ден на џезот]] на 30 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Џез“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со џезот може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Jazz]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|4]] k1jfl0wyji7agctj7gbeveo9kn4tnn1 5542812 5542784 2026-04-21T10:07:33Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5542812 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец април 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Именувани сафири === [[Податотека:Logan Sapphire SI.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Именувани сафири“]] На 2 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Именувани сафири“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за именуваните сафири може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Именувани сафири|Именувани сафири]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Бомбајска ѕвезда]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | {{подреден список|[[Индиска ѕвезда (скапоцен камен)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Baek147|Baek147]] | {{подреден список|[[Светиедвардов сафир]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Милениумски сафир]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Кралица на Азија (скапоцен камен)]] (Н)|[[Азиска ѕвезда]] (Н)|[[Џејмс Џ. Хилски сафир]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]] | {{подреден список|[[Артабанова ѕвезда]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Адамова ѕвезда]] (Н)|[[Холски сафир и дијамантски ѓердан]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Сафир на кралица Марија од Романија]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] | {{подреден список|[[Русполиев сафир]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Роми === [[Податотека:Flag_of_the_Romani_people.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Роми“]] На 7 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Роми“. Потфатот е дел од иницијативата за одбележување на Меѓународниот ден на Ромите во 2026 година во повеќе земји во светот, поттикната од страна на Викимедија Србија, којашто има за цел создавање содржини за поголема покриеност на темите поврзани со Ромите и ромската култура на Википедија. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за и во врска со Ромите е препорачано да се користи [[meta:International Roma Day Edit-a-thon 2026/Article lists#People|потсписокот на предложени личности]] во рамки на глобалната иницијатива „Меѓународен ден на Ромите 2026“. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Фреди Иствуд]] (Н)|[[Ромски образовен фонд]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Бојаш]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:DarijanLKliment|DarijanLKliment]] | {{подреден список|[[Мелани Спита]] (Н)|[[Серви]] (Н)|[[Светски фестивал на Ромите]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:MarkoKliment|MarkoKliment]] | {{подреден список|[[Шукар Колектив]] (Н)|[[Музеј на кошничарство на Ромите]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:DeanaKliment|DeanaKliment]] | {{подреден список|[[Золи]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Мајкл Костело]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Љатифе Шиковска]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:DarioRadio55|DarioRadio55]] | {{подреден список|[[Бела Сакчи Лакатош]] (Н)|[[Анели Саули]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Damjanadzambazovska|Damjanadzambazovska]] | {{подреден список|[[Ференц Санта Помладиот]] (Н)|[[Мерцедес Бенцо]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:Frosina Grozdanovska|Frosina Grozdanovska]] | {{подреден список|[[Карамел (пејач)]] (Н)|[[Елена Гороловa]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Ivana.panovska|Ivana.panovska]] | {{подреден список|[[Маргит Банго]] (н)|[[Перет]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Miaumiau.mp3|Miaumiau.mp3]] | {{подреден список|[[Ференц Снетбергер]] (Н)|[[Монтсе Кортес]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Pusoski|Pusoski]] | {{подреден список|[[Аги Салоки]] (Н)|[[Лита Кабелут]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:Iskraaaaa|Iskraaaaa]] | {{подреден список|[[Ајо]] (Н)|[[Рита Ижак-Ндијае]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Eva Kovacheva|Eva Kovacheva]] | {{подреден список|[[ Аладар Рац]] (Н)|[[Каталин Барсоњи]] (Н)}} |- | 16 | [[Корисник:Iki123|Iki123]] | {{подреден список|[[Џо Завинул]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Слики на Алфред Сисли === [[Податотека:Alfred Sisley photo.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики на Алфред Сисли“]] На 9 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики на Алфред Сисли“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите на Алфред Сисли може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Алфред Сисли|Слики на Алфред Сисли]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Каналот Лоан (слика)]] (Н)|[[Црквата во Море]] (Н)|[[Поглед на Монмартр од Сите де Флер во Батињол]] (Н)|[[Алеја на костени во Ла Сел-Сен-Клу]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Одморање покрај поток на работ на шумата]] (Н)|[[Поглед на каналот Сен Мартен]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Авенија на тополи во близина на Море-сир-Лоан]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1940 и 1950-тите === [[Податотека:P literature.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1940 и 1950-тите]] На 14 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1940 и 1950-тите“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1940 и 1950-тите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста во 1940-тите|autocollapse}}{{Книжевноста во 1950-тите|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[1940 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американското ботаничко друштво === [[Податотека:Heraldic_Acer_pseudoplatanus.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Претседатели на Американското ботаничко друштво“]] На 16 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Претседатели на Американското ботаничко друштво“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американското ботаничко друштво може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Претседатели на Американското ботаничко друштво|Претседатели на Американското ботаничко друштво]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мајкл Донохју]] (Н)|[[Вилијам Луис Калберсон]] (Н)}} |- | 2 |[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Карл Џ. Никлас]] (Н)|[[Вилијам Чемберс Кокер]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Милдред Е. Матијас]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[А.С. Хичкок]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]]- | {{подреден список|[[Авен Нелсон]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:EliiPodgorec|EliiPodgorec]] | {{подреден список|[[Езра Џејкоб Краус]] (Н)|[[Артур Хенри Реџиналд Бјулер]] (Н))}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Дела од Џорџ Орвел === [[Податотека:George Orwell press photo.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Дела од Џорџ Орвел“]] На 21 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела од Џорџ Орвел“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата од Џорџ Орвел може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Џорџ Орвел|Дела од Џорџ Орвел]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Размисли за Ганди]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Зошто пишувам]] (Н)|[[Англискиот народ (Орвел)]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Букеровата награда === [[Податотека:Booker Prize Logo.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Букеровата награда“]] На 23 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Букеровата награда“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Букеровата награда може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Букерова награда|Добитници на Букеровата награда]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1740 и 1750-тите === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Уметноста во 1740 и 1750-тите“]] На 28 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1740 и 1750-тите“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1740 и 1750-тите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1740-тите|autocollapse}}{{Уметноста_во_1750-тите|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Џез === [[Податотека:P jazz red.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Џез“]] По повод одбележување на [[Меѓународен ден на џезот|Меѓународниот ден на џезот]] на 30 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Џез“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со џезот може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Jazz]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|4]] n7xcqzatbwv7k1ewrpuxdi27rf9lrps 5542844 5542812 2026-04-21T11:11:54Z Виолетова 1975 /* Список на учесници */ 5542844 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец април 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Именувани сафири === [[Податотека:Logan Sapphire SI.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Именувани сафири“]] На 2 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Именувани сафири“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за именуваните сафири може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Именувани сафири|Именувани сафири]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] | {{подреден список|[[Бомбајска ѕвезда]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Stojnaa|Stojnaa]] | {{подреден список|[[Индиска ѕвезда (скапоцен камен)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Baek147|Baek147]] | {{подреден список|[[Светиедвардов сафир]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Милениумски сафир]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Кралица на Азија (скапоцен камен)]] (Н)|[[Азиска ѕвезда]] (Н)|[[Џејмс Џ. Хилски сафир]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Gorandonevski|Gorandonevski]] | {{подреден список|[[Артабанова ѕвезда]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Адамова ѕвезда]] (Н)|[[Холски сафир и дијамантски ѓердан]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Сафир на кралица Марија од Романија]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Tatabitovska007|Tatabitovska007]] | {{подреден список|[[Русполиев сафир]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Роми === [[Податотека:Flag_of_the_Romani_people.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Роми“]] На 7 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Роми“. Потфатот е дел од иницијативата за одбележување на Меѓународниот ден на Ромите во 2026 година во повеќе земји во светот, поттикната од страна на Викимедија Србија, којашто има за цел создавање содржини за поголема покриеност на темите поврзани со Ромите и ромската култура на Википедија. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за и во врска со Ромите е препорачано да се користи [[meta:International Roma Day Edit-a-thon 2026/Article lists#People|потсписокот на предложени личности]] во рамки на глобалната иницијатива „Меѓународен ден на Ромите 2026“. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Фреди Иствуд]] (Н)|[[Ромски образовен фонд]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Бојаш]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:DarijanLKliment|DarijanLKliment]] | {{подреден список|[[Мелани Спита]] (Н)|[[Серви]] (Н)|[[Светски фестивал на Ромите]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:MarkoKliment|MarkoKliment]] | {{подреден список|[[Шукар Колектив]] (Н)|[[Музеј на кошничарство на Ромите]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:DeanaKliment|DeanaKliment]] | {{подреден список|[[Золи]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Мајкл Костело]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Љатифе Шиковска]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:DarioRadio55|DarioRadio55]] | {{подреден список|[[Бела Сакчи Лакатош]] (Н)|[[Анели Саули]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Damjanadzambazovska|Damjanadzambazovska]] | {{подреден список|[[Ференц Санта Помладиот]] (Н)|[[Мерцедес Бенцо]] (Н)}} |- | 10 | [[Корисник:Frosina Grozdanovska|Frosina Grozdanovska]] | {{подреден список|[[Карамел (пејач)]] (Н)|[[Елена Гороловa]] (Н)}} |- | 11 | [[Корисник:Ivana.panovska|Ivana.panovska]] | {{подреден список|[[Маргит Банго]] (н)|[[Перет]] (Н)}} |- | 12 | [[Корисник:Miaumiau.mp3|Miaumiau.mp3]] | {{подреден список|[[Ференц Снетбергер]] (Н)|[[Монтсе Кортес]] (Н)}} |- | 13 | [[Корисник:Pusoski|Pusoski]] | {{подреден список|[[Аги Салоки]] (Н)|[[Лита Кабелут]] (Н)}} |- | 14 | [[Корисник:Iskraaaaa|Iskraaaaa]] | {{подреден список|[[Ајо]] (Н)|[[Рита Ижак-Ндијае]] (Н)}} |- | 15 | [[Корисник:Eva Kovacheva|Eva Kovacheva]] | {{подреден список|[[ Аладар Рац]] (Н)|[[Каталин Барсоњи]] (Н)}} |- | 16 | [[Корисник:Iki123|Iki123]] | {{подреден список|[[Џо Завинул]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Слики на Алфред Сисли === [[Податотека:Alfred Sisley photo.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики на Алфред Сисли“]] На 9 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики на Алфред Сисли“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите на Алфред Сисли може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Алфред Сисли|Слики на Алфред Сисли]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Каналот Лоан (слика)]] (Н)|[[Црквата во Море]] (Н)|[[Поглед на Монмартр од Сите де Флер во Батињол]] (Н)|[[Алеја на костени во Ла Сел-Сен-Клу]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Одморање покрај поток на работ на шумата]] (Н)|[[Поглед на каналот Сен Мартен]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Авенија на тополи во близина на Море-сир-Лоан]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1940 и 1950-тите === [[Податотека:P literature.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1940 и 1950-тите]] На 14 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1940 и 1950-тите“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1940 и 1950-тите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста во 1940-тите|autocollapse}}{{Книжевноста во 1950-тите|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[1940 во книжевноста]] (П)}} |} * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американското ботаничко друштво === [[Податотека:Heraldic_Acer_pseudoplatanus.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Претседатели на Американското ботаничко друштво“]] На 16 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Претседатели на Американското ботаничко друштво“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американското ботаничко друштво може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Претседатели на Американското ботаничко друштво|Претседатели на Американското ботаничко друштво]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Мајкл Донохју]] (Н)|[[Вилијам Луис Калберсон]] (Н)}} |- | 2 |[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Карл Џ. Никлас]] (Н)|[[Вилијам Чемберс Кокер]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Милдред Е. Матијас]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[А.С. Хичкок]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:SirGoldenBlade|SirGoldenBlade]]- | {{подреден список|[[Авен Нелсон]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:EliiPodgorec|EliiPodgorec]] | {{подреден список|[[Езра Џејкоб Краус]] (Н)|[[Артур Хенри Реџиналд Бјулер]] (Н))}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Дела од Џорџ Орвел === [[Податотека:George Orwell press photo.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Дела од Џорџ Орвел“]] На 21 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Дела од Џорџ Орвел“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за делата од Џорџ Орвел може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Џорџ Орвел|Дела од Џорџ Орвел]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Размисли за Ганди]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Зошто пишувам]] (Н)|[[Англискиот народ (Орвел)]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Мојата земја десно или лево]] (Н)}} |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Букеровата награда === [[Податотека:Booker Prize Logo.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Букеровата награда“]] На 23 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Букеровата награда“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Букеровата награда може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Букерова награда|Добитници на Букеровата награда]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1740 и 1750-тите === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|250п|Уредувачки ден „Уметноста во 1740 и 1750-тите“]] На 28 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1740 и 1750-тите“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1740 и 1750-тите може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1740-тите|autocollapse}}{{Уметноста_во_1750-тите|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Џез === [[Податотека:P jazz red.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Џез“]] По повод одбележување на [[Меѓународен ден на џезот|Меѓународниот ден на џезот]] на 30 април 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Џез“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите поврзани со џезот може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Jazz]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|4]] 97nenkyeqqj49gnp9ez96llw36iyj63 0 1390594 5542554 5534064 2026-04-20T20:07:19Z Andrew012p 85224 5542554 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Одметници | image = The Outlaws 2017 (Одметници).webp | caption = Плакатот на филмот | native_name = {{native name|ko|범죄도시}} | director = Канг Јун Сонг | producer = Ју Јонг Че | writer = Канг Јун Сунг | starring = {{plainlist| * [[Ма Донг Сок]] * Јун Кје Санг }} | cinematography = Џу Сунг Лим<br>Ким Јонг Сонг | editing = Ким Сун Мин<br>Хванг Ун Џу | studio = Hong Film<br>B.A. Entertainment | distributor = [[Megabox Plus M]] | released = 3 октомври 2017 г. (Јужна Кореја) | runtime = 121 минута | country = {{знамеикона|Јужна Кореја}} [[Јужна Кореја]] | language = [[корејски јазик|корејски]] | gross = 52,9 милиони долари<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt7468056/|title=The Outlaws|website=Box Office Mojo|accessdate=14 септември 2021}}</ref> |followed_by=''Одметници 2''}}'''''Одметници''''' ({{Langx|ko|범죄도시}}, {{Langx|en|The Outlaws}}) — [[Јужна Кореја|јужнокорејски]] криминалистички акционен филм од 2017 г. во сценарио и режија на Канг Јун Сунг. Главните улоги ги толкуваат Ма Донг Сок и Јун Кје Санг. Филмот бил премиерно прикажан на 3 октомври 2017 г.<ref>{{cite web|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2017/10/689_237269.html|title='The Outlaws' actors shine in crime action film|date=1 октомври 2017|publisher=}}</ref> Дејството е сместено во 2004 г. и се врти околу детективот Ма Сок До (Ма Донг Сок), кој се обидува да воспостави контрола врз војните меѓу кинеско-корејските банди во маалото Карибонг, додека истовремено се соочува со суровиот [[лихвар]] по име Џанг Чен (Јун Кје Санг). == Содржина == {{Разоткривање}}Ма Сок До е [[детектив]] во Кумчон, во областа Куро во [[Сеул]]. Тој и капетанот Џон Ил Ман се обидуваат да го одржат мирот додека две месни кинеско-корејски банди — бандата „Отрови“ предводена од Ан Сунг Те и бандата „Кобри“ предводена од Џанг И Су — се борат за контрола врз Кинескиот Кварт. Џанг Чен, крвожедниот водач на кинеската банда „Црн змеј“, која се занимава со [[лихварство]], повлекува жестоки потези за да го преземе Кинескиот Кварт заедно со своите соработници Сунг Рак и Јанг Те. Тие го убиваат Сунг Те и го преземаат казиното на Џанг И Су. Разбеснет, Џанг И Су се обидува да го врати казиното, при што неговите луѓе влегуваат во пресметка со Сунг Рак и Јанг Те. Меѓутоа, прекинати се од Ма, кој го апси Сунг Рак, но Јанг Те успева да побегне и да го известува Чен. Ма и Џон дознаваат за злосторствата на Чен и започнуваат акција за негово апсење. Во меѓувреме, Чен и Јанг Те го напаѓаат Џанг И Су на роденденската забава на неговата мајка, наизглед убивајќи го. Хванг, сопственик на хотел, чии луѓе исто така биле убиени од Чен, испраќа свои луѓе да го ликвидираат Чен од одмазда, но тој успева да избега. Чен подоцна се обидува да го убие Хванг за возврат, но не успева. Очаен да го сопре ескалирачкото насилство, Ма бара помош од жителите на Кинескиот Кварт за да го фатат Чен и неговите лихвари; тие се согласуваат и почнуваат тајно да ги фотографираат членовите на бандата за да ги утврдат. Ма и неговите колеги полицајци поставуваат стапица и ги апсат сите членови на бандата, вклучувајќи го и Јанг Те, но Чен успева да им побегне. Полицаецот Канг Хонг Сок го забележува Чен и го брка; Чен за малку ќе го прегазел со автомобил пред Ма да го спаси со својата кола. Ма го брка Чен, но го губи од вид, само за да открие дека тој ги нападнал жителите што му помагале на Ма. Тие му откриваат дека Чен планира да пребега во [[Кина]]. Џанг Чен стигнува до аеродромот, каде што Ма го пресретнува во тоалетот. По жестока борба, Ма успева да го совлада Чен и го остава со лисици на рацете. Членовите на бандата се уапсени, а комесарот му честита на Џон за успешноста на акцијата. Додека Ма и неговиот тим се подготвуваат да прослават, комесарот го повикува Ма да истражи нов случај. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Ма Донг Сок]] | Ма Сок До |- | Јун Кје Санг | Џанг Чен |- | Џо Џе Јун | Хванг Чун Сик |- | Чои Гви Хва | капетан Џон Ил Ман |- | Им Хјунг Џун | До Сунг Ву |- | Џин Сон Кју | Ви Сунг Рак |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|tt7468056}} [[Категорија:Филмови на корејски јазик]] [[Категорија:Филмови од 2017 година]] [[Категорија:Јужнокорејски филмови]] 27hg77na4fsa1zi0bou4v4be3afzyj5 0 1390617 5542750 5534136 2026-04-21T07:41:43Z BosaFi 115936 5542750 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Светски ден на дивите животни|type=Меѓународен|longtype=|image=|caption=|official_name=|nickname=|duration=1 ден|frequency=Годишно|observedby=Сите земји-членки на ОН|scheduling=Истиот ден секоја година|date=3 март|celebrations=Да се ​​прослави и да се подигне свеста за дивата фауна и флора во светот|observances=}}На 20 декември 2013 година, на својата 68-ма сесија, [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] (ГСОН), во својата [https://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/68/205 резолуција UN 68/205], одлучило да го прогласи 3 март, меѓународниот ден на усвојувањето на [[Конвенција за меѓународна трговија со загрозени видови на дива флора и фауна|Конвенцијата за меѓународна трговија со загрозени видови дива фауна и флора]] (CITES) на планетата за подигање на свеста и придобивки за фауната и флората во 1973 година, како '''Светски ден на дивите животни'''. Одбележувањето било предложено од [[Тајланд]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cites.org/sites/default/files/eng/cop/16/doc/E-CoP16-24.pdf|title=CoP16 Doc. 24 (Rev. 1)|work=CITES|archive-url=https://web.archive.org/web/20231108041943/https://cites.org/sites/default/files/eng/cop/16/doc/E-CoP16-24.pdf|archive-date=Nov 8, 2023}}</ref> за да се прослави и да се подигне свеста за дивата [[фауна]] и [[флора]] во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/en/observances/world-wildlife-day|title=World Wildlife Day EN|work=United Nations|language=en|accessdate=2021-03-04}}</ref> == Резолуција на Генералното собрание на ОН == Во својата резолуција,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cites.org/sites/default/files/eng/news/pr/2013/UNGA_res_68.205_world_wildlife_day.pdf|title=68/205. World Wildlife Day|date=20 December 2013|work=CITES|publisher=United Nations General Assembly|archive-url=https://web.archive.org/web/20231108160323/https://cites.org/sites/default/files/eng/news/pr/2013/UNGA_res_68.205_world_wildlife_day.pdf|archive-date=Nov 8, 2023}}</ref> Генералното собрание ја потврдило суштинската вредност на дивиот свет и неговите различни придонеси, вклучувајќи еколошки, генетски, социјални, економски, научни, образовни, културни, рекреативни и естетски, за [[одржлив развој]] и благосостојба на луѓето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.jagatgururampalji.org/world-wildlife-day/|title=World Wildlife Day 2021: Theme, Quotes {{!}} Spirituality Relieves Sufferings|date=2021-03-03|work=S A NEWS|language=en-US|accessdate=2021-03-04}}</ref> Генералното собрание го забележала исходот од 16-тиот состанок на Конференцијата на страните на CITES, одржан во [[Бангкок]] од 3 до 14 март 2013 година, особено Резолуцијата на Конференцијата 16.1<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cites.org/eng/res/16/16-01.php|title=Resolution Conf. 16.1|work=CITES|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804063028/https://cites.org/eng/res/16/16-01.php|archive-date=Aug 4, 2016}}</ref> со која се назначил 3 март за Светски ден на дивиот свет, со цел да се прослави и да се подигне свеста за дивата фауна и флора во светот, и ја призна важната улога на CITES во обезбедувањето меѓународната трговија да не го загрозува опстанокот на видовите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cites.org/eng/news/pr/2012/20120627_RIO+20.php|title=Rio+20 recognizes the important role of CITES|date=27 June 2012|work=CITES|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705012951/https://cites.org/eng/news/pr/2012/20120627_RIO%2B20.php|archive-date=Jul 5, 2022}}</ref> Генералното собрание побарало од Секретаријатот на CITES, во соработка со релевантните организации на системот на Обединетите нации, да го олесни спроведувањето на Светскиот ден на дивите животни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/en/observances/world-wildlife-day/background|title=World Wildlife Day {{!}} Background|work=United Nations|language=en|accessdate=2021-03-04}}</ref> == Теми == '''2025''': „Финансирање за зачувување на дивиот свет: Инвестирање во луѓето и планетата“<ref>[https://wildlifeday.org/en/about About World Wildlife Day 2025]</ref> '''2023''': „Партнерства за зачувување на дивиот свет“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cites.org/sites/default/files/notifications/E-Notif-2022-085_2.pdf|title=Celebration of World Wildlife Day 2023 and CITES@50|date=20 December 2022|work=CITES|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102172218/https://cites.org/sites/default/files/notifications/E-Notif-2022-085_2.pdf|archive-date=Nov 2, 2023}}</ref> '''2022''': „Обновување на клучните видови за реставрација на екосистемот“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cites.org/eng/Recovering_Key_Species_Ecosystem_Restoration_WorldWildlifeDay_theme_CITES_15112022|title=Recovering key species for ecosystem restoration announced as theme of World Wildlife Day 2022|date=15 November 2021|work=CITES|archive-url=https://web.archive.org/web/20240115035321/https://cites.org/eng/Recovering_Key_Species_Ecosystem_Restoration_WorldWildlifeDay_theme_CITES_15112022|archive-date=Jan 15, 2024}}</ref> '''2021''': „Шуми и средства за живот: одржување на луѓето и планетата“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cites.org/eng/Forests_and_livelihoods_sustaining_people_and_planet_WWD2021_theme_announced_23112020|title="Forests and livelihoods: sustaining people and planet" announced as theme of World Wildlife Day 2021|date=23 November 2020|work=CITES|archive-url=https://web.archive.org/web/20231108040813/https://cites.org/eng/Forests_and_livelihoods_sustaining_people_and_planet_WWD2021_theme_announced_23112020|archive-date=Nov 8, 2023}}</ref> '''2020''': „Одржување на целиот живот на Земјата“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cites.org/eng/news/sustaining_all_life_on_Earth_announced_as_theme_of_World_Wildlife_Day_2020_19112019|title="Sustaining all life on Earth" announced as theme of World Wildlife Day 2020|date=19 November 2019|work=CITES|archive-url=https://web.archive.org/web/20231112095409/https://cites.org/eng/news/sustaining_all_life_on_Earth_announced_as_theme_of_World_Wildlife_Day_2020_19112019|archive-date=Nov 12, 2023}}</ref> '''2019''': „Живот под вода: за луѓето и планетата“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cites.org/eng/news/focusing-on-marine-species-for-the-first-time-the-next-world-wildlife-day-is-bound-to-make-a-splash_16112018|title=Focusing on marine species for the first time, the next World Wildlife Day is bound to make a splash|date=19 November 2018|work=CITES|archive-url=https://web.archive.org/web/20231113064552/https://cites.org/eng/news/focusing-on-marine-species-for-the-first-time-the-next-world-wildlife-day-is-bound-to-make-a-splash_16112018|archive-date=Nov 13, 2023}}</ref> '''2018''': „Големи мачки - предатори под закана“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cites.org/eng/news/pr/100_days_until_UN_World_Wildlife_Day_2018_23112017|title=100 days until UN World Wildlife Day 2018|date=24 November 2017|work=CITES|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129061846/https://cites.org/eng/news/pr/100_days_until_UN_World_Wildlife_Day_2018_23112017|archive-date=Jan 29, 2024}}</ref> '''2017''': „Слушнете ги младите гласови“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://cites.org/eng/engaging_and_empowering_the_youth_is_the_call_of_next_years_UN_World_Wildlife_Day_19122016|title=Engaging and empowering the youth is the call of next year's UN World Wildlife Day|date=19 December 2016|work=CITES|archive-url=https://web.archive.org/web/20231108160323/https://cites.org/eng/engaging_and_empowering_the_youth_is_the_call_of_next_years_UN_World_Wildlife_Day_19122016|archive-date=Nov 8, 2023}}</ref> '''2016''': „Иднината на дивиот свет е во наши раце“, со подтема „Иднината на слоновите е во наши раце“ '''2015''': „Време е сериозно да се справиме со криминалот врз дивите животни“ == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.un.org/en/observances/world-wildlife-day Страница за Светскиот ден на дивите животни на UN.org] * [http://www.wildlifeday.org Официјална веб-страница на Светскиот ден на дивите животни] * [https://www.facebook.com/WorldWildlifeDay Официјална Фејсбук страница на Светскиот ден на дивите животни] * [https://www.flickr.com/photos/WorldWildlifeDay Официјална Flickr страница за Светскиот ден на дивите животни] * „ [[commons:File:Under_Secretary_Novelli_Delivers_Remarks_at_a_World_Wildlife_Day_Event_2016.jpg|Заменик-секретарот Новели одржа говор на настанот по повод Светскиот ден на дивите животни 2016]] “, Викимедија Комонс [[Категорија:Празници во март]] [[Категорија:Меѓународни денови на Обединетите нации]] 1f8dl920nivk2vbgsn1m18tiqfg1j0k 0 1390631 5542740 5534962 2026-04-21T07:38:37Z BosaFi 115936 5542740 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Празник|holiday_name=Ден на нулта доскриминација|image=Discrimination-Diversity-02.jpg|caption=Дискриминација, Разновидност, Еднакви права|official_name=|nickname=''#zerodiscriminationday''|observedby=[[ОН]]|date=1 март|observances=|type=културолошки|significance=|relatedto=[[УНАИДС]], [[ЛГБТ]]}} '''Денот на нулта дискриминација''' е годишен ден што се слави на 1 март секоја година од страна на [[Обединети нации|Обединетите нации]] (ОН) и други меѓународни организации. Денот има за цел да промовира еднаквост пред законот и се практикува низ сите земји-членки на ОН. Првпат бил прославен на 1 март 2014 година, а бил лансиран од извршниот директор на УНАИДС, Мишел Сидибе, на 27 февруари истата година со голем настан во [[Пекинг]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unaids.org/en/resources/presscentre/pressreleaseandstatementarchive/2014/february/20140227zerodiscrimination|title=Zero Discrimination Day to be celebrated 1 March 2014|publisher=UNAIDS|accessdate=2017-03-01}}</ref> Во февруари 2017 година, УНАИДС ги повика луѓето да „кренат врева околу нулта дискриминација, да проговорат и да спречат дискриминацијата да стои на патот кон остварување на амбициите, целите и соништата“.<ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=2017-03-01}}</ref> Денот особено го одбележуваат организации како што е УНАИДС, кои се борат против дискриминацијата врз луѓето што живеат со ХИВ/СИДА „Стигмата и дискриминацијата поврзана со ХИВ се распространети и постојат во речиси секој дел од светот, вклучително и во нашата Либерија“, според д-р Иван Ф.Каманор, претседател на Националната комисија за СИДА на Либерија.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2017-03-01}}</ref> [[УНДП|Програмата за развој на ОН,]] исто така, во 2017 година им оддала почит на ЛГБТИ луѓето со ХИВ/СИДА кои се соочуваат со дискриминација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.undp.org/content/undp/en/home/blog/2017/2/28/Do-more-than-make-some-noise-.html|title=Do more than make some noise…|last=Dhaliwal|first=Mandeep|date=2017-02-28|publisher=[[United Nations Development Programme]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301074733/https://www.undp.org/content/undp/en/home/blog/2017/2/28/Do-more-than-make-some-noise-.html|archive-date=1 March 2019|accessdate=2017-03-01}}</ref> Активистите во Индија го искористиле овој ден за да се изјаснат против законите што ја зголемуваат веројатноста за дискриминација кон ЛГБТИ заедницата, особено за време на претходната кампања за укинување на законот (Индиски кривичен законик, член 377<ref>{{Наведени вести|url=https://www.indiatoday.in/fyi/story/zero-discrimination-day-lgbt-feminism-rape-racism-hiv-aids-311248-2016-03-01|title=Zero Discrimination Day: Heres why you should know about it and be a part|last=Biswas|first=Shreya|date=March 1, 2016|work=[[India Today]]|access-date=2017-03-01}}</ref>) што се користел за криминализирање на хомосексуалноста во таа земја, пред тој закон да биде поништен од страна на Врховниот суд на Индија во септември 2018 година.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=31 December 2020}}</ref> Во 2015 година, ерменските Американци во Калифорнија одржале настан на Денот на нулта дискриминација во спомен на жртвите од [[Ерменски геноцид|ерменскиот геноцид]].<ref>{{Наведени вести|url=http://armenianweekly.com/2015/03/02/ayf-die-in/|title=Armenian Youth Stage 'Die-in' on 'Zero Discrimination Day'|last=Hairenik|date=2015-03-02|work=[[Armenian Weekly]]|access-date=2017-03-01}}</ref> Темата за 2026 година е „Луѓето на прво место“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unaids.org/en/2026-zero-discrimination-day|title=2026 Zero Discrimination Day — People First|work=www.unaids.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221035735/https://www.unaids.org/en/2025-zero-discrimination-day|archive-date=21 February 2025|accessdate=2025-02-24}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.unaids.org/en/zero-discrimination-day Ден на нулта дискриминација] во УНАИДС [[Категорија:Празници во март]] [[Категорија:Меѓународни денови на Обединетите нации]] bxh26nm6cunnko79ycgz4ypfjbw5dmq 0 1390635 5542751 5539111 2026-04-21T07:43:40Z BosaFi 115936 5542751 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Riga_1940_Soviet_Army.jpg|мини|250x250пкс|Тенк БТ-7 [[Црвена армија|на Црвената армија]] и камион ЗИС-5 во [[Рига]] (1940)]] '''Советската окупација на Латвија во 1940 година'''<ref>''The World Book Encyclopedia'' {{ISBN|0-7166-0103-6}}</ref><ref>[http://www.britannica.com/eb/article-37263/Baltic-states "Soviet occupation of the Baltic States"] at ''[[Encyclopædia Britannica]]''</ref><ref>''The History of the Baltic States'' by Kevin O'Connor {{ISBN|0-313-32355-0}}</ref> — воена окупација на [[Латвија|Република Латвија]] од страна на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] според одредбите од [[Пакт Рибентроп-Молотов|Пактот Молотов-Рибентроп]] од 1939 година со [[Трет Рајх|Нацистичка Германија]] и неговиот Таен дополнителен протокол потпишан во август 1939 година.<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-37317/Latvia "The Soviet occupation and incorporation of Latvia"] at ''[[Encyclopædia Britannica]]''</ref> [[Податотека:Nazi-Soviet_1941.png|мини|Територии окупирани од СССР и нацистичка Германија на почетокот на Втората светска војна (1939–1940)]] Во 1989 година, СССР го осудил тајниот протокол од 1939 година меѓу нацистичка Германија и него, што довело до инвазија и окупација на трите балтички земји, вклучувајќи ја и Латвија. Во јули 1989 година, народот на Латвија го започнал процесот на враќање на својата независност. Во 1991 година, по распадот на Советскиот Сојуз, суверенитетот на Латвија бил целосно обновен. На 22 август 1996 година, латвискиот парламент усвоил декларација во која се наведува дека советската окупација на Латвија во 1940 година е воена окупација и нелегална инкорпорација во СССР.<ref>[http://hudoc.echr.coe.int/sites/eng/pages/search.aspx?i=001-98669 CASE OF KONONOV v. LATVIA] [[European Court of Human Rights]]. 17 May 2010. Retrieved 15 June 2013.</ref> Окупацијата била осудена од [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]],<ref name="Ref-12">[[European Court of Human Rights cases on Occupation of Baltic States]]</ref> Владата на Латвија,<ref name="OPL2">[http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/ The Occupation of Latvia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071123015238/http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/|date=2007-11-23}} at Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Latvia</ref> [[Стејт департмент|Стејт департментот на Соединетите Американски Држави]],<ref name="Ref-22">[https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/rm/86539.htm "U.S.-Baltic Relations: Celebrating 85 Years of Friendship"] at state.gov</ref> и [[Европска Унија|Европската Унија]].<ref name="Ref-32">[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//NONSGML+MOTION+B6-2007-0215+0+DOC+PDF+V0//EN Motion for a resolution on the Situation in Estonia] by [[European Union|EU]]</ref><ref name="Ref-42">{{cite journal|last=Dehousse|first=Renaud|year=1993|title=The International Practice of the European Communities: Current Survey|url=http://ejil.org/pdfs/4/1/1194.pdf|journal=European Journal of International Law|volume=4|issue=1|pages=141|doi=10.1093/oxfordjournals.ejil.a035821|access-date=2011-01-28}}</ref><ref name="Ref-52">{{cite journal|last=European Parliament|date=13 January 1983|title=Resolution on the situation in Estonia, Latvia, Lithuania|url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/8/80/Europarliament13011983.jpg|journal=Official Journal of the European Communities|volume=C 42/78}}</ref> == Позадина == === 1918–1939: историска позадина === По [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]] од 1917 година, Латвија ја прогласила својата независност на 18 ноември 1918 година. По долготрајната војна за независност против [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Советска Русија]] (претходник на Советскиот Сојуз), двете земји потпишале мировен договор на 11 август 1920 година. Во ''член 2,'' Советска Русија „безрезервно ја признава независноста и суверенитетот на латвиската држава и доброволно и засекогаш се откажува од сите суверени права (...) на латвискиот народ и територија“. Независноста на Латвија била дипломатски признаена од Врховниот совет на сојузниците (Франција, Велика Британија, Италија, Јапонија, Белгија) на 26 јануари 1921 година. Други држави го следеа примерот. На 22 септември 1921 година, Латвија беше примена за членство во [[Друштво на народите|Друштвото на народите]] и останала членка до формалното распуштање на Лигата во 1946 година. На 5 февруари 1932 година бил потпишан договор за неагресија со Советскиот Сојуз. Договорот се темелел на договорот од 11 август 1920 година, чии основни договори непроменливо и засекогаш ја формирале цврстата основа на односите меѓу двете држави. === Релевантни договори меѓу СССР и Латвија === Пред Втората светска војна, [[Латвија|Република Латвија]] и [[Советски Сојуз|СССР]] ги потпишале и ратификувале следниве договори: ; Пактот Келог-Бријан : 27 август 1928 година, Пактот Келог-Бријан со ''кој се откажува од војната како инструмент на националната политика''<ref>[http://www.yale.edu/lawweb/avalon/kbpact/kbpact.htm Kellogg-Briand Pact] {{Семарх|date=2007-07-03}} at Yale University</ref> ; Договор за неагресија : Латвија со СССР на 5 февруари 1932 година<ref>League of Nations Treaty Series, 1934, No. 3408, pp. 123–125 and 127</ref> ; Конвенцијата за дефиниција на агресија : На 3 јули 1933 година, за прв пат во историјата на [[Меѓународни односи|меѓународните односи]], [[Агресија|агресијата]] била дефинирана во обврзувачки договор потпишан во советската амбасада во Лондон од страна на СССР, а меѓу другите и од Латвија.<ref>[https://web.archive.org/web/20070930212755/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,753798,00.html Aggression Defined] at ''Time'' magazine</ref><ref>League of Nations Treaty Series, 1934, No. 3391.</ref> : Член II ги дефинира облиците на агресија. ''Како агресор ќе се признае онаа држава која прва ќе изврши едно од следниве дејствија'': : Релевантни поглавја: :* ''Второ: инвазија на територијата на друга држава од страна на вооружени сили, дури и без објавување на војна.'' :* ''Четврто: поморска блокада на бреговите или пристаништата на друга држава.'' == 1939–1940: патот кон губење на независноста == [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_183-E07261,_Berlin,_Nichtangriffspakt_mit_Estland_und_Lettland.jpg|десно|мини|Потпишување на германско-естонските и германско-латвиските договори за неагресија. Од лево: Вилхелмс Мунтерс, министер за надворешни работи на Латвија; [[Јоаким фон Рибентроп]], министер за надворешни работи на Германија; и Карл Селтер, министер за надворешни работи на Естонија.]] === Германско-латвиски пакт за неагресија === Германско-латвискиот пакт за неагресија бил потпишан во [[Берлин]] на 7 јуни 1939 година. Со оглед на германскиот напредок на исток, советската влада побарала англо &#x2013; француска гаранција за независноста на [[Балтички држави|балтичките држави]], за време на нивните преговори за сојуз со западните сили. Латвиската и естонската влада, секогаш сомничави во советските намери, одлучиле да прифатат меѓусебен пакт за неагресија со Германија. [[Германско-естонски пакт за ненапаѓање|Германско&#x2013;естонските]] и германско &#x2013; латвиските пактови за неагресија биле потпишани во Берлин на 7 јуни 1939 година од страна на латвискиот министер за надворешни работи Вилхелмс Мунтерс и [[Јоаким фон Рибентроп]]. Следниот ден, [[Адолф Хитлер]] ги примил естонските и латвиските пратеници и во текот на овие разговори нагласил одржување и зајакнување на трговските врски меѓу Германија и балтичките држави. Ратификациите на германско-латвискиот пакт биле разменети во Берлин на 24 јули 1939 година и тој стапил на сила истиот ден. Тој бил регистриран во ''Серијата договори на Лигата на народите'' на 24 август 1939 година.<ref>''League of Nations Treaty Series'', vol. 198, pp. 106-109.</ref> [[Податотека:MolotovRibbentropStalin.jpg|десно|мини|[[Вјачеслав Молотов|Молотов]] го потпишува [[Пакт Рибентроп-Молотов|германско-советскиот пакт за неагресија]]]] === Германско-советскиот пакт за неагресија === [[Пакт Рибентроп-Молотов|Пактот Молотов-Рибентроп]], потпишан на 23 август 1939 година, содржел тајни протоколи за поделба на територии меѓу Германија и Советскиот Сојуз. Според овие протоколи, Финска, [[Естонија]], [[Латвија]] и [[Бесарабија]] биле во сферата на интереси на Советскиот Сојуз, а Полска и [[Литванија]] паднале во германската сфера на интереси. Советскиот Сојуз официјално не го признал постоењето на овие протоколи сè додека, под притисок на балтичките ССР, на 24 декември 1989 година, Конгресот на народните пратеници на СССР не ги признал тајните договори и ги осудил како нелегални и неважечки од нивното стапување во сила.<ref>Jerzy W. Borejsza, Klaus Ziemer, Magdalena Hułas. ''Totalitarian and Authoritarian Regimes in Europe''. Berghahn Books, 2006. Page 521.</ref> === Инвазија на Полска === Нацистичка Германија ја нападнала Полска на 1 септември 1939 година.<ref>Per Hitler's request, the Soviets transmitted coded messages to support the invading German airforce. {{Наведена книга|title=The Great Powers and Poland 1919–1945|last=Karski|first=Jan|publisher=University Press of America|year=1985|isbn=0-8191-4398-7|author-link=Jan Karski}}</ref> Франција и Велика Британија, кои биле обврзани со договор да ја заштитат Полска, одговориле со протестни ноти барајќи Германците да се повлечат. По француско-британската неодлучност, Велика Британија дејствувала сама со двочасовен ултиматум во 9:00 часот наутро на 3 септември, кој Франција потоа била принудена да го следи, издавајќи свој ултиматум. Сепак, и покрај изјавите дека сега постои воена состојба со Германија, меѓусојузничките воени конференции од 4 до 6 септември утврдиле дека нема можност за поддршка на источен фронт во Полска. Франција последователно побарала од Велика Британија да не ја бомбардира Германија, плашејќи се од воена одмазда против француското население. Била решена да [[Лажна војна|не преземе ништо]], за да не предизвика префрлање на германските сили на западниот фронт. Чемберлен изјавил на 12 септември „Нема брзање бидејќи времето е на наша страна“.<ref>Karski, pages 373–392; Chamberlain quote confirmed in two original sources cited in Karski.</ref> [[Податотека:Armia_Czerwona,_Wehrmacht_22.09.1939_wspólna_parada.jpg|мини|Заедничка парада на Вермахтот и Црвената армија во Брест на крајот од инвазијата на Полска. На трибината се генерал-мајор Хајнц Гудеријан (во средината) и бригаден генерал Семјон Кривошеин (десно).]] Потоа Сталин продолжил со својот дел од Пактот, наредувајќи ѝ на Црвената армија на 17 септември да ја премине советско-полската граница под наводна потреба да ги заштити [[Белоруси|Белорусите]] и [[Украинци|Украинците]] на територијата на Полска, за кои Советите тврделе дека „престанале да постојат“ по германските успеси.<ref>Moscow dispatched a telegram of congratulations to Berlin on the premature news that Warsaw had fallen to the Nazis. Karski, Jan. ''The Great Powers and Poland 1919–1945''. 1985. University Press of America. Lanham, MD.</ref> Потоа Сталин му предложил трговско решение на Хитлер за да го реши „балтичкиот проблем“.<ref>''These Names Accuse''. 1982. Stockholm. "Having learned that Germany after the defeat of the Polish army planned to create the State of Little Poland, Stalin suggested the exchange of Lithuania for two Polish voyevodstva (provinces) with the view of immediately 'solving the Baltic problem' with Hitler's consent. Thus, the second secret protocol, which was signed on 28 September in Moscow, came into being."</ref> На 28 септември 1939 година, Германија и Советскиот Сојуз, откако ја поделиле Полска, потпишале договор за границата, вклучувајќи и втор таен протокол, со кој Литванија му се предава на Сталин во замена за две полски покраини. Кратко потоа, на 3 октомври 1939 година, германскиот амбасадор во Советскиот Сојуз, Фридрих Вернер фон дер Шуленбург, исто така му предложил на Молотов разни промени во границите на литванската територија да почекаат додека „Советскиот Сојуз не ја инкорпорира Литванија, идеја на која, верувам, првично се темелел договорот што се однесува на Литванија“.<ref>Telegram transmitted 3 October 1939. ''Documents presented to U.N. General Assembly, September 1948''</ref> Последователно, Советскиот Сојуз се согласил да ѝ надомести на нацистичка Германија 31.500.000 рајхсмарки за откажувањето на Рајхот од своите „претензии“ врз литванската територија што првично требала да ја поседува врз основа на договорот од 28 септември.<ref>Secret Protocol, signed Moscow, 10 January 1941 by Schulenburg and Molotov. ''Documents presented to U.N. General Assembly, September 1948''</ref> Советскиот Сојуз сега окупирал нешто повеќе од половина од целата полска територија, а сојузничките сили покажале дека се неспособни за воена интервенција на Источниот фронт. Не постоеле пречки за Сталин, заедно со Хитлер, да ги постигне своите цели во Балтикот. === Балтичко-советските односи во есента 1939 година === На 24 септември 1939 година, воени бродови на Црвената морнарица се појавиле на естонските пристаништа, а советските бомбардери започнале заканувачка патрола над [[Талин]] и околните предели.<ref name="TM0919392">[https://web.archive.org/web/20070930153222/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,762664,00.html Moscow's Week] at ''[[Time (magazine)|Time]]'' on Monday 9 October 1939</ref> Потоа СССР го нарушила воздушниот простор на сите три балтички држави, изведувајќи масовни операции за собирање разузнавачки информации на 25 септември. Москва побарала балтичките земји да му дозволат на СССР да воспостави воени бази и да распореди трупи на нивна територија за време на траењето на Европската војна.<ref>''The Baltic States: Estonia, Latvia and Lithuania'' by David J. Smith, Page 24, {{ISBN|0-415-28580-1}}</ref> За време на разговорите во Москва, на 2 октомври 1939 година, [[Јосиф Сталин|Сталин]] му рекол на Вилхелмс Мунтерс, латвискиот министер за надворешни работи: „Искрено ви кажувам, поделбата на сферите на интерес веќе се случи. Што се однесува до Германија, ние би можеле да ве окупираме.“<ref>latvians.com: [http://www.latvians.com/en/Reading/TheStoryOfLatvia/SoLatvia-07-chap.php ''The Story of Latvia: The Tragedy of 1940'']</ref> Балтичките земји ја сфатиле оваа закана сериозно. Владата на Естонија го прифатила ултиматумот, потпишувајќи го соодветниот договор на 28 септември 1939 година; Латвија на 5 октомври 1939 година; и Литванија кратко потоа, на 10 октомври 1939 година. Во случајот на Латвија, договорот бил потпишан од латвискиот министер за надворешни работи Вилхелмс Мунтерс и советскиот комесар за надворешни работи [[Вјачеслав Молотов]]. Ратификациите биле разменети во Рига на 11 октомври 1939 година, а договорот стапил на сила истиот ден. Тој бил регистриран во ''Серијата договори на Лигата на народите'' на 6 ноември 1939 година.<ref>''League of Nations Treaty Series'', vol. 198, pp. 382-387.</ref> Членовите на договорот гласеле: * Член 1 предвидувал воена соработка меѓу страните во случај на напад од трета страна. * Член 2 ја обврзувал советската влада да ѝ помогне на латвиската влада во обезбедувањето вооружување. * Член 3 ѝ дозволувал на советската влада да воспостави воени и поморски бази на латвиска територија. * Член 4 ги обврзувал советската и латвиската влада да не се вклучуваат во воени сојузи против другата страна. * Член 5 предвидувал дека политичките и економските системи и суверенитетот на обете страни нема да бидат засегнати од договорот. * Член 6 се однесувал на ратификацијата и предвидуваше дека договорот ќе остане во сила десет години, со можност за продолжување за уште десет години. Како што вели Латвиската национална фондација, барањата од Латвија биле: * позајмување бази на Советскиот Сојуз во [[Лиепаја]], [[Вентспилс]] и Питрагс до 1949 година; * изградба на специјални аеродроми за советските потреби; и * одобрат распоредување на советски воени гарнизони со вкупно 30.000 војници.<ref name="tna-hi-22">[[These Names Accuse]]: [http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-03-Historical-Introduction-pt2.php Historical Introduction, Part 2]</ref> На прв поглед, овој пакт не го нарушувал суверенитетот на Латвија. Член 5 од Пактот гласи: „Стапувањето во сила на овој пакт во никој случај не смее да влијае на суверените права на договорните страни, особено на нивната политичка структура, нивниот економски и социјален систем и нивните воени мерки. Областите наменети за базите и аеродромите остануваат територија на Латвиската Република.“<ref name="tna-hi-23">[[These Names Accuse]]: [http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-03-Historical-Introduction-pt2.php Historical Introduction, Part 2]</ref> Со неизбежната балтичка советизација, Хитлер им упатил повик за враќање дома на етничките Германци.<ref>''[[Central Europe Review]]'': {{Узурпирана|[https://web.archive.org/web/20190310213950/http://www.ce-review.org/00/27/estonia27_history.html "A Brief History of Estonia"]}} by [[Mel Huang]]</ref> Латвија склучила договор со нацистичка Германија за репатријација на граѓани од германско државјанство на 30 октомври 1939 година.<ref name="tna-hi-24">[[These Names Accuse]]: [http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-03-Historical-Introduction-pt2.php Historical Introduction, Part 2]</ref> Во пролетта 1940 година, 51.000 германци ја напуштиле Латвија за преселување во Полска. Втор повик една година подоцна донел уште 10.500.<ref name="PBBG">{{Наведена книга|title=Between Giants|last=Buttar|first=Prit|date=21 May 2013|isbn=9781780961637}}</ref> Јавно, на 31 октомври 1939 година, Врховниот совет ги нарекол стравувањата од балтичка советизација „бесмислици“.<ref name="tna-hi-32">[[These Names Accuse]]: [http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-04-Historical-Introduction-pt3.php Historical Introduction, Part 3]</ref> Приватно, ова стационирање на советски трупи во Латвија според условите на пактот за заемна помош го означил почетокот на остварувањето на долгогодишните советски желби за стекнување контрола врз Балтикот.<ref>Berzins, Alfreds. ''The Unpunished Crime'', introduction by Senator Thomas J. Dodd, (1963), New York, Speller & Sons. quoting ''[[Izvestia]]'', 25 December 1918: "Estonia, Latvia, and Lithuania are directly on the road from Russia to Western Europe and are therefore a hindrance to our revolution because they separate Soviet Russia from Revolutionary Germany.&nbsp;... This separating wall must be destroyed. The Russian red proletariat should find an opportunity to influence Germany. The conquest of the Baltic Sea would make it possible for Soviet Russia to agitate in favor of the social revolution in the Scandinavian countries so that the Baltic Sea would be transformed into the Sea of Social Revolution."</ref><ref>Stalin ordered the Estonian Communist party to organize a ''putsch'' in Tallinn on 1 December 1924, which, should it succeed, would lead to the proclamation of the Estonian Soviet Republic.</ref> === Советска инвазија на Финска === [[Податотека:Finnish_areas_ceded_in_1940.png|десно|мини|129x129пкс|Зимска војна: Финските отстапки]] Слични барања биле упатени до Финска. Советите побарале на Финска да отстапи или да даде под закуп делови од својата територија, како и уништување на финската одбрана долж Карелискиот Истмус. Откако Финците ги отфрлиле овие барања, Советите одговориле со воена сила. СССР ја започнала [[Зимска војна|Зимската војна]] на 30 ноември 1939 година, со цел да ја анектира Финска.<ref>[[Soviet occupation of Latvia in 1940#Tanner|Tanner (1956)]], p. 114</ref><ref>[[Soviet occupation of Latvia in 1940#Trotter|Trotter (2013)]], p. 58, 61</ref> Истовремено, Советите создале [[Марионетска држава|марионетски режим]], наречен [[Финска Демократска Република]], за да управува со Финска по советското освојување.<ref>[[Soviet occupation of Latvia in 1940#Tanner|Tanner (1956)]], p. 114</ref><ref>[[Soviet occupation of Latvia in 1940#Trotter|Trotter (2013)]], p. 58, 61</ref> Бидејќи советскиот напад се сметал како нелегален, Советскиот Сојуз бил исклучен од [[Друштво на народите|Друштвото на народите]] на 14 декември.<ref>[https://web.archive.org/web/20070930072039/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,762112-2,00.html "Minus a Member"] at ''Time'' magazine on Monday, 25 December 1939</ref> Првичниот период од војната се покажал како катастрофален за советската војска, претрпувајќи сериозни загуби, со многу мал напредок. На 29 јануари 1940 година, Советите ставиле крај на нивната марионетска влада на Финската демократска република и ја признале владата во Хелсинки како легална влада на Финска, информирајќи ја дека се подготвени да преговараат за мир.<ref>[[Soviet occupation of Latvia in 1940#Trotter2002|Trotter (2002)]], pp. 234–235</ref><ref>[[Soviet occupation of Latvia in 1940#Enkenberg|Enkenberg (2020)]], p.215</ref> Советите ги реорганизирале своите сили и започнале нова офанзива по Карелискиот истмус во февруари 1940 година. Бидејќи борбите во Виипури беснееле и надежта за странска интервенција бледнеела, Финците ги прифатиле мировните услови на 12 март 1940 година со потпишувањето на Московскиот мировен договор. Борбите завршиле следниот ден. Финците ја задржале својата независност, но отстапиле 9% од финската територија на Советскиот Сојуз. Во јуни 1941 година, непријателствата меѓу Финска и СССР продолжиле. == 1940–1941: првата советска окупација == === Политичка позадина === Очигледното бегство од судбината на Финска можеби довело до лажно чувство на безбедност за Латвија. Четири месеци пред пристигнувањето на советските трупи во Латвија, Вилхелмс Мунтерс, обраќајќи се пред публиката на Универзитетот во Латвија на 12 февруари 1940 година, изјавил: „Имаме секаква причина да ги опишеме односите што постојат меѓу Латвија и Советскиот Сојуз како многу задоволителни. Има луѓе кои ќе речат дека овие поволни услови се само од привремена природа и дека порано или подоцна ќе мора да се соочиме со внатрешно-политички и надворешно-политички притисок од страна на Советскиот Сојуз. Основата врз која ги темелат овие пророштва е тајна на самите пророци. Искуството на нашата влада сигурно не ги оправдува таквите претчувства.“<ref>Zalts, Alberts Zalts (ed.). ''Latvian Economic Review, No. 2(18)'' April 1940. Latvian Chamber of Commerce and Industry. Riga.</ref> Со засега запечатениот неуспех на Советскиот Сојуз во Финска, помина малку повеќе од еден месец по позитивните изјави на Мунтерс, кога Молотов, зборувајќи на 25 март 1940 година, во суштина ги објави намерите на Советскиот Сојуз да ги анектира балтичките држави, наведувајќи: „... спроведувањето на пактите напредуваше задоволително и создаде услови поволни за понатамошно подобрување на односите меѓу Советска Русија и овие држави“. Подобрувањето на односите е [[еуфемизам]] за советско преземање. Во март и април 1940 година, веднаш по говорот на Молотов, советскиот печат започнал напади врз латвиската влада. Потоа, НКВД оркестрирала серија штрајкови во Рига и Лиепаја. Кога тие не успеале да се развијат во генерален штрајк, Советите го обвиниле за тој неуспех „неодговорниот елемент што ги расипува добрососедските односи“. Плашејќи се од советска акција, на 17 мај 1940 година, латвиската влада тајно му издала вонредни овластувања на латвискиот министер во Лондон, Карлис Рајнхолдс Заринш, назначувајќи го Алфредс Билманис, латвискиот министер во Вашингтон, за негов заменик. === Советска инвазија === [[Податотека:SovietBlockade1940.jpg|десно|мини|275x275пкс|Шеми на советската поморска воена блокада на Естонија и Латвија во 1940 година (Руски државен поморски архив)]] [[Податотека:Demonstration_in_Riga._1940_in_Latvia._013.jpg|мини|Советски организиран митинг во [[Рига]], 1940 година]] [[Податотека:Riga._Parade._November-7-1940.jpg|десно|мини|Парада во Рига. 7 ноември 1940 година.]] [[Податотека:Demonstration_in_Riga._1st_of_May_1941._(010).jpg|мини|Првиот митинг [[Меѓународен ден на трудот|за Први мај]] организиран од Советскиот Сојуз во Рига, 1941 година]] На 28 мај 1940 година, литванскиот министер во Москва добил нота од Молотов во која се зборувало за наводното киднапирање на двајца советски војници во Вилна. Литванската влада се обидела да го разјасни ова прашање преку советско-литванска комисија според условите на пактот за заемна помош. Москва го отфрлила овој предлог и ја прекинала понатамошната дискусија, набрзо покажувајќи и брзо играјќи ја својата улога: * На 12 јуни 1940 година, дадена е наредба за целосна воена блокада на Естонија од страна на советската Балтичка флота: според директорот на Рускиот државен архив на Морнаричкиот оддел Павел Петров (К. Фил.), повикувајќи се на записите во архивата<ref>{{In lang|fi}} [http://www.mil.fi/laitokset/tiedotteet/1282.dsp Pavel Petrov] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090821221643/http://www.mil.fi/laitokset/tiedotteet/1282.dsp|date=2009-08-21}} at Finnish Defence Forces home page</ref><ref>{{In lang|ru}} [http://www.rusin.fi/publications/warinpetsamo/indexEN.html documents published] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050219052823/http://www.rusin.fi/publications/warinpetsamo/indexEN.html|date=2005-02-19}} from the State Archive of the Russian Navy</ref> * 14 јуни 1940 година: додека светското внимание е насочено кон [[Битка за Франција|падот на Париз под нацистичка Германија]] еден ден претходно, Молотов ги обвинува балтичките земји за заговор против Советскиот Сојуз и ѝ поставува ултиматум на Литванија за воспоставување влада што Советите ја одобруваат. Истиот ден, стапила на сила советската блокада на Естонија. Според сведоштва на очевидци составени од естонски и фински истражители, два советски бомбардери го собориле финскиот патнички авион ''„Калева“'' што летал од Талин до Хелсинки, носејќи три дипломатски торби од американските претставништва во [[Талин]], [[Рига]] и [[Хелсинки]]. Вработениот во американската служба за надворешни работи, Хенри В. Антеил помладиот, бил убиен во несреќата.<ref>[http://www.afsa.org/fsj/may07/lastflight.pdf The Last Flight from Tallinn] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090325013623/http://www.afsa.org/fsj/may07/lastflight.pdf|date=2009-03-25}} at American Foreign Service Association</ref> * 15 јуни 1940 година: Советските трупи ја напаѓаат Литванија<ref name="TM0062419402">[https://web.archive.org/web/20070930095701/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,764071-2,00.html Five Years of Dates] at ''Time'' magazine on Monday, 24 June 1940</ref> и распоредуваат трупи за инвазија на Латвија. * 15 јуни 1940 година: Советските трупи ги нападнале латвиските граничари кај Масленки,<ref name="OPL">[http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/ The Occupation of Latvia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071123015238/http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/|date=2007-11-23}} at Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Latvia</ref> убивајќи тројца граничари и двајца цивили, а исто така земале 10 граничари и 27 цивили како заложници на Советскиот Сојуз.<ref name="PBBG"/> Советите им доставиле ултиматуми на Естонија и Латвија, на кои требало да се одговори во рок од 6 часа, барајќи: (1) воспоставување просоветски влади кои, под заштита на Црвената армија, ќе бидат поспособни да ги спроведат Пактовите за заемна помош; (2) слободно поминување на советските трупи во Естонија и Латвија со цел да се сместат во најважните центри и да се избегнат можни провокативни акти против советските гарнизони. Не можејќи сами да се спротивстават, без достапна надворешна помош, под закана од бомбардирање на градовите и со голем број помалку војници, Латвија и Естонија капитулирале.<ref name="PBBG" />{{Rp|43}} * 17 јуни 1940 година: Советските трупи ја нападнале Латвија и ги окупирале мостовите, поштата/телефонијата, телеграфијата и радиодифузните канцеларии. * 17 јуни 1940 година: Андреј Вишински, заменик-претседател на Советот на народни комесари на Советскиот Сојуз (и обвинител на монтираните судења на [[Јосиф Сталин]] во 1937–1938 година), му се претставува на претседателот Карлис Улманис како советски специјален пратеник. === Губење на независноста === [[Податотека:1940._Liepāja._We_ask_for_full_accession_to_the_USSR.jpg|лево|мини|270x270пкс|Советска пропагандна демонстрација во [[Лиепаја]], 1940 година. На постерите пишува: ''Бараме целосен влез во СССР!'']] Советската оркестрација на настаните продолжила по инвазијата, заедно со демонстранти, кои пристигнале со трупите на Црвената армија, организирајќи масовни маршеви и собири со цел да создадат впечаток за народни немири: * 19 јуни 1940 година: Вишински повторно го посетил Улманис, овој пат, за да го достави списокот, претходно одобрен од Москва, на новите членови на кабинетот на латвиската влада. * 20 јуни 1940 година: Улманис бил принуден да одобри просоветска влада која ја презема власта. Затворените членови на поранешната нелегална комунистичка партија биле ослободени. Јавни „процесии на благодарност“ биле организирани во чест на Сталин. * 30 јуни 1940 година: Литванскиот министер за надворешни работи, Винкас Креве-Мицкевичиус, се сретнал со Молотов. Молотов бил директен во комуникацијата на советската намера да го окупира целиот регион: „Мора добро да ја погледнете реалноста и да разберете дека во иднина малите нации ќе мора да исчезнат. Вашата Литванија, заедно со другите балтички нации, вклучувајќи ја и Финска, ќе мора да се приклучат на славното семејство на Советскиот Сојуз. Затоа, треба да започнете сега да го воведувате вашиот народ во советскиот систем, кој во иднина ќе владее насекаде, низ цела Европа; да се спроведе во пракса порано на некои места, како во балтичките нации, а подоцна на други.“ * 5 јули 1940 година: издаден бил декрет со кој се објавиле нови избори; латвиските демократски партии се организирале под Националниот комитет и се обидувале да учествуваат. * 9 јули 1940 година: Вилис Лацис, министерот за внатрешни работи назначен од Советскиот Сојуз, наредил затворање на Националниот комитет, а неговите најистакнати членови биле депортирани. Депортациите веќе се одвивале од територија што (сè уште) не е дел од Советскиот Сојуз. * 14-15 јули 1940 година: во Латвија (и другите балтички држави) се одржале наместени избори. Само една однапред одобрена листа на кандидати била дозволена за избори за „Народниот парламент“.<ref name="OPL">[http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/ The Occupation of Latvia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071123015238/http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/|date=2007-11-23}} at Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Latvia</ref> Гласачките ливчиња биле положени според упатствата: „Само листата на Латвискиот работнички народен блок мора да се стави во гласачката кутија. Гласачкото ливче мора да се стави без никакви измени.“ Наводниот индекс на активност на гласачите бил 97,6%. Најзначајно е што комплетните резултати од изборите биле објавени во Москва 12 часа пред затворањето на изборите. Советските изборни документи подоцна потврдиле дека резултатите биле целосно наместени. Биле формирани трибунали за да се казнат „предавниците на народот“. Оние кои не ја исполниле „политичката должност“ да гласаат за Латвија во СССР. Оние кои не успеале да добијат печат за гласање во пасошите, им било дозволено да бидат застрелани во тилот.<ref name="TM1919403">[https://web.archive.org/web/20070930031407/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,764407,00.html Justice in The Baltic] at Time magazine on Monday, 19 August 1940</ref> * 21 јули 1940 година: лажно воспоставениот Саем се состанува за прв пат. Има само едно прашање - петиција за приклучување кон Советскиот Сојуз (разгледувањето на таквата акција било одбиено во текот на сите избори). Петицијата била едногласно усвоена. Сепак, таа била нелегална според латвискиот Устав, кој сè уште беше во сила, кој барал плебисцитарен референдум за одобрување на таква акција: две третини од сите подобни учесници и обично мнозинство за одобрување. Улманис бил принуден да поднесе оставка. * 22 јули 1940 година: Улманис бил депортиран во Советскиот Сојуз, умирел во заробеништво во 1942 година.<ref name="PBBG"/>{{Rp|44}}Земјиштето било национализирано. * ''23 јули 1940 година: Американскиот заменик-државен секретар Самнер Велс ги осудува „подмолните процеси“ со кои'' „''политичката независност и територијалниот интегритет на трите мали балтички републики требаше намерно да бидат уништени од еден од нивните помоќни соседи''“. * 31 јули 1940 година: Министерот за одбрана Јанис Балодис и семејството биле депортирани во Советскиот Сојуз (наредба рачно напишана од Вилис Лацис). * 5 август 1940 година: Советскиот Сојуз ги одобрил петициите на Литванија, Латвија и Естонија, соодветно, за приклучување. Латвија била инкорпорирана како 15-та Република на Советскиот Сојуз. Освен Германија, ниедна западна нација не ја признал анексијата како легитимна ''[[Де јуре|de jure]]''. Точни бројки за загубите што Советите ѝ ги нанеле на Латвија не се достапни. Тие се проценуваат на 35.000 мртви од воени дејствија, егзекуции или депортација.<ref name="PBBG"/>{{Rp|48}} Многу повеќе нашле засолниште во странство. Сите овие загуби започнале за време на првата советска окупација. Ова, на латвиски, се нарекува и „Бајгаис Гадс“ (Година на теророт) (овој термин се користел и во антисоветската пропаганда од тој период - овие две употреби не треба да се мешаат или поврзуваат по намена. ''Бајгаис Гадс'' е исто така наслов на антисемитски извештај за настаните од годината, напишан од Паулс Ковалевскис, симпатизер на нацизмот, во 1942 година). Биле планирани понатамошни масовни депортации и убиства, но германската инвазија на советска територија го спречила ова. Литвански владин службеник тврди дека видел документ со кој се предвидува отстранување на 700.000 луѓе од Литванија.<ref name="PBBG" />{{Rp|48}} === Советскиот терор === [[Податотека:Plaque_at_Bauska_Cheka.jpg|десно|мини|267x267пкс|Плоча во спомен на жртвите на советската НКВД во Бауска, Латвија]] Советските власти, откако ја презеле контролата врз Латвија, веднаш вовеле режим на терор. Стотици мажи биле уапсени, вклучувајќи многу лидери на Република Латвија. Беа формирани трибунали за казнување на „предавниците на народот“. Летонскиот претседател Карлис Улманис и министерот за надворешни работи Вилхелмс Мунтерс биле уапсени и подложени на брза ликвидација. За дипломатите во странство кои одбивале да ги признаат новите режими и да се вратат во Латвија, била наредена итна конфискација на имотот и егзекуција во рок од 24 часа.<ref name="TM1919404">[https://web.archive.org/web/20070930031407/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,764407,00.html Justice in The Baltic] at Time magazine on Monday, 19 August 1940</ref> Подоцнежните наредби го прошириле списокот на репресии, вклучувајќи го и секој што е поврзан со некој што се крие од владата или избегал во странство - што ги направи предавници на државата. На 22 јуни 1940 година, сите три балтички парламенти донеле првични резолуции за национализација на земјиштето, по што во Латвија следел Закон за земјишна реформа една недела подоцна. Првично, едно семејство можело да користи максимум 30 хектари земјиште, намалено за време на втората советска окупација на 15-20 хектари. Јунската депортација се случила на 13-14 јуни 1941 година, каде што проценета е депортација на 15.600 мажи, жени и деца, вклучувајќи 20% од последната законска влада на Латвија. Приближно 35.000 вкупно (1,8% од населението на Латвија) биле депортирани за време на првата советска окупација. Сталиновите депортации, исто така, вклучувале илјадници латвиски Евреи (масовната депортација броела вкупно 131.500 низ Балтикот). Според упатствата на Серов, депортациите биле брзи и ефикасни и се случиле среде ноќ. На депортираните им бил даден еден час или помалку да се подготват за заминување. Им било дозволено да понесат со себе свои работи што не надминувале 100&nbsp;кг тежина (пари, храна за еден месец, апарати за готвење, облека). Потоа семејствата биле однесени на железничката станица. Тогаш откриле дека мажите треба да бидат одвоени од жените и децата: „Со оглед на фактот дека голем број депортирани лица мора да бидат уапсени и распоредени во специјални логори и дека нивните семејства мора да продолжат кон специјални населби во далечни региони, важно е операцијата на отстранување и на членовите на семејството на депортираниот и на неговата глава да се изврши истовремено, без да се известат за одвојувањето со кое се соочуваат.“&nbsp;... Конвојот на целото семејство до станицата ќе се одвива во едно возило и само на појдовната станица главата на семејството ќе биде сместен одделно од своето семејство во автомобил специјално наменет за главата на семејството“. Возовите биле придружувани од офицери на НКВД и воена придружба. Натоварени во товарни вагони со решетки, со отвори на подот за санитарни потреби, депортираните биле однесени во Сибир. Многумина починале уште пред да стигнат до својата крајна дестинација поради суровите услови. Уште повеќе загинале во текот на првата зима. Дел од Латвијците кои успеале да ги избегнат депортациите решиле да се кријат во шумите, каде што биле организирани антисoветски единици. Кога нацистичка Германија го нападнала Советскиот Сојуз, бунтовниците веднаш започнале соработка со нацистичка Германија.<ref name="Chris Bellamy page 196" /> == Последици == === Окупација на Латвија од страна на нацистичка Германија 1941–1944 === Советско-германската војна ја прекинала оваа прва година од советската окупација. Нацистичката офанзива, започната на 22 јуни 1941 година, нешто повеќе од една недела откако биле извршени масовните депортации, влегла во Рига на 1 јули 1941 година. Ова ги попречила документираните планови на НКВД за депортирање на уште неколку стотици илјади луѓе од балтичките држави на 27-28 јули 1941 година. Германските трупи биле пречекани по нивното пристигнување од страна на Летонците како ослободители. На радио се слушала латвиската национална химна и, како што напишал Крис Белами:„[антисоветскиот] бунт избувнал веднаш по веста за Барбароса“.<ref name="Chris Bellamy page 196">Chris Bellamy. ''The Absolute War. Soviet Russia in the Second World War'', page 196. Vintage Books, New York 2008. {{ISBN|978-0-375-72471-8}}</ref> Поголемиот дел од етничките Летонци кои биле принудени да служат во [[Црвена армија|Црвената армија]] дезертирале од своите единици и набргу потоа ја нападнале НКВД. На 2 јули 1941 година, единица латвиски дезертери го освоил градот Сигулда, а три дена подоцна, латвиските бунтовници ја презедоа контролата врз друг град, Смилтене, исто така блокирајќи го стратешкиот пат до [[Псков]]. Летонците не само што масовно дезертирале од редовните единици на Црвената армија, туку избегале и од воените кампови за обука, кои биле дел од советскиот план за мобилизација. Меѓу другите битки со советските единици што се повлекувале, Белами ги споменува Лимбажи (4 јули), Олејн (5 јули) и Алуксне (9 јули). Сите овие локации биле освоени од латвиските бунтовници пред првите единици [[Вермахт|на Вермахтот]] да се појават во областа.<ref name="Chris Bellamy page 196" /> Сепак, нацистичка Германија немала план ниту желба да ја врати автономијата на Латвија, иако му наредиле на полковникот Александар Плеснерс да го надгледува формирањето на Латвиските одбранбени сили. На 8 јули Германците објавиле дека носењето негермански униформи е забрането. Исто така, на бунтовничките единици им било наредено да се разоружаат. До 10 јули 1941 година, [[Вермахт|германските вооружени сили]] ја окупирале целата територија на Латвија. Латвија станала дел од Рајхскомесаријатот Остланд на нацистичка Германија - Генералниот покраински совет на Латвија (''Generalbezirk Lettland''). Во 1939 година, нацистичка Германија изготвила Генерален план Ост, кој ги опфаќал источните земји. Што се однесува до Латвија, било утврдено дека населението од околу 2.000.000 жители треба да се намали за 50%, а преостанатите да се сметаат за достојни за „германизација“. Според тоа, [[Евреи|Евреите]], [[Роми|Ромите]], комунистите, воените офицери, политичарите и другите интелектуалци биле уапсени.<ref name="PBBG"/>{{Rp|54–56}} Понатамошно намалување на цивилното население би се постигнало преку недостиг на храна, што би резултирало со масовен глад.<ref name="PBBG" />{{Rp|56}} === Втора советска окупација 1944–1991 === Ришката офанзива била дел од поголемата Балтичка офанзива на Источниот фронт за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Се одржала кон крајот на 1944 година и ги протерала германските сили од градот [[Рига]]. Латвија повторно била окупирана од Советскиот Сојуз од 1944 до 1991 година. Под советската окупација илјадници Летонци биле депортирани во сибирските логори, погубени или принудени на егзил. Многу Летонци избегале со рибарски чамци и бродови во [[Шведска]] и Германија, од каде што до 1951 година се преселиле во различни делови од западниот свет (претежно [[Австралија]] и [[Северна Америка]]). Приближно 150.000 Летонци емигрирале на Запад. Според приближни проценки, како резултат на Втората светска војна, населението на Латвија се намалило за половина милион (25% помалку отколку во 1939 година). Во споредба со 1939 година, латвиското население се намалило за околу 300.000. Војната, исто така, нанела големи загуби врз економијата - многу историски градови биле уништени, како и индустријата и инфраструктурата. Во јули 1989 година, по драматичните настани во [[Источна Германија]], Врховниот совет на Латвија усвоил „Декларацијата за суверенитет“ и го изменил Уставот за да ја потврди супериорноста на своите закони над оние на СССР. На 23 август 1989 година се одржале политичките демонстрации [[Балтички Пат|„Балтички пат“]]. Околу два милиони луѓе се здружиле за раце за да формираат човечки синџир долг над 600 километри низ трите балтички држави (Естонија, Латвија, Литванија). Овие демонстрации биле организирани за да го привлечат вниманието на светот кон заедничката историска судбина што ја претрпеле овие три земји. Во март 1990 година, кандидатите од партијата за независност, Латвиски народен фронт, добиле двотретинско мнозинство во Врховниот совет на демократски избори. На 4 мај 1990 година, Латвискиот совет ја прогласила својата намера да ја врати целосната независност на Латвија. Советските политички и воени сили безуспешно се обиделе да ја соборат латвиската влада. На 21 август 1991 година, Латвија прогласила де факто независност. Следело меѓународно признавање, вклучително и она од СССР. Соединетите Американски Држави, кои никогаш не ја признале насилната анексија на Латвија од страна на СССР, ги обновиле целосните дипломатски односи со Латвија на 2 септември 1991 година.<ref name="USDS2">[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/5378.htm Background Note: Latvia] at US Department of State</ref> Во февруари 1992 година, Русија се согласила да започне со повлекување на своите трупи од Латвија.<ref>[https://www.deseret.com/1992/2/3/18965674/russia-latvia-agree-on-troop-withdrawal/ RUSSIA, LATVIA AGREE ON TROOP WITHDRAWAL] [[Deseret News]]. 3 February 1992. Retrieved 8 January 2013.</ref> Во август 1994 година, последните руски трупи се повлекле од Република Латвија.<ref name="GLBS2">[http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/vo-baltic.htm Baltic Military District] globalsecurity.org</ref> Русија официјално го завршила своето воено присуство во Латвија во август 1998 година по декомисионирањето на радарската станица Скрунда-1, кој билпоследниот активен руски воен радар во Балтикот. Последните руски трупи се повлекле од станицата наредната година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.am.gov.lv/en/copenhagen/news/latvian-news/template/?pg=1562|title=Latvia takes over the territory of the Skrunda Radar Station|date=21 October 1999|publisher=Embassy of the Republic of Latvia in Copenhagen|archive-url=https://web.archive.org/web/20120229195807/http://www.am.gov.lv/en/copenhagen/news/latvian-news/template/?pg=1562|archive-date=29 February 2012|accessdate=15 June 2013}}</ref><gallery widths="200px" heights="200px"> Податотека:BALTICO_RIGA.jpg|алт=Soviet troops in Riga, October 1944| Советски трупи во Рига, октомври 1944 година Податотека:Plakāts.Latvijas_PSR_ģerbonis.Himnas_vārdi.jpg|алт=Soviet propaganda poster in Latvia, 1945| Советски пропаганден постер во Латвија, 1945 година </gallery> == Советска верзија на настаните == [[Податотека:Stalin_Lenin_jk.jpg|мини|„Духот на Велики Ленин и неговото победничко знаме нè инспирираат за Големата патриотска војна“ ([[Јосиф Сталин|Сталин]])]] До преиспитувањето на советската историја што започнало за време на Перестројката, што довело до официјална осуда на тајниот протокол од 1939 година од страна на советската влада, советскиот став за настаните од 1939-1940 година е сумиран на следниов начин: Владата на Советскиот Сојуз ѝ предложила на Владата на Република Латвија да склучат договор за меѓусебна помош меѓу двете земји. Притисокот од латвиските работнички народи ја принудил латвиската влада да ја прифати оваа понуда. Бил потпишан Пакт за меѓусебна помош<ref>{{In lang|ru}}[http://oldgazette.ru/lib/propagit/20/03.html 1939 USSR-Latvia Mutual Aid Pact (full text)]</ref> со кој на СССР му се дозволувало да стационира ограничен број единици на [[Црвена армија|Црвената армија]] во Латвија. Економските тешкотии, незадоволството од политиките на латвиската влада „''кои го саботирале исполнувањето на Пактот и латвиската влада''“ и политичката ориентација кон нацистичка Германија довеле до револуционерна ситуација што кулминирала во јуни 1940 година. За да се гарантира исполнувањето на Пактот, во Латвија влегле дополнителни советски воени единици, поздравени од латвиските работници кои побарале оставка од буржоаската латвиска влада и нејзиниот фашистички лидер, Карлис Улманис.<ref name="CELSSR">Concise Encyclopedia of the Latvian SSR</ref> Истиот јуни, под водство на Латвиската комунистичка партија, латвиските работници одржале демонстрации, а на тој ден фашистичката влада била соборена и формирана Народна влада. Изборите за латвискиот парламент биле одржани кратко потоа, во јули 1940 година. „Работничкиот народен сојуз“, создаден по иницијатива на Латвиската комунистичка партија, доби огромно мнозинство гласови.<ref name="GSE2">[[Great Soviet Encyclopedia]]</ref> Парламентот ја усвоил декларацијата за враќање на советската власт во Латвија и ја прогласи [[Латвиска Советска Социјалистичка Република|Латвиската Советска Социјалистичка Република]]. Потоа, парламентот ја прогласил желбата на Латвија слободно и доброволно да се приклучи кон СССР, усвојувајќи резолуција за тоа. Тоа барање било одобрено од Врховниот совет на СССР и Латвија станала составен дел од СССР. == Конфликтни верзии на историјата == [[Податотека:Welles_declaration.jpg|мини|276x276пкс|Велсовата декларација, со која се осудува окупацијата на Латвија и двете други [[балтички држави]] од страна на Советскиот Сојуз во 1940 година и се одбива да се признае нивната анексија како [[Републики на Сојузот на Советските Социјалистички Републики|советски републики.]]]] Прашањето за советската окупација и нејзините мотиви и последици остануваат точка на спор меѓу балтичките држави и Русија. Во сржта лежат различни верзии на историските настани за време на Втората светска војна и по неа: латвиската (која ја делат и [[Естонија]] и [[Литванија]] и е широко прифатена од западната историска наука) и советската, која продолжува да биде поддржана и бранета од владата на Русија. Според [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]],<ref name="Ref-13">[[European Court of Human Rights cases on Occupation of Baltic States]]</ref> Владата на Латвија,<ref name="OPL3">[http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/ The Occupation of Latvia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071123015238/http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/|date=2007-11-23}} at Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Latvia</ref> Соединетите Американски Држави,<ref name="Ref-23">[https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/rm/86539.htm "U.S.-Baltic Relations: Celebrating 85 Years of Friendship"] at state.gov</ref> и [[Европска Унија|Европската Унија]],<ref name="Ref-33">[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//NONSGML+MOTION+B6-2007-0215+0+DOC+PDF+V0//EN Motion for a resolution on the Situation in Estonia] by [[European Union|EU]]</ref><ref name="Ref-43">{{cite journal|last=Dehousse|first=Renaud|year=1993|title=The International Practice of the European Communities: Current Survey|url=http://ejil.org/pdfs/4/1/1194.pdf|journal=European Journal of International Law|volume=4|issue=1|pages=141|doi=10.1093/oxfordjournals.ejil.a035821|access-date=2011-01-28}}</ref><ref name="Ref-53">{{cite journal|last=European Parliament|date=13 January 1983|title=Resolution on the situation in Estonia, Latvia, Lithuania|url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/8/80/Europarliament13011983.jpg|journal=Official Journal of the European Communities|volume=C 42/78}}</ref> окупацијата на Латвија од страна на СССР во 1940 година и нејзиното последователно повторно вклучување во Советскиот Сојуз во 1944 година, била нелегална. Според ова сведоштво, законската влада на Латвија била соборена во 1940 година, а советската власт била наметната со сила. Последователно, Советскиот Сојуз спровел систематски дејства и акции, вклучувајќи убиства и масовни депортации против латвиското население. Организирани се фалсификувани избори на кои само на кандидатите поддржани од Советскиот Сојуз им било дозволено да се кандидираат;<ref>[https://books.google.com/books?id=NwvoM-ZFoAgC&pg A Historical Dictionary of European National Groups; p238] {{ISBN|0-313-30984-1}}</ref> резултатите биле случајно објавени во западниот печат во Лондон пред изборите да бидат дури и завршени. Како што објавил ''[[Тајм (списание)|„Тајм“]]'' во 1940 година, на оние на кои не им биле ставени печати во пасошите за гласање на Латвија во СССР им било дозволено да бидат застрелани во задниот дел од главата од страна на советската НКВД,<ref name="TM1919402">[https://web.archive.org/web/20070930031407/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,764407,00.html Justice in The Baltic] at Time magazine on Monday, 19 August 1940</ref> Земјата останала окупирана од Советскиот Сојуз сè до обновувањето на нејзината независност во 1991 година. 48-те години советска окупација и анексијата на балтичките држави никогаш не биле признати како легални од страна на западните демократии. Соединетите Држави особено ја примениле претходно усвоената Стимсонова доктрина во прашањето на балтичките држави, што довело до тоа таа да стане воспоставен преседан во меѓународното право. Иако Конгресот на народните пратеници на Советскиот Сојуз ја осудил анексијата на Латвија и другите балтички држави пред распадот на СССР,<ref>The resolution passed 24 December 1989, stated the annexation had been "in conflict with the sovereignty and independence of a number of third countries." Kohen, M. ''Secession: International Law Perspectives'', Cambridge University Press, 2006</ref> [[Русија|Руската Федерација]], наследник на СССР, не ја признава насилната окупација на Латвија од страна на Советскиот Сојуз. Поточно, во однос на Латвија, Руската Дума донела резолуција со која „ги потсетува пратениците на Латвискиот Саем дека Латвија е дел од Советскиот Сојуз заснована на факти и ''закон од меѓународно правна гледна точка'' “.<ref>Reported in ''Pravda'' on Friday 19 November 1999. This declaration states the incorporation of Latvia into the USSR was legal according to the laws of the Soviet Union ''and'' according to international law (''de jure'').</ref> Владата на Русија понатаму тврди дека Советскиот Сојуз ја ослободил Латвија од Германците во 1944 година. == Наследство == Во 2000 година, Денот на советската окупација — 17 јуни — станал ден на сеќавање во Латвија.<ref>[http://www.eurotopics.net/en/archiv/results/archiv_article/ARTICLE71606-Latvia-still-occupied-today Latvia still occupied today] {{webarchive|url=https://archive.today/20120801042342/http://www.eurotopics.net/en/archiv/results/archiv_article/ARTICLE71606-Latvia-still-occupied-today|date=2012-08-01}}</ref><ref>[http://zinas.nra.lv/viedokli/elita-veidemane/25346-netira-diena.htm Netīrā diena]</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} == Литература == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=GjY7aV_6FPwC&pg=PA596|title=A Study of Crisis|last=Brecher|first=Michael|last2=Jonathan Wilkenfeld|publisher=University of Michigan Press|year=1997|isbn=0472108069|page=596|author-link=Michael Brecher|author-link2=Jonathan Wilkenfeld}} * {{Наведена книга|title=Talvisota Väreissä|last=Enkenberg|first=Ilkka|publisher=Readme.fi|year=2020|isbn=978-952-373-053-3|language=fi|ref=Enkenberg}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C&pg=PA132|title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture|last=Frucht|first=Richard|publisher=ABC-CLIO|year=2005|isbn=978-1-57607-800-6|page=132}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=b3b5nU4bnw4C&pg=PA113|title=The History of the Baltic States|last=O'Connor|first=Kevin|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2003|isbn=978-0-313-32355-3|pages=113–145}} * {{Наведена книга|title=Miten Suomi valloitetaan: Puna-armeijan operaatiosuunnitelmat 1939–1944|last=Manninen|first=Ohto|publisher=Edita|year=2008|isbn=978-951-37-5278-1|language=fi|trans-title=How to Conquer Finland: Operational Plans of the Red Army 1939–1944|ref=Manninen2008|author-link=Ohto Manninen}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ad3-xvwdjE4C&pg=PA143|title=The Latvians: A Short History|last=Plakans|first=Andrejs|publisher=Hoover Press|year=1995|isbn=978-0-8179-9302-3|pages=143–166}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=p2nanp_wpnkC|title=Experiencing Totalitarianism: The Invasion and Occupation of Latvia by the USSR and Nazi Germany 1939–1991|last=Plakans|first=Andrejs|publisher=AuthorHouse|year=2007|isbn=978-1-4343-1573-1|page=596}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-_Avp1TNYjMC|title=How Wars End|last=Reiter|first=Dan|publisher=Princeton University Press|year=2009|isbn=978-0691140605|ref=Reiter|access-date=29 October 2010}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=yXANj6Y_7goC|title=The Case for Latvia: Disinformation Campaigns Against a Small Nation|last=Rislakki|first=Jukka|publisher=Rodopi|year=2008|isbn=978-90-420-2424-3}} * {{Наведена книга|title=The Winter War: Finland Against Russia, 1939–1940, Volume 312|last=Tanner|first=Väinö|publisher=Stanford University Press|year=1956|location=Palo Alto|ref=Tanner}} * {{Наведена книга|title=A Frozen Hell: The Russo-Finnish Winter War of 1939–1940|last=Trotter|first=William|publisher=Algonquin Books|year=2013|ref=Trotter}} * {{Наведена книга|title=The Winter War: The Russo–Finnish War of 1939–40|last=Trotter|first=William R.|publisher=Aurum Press|year=2002|isbn=1-85410-881-6|edition=5th|ref=Trotter2002|author-link=William R. Trotter|orig-year=1991}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=U6KVOsjpP0MC&pg=PA365|title=The World Reacts to the Holocaust|last=Wyman|first=David|last2=Charles H. Rosenzveig|publisher=JHU Press|year=1996|isbn=978-0-8018-4969-5|pages=365–381}} [[Категорија:Латвиска ССР]] [[Категорија:Окупирани територии во Втората светска војна]] [[Категорија:Советски окупации]] [[Категорија:Окупација на балтичките држави]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 5ti9jz1qswp9po5wgjz8pxv7nvtt018 5542752 5542751 2026-04-21T07:44:16Z BosaFi 115936 5542752 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Riga_1940_Soviet_Army.jpg|мини|250x250пкс|Тенк БТ-7 [[Црвена армија|на Црвената армија]] и камион ЗИС-5 во [[Рига]] (1940)]] '''Советската окупација на Латвија во 1940 година'''<ref>''The World Book Encyclopedia'' {{ISBN|0-7166-0103-6}}</ref><ref>[http://www.britannica.com/eb/article-37263/Baltic-states "Soviet occupation of the Baltic States"] at ''[[Encyclopædia Britannica]]''</ref><ref>''The History of the Baltic States'' by Kevin O'Connor {{ISBN|0-313-32355-0}}</ref> — воена окупација на [[Латвија|Република Латвија]] од страна на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] според одредбите од [[Пакт Рибентроп-Молотов|Пактот Молотов-Рибентроп]] од 1939 година со [[Трет Рајх|Нацистичка Германија]] и неговиот Таен дополнителен протокол потпишан во август 1939 година.<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-37317/Latvia "The Soviet occupation and incorporation of Latvia"] at ''[[Encyclopædia Britannica]]''</ref> [[Податотека:Nazi-Soviet_1941.png|мини|Територии окупирани од СССР и нацистичка Германија на почетокот на Втората светска војна (1939–1940)]] Во 1989 година, СССР го осудил тајниот протокол од 1939 година меѓу нацистичка Германија и него, што довело до инвазија и окупација на трите балтички земји, вклучувајќи ја и Латвија. Во јули 1989 година, народот на Латвија го започнал процесот на враќање на својата независност. Во 1991 година, по распадот на Советскиот Сојуз, суверенитетот на Латвија бил целосно обновен. На 22 август 1996 година, латвискиот парламент усвоил декларација во која се наведува дека советската окупација на Латвија во 1940 година е воена окупација и нелегална инкорпорација во СССР.<ref>[http://hudoc.echr.coe.int/sites/eng/pages/search.aspx?i=001-98669 CASE OF KONONOV v. LATVIA] [[European Court of Human Rights]]. 17 May 2010. Retrieved 15 June 2013.</ref> Окупацијата била осудена од [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]],<ref name="Ref-12">[[European Court of Human Rights cases on Occupation of Baltic States]]</ref> Владата на Латвија,<ref name="OPL2">[http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/ The Occupation of Latvia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071123015238/http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/|date=2007-11-23}} at Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Latvia</ref> [[Стејт департмент|Стејт департментот на Соединетите Американски Држави]],<ref name="Ref-22">[https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/rm/86539.htm "U.S.-Baltic Relations: Celebrating 85 Years of Friendship"] at state.gov</ref> и [[Европска Унија|Европската Унија]].<ref name="Ref-32">[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//NONSGML+MOTION+B6-2007-0215+0+DOC+PDF+V0//EN Motion for a resolution on the Situation in Estonia] by [[European Union|EU]]</ref><ref name="Ref-42">{{cite journal|last=Dehousse|first=Renaud|year=1993|title=The International Practice of the European Communities: Current Survey|url=http://ejil.org/pdfs/4/1/1194.pdf|journal=European Journal of International Law|volume=4|issue=1|pages=141|doi=10.1093/oxfordjournals.ejil.a035821|access-date=2011-01-28}}</ref><ref name="Ref-52">{{cite journal|last=European Parliament|date=13 January 1983|title=Resolution on the situation in Estonia, Latvia, Lithuania|url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/8/80/Europarliament13011983.jpg|journal=Official Journal of the European Communities|volume=C 42/78}}</ref> == Позадина == === 1918–1939: историска позадина === По [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]] од 1917 година, Латвија ја прогласила својата независност на 18 ноември 1918 година. По долготрајната војна за независност против [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Советска Русија]] (претходник на Советскиот Сојуз), двете земји потпишале мировен договор на 11 август 1920 година. Во ''член 2,'' Советска Русија „безрезервно ја признава независноста и суверенитетот на латвиската држава и доброволно и засекогаш се откажува од сите суверени права (...) на латвискиот народ и територија“. Независноста на Латвија била дипломатски признаена од Врховниот совет на сојузниците (Франција, Велика Британија, Италија, Јапонија, Белгија) на 26 јануари 1921 година. Други држави го следеа примерот. На 22 септември 1921 година, Латвија беше примена за членство во [[Друштво на народите|Друштвото на народите]] и останала членка до формалното распуштање на Лигата во 1946 година. На 5 февруари 1932 година бил потпишан договор за неагресија со Советскиот Сојуз. Договорот се темелел на договорот од 11 август 1920 година, чии основни договори непроменливо и засекогаш ја формирале цврстата основа на односите меѓу двете држави. === Релевантни договори меѓу СССР и Латвија === Пред Втората светска војна, [[Латвија|Република Латвија]] и [[Советски Сојуз|СССР]] ги потпишале и ратификувале следниве договори: ; Пактот Келог-Бријан : 27 август 1928 година, Пактот Келог-Бријан со ''кој се откажува од војната како инструмент на националната политика''<ref>[http://www.yale.edu/lawweb/avalon/kbpact/kbpact.htm Kellogg-Briand Pact] {{Семарх|date=2007-07-03}} at Yale University</ref> ; Договор за неагресија : Латвија со СССР на 5 февруари 1932 година<ref>League of Nations Treaty Series, 1934, No. 3408, pp. 123–125 and 127</ref> ; Конвенцијата за дефиниција на агресија : На 3 јули 1933 година, за прв пат во историјата на [[Меѓународни односи|меѓународните односи]], [[Агресија|агресијата]] била дефинирана во обврзувачки договор потпишан во советската амбасада во Лондон од страна на СССР, а меѓу другите и од Латвија.<ref>[https://web.archive.org/web/20070930212755/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,753798,00.html Aggression Defined] at ''Time'' magazine</ref><ref>League of Nations Treaty Series, 1934, No. 3391.</ref> : Член II ги дефинира облиците на агресија. ''Како агресор ќе се признае онаа држава која прва ќе изврши едно од следниве дејствија'': : Релевантни поглавја: :* ''Второ: инвазија на територијата на друга држава од страна на вооружени сили, дури и без објавување на војна.'' :* ''Четврто: поморска блокада на бреговите или пристаништата на друга држава.'' == 1939–1940: патот кон губење на независноста == [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_183-E07261,_Berlin,_Nichtangriffspakt_mit_Estland_und_Lettland.jpg|десно|мини|Потпишување на германско-естонските и германско-латвиските договори за неагресија. Од лево: Вилхелмс Мунтерс, министер за надворешни работи на Латвија; [[Јоаким фон Рибентроп]], министер за надворешни работи на Германија; и Карл Селтер, министер за надворешни работи на Естонија.]] === Германско-латвиски пакт за неагресија === Германско-латвискиот пакт за неагресија бил потпишан во [[Берлин]] на 7 јуни 1939 година. Со оглед на германскиот напредок на исток, советската влада побарала англо &#x2013; француска гаранција за независноста на [[Балтички држави|балтичките држави]], за време на нивните преговори за сојуз со западните сили. Латвиската и естонската влада, секогаш сомничави во советските намери, одлучиле да прифатат меѓусебен пакт за неагресија со Германија. [[Германско-естонски пакт за ненапаѓање|Германско&#x2013;естонските]] и германско &#x2013; латвиските пактови за неагресија биле потпишани во Берлин на 7 јуни 1939 година од страна на латвискиот министер за надворешни работи Вилхелмс Мунтерс и [[Јоаким фон Рибентроп]]. Следниот ден, [[Адолф Хитлер]] ги примил естонските и латвиските пратеници и во текот на овие разговори нагласил одржување и зајакнување на трговските врски меѓу Германија и балтичките држави. Ратификациите на германско-латвискиот пакт биле разменети во Берлин на 24 јули 1939 година и тој стапил на сила истиот ден. Тој бил регистриран во ''Серијата договори на Лигата на народите'' на 24 август 1939 година.<ref>''League of Nations Treaty Series'', vol. 198, pp. 106-109.</ref> [[Податотека:MolotovRibbentropStalin.jpg|десно|мини|[[Вјачеслав Молотов|Молотов]] го потпишува [[Пакт Рибентроп-Молотов|германско-советскиот пакт за неагресија]]]] === Германско-советскиот пакт за неагресија === [[Пакт Рибентроп-Молотов|Пактот Молотов-Рибентроп]], потпишан на 23 август 1939 година, содржел тајни протоколи за поделба на територии меѓу Германија и Советскиот Сојуз. Според овие протоколи, Финска, [[Естонија]], [[Латвија]] и [[Бесарабија]] биле во сферата на интереси на Советскиот Сојуз, а Полска и [[Литванија]] паднале во германската сфера на интереси. Советскиот Сојуз официјално не го признал постоењето на овие протоколи сè додека, под притисок на балтичките ССР, на 24 декември 1989 година, Конгресот на народните пратеници на СССР не ги признал тајните договори и ги осудил како нелегални и неважечки од нивното стапување во сила.<ref>Jerzy W. Borejsza, Klaus Ziemer, Magdalena Hułas. ''Totalitarian and Authoritarian Regimes in Europe''. Berghahn Books, 2006. Page 521.</ref> === Инвазија на Полска === Нацистичка Германија ја нападнала Полска на 1 септември 1939 година.<ref>Per Hitler's request, the Soviets transmitted coded messages to support the invading German airforce. {{Наведена книга|title=The Great Powers and Poland 1919–1945|last=Karski|first=Jan|publisher=University Press of America|year=1985|isbn=0-8191-4398-7|author-link=Jan Karski}}</ref> Франција и Велика Британија, кои биле обврзани со договор да ја заштитат Полска, одговориле со протестни ноти барајќи Германците да се повлечат. По француско-британската неодлучност, Велика Британија дејствувала сама со двочасовен ултиматум во 9:00 часот наутро на 3 септември, кој Франција потоа била принудена да го следи, издавајќи свој ултиматум. Сепак, и покрај изјавите дека сега постои воена состојба со Германија, меѓусојузничките воени конференции од 4 до 6 септември утврдиле дека нема можност за поддршка на источен фронт во Полска. Франција последователно побарала од Велика Британија да не ја бомбардира Германија, плашејќи се од воена одмазда против француското население. Била решена да [[Лажна војна|не преземе ништо]], за да не предизвика префрлање на германските сили на западниот фронт. Чемберлен изјавил на 12 септември „Нема брзање бидејќи времето е на наша страна“.<ref>Karski, pages 373–392; Chamberlain quote confirmed in two original sources cited in Karski.</ref> [[Податотека:Armia_Czerwona,_Wehrmacht_22.09.1939_wspólna_parada.jpg|мини|Заедничка парада на Вермахтот и Црвената армија во Брест на крајот од инвазијата на Полска. На трибината се генерал-мајор Хајнц Гудеријан (во средината) и бригаден генерал Семјон Кривошеин (десно).]] Потоа Сталин продолжил со својот дел од Пактот, наредувајќи ѝ на Црвената армија на 17 септември да ја премине советско-полската граница под наводна потреба да ги заштити [[Белоруси|Белорусите]] и [[Украинци|Украинците]] на територијата на Полска, за кои Советите тврделе дека „престанале да постојат“ по германските успеси.<ref>Moscow dispatched a telegram of congratulations to Berlin on the premature news that Warsaw had fallen to the Nazis. Karski, Jan. ''The Great Powers and Poland 1919–1945''. 1985. University Press of America. Lanham, MD.</ref> Потоа Сталин му предложил трговско решение на Хитлер за да го реши „балтичкиот проблем“.<ref>''These Names Accuse''. 1982. Stockholm. "Having learned that Germany after the defeat of the Polish army planned to create the State of Little Poland, Stalin suggested the exchange of Lithuania for two Polish voyevodstva (provinces) with the view of immediately 'solving the Baltic problem' with Hitler's consent. Thus, the second secret protocol, which was signed on 28 September in Moscow, came into being."</ref> На 28 септември 1939 година, Германија и Советскиот Сојуз, откако ја поделиле Полска, потпишале договор за границата, вклучувајќи и втор таен протокол, со кој Литванија му се предава на Сталин во замена за две полски покраини. Кратко потоа, на 3 октомври 1939 година, германскиот амбасадор во Советскиот Сојуз, Фридрих Вернер фон дер Шуленбург, исто така му предложил на Молотов разни промени во границите на литванската територија да почекаат додека „Советскиот Сојуз не ја инкорпорира Литванија, идеја на која, верувам, првично се темелел договорот што се однесува на Литванија“.<ref>Telegram transmitted 3 October 1939. ''Documents presented to U.N. General Assembly, September 1948''</ref> Последователно, Советскиот Сојуз се согласил да ѝ надомести на нацистичка Германија 31.500.000 рајхсмарки за откажувањето на Рајхот од своите „претензии“ врз литванската територија што првично требала да ја поседува врз основа на договорот од 28 септември.<ref>Secret Protocol, signed Moscow, 10 January 1941 by Schulenburg and Molotov. ''Documents presented to U.N. General Assembly, September 1948''</ref> Советскиот Сојуз сега окупирал нешто повеќе од половина од целата полска територија, а сојузничките сили покажале дека се неспособни за воена интервенција на Источниот фронт. Не постоеле пречки за Сталин, заедно со Хитлер, да ги постигне своите цели во Балтикот. === Балтичко-советските односи во есента 1939 година === На 24 септември 1939 година, воени бродови на Црвената морнарица се појавиле на естонските пристаништа, а советските бомбардери започнале заканувачка патрола над [[Талин]] и околните предели.<ref name="TM0919392">[https://web.archive.org/web/20070930153222/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,762664,00.html Moscow's Week] at ''[[Time (magazine)|Time]]'' on Monday 9 October 1939</ref> Потоа СССР го нарушила воздушниот простор на сите три балтички држави, изведувајќи масовни операции за собирање разузнавачки информации на 25 септември. Москва побарала балтичките земји да му дозволат на СССР да воспостави воени бази и да распореди трупи на нивна територија за време на траењето на Европската војна.<ref>''The Baltic States: Estonia, Latvia and Lithuania'' by David J. Smith, Page 24, {{ISBN|0-415-28580-1}}</ref> За време на разговорите во Москва, на 2 октомври 1939 година, [[Јосиф Сталин|Сталин]] му рекол на Вилхелмс Мунтерс, латвискиот министер за надворешни работи: „Искрено ви кажувам, поделбата на сферите на интерес веќе се случи. Што се однесува до Германија, ние би можеле да ве окупираме.“<ref>latvians.com: [http://www.latvians.com/en/Reading/TheStoryOfLatvia/SoLatvia-07-chap.php ''The Story of Latvia: The Tragedy of 1940'']</ref> Балтичките земји ја сфатиле оваа закана сериозно. Владата на Естонија го прифатила ултиматумот, потпишувајќи го соодветниот договор на 28 септември 1939 година; Латвија на 5 октомври 1939 година; и Литванија кратко потоа, на 10 октомври 1939 година. Во случајот на Латвија, договорот бил потпишан од латвискиот министер за надворешни работи Вилхелмс Мунтерс и советскиот комесар за надворешни работи [[Вјачеслав Молотов]]. Ратификациите биле разменети во Рига на 11 октомври 1939 година, а договорот стапил на сила истиот ден. Тој бил регистриран во ''Серијата договори на Лигата на народите'' на 6 ноември 1939 година.<ref>''League of Nations Treaty Series'', vol. 198, pp. 382-387.</ref> Членовите на договорот гласеле: * Член 1 предвидувал воена соработка меѓу страните во случај на напад од трета страна. * Член 2 ја обврзувал советската влада да ѝ помогне на латвиската влада во обезбедувањето вооружување. * Член 3 ѝ дозволувал на советската влада да воспостави воени и поморски бази на латвиска територија. * Член 4 ги обврзувал советската и латвиската влада да не се вклучуваат во воени сојузи против другата страна. * Член 5 предвидувал дека политичките и економските системи и суверенитетот на обете страни нема да бидат засегнати од договорот. * Член 6 се однесувал на ратификацијата и предвидуваше дека договорот ќе остане во сила десет години, со можност за продолжување за уште десет години. Како што вели Латвиската национална фондација, барањата од Латвија биле: * позајмување бази на Советскиот Сојуз во [[Лиепаја]], [[Вентспилс]] и Питрагс до 1949 година; * изградба на специјални аеродроми за советските потреби; и * одобрат распоредување на советски воени гарнизони со вкупно 30.000 војници.<ref name="tna-hi-22">[[These Names Accuse]]: [http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-03-Historical-Introduction-pt2.php Historical Introduction, Part 2]</ref> На прв поглед, овој пакт не го нарушувал суверенитетот на Латвија. Член 5 од Пактот гласи: „Стапувањето во сила на овој пакт во никој случај не смее да влијае на суверените права на договорните страни, особено на нивната политичка структура, нивниот економски и социјален систем и нивните воени мерки. Областите наменети за базите и аеродромите остануваат територија на Латвиската Република.“<ref name="tna-hi-23">[[These Names Accuse]]: [http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-03-Historical-Introduction-pt2.php Historical Introduction, Part 2]</ref> Со неизбежната балтичка советизација, Хитлер им упатил повик за враќање дома на етничките Германци.<ref>''[[Central Europe Review]]'': {{Узурпирана|[https://web.archive.org/web/20190310213950/http://www.ce-review.org/00/27/estonia27_history.html "A Brief History of Estonia"]}} by [[Mel Huang]]</ref> Латвија склучила договор со нацистичка Германија за репатријација на граѓани од германско државјанство на 30 октомври 1939 година.<ref name="tna-hi-24">[[These Names Accuse]]: [http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-03-Historical-Introduction-pt2.php Historical Introduction, Part 2]</ref> Во пролетта 1940 година, 51.000 германци ја напуштиле Латвија за преселување во Полска. Втор повик една година подоцна донел уште 10.500.<ref name="PBBG">{{Наведена книга|title=Between Giants|last=Buttar|first=Prit|date=21 May 2013|isbn=9781780961637}}</ref> Јавно, на 31 октомври 1939 година, Врховниот совет ги нарекол стравувањата од балтичка советизација „бесмислици“.<ref name="tna-hi-32">[[These Names Accuse]]: [http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-04-Historical-Introduction-pt3.php Historical Introduction, Part 3]</ref> Приватно, ова стационирање на советски трупи во Латвија според условите на пактот за заемна помош го означил почетокот на остварувањето на долгогодишните советски желби за стекнување контрола врз Балтикот.<ref>Berzins, Alfreds. ''The Unpunished Crime'', introduction by Senator Thomas J. Dodd, (1963), New York, Speller & Sons. quoting ''[[Izvestia]]'', 25 December 1918: "Estonia, Latvia, and Lithuania are directly on the road from Russia to Western Europe and are therefore a hindrance to our revolution because they separate Soviet Russia from Revolutionary Germany.&nbsp;... This separating wall must be destroyed. The Russian red proletariat should find an opportunity to influence Germany. The conquest of the Baltic Sea would make it possible for Soviet Russia to agitate in favor of the social revolution in the Scandinavian countries so that the Baltic Sea would be transformed into the Sea of Social Revolution."</ref><ref>Stalin ordered the Estonian Communist party to organize a ''putsch'' in Tallinn on 1 December 1924, which, should it succeed, would lead to the proclamation of the Estonian Soviet Republic.</ref> === Советска инвазија на Финска === [[Податотека:Finnish_areas_ceded_in_1940.png|десно|мини|129x129пкс|Зимска војна: Финските отстапки]] Слични барања биле упатени до Финска. Советите побарале на Финска да отстапи или да даде под закуп делови од својата територија, како и уништување на финската одбрана долж Карелискиот Истмус. Откако Финците ги отфрлиле овие барања, Советите одговориле со воена сила. СССР ја започнала [[Зимска војна|Зимската војна]] на 30 ноември 1939 година, со цел да ја анектира Финска.<ref>[[Soviet occupation of Latvia in 1940#Tanner|Tanner (1956)]], p. 114</ref><ref>[[Soviet occupation of Latvia in 1940#Trotter|Trotter (2013)]], p. 58, 61</ref> Истовремено, Советите создале [[Марионетска држава|марионетски режим]], наречен [[Финска Демократска Република]], за да управува со Финска по советското освојување.<ref>[[Soviet occupation of Latvia in 1940#Tanner|Tanner (1956)]], p. 114</ref><ref>[[Soviet occupation of Latvia in 1940#Trotter|Trotter (2013)]], p. 58, 61</ref> Бидејќи советскиот напад се сметал како нелегален, Советскиот Сојуз бил исклучен од [[Друштво на народите|Друштвото на народите]] на 14 декември.<ref>[https://web.archive.org/web/20070930072039/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,762112-2,00.html "Minus a Member"] at ''Time'' magazine on Monday, 25 December 1939</ref> Првичниот период од војната се покажал како катастрофален за советската војска, претрпувајќи сериозни загуби, со многу мал напредок. На 29 јануари 1940 година, Советите ставиле крај на нивната марионетска влада на Финската демократска република и ја признале владата во Хелсинки како легална влада на Финска, информирајќи ја дека се подготвени да преговараат за мир.<ref>[[Soviet occupation of Latvia in 1940#Trotter2002|Trotter (2002)]], pp. 234–235</ref><ref>[[Soviet occupation of Latvia in 1940#Enkenberg|Enkenberg (2020)]], p.215</ref> Советите ги реорганизирале своите сили и започнале нова офанзива по Карелискиот истмус во февруари 1940 година. Бидејќи борбите во Виипури беснееле и надежта за странска интервенција бледнеела, Финците ги прифатиле мировните услови на 12 март 1940 година со потпишувањето на Московскиот мировен договор. Борбите завршиле следниот ден. Финците ја задржале својата независност, но отстапиле 9% од финската територија на Советскиот Сојуз. Во јуни 1941 година, непријателствата меѓу Финска и СССР продолжиле. == 1940–1941: првата советска окупација == === Политичка позадина === Очигледното бегство од судбината на Финска можеби довело до лажно чувство на безбедност за Латвија. Четири месеци пред пристигнувањето на советските трупи во Латвија, Вилхелмс Мунтерс, обраќајќи се пред публиката на Универзитетот во Латвија на 12 февруари 1940 година, изјавил: „Имаме секаква причина да ги опишеме односите што постојат меѓу Латвија и Советскиот Сојуз како многу задоволителни. Има луѓе кои ќе речат дека овие поволни услови се само од привремена природа и дека порано или подоцна ќе мора да се соочиме со внатрешно-политички и надворешно-политички притисок од страна на Советскиот Сојуз. Основата врз која ги темелат овие пророштва е тајна на самите пророци. Искуството на нашата влада сигурно не ги оправдува таквите претчувства.“<ref>Zalts, Alberts Zalts (ed.). ''Latvian Economic Review, No. 2(18)'' April 1940. Latvian Chamber of Commerce and Industry. Riga.</ref> Со засега запечатениот неуспех на Советскиот Сојуз во Финска, помина малку повеќе од еден месец по позитивните изјави на Мунтерс, кога Молотов, зборувајќи на 25 март 1940 година, во суштина ги објави намерите на Советскиот Сојуз да ги анектира балтичките држави, наведувајќи: „... спроведувањето на пактите напредуваше задоволително и создаде услови поволни за понатамошно подобрување на односите меѓу Советска Русија и овие држави“. Подобрувањето на односите е [[еуфемизам]] за советско преземање. Во март и април 1940 година, веднаш по говорот на Молотов, советскиот печат започнал напади врз латвиската влада. Потоа, НКВД оркестрирала серија штрајкови во Рига и Лиепаја. Кога тие не успеале да се развијат во генерален штрајк, Советите го обвиниле за тој неуспех „неодговорниот елемент што ги расипува добрососедските односи“. Плашејќи се од советска акција, на 17 мај 1940 година, латвиската влада тајно му издала вонредни овластувања на латвискиот министер во Лондон, Карлис Рајнхолдс Заринш, назначувајќи го Алфредс Билманис, латвискиот министер во Вашингтон, за негов заменик. === Советска инвазија === [[Податотека:SovietBlockade1940.jpg|десно|мини|275x275пкс|Шеми на советската поморска воена блокада на Естонија и Латвија во 1940 година (Руски државен поморски архив)]] [[Податотека:Demonstration_in_Riga._1940_in_Latvia._013.jpg|мини|Советски организиран митинг во [[Рига]], 1940 година]] [[Податотека:Riga._Parade._November-7-1940.jpg|десно|мини|Парада во Рига. 7 ноември 1940 година.]] [[Податотека:Demonstration_in_Riga._1st_of_May_1941._(010).jpg|мини|Првиот митинг [[Меѓународен ден на трудот|за Први мај]] организиран од Советскиот Сојуз во Рига, 1941 година]] На 28 мај 1940 година, литванскиот министер во Москва добил нота од Молотов во која се зборувало за наводното киднапирање на двајца советски војници во Вилна. Литванската влада се обидела да го разјасни ова прашање преку советско-литванска комисија според условите на пактот за заемна помош. Москва го отфрлила овој предлог и ја прекинала понатамошната дискусија, набрзо покажувајќи и брзо играјќи ја својата улога: * На 12 јуни 1940 година, дадена е наредба за целосна воена блокада на Естонија од страна на советската Балтичка флота: според директорот на Рускиот државен архив на Морнаричкиот оддел Павел Петров (К. Фил.), повикувајќи се на записите во архивата<ref>{{In lang|fi}} [http://www.mil.fi/laitokset/tiedotteet/1282.dsp Pavel Petrov] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090821221643/http://www.mil.fi/laitokset/tiedotteet/1282.dsp|date=2009-08-21}} at Finnish Defence Forces home page</ref><ref>{{In lang|ru}} [http://www.rusin.fi/publications/warinpetsamo/indexEN.html documents published] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050219052823/http://www.rusin.fi/publications/warinpetsamo/indexEN.html|date=2005-02-19}} from the State Archive of the Russian Navy</ref> * 14 јуни 1940 година: додека светското внимание е насочено кон [[Битка за Франција|падот на Париз под нацистичка Германија]] еден ден претходно, Молотов ги обвинува балтичките земји за заговор против Советскиот Сојуз и ѝ поставува ултиматум на Литванија за воспоставување влада што Советите ја одобруваат. Истиот ден, стапила на сила советската блокада на Естонија. Според сведоштва на очевидци составени од естонски и фински истражители, два советски бомбардери го собориле финскиот патнички авион ''„Калева“'' што летал од Талин до Хелсинки, носејќи три дипломатски торби од американските претставништва во [[Талин]], [[Рига]] и [[Хелсинки]]. Вработениот во американската служба за надворешни работи, Хенри В. Антеил помладиот, бил убиен во несреќата.<ref>[http://www.afsa.org/fsj/may07/lastflight.pdf The Last Flight from Tallinn] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090325013623/http://www.afsa.org/fsj/may07/lastflight.pdf|date=2009-03-25}} at American Foreign Service Association</ref> * 15 јуни 1940 година: Советските трупи ја напаѓаат Литванија<ref name="TM0062419402">[https://web.archive.org/web/20070930095701/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,764071-2,00.html Five Years of Dates] at ''Time'' magazine on Monday, 24 June 1940</ref> и распоредуваат трупи за инвазија на Латвија. * 15 јуни 1940 година: Советските трупи ги нападнале латвиските граничари кај Масленки,<ref name="OPL">[http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/ The Occupation of Latvia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071123015238/http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/|date=2007-11-23}} at Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Latvia</ref> убивајќи тројца граничари и двајца цивили, а исто така земале 10 граничари и 27 цивили како заложници на Советскиот Сојуз.<ref name="PBBG"/> Советите им доставиле ултиматуми на Естонија и Латвија, на кои требало да се одговори во рок од 6 часа, барајќи: (1) воспоставување просоветски влади кои, под заштита на Црвената армија, ќе бидат поспособни да ги спроведат Пактовите за заемна помош; (2) слободно поминување на советските трупи во Естонија и Латвија со цел да се сместат во најважните центри и да се избегнат можни провокативни акти против советските гарнизони. Не можејќи сами да се спротивстават, без достапна надворешна помош, под закана од бомбардирање на градовите и со голем број помалку војници, Латвија и Естонија капитулирале.<ref name="PBBG" />{{Rp|43}} * 17 јуни 1940 година: Советските трупи ја нападнале Латвија и ги окупирале мостовите, поштата/телефонијата, телеграфијата и радиодифузните канцеларии. * 17 јуни 1940 година: Андреј Вишински, заменик-претседател на Советот на народни комесари на Советскиот Сојуз (и обвинител на монтираните судења на [[Јосиф Сталин]] во 1937–1938 година), му се претставува на претседателот Карлис Улманис како советски специјален пратеник. === Губење на независноста === [[Податотека:1940._Liepāja._We_ask_for_full_accession_to_the_USSR.jpg|лево|мини|270x270пкс|Советска пропагандна демонстрација во [[Лиепаја]], 1940 година. На постерите пишува: ''Бараме целосен влез во СССР!'']] Советската оркестрација на настаните продолжила по инвазијата, заедно со демонстранти, кои пристигнале со трупите на Црвената армија, организирајќи масовни маршеви и собири со цел да создадат впечаток за народни немири: * 19 јуни 1940 година: Вишински повторно го посетил Улманис, овој пат, за да го достави списокот, претходно одобрен од Москва, на новите членови на кабинетот на латвиската влада. * 20 јуни 1940 година: Улманис бил принуден да одобри просоветска влада која ја презема власта. Затворените членови на поранешната нелегална комунистичка партија биле ослободени. Јавни „процесии на благодарност“ биле организирани во чест на Сталин. * 30 јуни 1940 година: Литванскиот министер за надворешни работи, Винкас Креве-Мицкевичиус, се сретнал со Молотов. Молотов бил директен во комуникацијата на советската намера да го окупира целиот регион: „Мора добро да ја погледнете реалноста и да разберете дека во иднина малите нации ќе мора да исчезнат. Вашата Литванија, заедно со другите балтички нации, вклучувајќи ја и Финска, ќе мора да се приклучат на славното семејство на Советскиот Сојуз. Затоа, треба да започнете сега да го воведувате вашиот народ во советскиот систем, кој во иднина ќе владее насекаде, низ цела Европа; да се спроведе во пракса порано на некои места, како во балтичките нации, а подоцна на други.“ * 5 јули 1940 година: издаден бил декрет со кој се објавиле нови избори; латвиските демократски партии се организирале под Националниот комитет и се обидувале да учествуваат. * 9 јули 1940 година: Вилис Лацис, министерот за внатрешни работи назначен од Советскиот Сојуз, наредил затворање на Националниот комитет, а неговите најистакнати членови биле депортирани. Депортациите веќе се одвивале од територија што (сè уште) не е дел од Советскиот Сојуз. * 14-15 јули 1940 година: во Латвија (и другите балтички држави) се одржале наместени избори. Само една однапред одобрена листа на кандидати била дозволена за избори за „Народниот парламент“.<ref name="OPL">[http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/ The Occupation of Latvia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071123015238/http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/|date=2007-11-23}} at Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Latvia</ref> Гласачките ливчиња биле положени според упатствата: „Само листата на Латвискиот работнички народен блок мора да се стави во гласачката кутија. Гласачкото ливче мора да се стави без никакви измени.“ Наводниот индекс на активност на гласачите бил 97,6%. Најзначајно е што комплетните резултати од изборите биле објавени во Москва 12 часа пред затворањето на изборите. Советските изборни документи подоцна потврдиле дека резултатите биле целосно наместени. Биле формирани трибунали за да се казнат „предавниците на народот“. Оние кои не ја исполниле „политичката должност“ да гласаат за Латвија во СССР. Оние кои не успеале да добијат печат за гласање во пасошите, им било дозволено да бидат застрелани во тилот.<ref name="TM1919403">[https://web.archive.org/web/20070930031407/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,764407,00.html Justice in The Baltic] at Time magazine on Monday, 19 August 1940</ref> * 21 јули 1940 година: лажно воспоставениот Саем се состанува за прв пат. Има само едно прашање - петиција за приклучување кон Советскиот Сојуз (разгледувањето на таквата акција било одбиено во текот на сите избори). Петицијата била едногласно усвоена. Сепак, таа била нелегална според латвискиот Устав, кој сè уште беше во сила, кој барал плебисцитарен референдум за одобрување на таква акција: две третини од сите подобни учесници и обично мнозинство за одобрување. Улманис бил принуден да поднесе оставка. * 22 јули 1940 година: Улманис бил депортиран во Советскиот Сојуз, умирел во заробеништво во 1942 година.<ref name="PBBG"/>{{Rp|44}}Земјиштето било национализирано. * ''23 јули 1940 година: Американскиот заменик-државен секретар Самнер Велс ги осудува „подмолните процеси“ со кои'' „''политичката независност и територијалниот интегритет на трите мали балтички републики требаше намерно да бидат уништени од еден од нивните помоќни соседи''“. * 31 јули 1940 година: Министерот за одбрана Јанис Балодис и семејството биле депортирани во Советскиот Сојуз (наредба рачно напишана од Вилис Лацис). * 5 август 1940 година: Советскиот Сојуз ги одобрил петициите на Литванија, Латвија и Естонија, соодветно, за приклучување. Латвија била инкорпорирана како 15-та Република на Советскиот Сојуз. Освен Германија, ниедна западна нација не ја признал анексијата како легитимна ''[[Де јуре|de jure]]''. Точни бројки за загубите што Советите ѝ ги нанеле на Латвија не се достапни. Тие се проценуваат на 35.000 мртви од воени дејствија, егзекуции или депортација.<ref name="PBBG"/>{{Rp|48}} Многу повеќе нашле засолниште во странство. Сите овие загуби започнале за време на првата советска окупација. Ова, на латвиски, се нарекува и „Бајгаис Гадс“ (Година на теророт) (овој термин се користел и во антисоветската пропаганда од тој период - овие две употреби не треба да се мешаат или поврзуваат по намена. ''Бајгаис Гадс'' е исто така наслов на антисемитски извештај за настаните од годината, напишан од Паулс Ковалевскис, симпатизер на нацизмот, во 1942 година). Биле планирани понатамошни масовни депортации и убиства, но германската инвазија на советска територија го спречила ова. Литвански владин службеник тврди дека видел документ со кој се предвидува отстранување на 700.000 луѓе од Литванија.<ref name="PBBG" />{{Rp|48}} === Советскиот терор === [[Податотека:Plaque_at_Bauska_Cheka.jpg|десно|мини|267x267пкс|Плоча во спомен на жртвите на советската НКВД во Бауска, Латвија]] Советските власти, откако ја презеле контролата врз Латвија, веднаш вовеле режим на терор. Стотици мажи биле уапсени, вклучувајќи многу лидери на Република Латвија. Беа формирани трибунали за казнување на „предавниците на народот“. Летонскиот претседател Карлис Улманис и министерот за надворешни работи Вилхелмс Мунтерс биле уапсени и подложени на брза ликвидација. За дипломатите во странство кои одбивале да ги признаат новите режими и да се вратат во Латвија, била наредена итна конфискација на имотот и егзекуција во рок од 24 часа.<ref name="TM1919404">[https://web.archive.org/web/20070930031407/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,764407,00.html Justice in The Baltic] at Time magazine on Monday, 19 August 1940</ref> Подоцнежните наредби го прошириле списокот на репресии, вклучувајќи го и секој што е поврзан со некој што се крие од владата или избегал во странство - што ги направи предавници на државата. На 22 јуни 1940 година, сите три балтички парламенти донеле првични резолуции за национализација на земјиштето, по што во Латвија следел Закон за земјишна реформа една недела подоцна. Првично, едно семејство можело да користи максимум 30 хектари земјиште, намалено за време на втората советска окупација на 15-20 хектари. Јунската депортација се случила на 13-14 јуни 1941 година, каде што проценета е депортација на 15.600 мажи, жени и деца, вклучувајќи 20% од последната законска влада на Латвија. Приближно 35.000 вкупно (1,8% од населението на Латвија) биле депортирани за време на првата советска окупација. Сталиновите депортации, исто така, вклучувале илјадници латвиски Евреи (масовната депортација броела вкупно 131.500 низ Балтикот). Според упатствата на Серов, депортациите биле брзи и ефикасни и се случиле среде ноќ. На депортираните им бил даден еден час или помалку да се подготват за заминување. Им било дозволено да понесат со себе свои работи што не надминувале 100&nbsp;кг тежина (пари, храна за еден месец, апарати за готвење, облека). Потоа семејствата биле однесени на железничката станица. Тогаш откриле дека мажите треба да бидат одвоени од жените и децата: „Со оглед на фактот дека голем број депортирани лица мора да бидат уапсени и распоредени во специјални логори и дека нивните семејства мора да продолжат кон специјални населби во далечни региони, важно е операцијата на отстранување и на членовите на семејството на депортираниот и на неговата глава да се изврши истовремено, без да се известат за одвојувањето со кое се соочуваат.“&nbsp;... Конвојот на целото семејство до станицата ќе се одвива во едно возило и само на појдовната станица главата на семејството ќе биде сместен одделно од своето семејство во автомобил специјално наменет за главата на семејството“. Возовите биле придружувани од офицери на НКВД и воена придружба. Натоварени во товарни вагони со решетки, со отвори на подот за санитарни потреби, депортираните биле однесени во Сибир. Многумина починале уште пред да стигнат до својата крајна дестинација поради суровите услови. Уште повеќе загинале во текот на првата зима. Дел од Латвијците кои успеале да ги избегнат депортациите решиле да се кријат во шумите, каде што биле организирани антисoветски единици. Кога нацистичка Германија го нападнала Советскиот Сојуз, бунтовниците веднаш започнале соработка со нацистичка Германија.<ref name="Chris Bellamy page 196" /> == Последици == === Окупација на Латвија од страна на нацистичка Германија 1941–1944 === Советско-германската војна ја прекинала оваа прва година од советската окупација. Нацистичката офанзива, започната на 22 јуни 1941 година, нешто повеќе од една недела откако биле извршени масовните депортации, влегла во Рига на 1 јули 1941 година. Ова ги попречила документираните планови на НКВД за депортирање на уште неколку стотици илјади луѓе од балтичките држави на 27-28 јули 1941 година. Германските трупи биле пречекани по нивното пристигнување од страна на Летонците како ослободители. На радио се слушала латвиската национална химна и, како што напишал Крис Белами:„[антисоветскиот] бунт избувнал веднаш по веста за Барбароса“.<ref name="Chris Bellamy page 196">Chris Bellamy. ''The Absolute War. Soviet Russia in the Second World War'', page 196. Vintage Books, New York 2008. {{ISBN|978-0-375-72471-8}}</ref> Поголемиот дел од етничките Летонци кои биле принудени да служат во [[Црвена армија|Црвената армија]] дезертирале од своите единици и набргу потоа ја нападнале НКВД. На 2 јули 1941 година, единица латвиски дезертери го освоил градот Сигулда, а три дена подоцна, латвиските бунтовници ја презедоа контролата врз друг град, Смилтене, исто така блокирајќи го стратешкиот пат до [[Псков]]. Летонците не само што масовно дезертирале од редовните единици на Црвената армија, туку избегале и од воените кампови за обука, кои биле дел од советскиот план за мобилизација. Меѓу другите битки со советските единици што се повлекувале, Белами ги споменува Лимбажи (4 јули), Олејн (5 јули) и Алуксне (9 јули). Сите овие локации биле освоени од латвиските бунтовници пред првите единици [[Вермахт|на Вермахтот]] да се појават во областа.<ref name="Chris Bellamy page 196" /> Сепак, нацистичка Германија немала план ниту желба да ја врати автономијата на Латвија, иако му наредиле на полковникот Александар Плеснерс да го надгледува формирањето на Латвиските одбранбени сили. На 8 јули Германците објавиле дека носењето негермански униформи е забрането. Исто така, на бунтовничките единици им било наредено да се разоружаат. До 10 јули 1941 година, [[Вермахт|германските вооружени сили]] ја окупирале целата територија на Латвија. Латвија станала дел од Рајхскомесаријатот Остланд на нацистичка Германија - Генералниот покраински совет на Латвија (''Generalbezirk Lettland''). Во 1939 година, нацистичка Германија изготвила Генерален план Ост, кој ги опфаќал источните земји. Што се однесува до Латвија, било утврдено дека населението од околу 2.000.000 жители треба да се намали за 50%, а преостанатите да се сметаат за достојни за „германизација“. Според тоа, [[Евреи|Евреите]], [[Роми|Ромите]], комунистите, воените офицери, политичарите и другите интелектуалци биле уапсени.<ref name="PBBG"/>{{Rp|54–56}} Понатамошно намалување на цивилното население би се постигнало преку недостиг на храна, што би резултирало со масовен глад.<ref name="PBBG" />{{Rp|56}} === Втора советска окупација 1944–1991 === Ришката офанзива била дел од поголемата Балтичка офанзива на Источниот фронт за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Се одржала кон крајот на 1944 година и ги протерала германските сили од градот [[Рига]]. Латвија повторно била окупирана од Советскиот Сојуз од 1944 до 1991 година. Под советската окупација илјадници Летонци биле депортирани во сибирските логори, погубени или принудени на егзил. Многу Летонци избегале со рибарски чамци и бродови во [[Шведска]] и Германија, од каде што до 1951 година се преселиле во различни делови од западниот свет (претежно [[Австралија]] и [[Северна Америка]]). Приближно 150.000 Летонци емигрирале на Запад. Според приближни проценки, како резултат на Втората светска војна, населението на Латвија се намалило за половина милион (25% помалку отколку во 1939 година). Во споредба со 1939 година, латвиското население се намалило за околу 300.000. Војната, исто така, нанела големи загуби врз економијата - многу историски градови биле уништени, како и индустријата и инфраструктурата. Во јули 1989 година, по драматичните настани во [[Источна Германија]], Врховниот совет на Латвија усвоил „Декларацијата за суверенитет“ и го изменил Уставот за да ја потврди супериорноста на своите закони над оние на СССР. На 23 август 1989 година се одржале политичките демонстрации [[Балтички Пат|„Балтички пат“]]. Околу два милиони луѓе се здружиле за раце за да формираат човечки синџир долг над 600 километри низ трите балтички држави (Естонија, Латвија, Литванија). Овие демонстрации биле организирани за да го привлечат вниманието на светот кон заедничката историска судбина што ја претрпеле овие три земји. Во март 1990 година, кандидатите од партијата за независност, Латвиски народен фронт, добиле двотретинско мнозинство во Врховниот совет на демократски избори. На 4 мај 1990 година, Латвискиот совет ја прогласила својата намера да ја врати целосната независност на Латвија. Советските политички и воени сили безуспешно се обиделе да ја соборат латвиската влада. На 21 август 1991 година, Латвија прогласила де факто независност. Следело меѓународно признавање, вклучително и она од СССР. Соединетите Американски Држави, кои никогаш не ја признале насилната анексија на Латвија од страна на СССР, ги обновиле целосните дипломатски односи со Латвија на 2 септември 1991 година.<ref name="USDS2">[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/5378.htm Background Note: Latvia] at US Department of State</ref> Во февруари 1992 година, Русија се согласила да започне со повлекување на своите трупи од Латвија.<ref>[https://www.deseret.com/1992/2/3/18965674/russia-latvia-agree-on-troop-withdrawal/ RUSSIA, LATVIA AGREE ON TROOP WITHDRAWAL] [[Deseret News]]. 3 February 1992. Retrieved 8 January 2013.</ref> Во август 1994 година, последните руски трупи се повлекле од Република Латвија.<ref name="GLBS2">[http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/vo-baltic.htm Baltic Military District] globalsecurity.org</ref> Русија официјално го завршила своето воено присуство во Латвија во август 1998 година по декомисионирањето на радарската станица Скрунда-1, кој билпоследниот активен руски воен радар во Балтикот. Последните руски трупи се повлекле од станицата наредната година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.am.gov.lv/en/copenhagen/news/latvian-news/template/?pg=1562|title=Latvia takes over the territory of the Skrunda Radar Station|date=21 October 1999|publisher=Embassy of the Republic of Latvia in Copenhagen|archive-url=https://web.archive.org/web/20120229195807/http://www.am.gov.lv/en/copenhagen/news/latvian-news/template/?pg=1562|archive-date=29 February 2012|accessdate=15 June 2013}}</ref><gallery widths="200px" heights="200px"> Податотека:BALTICO_RIGA.jpg|алт=Soviet troops in Riga, October 1944| Советски трупи во Рига, октомври 1944 година Податотека:Plakāts.Latvijas_PSR_ģerbonis.Himnas_vārdi.jpg|алт=Soviet propaganda poster in Latvia, 1945| Советски пропаганден постер во Латвија, 1945 година </gallery> == Советска верзија на настаните == [[Податотека:Stalin_Lenin_jk.jpg|мини|„Духот на Велики Ленин и неговото победничко знаме нè инспирираат за Големата патриотска војна“ ([[Јосиф Сталин|Сталин]])]] До преиспитувањето на советската историја што започнало за време на Перестројката, што довело до официјална осуда на тајниот протокол од 1939 година од страна на советската влада, советскиот став за настаните од 1939-1940 година е сумиран на следниов начин: Владата на Советскиот Сојуз ѝ предложила на Владата на Република Латвија да склучат договор за меѓусебна помош меѓу двете земји. Притисокот од латвиските работнички народи ја принудил латвиската влада да ја прифати оваа понуда. Бил потпишан Пакт за меѓусебна помош<ref>{{In lang|ru}}[http://oldgazette.ru/lib/propagit/20/03.html 1939 USSR-Latvia Mutual Aid Pact (full text)]</ref> со кој на СССР му се дозволувало да стационира ограничен број единици на [[Црвена армија|Црвената армија]] во Латвија. Економските тешкотии, незадоволството од политиките на латвиската влада „''кои го саботирале исполнувањето на Пактот и латвиската влада''“ и политичката ориентација кон нацистичка Германија довеле до револуционерна ситуација што кулминирала во јуни 1940 година. За да се гарантира исполнувањето на Пактот, во Латвија влегле дополнителни советски воени единици, поздравени од латвиските работници кои побарале оставка од буржоаската латвиска влада и нејзиниот фашистички лидер, Карлис Улманис.<ref name="CELSSR">Concise Encyclopedia of the Latvian SSR</ref> Истиот јуни, под водство на Латвиската комунистичка партија, латвиските работници одржале демонстрации, а на тој ден фашистичката влада била соборена и формирана Народна влада. Изборите за латвискиот парламент биле одржани кратко потоа, во јули 1940 година. „Работничкиот народен сојуз“, создаден по иницијатива на Латвиската комунистичка партија, доби огромно мнозинство гласови.<ref name="GSE2">[[Great Soviet Encyclopedia]]</ref> Парламентот ја усвоил декларацијата за враќање на советската власт во Латвија и ја прогласи [[Латвиска Советска Социјалистичка Република|Латвиската Советска Социјалистичка Република]]. Потоа, парламентот ја прогласил желбата на Латвија слободно и доброволно да се приклучи кон СССР, усвојувајќи резолуција за тоа. Тоа барање било одобрено од Врховниот совет на СССР и Латвија станала составен дел од СССР. == Конфликтни верзии на историјата == [[Податотека:Welles_declaration.jpg|мини|276x276пкс|Велсовата декларација, со која се осудува окупацијата на Латвија и двете други [[балтички држави]] од страна на Советскиот Сојуз во 1940 година и се одбива да се признае нивната анексија како [[Републики на Сојузот на Советските Социјалистички Републики|советски републики.]]]] Прашањето за советската окупација и нејзините мотиви и последици остануваат точка на спор меѓу балтичките држави и Русија. Во сржта лежат различни верзии на историските настани за време на Втората светска војна и по неа: латвиската (која ја делат и [[Естонија]] и [[Литванија]] и е широко прифатена од западната историска наука) и советската, која продолжува да биде поддржана и бранета од владата на Русија. Според [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]],<ref name="Ref-13">[[European Court of Human Rights cases on Occupation of Baltic States]]</ref> Владата на Латвија,<ref name="OPL3">[http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/ The Occupation of Latvia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071123015238/http://www.am.gov.lv/en/latvia/history/occupation-aspects/|date=2007-11-23}} at Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Latvia</ref> Соединетите Американски Држави,<ref name="Ref-23">[https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/rm/86539.htm "U.S.-Baltic Relations: Celebrating 85 Years of Friendship"] at state.gov</ref> и [[Европска Унија|Европската Унија]],<ref name="Ref-33">[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//NONSGML+MOTION+B6-2007-0215+0+DOC+PDF+V0//EN Motion for a resolution on the Situation in Estonia] by [[European Union|EU]]</ref><ref name="Ref-43">{{cite journal|last=Dehousse|first=Renaud|year=1993|title=The International Practice of the European Communities: Current Survey|url=http://ejil.org/pdfs/4/1/1194.pdf|journal=European Journal of International Law|volume=4|issue=1|pages=141|doi=10.1093/oxfordjournals.ejil.a035821|access-date=2011-01-28}}</ref><ref name="Ref-53">{{cite journal|last=European Parliament|date=13 January 1983|title=Resolution on the situation in Estonia, Latvia, Lithuania|url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/8/80/Europarliament13011983.jpg|journal=Official Journal of the European Communities|volume=C 42/78}}</ref> окупацијата на Латвија од страна на СССР во 1940 година и нејзиното последователно повторно вклучување во Советскиот Сојуз во 1944 година, била нелегална. Според ова сведоштво, законската влада на Латвија била соборена во 1940 година, а советската власт била наметната со сила. Последователно, Советскиот Сојуз спровел систематски дејства и акции, вклучувајќи убиства и масовни депортации против латвиското население. Организирани се фалсификувани избори на кои само на кандидатите поддржани од Советскиот Сојуз им било дозволено да се кандидираат;<ref>[https://books.google.com/books?id=NwvoM-ZFoAgC&pg A Historical Dictionary of European National Groups; p238] {{ISBN|0-313-30984-1}}</ref> резултатите биле случајно објавени во западниот печат во Лондон пред изборите да бидат дури и завршени. Како што објавил ''[[Тајм (списание)|„Тајм“]]'' во 1940 година, на оние на кои не им биле ставени печати во пасошите за гласање на Латвија во СССР им било дозволено да бидат застрелани во задниот дел од главата од страна на советската НКВД,<ref name="TM1919402">[https://web.archive.org/web/20070930031407/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,764407,00.html Justice in The Baltic] at Time magazine on Monday, 19 August 1940</ref> Земјата останала окупирана од Советскиот Сојуз сè до обновувањето на нејзината независност во 1991 година. 48-те години советска окупација и анексијата на балтичките држави никогаш не биле признати како легални од страна на западните демократии. Соединетите Држави особено ја примениле претходно усвоената Стимсонова доктрина во прашањето на балтичките држави, што довело до тоа таа да стане воспоставен преседан во меѓународното право. Иако Конгресот на народните пратеници на Советскиот Сојуз ја осудил анексијата на Латвија и другите балтички држави пред распадот на СССР,<ref>The resolution passed 24 December 1989, stated the annexation had been "in conflict with the sovereignty and independence of a number of third countries." Kohen, M. ''Secession: International Law Perspectives'', Cambridge University Press, 2006</ref> [[Русија|Руската Федерација]], наследник на СССР, не ја признава насилната окупација на Латвија од страна на Советскиот Сојуз. Поточно, во однос на Латвија, Руската Дума донела резолуција со која „ги потсетува пратениците на Латвискиот Саем дека Латвија е дел од Советскиот Сојуз заснована на факти и ''закон од меѓународно правна гледна точка'' “.<ref>Reported in ''Pravda'' on Friday 19 November 1999. This declaration states the incorporation of Latvia into the USSR was legal according to the laws of the Soviet Union ''and'' according to international law (''de jure'').</ref> Владата на Русија понатаму тврди дека Советскиот Сојуз ја ослободил Латвија од Германците во 1944 година. == Наследство == Во 2000 година, Денот на советската окупација — 17 јуни — станал ден на сеќавање во Латвија.<ref>[http://www.eurotopics.net/en/archiv/results/archiv_article/ARTICLE71606-Latvia-still-occupied-today Latvia still occupied today] {{webarchive|url=https://archive.today/20120801042342/http://www.eurotopics.net/en/archiv/results/archiv_article/ARTICLE71606-Latvia-still-occupied-today|date=2012-08-01}}</ref><ref>[http://zinas.nra.lv/viedokli/elita-veidemane/25346-netira-diena.htm Netīrā diena]</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} == Литература == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=GjY7aV_6FPwC&pg=PA596|title=A Study of Crisis|last=Brecher|first=Michael|last2=Jonathan Wilkenfeld|publisher=University of Michigan Press|year=1997|isbn=0472108069|page=596|author-link=Michael Brecher|author-link2=Jonathan Wilkenfeld}} * {{Наведена книга|title=Talvisota Väreissä|last=Enkenberg|first=Ilkka|publisher=Readme.fi|year=2020|isbn=978-952-373-053-3|language=fi|ref=Enkenberg}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C&pg=PA132|title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture|last=Frucht|first=Richard|publisher=ABC-CLIO|year=2005|isbn=978-1-57607-800-6|page=132}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=b3b5nU4bnw4C&pg=PA113|title=The History of the Baltic States|last=O'Connor|first=Kevin|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2003|isbn=978-0-313-32355-3|pages=113–145}} * {{Наведена книга|title=Miten Suomi valloitetaan: Puna-armeijan operaatiosuunnitelmat 1939–1944|last=Manninen|first=Ohto|publisher=Edita|year=2008|isbn=978-951-37-5278-1|language=fi|trans-title=How to Conquer Finland: Operational Plans of the Red Army 1939–1944|ref=Manninen2008|author-link=Ohto Manninen}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ad3-xvwdjE4C&pg=PA143|title=The Latvians: A Short History|last=Plakans|first=Andrejs|publisher=Hoover Press|year=1995|isbn=978-0-8179-9302-3|pages=143–166}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=p2nanp_wpnkC|title=Experiencing Totalitarianism: The Invasion and Occupation of Latvia by the USSR and Nazi Germany 1939–1991|last=Plakans|first=Andrejs|publisher=AuthorHouse|year=2007|isbn=978-1-4343-1573-1|page=596}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-_Avp1TNYjMC|title=How Wars End|last=Reiter|first=Dan|publisher=Princeton University Press|year=2009|isbn=978-0691140605|ref=Reiter|access-date=29 October 2010}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=yXANj6Y_7goC|title=The Case for Latvia: Disinformation Campaigns Against a Small Nation|last=Rislakki|first=Jukka|publisher=Rodopi|year=2008|isbn=978-90-420-2424-3}} * {{Наведена книга|title=The Winter War: Finland Against Russia, 1939–1940, Volume 312|last=Tanner|first=Väinö|publisher=Stanford University Press|year=1956|location=Palo Alto|ref=Tanner}} * {{Наведена книга|title=A Frozen Hell: The Russo-Finnish Winter War of 1939–1940|last=Trotter|first=William|publisher=Algonquin Books|year=2013|ref=Trotter}} * {{Наведена книга|title=The Winter War: The Russo–Finnish War of 1939–40|last=Trotter|first=William R.|publisher=Aurum Press|year=2002|isbn=1-85410-881-6|edition=5th|ref=Trotter2002|author-link=William R. Trotter|orig-year=1991}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=U6KVOsjpP0MC&pg=PA365|title=The World Reacts to the Holocaust|last=Wyman|first=David|last2=Charles H. Rosenzveig|publisher=JHU Press|year=1996|isbn=978-0-8018-4969-5|pages=365–381}} [[Категорија:Латвиска ССР]] [[Категорија:Окупирани територии во Втората светска војна]] [[Категорија:Советски окупации]] [[Категорија:Окупација на балтичките држави]] 0z7ddc06yfi3hs0zhpv7wytvy0rtjuj 0 1390737 5542739 5534972 2026-04-21T07:38:08Z BosaFi 115936 5542739 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Празник|holiday_name=Глобален ден за миење раце|type=Интернационално|image=Global Handwashing Day (emblem).svg|imagesize=|caption=Амблем што се користи за Глобалниот ден на миење раце низ целиот свет. На сликата се прикажани вода, сапун и рака.|official_name=|nickname=|observedby=|litcolor=|longtype=|significance=|begins=|ends=|date=15 Октомври|celebrations="Нашите раце, нашата иднина!"|observances=|relatedto=[[Ден за менструална хигиена ]]}} [[Податотека:Washing_hands_Corona.jpg|мини|Миење раце]] '''Глобалниот ден за миење раце (GHD)''' претставува меѓународна кампања чија цел е да ја промовира навиката на миење раце и да ги мотивира луѓето ширум светот да ја подобрат својата хигиена. Особено значајно е миењето раце во критични моменти од денот, како и користењето [[сапун]], бидејќи тоа е клучно за спречување на болести и инфекции. Првото одбележување на овој ден се случило во 2008 година и претставувало почеток на едно движење кое имало за цел да ја зголеми свеста за важноста на миењето раце со [[сапун]].<ref>{{Наведено списание|last=Nishimura|first=Yoshito|last2=Hagiya|first2=Hideharu|last3=Keitoku|first3=Koichi|last4=Koyama|first4=Toshihiro|last5=Otsuka|first5=Fumio|date=2022-02-01|title=Impact of the world hand hygiene and global handwashing days on public awareness between 2016 and 2020: Google trends analysis|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0196655321006878|journal=American Journal of Infection Control|volume=50|issue=2|pages=141–147|doi=10.1016/j.ajic.2021.08.033|issn=0196-6553|url-access=subscription}}</ref> Основната идеја зад овој ден е едноставна, но моќна: преку правилна хигиена на рацете може да се спречат голем број болести и инфекции, што директно придонесува за подобро јавно здравје и спасување на животи.<ref>{{Наведено списание|last=Ross|first=Ian|last2=Bick|first2=Sarah|last3=Ayieko|first3=Philip|last4=Dreibelbis|first4=Robert|last5=Wolf|first5=Jennyfer|last6=Freeman|first6=Matthew C.|last7=Allen|first7=Elizabeth|last8=Brauer|first8=Michael|last9=Cumming|first9=Oliver|date=2023-05-20|title=Effectiveness of handwashing with soap for preventing acute respiratory infections in low-income and middle-income countries: a systematic review and meta-analysis|url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(23)00021-1/fulltext?ref=pmp-magazine.com|journal=The Lancet|language=English|volume=401|issue=10389|pages=1681–1690|doi=10.1016/S0140-6736(23)00021-1|issn=0140-6736|pmid=37121242|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Plyushteva|first=Anna|date=2009-05-01|title=This Benevolent Hand Gives You Soap: Reflections on Global Handwashing Day from an International Development Perspective|url=https://doi.org/10.1177/097206340901100210|journal=Journal of Health Management|language=EN|volume=11|issue=2|pages=419–430|doi=10.1177/097206340901100210|issn=0972-0634|url-access=subscription}}</ref> За да се нагласи значењето на оваа практика, уште при првото одбележување биле охрабрени над 120 милиони деца од 70 земји да ја усвојат навиката на редовно миење раце со сапун. Оваа масовна акција не само што ја пренела пораката до младите генерации, туку и создала основа за трајна промена во однесувањето на заедниците. Оттогаш, движењето се проширило со забрзан интензитет и добило широка поддршка од различни засегнати страни: влади, училишта, невладини организации и приватни фирми. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://globalhandwashing.org/global-handwashing-day/about-ghd/|title=About Global Handwashing Day - The Global Handwashing Partnership|date=2015-01-21|work=globalhandwashing.org|language=en-US|accessdate=2024-07-28}}</ref> Глобалниот ден за миење раце се одбележува секоја година на 15 октомври. Оваа глобална кампања има за цел да ја подигне свеста за значењето на миењето раце со сапун, кое претставува еден од најважните и најефикасни начини за превенција на болести.<ref>{{Наведени вести|url=http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=nfh&AN=20091015004104007&site=ehost-live|title=Lae Marks Global Handwashing Day|last=Rai|first=Frank|date=12 August 2009|work=Post-Courier (Papua New Guinea)|access-date=24 July 2015|via=Newspaper Source – EBSCO}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Meinig|first=R.|last2=Westphal|first2=R.|last3=Strzelecki|first3=A.|last4=Kaatz|first4=M.|last5=Zieger|first5=M.|date=2025-07-01|title=Public awareness of Global Handwashing Day: A dermatological perspective|url=https://www.dustri.com/article_response_page.html?artId=192373&doi=10.5414/DBX00480&L=1|journal=Dermatologie in Beruf und Umwelt|language=en|volume=73|issue=07|pages=136–140|doi=10.5414/DBX00480|issn=1438-776X|url-access=subscription}}</ref> Со правилно и доследно миење раце, може значително да се намали ширењето на [[Дишен систем|респираторни]] и цревни заболувања. Тоа е едноставна навика која бара минимален напор, но има огромно влијание врз здравјето.<ref>{{Наведено списание|last=Aiello|first=Allison E.|last2=Coulborn|first2=Rebecca M.|last3=Perez|first3=Vanessa|last4=Larson|first4=Elaine L.|date=August 2008|title=Effect of hand hygiene on infectious disease risk in the community setting: a meta-analysis|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18556606|journal=American Journal of Public Health|volume=98|issue=8|pages=1372–1381|doi=10.2105/AJPH.2007.124610|issn=1541-0048|pmc=2446461|pmid=18556606}}</ref> == Имплементација и управување == Глобалното партнерство за миење раце (GHP), познато и под неговото претходно име „Јавно-приватно партнерство за миење раце“ (PPPHW), го воспоставило Глобалниот ден за миење раце во 2008 година. Целта на оваа иницијатива била да се промовира и глобална, и локална визија за миење раце со сапун како основна хигиенска практика што може да спречи милиони инфекции и да спаси животи.<ref name=":1">{{Наведено списание|date=12 October 2012|title=Global Handwashing Day|url=http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=a9h&AN=82513752&site=ehost-live|journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report|volume=61|issue=40|page=821|url-access=subscription|access-date=24 July 2015}}</ref> Членови на Управниот одбор се ''Колгејт, Палмолив; FHI 360; Лондонската школа за хигиена и тропска медицина ; [[Procter & Gamble]]; [[УНИЦЕФ]]; Унилевер; Универзитетот во Бафало; УСАИД; Програмата за вода и санитација при Светската банка и Советот за соработка за водоснабдување и санитација''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://globalhandwashing.org/about-us/who-we-are/|title=The Global Handwashing Partnership|date=3 January 2017|work=globalhandwashing.org}}</ref> Во соработка со иницијативата за Глобалниот ден за миење раце (GHD), започнати се континуирани истражувања и анализи за навиките и практиките поврзани со миењето раце. Целта на овие истражувања е да се добие појасна слика за тоа како луѓето ја практикуваат оваа едноставна, но клучна хигиенска мерка, и каде постојат празнини што треба да се надминат. Во 2011 година, компанијата Свенска Целулоса Актиболагет спонзорирала студија која се фокусирала на проценката на навиките за миење раце кај возрасните во САД и Канада. Резултатите откриле загрижувачки податок: голем број испитаници не користеле сапун при миењето раце, што значително ја намалува ефикасноста на оваа практика.<ref>{{Наведени вести|url=http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=bwh&AN=bizwire.c37268574&site=ehost-live|title=New Research Reveals Poor Handwashing Practices|date=14 October 2011|work=Business Wire|access-date=10 August 2015|via=Regional Business News – EBSCOhost}}</ref> === Цели === Декларираните цели на Глобалниот ден за миење раце се:<ref name=":1"/> * Негување и поддршка на општа култура на миење раце со сапун во сите општества * Свртување на вниманието кон состојбата со миењето раце во секоја земја * Подигнување на свеста за придобивките од миењето раце со сапун. == Активности == Секоја година, над 200 милиони луѓе го прославуваат Глобалниот ден за миење раце. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://concern-universal.org/get-involved/campaigns-appeals/global-handwashing-day/|title=Global Handwashing Day - Concern Universal|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208100034/http://concern-universal.org/get-involved/campaigns-appeals/global-handwashing-day|archive-date=8 February 2015|accessdate=2015-08-10}}</ref> == Примери == * На 15 октомври 2014 година, [[Мадја Прадеш]], индиска држава, го освоила [[Гинисови рекорди|Гинисовиот рекорд]] за најмасовна програма за миење раце.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=http://www.hindustantimes.com/bhopal/mp-creates-world-record-for-mass-hand-washing-initiative-guinness-book-acknowledges-feat/article1-1365615.aspx|title=MP Creates World Record for Mass Handwashing Initiative; Guinness Book Acknowledges Feat|date=3 July 2015|work=Hindustan Times|access-date=23 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724070707/http://www.hindustantimes.com/bhopal/mp-creates-world-record-for-mass-hand-washing-initiative-guinness-book-acknowledges-feat/article1-1365615.aspx|archive-date=24 July 2015}}</ref> Учествувале 1.276.425 деца во 51 различна област.<ref name=":0" /> * Понекогаш, групите избираат да го прослават Глобалниот ден на миење раце на други датуми освен 15 октомври. Во [[Етиопија]], 300 луѓе го прославиле Глобалниот ден на миење раце во [[Адис Абеба]] на 1 ноември 2013 година. <ref>{{Наведени вести|url=http://unicefethiopia.wordpress.com/2013/11/04/ethiopia-celebrates-global-handwashing-day/|title=Ethiopia Celebrates Global Handwashing Day|last=Bizuwork|first=Demissew|date=4 November 2013|work=UNICEF Ethiopia|access-date=24 July 2015}}</ref> * На 15 октомври 2015 година, основното училиште Лупок Централ, Гуиуан Источен Самар, [[Филипини]], го прославил Глобалниот ден на миење раце со правилно миење раце пред почетокот на часовите. == Историја == Глобалниот ден за миење раце бил инициран од Глобалното партнерство за миење раце (GHP) во август 2008 година, за време на годишната Светска недела на водата во Стокхолм, Шведска. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://globalhandwashing.org/about-us/our-history/|title=The Global Public Private Partnership for Handwashing – Our History|date=18 March 2015|work=The Global Public Private Partnership for Handwashing|accessdate=18 December 2015}}</ref> Со тоа, првото официјално одбележување на овој ден се случило на 15 октомври 2008 година, датум кој бил назначен од Генералното собрание на Обединетите нации (ОН). Истата година била прогласена и за [[Меѓународна година на санитација]], што дополнително ја нагласило важноста на иницијативата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.who.int/gpsc/events/2008/15_10_08/en/index.html|title=Global Handwashing Day|date=15 October 2008|work=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20080913030154/http://www.who.int/gpsc/events/2008/15_10_08/en/index.html|archive-date=13 September 2008|accessdate=24 July 2015}}</ref> Основачките тела кои стоеле зад воспоставувањето на Глобалниот ден за миење раце во 2008 година: * FHI360 – непрофитна организација за развој на човекот со седиште во САД, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fhi360.org/about-us|title=fhi360 About Us|publisher=fhi360|archive-url=https://web.archive.org/web/20150823025515/http://www.fhi360.org/about-us|archive-date=23 August 2015|accessdate=11 August 2015}}</ref> * Центрите за контрола и превенција на болести (CDC) на САД, * [[Procter & Gamble]], * [[УНИЦЕФ]], * Unilever, * Програмата за вода и санитација на Светската банка, * Агенцијата за меѓународен развој на САД (USAID). === Теми за годишниот Глобален ден за миење раце === * 2025 - Биди херој на миењето раце!<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://globalhandwashing.org/global-handwashing-day/|title=Global Handwashing Day - The Global Handwashing Partnership|date=2015-01-15|language=en-US|accessdate=2025-11-11}}</ref> * 2024 - Зошто чистите раце се сè уште важни?<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://globalhandwashing.org/global-handwashing-day/about-ghd/|title=About Global Handwashing Day - The Global Handwashing Partnership|date=2015-01-21|language=en-US|accessdate=2025-11-11}}</ref> * 2023 - Чистите раце се на дофат<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://globalhandwashing.org/resources/global-handwashing-day-2023-report/|title=Global Handwashing Day 2023 Report - The Global Handwashing Partnership|date=2024-02-14|language=en-US|accessdate=2025-11-11}}</ref> * 2022 - Обединети за универзална хигиена на рацете<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://globalhandwashing.org/universal-hand-hygiene-strategies-sustainable-financing-and-implementation-at-scale/|title=Global Handwashing Day|date=14 October 2022|work=globalhandwashing.org|language=en-US|accessdate=2023-01-04}}</ref> * 2021 - Нашата иднина е блиску – Да продолжиме напред заедно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dnainhttps://globalhandwashing.org/global-handwashing-day/about-ghd/dia.com/health/report-world-hand-hygiene-day-2021-history-theme-and-significance-of-this-day-and-messages-to-share-world-health-organization-2888900#:~:text=World%20Hand%20Hygiene%20Day%202021%3A%20Theme,lives%20%E2%80%93%20clean%20your%20hands!%22|title=About Global Handwashing Day|work=globalhandwashing.org|publisher=The Global Handwashing Partnership|accessdate=2021-10-12}}{{Мртва врска|date=October 2022}}</ref> * 2020 - Хигиена на рацете за сите. * 2019 година - Чисти раце за сите. Во САД, американскиот Центар за контрола и превенција на болести (CDC) ја искористи темата „Животот е подобар со чисти раце“ и низ САД започна национална кампања за хигиена на рацете насочена кон возрасни кои се родители и старатели, за да ја соопштат важноста на миењето раце пред готвење дома и по користење на тоалетот кога се надвор на јавно место. Тие користеа идеи како што се „Миење раце: семејна активност“ и „Миење раце: здрава навика во кујната“ кога се фокусираа на образовните улоги на родителите со своите деца. * 2018 - Чисти раце - рецепт за здравје. * 2017 - Нашите раце, нашата иднина<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://globalhandwashing.org/announcing-the-2017-global-handwashing-day-theme-our-hands-our-future/|title=Global Handwashing Day|date=6 July 2017|work=globalhandwashing.org|language=en-US|accessdate=2022-10-30}}</ref> * 2016 - Направете го миењето раце навика. * 2015 - Кренете рака за хигиена. * 2014 година - Чистите раце спасуваат животи. Во 2014 година, Глобалниот ден за миење раце беше искористен како можност за борба против еболата.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.unicef.org/media/media_76267.html|title=Handwashing One Important Tool in the Ebola Fight|date=15 October 2014|work=UNICEF|access-date=10 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906131709/http://www.unicef.org/media/media_76267.html|archive-date=6 September 2015}}</ref> На пример, во Нигерија, „Концерн Јуниверсал“ и „Карекс“ спонзорираа настани со пејачката Сани Неџи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://concern-universal.org/get-involved/campaigns-appeals/global-handwashing-day/|title=Global Handwashing Day: Handwashing Saves Lives|work=Concern Universal Nigeria|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208100034/http://concern-universal.org/get-involved/campaigns-appeals/global-handwashing-day|archive-date=8 February 2015|accessdate=10 August 2015}}</ref> * 2013 - Моќта е во ваши раце. * 2012 - Јас сум застапник за миење раце. * 2011 година - Чистите раце спасуваат животи. * 2010 - Деца и училишта. * 2009 - Ширете ја веста, а не бактериите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/wash/3942_51375.html|title=Saira Saeed Khan. Global Handwashing Day 2009: Spread the word, not the germs. UNICEF website. 9 October 2009.|archive-url=https://web.archive.org/web/20191015205709/https://www.unicef.org/wash/3942_51375.html|archive-date=15 October 2019|accessdate=15 October 2019}}</ref> * 2008 година - Фокусот на првата година на Глобалниот ден за миење раце во 2008 година беа учениците. Во таа година, членовите ветија дека ќе обезбедат максимален број ученици да мијат раце со сапун во повеќе од 70 земји. Во [[Индија]] во 2008 година, легендата на [[Крикет|крикетот]], Сачин Тендулкар и неговите соиграчи им се придружиле на околу 100 милиони ученици низ целата земја кои се заштитувале со сапун за подобро здравје и хигиена како дел од првиот Глобален ден за миење раце. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.unicef.org/infobycountry/india_45974.html|title=Star Cricketer Sachin Tendulkar Promotes Handwashing in India|last=Walker|first=Angela|date=16 October 2008|work=UNICEF|access-date=24 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819145459/https://www.unicef.org/infobycountry/india_45974.html|archive-date=19 August 2017}}</ref> == Позадина == [[Податотека:Global_Handwashing_Day_Celebration_at_Lupok_Central_Elementary_School,_Guiuan_Eastern_Samar_Philippines.png|мини|Ученици од Централното основно училиште Лупок Гуиуан Источен Самар, [[Филипини]] за време на прославата на глобалниот ден на миење раце во 2015 година]] [[Податотека:Global_Handwashing_Day_2008_celebrations_with_celebrities_at_City_Central_School_(Cagayan_de_Oro)_(3171506141).jpg|мини|Прослави на Глобалниот ден за миење раце 2008 со познати личности во Градското училиште „Стати Централ“ во Кагајан де Оро, Филипини]] [[Податотека:Dry_run_with_kids_at_City_Central_School_CDO_on_how_to_wash_hands_with_soap_during_Global_Handwashing_Day_2008_(Cagayan_de_Oro)_(3172335900).jpg|мини|Суб-тркање со деца во училиштето „Сити централ“ во Кагајан де Оро за тоа како да се мијат рацете со сапун за време на Глобалниот ден за миење раце 2008 (Филипини)]] [[Податотека:GHWWSD.JPG|мини|Прослава на глобалниот ден за миење раце во Индонезија во 2008 година]] Кампањата за Глобалниот ден на миење раце е поттикната од стремежот да се намалат стапките на детска смртност и ширењето на [[Дишен систем|респираторни]] и ''дијареални заболувања'' преку едноставни промени во секојдневието – најважната меѓу нив е миењето раце со [[сапун]]. Оваа навидум едноставна навика има огромно влијание: може да ја намали [[Стапка на смртност|смртноста]] од респираторни заболувања за околу 25%, а смртноста од дијареални заболувања дури за 50%. <ref>{{Наведено списание|last=Curtis|first=Val|last2=Cairncross|first2=Sandy|date=May 2003|title=Effect of washing hands with soap on diarrhoea risk in the community: a systematic review|url=http://www.hygienecentral.org.uk/pdf/CurtisHandwashing.pdf|journal=The Lancet Infectious Diseases|volume=3|issue=5|pages=275–281|doi=10.1016/S1473-3099(03)00606-6|pmid=12726975|archive-url=https://web.archive.org/web/20171118195054/http://www.hygienecentral.org.uk/pdf/CurtisHandwashing.pdf|archive-date=18 November 2017}}</ref> Сепак, предизвикот останува голем. Низ целиот свет, повеќе од 60% од здравствените работници не се придржуваат кон стандардите за соодветна хигиена на рацете. Според податоците на американските Центри за контрола и превенција на болести (CDC), здравствените работници во САД, во просек, ги мијат рацете помалку од половина од времето кога тоа е неопходно. Последиците се сериозни: секој ден, еден од 25 пациенти во болниците во САД добива барем една инфекција поврзана со здравствената заштита. <ref name="CDC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/handhygiene/index.html|title=Hand Hygiene in Healthcare Settings|date=May 3, 2018|work=Centers for Disease Control and Prevention|publisher=Centers for Disease Control and Prevention, Division of Healthcare Quality Promotion (DHQP)|accessdate=23 October 2018}}</ref> === Важноста на миењето раце === Миењето раце со сапун претставува високо ефикасен и економичен метод за спречување на болести како дијареја и акутни респираторни инфекции. Овие заболувања се меѓу најчестите причини за детска смртност во светот.<ref>{{Наведени вести|url=http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=nfh&AN=6FI3204107250&site=ehost-live|title=MOH Celebrates Global Handwashing Day|date=15 October 2009|work=Arabia 2000|access-date=24 July 2015|via=Newspaper Source – EBSCO}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://shifafoundation.org/world-hand-hygiene-day-2024/|title=World Hand Hygiene Day - WASH Initiatives|date=16 October 2009|work=UNICEF|access-date=25 July 2015|via=Shifa Foundation}}</ref> Посебно загрижува фактот што [[Пневмонија|пневмонијата]], како акутна респираторна инфекција, е водечка причина за смрт кај деца под пет години, одговорна за приближно 1,8 милиони смртни случаи годишно. Заедно со дијарејата, овие две болести предизвикуваат речиси 3,5 милиони смртни случаи кај деца секоја година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unicef.org/publications/files/The_State_of_the_Worlds_Children_2008.pdf|title=The State of the World's Children 2008. Child Survival. UNICEF|archive-url=https://web.archive.org/web/20080215235241/http://www.unicef.org/publications/files/The_State_of_the_Worlds_Children_2008.pdf|archive-date=15 February 2008}}</ref> Истражувањата покажуваат дека едноставната навика на миење раце со сапун може да има драматично влијание врз овие бројки: * Инциденцата на дијареја може да се намали за околу '''30%'''. * Респираторните инфекции кај деца под пет години може да се намалат за околу 21%.<ref name=":1"/> Редовното миење на раце со сапун претставува еден од најважните и најефикасни клучеви за здравјето и [[Хигиена|хигиената]]. Оваа едноставна навика значително ги намалува ризиците од ширење на одредени болести и е поефикасна во превенцијата отколку многу медицински интервенции. Истражувањата покажуваат дека миењето раце со сапун може да ја намали смртноста поврзана со дијареја за речиси половина, а смртноста од акутни респираторни инфекции за околу една четвртина. <ref>{{Наведени вести|url=https://foodpoisoningbulletin.com/2013/today-is-global-handwashing-day/|title=Today is Global Handwashing Day|last=Larsen|first=Linda|date=15 October 2013|work=Food Poisoning Bulletin|access-date=24 July 2015}}</ref> Миењето раце е и составен дел од пошироките програми WASH (вода, санитација и хигиена), кои имаат за цел да обезбедат чиста вода, подобрена санитарна инфраструктура и промоција на хигиенски навики. '''Глобалниот ден за миење раце''' има значајна улога во промовирањето на свеста за придобивките од правилната хигиена. Особено внимание се посветува на децата, преку ангажирачки активности кои им помагаат да ја разберат и усвојат навиката на редовно миење раце со сапун. На тој начин, кампањата не само што ја пренесува пораката, туку и активно ја вградува во секојдневието на најмладите.<ref>{{Наведени вести|url=http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=bwh&AN=wapo.ea30fbe0-e86a-11e0-8a05-c10ec107dc66&site=ehost-live|title=Getting All Lathered Up|last=Sawyer|first=Kem Knapp|date=10 October 2011|work=The Washington Post|access-date=24 July 2015|via=Regional Business News – EBSCO}}</ref> Воопшто земено, ефикасните хигиенски практики зависат од два клучни фактори: * Свеста – разбирањето дека миењето раце е едноставна, но моќна мерка за превенција на болести. * Конзистентноста – развојот на навика која се практикува редовно и правилно, а не само повремено. Истражувањата покажале дека влијанието на врсниците игра значајна улога во поттикнување на практиките за миење раце. Кога децата гледаат дека нивните врсници ја практикуваат оваа навика, тие се повеќе мотивирани и самите да ја усвојат. На пример, една студија спроведена во Кенија открила дека позитивното влијание од врсници значително ја зголемува веројатноста учениците да ги мијат рацете со [[сапун]].<ref>{{Наведено списание|last=Pickering|first=Amy J.|last2=Blum|first2=Annalise G.|last3=Breiman|first3=Robert F.|last4=Ram|first4=Pavani K.|last5=Davis|first5=Jennifer|date=27 March 2014|title=Video Surveillance Captures Student Hand Hygiene Behavior, Reactivity to Observation, and Peer Influence in Kenyan Primary Schools|journal=PLOS One|volume=9|issue=3|bibcode=2014PLoSO...992571P|doi=10.1371/journal.pone.0092571|pmc=3968003|pmid=24676389|doi-access=free}}</ref> Овој ефект, сепак, не е автоматски – тој зависи од тоа дали во групата постои свест и прифаќање дека миењето раце е позитивно, пожелно и социјално одобрено однесување. Со други зборови, врсничкиот притисок може да биде моќен двигател на промена, но само ако е насочен кон здрави и корисни навики. === Поврзани денови за подигнување на свеста === [[Светска здравствена организација|Светската здравствена организација]] '''(СЗО)''' го одбележува Светскиот ден за хигиена на рацете секоја година на 5 мај. Овој ден, кој има за цел да ја подигне свеста за важноста на хигиената на рацете во здравствената заштита, бил инициран од СЗО во 2009 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.who.int/campaigns/world-hand-hygiene-day|title=World Hand Hygiene Day|work=www.who.int|language=en|accessdate=2025-11-13}}</ref> Темите на одбележувањето секоја година се насочени кон актуелни предизвици во јавното здравје. Во 2018 година темата се префрлила на превенцијата од [[сепса]] во здравствената заштита, состојба која претставува сериозна закана за животот и која може да се спречи со едноставни, но доследни практики на хигиена на рацете. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.who.int/infection-prevention/campaigns/clean-hands/5may2018/en/|title=Infection prevention and control|publisher=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306145735/http://www.who.int/infection-prevention/campaigns/clean-hands/5may2018/en/|archive-date=6 March 2018|accessdate=4 May 2018}}</ref> Една година претходно, во 2017 година фокусот бил ставен на борбата против [[Антибиотска отпорност|отпорноста на антибиотици]] (AMR), еден од најголемите глобални ризици за здравствените системи. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.who.int/infection-prevention/campaigns/clean-hands/2017/en/|title=Infection prevention and control|publisher=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20170506122104/http://www.who.int/infection-prevention/campaigns/clean-hands/2017/en/|archive-date=6 May 2017|accessdate=4 May 2018}}</ref> == Глобална соработка == * Волонтерите на Мировниот корпус на САД придонеле за одбележување на Глобалниот ден за миење раце. * Глобалниот ден за миење раце го поддржува Законот ''„Вода за светот“'' од 2013 година, кој има за цел да ја подобри ефективноста и ефикасноста на оној дел од странската помош на САД што е посветен на глобалната вода, санација и хигиена со тоа што ќе се осигура дека средствата ќе стигнат до најпотребните човечки популации на кои им се потребни најпотребни WASH интервенции.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.washadvocates.org/events/global-handwashing-day/|title=Global Handwashing Day: Handwashing with soap can save one million lives per year. Accessed October 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191015212215/https://www.washadvocates.org/events/global-handwashing-day/|archive-date=15 October 2019|accessdate=15 October 2019}}</ref> == Ефективност на кампањата == Во 2012 година, во Кина била спроведена студија која имала за цел квалитативно да ги процени реакциите на корисниците на социјалните медиуми во врска со '''Глобалниот ден за миење раце''' (GHD) 2012, како и нивниот однос кон кампањите за промоција на јавното здравје воопшто.<ref>{{Наведено списание|last=Fung|first=IC|last2=Cai|first2=J|last3=Hao|first3=Y|last4=Ying|first4=Y|last5=Chan|first5=BS|last6=Tse|first6=ZT|last7=Fu|first7=KW|year=2015|title=Global Handwashing Day 2012: a qualitative content analysis of Chinese social media reaction to a health promotion event|journal=Western Pac Surveill Response J|volume=6|issue=3|pages=34–42|doi=10.5365/WPSAR.2015.6.2.003|pmc=4675155|pmid=26668765}}</ref> Истражувањето покажало дека податоците собрани од социјалните медиуми можат да послужат како вреден инструмент за евалуација на ваквите кампањи во Кина.<ref>{{Наведено списание|last=Thackeray|first=R|last2=Burton|first2=SH|last3=Giraud-Carrier|first3=C|last4=Rollins|first4=S|last5=Draper|first5=CR|year=2013|title=Using Twitter for breast cancer prevention: an analysis of breast cancer awareness month|journal=BMC Cancer|volume=13|page=508|doi=10.1186/1471-2407-13-508|pmc=4231612|pmid=24168075|doi-access=free}}</ref> == Поврзано == * [[Биолошка опасност]] * [[Заразна болест]] * [[Хигиена]] * [[Зараза|Инфективна болест]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [https://globalhandwashing.org Глобално партнерство за миење раце] * [https://globalhandwashing.org/global-handwashing-day/ Официјална страница за Глобалниот ден за миење раце] [[Категорија:Празници во октомври]] [[Категорија:Меѓународни денови на Обединетите нации]] [[Категорија:Санитација]] [[Категорија:Хигиена]] j5m65ulhof1hdzbl8gq7dyydmjxc9ik 0 1390749 5542747 5534975 2026-04-21T07:40:11Z BosaFi 115936 5542747 wikitext text/x-wiki '''Денот на родителите''' се одбележува на 8 мај. Во Јужна Кореја овој празник бил воспоставен во 1973 година, заменувајќи го претходниот Ден на мајката, кој исто така се славел на 8 мај и вклучувал јавни и приватни прослави. Во Соединетите Американски Држави, Денот на родителите бил воведен во 1994 година од претседателот [[Бил Клинтон]], како официјален празник за оддавање почит на улогата на родителите во семејството и општеството. На глобално ниво, 1 јуни е прогласен за „Глобален ден на родителите“ од страна на [[Обединети нации|Обединетите нации]], како знак на благодарност за посветеноста и жртвите што родителите ги прават за своите деца. На Филипините, иако не се одбележува или слави овој ден во меѓународен контекст, првиот понеделник од декември секоја година е прогласен за Ден на родителите, со цел да се нагласи важноста на семејството и родителската грижа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://malacanang.gov.ph/74663-the-first-monday-of-december-is-mothers-day-and-fathers-day/|title=The first Monday of December is Mother's Day and Father's Day|publisher=Malacañan Palace Presidential Museum and Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20141208012108/http://malacanang.gov.ph/74663-the-first-monday-of-december-is-mothers-day-and-fathers-day/|archive-date=December 8, 2014|accessdate=June 18, 2017}}</ref> == Меѓународно == [[Обединети нации|Обединетите нации]] го прогласиле 1 јуни за Светски ден на родителите, со цел да им се оддаде почит на сите родители ширум светот за нивната несебична посветеност кон децата и за нивната доживотна жртва во негувањето на овој однос. Овој ден е симбол на благодарност и признание за улогата на родителите како темел на семејството и општеството. Тој потсетува дека љубовта, грижата и жртвата на родителите се незаменливи во развојот на секое дете и во градењето на здрави заедници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/en/events/parentsday/|title=Global Day of Parents|publisher=United Nations|accessdate=June 6, 2014}}</ref> == Во Соединетите Американски Држави == Во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], Денот на родителите се одржува на четвртата недела од јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://chippewa.com/dunnconnect/opinion/eloise-anderson-helping-parents-work-so-children-can-succeed/article_c8c77e34-12de-587e-b36d-9c488332a251.html|title=Helping parents work, so children can succeed|last=Anderson|first=Eloise|date=July 22, 2018|work=Dunn County News|access-date=July 22, 2018|location=[[Wisconsin]]|author-link=Eloise Anderson}}</ref> Овој празник бил воспоставен во 1994 година кога претседателот [[Бил Клинтон]] потпишал [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресна]] резолуција ( {{ЗаконикСАД|36|135}}) за „препознавање, подигнување и поддршка на улогата на родителите во воспитувањето на децата“. Предлог-законот го предложил републиканскиот сенатор Трент Лот. Тој бил поддржан од членовите на Црквата за обединување, која исто така слави празник наречен Ден на родителите, иако на различен датум.<ref name="parents day">{{Наведени вести|title=Parents Day shows links of Moon's church to GOP|last=Mobile Register staff|date=July 30, 2000|work=[[Mobile Register]]|page=A9}}</ref> Денот на родителите се слави низ целите Соединети Американски Држави. == Во Јужна Кореја == [[Податотека:W_carnation4051.jpg|алт=|мини|250x250пкс|[[Градинарски каранфил|Dianthus caryophyllus]], попознати како каранфили, цвеќиња што го симболизираат Денот на родителите и им се даваат на родителите од децата при прославата на Денот на родителите во [[Јужна Кореја|Јужна Кореја.]]]] Во [[Јужна Кореја]], Денот на родителите секоја година се одржува на 8 мај.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://terms.naver.com/entry.nhn?docId=580810&cid=46625&categoryId=46625|title=Parents' day by Korean Nation Culture Encyclopedia|work=Korean Nation Culture Encyclopedia(http://encykorea.aks.ac.kr)}}</ref> Овој ден го слават и јавноста и владата, а во центарот на семејните настани се родителите. Една од најпопуларните активности е давањето каранфили на родителите како симбол на љубов и благодарност. Церемонијата за одбележување на Денот на родителите претставува еден вид годишнина. Традицијата на носење каранфили потекнува од христијанската култура во Соединетите Американски Држави (САД), но во Кореја таа се спојува со конфучијанските идеи и западната религија и култура, создавајќи уникатен празник кој ја нагласува важноста на семејството.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://terms.naver.com/entry.naver?cid=50221&docId=1023221&categoryId=50230|title=어버이날|work=terms.naver.com|language=ko|accessdate=2021-04-24}}</ref> Јавните настани се организирани од Министерството за здравство и благосостојба, и вклучуваат јавни прослави, свечени церемонии и доделување награди на родители кои се истакнале со својата посветеност и грижа. <ref name="Folkency">{{Наведена мрежна страница|url=http://folkency.nfm.go.kr/sesi/dic_index.jsp?P_MENU=04&DIC_ID=1170|work=한국세시풍속사전|publisher=[[National Folk Museum of Korea]]|language=ko|script-title=ko:어버이날|trans-title=Parents' Day|accessdate=May 5, 2014}}</ref> Прославувањето односно одбележувањето на Денот на родителите започнало од 1930-тите. Почнувајќи од 1930 година, некои [[Христијани|христијански]] заедници почнале да го слават Денот на мајката или Денот на родителите. Оваа традиција била комбинирана со традиционалната корејска [[Конфуцијанство|конфучијанистичка]] култура за на крајот да се дојде до Денот на мајката.<ref name="Folkency"/> Во 1956 година, од страна на Државниот совет на Јужна Кореја 8 мај бил прогласен за годишен Ден на мајката.<ref name="Doopedia">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.doopedia.co.kr/doopedia/master/master.do?_method=view&MAS_IDX=101013000851568|work=Doopedia|publisher=[[Doosan Corporation]]|language=ko|script-title=ko:어버이날|trans-title=Parents' Day|accessdate=May 5, 2014}}</ref> Од друга страна пак прашањето за Денот на таткото било дискутирано и на 30 март 1973 година, 8 мај бил прогласен за Ден на родителите според Претседателскиот декрет 6615, или ''Правилникот за разни празници''.<ref name="Doopedia" /> Кога првпат бил востановен Денот на родителите, целата недела околу 8 мај била одредена да биде недела за почитување на постарите лица, но почитувањето на постарите лица во месец мај било укинато во 1997 година, а октомври станал месец одреден за почитување на постарите лица.<ref name="Folkency" /> == На Филипините == Денот на мајките традиционално се слави секоја година на првиот понеделник од декември. Овој празник е посветен на мајките и нивната незаменлива улога во семејството и општеството. На овој ден, децата носат кадена де амор (срцевидна значка) на градите како симбол на љубов и благодарност кон своите мајки. Децата кои имаат жива мајка ставаат розова кадена де амор, додека оние кои ја изгубиле мајката носат бела кадена де амор, како знак на сеќавање и почит. Оваа традиција не е само обичај, туку и длабоко емотивен чин кој ја нагласува врската меѓу мајката и детето. Во 1921 година, била издадена циркуларна порака број 33, со која првиот понеделник од секој декември бил прогласен за Ден на мајките, како одговор на апелот на Федерацијата на женски клубови во Илокос Норте.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://web.senate.gov.ph/lisdata/40473396!.pdf|title=Senate Bill No. 2130, 13th Congress of the Republic}}</ref> Подоцна, за време на Владата на Филипинскиот Комонвелт, тогашниот претседател Мануел Кесон издал Проглас бр. 213 (1937), со кој Денот на мајките бил преименуван во Ден на родителите. Причината за оваа промена била практична: петициите за одредување посебен датум за Денот на татковците не биле препорачливи, бидејќи веќе имало многу празници. Затоа се сметало за посоодветно Денот на мајките и Денот на татковците да се слават заедно, а не одделно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lawphil.net/executive/proc/proc1937/proc_213_1937.html|title=Manuel L. Quezon. Proclamation No. 213. 1937.}}</ref> Во 1980 година, бил издаден нов проглас со кој првата недела и првиот понеделник од декември биле прогласени за Ден на татковците и Ден на мајките, соодветно. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1980/11/27/proclamation-no-2037-s-1980/|title=Ferdinand Marcos. Proclamation No. 2037. 1980.}}</ref> Во 1988 година, претседателска прогласување ја следело меѓународната практика на прославување на Денот на мајките и Денот на татковците, со што повеќето Филипинци се запознале со глобалниот датум на одбележување. Сепак, во 1998 година, тогашниот претседател Џозеф Естрада се обидел да ја оживее традицијата преку Проглас бр. 58, член 1, со кој повторно се нагласувало значењето на домашната традиција на прославување на родителите во декември.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lawphil.net/executive/proc/proc1998/proc_58_1998.html|title=Joseph Ejercito Estrada. Proclamation No. 58. 1998.}}</ref> == Во Демократска Република Конго ==  Во [[Демократска Република Конго]], Денот на родителите е еден од најзначајните државни празници и секоја година се прославува на 1 август. Овој ден е посветен на чествување на улогата на мајките и татковците во конгоанското општество, како и на значењето на семејната единица како темел на заедницата. Празникот бил воведен во 1979 година од тогашниот претседател Мобуту Сесе Секо, кој одлучил да го замени празникот [[Ден на сите светци]], наследство од колонијалната ера, со празник што ќе биде посветен на родителите и предците. Со тоа, празникот добил длабока културна и национална симболика: наместо да се слави колонијалното минато, се слави семејството, традицијата и корените на конгоанскиот народ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://congo-tourisme.org/decouverte/festivites/?lang=en|title=FESTIVITÉS|publisher=Tourisme RDC Congo}}</ref> Традиционално, рано наутро на овој ден, луѓето одат на гробиштата за да ги исчистат и уредат, оддавајќи почит на починатите роднини. Потоа, во текот на денот, им се даваат честитки и подароци на родителите, како знак на благодарност за нивната љубов и жртва. Оваа практика ја нагласува длабоката врска меѓу живите и предците, како и континуитетот на семејните вредности. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.officeholidays.com/holidays/dr-congo/parents-day|title=Parents' Day in DR Congo in 2020|publisher=Office Holidays}}</ref> Современите прослави на Денот на родителите во Конго вклучуваат семејни собири, културни настани и јавни церемонии. Во училиштата и заедниците се организираат активности за да се поттикнат младите да ја ценат улогата на родителите, а медиумите често емитуваат програми посветени на семејството и традицијата. Владата и локалните институции понекогаш организираат свечени настани каде што се оддава признание на родители кои се истакнале со својата посветеност и пример. Со тоа, 1 август во Конго не е само празник, туку и силен културен симбол кој ја нагласува важноста на семејството, почитта кон предците и благодарноста кон родителите – како темел на личниот и општествениот развој. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://aglobalworld.com/holidays-around-the-world/congo-parents-day/|title=Democratic Republic of the Congo Celebrates Parents Day|publisher=Holidays Around the World}}</ref> == Во Индија == Во Индија, 14 февруари се одбележува како „Ден на родителите“, празник кој има за цел да ја истакне важноста на семејството и да им оддаде почит на родителите за нивната љубов, грижа и жртви. Наместо да биде ден посветен на романтичната љубов, како што е во многу други земји, во Индија овој датум се користи за да се нагласи семејната врска и благодарноста кон родителите. == Поврзано == * [[Ден на таткото]] * [[Ден на мајката]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Меѓународни денови на Обединетите нации]] [[Категорија:Празници во јули]] [[Категорија:Празници во јуни]] [[Категорија:Празници во мај]] 6uobeq7d6t9gp70psmnm946072aluio 0 1390774 5542749 5535029 2026-04-21T07:41:02Z BosaFi 115936 5542749 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Празник|holiday_name=Светски ден на водата|type=international|longtype=|image=World water day - choir singing (4459460043).jpg|caption=Прослава на светски ден на водата во [[Кенија]] во 2011|official_name=|nickname=|observedby=ОН|date=22 март|celebrations=|relatedto=[[Вода]], [[Одржливост]]}} '''Светскиот ден на водата''' е годишен ден [[Обединети нации|на Обединетите нации]] (ОН) што се одбележува на [[22 март]], со кој се нагласува важноста на [[Свежа вода|свежата вода]]. Денот се користи за застапување на одржливото управување со [[Водни ресурси|слатководните ресурси]].<ref name="UNWATER2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/en/observances/water-day|title=UN-Water: World Water Day|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20200909130649/https://www.un.org/en/observances/water-day|archive-date=9 September 2020|accessdate=10 March 2020}}</ref> Темата на секоја година се фокусира на теми релевантни за чиста вода, санитација и [[хигиена]] што е во согласност со целите на [[Цел за одржлив развој 6|Целта 6 за одржлив развој]].<ref name="JMP2017">WHO and UNICEF (2017) [https://www.susana.org/en/knowledge-hub/resources-and-publications/library/details/2805 Progress on Drinking Water, Sanitation and Hygiene: 2017 Update and SDG Baselines] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200227032419/https://www.susana.org/en/knowledge-hub/resources-and-publications/library/details/2805}}. Geneva: World Health Organization (WHO) and the United Nations Children's Fund (UNICEF), 2017</ref> Извештајот на ОН за светскиот развој на водата (WWDR) се објавува секоја година околу Светскиот ден на водата. УН-ВОДА е организатор на Светскиот ден на водата и ја избира темата за секоја година во консултација со организациите на ОН кои имаат интерес за фокусот на таа година.<ref name="UNWATER2"/> Темата за 2021 година била „Вреднување на водата“, а јавната кампања ги покани луѓето да се приклучат на глобален разговор на социјалните медиуми за да „ни ги раскажат своите приказни, мисли и чувства за водата“.<ref name=":5">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldwaterday.org/|title=World Water Day|work=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20200601030038/https://www.worldwaterday.org/|archive-date=1 June 2020|accessdate=21 March 2021}}</ref> Претходните теми вклучуваат: * 2016: „Подобра вода, подобри работни места“<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://wwd.unwater.org/2016/|title=World Water Day 2016|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006131321/http://wwd.unwater.org/2016/|archive-date=6 October 2021|accessdate=21 March 2018}}</ref> * 2017: „Зошто отпадна вода?“<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=http://worldwaterday.org/2017/theme/|title=World Water Day theme (2017)|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012175433/http://worldwaterday.org/2017/theme/|archive-date=12 October 2018|accessdate=21 March 2018}}</ref> * 2018: „Одговорот е во природата“<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=http://wwd.unwater.org/2018/|title=World Water Day Theme (2018)|work=UN Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006131319/http://wwd.unwater.org/2018/|archive-date=6 October 2021|accessdate=7 February 2019}}</ref> * 2019: „Никого не оставајќи зад себе“<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.worldwaterday.org/2020/world-water-day-2019-water-for-all/2019/|title=World Water Day Theme 2019|work=UN Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306162732/https://archive.worldwaterday.org/2020/world-water-day-2019-water-for-all/2019/|archive-date=6 March 2021|accessdate=22 March 2021}}</ref> * 2020: „Вода и климатски промени“<ref name=":6">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.worldwaterday.org/2020/|title=World Water Day 2020 – Water and Climate Change|last=|date=2020|work=UN-Water|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306163004/https://archive.worldwaterday.org/2020/|archive-date=6 March 2021|accessdate=21 March 2021}}</ref> * 2021: Вреднување на водата * 2022: Подземни води * 2023: Забрзување на промените * 2024: Искористување на водата за мир * 2025: Зачувување на глечерите * 2026: Вода и род<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unwater.org/our-work/world-water-day|title=World Water Day|publisher=UN|accessdate=14 March 2026}}</ref> Светскиот ден на водата се слави низ целиот свет со различни настани. Тие можат да бидат театарски, музички или лобирачки по природа. Денот може да вклучува и кампањи за собирање пари за проекти за вода. Првиот Светски ден на водата, прогласен од Обединетите нации, беше во 1993 година.<ref name="UNWATER2"/> == Цели и структура == [[Податотека:My_School_Toilet_puppet_theatre_(5226853487).jpg|мини|Деца презентираат куклена претстава за натпреварот „Мојот училишен тоалет“ во Кагајан де Оро, Филипини, за Светскиот ден на водата во 2010 година.]] Светскиот ден на водата е меѓународен ден на одбележување. Целта е да се инспирираат луѓето ширум светот да научат повеќе за прашањата поврзани со водата и да преземат активности за да направат разлика. Во 2020 година, поради пандемијата на КОВИД-19, имало дополнителен фокус на миењето раце и хигиената. Релевантните прашања вклучуваат недостиг на вода, загадување на водата, несоодветно водоснабдување, недостаток на санитарни услови и влијанијата од климатските промени (што била темата на Светскиот ден на водата 2020). Денот го истакнува нееднаквиот пристап до WASH услугите и потребата да се обезбеди човековото право на вода и санитарни услови. Веб-страницата на Светскиот ден на водата објавува настани, активности и можности за волонтирање. Во 2020 година, главните теми биле приказни за приспособување на влијанијата од климатските промени врз водата и поефикасно користење на водните ресурси. === Претседавач === ОН-Вода ги координира активностите со организациите-членки на ОН кои делат интерес за темата за таа година. ОН-Вода ги мобилизира организациите од сите видови за акција, без разлика дали е глобално или локално. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unwater.org/worldwaterday2021/|title=Celebration of World Water day in 2021 – Valuing Water|date=2021-02-25|work=UN-Water|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210322125546/https://www.unwater.org/worldwaterday2021/|archive-date=22 March 2021|accessdate=2021-03-22}}</ref> == Примери за активности == [[Невладина организација|Невладините организации]] активни во секторот за WASH, како што се [[УНИЦЕФ]], ВотерЕјд (WaterAid) го користат денот за да ја подигнат јавната свест и да го привлечат [[Публицитет|вниманието на медиумите]] за проблемите со водата и да инспирираат акција.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/jordan/media_10914.html|title=Humanitarian agencies come together to promote water conservation on World Water Day in Jordan|date=22 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320233052/https://www.unicef.org/jordan/media_10914.html|archive-date=20 March 2017|accessdate=20 March 2017}}</ref> Активностите вклучуваат објавување публикации и филмови, како и организирање тркалезни маси, семинари и изложби.<ref name=":5"/> „Крај на сиромаштијата со вода“, глобална коалиција на граѓанското општество со 250 партнерски организации, секоја година го спонзорира Месецот на акција за вода и нуди водич за планирање настани. Извештајот на ОН за светскиот развој на водите (WWDR) се објавува секоја година на Светскиот ден на водата. Информациите поврзани со годишната тема им даваат алатки на донесувачите на одлуки за спроведување одржливо користење на [[Водни ресурси|водните ресурси]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unwater.org/publication_categories/world-water-development-report/|title=World Water Development Report|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321081324/http://www.unwater.org/publication_categories/world-water-development-report/|archive-date=21 March 2018|accessdate=21 March 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.endwaterpoverty.org/news/water-action-month-2018|title=Water Action Month|work=End Water Poverty: Sanitation and Water for All|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192936/https://www.endwaterpoverty.org/news/water-action-month-2018|archive-date=21 March 2018|accessdate=20 March 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.solidarites.org/wp-content/uploads/2018/05/water-barometer-2021.pdf|title=2021 water, sanitation and hygiene barometer|date=2021|work=SOLIDARITÉS INTERNATIONAL|archive-url=https://web.archive.org/web/20210325000242/https://www.solidarites.org/wp-content/uploads/2018/05/water-barometer-2021.pdf|archive-date=25 March 2021|accessdate=13 April 2021}}</ref> Сè повеќе иницијативи во училиштата и универзитетите ги едуцираат луѓето за важноста на зачувувањето и управувањето со водните ресурси.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kidworldcitizen.org/2012/03/22/celebrate-world-water-day-with-games-and-activities-for-all-ages/|title=Celebrate World Water Day with Games and Activities for all ages!|date=22 March 2012|work=Kids World Citizen|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322015158/http://kidworldcitizen.org/2012/03/22/celebrate-world-water-day-with-games-and-activities-for-all-ages/|archive-date=22 March 2017|accessdate=21 March 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kidworldcitizen.org/2015/03/22/hands-on-water-activities-for-kids/|title=Hands-on Water Activities for Kids|date=22 March 2015|work=Kids World Citizen|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322014906/http://kidworldcitizen.org/2015/03/22/hands-on-water-activities-for-kids/|archive-date=22 March 2017|accessdate=21 March 2017}}</ref><ref name="TES">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tes.com/teaching-resource/world-water-day-2017-primary-resources-6415485|title=World Water Day 2017 Primary Resources|work=tes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322111437/https://www.tes.com/teaching-resource/world-water-day-2017-primary-resources-6415485|archive-date=22 March 2017|accessdate=21 March 2017}}</ref> На пример, Државниот универзитет во Мичиген одржал натпревар за „најдобар постер за Светскиот ден на водата“ во 2017 година. Децата од основно училиште на [[Филипини|Филипините]] учествувале на натпреварот „Мојот училишен тоалет“ во 2010 година.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.susana.org/en/resources/library/details/2077|title=Making WASH in Schools more sustainable – Case Stories from SuSanA Partners.|last=Wendland, C|last2=Rieck, C|last3=Roenitzsch, S|last4=van Epps, A.|date=2014|publisher=SuSanA|ref=Susana2014|access-date=21 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170322111416/http://www.susana.org/en/resources/library/details/2077|archive-date=22 March 2017}}</ref> == Историја == Овој ден за прв пат бил формално предложен во Агендата 21 на [[Самит за планетата Земја|Конференцијата на Обединетите нации за животна средина и развој]] во [[Рио де Жанеиро]] во 1992 година. Во декември 1992 година, [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] ја усвоило резолуцијата со која 22 март секоја година бил прогласен за Светски ден на водата.<ref name="UNWATER2"/> Во 1993 година, за првпат бил одбележан Светскиот ден на водата. Исто така, постои архива од претходните веб-страници на кампањите за Светскиот ден на водата. == Годишни теми == === Пред 2014 година === Во годините пред 2014 година, годишните теми беа следниве:<ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unwater.org/what-we-do/inspire-action/|title=UN Water What We Do, Inspire Action (Official themes and previous campaigns)|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118205639/http://www.unwater.org/what-we-do/inspire-action/|archive-date=18 November 2018|accessdate=21 March 2018}}</ref> * 1994: Грижата за нашите водни ресурси е работа на сите * 1995: Жени и вода * 1996: Вода за жедни градови * 1997: Водата во светот: Дали има доволно? * Америка реклама: Вода за здравје * 2002: Вода за развој. Лошата и влошена состојба на водните ресурси во многу делови од светот бара [[Водни ресурси|интегрирано планирање и управување со водните ресурси]]. * 2003: Вода за иднината. Одржување и подобрување на квалитетот и квантитетот на свежа вода достапна за идните генерации. * 2004: Вода и катастрофи. Времето, климата и водните ресурси можат да имаат разорно влијание врз социо-економскиот развој и врз благосостојбата на човештвото. * 2005: Декада „Вода за живот“ 2005–2015 . Генералното собрание на Обединетите нации на својата 58-ма седница во декември 2003 година се согласи да ги прогласи годините од 2005 до 2015 година за Меѓународна декада за акција, почнувајќи со Светскиот ден на водата, 22 март 2005 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.un.org/waterforlifedecade/|title=UN Decade for Water 2005–2015|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010070334/http://www.un.org/waterforlifedecade/|archive-date=10 October 2007|accessdate=21 March 2018}}</ref> Исто така, беше користена и фразата „Декада „Вода за живот“. * 2006: Вода и култура. Темата го привлече вниманието кон фактот дека постојат толку многу начини на гледање, користење и славење на водата колку што има културни традиции низ целиот свет. * 2007: Справување со недостигот на вода. Истакна [[Недостиг на вода|недостигот на вода]] низ целиот свет и потребата од зголемена интеграција и соработка за да се обезбеди одржливо, ефикасно и праведно управување со оскудните водни ресурси, како на меѓународно, така и на локално ниво. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://wwd.unwater.org/2007/|title=World Water Day 2007|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321130922/http://wwd.unwater.org/2007/|archive-date=21 March 2018|accessdate=21 March 2018}}</ref> [[Податотека:World_Water_Day_(3384841410).jpg|мини|Светски ден на водата 2009: Американски војници чистат река во Јужна Кореја]] * 2008: Санитација. 2008 година беше и [[Меѓународна година на санитација]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://wwd.unwater.org/2008/|title=World Water Day 2008|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321130639/http://wwd.unwater.org/2008/|archive-date=21 March 2018|accessdate=20 March 2018}}</ref> * 2009: Трансводи. Посебен фокус ставен на [[Меѓународни води|прекуграничните води]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://wwd.unwater.org/2009/|title=World Water Day 2009|work=World Water Day 2009|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321130924/http://wwd.unwater.org/2009/|archive-date=21 March 2018|accessdate=21 March 2018}}</ref> * 2010: Чиста вода за здрав свет. Посветен на квалитетот на водата, одразувајќи ја нејзината важност заедно со количината на ресурсот во управувањето со водите. * 2011: Вода за градовите: одговор на урбаниот предизвик. Целта беше да се насочат вниманието и да се охрабрат владите, организациите, заедниците и поединците активно да се вклучат во справувањето со предизвиците на управувањето со урбаните води.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://wwd.unwater.org/2011/|title=World Water Day 2011|work=World Water Day|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20180309104949/http://wwd.unwater.org/2011/|archive-date=9 March 2018|accessdate=21 March 2018}}</ref> * 2012: Безбедност на водата и храната: Светот е жеден затоа што сме гладни. По повод Светскиот ден на водата во 2012 година, Меѓународниот комитет на Црвениот крст ( [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|МКЦК]] ) го привлече вниманието кон предизвиците поврзани со водата со кои се соочуваат цивилите зафатени во борби и интензивни граѓански немири.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://wwd.unwater.org/2012/|title=World Water Day 2012|publisher=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20180309095102/http://wwd.unwater.org/2012/|archive-date=9 March 2018|accessdate=21 March 2018}}</ref> * 2013: Меѓународна година на соработка. Во декември 2010 година, Генералното собрание на Обединетите нации ја прогласи 2013 година за Меѓународна година на соработка во областа на водата на Обединетите нации. Како одраз на оваа декларација, Светскиот ден на водата во 2013 година беше посветен на соработката во областа на водата. === 2014 – Вода и енергија === Темата за 2014 година „Вода и енергија“ ги нагласила тесните врски и меѓузависноста на водата и енергијата и го привлече вниманието кон врската вода-енергија. Околу 8% од енергијата генерирана на глобално ниво се користи за пумпање, третман и транспорт на вода до различни потрошувачи. Понатаму, генерирањето и пренесувањето на енергија бара користење на водни ресурси, особено за хидроелектрични, [[Јадрена енергија|нуклеарни]] и [[Топлинска енергија|термални извори на енергија]]. Целта на темата за таа година била да се олесни развојот на политики и меѓусекторски рамки што би ги поврзале министерствата и секторите. Таа имала за цел да го отвори патот кон енергетска безбедност и одржливо користење на водата во [[Еколошка економија|зелена економија]]. Новинари од 11 земји од Азија се состанале во Токио од 20 до 21 март 2014 година за да разговараат за важноста на водата. Настанот вклучувал дискусии на панели на теми како што се приватизација на услугите, интеграција помеѓу водата и енергијата и модернизација на водоводните услуги. Новинарите, исто така, развиле четири заеднички стории и 20 индивидуални идеи за стории за мрежа од азиски новинари кои пишуваат за водата (и енергијата) на социјалните медиуми.<ref name="UN2016">{{Наведена книга|url=https://www.un.org/waterforlifedecade/pdf/final_report_wwd2014_journalist_workshop.pdf|title=Water and Energy Report on the Journalists Workshop|publisher=UNW-DPAC|year=2014|access-date=29 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829180631/http://www.un.org/waterforlifedecade/pdf/final_report_wwd2014_journalist_workshop.pdf|archive-date=29 August 2017}}</ref> === 2015 – Вода и одржлив развој === Со темата „Вода и одржлив развој“, 2015 година обезбедил важна можност за консолидирање и надградба на претходните Светски денови на водата за да се истакне улогата на водата во агендата за одржлив развој. [[Милениумски развојни цели|Милениумските развојни цели]] (МРЦ) требало да бидат постигнати до 2015 година, па годината била погодна за дискусии за периодот по МРЦ и аспирациите за вода и одржлив развој. Со лансирањето на [[Цели за одржлив развој|Целите за одржлив развој]] (МРЦ), Светскиот ден на водата дал посебен акцент на МРЦ 6, кој повикува на вода и санитација за сите, охрабрувајќи дискусија за тоа како МРЦ 6 би можел да се постигне до 2030 година.<ref name="UNWATER2"/> === 2016 – Подобра вода, подобри работни места === Темата за 2016 година „Подобра вода, подобри работни места“ ја истакнала корелацијата помеѓу водата и создавањето работни места, и директно и индиректно, преку изворите на вода низ целиот свет.<ref name=":0"/> Темата доведе до соработка со [[Меѓународна организација на трудот|Меѓународната организација на трудот]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ilo.org/sector/WCMS_458061/lang--en/index.htm|title=Event to mark World Water Day 2016 and launch the World Water Development Report|date=22 March 2016|work=International Labour Organisation|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321192648/http://www.ilo.org/sector/WCMS_458061/lang--en/index.htm|archive-date=21 March 2018|accessdate=20 March 2018}}</ref> Бидејќи недостигот на вода станува сè пореален, индустриите кои се во голема мера зависни од водата, како што се текстилот и земјоделството, се изложени на ризик од зголемени трошоци, што ги загрозува платите и работните места. Зголемените трошоци потоа може да се пренесат на потрошувачите. Темата, исто така, нагласува како изобилството на квалитетна вода може да ги промени работните места и животите на луѓето на подобро. Прославата во 2016 година создало признание за оние кои работат на подобрување на квалитетот и достапноста на водата, како и потребата многумина да преминат на други и подобри работни места.<ref name=":0"/> Три од четири работни места во светот зависат од водата. Недостатокот на вода и недостатокот на пристап може да го ограничат економскиот раст во наредните години, според Извештајот на Обединетите нации за светскиот развој на водата за 2016 година. === 2017 – Зошто отпадни води? === Во 2017 година, темата била „Зошто отпадна вода?“, која се однесувала на намалување и повторна употреба на отпадните води.<ref name=":2"/> Темата била игра на зборови бидејќи се однесувала и на аспектот на трошење вода и на проблемите поврзани со [[Отпадни води|отпадните води]], имено третман и повторна употреба. Отпадните води се вреден ресурс за да се помогне во постигнувањето на [[Цел за одржлив развој 6|Целта за одржлив развој број 6.]] Еден аспект од Целта 6.3 е да се преполови процентот на нетретирани отпадни води, а исто така да се зголеми рециклирањето и безбедната повторна употреба на водата низ целиот свет. По соодветен третман, отпадните води можат да се користат за различни намени. Индустријата, на пример, може да ја повторна употреба на водата во ладилните кули, а земјоделството може да ја повторна употреба на водата за [[наводнување]].<ref>UN-Water (2017) [http://www.unwater.org/publications/world-water-development-report-2017/ World Water Development Report 2017] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181108031041/http://www.unwater.org/publications/world-water-development-report-2017/}}, Geneva, Switzerland</ref> Пример за активност за 2017 година бил маршот за уредување на Википедија организиран од членовите на Алијансата за одржлива санитација од 19 до 21 март 2017 година. Целта на активноста била да се подобри содржината поврзана со водата и санитаријата на [[Википедија]] непосредно пред Светскиот ден на водата. Целта била да се подобри количината и квалитетот на информациите за санитација достапни на Википедија за употреба од страна на наставници, новинари и пошироката јавност.<ref>"[https://views-voices.oxfam.org.uk/wash/2017/03/wikipedia-a-tool-for-advocacy/ Wikipedia: a tool for Advocacy?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230220183643/https://views-voices.oxfam.org.uk/2017/03/wikipedia-a-tool-for-advocacy/}}". Oxfam Policy & Practice, Views & Voices, retrieved 20 March 2017</ref> === 2018 – Природа за вода === Темата во 2018 година истражувала како природата може да се искористи за надминување на предизвиците со водата во 21 век.<ref name=":3"/> Ова би можело да биде во форма на решенија базирани на природата за предизвиците поврзани со водата. На пример, намалувањето [[Поплава|на поплавите]], [[Суша|сушите]], [[Загадување на водата|загадувањето на водата]] и заштитата [[Екосистем|на екосистемите]] би можеле да се решат со користење на природни средства, кои природата ги користи, наместо со пристапи создадени од човекот. Обновувањето [[Моклиште|на мочуриштата]], спроведувањето на изградени мочуришта, зелените покриви, зелената инфраструктура, садењето нови шуми, повторното поврзување на реките со поплавните рамнини се само некои примери. Секое од овие користи природни процеси за ребалансирање на [[Кружење на водата|водниот циклус]] и подобрување на здравјето и егзистенцијата на луѓето.<ref>UN-Water (2018) [http://www.unwater.org/publications/world-water-development-report-2018/ World Water Development Report 2018: Nature-based Solutions for Water] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190908083130/http://www.unwater.org/publications/world-water-development-report-2018/}}, Geneva, Switzerland</ref> === 2019 – Не оставајќи никого зад себе === Темата за 2019 година било справување со [[Недостиг на вода|кризата со вода]] преку решавање на причините зошто толку многу луѓе се оставени настрана. Маргинализираните групи - жени, деца, [[Бегалец|бегалци]], домородни народи, [[Попреченост|лица со попреченост]] - често се занемаруваат и може да се соочат со дискриминација, додека се обидуваат да пристапат до безбедна вода.<ref name=":1"/><ref name="WWDR2019">{{Наведена мрежна страница|url=https://en.unesco.org/themes/water-security/wwap/wwdr/2019|title=United Nations World Water Development Report|date=11 February 2019|work=Unesco|archive-url=https://web.archive.org/web/20191129001038/https://en.unesco.org/themes/water-security/wwap/wwdr/2019|archive-date=29 November 2019|accessdate=25 April 2019}}</ref> ОН-вода тврди дека „услугите за вода мора да ги задоволат потребите на маргинализираните групи и нивните гласови мора да се слушнат во процесите на донесување одлуки“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldwaterday.org/wp-content/uploads/2019/02/WWD2019_factsheet_EN_vs4_29Jan2019.pdf|title=World Water Day 2019 Factsheet|work=UN Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124114/http://www.worldwaterday.org/wp-content/uploads/2019/02/WWD2019_factsheet_EN_vs4_29Jan2019.pdf|archive-date=9 February 2019|accessdate=7 February 2019}}</ref> === 2020 – Вода и климатски промени === Темата на Светскиот ден на водата 2020 била за водата и [[Климатски промени|климатските промени]] – и како тие две се неразделно поврзани. ОН Вода наведува дека „прилагодувањето кон ефектите од климатските промени врз водата ќе го заштити здравјето и ќе спаси животи“. Исто така, поефикасното користење на водата ќе ги намали емисиите на стакленички гасови.<ref name=":6"/> Поради [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата КОВИД-19]], кампањата во 2020 година, исто така, промовирала пораки за миење раце и [[хигиена]] и даде упатства за безбедност, додека ја поддржувал кампањата. === 2021 – Вреднување на водата === Темата за 2021 година била „Вреднување на водата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.jagatgururampalji.org/world-water-day/|title=World Water Day 2021: Date, Theme, History, Slogan, Quotes, Significance|date=2021-03-22|work=S A NEWS|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210322123716/https://news.jagatgururampalji.org/world-water-day/|archive-date=22 March 2021|accessdate=2021-03-22}}</ref> Луѓето биле поканети да се приклучат на глобален разговор за да „ни ги раскажат своите приказни, мисли и чувства за водата“ на социјалните медиуми користејќи го хаштагот „#Water2me“. Кампањата погледнала подалеку од прашањето за цените, прашувајќи ја јавноста: „Како е важна водата за вашиот дом и семеен живот, за вашиот животен стил, за вашите културни практики, за вашата благосостојба, за вашата локална средина?“.<ref name=":5"/> === 2022 – Подземни води, правејќи го невидливото видливо === Темата за 2022 година бил „Подземни води, правејќи го невидливото видливо“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un-igrac.org/news/groundwater-making-invisible-visible-theme-world-water-day-2022|title="Groundwater: Making the Invisible Visible" the theme of World Water Day 2022 {{!}} IGRAC|work=www.un-igrac.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106162855/https://www.un-igrac.org/news/groundwater-making-invisible-visible-theme-world-water-day-2022|archive-date=6 January 2022|accessdate=6 January 2022}}</ref> [[Подземни води|Подземните води]] се најголемиот извор на [[свежа вода]] на земјата. Сепак, бидејќи се складирани под површината, тие често се занемаруваат. Затоа, IGRAC и UNESCO-IHP иницирале Светски ден на водата, исклучиво фокусиран на овој ресурс. Кампањата била изградена околу три главни теми/прашања поврзани со подземните води, имено: (1) Невидливата состојка во храната, (2) ресурс без граници и (3) ограничено снабдување. Кампањата, исто така, се градеше околу други производи и настани во оваа таканаречена „година на подземните води“. Каталогот за подземните води бил лансиран за време на Светскиот форум за води во [[Дакар]], Сенегал. Последниот настан поврзан со кампањата беше Самитот за подземни води 2022,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.groundwater-summit.org/|title=Groundwater Summit {{!}} IGRAC|work=www.un-igrac.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230128071722/https://groundwater-summit.org/|archive-date=28 January 2023|accessdate=20 February 2023}}</ref> одржан во Париз, Франција. === 2023 – Забрзување на промените === Темата за 2023 година била „забрзување на промените“. Дисфункцијата низ целиот [[Кружење на водата|водниот циклус]] го поткопува напредокот во сите големи глобални прашања, од здравјето до гладот, родовата еднаквост до работните места, образованието до индустријата и од катастрофите до мирот. === 2024 – Вода за просперитет и мир === Темата за 2024 година била „Вода за мир“. Клучните пораки гласеа: „Водата може да создаде мир или да предизвика конфликт. Кога водата е оскудна или загадена, или кога луѓето имаат нееднаков пристап или немаат пристап, можат да се зголемат тензиите меѓу заедниците и земјите.“, „Просперитетот и мирот зависат од водата. Додека нациите се справуваат со климатските промени, масовната миграција и политичките немири, тие мора да ја стават соработката во областа на водата во срцето на своите планови.“ и „Водата може да нè изведе од кризата. Можеме да поттикнеме хармонија меѓу заедниците и земјите со обединување околу фер и одржливо користење на водата - од конвенциите на Обединетите нации на меѓународно ниво, до акции на локално ниво.“ === 2025 - Зачувување на глечерите === Темата за 2025 година била „Зачувување на глечерите“. [[Ледник|Глечерите]] се од клучно значење за животот - нивната вода од топење на ледените површини е од суштинско значење за водата за пиење, земјоделството, индустријата, производството на чиста енергија и здравите екосистеми. == Влијанија == Секоја година, пораките и публикациите од кампањата за Светскиот ден на водата достигнуваат до милиони луѓе преку [[Социјални медиуми|социјалните медиуми]], наменски веб-страници и други канали. Во 2016 година, годишниот извештај на ОН за вода наведува дека ангажманот на социјалните медиуми (хаштаг #WorldWaterDay) имал максимален потенцијален дострел од 1,6 милијарди луѓе ширум светот во 2016 година.<ref name="UNWater2016">{{Наведена книга|url=http://www.unwater.org/publications/un-water-annual-report-2016/|title=Annual Report UN-Water|publisher=UN-Water|year=2016|location=Geneva, Switzerland|access-date=21 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022025749/https://www.unwater.org/publications/un-water-annual-report-2016/|archive-date=22 October 2019}}</ref> Таа година на веб-страницата на Светскиот ден на водата беа регистрирани над 500 настани во 100 земји.<ref name="UNWater2016" /> Во 2017 година, биле одржани 700 индивидуални настани во 110 земји, а имало над 500.000 автори на социјалните медиуми кои го користеле хаштагот #WorldWaterDay.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unwater.org/publications/un-water-annual-report-2017/|title=UN-Water Annual Report 2017|work=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022025745/https://www.unwater.org/publications/un-water-annual-report-2017/|archive-date=22 October 2019|accessdate=3 March 2020}}</ref> Во 2018 година, имало зголемување од 25% и во бројот на посети на веб-страниците и во максималниот потенцијален дострел на социјалните медиуми, главно поради поддршката од познати личности и координираниот комуникациски пристап низ [[Обединети нации|Обединетите нации]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unwater.org/publications/un-water-annual-report-2018/|title=UN-Water Annual Report 2018|work=UN-Water|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028140526/https://www.unwater.org/publications/un-water-annual-report-2018/|archive-date=28 October 2019|accessdate=3 March 2020}}</ref> Во 2021 година, јавната кампања за Светскиот ден на водата ги поканила луѓето да учествуваат во разговор на социјалните медиуми (#Water2me) за вредноста на водата. Повеќе од 6.000 јавни разговори се одржале во над 140 земји на социјалните медиуми од ноември 2020 година до средината на февруари 2021 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldwaterday.org/stories/story/what-did-people-say|title=World Water Day 2021: social media listening exercise: 'What did people say?'|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006131319/https://www.worldwaterday.org/stories/story/what-did-people-say|archive-date=6 October 2021|accessdate=22 March 2021}}</ref> == Поврзано == * [[Проблеми со водата во земјите во развој]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [https://www.worldwaterday.org Светски ден на водата] – Официјална веб-страница * [https://www.worldwaterday.org/archives Архива на претходни кампањи за Светскиот ден на водата] * [http://www.unwater.org ОН-Вода] * [https://sdg.fairgaze.com/one-day-for-water.html #ЕденДенЗаВода] * [https://www.webpakistani.com/world-water-day/ Светски ден на водата] – комплетни информации * [https://www.downtoearth.org.in/news/water/world-water-day-2024-precious-blue-liquid-is-a-thin-red-line-between-war-and-peace-says-un-report-95176 Светски ден на водата 2024: Скапоцената сина течност е тенка црвена линија помеѓу војната и мирот, се вели во извештајот на ОН] [[Категорија:Санитација]] [[Категорија:Меѓународни денови на Обединетите нации]] [[Категорија:Празници во март]] oncl3hexwwavhw0ij8s6a3rl8mm7n16 0 1391135 5542748 5538881 2026-04-21T07:40:36Z BosaFi 115936 5542748 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Мост|name=Хендриксов мост|native_name=Нов железнички мост или зелен мост|image=Railway bridge Zagreb 20160702 5126.jpg|caption=|image_caption=Хендриксовиот мост со натписот|location=[[Загреб]]}} '''Хендриксов мост''', познат и како '''Зелен мост''' или '''Нов железнички мост —''' двоен железнички мост над реката Сава во Загреб, кој е постариот од двата железнички моста над реката Сава. Изграден е помеѓу 1936 и 1939 година за да ги поврзе [[Риека]] и [[Будимпешта]] со железница. Мостот е дизајниран од Борис Валуев и Теофим Черевков.{{Sfn|Nadilo|2014.}} Во 2011 година, мостот превентивно бил вклучен во листата на заштитени културни добра на Загреб.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tehnika.lzmk.hr/novi-zeljeznicki-most/|title=Novi željeznički most|date=2023-11-14|work=Hrvatska tehnička enciklopedija|publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža|language=hr|accessdate=2025-07-12}}</ref> == Име == [[Податотека:Railway_bridge_Zagreb_20160702_5128.jpg|мини|Графит „HENDRIX" на мостот, 2016 година.]] Пред изградбата на вториот мост во 1968 година, мостот во 1939 година се викал едноставно ''Железнички мост'' или, поради неговата препознатлива боја, ''Зелен железнички мост''. Пред неколку децении, на мостот се појавиле [[графити]] со натпис „HENDRIX“, очигледно во спомен на гитаристот и рок-музичар [[Џими Хендрикс|Џими Хендрикс,]] кој почина во 1970 година. Големиот, многу видлив натпис повторно бил графитиран по секое отстранување. Наскоро стана популарно познат како ''Мостот Хендрикс'', дури и меѓу луѓето кои никогаш не слушнале за музичарот. Хрватските железници ја поддржале иницијативата за официјално преименување на мостот во Хендриксов мост, поднесувајќи предлог за преименување до Државниот завод за управување со државен имот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.index.hr/magazin/clanak/zeleni-most-i-sluzbeno-ce-postati-hendrixov-most/855534.aspx|title="Zeleni most" i službeno će postati "Hendrixov most"|last=G.Ba|date=2015-11-12|work=index.hr|language=hr|accessdate=2025-07-12}}</ref> За да се одбележи 50-годишнината од првиот албум на Хендрикс во 2017 година, декоративно осветлување составено од 822 ламби (18 kW) во соработка со Градскиот завод за заштита на културни и природни споменици. Мостот е осветлен во неутрално бела боја, а кога поминува воз, мостот е осветлен во разнобојна светлина. Цената на реновирањето била 5,5 милиони [[Хрватска куна|куни]], вклучувајќи ДДВ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zagreb.hr/en/nova-dekorativna-rasvjeta-zelenog-zeljeznickog-mos/110194|title=Nova dekorativna rasvjeta Zelenog željezničkog mosta|date=1. lipnja 2017.|work=www.zagreb.hr|language=hr|accessdate=2025-07-12}}</ref> == Опис == Двоколосечниот мост е долг 306,04 метри помеѓу потпорните столбови. Има четири отвори со распони од 57,50 + 135,54 + 58,00 + 55,00 м. Централниот отвор е пресечен со зацврстен, свиткан лак од шипка со цврсти ѕидови. Неговиот распон е 135,54 метри и бил најголемиот од овој структурен систем за железнички мостови во времето на неговото отворање. Главните греди имаат растојание од 9,60 метри. Мостот е проектиран како континуирана греда над пет потпори со врска во едниот краен отвор. Надолжните греди се високи 3,50 метри над централниот отвор, а над страничните отвори 3 метри. Главните греди, изработени од [[челик]] KID 52, биле прицврстени со нитни. Ветробранските и попречните зацврстувачи, како и шипките за потпирање и коловозот, биле направени од St 37 и потоа [[Заварување|заварени]]. Ова го направило мостот еден од првите големи заварени мостови. Челикот бил произведен од крањската индустриска компанија Јесенице-Фужине (KID). == Историја == === Позадина === Во 1860-тите, во [[Австроунгарија]] била изградена железничка врска на неколку делови за да се приспособи брзорастечката трговија помеѓу јадранското пристаниште Риека и унгарската престолнина [[Будимпешта]]. Рутите биле дизајнирани и распоредени така што железницата ги имала сите елементи на една главна линија, со двојна пруга во последната фаза и максимална дозволена брзина од 100 км/ч. Во претежно рамниот дел од [[Панонска Низина|Панонската низина]], помеѓу Будимпешта преку [[Загреб]] до [[Карловац]], мостовските конструкции морале да се градат преку две големи реки - [[Драва]] и [[Сава]] - така што во тоа време (кога за изградба на железнички мостови можеле да се користат само ковано железо) биле поставени големи барања за градежните инженери и техничари. И двата моста биле проектирани само за една колосек и биле изградени како решеткасти конструкции. Од економски и финансиски причини, изградбата на втора колосек не се одвивала пред [[Прва светска војна|Првата светска војна]], бидејќи транспортот на стоки и патници со железница не можел да го достигне посакуваниот обем. Политичките промени по завршувањето на војната, со воспоставувањето [[Кралство Југославија|на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] (подоцна Југославија) и италијанската анексија на пристанишниот град Риека, довеле до значителни промени во протокот на стоки кон и од Унгарија. Од една страна, Италија вовела посебни концесии за [[Трст|пристаништето во Трст]], додека од друга страна, [[Германија]] се обидела да го зголеми транспортот на стоки до Унгарија преку пристаништата [[Хамбург]] и [[Бремен]]. Само економскиот бум во светот во 1930-тите години одел во прилог на одлуката за започнување на постепено проширување на железничката врска помеѓу Будимпешта и Риека. Според планот, не само што требало да се постави втора пруга, туку требало да се обноват два големи моста преку реките Драва и Сава и да се изгради нова железничка линија во планинската област помеѓу Огулин и Риека, со што можно пониска и мали наклони, а тоа можело да се постигне само со изградба на долги тунели. === Подготовка и планирање === Министерството за транспорт на Југославија, во консултација со Дирекцијата за железници во Загреб, одлучило во првата фаза од изградбата да го замени постојниот мост преку Сава кај Загреб со нов, двоколесен мост, да постави втора колосек на делницата помеѓу Загреб и Карловац и да ја електрифицира железницата. Подготовките за изградба на нов мост преку реката Сава започнала во 1932/33 година со објавување на меѓународен тендер. Ограничен број градежни компании со докажано искуство во изградба на мостови биле поканети да ги достават своите проекти и понуди за мостовите до одреден рок. Управата за водовод барала изградбата на мостот преку реката Сава да биде завршена во должина од приближно 135 метри без средни потпори. Жирито го препорачало проектот на понудувачот „Творница вагона, стројева и мостова“ од Славонски Брод, кој ја освоила втората награда (првата награда не беше доделена), за доделување на договорот. Сепак, победничкиот предлог бил едногласно отфрлен и од Министерството за транспорт и од Генералниот директорат на југословенските железници во Белград, како и од Дирекцијата за железници во Загреб. Наместо тоа, Министерството за транспорт и Генералниот директорат во Белград ѝ наложиле на Дирекцијата за железници во Загреб да подготви свој нацрт и да им го достави за одлука. Директорот на Дирекцијата за железници во Загреб, Шнелер, го замолил Адолф Вантур, да ја преземе задачата и да го достави својот предлог. Со оваа задача, Вантур го посетил Ото Ајзелин од Техничкиот универзитет во Гдањск, кој ја истражувал носивоста на целиот дел од мостовата конструкција; Фишер од Гутехофнунгсхите во Оберхаузен, со кого изгради два нови железнички моста со широк распон со еластични лакови од 45 и 55 метри во Милхаузен/[[Рур]] и Мирко Роша од ETH Цирих и EMPA во Цирих. Тој бил во постојана размена на идеи со Рајко Кушевиќ од Техничкиот факултет, Оддел за градежништво во Загреб. Резултатот бил извонредниот и нов предлог на Адолф Вантур за изградба на мостови: континуирана конструкција на носач на 4 распони со еластични лакови, најголемиот распон од 135 метри, каде што еластичниот лак го пренесувал товарот насочен кон вертикалните челични потпори (висечки шипки) на страничните столбови на мостот. На почетокот на 1936 година, предлогот бил потпишан од Вантур како автор и заменик-директор Терчек, а одобрен од генералниот директор Шнелер во Загреб, како и од комисиите на Главната дирекција на југословенските железници и Министерството за транспорт во Белград. === Перформанси === [[Податотека:Most_preko_Save_v_Zagrebu_-_Železniški_most.jpg|мини|289x289пкс|Хендриксов мост во 1960-тите]] Изградбата на целиот проект за мостот е под раководство на „Фабриката за вагони, машини и мостови“ и фабриката за челични конструкции „Сплошна ставбена дружба“ во Марибор. Челичарницата во [[Јесенице]] добила нарачка за производство и снабдување со висококвалитетен КИД челик (еквивалентен на Ст. 52 во Германија). Изградбата започнала веднаш, според меѓусебно договорен план за координација и распоред. Адолф Вантур од Дирекцијата за железници во Загреб бил одговорен за целокупниот координација и надзор на градежните работи, додека целокупниот преглед на процесот на изградба било во одговорност на Е. Крик, раководител на одделот за изградба на мостови во Министерството за транспорт во Белград. Дизајнерските пресметки, градежните планови и челичните компоненти на мостот биле подготвени и изградени во фабрики во Славонски Брод и Марибор под водство на Валујев и Милосављевиќ. Сите поединечни челични делови од главната конструкција на мостот биле заковани со челик St 44. Висечките прачки, ветроотпорните прицврстувачи и попречните засилувања биле заварени. Консултанти за изградбата на мостот биле Рајко Кушевиќ од Универзитетот во Загреб и Мирко Рош од ETH и EMPA во Цирих. Заштитен премаз на целата челична конструкција на мостот на површина од приближно 10000 метри квадратни го извршил компанијата Вебер и Миљевиќ од Загреб во согласност со строгите швајцарски прописи. По предлог и темелно тестирање од страна на EMPA, [[гранит]] бил избран за потпорите и потпорните елементи на мостот. Откако сите работи на мостот бил езавршени, во есента 1939 година беа извршени пробни оптоварувања на конструкцијата на мостот со 6 пара тешки парни локомотиви. Сите резултати од мерењата беа задоволителни, во рамките на дозволените опсези. === Пуштање во оптек === Мостот свечено бил отворен за сообраќај на 3 декември 1939 година, со учество на бан Иван Шубашиќ, Е. Крик како претставник на министер за транспорт, Б. Тошиќ како претставник на генералниот директор на Југословенските државни железници, заменик-директори Терчек и Вантур, службеникот за изградба на мостот од Дирекцијата за железници во Загреб, како и други учесници од јавниот живот. == Реновирања == Мостот првпат бил реновиран од 1956 до 1958 година по штетата претрпена за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна,]] според проект на Бирото за проекти за југословенски железници во Загреб. Потоа, мостот бил поправен во 1961 година поради пукнатини и неправилно заварени споеви, при што мостот бил дополнително зајакнат.{{Sfn|Nadilo|2014.}} Последната значајна реконструкција започнала во март 2013 година и завршила во 2015 година, во вредност од 38,5 милиони куни. Реновирањето беше извршено според проектот на „Метал-Проект“ д.о.о., на чело на Борис Врањеш. Носивоста на мостот била зголемена на 22,5 тони, а максималната брзина на 80 км/ч.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.zagreb.in/vratio-se-popularni-hendrixov-most/|title=Vratio se popularni 'Hendrixov most'|last=Lalić|first=Tomislav|date=2015-11-04|work=Zagreb.in|language=hr|accessdate=2025-07-12}}</ref>{{Sfn|Nadilo|2014.}} == Наводи == {{Наводи}} === Литература === * Адолф Вантур: Студија и проектирање на новиот железнички мост преку реката Сава кај Загреб. Архива на Дирекцијата за железници Zagreb, 1935/36 * Адолф Вантур: Челичен материјал за новиот железнички мост преку реката Сава во Загреб. Технички журнал за декември 1939 година * Преписка помеѓу Ф. Шлајхер и Адолф Вантур во врска со објавувањето на проектот и фазите на изведба на новиот железнички мост преку реката Сава во Загреб во специјализираното списание Технички журнал; март; март 1940 година * Мирко Рош: ''Два значајни нови моста во Југославија. Од: Швајцарски градежен журнал'', Bd. 115 (1940), бр. 22 vom 1 јуни 1940 година, S. 247–251 ( {{DOI|10.5169/seals-51183}} ) и бр. 23 од 8 јуни 1940 година, S. 264–266 ( {{DOI|10.5169/seals-51188}}) [[Категорија:Железнички мостови]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] r26i7xcwg0ylumsev396dictoulzif5 4 1391391 5542601 5540369 2026-04-20T21:48:37Z 19user99 72391 5542601 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|19user99}} {{:ВП:УНС|Сакина Алијева|0|0|0|{{flag|Азербејџан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Анила Денај|0|0|0|{{flag|Албанија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Валентина Старикова|0|0|0|{{flag|Башкортостан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Насиха Капиџиќ-Хаџиќ|0|0|0|{{flag|Босна и Херцеговина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Мари Калкун|0|0|0|{{flag|Виру}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Маргарита Џепа|0|0|0|[[File:Aromanian flag.svg|30px]] [[Власи]] (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Лела Карајани|0|0|0|{{flag|Грција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Паранџем|0|0|0|{{flag|Ерменија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Тију Кирсипуу|0|0|0|{{flag|Естонија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Елина Нечаjева|0|0|0|{{flag|Chuvashia}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Атуса Пуркашјан|0|0|0|{{flag|Иран}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Турци во Казахстан|0|0|0|{{flag|Казахстан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Арта Доброши|0|0|0|{{flag|Косово}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Емине Џапарова|0|0|0|{{flag|Кримски Татари}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Лидија Доронина-Ласмане|0|0|0|{{flag|Латвија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јадвига Јушките|0|0|0|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Миријам Спитери Дебоно|0|0|0|{{flag|Малта}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Турдска клисура|0|0|0|{{flag|Романија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Падуреа Домнеаска|0|0|0|{{flag|Молдавија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Барбара Брукалска|0|0|0|{{flag|Полска}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Олга Федченко|0|0|0|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Марија Павлова|0|0|0|{{flag|Украина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Олга Гурамишвили-Николаѕе|0|0|0|{{flag|Грузија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Словачки протести 2024–2026|0|0|0|{{flag|Словачка}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Бибијана Чујец|0|0|0|{{flag|Словенија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Нина Марковиќ-Казе|0|0|0|{{flag|Србија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Бетул Качар|0|0|0|{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Роми во Словачка|0|0|0|{{flag|Роми}} {{flag|Словачка}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Сара Садикова|0|0|0|{{flag|Татарстан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Софија Торма|0|0|0|{{flag|Унгарија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Естер Пеци|0|0|0|{{flag|Унгарија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јадгар Насридинова|0|0|0|{{flag|Узбекистан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јагода Буиќ|0|0|0|{{flag|Хрватска}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Вера Хитилова|0|0|0|{{flag|Чешка}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Елена Црногорска|0|0|0|{{flag|Црна Гора}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Маргарете Шрамбок|0|0|0|{{flag|Австрија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ивонка Сурвила|0|0|0|{{flag|Белорусија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Здравствена заштита во Бугарија|0|0|0|{{flag|Бугарија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Кенеса|0|0|0|[[Караими]] (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Олга Ковитиди|0|0|0|{{flag|Крим}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Кети Стефанидес|0|0|0|{{flag|Кипар}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Изабела Јуриева|0|0|0|[[Податотека:Flag of Don Cossacks.svg|20п|]] Донски регион (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Мариз Кемал|0|0|0|[[Податотека:Erzya Flag.svg|20п|]] Ерзјани (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Илона Кутни|0|0|0|{{flag|Есперанто}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Сефавидско освојување на Ширван|0|0|0|[[Северен Кавказ]] (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Елена Погребижскаја|0|0|0|[[Податотека:Flag of Novgorod Oblast.svg|20п|]] [[Новгородска Област]] (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Претседател на Република Српска|0|0|0|{{flag|Република Српска}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Далеминци|0|0|0|{{flag|Лужица}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Сардана Авксентјева|0|0|0|[[Податотека:Flag of Sakha.svg|20п|]] [[Јакутија]] (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ида Кар|0|0|0|[[Податотека:Arevakhach.svg|20п|]] Западна Ерменија (нова статија)}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|19user99]] jz5dge8rycbdcuuhirvvv34en4kg50d 5542605 5542601 2026-04-20T21:54:16Z 19user99 72391 5542605 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|19user99}} {{:ВП:УНС|Сакина Алијева|0|0|0|{{flag|Азербејџан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Анила Денај|0|0|0|{{flag|Албанија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Валентина Старикова|0|0|0|{{flag|Башкортостан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Насиха Капиџиќ-Хаџиќ|0|0|0|{{flag|Босна и Херцеговина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Мари Калкун|0|0|0|{{flag|Виру}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Маргарита Џепа|0|0|0|[[File:Aromanian flag.svg|30px]] [[Власи]] (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Лела Карајани|0|0|0|{{flag|Грција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Паранџем|0|0|0|{{flag|Ерменија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Тију Кирсипуу|0|0|0|{{flag|Естонија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Елина Нечаjева|0|0|0|{{flag|Chuvashia}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Атуса Пуркашјан|0|0|0|{{flag|Иран}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Турци во Казахстан|0|0|0|{{flag|Казахстан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Арта Доброши|0|0|0|{{flag|Косово}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Емине Џапарова|0|0|0|{{flag|Кримски Татари}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Лидија Доронина-Ласмане|0|0|0|{{flag|Латвија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јадвига Јушките|0|0|0|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Миријам Спитери Дебоно|0|0|0|{{flag|Малта}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Турдска клисура|0|0|0|{{flag|Романија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Падуреа Домнеаска|0|0|0|{{flag|Молдавија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Барбара Брукалска|0|0|0|{{flag|Полска}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Олга Федченко|0|0|0|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Марија Павлова|0|0|0|{{flag|Украина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Олга Гурамишвили-Николаѕе|0|0|0|{{flag|Грузија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Словачки протести 2024–2026|0|0|0|{{flag|Словачка}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Бибијана Чујец|0|0|0|{{flag|Словенија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Нина Марковиќ-Казе|0|0|0|{{flag|Србија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Бетул Качар|0|0|0|{{flag|Турција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Роми во Словачка|0|0|0|{{flag|Роми}} {{flag|Словачка}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Сара Садикова|0|0|0|{{flag|Татарстан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Софија Торма|0|0|0|{{flag|Унгарија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Естер Пеци|0|0|0|{{flag|Унгарија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јадгар Насридинова|0|0|0|{{flag|Узбекистан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јагода Буиќ|0|0|0|{{flag|Хрватска}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Вера Хитилова|0|0|0|{{flag|Чешка}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Елена Црногорска|0|0|0|{{flag|Црна Гора}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Маргарете Шрамбок|0|0|0|{{flag|Австрија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ивонка Сурвила|0|0|0|{{flag|Белорусија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Здравствена заштита во Бугарија|0|0|0|{{flag|Бугарија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Кенеса|0|0|0|[[Караими]] (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Олга Ковитиди|0|0|0|{{flag|Крим}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Кети Стефанидес|0|0|0|{{flag|Кипар}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Изабела Јуриева|0|0|0|[[Податотека:Flag of Don Cossacks.svg|20п|]] Донски регион (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Мариз Кемал|0|0|0|[[Податотека:Erzya Flag.svg|20п|]] Ерзјани (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Илона Кутни|0|0|0|{{flag|Есперанто}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Сефавидско освојување на Ширван|0|0|0|[[Северен Кавказ]] (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Елена Погребижскаја|0|0|0|[[Податотека:Flag of Novgorod Oblast.svg|20п|]] [[Новгородска Област]] (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Претседател на Република Српска|0|0|0|{{flag|Република Српска}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Далеминци|0|0|0|{{flag|Лужица}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Сардана Авксентјева|0|0|0|[[Податотека:Flag of Sakha.svg|20п|]] [[Јакутија]] (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ида Кар|0|0|0|[[Податотека:Arevakhach.svg|20п|]] Западна Ерменија (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Латинка Перовиќ|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|19user99]] 8qrzfv8lak7dqw5f4ahp878xkc9j5pj 14 1391662 5542471 5539775 2026-04-20T17:43:19Z Jtasevski123 69538 5542471 wikitext text/x-wiki * '''[[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]]''' — меѓународно ботаничко друштво составено од [[ботаника|ботаничари]] и научници за растенија (професионалци, едукатори, студенти) и пошироката јавност. {{Предлошка:Претседатели на Американското ботаничко друштво}} [[Категорија:Научни друштва]] [[Категорија:Непрофитни организации во САД]] [[Категорија:Ботаника]] r55ukoiclcqyjqb0fz1s6r59uykno9a 0 1391701 5542474 5539913 2026-04-20T17:44:31Z Jtasevski123 69538 5542474 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник | name = Вилијам Луис Калберсон<br/>William Louis Culberson | native_name = | native_name_lang = | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|1929|04|05|df=yes}} | birth_place = [[Индијанополис]], [[Индијана]], [[САД]] | death_date = {{Death date and age|2003|02|08|1929|04|05|df=yes}} | death_place = [[Дарам (Северна Каролина)|Дарам]], [[Северна Каролина]], [[САД]] | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} --> | other_names = | fields = [[Лихенологија]] | workplaces = [[Универзитет Дјук]] | alma_mater = [[Синсинатски универзитет]], [[Сорбона (универзитет)|Париски универзитет]], [[Висконски универзитет]] | thesis_title = | thesis_url = | thesis_year = | doctoral_advisor = [[Џон Волтер Томсон]] | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | awards = [[Ахариусов медал]] (1992) | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | spouse = [[Чичита Калберсон]] (в. 1953) | children = }} '''Вилијам Луис Калберсон''' ({{роден во|Индијанополис}}, {{роден на|5|април|1929}} - {{починат во|Дарам (Северна Каролина)}}, {{починат на|8|февруари|2003}}) — [[Соединети Американски Држави|американски]] ботаничар, специјалист за [[лишаи]]. == Животопис == Вилијам Луис Калберсон бил син на Луис Хенри Калберсон и Луси (родена Хелман). Дипломирал на Синсинатскиот универзитет, каде што [[Ема Луси Браун]] (1889-1971) и [[Margaret Hannah Fulford|Маргарет Хана Фулфорд]] (1904-1999) го вовеле во проучувањето на [[Лишаи|лишаите]]. [[Постдипломски студии|Магистрирал]] во Париз и [[Доктор на науки|докторирал]] на Универзитетот во Висконсин во [[1954|1954 година]] под [[Ментор|менторство]] на [[Џон Вилијам Томпсон]] (1890-?). Потоа почнал да работи на одделот за [[ботаника]] на Универзитетот Дјук во [[1955|1955 година]] и спровел постдокторски истражувања на [[Харвард|Универзитетот Харвард]]. Тој ја запознал својата идна сопруга, Чичита, на часови по [[Германски јазик|германски]] јазик на Синсинатскиот универзитет. Ја убедил да го следи во Висконсин и да магистрира [[хемија]]. Ова го означило почетокот на плодна врска фокусирана на хемијата и [[Таксономија|таксономијата]] на лишаите.<ref>[http://www.lichenology.org/Awards/Acharius_CulbersonWL.html Acharius Medallists: William Louis Culberson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070719235535/http://www.lichenology.org/Awards/Acharius_CulbersonWL.html |date=2007-07-19 }} at Lichenology.org; retrieved October 22, 2013</ref> Калберсон станал претседател на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] и на [[Американско бриолошко и лихенолошко друштво|Американското бриолошко и лихенолошко друштво]],<ref>{{наведено списание |last1=Elix |first1=John A. |last2=Nash III |first2=Thomas H. |year=2003 |title=A tribute to William Louis Culberson |journal=The Lichenologist |volume=35 |issue=2 |pages=93–95 |doi=10.1016/S0024-2829(03)00025-2}}</ref> а исто така ги водел и публикациите на обете друштва. {{Ботаничар|W.L.Culb.}} ==Наводи== {{наводи}} {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Калберсон, Влијам Луис}} [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Апсолвенти на Парискиот универзитет]] [[Категорија:Апсолвенти на Синсинатскиот универзитет]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 37q4s46nwg93f0o2e492ynefqd9063j 0 1391739 5542437 5541140 2026-04-20T17:04:22Z Пакко 4588 + {{Општина Средец}} 5542437 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Општина Средец | native_name = Община Средец | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = Sredets Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Положба на Општина Средец во Бугарија (означена со црвено) | image_flag = Flag of Sredec.gif | flag_size = 120px | image_shield = Logo sredec white text.png | shield_size = 90px | pushpin_map = | latd = 42 |latm = 20 |lats = |latNS = N | longd = 27 |longm = 11 |longs = |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = [[Земји во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = [[Области во Бугарија|Област]] | subdivision_name1 = [[Бургас (област)|Бургас]] | seat_type = Административен центар | seat = [[Средец]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Иван Кичев | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 1149.88 | elevation_m = 47 | blank1_name = Населени места | blank1_info = 1 град, 32 села | population_total = 14.918 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 8300 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +359 5551 | website = {{URL|https://www.sredets.bg}} }} '''Општина Средец''' ({{Langx|bg|Община Средец}}) — општина во Југоисточна [[Бугарија]], една од составните [[Општини во Бугарија|општини]] на [[Бургас (област)|Бургаската област]]. Административен центар е градот [[Средец]]. Има 14.918 жители (2022).<ref>{{cite web |url=https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt |title=Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица |date=15.06.2022 |lang=bg}}</ref> == Географија == Општината се наоѓа во југозападниот дел на [[Бургас (област)|Бургаската област]]. Со својата површина од 1149,878&nbsp;km², таа е најголема меѓу 13-те општини во областа, што претставува 14,84% од нејзината територија. Општина Средец е исто така една од најголемите во земјата, заземајќи го 6-то место од вкупно 265 општини во Бугарија. == Самоуправа == Општината се состои од 33 [[Населено место|населени места]], од кои 1 [[град]] и 32 [[село|села]]. Список на населените места, подредени по азбучен ред: {| style="width: 450px; border-spacing: 10px 0;" | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Белеврен]] * [[Белила]] * [[Бистрец (Бургаско)|Бистрец]] * [[Богданово (Бургаско)|Богданово]] * [[В’лчаново]] * [[Варовник (село)|Варовник]] * [[Гољамо Буково]] * [[Горно Јаб’лково]] * [[Гранитец]] * [[Граничар (Бургаско)|Граничар]] * [[Дебелт]] * [[Дјулево (Бургаско)|Дјулево]] * [[Долно Јаб’лково]] * [[Драка (село)|Драка]] * [[Драчево (Бугарија)|Драчево]] * [[Загорци (Бургаско)|Загорци]] * [[Зорница (Бургаско)|Зорница]] | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Кирово]] * [[Кубадин]] * [[Малина (Бургаско)|Малина]] * [[Момина Црква]] * [[Орлинци]] * [[П’нчево]] * [[Проход (село)|Проход]] * [[Радојново]] * [[Росеново(Бургаско)|Росеново]] * [[Светлина (Бургаско)|Светлина]] * [[Сињо Камене]] * [[Сливово (Бугарија)|Сливово]] * град '''[[Средец (град)|Средец]]''' * [[Суходол(Бургаско)|Суходол]] * [[Тракијци (село)|Тракијци]] * [[Факија]] |} == Наводи == {{наводи}} == Поврзано == * [[Бургас (област)|Област Бургас]] == Надворешни врски == * [http://www.sredets.bg/ Мрежно место на Општина Средец] {{Општина Средец}} {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Општини во областа Бургас|Средец]] mcbg2skin1r2vm3pw5bt5n7lyhst9rn 4 1391745 5542861 5540084 2026-04-21T11:45:55Z Marco Mitrovich 114460 5542861 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|Marco Mitrovich}} {{:ВП:УНС|Будевице||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Велика (Црна Гора)||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Војно Село||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Горна Рженица||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ѓуричка Ријека||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јара||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јасеница (Црна Гора)||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Комарача||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Корита (Плав)||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Машница||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Мурино (Црна Гора)||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Новшиќи||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Пепиќе (Црна Гора)||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Прњавор (Црна Гора)||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Скиќ||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Хакање||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Хоти (село)||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Метех||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ризо Шурла||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Афроулцињани||||{{ЦГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Свиница (Романија)||||{{РОМ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|Marco Mitrovich]] 6h1keva5hftrh1iwiorlaciqo3qo6mp 0 1391746 5542455 5542041 2026-04-20T17:33:41Z Jtasevski123 69538 5542455 wikitext text/x-wiki '''Лестер Вајленд Шарп''' (21 април 1887 година во Саратога Спрингс, Њујорк — 17 јули 1961 година во Нуево, Калифорнија) — [[Американци|американски]] [[Ботаника|ботаничар]], пионер во [[Цитогенетика|цитогенетиката]]. Дипломирал на колеџот Алма во 1908 година. По две години на Универзитетот Џонс Хопкинс, и тој се префрлил на [[Чикашки универзитет|Универзитетот во Чикаго]] каде што тој докторирал во 1912 година. Неговата постдокторска работа била во соработка со Универзитетот во Лувен, [[Белгија]]. Потоа, тој работел на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]] до неговото пензионирање како емеритус професор по [[ботаника]] во 1947 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ea9CC4lCicQC&pg=PA2245|title=American Men of Science: A Biographical Dictionary|publisher=The Science Press|year=1949|editor-last=Cattell, Jaques|location=Lancaster, Pennsylvania|page=2245}}</ref> [[Барбара Маклинток|Барбара Мaклинток]] работела како истражувачки асистент за Лоуел Фиц Рандолф, а потоа за Лестер В. Шарп, за време на нејзините постдипломски студии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://embryo.asu.edu/pages/barbara-mcclintock-1902-1992|title=Barbara McClintock (1902-1992)|last=Colonna|first=Federica Turriziani|publisher=embryo.asu.edu|accessdate=27 November 2014}}</ref> Тој е автор на два класични учебници по [[цитологија]]: ''Вовед во цитологијата'' (1921) и ''Основи на цитологијата'' (1943). Тој бил потпретседател на Американското друштво на натуралисти во 1924 година, потпретседател на Ботаничкото друштво на Америка во 1929 година и претседател во 1930 година. Шарп бил член на уредничките одбори на ''Американскиот журнал за ботаника'', ''Технологијата на боење'' и ''Ботаничката ревија''. Бил награден со почесна титула доктор по науки од колеџот Алма во 1930 година и од Универзитетот во Лувен во [[Белгија]] во 1957 година. Во 1915 година бил избран за член на Американското здружение за унапредување на науката.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aaas.org/fellows/historic|title=Historic Fellows|work=American Association for the Advancement of Science}}</ref> Во 1958 година ја добил наградата за заслуги на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]]. Во номинацијата од Универзитетот Корнел стоело: „Неговите придонеси, како преку лични истражувања, така и преку последователни изданија на внимателно уредени учебници, ја направиле растителната цитологија значајна област на ботаниката.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botany.org/awards_grants/detail/bsamerit.php|title=Botanical Society of America Merit Awards|archive-url=https://web.archive.org/web/20071211104203/http://www.botany.org/awards_grants/detail/bsamerit.php|archive-date=2007-12-11|accessdate=2007-12-08}}</ref> == Професионален хумор == Духовитоста на професорот Шарп била изразена и во [[Хумор|хумористичен]] стил. Најзначајни примери се неговото пензионирање како претседател на Ботаничкото друштво насловен како „Нуклеарен век“, во кое тој живописно ги разгледува студиите за [[Клеточно јадро|јадрото]]. Друга е измама презентирана заедно со постдипломецот, Катберт Фрејзер, за најнеобичната птица од [[Гоби (пустина)|пустината Гоби]], ''Eoörnis pterovelox gobiensis'', која подоцна бил бројно препечатена во форма на докторска теза. == Наводи == {{Наводи|2}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шарп, Лестер В.}} [[Категорија:Родени во 1887 година]] [[Категорија:Професори на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Апсолвенти на Чикашкиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1961 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] t5ctwdgss4aki9g2av9v9i08a3x3e8m 5542456 5542455 2026-04-20T17:34:21Z Jtasevski123 69538 додадена [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542456 wikitext text/x-wiki '''Лестер Вајленд Шарп''' (21 април 1887 година во Саратога Спрингс, Њујорк — 17 јули 1961 година во Нуево, Калифорнија) — [[Американци|американски]] [[Ботаника|ботаничар]], пионер во [[Цитогенетика|цитогенетиката]]. Дипломирал на колеџот Алма во 1908 година. По две години на Универзитетот Џонс Хопкинс, и тој се префрлил на [[Чикашки универзитет|Универзитетот во Чикаго]] каде што тој докторирал во 1912 година. Неговата постдокторска работа била во соработка со Универзитетот во Лувен, [[Белгија]]. Потоа, тој работел на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]] до неговото пензионирање како емеритус професор по [[ботаника]] во 1947 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ea9CC4lCicQC&pg=PA2245|title=American Men of Science: A Biographical Dictionary|publisher=The Science Press|year=1949|editor-last=Cattell, Jaques|location=Lancaster, Pennsylvania|page=2245}}</ref> [[Барбара Маклинток|Барбара Мaклинток]] работела како истражувачки асистент за Лоуел Фиц Рандолф, а потоа за Лестер В. Шарп, за време на нејзините постдипломски студии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://embryo.asu.edu/pages/barbara-mcclintock-1902-1992|title=Barbara McClintock (1902-1992)|last=Colonna|first=Federica Turriziani|publisher=embryo.asu.edu|accessdate=27 November 2014}}</ref> Тој е автор на два класични учебници по [[цитологија]]: ''Вовед во цитологијата'' (1921) и ''Основи на цитологијата'' (1943). Тој бил потпретседател на Американското друштво на натуралисти во 1924 година, потпретседател на Ботаничкото друштво на Америка во 1929 година и претседател во 1930 година. Шарп бил член на уредничките одбори на ''Американскиот журнал за ботаника'', ''Технологијата на боење'' и ''Ботаничката ревија''. Бил награден со почесна титула доктор по науки од колеџот Алма во 1930 година и од Универзитетот во Лувен во [[Белгија]] во 1957 година. Во 1915 година бил избран за член на Американското здружение за унапредување на науката.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aaas.org/fellows/historic|title=Historic Fellows|work=American Association for the Advancement of Science}}</ref> Во 1958 година ја добил наградата за заслуги на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]]. Во номинацијата од Универзитетот Корнел стоело: „Неговите придонеси, како преку лични истражувања, така и преку последователни изданија на внимателно уредени учебници, ја направиле растителната цитологија значајна област на ботаниката.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botany.org/awards_grants/detail/bsamerit.php|title=Botanical Society of America Merit Awards|archive-url=https://web.archive.org/web/20071211104203/http://www.botany.org/awards_grants/detail/bsamerit.php|archive-date=2007-12-11|accessdate=2007-12-08}}</ref> == Професионален хумор == Духовитоста на професорот Шарп била изразена и во [[Хумор|хумористичен]] стил. Најзначајни примери се неговото пензионирање како претседател на Ботаничкото друштво насловен како „Нуклеарен век“, во кое тој живописно ги разгледува студиите за [[Клеточно јадро|јадрото]]. Друга е измама презентирана заедно со постдипломецот, Катберт Фрејзер, за најнеобичната птица од [[Гоби (пустина)|пустината Гоби]], ''Eoörnis pterovelox gobiensis'', која подоцна бил бројно препечатена во форма на докторска теза. == Наводи == {{Наводи|2}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шарп, Лестер В.}} [[Категорија:Родени во 1887 година]] [[Категорија:Професори на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Апсолвенти на Чикашкиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1961 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] 8i1xeswavcjh2wq4dxwvblzae5zu9qz 0 1391747 5542457 5542054 2026-04-20T17:35:43Z Jtasevski123 69538 5542457 wikitext text/x-wiki '''Џорџ Џејмс Пирс''' (13 март 1868 — 15 октомври 1954) — американски ботаничар познат по својата работа на [[Физиологија на растенијата|физиологијата на растенијата]]. Тој бил активен член на заедницата во [[Пало Алто (Калифорнија)|Пало Алто, Калифорнија]], повеќе од 50 години.<ref name="Obituary">{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/105463387/obituary-george-james-peirce/|title=George J. Peirce, noted P.A. figure, dies|date=16 Oct 1954|work=The Peninsula Times Tribune|access-date=2022-07-12|location=Palo Alto, California|page=1|via=newspapers.com}}</ref> == Ран живот == Пирс бил роден на 13 март 1868 година, во [[Манила|Манила, Филипини]]. == Кариера == Откако студирал [[Харвард|на Харвард,]] докторирал на [[Универзитет во Лајпциг|Универзитетот во Лајпциг]]. Работел како доцент по ботаника на Универзитетот во Индијана од 1895 до 1897 година, а потоа се вработил во факултетот на [[Стенфордски универзитет|Универзитетот Стенфорд]], каде што го поминал остатокот од својата кариера на предавачки и административни позиции. Се пензионирал од Стенфорд во 1933 година, но продолжил да се интересира за својата заедница и за Стенфорд.<ref name="Obituary"/> Тој објавил три учебници за физиологија на растенијата, бил член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] и бил претседател на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] во 1932 година.<ref name="Smith 1955">{{Наведено списание|last=Smith|first=Gilbert M.|date=1955|title=George James Peirce, Pioneer American Plant Physiologist|url=https://archive.org/details/sim_science_1955-03-11_121_3141/page/348|journal=Science|volume=121|issue=3141|pages=349–50|bibcode=1955Sci...121..349S|doi=10.1126/science.121.3141.349|jstor=1682471|pmid=17795664}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Blinks|first=L. R.|year=1955|title=George James Peirce|journal=Plant Physiology|volume=30|pages=295–296|doi=10.1104/pp.30.3.295|jstor=4258922|doi-access=free}}</ref> Д-р Гилберт Морган Смит, професор по ботаника на Стенфорд, рекол дека „д-р Пирс бил необичен учител, често ги држел своите часови под дрвја и бил многу ценет од сите негови студенти“.<ref name="Obituary"/> Пирс изградил куќа во Кармел-бај-д-Си, Калифорнија, околу 1910 година, на Камино Реал и 7-ма Авенија. Дејвид Стар Џордан, првиот претседател на Универзитетот Стенфорд, го изградил својот дом на истата улица во 1905 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=aiDfTQBUJOgC&q=%22David%20Star%20Jordan%22|title=Carmel-By-The-Sea|last=Hudson|first=Monica|date=2006|publisher=Arcadia Publishing|isbn=9780738531229|location=Carmel-by-the-Sea, California|page=24|access-date=2022-07-12}}</ref>{{Ботаничар|Peirce}} == Смрт == Пирс починал на 15 октомври 1954 година од срцев удар во својот дом, Ембаркадеро Роуд 281, [[Пало Алто (Калифорнија)|Пало Алто, Калифорнија]], на 86-годишна возраст.<ref name="Obituary"/> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf438nb037/ Guide to the George J. Peirce Papers] at Stanford University {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Пирс, Џорџ Џејмс}} [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Луѓе од Манила]] [[Категорија:Професори на Стенфордовиот универзитет]] [[Категорија:Апсолвенти на Лајпцишкиот универзитет]] [[Категорија:Апсолвенти на Харвард]] [[Категорија:Починати во 1954 година]] [[Категорија:Родени во 1868 година]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] ni43yrolbhpfdgmgxdc1wvodlh8k55w 5542460 5542457 2026-04-20T17:37:38Z Jtasevski123 69538 5542460 wikitext text/x-wiki '''Џорџ Џејмс Пирс''' (13 март 1868 — 15 октомври 1954) — американски ботаничар познат по својата работа на [[Физиологија на растенијата|физиологијата на растенијата]]. Тој бил активен член на заедницата во [[Пало Алто (Калифорнија)|Пало Алто, Калифорнија]], повеќе од 50 години.<ref name="Obituary">{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/105463387/obituary-george-james-peirce/|title=George J. Peirce, noted P.A. figure, dies|date=16 Oct 1954|work=The Peninsula Times Tribune|access-date=2022-07-12|location=Palo Alto, California|page=1|via=newspapers.com}}</ref> == Ран живот == Пирс бил роден на 13 март 1868 година, во [[Манила|Манила, Филипини]]. == Кариера == Откако студирал [[Харвард|на Харвард,]] докторирал на [[Универзитет во Лајпциг|Универзитетот во Лајпциг]]. Работел како доцент по ботаника на Универзитетот во Индијана од 1895 до 1897 година, а потоа се вработил во факултетот на [[Стенфордски универзитет|Универзитетот Стенфорд]], каде што го поминал остатокот од својата кариера на предавачки и административни позиции. Се пензионирал од Стенфорд во 1933 година, но продолжил да се интересира за својата заедница и за Стенфорд.<ref name="Obituary"/> Тој објавил три учебници за физиологија на растенијата, бил член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] и бил претседател на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] во 1932 година.<ref name="Smith 1955">{{Наведено списание|last=Smith|first=Gilbert M.|date=1955|title=George James Peirce, Pioneer American Plant Physiologist|url=https://archive.org/details/sim_science_1955-03-11_121_3141/page/348|journal=Science|volume=121|issue=3141|pages=349–50|bibcode=1955Sci...121..349S|doi=10.1126/science.121.3141.349|jstor=1682471|pmid=17795664}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Blinks|first=L. R.|year=1955|title=George James Peirce|journal=Plant Physiology|volume=30|pages=295–296|doi=10.1104/pp.30.3.295|jstor=4258922|doi-access=free}}</ref> Д-р Гилберт Морган Смит, професор по ботаника на Стенфорд, рекол дека „д-р Пирс бил необичен учител, често ги држел своите часови под дрвја и бил многу ценет од сите негови студенти“.<ref name="Obituary"/> Пирс изградил куќа во Кармел-бај-д-Си, Калифорнија, околу 1910 година, на Камино Реал и 7-ма Авенија. Дејвид Стар Џордан, првиот претседател на Универзитетот Стенфорд, го изградил својот дом на истата улица во 1905 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=aiDfTQBUJOgC&q=%22David%20Star%20Jordan%22|title=Carmel-By-The-Sea|last=Hudson|first=Monica|date=2006|publisher=Arcadia Publishing|isbn=9780738531229|location=Carmel-by-the-Sea, California|page=24|access-date=2022-07-12}}</ref>{{Ботаничар|Peirce}} == Смрт == Пирс починал на 15 октомври 1954 година од срцев удар во својот дом, Ембаркадеро Роуд 281, [[Пало Алто (Калифорнија)|Пало Алто, Калифорнија]], на 86-годишна возраст.<ref name="Obituary"/> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf438nb037/ Водич за трудовите на Џорџ Џ. Пирс на Стенфордовиот универзитет] {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Пирс, Џорџ Џејмс}} [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Луѓе од Манила]] [[Категорија:Професори на Стенфордовиот универзитет]] [[Категорија:Апсолвенти на Лајпцишкиот универзитет]] [[Категорија:Апсолвенти на Харвард]] [[Категорија:Починати во 1954 година]] [[Категорија:Родени во 1868 година]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] o9v7thufx4ixn5ead3auxmobdpgv0yc 5542462 5542460 2026-04-20T17:38:35Z Jtasevski123 69538 5542462 wikitext text/x-wiki '''Џорџ Џејмс Пирс''' (13 март 1868 — 15 октомври 1954) — американски ботаничар познат по својата работа на [[Физиологија на растенијата|физиологијата на растенијата]]. Тој бил активен член на заедницата во [[Пало Алто (Калифорнија)|Пало Алто, Калифорнија]], повеќе од 50 години.<ref name="Obituary">{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/105463387/obituary-george-james-peirce/|title=George J. Peirce, noted P.A. figure, dies|date=16 Oct 1954|work=The Peninsula Times Tribune|access-date=2022-07-12|location=Palo Alto, California|page=1|via=newspapers.com}}</ref> == Ран живот == Пирс бил роден на 13 март 1868 година, во [[Манила|Манила, Филипини]]. == Кариера == Откако студирал [[Харвард|на Харвард,]] докторирал на [[Универзитет во Лајпциг|Универзитетот во Лајпциг]]. Работел како доцент по ботаника на Универзитетот во Индијана од 1895 до 1897 година, а потоа се вработил во факултетот на [[Стенфордски универзитет|Универзитетот Стенфорд]], каде што го поминал остатокот од својата кариера на предавачки и административни позиции. Се пензионирал од Стенфорд во 1933 година, но продолжил да се интересира за својата заедница и за Стенфорд.<ref name="Obituary"/> Тој објавил три учебници за физиологија на растенијата, бил член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] и бил претседател на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] во 1932 година.<ref name="Smith 1955">{{Наведено списание|last=Smith|first=Gilbert M.|date=1955|title=George James Peirce, Pioneer American Plant Physiologist|url=https://archive.org/details/sim_science_1955-03-11_121_3141/page/348|journal=Science|volume=121|issue=3141|pages=349–50|bibcode=1955Sci...121..349S|doi=10.1126/science.121.3141.349|jstor=1682471|pmid=17795664}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Blinks|first=L. R.|year=1955|title=George James Peirce|journal=Plant Physiology|volume=30|pages=295–296|doi=10.1104/pp.30.3.295|jstor=4258922|doi-access=free}}</ref> Д-р Гилберт Морган Смит, професор по ботаника на Стенфорд, рекол дека „д-р Пирс бил необичен учител, често ги држел своите часови под дрвја и бил многу ценет од сите негови студенти“.<ref name="Obituary"/> Пирс изградил куќа во [[Кармел (Калифорнија)|Кармел]], [[Калифорнија]], околу 1910 година, на Камино Реал и 7-ма Авенија. Дејвид Стар Џордан, првиот претседател на Универзитетот Стенфорд, го изградил својот дом на истата улица во 1905 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=aiDfTQBUJOgC&q=%22David%20Star%20Jordan%22|title=Carmel-By-The-Sea|last=Hudson|first=Monica|date=2006|publisher=Arcadia Publishing|isbn=9780738531229|location=Carmel-by-the-Sea, California|page=24|access-date=2022-07-12}}</ref>{{Ботаничар|Peirce}} == Смрт == Пирс починал на 15 октомври 1954 година од срцев удар во својот дом, Ембаркадеро Роуд 281, [[Пало Алто (Калифорнија)|Пало Алто, Калифорнија]], на 86-годишна возраст.<ref name="Obituary"/> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf438nb037/ Водич за трудовите на Џорџ Џ. Пирс на Стенфордовиот универзитет] {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Пирс, Џорџ Џејмс}} [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Луѓе од Манила]] [[Категорија:Професори на Стенфордовиот универзитет]] [[Категорија:Апсолвенти на Лајпцишкиот универзитет]] [[Категорија:Апсолвенти на Харвард]] [[Категорија:Починати во 1954 година]] [[Категорија:Родени во 1868 година]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] lvz4xm74sor2clzxb63dw8rs0ooblb3 0 1391748 5542467 5542151 2026-04-20T17:41:00Z Jtasevski123 69538 5542467 wikitext text/x-wiki '''Чарлс Џозеф Чемберлен, доктор на науки''' (23 февруари 1863 – 5 февруари 1943) — [[Американци|американски]] [[Ботаника|ботаничар]], роден во близина на [[Саливан (Охајо)|Саливан]], [[Охајо]], и школуван на [[Оберлински колеџ|Оберлинскиот колеџ]] и на [[Чикашки универзитет|Универзитетот во Чикаго]], каде што го стекнал првиот докторат на одделот за ботаника на таа институција, и каде што бил долгогодишен вработен, станувајќи вонреден професор во 1911 година. Тој е познат по тоа што бил пионер во употребата на зоолошки техники во проучувањето на растенијата, особено во областа на микроскопските студии на ткива и клетки; негова специјалност била [[Цикасови|цикадата]]. Дал придонеси во ''Ботаничарски весник'' и бил автор на ''Методи во хистологијата на растенијата'' (1901) и ''Морфологијата на скриеносемениците'' (1903). Во соработка со Џон М. Култер, тој ја напишал ''Морфологијата на голосемениците'' (1910).  Чемберлен се оженил со Мери Е. Лајф во 1888 година и имале една ќерка; откако неговата сопруга починала во 1931 година, се оженил со Марта Стенли Латроп во 1938 година. Тој починал во [[Чикаго]], [[Илиноис]] 1943 г. {{Ботаничар|Chamb.|}} == Наводи == {{Наводи}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чемберлен, Чарлс Џозеф }} [[Категорија:Апсолвенти на Чикашкиот универзитет]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Починати во 1943 година]] [[Категорија:Родени во 1863 година]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] 71gxcpe3dyfd4uzljmvi0ajsafb8eax 0 1391749 5542478 5542046 2026-04-20T17:47:17Z Jtasevski123 69538 5542478 wikitext text/x-wiki '''Џејкоб Ричард Шрам''' (6 февруари 1885 година во округот Ханкок, Индијана — 13 јануари 1976 година во [[Индијанаполис (Индијана)|Индијанаполис, Индијана]]) —американски ботаничар. Тој бил професор по ботаника (1937–1955) и директор на Арборетумот Морис (1939–1954) на Универзитетот во Пенсилванија, а претходно предавал на Универзитетот Вашингтон во [[Сент Луис]] и [[Универзитет Корнел|Корнел]]. По пензионирањето од Пенсилванија, тој е назначен за истражувачки научник по ботаника на Универзитетот во Индијана. Тој помогнувал во основањето на списанието за апстракти ''„Ботаникал апстракти“'' и бил главен уредник на него и на неговиот наследник, ''„Биолошки апстракти“''. Тој бил потпретседател и претседател на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]], чиј член и кој му го додели Медалот Франклин во 1958 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Jacob+R.+Schramm&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2023-06-29}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Canright|first=James E.|year=1977|title=Jacob Richard Schramm (1885-1976)—I remember him well|journal=Bulletin of the Torrey Botanical Club|volume=104|pages=177–179|jstor=2484367}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Year Book of the American Philosophical Society|last=Goddard|first=David R.|year=1976|pages=114–118|chapter=Jacob Richard Schramm (1885-1976)}}</ref> == Навод == {{Наводи}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво|state=collapsed}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Шрам, Џејкоб Р.}} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Професори на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Починати во 1976 година]] [[Категорија:Родени во 1885 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] 4oo1ngtci792ieo2h3ou3bbeyov8g3s 0 1391750 5542827 5542124 2026-04-21T10:56:28Z Jtasevski123 69538 5542827 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Franklin_Sumner_Earle.jpg|мини|Франклин Ерл околу 1930 г.]]'''Френклин Самнер Ерл''' (4 септември 1856 — 31 јануари 1929) —американски [[Микологија|миколог]] кој се специјализирал за габични растителни болести. Тој бил првиот миколог вработен во Њујоршката ботаничка градина и автор на ''Редовите на северноамериканските жабрени габи''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mushroomthejournal.com/greatlakesdata/Authors/Earle42.html|title=Franklin Sumner Earle|work=IMA Historical Index of Mycologists|accessdate=2006-05-24}}</ref> == Живот == Френклин Самнер Ерл бил роден во Двајт, Илиноис, на 4 септември 1856 година, бил син на Паркер Ерл и Мелани Трејси. Голем дел од раниот живот го поминал на фармата Ерл. Подоцна, повремено во 1880-тите, студирал на Универзитетот во Илиноис во Урбана-Шампејн, но никогаш не стекнал диплома. Студирал кај микологот Томас Џонатан Барил.<ref name="Chardon">{{Наведено списание|last=Carlos E. Chardon|year=1929|title=Franklin Sumner Earle|journal=[[Mycologia]]|volume=21|issue=6|pages=301–303|doi=10.1080/00275514.1929.12016965|jstor=3753838}}</ref> Набргу по завршувањето на колеџот, Ерл работел како надзорник на Експерименталната земјоделска станица во Мисисипи (1892–1895). Набргу потоа Ерл работел како биолог и хортикултурист на Експерименталната земјоделска станица во Алабама (1895–1900).<ref name="Chardon"/> Помеѓу 1890 и 1899 година, Ерл бил, заедно со Артур Блис Сејмур, уредник на делата за exciccata наречени ''Економски габи''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=222385943|title=Economic fungi: IndExs ExsiccataID=222385943|work=IndExs - Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=4 November 2025}}</ref> Заедно со Чарлс Фулер Бејкер и Семјуел Милс Трејси, тој ја дистрибуирал книгата ''Растенија од Јужнао Колорадо“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=2147199885|title=Plants of Southern Colorado: IndExs ExsiccataID=2147199885|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=20 January 2026}}</ref> Ерл работел како помошник-куратор задолжен за миколошките колекции во [[Ботаничката градина во Њујорк]] во 1901 година.<ref name="Chardon"/> Неговата сестра ила писателката, Мери Трејси Ерл.<ref name="cdlib">{{Наведена мрежна страница|url=http://texts.cdlib.org/view?docId=hb696nb2rz&doc.view=frames&chunk.id=div00028&toc.depth=1&toc.id=|title=University of California: In Memoriam, 1943-1945|work=texts.cdlib.org|accessdate=17 March 2021}}</ref> {{Ботаничар|Earle|Earle, Franklin Sumner}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://sciweb.nybg.org/science2/libr/finding_guide/earlwb2.asp Franklin Sumner Earle Records - Ботаничка градина во Њујорк] * [http://newmexicoflores.com/Josephine%20Skehan.htm Џозефин Скехан и планините во близина на Греј] {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ерл, Френклин Самнер }} [[Категорија:Апсолвенти на Илинојскиот универзитет во Урбана-Шампајн]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Американски миколози]] [[Категорија:Починати во 1929 година]] [[Категорија:Родени во 1856 година]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] j4cksapq0717m87b6iy04xkx4b1ebd9 0 1391751 5542831 5542055 2026-04-21T10:59:32Z Jtasevski123 69538 5542831 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=|native_name=|native_name_lang=|image=William Ashbrook Kellerman.jpg|image_size=|alt=|caption=|birth_date=<!--{{birth date |YYYY|MM|DD}}-->|birth_place=|death_date=<!--{{death date and age |YYYY|MM|DD |YYYY|MM|DD}} (death date then birth date)-->|death_place=|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}-->|other_names=|residence=|citizenship=|nationality=|fields=|workplaces=|alma_mater=|thesis_title=<!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )-->|thesis_url=<!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )-->|thesis_year=<!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )-->|doctoral_advisor=<!--(or | doctoral_advisors = )-->|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|influences=|influenced=|awards=|author_abbrev_bot=|author_abbrev_zoo=|spouse=<!--(or | spouses = )-->|partner=<!--(or | partners = )-->|children=|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|website=<!--{{URL|www.example.com}}-->|footnotes=}}'''Вилијам Ешбрук Келерман''' (1 мај 1850 Ешвил, Охајо – 8 март 1908) — американски ботаничар, миколог и фотограф.<ref name="KSAC">{{Наведена книга|url=http://skyways.lib.ks.us/genweb/archives/statewide/schools/ksu/1891/81.html|title=College Symposium of the Kansas State Agricultural College|publisher=Hall & O'Donald|year=1891|access-date=2009-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090901155251/http://skyways.lib.ks.us/genweb/archives/statewide/schools/ksu/1891/81.html|archive-date=2009-09-01}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=R. F. Griggs, F. L. Landacre and J.C. Hambleton|year=1908|title=On the Death of William Ashbrook Kellerman|journal=The Ohio Naturalist|volume=8|issue=7|pages=361–362}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mushroomthejournal.com/greatlakesdata/Authors/WAKellerma969.html|title=William Ashbrook Kellerman (1850–1908)|publisher=Illinois Mycological Association}}</ref> == Биографија == Келерман бил роден во мај 1850 година во Охајо, син на Даниел Кемберлинг Келерман и Ива/Ајви Ешбрук Келерман. Неговиот татко, трговец и земјоделец, по потекло од Пенсилванија, добро се снаоѓал и го запишувал својот син во квалитетни училишта. Дипломирал на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]] во 1874 година. По дипломирањето, Келерман бил вработен како професор по природни науки во Државното училиште во Висконсин, позиција што ја имал пет години.<ref name="KSAC"/> Во тоа време, во 1876 година, се оженил со Стела Викторија Денис, исто така ботаничарка.<ref>{{Наведено списание|last=Stuckey|first=R.L.|date=1992|title=Botanical and horticultural contributions of Mrs. William A. Kellerman (Stella Victoria (Dennis) Kellerman), 1855-1936|url=https://hdl.handle.net/2027/mdp.39076001560114?urlappend=%3Bseq=127|journal=The Michigan Botanist|volume=31|issue=4|pages=123–142|via=Hathitrust}}</ref> Во 1879 година, Келерманови се преселиле во Германија, каде што студирал на универзитетите во [[Гетингенски универзитет|Гетинген]] и Цирих, каде што докторирал во 1881 година. Тие се вратиле во САД, а тој бил назначен за професор по ботаника и зоологија на Државниот факултет (сега Универзитет) во Кентаки во Лексингтон . Во 1883 година, се вработил во Одделот за ботаника и зоологија на Државниот факултет за земјоделство во Канзас (сега Државен универзитет на Канзас ) на Менхетен .<ref name="KSAC"/> Тој исто така станал државен ботаничар и напишал памфлет за флората на Канзас. Во 1891 година станал професор по ботаника на Државниот универзитет во Охајо. Една од неговите студентки била Лумина Котон Ридл, првата жена што докторирала по ботаника на универзитетот. Тој ги проучувал габичните заболувања на [[Пченица|пченицата]] и [[Овес|овесот]] и покажал дека топлата вода е ефикасен фунгицид. Со Бенџамин Матлак Еверхарт и Џоб Бикнел Елис,<ref name="acab"/> Во 1904 година започнал да прави годишни ботанички експедиции во [[Гватемала]].<ref name="lowden">{{Наведено списание|last=Lowden|first=Richard M.|date=February 1970|title=WILLIAM ASHBROOK KELLERMAN'S BOTANICAL EXPEDITIONS TO GUATEMALA (1905–1908)|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1217909|journal=Taxon|language=en|volume=19|issue=1|pages=19–35|doi=10.2307/1217909|issn=0040-0262|jstor=1217909|url-access=subscription}}</ref> Таму во 1908 година добил треска (генерално се верува дека е маларија), починал и бил погребан на „гробиштата оградени со кактуси во Закапа.<ref name="lowden" /> Тој уредувал три дела за exsiccata. Тоа со наслов ''Охајо габи'' се наоѓа во главните хербарии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=408126473|title=Ohio fungi: IndExs ExsiccataID=408126473|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=21 April 2024}}</ref> Истото е и со серијата ''Канзас габи'' што ја издал со Волтер Тенисон Свингл.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=275723755|title=Kansas fungi: IndExs ExsiccataID=275723755|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=18 September 2024}}</ref> {{Ботаничар|Kellerm.|Kellerman, William Ashbrook}} == Дела == * ''Елементи на ботаниката'' * ''Анализа на растенијата'' * ''Пролетна флора на Охајо'' (1895) * ''Каталог на растенија од Охајо'', објавен од Државниот универзитет во Охајо, четвртиот каталог што го издал (1899 година, додаток беше издаден следната година <ref name="nie" /> ) * ''Недомородна Флора од Охајо'', подготвена со помош на неговата сопруга <ref name="nie" /> (1900) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://archive.org/search?query=%28%28subject%3A%22Kellerman%2C%20William%20Ashbrook%22%20OR%20subject%3A%22Kellerman%2C%20William%20A%2E%22%20OR%20subject%3A%22Kellerman%2C%20W%2E%20A%2E%22%20OR%20subject%3A%22William%20Ashbrook%20Kellerman%22%20OR%20subject%3A%22William%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20subject%3A%22W%2E%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20subject%3A%22Kellerman%2C%20William%22%20OR%20subject%3A%22William%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22William%20Ashbrook%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22William%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22W%2E%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22W%2E%20Ashbrook%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22Kellerman%2C%20William%20Ashbrook%22%20OR%20creator%3A%22Kellerman%2C%20William%20A%2E%22%20OR%20creator%3A%22Kellerman%2C%20W%2E%20A%2E%22%20OR%20creator%3A%22Kellerman%2C%20W%2E%20Ashbrook%22%20OR%20creator%3A%22William%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22Kellerman%2C%20William%22%20OR%20title%3A%22William%20Ashbrook%20Kellerman%22%20OR%20title%3A%22William%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20title%3A%22W%2E%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20title%3A%22William%20Kellerman%22%20OR%20description%3A%22William%20Ashbrook%20Kellerman%22%20OR%20description%3A%22William%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20description%3A%22W%2E%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20description%3A%22Kellerman%2C%20William%20Ashbrook%22%20OR%20description%3A%22Kellerman%2C%20William%20A%2E%22%20OR%20description%3A%22William%20Kellerman%22%20OR%20description%3A%22Kellerman%2C%20William%22%29%20OR%20%28%221850-1908%22%20AND%20Kellerman%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 Делата од или за Вилијам Ешбрук Келерман] на Интернет архивата {{Нормативна контрола}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Келерман, Вилијам Ешбрук }} [[Категорија:Починати во 1908 година]] [[Категорија:Родени во 1850 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] 9bt2prv9azjhr3nr8ivah4kbzqa2ots 5542832 5542831 2026-04-21T11:03:36Z Jtasevski123 69538 5542832 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=|native_name=|native_name_lang=|image=William Ashbrook Kellerman.jpg|image_size=|alt=|caption=|birth_date=<!--{{birth date |YYYY|MM|DD}}-->|birth_place=|death_date=<!--{{death date and age |YYYY|MM|DD |YYYY|MM|DD}} (death date then birth date)-->|death_place=|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}-->|other_names=|residence=|citizenship=|nationality=|fields=|workplaces=|alma_mater=|thesis_title=<!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )-->|thesis_url=<!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )-->|thesis_year=<!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )-->|doctoral_advisor=<!--(or | doctoral_advisors = )-->|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|influences=|influenced=|awards=|author_abbrev_bot=|author_abbrev_zoo=|spouse=<!--(or | spouses = )-->|partner=<!--(or | partners = )-->|children=|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|website=<!--{{URL|www.example.com}}-->|footnotes=}}'''Вилијам Ешбрук Келерман''' (1 мај 1850 Ешвил, Охајо – 8 март 1908) — американски ботаничар, миколог и фотограф.<ref name="KSAC">{{Наведена книга|url=http://skyways.lib.ks.us/genweb/archives/statewide/schools/ksu/1891/81.html|title=College Symposium of the Kansas State Agricultural College|publisher=Hall & O'Donald|year=1891|access-date=2009-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090901155251/http://skyways.lib.ks.us/genweb/archives/statewide/schools/ksu/1891/81.html|archive-date=2009-09-01}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=R. F. Griggs, F. L. Landacre and J.C. Hambleton|year=1908|title=On the Death of William Ashbrook Kellerman|journal=The Ohio Naturalist|volume=8|issue=7|pages=361–362}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mushroomthejournal.com/greatlakesdata/Authors/WAKellerma969.html|title=William Ashbrook Kellerman (1850–1908)|publisher=Illinois Mycological Association}}</ref> == Биографија == Келерман бил роден во мај 1850 година во Охајо, син на Даниел Кемберлинг Келерман и Ива/Ајви Ешбрук Келерман. Неговиот татко, трговец и земјоделец, по потекло од Пенсилванија, добро се снаоѓал и го запишувал својот син во квалитетни училишта. Дипломирал на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]] во 1874 година. По дипломирањето, Келерман бил вработен како професор по природни науки во Државното училиште во Висконсин, позиција што ја имал пет години.<ref name="KSAC"/> Во тоа време, во 1876 година, се оженил со Стела Викторија Денис, исто така ботаничарка.<ref>{{Наведено списание|last=Stuckey|first=R.L.|date=1992|title=Botanical and horticultural contributions of Mrs. William A. Kellerman (Stella Victoria (Dennis) Kellerman), 1855-1936|url=https://hdl.handle.net/2027/mdp.39076001560114?urlappend=%3Bseq=127|journal=The Michigan Botanist|volume=31|issue=4|pages=123–142|via=Hathitrust}}</ref> Во 1879 година, Келерманови се преселиле во Германија, каде што студирал на универзитетите во [[Гетингенски универзитет|Гетинген]] и Цирих, каде што докторирал во 1881 година. Тие се вратиле во САД, а тој бил назначен за професор по ботаника и зоологија на Државниот факултет (сега Универзитет) во Кентаки во Лексингтон . Во 1883 година, се вработил во Одделот за ботаника и зоологија на Државниот факултет за земјоделство во Канзас (сега Државен универзитет на Канзас ) на Менхетен .<ref name="KSAC"/> Тој исто така станал државен ботаничар и напишал памфлет за флората на Канзас. Во 1891 година станал професор по ботаника на Државниот универзитет во Охајо. Една од неговите студентки била Лумина Котон Ридл, првата жена што докторирала по ботаника на универзитетот. Тој ги проучувал габичните заболувања на [[Пченица|пченицата]] и [[Овес|овесот]] и покажал дека топлата вода е ефикасен фунгицид. Со Бенџамин Матлак Еверхарт и Џоб Бикнел Елис,<ref name="acab">{{Cite Appletons'|wstitle=Everhart, Benjamin Matlack|year=1900}}</ref> во 1885 година го основале ''Миколошкиот журнал'', сега ''Микологија''.<ref name="KSAC" /> Во 1904 година започнал да прави годишни ботанички експедиции во [[Гватемала]].<ref name="lowden">{{Наведено списание|last=Lowden|first=Richard M.|date=February 1970|title=WILLIAM ASHBROOK KELLERMAN'S BOTANICAL EXPEDITIONS TO GUATEMALA (1905–1908)|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1217909|journal=Taxon|language=en|volume=19|issue=1|pages=19–35|doi=10.2307/1217909|issn=0040-0262|jstor=1217909|url-access=subscription}}</ref> Таму во 1908 година добил треска (генерално се верува дека е маларија), починал и бил погребан на „гробиштата оградени со кактуси во Закапа.<ref name="lowden" /> Тој уредувал три дела за exsiccata. Тоа со наслов ''Охајо габи'' се наоѓа во главните хербарии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=408126473|title=Ohio fungi: IndExs ExsiccataID=408126473|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=21 April 2024}}</ref> Истото е и со серијата ''Канзас габи'' што ја издал со Волтер Тенисон Свингл.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=275723755|title=Kansas fungi: IndExs ExsiccataID=275723755|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=18 September 2024}}</ref> {{Ботаничар|Kellerm.|Kellerman, William Ashbrook}} == Дела == * ''Елементи на ботаниката'' * ''Анализа на растенијата'' * ''Пролетна флора на Охајо'' (1895) * ''Каталог на растенија од Охајо'', објавен од Државниот универзитет во Охајо, четвртиот каталог што го издал (1899 година, додаток беше издаден следната година <ref name="nie" /> ) * ''Недомородна Флора од Охајо'', подготвена со помош на неговата сопруга<ref name=nie>{{Cite NIE|wstitle=Kellerman, William Ashbrook|year=1905}}</ref> In 1891 he became a professor of botany at [[Ohio State University]]. One of his students was [[Lumina Cotton Riddle]], the first woman to receive a doctorate in Botany from the university.<ref>[https://mbd.osu.edu/collections/herbarium/history-osu-herbarium Ohio State University website, ‘Museum of Biological Diversity section, ''History of the OSU Herbarium'']</ref> (1900) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://archive.org/search?query=%28%28subject%3A%22Kellerman%2C%20William%20Ashbrook%22%20OR%20subject%3A%22Kellerman%2C%20William%20A%2E%22%20OR%20subject%3A%22Kellerman%2C%20W%2E%20A%2E%22%20OR%20subject%3A%22William%20Ashbrook%20Kellerman%22%20OR%20subject%3A%22William%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20subject%3A%22W%2E%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20subject%3A%22Kellerman%2C%20William%22%20OR%20subject%3A%22William%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22William%20Ashbrook%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22William%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22W%2E%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22W%2E%20Ashbrook%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22Kellerman%2C%20William%20Ashbrook%22%20OR%20creator%3A%22Kellerman%2C%20William%20A%2E%22%20OR%20creator%3A%22Kellerman%2C%20W%2E%20A%2E%22%20OR%20creator%3A%22Kellerman%2C%20W%2E%20Ashbrook%22%20OR%20creator%3A%22William%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22Kellerman%2C%20William%22%20OR%20title%3A%22William%20Ashbrook%20Kellerman%22%20OR%20title%3A%22William%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20title%3A%22W%2E%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20title%3A%22William%20Kellerman%22%20OR%20description%3A%22William%20Ashbrook%20Kellerman%22%20OR%20description%3A%22William%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20description%3A%22W%2E%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20description%3A%22Kellerman%2C%20William%20Ashbrook%22%20OR%20description%3A%22Kellerman%2C%20William%20A%2E%22%20OR%20description%3A%22William%20Kellerman%22%20OR%20description%3A%22Kellerman%2C%20William%22%29%20OR%20%28%221850-1908%22%20AND%20Kellerman%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 Делата од или за Вилијам Ешбрук Келерман] на Интернет архивата {{Нормативна контрола}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Келерман, Вилијам Ешбрук }} [[Категорија:Починати во 1908 година]] [[Категорија:Родени во 1850 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] f0qb36w9hrgygxli0svcsj6vciv8l2r 5542833 5542832 2026-04-21T11:04:21Z Jtasevski123 69538 5542833 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=|native_name=|native_name_lang=|image=William Ashbrook Kellerman.jpg|image_size=|alt=|caption=|birth_date=<!--{{birth date |YYYY|MM|DD}}-->|birth_place=|death_date=<!--{{death date and age |YYYY|MM|DD |YYYY|MM|DD}} (death date then birth date)-->|death_place=|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}-->|other_names=|residence=|citizenship=|nationality=|fields=|workplaces=|alma_mater=|thesis_title=<!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )-->|thesis_url=<!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )-->|thesis_year=<!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )-->|doctoral_advisor=<!--(or | doctoral_advisors = )-->|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|influences=|influenced=|awards=|author_abbrev_bot=|author_abbrev_zoo=|spouse=<!--(or | spouses = )-->|partner=<!--(or | partners = )-->|children=|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|website=<!--{{URL|www.example.com}}-->|footnotes=}}'''Вилијам Ешбрук Келерман''' (1 мај 1850 Ешвил, Охајо – 8 март 1908) — американски ботаничар, миколог и фотограф.<ref name="KSAC">{{Наведена книга|url=http://skyways.lib.ks.us/genweb/archives/statewide/schools/ksu/1891/81.html|title=College Symposium of the Kansas State Agricultural College|publisher=Hall & O'Donald|year=1891|access-date=2009-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090901155251/http://skyways.lib.ks.us/genweb/archives/statewide/schools/ksu/1891/81.html|archive-date=2009-09-01}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=R. F. Griggs, F. L. Landacre and J.C. Hambleton|year=1908|title=On the Death of William Ashbrook Kellerman|journal=The Ohio Naturalist|volume=8|issue=7|pages=361–362}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mushroomthejournal.com/greatlakesdata/Authors/WAKellerma969.html|title=William Ashbrook Kellerman (1850–1908)|publisher=Illinois Mycological Association}}</ref> == Биографија == Келерман бил роден во мај 1850 година во Охајо, син на Даниел Кемберлинг Келерман и Ива/Ајви Ешбрук Келерман. Неговиот татко, трговец и земјоделец, по потекло од Пенсилванија, добро се снаоѓал и го запишувал својот син во квалитетни училишта. Дипломирал на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]] во 1874 година. По дипломирањето, Келерман бил вработен како професор по природни науки во Државното училиште во Висконсин, позиција што ја имал пет години.<ref name="KSAC"/> Во тоа време, во 1876 година, се оженил со Стела Викторија Денис, исто така ботаничарка.<ref>{{Наведено списание|last=Stuckey|first=R.L.|date=1992|title=Botanical and horticultural contributions of Mrs. William A. Kellerman (Stella Victoria (Dennis) Kellerman), 1855-1936|url=https://hdl.handle.net/2027/mdp.39076001560114?urlappend=%3Bseq=127|journal=The Michigan Botanist|volume=31|issue=4|pages=123–142|via=Hathitrust}}</ref> Во 1879 година, Келерманови се преселиле во Германија, каде што студирал на универзитетите во [[Гетингенски универзитет|Гетинген]] и Цирих, каде што докторирал во 1881 година. Тие се вратиле во САД, а тој бил назначен за професор по ботаника и зоологија на Државниот факултет (сега Универзитет) во Кентаки во Лексингтон . Во 1883 година, се вработил во Одделот за ботаника и зоологија на Државниот факултет за земјоделство во Канзас (сега Државен универзитет на Канзас ) на Менхетен .<ref name="KSAC"/> Тој исто така станал државен ботаничар и напишал памфлет за флората на Канзас. Во 1891 година станал професор по ботаника на Државниот универзитет во Охајо. Една од неговите студентки била Лумина Котон Ридл, првата жена што докторирала по ботаника на универзитетот. Тој ги проучувал габичните заболувања на [[Пченица|пченицата]] и [[Овес|овесот]] и покажал дека топлата вода е ефикасен фунгицид. Со Бенџамин Матлак Еверхарт и Џоб Бикнел Елис,<ref name="acab">{{Cite Appletons'|wstitle=Everhart, Benjamin Matlack|year=1900}}</ref> во 1885 година го основале ''Миколошкиот журнал'', сега ''Микологија''.<ref name="KSAC" /> Во 1904 година започнал да прави годишни ботанички експедиции во [[Гватемала]].<ref name="lowden">{{Наведено списание|last=Lowden|first=Richard M.|date=February 1970|title=WILLIAM ASHBROOK KELLERMAN'S BOTANICAL EXPEDITIONS TO GUATEMALA (1905–1908)|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1217909|journal=Taxon|language=en|volume=19|issue=1|pages=19–35|doi=10.2307/1217909|issn=0040-0262|jstor=1217909|url-access=subscription}}</ref> Таму во 1908 година добил треска (генерално се верува дека е маларија), починал и бил погребан на „гробиштата оградени со кактуси во Закапа.<ref name="lowden" /> Тој уредувал три дела за exsiccata. Тоа со наслов ''Охајо габи'' се наоѓа во главните хербарии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=408126473|title=Ohio fungi: IndExs ExsiccataID=408126473|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=21 April 2024}}</ref> Истото е и со серијата ''Канзас габи'' што ја издал со Волтер Тенисон Свингл.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=275723755|title=Kansas fungi: IndExs ExsiccataID=275723755|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=18 September 2024}}</ref> {{Ботаничар|Kellerm.|Kellerman, William Ashbrook}} == Дела == * ''Елементи на ботаниката'' * ''Анализа на растенијата'' * ''Пролетна флора на Охајо'' (1895) * ''Каталог на растенија од Охајо'', објавен од Државниот универзитет во Охајо, четвртиот каталог што го издал (1899 година, додаток бил издаден следната година<ref name="nie" />) * ''Недомородна Флора од Охајо'', подготвена со помош на неговата сопруга<ref name=nie>{{Cite NIE|wstitle=Kellerman, William Ashbrook|year=1905}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://archive.org/search?query=%28%28subject%3A%22Kellerman%2C%20William%20Ashbrook%22%20OR%20subject%3A%22Kellerman%2C%20William%20A%2E%22%20OR%20subject%3A%22Kellerman%2C%20W%2E%20A%2E%22%20OR%20subject%3A%22William%20Ashbrook%20Kellerman%22%20OR%20subject%3A%22William%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20subject%3A%22W%2E%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20subject%3A%22Kellerman%2C%20William%22%20OR%20subject%3A%22William%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22William%20Ashbrook%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22William%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22W%2E%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22W%2E%20Ashbrook%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22Kellerman%2C%20William%20Ashbrook%22%20OR%20creator%3A%22Kellerman%2C%20William%20A%2E%22%20OR%20creator%3A%22Kellerman%2C%20W%2E%20A%2E%22%20OR%20creator%3A%22Kellerman%2C%20W%2E%20Ashbrook%22%20OR%20creator%3A%22William%20Kellerman%22%20OR%20creator%3A%22Kellerman%2C%20William%22%20OR%20title%3A%22William%20Ashbrook%20Kellerman%22%20OR%20title%3A%22William%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20title%3A%22W%2E%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20title%3A%22William%20Kellerman%22%20OR%20description%3A%22William%20Ashbrook%20Kellerman%22%20OR%20description%3A%22William%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20description%3A%22W%2E%20A%2E%20Kellerman%22%20OR%20description%3A%22Kellerman%2C%20William%20Ashbrook%22%20OR%20description%3A%22Kellerman%2C%20William%20A%2E%22%20OR%20description%3A%22William%20Kellerman%22%20OR%20description%3A%22Kellerman%2C%20William%22%29%20OR%20%28%221850-1908%22%20AND%20Kellerman%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 Делата од или за Вилијам Ешбрук Келерман] на Интернет архивата {{Нормативна контрола}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Келерман, Вилијам Ешбрук }} [[Категорија:Починати во 1908 година]] [[Категорија:Родени во 1850 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] 4yepde876oojh5wosrpaq4q6kt5dfw3 0 1391752 5542838 5542043 2026-04-21T11:07:01Z Jtasevski123 69538 5542838 wikitext text/x-wiki '''Маргарет Клеј Фергусон''' (1863 — 1951) — американска [[Ботаника|ботаничарка,]] најпозната по унапредувањето на научното образование во областа на [[Ботаника|ботаниката]].<ref name="anb">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.anb.org/articles/13/13-00523.html|title=Ferguson, Margaret Clay|last=Carey, Jr|first=Charles W.|date=February 2000|work=American National Biography Online|publisher=Oxford University Press|accessdate=April 1, 2017}}</ref> Таа, исто така, придонела за историјата на животот на северноамериканските [[Бор (дрво)|борови]]. == Ран живот и образование == Фергусон била родена во [[Орлеанс (Њујорк)|Орлеанс]], [[Њујорк]], во 1863 година и студирала на [[Семинарија Џенеси Веслијан|семинаријата Џенеси Веслијан]] во [[Лима (Њујорк)|Лима]], Њујорк. Фергусон студирала на колеџот Велсли, каде што дипломирала ботаника и хемија во 1891 година, а докторирала по ботаника на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]] во 1901 година.<ref name="proffitt">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/notablewomenscie00pame|title=Notable women scientists|publisher=Gale Group|year=1999|isbn=0787639001|editor-last=Proffitt|editor-first=Pamela|location=Detroit [u.a.]|url-access=registration}}</ref> == Кариера == Фергусон станала првата жена претседателка на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] во 1929 година и започнала да работи како професор по ботаника и раководител на одделот на колеџот Велсли во 1930 година.<ref name="proffitt"/> Таа собирала примероци од ботаника со нејзината внука [[Алис Марија Отли]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=98227|title=Ferguson, Margaret Clay & Ottley, Alice Maria|work=kiki.huh.harvard.edu|language=en|accessdate=2020-07-11}}</ref> [[Податотека:Seasonal_Display_House_-_Wellesley_College_-_DSC09724.JPG|лево|мини|180x180пкс|Сезонска изложбена куќа во стаклениците „Маргарет Ц. Фергусон“ во колеџот Велсли]] Фергусон проучувала различни системи, вклучувајќи [[Габа|габи]], [[Бор (дрво)|бор]] и [[петунија]]. Нејзиното истражување на второто открило како бојата и шарите на цветот на растението не ги следат [[Менделови закони|Менделовите]] закони за наследување. Фергусон охрабрила многу жени ботаничари за време на нејзиното време на колеџот Велсли, каде што лабораториската работа била главен дел од нејзиното предавање.<ref name="proffitt"/> Во 1931 година, [[Сузан Минс]] донирала средства на колеџот Велсли за да ја поддржи Фергусон во нејзиното истражување.<ref>{{Наведени вести|url=https://archive.org/details/wellesleynews3931well/page/8/mode/2up?q=%22Susan+Minns%22|title=Bequests and Gifts|date=22 June 1931|work=Wellesley College News|access-date=22 July 2020}}</ref> Во 1932 година, Фергусон се пензионирала од колеџот Велсли, иако продолжила да истражува до 1938 година. Таа добила почесен докторат од Маунт Холиок. Оранжериите во Ботаничката градина на колеџот Велсли се именувале во нејзина чест. === Таксономист === {{botanist|M.C.Ferguson}} == Приватен живот == Во подоцнежните години, Фергусон поминала време во Флорида пред да се пресели во [[Сан Диего]], каде што починала од срцев удар во 1951 година.<ref name="shearer">{{Наведена книга|title=Notable women in the life sciences : a biographical dictionary|date=1996|publisher=Greenwood Press|isbn=0313293023|editor-last=Shearer|editor-first=Benjamin F.|location=Westport, Conn. [u.a.]|pages=128–131|editor-last2=Shearer|editor-first2=Barbara S.}}</ref> == Поврзано == * [[Хронологија на жените во науката]] == Наводи == {{Наводи|25em}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фергусон, Маргарет Клеј }} [[Категорија:Апсолвенти на Велезлискиот колеџ]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Починати во 1951 година]] [[Категорија:Родени во 1863 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 17m6i2pn71i5ybi9bbardielrv03z9e 0 1391755 5542852 5542057 2026-04-21T11:22:28Z Jtasevski123 69538 5542852 wikitext text/x-wiki [[Податотека:William J. Robbins.jpg|мини|Вилијам Џ. Робинс]]'''Вилијам Џејкоб Робинс''' (1890 — 1978) — американски ботаничар и физиолог. Студирал на Универзитетот Лихај од 1906 до 1910 година, а докторирал на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]] во 1915 година. Бил директор на Њујоршката ботаничка градина од 1937 до 1957 година. Бил член на Националната академија на науките и на Американското филозофско друштво, служејќи како претседател на подоцнежното од 1956 до 1959 година. Во 1943 година бил назначаен за претседател на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] и на Ботаничкиот клуб Тори.<ref>{{Наведено списание|last=Kavanagh|first=Frederick|last2=Hervey|first2=Annette|year=1981|title=William Jacob Robbins: February 22, 1890-October 5, 1978|journal=Bulletin of the Torrey Botanical Club|volume=108|pages=95–121|jstor=2484340}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Biographical Memoirs|last=Kavanagh|first=Frederick|last2=Hervey|first2=Annette|publisher=National Academy of Sciences|year=1991|volume=60|location=Washington D.C.|pages=292–328|chapter=William Jacob Robbins 1890-1978|chapter-url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/robbins-william-j.pdf}}</ref> Тој бил татко на вирологот и добитник на Нобелова награда за психологија [[Фредерик Чепмен Робинс]]. {{Ботаничар|W.J.Robbins}} == Наводи == {{Наводи}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Робинс, Вилијам Џејкоб }} [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Починати во 1978 година]] [[Категорија:Родени во 1890 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] gspdhiegc4dlh6kvf0jiabrxkcis5an 0 1391757 5542856 5542058 2026-04-21T11:24:35Z Jtasevski123 69538 5542856 wikitext text/x-wiki '''Харлан Паркер Бенкс''' (1 септември 1913 — 22 ноември 1998) — американски палеоботаничар и професор „Либерти Хајд Бејли“ на факултетот за земјоделство и биолошки науки на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]], познат по своите студии за [[Девон (период)|девонските]] растенија. Бил истражувачки стипендист Фулбрајтов и стипендист на Гугенхајм, тој бил член на Американското здружение за унапредување на науката, член на Националната академија на науките и претседател на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ecommons.cornell.edu/handle/1813/17868|title=Harlan Parker Banks Memorial Statement|last=John Kingsbury|last2=Karl Niklas|year=1998|publisher=Cornell University, Office of the Dean of the University Faculty|last3=Natalie Uhl}}</ref> {{Ботаничар|H.P.Banks}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/banks-harlan.pdf Дејвид Л. Дилчер, „Харлан П. Бенкс“, Биографски мемоари на Националната академија на науките (2019)] {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бенкс, Харлан Паркер }} [[Категорија:Американски палеонтолози]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Членови на Американското здружение за унапредување на науката]] [[Категорија:Професори на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Починати во 1998 година]] [[Категорија:Родени во 1913 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] c9xhr45oiy44nb8vejfqynbccc6pef8 0 1391763 5542846 5542106 2026-04-21T11:15:36Z Jtasevski123 69538 5542846 wikitext text/x-wiki '''Харолд Чарлс Болд''' (1909 — 1987) — американски [[Ботаника|ботаничар]]. == Ран живот == Болд бил роден на 16 јуни 1909 година, во [[Њујорк (град)|Њујорк]]<ref name="uta">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.utexas.edu/faculty/council/2000-2001/memorials/Bold/bold.html|title=In memoriam Harold Charles Bold|work=Memorial Resolutions and Biographical Sketches|publisher=University of Texas at Austin|accessdate=28 December 2012}}</ref>, син на Едвард Болд и Луиз (Круси) Болд. Дипломирал на [[Колумбиски универзитет|Универзитетот Колумбија]] во 1929 година, а потоа и на [[Универзитет „Фи Бета Капа“|Универзитетот Фи Бета Капа]]<ref name="uta" /> магистрирал на [[Вермонски универзитет|Универзитетот во Вермонт]] во 1931 година, а докторирал по ботаника во 1933 година на Универзитетот Колумбија. Се оженил со Мери Е. Дутит на 8 јуни 1943 година.<ref name="uta" /> Работел на Универзитетот Вандербилт од 1932 до 1939 година и повторно од 1945 до 1957 година. Од 1939 до 1945 година бил на Универзитетот Колумбија. По 1957 година предавал ботаника на Универзитетот во Тексас во Остин. Во 1955 година бил директор на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] и од 1958 до 1965 година станал директор на Американскиот журнал за ботаника. Неговата работа била со фокус на подвоздушните и почвените [[алги]].<ref name="uta">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.utexas.edu/faculty/council/2000-2001/memorials/Bold/bold.html|title=In memoriam Harold Charles Bold|work=Memorial Resolutions and Biographical Sketches|publisher=University of Texas at Austin|accessdate=28 December 2012}}</ref> {{Ботаничар|H.C.Bold}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/bold-harold.pdf Брус Ц. Паркер и Р. Малколм Браун помладиот, „Харолд Ц. Болд“, Биографски мемоари на Националната академија на науките (2015)] {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Болд, Харолд Чарлс }} [[Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Колумбија“]] [[Категорија:Починати во 1987 година]] [[Категорија:Родени во 1909 година]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] tsu2h4wg14ialrqdgbdompqeuiothwh 0 1391811 5542383 5542381 2026-04-20T12:13:03Z BosaFi 115936 5542383 wikitext text/x-wiki [[Податотека:RIAN_archive_61150_Great_Patriotic_War.jpg|алт=|мини|Советски војници кај [[Сталинградска битка|Сталинград]] за време на краток одмор по борбата <ref>{{Наведена книга|title=German Soldier vs Soviet Soldier: Stalingrad 1942–43|last=McNab|first=Chris|publisher=Osprey PUBLISHING|year=2017|isbn=978-1472824561|pages=66}}</ref>]] [[Податотека:Teheran_conference-1943.jpg|десно|мини|од лево кон десно: [[Јосиф Сталин]], [[Франклин Д. Рузвелт]] и [[Винстон Черчил]] на средба на [[Техеранска конференција|Техеранската конференција]] во 1943 година]] По [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]], [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] продолжил со зближување со [[Трет Рајх|нацистичка Германија]], а веќе на 23 август 1939 година потпишал [[Пакт Рибентроп-Молотов|пакт за ненапаѓање]] со Германија, кој вклучувал таен протокол со кој била поделена Источна Европа на германски и советски [[Сфера на влијание|сфери на влијание]], предвидувајќи потенцијални „територијални и политички преуредувања“ на овие земји. На 1 септември 1939 година Германија [[Инвазија на Полска (1939)|ја нападнала Полска]] со што официјално започнала [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а веќе 16 дена подоцна, на 17 септември Советите ја нападнале источна Полска.{{Sfn|Goldman|2012}} По [[Зимска војна|Зимската војна]] со Финска која траела од [[30 ноември]] [[1939]] година до [[12 март]] [[1940]] година, на Советите им биле отстапени територии од Финска, а по ова веќе во јуни 1940 година следела анексија на балтичките држави и делови од Романија. На 22 јуни 1941 година, [[Адолф Хитлер]] ја започнал [[Операција Барбароса|операцијата Барбароса]], која била најголемата воена инвазија во историјата, насочена кон Советскиот Сојуз и која резултирала со низа жестоки и крвави битки, како и ужасни злосторства. Оваа офанзива се состоела од три армиски групи, односно Север, Центар и Југ на кои биле распоредени на стратешки правци: Армиската група Север чија цел била кон Балтикот и [[Ленинград]], Армиската група Центар се движела кон [[Москва]] како главна политичка и воена цел, а додека Армиската група Југ напредувала кон [[ССР Украина]], со цел освојување на економски значајните области како и подоцна нафтените ресурси во [[Кавказ]] и околината на [[Сталинград]]. Овие три правци биле дел од поширока стратегија за брзо уништување на Советскиот Сојуз преку координиран и масовен напад на повеќе фронтови. Градот [[Санкт Петербург|Ленинград]] бил под опсада, додека другите поголеми градови паднале во рацете на Германците, но и покрај почетните успеси, германската офанзива запрела во [[Битка за Москва|Битката кај Москва]] на само 20км до 30км одалеченост од градот, а Советите започнале контраофанзива, потиснувајќи ги Германците назад. Неуспехот на операцијата Барбароса ја сменила судбината на Германија, а Сталин бил уверен дека [[Сојузници во Втората светска војна|сојузничката]] воена машина на крајот ќе ја победи Германија.<ref name="History Review">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.historytoday.com/clive-pearson/stalin-war-leader|title=Stalin as War Leader|last=Pearson, Clive|date=December 2008|work=History Review 62|publisher=[[History Today]]|accessdate=5 December 2017}}</ref> Советскиот Сојуз ги одбил нападите на Оската, како што се [[Сталинградска битка|Битката кај Сталинград]] и [[Битка за Курск|Битката кај Курск]], што означувало пресвртница во војната. Западните сојузници им обезбедиле поддршка на Советите во форма на заем-лизинг, како и воздушна и поморска поддршка. Сталин се сретнал со своите колеги [[Винстон Черчил]] и [[Франклин Д. Рузвелт]] на [[Техеранска конференција|Техеранската конференција]] и разговарал за војна на два фронта против Германија и иднината на Европа по војната. Советите започнале успешни офанзиви за да ги вратат територијалните загуби и започнале напад кон Берлин со што во мај 1945 година Германците безусловно се предале по [[Битка за Берлин|падот на Берлин]]. Најголемиот дел од советските борбите, а воедно и од цела Европа се воделе на Источниот фронт, како и Продолжената војна со Финска, но тие исто така го нападнале Иран во август 1941 година заедно со Британците. Веќе во август 1945 година советскиот сојуз влегол во војната [[Советско-јапонска војна|против Јапонија]], која започнала со [[Советска инвазија на Манџурија|инвазија на Манџурија]]. Тие имале гранични конфликти со Јапонија до 1939 година пред да потпишат пакт за ненапаѓање во 1941 година. Сталин се согласил со западните сојузници да влезат во војната против Јапонија на Техеранската конференција во 1943 година и на [[Кримска конференција|Кримаската конференција]] во февруари 1945 година, откако Германија била поразена. Влегувањето на Советскиот Сојуз во војната против Јапонија, заедно со [[Атомски бомбардирања на Хирошима и Нагасаки|атомските бомбардирања]] од страна на Соединетите Американски Држави, довело до капитулација на Јапонија, што го означило крајот на Втората светска војна. За време на војната, Советскиот Сојуз, заедно со Соединетите Американски Држави, Обединетото Кралство и Кина, се сметале за [[Четворица полицајци|Големата четворка сојузнички сили]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&pg=PA62|title=Debating Franklin D. Roosevelt's foreign policies, 1933–1945|last=Doenecke|first=Justus D.|last2=Stoler|first2=Mark A.|publisher=Rowman & Littlefield|year=2005|isbn=0-8476-9416-X}}</ref> Советскиот Сојуз претрпел најголем број жртви во војната, губејќи повеќе од 20 милиони граѓани, околу една третина од сите [[жртви во Втората светска војна]] и воедно е и најзаслужна за победата над фашизмот. Целосната демографска загуба за советскиот народ била уште поголема.<ref>Geoffrey A. Hosking (2006). ''[https://books.google.com/books?id=CDMVMqDvp4QC&pg=PA242 Rulers and victims: the Russians in the Soviet Union]''. Harvard University Press. p. 242. {{ISBN|0-674-02178-9}}</ref> Германскиот ''Генерален план Ост'' имал за цел да создаде повеќе ''Lebensraum'' ( {{Lit|living space}}) за Германија преку истребување. Се проценува дека 3,5 милиони советски воени заробеници загинале во германско заробеништво како резултат на намерно малтретирање и злосторства, а милиони цивили, биле убиени во [[Холокауст|Холокаустот]]. Сепак, по цена на голема жртва, Советскиот Сојуз се појавил како глобална суперсила.<ref name="superpower">{{Наведена книга|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv2t4dn7.14|title=About Russia, Its Revolutions, Its Development and Its Present|last=Reiman|first=Michael|date=2016|publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]]|isbn=978-3-631-67136-8|pages=169–176|chapter=The USSR as the New World Superpower|jstor=j.ctv2t4dn7.14}}</ref> Советите воспоставиле зависни комунистички влади во Источна Европа, а тензиите со Соединетите Американски Држави и западните сојузници прераснале во она што станало познато како [[Студена војна]].<ref>{{Наведено списание|last=Bunce|first=Valerie|year=1985|title=The Empire Strikes Back: The Evolution of the Eastern Bloc from a Soviet Asset to a Soviet Liability|journal=[[International Organization]]|publisher=The [[MIT Press]]|volume=39|pages=1–46|doi=10.1017/S0020818300004859|jstor=2706633|doi-access=free}}</ref> [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_183-H27337,_Moskau,_Stalin_und_Ribbentrop_im_Kreml.jpg|мини|[[Јосиф Сталин|Сталин]] и [[Јоаким фон Рибентроп|Рибентроп]] при потпишувањето на [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]] на 23 август 1939 година.]] Во текот на триесетите години од 20 век, советскиот министер за надворешни работи Максим Литвинов се појавил како водечки глас за официјалната советска политика на колективна безбедност со западните сили против [[Трет Рајх|нацистичка Германија]],<ref name="britannica">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Maksim-Litvinov|title=Maksim Litvinov|publisher=Encyclopaedia Britannica}}</ref>а во 1935 година, Литвинов преговарал за договори за меѓусебна помош со Франција и со [[Чехословачка]] со цел да се спречи експанзијата на Хитлер.<ref name="britannica" /> По Минхенскиот договор, кој ѝ дал делови од Чехословачка на нацистичка Германија, политиката на смирување на западните демократии го навела Советскиот Сојуз да ја преориентира својата надворешна политика кон зближување со Германија.<ref name="britannica" /> На 3 мај 1939 година, Сталин го заменил Литвинов, кој бил тесно идентификуван со антигерманската позиција,<ref name="britannica" /> со [[Вјачеслав Молотов]]. Во август 1939 година, Сталин го прифатил предлогот на Хитлер за ненапаѓање со Германија, договорен од министрите за надворешни работи [[Вјачеслав Молотов]] и [[Јоаким фон Рибентроп]].<ref name="roberts">{{Harvnb|Roberts|1992}}</ref> Иако официјално бил само договор за ненапаѓање, додаден таен протокол, исто така постигнат на 23 август, ја поделил цела Источна Европа на германски и советски сфери на влијание. На СССР му бил ветен источниот дел од [[Полска]], во случај на негово распаѓање, а Германија ги признала [[Латвија]], [[Естонија]] и [[Финска]] како делови од советската сфера на влијание, а [[Литванија]] била додадена во втор таен протокол во септември 1939 година.<ref name="christie">Christie, Kenneth, ''Historical Injustice and Democratic Transition in Eastern Asia and Northern Europe: Ghosts at the Table of Democracy'', RoutledgeCurzon, 2002, {{ISBN|0-7007-1599-1}}</ref> Друга клаузула од договорот била дека [[Бесарабија]], тогаш дел од Романија, требало да се придружи на Молдавската ССР и да стане Молдавска ССР под контрола на Москва. Пактот бил постигнат два дена по прекинот на советските воени разговори со британските и француските претставници во август 1939 година за потенцијален француско-англо-советски сојуз,<ref name="roberts30">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а политичките дискусии биле прекинати на 2 август, кога Молотов изјавил дека тие не можеле да се продолжат сè додека не се постигнел напредок во воените разговори кон крајот на август,<ref>{{Наведување|last=Shirer|first=William L.|title=The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany|publisher=Simon and Schuster|year=1990|isbn=0-671-72868-7|page=504}}</ref> откако разговорите застанале околу гаранциите за балтичките држави,<ref name="dwatson709">{{Harvnb|Watson|2000}}</ref><ref>Michael Jabara Carley (1993). End of the 'Low, Dishonest Decade': Failure of the Anglo-Franco-Soviet Alliance in 1939. ''[[Europe-Asia Studies]]'' 45 (2), 303–341. {{JSTOR|152863}}</ref> додека воените разговори на кои инсистирал Молотов<ref name="dwatson709" /> започнаа на 11 август.<ref name="roberts30" /><ref name="dwatson715">{{Harvnb|Watson|2000}}</ref> Во исто време, Германија, со која Советите започнале тајни преговори на 29 јули<ref name="roberts">{{Harvnb|Roberts|1992}}</ref><ref name="dwatson713">{{Harvnb|Watson|2000}}</ref><ref>Fest, Joachim C., ''Hitler'', Houghton Mifflin Harcourt, 2002, {{ISBN|0-15-602754-2}}, page 588</ref><ref name="ulam509">Ulam, Adam ,''Stalin: The Man and His Era'', Beacon Press, 1989, {{ISBN|0-8070-7005-X}}, page 509-10</ref><ref name="shirer503">Shirer, William L., ''The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany'', Simon and Schuster, 1990 {{ISBN|0-671-72868-7}}, page 503</ref> тврдела дека може да им понуди на Советите подобри услови од Велика Британија и Франција, при што Рибентроп инсистирал дека „нема проблем помеѓу [[Балтичко Море|Балтичкото Море]] и [[Црно Море|Црното Море]] што не може да се реши меѓу нас двајца“.<ref name="roberts30" /><ref name="fest589">Fest, Joachim C., ''Hitler'', Harcourt Brace Publishing, 2002 {{ISBN|0-15-602754-2}}, page 589-90</ref><ref>Vehviläinen, Olli, ''Finland in the Second World War: Between Germany and Russia'', Macmillan, 2002, {{ISBN|0-333-80149-0}}, page 30</ref> Германските службеници изјавиле дека, за разлика од Велика Британија, Германија може да им дозволи на Советите да продолжат со нивниот развој непречено и дека „постои еден заеднички елемент во идеологијата на Германија, Италија и Советскиот Сојуз, а тоа било спротивставување на капиталистичките демократии на Западот“.<ref name="fest589" /><ref>Bertriko, Jean-Jacques Subrenat, A. and David Cousins, ''Estonia: Identity and Independence'', Rodopi, 2004, {{ISBN|90-420-0890-3}} page 131</ref> До тогаш, Молотов добил информации во врска со англо-германските преговори и песимистички извештај од советскиот амбасадор во Франција.<ref name="dwatson713" /> [[Податотека:Lviv_1939_Sov_Cavalry.jpg|лево|мини|Советска коњаница на парада во [[Лавов]] (тогашен Лвов), по предавањето на градот за време на советската инвазија на Полска во 1939 година]] По несогласувањето со Сталин при неговото барање за преместување на трупите на [[Црвена армија|Црвената армија]] низ Полска и Романија (на што се спротивставиле Полска и Романија),<ref name="roberts30">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref><ref name="dwatson715">{{Harvnb|Watson|2000}}</ref> на 21 август, Советите предложиле прекин на воените разговори користејќи го изговорот дека отсуството на висок советски персонал на разговорите се меша во есенските маневри на советските сили, иако главната причина била напредокот што се постигнувал во советско-германските преговори.<ref name="dwatson715" /> Истиот ден, Сталин добил уверение дека Германија ќе одобри тајни протоколи кон предложениот пакт за неагресија, со кој на Советите им било понудено дел од Полска, балтичките држави, Финска и Романија,<ref name="murphy23">{{Harvnb|Murphy|2006}}</ref>а Сталин му испратил телеграма на Хитлер истата вечер дека Советите биле подготвени да го потпишат пактот и дека тој ќе го примел Рибентроп на 23 август.<ref name="shirer528">Shirer, William L., ''The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany'', Simon and Schuster, 1990 {{ISBN|0-671-72868-7}}, pages 528</ref> Во врска со поголемото прашање за колективната безбедност, некои историчари верувале дека една од причините зошто Сталин одлучил да ја напушти доктрината била обликувањето на неговите ставови за Франција и Велика Британија со нивното влегување во [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]] и последователниот неуспех да се спречи германската окупација на Чехословачка, но Сталин можеби го гледал пактот и како начин за добивање време во евентуална војна со Хитлер, со цел зајакнување на советската војска и поместување на советските граници кон запад, што би било воено корисно во таква војна.<ref>Yuly Kvitsinsky. ''Russia-Germany: memoirs of the future'', Moscow, 2008 {{ISBN|5-89935-087-3}} p.95</ref><ref>{{Harvnb|Watson|2000}}</ref> Сталин и Рибентроп го поминале поголемиот дел од ноќта на потпишување на пактот разменувајќи пријателски приказни за светските работи и шегувајќи се за слабоста на Велика Британија. Двајцата дури се шегувале и за тоа како [[Антикоминтернски пакт|Антикоминтернскиот пакт]] првенствено ги исплашил „британските трговци.<ref name="shirer541">Shirer, William L., ''The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany'', Simon and Schuster, 1990 {{ISBN|0-671-72868-7}}, pages 541</ref> Тие понатаму размениле здравици, при што Сталин предложил здравица за здравјето на Хитлер, а Рибентроп предложил здравица за Сталин.<ref name="shirer541" /> == Поделбата на Источна Европа и други инвазии == [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_101I-121-0011-20,_Polen,_deutsch-sowjetische_Siegesparade.jpg|мини|Германски и советски војници на парадата во Брест пред фотографија од Сталин]] На 1 септември 1939 година, [[Инвазија на Полска (1939)|германската инвазија на договорениот дел од Полска]] ја започнала [[Втора светска војна|Втората светска војна]],<ref name="roberts">{{Harvnb|Roberts|1992}}</ref>а веќе на 17 септември [[Црвена армија|Црвената армија]] ја нападна источна Полска и ја окупирала полската територија доделена со [[пактот Молотов-Рибентроп]], по што следела координација со германските сили во Полска,<ref name="stalinswars43">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref><ref name="sanford">{{Наведена книга|title=Katyn and the Soviet Massacre Of 1940: Truth, Justice And Memory|last=Sanford|first=George|publisher=[[Routledge]]|year=2005|isbn=0-415-33873-5|location=London, New York|author-link=George Sanford (scholar)}}</ref> а 11 дена подоцна на 28 септември, тајниот протокол на пактот Молотов-Рибентроп бил изменет, со што на Германија ѝ била доделена поголем дел од Полска, додека поголемиот дел од [[Литванија]] му била отстапена на Советскиот Сојуз.<ref name="wettig20">{{Harvnb|Wettig|2008}}</ref> Советските делови се наоѓале источно од таканаречената [[Керзонова линија|линија Курзон]], етнографска граница меѓу Русија и Полска, нацртана од комисија на Париската мировна конференција во 1919 година.<ref name="stalinswars39">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> [[Податотека:Ribbentrop-Molotov.svg|лево|мини|Планирани и фактички територијални промени во Источна и Централна Европа 1939–1940 (кликнете за да зголемите)]] [[Податотека:Katyn_-_decision_of_massacre_p1.jpg|мини|Дел од меморандумот од 5 март 1940 година од [[Лаврентиј Берија]] до Сталин, во кој се предлага егзекуција на полски офицери]] Откако заробиле околу 300.000 полски затвореници во 1939 и почетокот на 1940 година,<ref name="Молотов">{{In lang|ru}} Молотов на V сессии Верховного Совета 31 октября цифра «примерно 250 тыс.» (Please provide translation of the reference title and publication data and means)</ref> службениците на НКВД спровеле долги испрашувања на затворениците во логорите, што всушност претставувало процес на селекција за да се утврди кој ќе биде убиен. На 5 март 1940 година, согласно со нота до Сталин од [[Лаврентиј Берија]], членовите на Советското [[Политбиро]] (вклучувајќи го и Сталин) потпишале и 22.000 војници биле убиени бидејќи биле етикетирани како „националисти и контрареволуционери“, држени во логори и затвори во окупирана западна Украина и Белорусија, а ова станало познато како [[Катински масакр|Катинскиот масакр]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/kent-csi/pdf/v43i3a06p.pdf|title=Stalin's Killing Field|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613053716/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/kent-csi/pdf/v43i3a06p.pdf|archive-date=13 June 2007|accessdate=2008-07-19}}</ref> [[Генерал-мајор]] Василиј М. Блохин се претпоставува дека лично застрелал 6.000 од заробените полски офицери во 28 последователни ноќи, што останало едно од најорганизираните и најдолготрајните масовни убиства од страна на една личност до ден денес,<ref name="lessterr" /><ref name="court">{{Наведена книга|url=http://isbndb.com/d/book/stalin_the_court_of_the_red_tsar_a02.html|title=Stalin: The Court of the Red Tsar|last=Montefiore|first=Simon Sebag|date=2005-09-13|publisher=[[Vintage Books]]|isbn=978-1-4000-7678-9|location=[[New York City|New York]]|pages=197–8, 332–4|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604124035/http://isbndb.com/d/book/stalin_the_court_of_the_red_tsar_a02.html|archive-date=4 June 2011|df=dmy-all}}</ref> а за време на неговата 29-годишна кариера, Блохин застрелал околу 50.000 луѓе, што го прави наводно најплодниот официјален џелат во запишаната светска историја.<ref name="lessterr">{{Наведена книга|url=http://isbndb.com/d/book/the_lesser_terror.html|title=The Lesser Terror: Soviet state security, 1939–1953|last=Parrish|first=Michael|publisher=Praeger Press|year=1996|isbn=0-275-95113-8|location=[[Westport, CT]]|pages=324–325}}</ref> Во август 1939 година, Сталин изјавил дека ќе го реши „балтичкиот проблем“ така што Литванија, Латвија и Естонија потпишале договори за „заемна помош“.<ref name="wettig20">{{Harvnb|Wettig|2008}}</ref> Во ноември 1939 година, Советскиот Сојуз [[Зимска војна|ја нападнал Финска]], но финските одбранбени напори ги побиле советските очекувања и по големите загуби, како и неуспешниот обид да се воспостави [[Финска Демократска Република|марионетска влада]] во Хелсинки, Сталин се согласил на привремен мир со кој на Советскиот Сојуз му биле вратени делови од Карелија и Сала кои биле претходно одземени од нив.<ref name="ckpipe">Kennedy-Pipe, Caroline, ''Stalin's Cold War'', New York : Manchester University Press, 1995, {{ISBN|0-7190-4201-1}}</ref> Бројот на жртви на Советскиот Сојуз во војната надминал 200.000,<ref name="stalinswars52">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> додека советскиот премиер [[Никита Хрушчов]] подоцна тврдел дека жртвите можеби биле многу повеќе.<ref>Mosier, John, ''The Blitzkrieg Myth: How Hitler and the Allies Misread the Strategic Realities of World War II'', HarperCollins, 2004, {{ISBN|0-06-000977-2}}, page 88</ref> По оваа кампања, Сталин презел мерки за модифицирање на обуката и подобрување на пропагандните напори во советската војска.<ref name="stalinswars53">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Кон средината на јуни 1940 година, кога меѓународното внимание било насочено кон [[Битка за Франција|германската инвазија на Франција]], советските трупи на НКВД извршиле напади врз граничните премини во балтичките земји,<ref name="wettig20">{{Harvnb|Wettig|2008}}</ref><ref name="senn">Senn, Alfred Erich, ''Lithuania 1940 : revolution from above'', Amsterdam, New York, Rodopi, 2007 {{ISBN|978-90-420-2225-6}}</ref> а Сталин тврдел дека договорите за меѓусебна помош се прекршени и дал шестчасовни ултиматуми за формирање нови влади во секоја земја, вклучувајќи и списоци на лица за владини места обезбедени од Кремљ.<ref name="wettig20" /> Потоа, државните администрации биле ликвидирани и заменети со советски кадри, по што следела масовна репресија<ref name="wettig20" /> во која 34.250 Летонци, 75.000 Литванци и речиси 60.000 Естонци биле депортирани или убиени.<ref>{{Наведена книга|title=Stalin: The Court of the Red Tsar|last=Simon Sebag Montefiore|pages=334|author-link=Simon Sebag Montefiore}}</ref> Изборите за парламентот и други функции биле одржани со единствени кандидати, чии официјални резултати покажале дека просоветските кандидати добиле поддршка од 92,8 проценти од гласачите во Естонија, 97,6 проценти од гласачите во Латвија и 99,2 проценти од гласачите во Литванија.<ref name="wettig21">{{Harvnb|Wettig|2008}}</ref> Добиените народни собранија веднаш побарале прием во СССР, што било одобрено.<ref name="wettig21" /> Кон крајот на јуни 1940 година, Сталин ја наредил советската анексија на [[Бесарабија]] и [[северна Буковина]], прогласувајќи ја оваа поранешна романска територија за дел од [[Молдавска Советска Социјалистичка Република|Молдавската ССР]],<ref name="brackman341">{{Harvnb|Brackman|2001}}</ref> но со анексија на северна Буковина, Сталин ги надминал договорените граници.<ref name="brackman341" /> Инвазијата на Буковина го прекршила пактот, бидејќи излегла надвор од советската сфера на влијание договорена со Германија. [[Податотека:Matsuoka_signs_the_Soviet–Japanese_Neutrality_Pact-1.jpg|десно|мини|Сталин и Молотов за потпишувањето на советско-јапонскиот пакт за неутралност со [[Јапонска Империја|Јапонското Царство]], 1941 година]] Откако [[Троен пакт|Тројниот пакт]] бил потпишан од [[Сили на Оската|силите на Оската]]: Германија, Јапонија и Италија, во октомври 1940 година, Сталин лично му пишал на Рибентроп за склучување договор во врска со „трајна основа“ за нивните „заемни интереси“.<ref name="stalinswars58">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> со што Сталин го испратил Молотов во Берлин за да преговара за условите за Советскиот Сојуз да се приклучи на Оската и потенцијално да ужива во пленот од пактот.<ref name="brackman341">{{Harvnb|Brackman|2001}}</ref> По наредба на Сталин,<ref name="brackman343">{{Harvnb|Brackman|2001}}</ref> Молотов инсистирал на советскиот интерес во Турција, Бугарија, Романија, Унгарија, Југославија и Грција.<ref name="brackman343" /> Иако Сталин претходно неуспешно лично лобирал кај турските лидери да не потпишат пакт за заемна помош со Велика Британија и Франција.<ref name="stalinswars45">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Рибентроп го замолил Молотов да потпише уште еден таен протокол со изјава: „Фокалната точка на територијалните аспирации на Советскиот Сојуз веројатно би била центрирана јужно од територијата на Советскиот Сојуз во правец на Индискиот Океан“.<ref name="brackman343" /> Молотов зазел став дека не можел да заземе „дефинитивен став“ за ова без согласност на Сталин.<ref name="brackman343" /> Сталин не се согласил со предложениот протокол и преговорите пропаднале.<ref name="stalinswars58" /> Како одговор на подоцнежниот германски предлог, Сталин изјавил дека Советите би се приклучиле на Оската доколку Германија го спречела дејствувањето во сферата на влијание на Советскиот Сојуз.<ref name="stalinswars59">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Кратко потоа, Хитлер издал тајна внатрешна директива поврзана со неговиот план за инвазија на Советскиот Сојуз.<ref name="stalinswars59" /> [[Податотека:Katyn_massacre_5.jpg|лево|мини|Фотографија од ексхумација на масовна гробница на полски офицери убиени од НКВД во [[Катински масакр|Катинската шума]] во 1940 година, направена во 1943 година.]] На 13 април 1941 година како обид за демострација на мирни намери кон Германија, [[Јосиф Сталин|Сталин]] го надгледувал потпишувањето на пакт за неутралност со Јапонија<ref name="stalinswars63">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref>и со [[Договор од Портсмут|Договорот од Портсмут]], Русија се натпреварувала со Јапонија за сфери на влијание на [[Далечен Исток|Далечниот Исток]], каде што постоел вакуум во моќта со колапсот на Империјална Кина. Иако сличен на пактот Молотов-Рибентроп со [[Трет Рајх|Третиот Рајх]], Советски Сојуз потпишал пакт за неутралност на Советскиот Сојуз со Јапонија, за да го одржи националниот интерес на сферата на влијание на Советскиот Сојуз на европскиот континент, како и освојувањето на Далечниот Исток, додека бил меѓу ретките земји во светот што дипломатски го признале [[Манџукуо]], и дозволиле подем на германската инвазија во Европа и јапонската агресија во Азија, но поразот на Јапонија во [[Битка на Халкин Гол|битките кај Халхин Гол]] бил силен фактор за привременото решавање пред [[Советска инвазија на Манџурија|советската инвазија на Манџурија]] во 1945 година како резултат на [[Кримска конференција|Кримската конференција]]. Иако Сталин имал мала доверба во посветеноста на Јапонија на неутралност, тој сметал дека пактот е важен поради неговиот политички симболизам, за да се зајакне јавната наклонетост кон Германија, пред воената конфронтација кога [[Адолф Хитлер|Хитлер]] ја контролирал [[Западна Европа]] и за Советскиот Сојуз да ја преземе контролата врз [[Источна Европа]].<ref name="stalinswars66" /> Сталин сметал дека во германските кругови постоела растечка поделба околу тоа дали Германија треба да започне војна со Советскиот Сојуз, иако Сталин не бил свесен за понатамошните воени амбиции на Хитлер.<ref name="stalinswars66">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> == Раскинување на договорот == Во раните утрински часови на 22 јуни 1941 година, [[Адолф Хитлер|Хитлер]] го раскинал пактот со започнување на [[Операција Барбароса|операцијата Барбароса]], односно инвазијата од страна на силите на Оската врз Советскиот Сојуз и териториите што тој ги освоил во претходните години, со што официјално започнала војната на Источниот фронт. Пред инвазијата, Сталин сметал дека Германија нема да го нападне Советскиот Сојуз сè додека Германија не ја победи Британија, но во исто време, советските генерали го предупредувале Сталин дека Германија концентрирала сили на своите граници, а двајца високо рангирани советски шпиони во Германија, [[„Старшина“]] и [[„Корсиканец“]], испратиле десетици извештаи до Москва што содржеле докази за подготовка за германски напад, а дополнителни предупредувања дошле и од Рихард Зорге кој бил советски шпион во [[Токио]] и работел како германски новинар и длабоко навлегол во германската амбасада во Токио заведувајќи ја сопругата на генералот Еуген От, германскиот амбасадор во Јапонија.<ref name="stalinswars68">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_146-1989-030-27,_Russland,_Infanterie_vor_brennendem_Haus.jpg|мини|Германски војници маршираат покрај запален дом во Украина, октомври 1941 година.]] На 15 јуни, на само седум дена пред инвазијата, советски шпион во Берлин кој бил дел од шпионската мрежа Роте Капеле (Црвен оркестар), го предупредил Сталин дека движењето на германските дивизии кон границите било знак за започнување војна против Советскиот Сојуз,<ref name="stalinswars68">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а на 17 јуни, пет дена пред нападот, Сталин добил извештај од шпион во германското Министерство за воздухопловство дека „сите подготовки на Германија за вооружен напад врз Советскиот Сојуз се завршени и ударот може да се очекува во секое време“.<ref name="murphyxv">{{Harvnb|Murphy|2006}}</ref> На маргината, Сталин му пишал на народниот комесар за државна безбедност: „Можете да го испратите вашиот „извор“ од седиштето на германската авијација до неговата мајка. Ова не е „извор“, туку ''дезинформатор“.''<ref name="murphyxv" /> Иако Сталин ги зголемил советските западни гранични сили на 2,7 милиони луѓе и им наредил да очекуваат можна германска инвазија, тој не наредил целосна мобилизација на силите за подготовка за напад.<ref name="stalinswars69">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Сталин сметал дека мобилизацијата може да го испровоцира Хитлер предвреме да започне војна против Советскиот Сојуз, што Сталин сакал да ја одложи до 1942 година со цел да ги зајакне советските сили.<ref name="stalinswars70">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во првите часови од почетокот на германската инвазија, Сталин се двоумел, сакајќи да се осигура дека германскиот напад е одобрен од Хитлер, а не дека станува збор за неовластено дејство на некој одметнат генерал,<ref name="RedTsar">Simon Sebag Montefiore. ''Stalin: The Court of the Red Tsar'', Knopf, 2004 ({{ISBN|1-4000-4230-5}})</ref> а извештаите на [[Никита Хрушчов]] и Анастас Микојан тврделе дека, по инвазијата, Сталин се повлекол во својата [[дача]] во очај неколку дена и не учествувал во одлуките на раководството,<ref name="stalinswars89">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> но некои документарни докази за наредбите дадени од Сталин се спротивставувале на овие извештаи, што ги наведувале историчарите како Робертс да шпекулираат дека извештајот на Хрушчов е неточен.<ref name="stalinswars90">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Сталин набрзо се прогласил за Маршал на Советскиот Сојуз, тогаш највисок воен чин во земјата, како и врховен командант на советските вооружени сили, но и покрај тоа што бил премиер и генерален секретар на владејачката [[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз|Комунистичка партија на Советскиот Сојуз,]] што го направила водач на нацијата, како и Народен комесар за одбрана, што е еквивалентно на воениот секретар на САД во тоа време и министерот за одбрана на Велика Британија, и го формирал Државниот комитет за одбрана за координирање на воените операции на која тој самиот бил и претседател. Тој воедно претседавал и со Ставката која била највисоката одбранбена организација во земјата. Во меѓувреме, легендарниот маршалот [[Георги Жуков]] бил именуван за заменик-врховен командант на советските вооружени сили. [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_192-208,_KZ_Mauthausen,_Sowjetische_Kriegsgefangene.jpg|мини|Советски воени затвореници гладуваат во нацистичкиот [[Маутхаузен|концентрационен логор Маутхаузен]].]] Во првите три недели од инвазијата, додека Советскиот Сојуз се обидувал да се одбрани од големите германски напредувања од кои претрпел 750.000 жртви и загубил 10.000 тенкови и 4.000 авиони.<ref name="stalinswars85">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во јули 1941 година, Сталин целосно ја реорганизирал советската војска, ставајќи се директно задолжен за неколку воени организации со што му дало целосна контрола врз целиот воен напор на неговата земја; поголема контрола од кој било друг лидер во Втората светска војна.<ref name="stalinswars97">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Наскоро се појавила шема каде што Сталин ја прифатил стратегијата на [[Црвена армија|Црвената армија]] за спроведување повеќекратни офанзиви, додека Германците ги зазеле сите мали, новоосвоени територии, нанесувајќи им на Советите тешки жртви,<ref name="stalinswars99">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а најзначаен пример за ова била Битката кај Киев, каде што над 600.000 советски војници биле брзо убиени, заробени или исчезнати.<ref name="stalinswars99" /> До крајот на 1941 година, советската војска претрпела 4,3 милиони жртви<ref name="stalinswars116">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref>, а Германците заробиле 3 милиони советски затвореници, од кои 2 милиони починале во германско заробеништво до февруари 1942 година.<ref name="stalinswars85">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Германските сили напредувале околу 1.700 километри и одржувале линеарно измерен фронт од 3.000 километри. Иако [[Црвена армија|Црвената армија]] пружила жесток отпор во раните фази на војната, сепак, според Гланц, тие биле погодени од неефикасна одбранбена доктрина против добро обучените и искусни германски сили, и покрај тоа што поседувале одредена модерна советска опрема, како што се тенковите КВ-1 и [[Т-34]]. == Советите ги запираат Германците == Во 1941 година германците постигнале огромен напредок убивајќи милиони советски војници, а по наредба на Сталин, Црвената армија насочила значителни ресурси за да ги спречи Германците да постигнат една од нивните клучни стратешки цели, обидот за заземање на Ленинград кој го држеле градот по цена на повеќе од еден милион советски војници во регионот и повеќе од еден милион цивили, од кои многумина починале од глад.<ref name="stalinswars106">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Додека Германците напредувале, Сталин бил уверен во евентуална победа на сојузниците над Германија, па така во септември 1941 година, Сталин им кажал на британските дипломати дека сакал два договора од кои првиот бил пакт за заемна помош/помош, а вториот признание/ветување дека, по војната, Советскиот Сојуз ќе ги добиел териториите во земјите што ги зел согласно поделбата на Источна Европа со Хитлер во [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]].<ref name="stalinswars114">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Британците се согласиле на помош, но одбиле да се согласат со територијалните придобивки, што Сталин го прифатил неколку месеци подоцна, бидејќи воената ситуација донекаде се влошила до средината на 1942 година.<ref name="stalinswars114" /> На 6 ноември 1941 година, Сталин ги собрал своите генерали во говор одржан подземно во Москва, велејќи им дека [[Германскиот блицкриг|германскиот ''блицкриг'']] ќе пропаднел поради слабостите во германската задна страна во Европа окупирана од нацистите и потценувањето на силата на Црвената армија, и дека германските воени напори ќе се распаднат против англо-,,американско"-советскиот „воен мотор“.<ref name="stalinswars110">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Така Сталин правилно пресметал дека Хитлер најверојатно ќе ги насочел напорите за освојување на Москва, со што ги концентрирал своите сили за да го одбрани градот, вклучувајќи бројни дивизии префрлени од советските источни сектори откако утврдил дека Јапонија нема да се обиде да нападне во тие области.<ref name="stalinswars108">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> До декември трупите на Хитлер напреднале до 25км од [[Московски кремљ|Кремљ]] во [[Москва]],<ref name="stalinswars88">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а веќе на 5 декември, Советите започнале контраофанзива, потиснувајќи ги германските трупи назад дури 80км од Москва во она што бил првиот голем пораз на [[Вермахт|Вермахтот]] во војната.<ref name="stalinswars88" /> [[Податотека:RIAN_archive_543_A_battalion_commander.jpg|мини|Иконска фотографија од советски офицер како ги води своите војници во битка против напаѓачката германска армија, 12 јули 1942 година, во Советска Украина]] На почетокот на 1942 година, Советите започнале серија офанзиви наречени „Први стратешки офанзиви на Сталин“, но контраофанзивата заглавила, делумно поради калта од дождот во пролетта 1942 година.<ref name="stalinswars116">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Обидот на Сталин да го врати Харков во Украина завршил со катастрофално опкружување на советските сили, со над 200.000 советски жртви.<ref name="stalinswars122">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Сталин ја нападнал компетентноста на вклучените генерали,<ref name="stalinswars124">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а Генералот [[Георги Жуков]] и други подоцна откриле дека некои од тие генерали сакале да останат во одбранбена положба во регионот, но Сталин и други инсистирале на офанзива, но некои историчари се сомневаат во исказот на Жуков.<ref name="stalinswars124" /> [[Податотека:Maximlitvinov.jpg|мини|Максим Литвинов, советски амбасадор во Соединетите Американски Држави]] Во исто време, Хитлер бил загрижен за американската популарна поддршка по влегувањето на САД во војната по [[Напад на Перл Харбор|нападот на Перл Харбор]] и потенцијалната англо-американска инвазија на [[Западен фронт|Западниот фронт]] во 1942 година која се случила тек во летото 1944 година со [[Битката за Нормандија]]. Тој ја променил својата примарна цел од непосредна победа на Истокот, на долгорочна цел да го обезбеди јужниот дел на Советскиот Сојуз за да ги заштити нафтените полиња кои биле од витално значење за долгорочните германски воени напори.<ref name="stalinswars117">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Додека генералите на Црвената армија правилно ги процениле доказите дека Хитлер ќе ги префрли своите напори на југ, Сталин сметал дека тоа е страничен потег во германскиот обид да ја освои Москва.<ref name="stalinswars124">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Германската јужна кампања започнала со напад за освојување на Крим, што завршила со катастрофа за Црвената армија, по што Сталин јавно го критикувал водството на своите генерали.<ref name="stalinswars122">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во нивните јужни кампањи, Германците заробиле 625.000 затвореници на Црвената армија само во јули и август 1942 година,<ref name="stalinswars126">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а во исто време, на состанок во Москва, Черчил приватно му кажал на Сталин дека Британците и Американците сè уште не се подготвени да извршат амфибиско слетување врз утврдениот француски брег, кој го држеле нацистите во 1942 година и дека ќе ги насочат своите напори кон инвазија на Северна Африка, која ја држеле Германија во познатата [[oперација „Факел“]], но ветил кампања на масовно стратешко бомбардирање, кое ги вклучило и германските цивилни цели.<ref name="stalinswars135">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Проценувајќи дека Русите се „завршени“, Германците започнале уште една јужна операција во есента 1942 година позната како [[Сталинградска битка|Битката кај Сталинград]].<ref name="stalinswars126">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а Хитлер инсистирал на разделување на германските јужни сили во истовремена опсада на Сталинград и офанзива врз [[Баку]] на [[Касписко Езеро|Каспиското Море]].<ref name="stalinswars128">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Сталин им наложил на своите генерали да не штедат труд за да го одбранат Сталинград<ref name="stalinswars134">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> и иако Советите претрпеле повеќе од 2 милиони жртви кај Сталинград и целосно разрушување на градот, сепак нивната победа над германските сили, вклучително и опколувањето на 290.000 војници на Оската, означувала пресвртница во војната.<ref name="stalinswars154">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во рок од една година по Барбароса, Сталин повторно ги отворил црквите во Советскиот Сојуз со што можеби сакал да го мотивира мнозинството од населението кое имало христијански верувања, така со промена на официјалната политика на партијата и државата кон религијата, тој можел да ја вклучи Црквата и нејзиното свештенство во мобилизирање на воените напори. На 4 септември 1943 година, Сталин ги поканил митрополитите Сергеј, [[Алексиј I|Алексеј]] и Николај во Кремљ и предложил повторно да се воспостави [[Патријарх Московски и на сите Руси|Московската патријаршија]], која била суспендирана од 1925 година и избор на [[Патријарх Московски и на сите Руси|патријарх]]. На 8 септември 1943 година, митрополитот Сергеј бил избран за патријарх, а еден извештај вели дека пресвртот на Сталин следел по знак што наводно го добил од небото. == ''Фронтовиките'' == Над 75% од дивизиите на Црвената армија биле наведени како „стрелни дивизии“.Во царската руска армија, ''стрелните'' (стрелни) дивизии биле сметани за попрестижни од ''пехотните'' (пешадиски) дивизии, но во Црвената армија, сите пешадиски дивизии биле означени како ''стрелни'' дивизии, а Советскиот стрелец бил познат како ''пешком'' („пеш“) или почесто како ''фронтовик'' ({{Langx|ru|фронтовик}} — преден борец). Терминот ''фронтовик'' не бил еквивалентен на германскиот термин ''Ландсер'', на американскиот ''Џи Ај Џо'', а ни на британскиот ''Томи Аткинс'', кои сите се однесувале на војниците воопшто, бидејќи терминот ''фронтовик'' се однесувал само на оние пешадијци кои се бореле на фронтот. Сите способни мажи во Советскиот Сојуз биле подобни за регрутација на 19 годишна возраст, а оние кои посетувале универзитет или техничко училиште можеле да избегнат регрутација, па дури и тогаш можеле да ја одложат воената служба за период од 3 месеци до една година,а одложувањата можеле да се понудат само три пати. Советскиот Сојуз се состоел од 20 воени окрузи, кои одговарале на границите на областите и биле понатаму поделени на ''реони'' (окрузи) ''кои'' имале доделено квоти со кои се специфицирале бројките на луѓе што морале да ги произведат за Црвената армија секоја година. Огромно мнозинство од ''фронтовиците'' биле родени во 1920-тите и пораснале не знаејќи ништо друго освен советскиот систем и секоја година, мажите добивале известувања за регрутација по пошта со кои биле информирани да се пријават на место за собирање, кое обично било локално училиште и вообичаено се пријавувале на должност со торба или куфер што носел резервна облека, долна облека и тутун, а потоа, регрутите се качувале на воз до воен приемен центар каде што им биле издадени униформи и подложени на физички тест, а воедно им биле избричени главите и дадено парна бања за да се ослободат од вошките. На еден типичен војник му биле давани кесички со муниција, наметка за засолниште, кеса за храна, тенџере за готвење, шише за вода и туба за идентификација што содржела документи со релевантни лични информации. За време на обуката, регрутите се буделе помеѓу 5 и 6 часот наутро, a обуката траела од 10 до 12 часа, шест дена во неделата. Голем дел од обуката се изведувала напамет и се состоела од инструкции. Пред 1941 година, обуката траела шест месеци, но по војната, обуката била скратена на неколку недели, а по завршувањето на обуката, сите мажи морале да ја положат Заклетвата на Црвената армија, која гласела:  {{Цитат|Јас______, граѓанин на Сојузот на Советските Социјалистички Републики, влегувајќи во редовите на Црвената Армија на Работниците и Селаните, давам заклетва и свечено ветувам дека ќе бидам чесен, храбар, дисциплиниран, буден борец, цврсто да ги заштитувам воените и државните тајни и безусловно да ги почитувам сите воени прописи и наредби на командантите и претпоставените. Ветувам совесно да ги изучувам воените работи, на секој начин да ги заштитувам државните тајни и државниот имот и до последен здив да бидам верен на народот, Советската Татковина и Работничко-селанската влада. Секогаш сум подготвен, по наредба на Работничко-селанската влада, да се кренам во одбрана на мојата Татковина, Сојузот на Советските Социјалистички Републики; и како борец на Црвената Армија на Работниците и Селаните, ветувам дека ќе ја бранам храбро, вешто, со достоинство и чест, не штедејќи ја ниту мојата крв ниту самиот свој живот за постигнување целосна победа над нашите непријатели. Ако со злобна намера ја прекршам оваа моја свечена заклетва, тогаш нека ме снајде строгата казна на советскиот закон и целосната омраза и презир кон работничката класа.<ref>Ротман, Гордон „Советски стрелец 1941-45“, Лондон: Osprey, 2007. стр. 11-12.</ref>}} Тактиките се базирале на прирачникот за обука од 1936 година и на ревидираното издание од 1942 година, а движењата на малите единици и начинот на градење одбранбени позиции биле поставени на начин што бил лесен за разбирање и меморирање. Прирачниците имаа сила на закон, а прекршувањата на прирачниците се сметал за законски прекршоци. Советските тактики секогаш ги наведувале војниците да напаѓаат на ист начин, при што водовите обично биле поделени во четири секции кои зафаќале околу 91м во просек, а единствената комплексна формација била [[дијамантската формација]] со еден дел што напредувал, два позади и еден во задниот дел. За разлика од Вермахтот, Црвената армија не се вклучила во скокови на деловите, при што еден дел обезбедувал огнена поддршка на деловите што напредувале: наместо тоа, сите делови и водови напаѓале ''масовно,'' а другата единствена варијација била деловите да „се пробијат“ во позиција преку инфилтрација. [[Податотека:INF3-327_Unity_of_Strength_British_and_Russian_servicemen_over_body_of_swastikaed_dragon.jpg|мини|271x271пкс|Британски и советски војници над тело на змеј [[Свастика|со свастика]]]] [[Податотека:Poster_russian.jpg|мини|263x263пкс|Постер од американската влада на кој е прикажан пријателски расположен војник на Црвената армија, 1942 година]] Кога ќе се дадела наредбата ''„На штурм, марш!“'' (Напад, марш!), советската пешадија ќе го нападнела непријателот извикувајќи го традиционалниот руски борбен извик ''„Ура!“'' ({{Langx|ru|ура !}}), звукот што многу германски ветерани го сметале за застрашувачки. За време на нападот, стрелците пукале со пушки и полумитралези додека фрлале гранати пред да се приближат кон тесна борба/борба од блиску (со пушки, бајонети, кундаци од пушки, ножеви, алатки за копање и тупаници), кој бил вид борба во која Црвената армија се истакнувала, а во одбрана, ''фронтовиките'' имале репутација за нивната вештина во камуфлирањето на своите позиции и за нивната дисциплина во задржувањето на оган сè додека силите на Оската не се доближеле до нив. Пред 1941 година, доктрината на Црвената армија барала отворање оган од максимален дострел, но искуството брзо ги научи предностите од поставувањето заседа на непријателот со изненадувачки оган од блиску од повеќе позиции. Типичниот ''фронтовик'' за време на војната бил на возраст од 19 до 24 години со просечна висина од 1.68м, а повеќето мажи биле избричени ќелави за да се спречат вошки, а малкуте што ја растеле косата ја држеле многу кратка. Американскиот историчар Гордон Ротман ги опишувал униформите како „едноставни и функционални“, а во борба, мажите носеле маслинесто-кафеави шлемови или ''пилотка'' (странична капа), додека офицерите носеле шлем или {{Langx|ru|фуражка}}, тркалезна службена капа со црн визир и црвена ѕвезда, а воедно советското оружје го опишал како „...познато по својата едноставност, робусност и општа сигурност“. Стандардната пушка, Мосин-Нагант 7.62mm M 1891/30, иако тежок, било ефикасно оружје кое најбитно од се не било засегнато од студот,а секој дел од пушката имал еден или два калибрати од 7,62лесни митралези „Дегтјарјов ДП“ од мм за обезбедување огнева поддршка. До 1944 година, еден од секои четири ''фронтовики'' бил вооружен со 7.62мм ППШ-41 (Пиштол Автоматски Шпагин), вид полумитралез познат како „робусно и сигурно оружје“, иако е донекаде слаб. ''Фронтовикот'' обично носел сè што имал во едноставна торба, а повеќето ''фронтовики'' имале ''перевјазочни пакет'' (пакет за преврски на рани), брич, лопата, како и во среќни околности, крпа и четка за заби. Пастата за заби, шампонот и сапунот биле исклучително ретки и Обично стапчиња со изџвакани краеви се користеле за миење заби. Се копале тоалети, бидејќи преносните тоалети биле ретки во Црвената армија, а војниците често спиеле на отворено, дури и во текот на зимата. Храната обично била лоша и честопати дефицитарна, особено во 1941 и 1942 година. ''Фронтовиките'' ги мразеле трупите од заднината кои не се соочувале со опасностите од борбата. ''Фронтовикот'' живеел на исхрана од црн 'ржан леб; конзервирано месо како риба и ''тушонка'' (варено свинско месо); ''[[шчи]]'' (супа од зелка) и ''каша'' (каша), ''Каша'' и ''шчи'' биле толку вообичаени што популарен слоган во Црвената армија бил „''шчи'' и ''каша'', тоа е нашата храна“. ''Чај'' ({{Langx|ru|чай}}) бил исклучително популарен пијалок, заедно со пиво и [[вотка]]. ''[[Селски тутун|Махорка]]'', вид евтин тутун завиткан во рачно изработени цигари, бил стандард за пушење. Ротман ја опишувал медицинската грижа како „маргинална“, а недостатокот на лекари, медицинска опрема и лекови значел дека ранетите често умирале, а морфинот бил непознат во Црвената армија. Повеќето војници на Црвената армија не примиле превентивни вакцини, а со тоа болестите станале голем проблем - маларијата, пневмонијата, дифтеријата, туберкулозата, тифус, дизентерија и менингитис, особено, редовно ги разболувале војниците од Црвената армија. Во зима, смрзнатини честопати ги испраќале војниците во медицинскиот систем, додека во пролетните и есенските дождови го правеле рововското стапало честа болест. ''Фронтовиките'' имале ден за исплата еднаш месечно, но честопати не ги добивале своите плати, но сите војници биле ослободени од даноци. Во 1943 година, еден војник добивал 600 рубли месечно, еден каплар 1.000 рубли, еден помлад водник 2.000 рубли и еден водник 3.000 рубли, а посебна плата им се доделувала на оние што служеле во гардиски единици, тенкови и противтенковски единици, на падобранци и на оние што се одликувале за храброст во борба. Оние единици што многу се истакнувале во борба го имале префиксот „Гардија“ ({{Langx|ru|Гвардии}}) префикс на нивната титула во единицата, титула на големо почитување и чест што носел подобри плати и оброци. Во Царската руска армија, елитата отсекогаш била Царските гардиски полкови, а титулата „Гардијанти“ кога се применува на воена единица во Русија сè уште има елитистички конотации. Дисциплината била сурова и за дезертерство и наредба за повлекување без наредби можеле да бидат погубени. За да се одржи моралот, мажите често се забавувале со филмови прикажани на надворешни екрани, заедно со музички трупи кои изведувале музика, пееја и танцуваа. ''[[Балалајката]]'' {{--}} која се сметала за руски „национален инструмент“ често се појавувала како дел од забавата. Откако Германците ја обесиле 18-годишната партизанска хероина [[Зоја Космодемјанскаја]] (29 ноември 1941 година), фотографијата од нејзиното тело предизвикала сензација кога била објавена на почетокот на 1942 година бидејќи била гола, што осигурало дека фотографијата привлекла голем похотен интерес. ''Фронтовиките'' морале да живеат, да се борат и да умираат во мали кружни дупки за лисици ископани во земјата, со доволно простор за еден или двајца мажи, а Вдлабнатите ровови ги поврзувале она што Германците го нарекувале „руски дупки“. [[Category:Articles containing Russian-language text]] На војниците обично не им биле давани ќебиња или вреќи за спиење, дури ни во зима, а наместо тоа, ''фронтовиките'' спиеле во своите палта и наметки за засолниште, обично на бор, зимзелени иглички, гранки од ела, натрупани лисја или слама. Во зима, температурата можела да падне и до -60 степени, правејќи го ''студот'' исто толку непријател колку и Германците. Пролетта започнала во април и со неа се појавиле дождови и топење на снегот, претворајќи ги бојните полиња во калливо мочуриште, а летата биле прашливи и жешки, додека со есента доаѓала ''распутица'' (време без патишта), бидејќи обилните есенски дождови повторно ги претвориле бојните полиња во калливи мочуришта што ги правеле пролетните дождови да изгледаат питоми во споредба со есенските. Советскиот Сојуз опфаќал над 150 различни јазици и дијалекти, но Русите го сочинувале мнозинството во Црвената армија, а рускиот бил јазик на команда и Црвената армија имала многу малку етнички единици, бидејќи политиката била политика на ''слојанство'' ({{Langx|ru|слияние}}) во која мажи од неруските групи биле распоредени во единици со руско мнозинство. Малкуте исклучоци од ова правило ги вклучувале козачките единици и трупите од балтичките држави Естонија, Латвија и Литванија, кои сепак биле малкубројни. Искуството од борбата имало тенденција да ги зближи мажите без оглед на нивниот јазик или етничка припадност, а еден советски ветеран се присетил: „Сите крваревме иста крв.“, а еврејските ветерани кои служеле во единиците ''на фронтовиците'' имале чувство на припадност. Во текот на првите шест месеци од операцијата Барбароса, [[Вермахт|Вермахтот]] и [[Шуцштафел|СС]] имале политика на стрелање на сите комесари, евреите кои служеа во Црвената армија, а биле заробени од германските сили, исто така биле поштедени.<ref>Compare: {{Наведена мрежна страница|url=http://www.historynet.com/soviet-prisoners-of-war-forgotten-nazi-victims-of-world-war-ii.htm|title=Soviet Prisoners of War: Forgotten Nazi Victims of World War II|last=North|first=Jonathan|date=12 June 2006|publisher=History.net|accessdate=1 February 2015|quote=As a reflection of the racial nature of the war, Jewish prisoners were often held for execution by mobile SD squads or by Wehrmacht commanders.}} </ref><ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cxYqYIn73SgC|title=Holocaust: The Nazi Persecution and Murder of the Jews|last=Longerich|first=Peter|date=2010|publisher=Oxford University Press|isbn=9780192804365|edition=reprint|location=Oxford|page=247|quote=From the very earliest stages, the policies for annihilating the Jewish population of the Soviet Union particularly affected the Jewish soldiers of the Red Army. They were amongst those groups of prisoners who were separated out in the camps and liquidated as a matter of course. [...] In Deployment Order no. 8 from 17 July 1941 Heydrich instructed the commanders of the Security police in the General Government and the Gestapo in East Prussia to comb the prisoner-of-war camps in those areas. [...] These commandos were to conduct a 'political monitoring of all inmates' and separate out certain groups of prisoners, including state and Party functionaries, Red Army commissars, leading economic figures, 'members of the intelligentsia', 'agitators', and, quite specifically, 'all Jews'.|author-link=Peter Longerich|access-date=2019-01-07}} </ref> За време на војната, советските власти ја ублажиле проатеистичката пропаганда, а [[Православна црква|православните]] свештеници ги благословувале единиците што оделе во битка, иако на капеланите не им било дозволено. На муслиманите од Централна Азија, Кавказ, Волга и Крим им било дозволено дискретно да ја практикуваат својата религија, иако како и кај источноправославните на капеланите не им било дозволено, а повеќето војници носеле талисмани за среќа, а покрај официјалниот советски атеизам, многу војници носеле крстови околу вратот и се прекрстувале на традиционалниот источноправославен начин пред да одат во битка, иако британската историчарка [[Кетрин Меридејл]] ги толкувала овие постапки како повеќе „тотемски“ гестови наменети да обезбедат среќа, а не изрази на „вистинска“ вера. Еден од најпопуларните талисмани била поемата „Чекај ме“ од Константин Симонов, која ја напишал во октомври 1941 година за неговата свршеница Валентина Серова. Популарноста на поемата била таква што речиси сите етнички Руси во Црвената армија ја знаеле песната напамет и носеле копија од песната како и фотографии од нивните девојки или сопруги дома за да ја одразат нивната желба да се вратат кај своите најблиски. „Политичката работа“ што ја извршувале ''политруците'' и комесарите им одземала голем дел од слободното време на војниците, бидејќи најмалку еден час секој ден бил посветен на политичка индоктринација во комунизмот за војниците кои не биле вклучени во борба, а терминот ''нацист'' никогаш не бил користен за да се опише непријателот, бидејќи терминот бил акроним за ''National-Sozialistische Deutsche Arbeiterpartei'' ([[Националсоцијалистичка германска работничка партија|Национал-Социјалистичка Германска Работничка Партија]]), а ''политруците'' и ''комесарите'' сметале дека објаснувањето зошто непријателот се нарекувал себеси „националсоцијалисти“ е премногу збунувачко за ''фронтовиците'' и со тоа преферираните термини за непријателот биле „фашисти“, ''Гитлерци'' (Хитлеристи), ''Германски'' и ''Немецкије'' ({{Langx|ru|немецкие}} кој бил руски термин за Германци). Комесарите имале должност да ги следат офицерите на Црвената армија за каков било знак на нелојалност и одржувале мрежа од информатори познати како ''сексоти'' ({{Langx|ru|сексоты}}, тајни соработници) во редовите. Во октомври 1942 година, системот на двојна команда, кој датирал од крвавата и грозоморна [[Руската граѓанска војна]] во која офицерите ја делеле власта со комесарите, била укинат и оттогаш само офицерите имале моќ на команда. Многу комесари по Сталиновиот декрет 307 од 9 октомври 1942 година биле шокирани кога откриле колку офицерите и војниците ги мразат. Комесарите сега станувале ''политруци'' или заменик-команданти за политички работи, ''а Политруците'' повеќе немале моќ на команда, но сè уште ги оценувале и офицерите и луѓето за нивната политичка лојалност, вршеле политичка индоктринација и имале моќ да наредуваат егзекуции по кратки рокови на секој што бил осомничен за кукавичлук или предавство, а ваквите егзекуции биле познати како ''девјат грам'' (девет грама - референца за тежината на куршум), ''пустит в раход'' (да се потроши некого) или ''вишка'' (скратена форма на ''вишаја мера наказанија'' - екстремна казна). И покрај овие застрашувачки моќи, многу од ''фронтовиците'' честопати отворено ги презирале ''политруците'' доколку биле подложени на претерано долги здодевни предавања за пофините точки на марксизмот-ленинизмот, а офицерите имале тенденција да победуваат во конфликтите со ''полтитруците'' бидејќи воената заслуга почнала да има поголема важност во Големата патриотска војна отколку политичката ревност. Односите меѓу офицерите и војниците обично биле добри, при што помладите офицери биле сметани за ''соратници'' (другари по оружје) бидејќи живееле под исти услови и се соочувале со истите опасности како и ''фронтовиците''. Офицерите обично имале само средно образование, малкумина оделе на универзитет, а доаѓањето од истата социјална средина како и нивните луѓе осигурувало дека можат да се поврзат со нив. ''Фронтовиките'' обично им се обраќале на командантите на своите чети со ''Батја'' (татко). == Советскиот притисок врз Германија == [[Податотека:RIAN_archive_602161_Center_of_Stalingrad_after_liberation.jpg|мини|Центарот на [[Волгоград|Сталинград]] по ослободувањето во 1943 година]] Советите ја одбиле важната германска стратешка јужна кампања и иако во тој напор претрпеле 2,5 милиони советски жртви, тоа им овозможило да ја преземат офанзивата во поголемиот дел од остатокот од војната на Источниот фронт,<ref name="stalinswars155">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а Сталин лично му кажал на еден полски генерал кој барал информации за исчезнатите полски офицери дека сите Полјаци се ослободени и дека не можат да се сметаат за сите бидејќи Советите „изгубиле трага“ од нив во [[Манџурија]].<ref name="Biuletyn">{{In lang|pl}} Various authors. [http://www.udskior.gov.pl/kombatant/200306_spec.pdf Biuletyn „Kombatant" nr specjalny (148) czerwiec 2003] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110717081820/http://www.udskior.gov.pl/kombatant/200306_spec.pdf}} Special Edition of Kombatant Bulletin No.148 6/2003 on the occasion of the Year of General Sikorski. Official publication of the Polish government Agency of Combatants and Repressed</ref><ref name="VIZH">Ромуальд Святек, "Катынский лес", Военно-исторический журнал, 1991, №9, {{ISSN|0042-9058}}</ref><ref>{{Harvnb|Brackman|2001}}</ref> Откако полските железнички работници ја пронашле масовната гробница,<ref name="BIPN1">{{Наведено списание|last=Barbara Polak|author-link=Barbara Polak|year=2005|title=Zbrodnia katynska|url=http://www.ceeol.com/aspx/getdocument.aspx?logid=5&id=f4349d43-b13d-4c2c-a70d-056e8801493d|format=pdf|journal=Biuletyn IPN|language=pl|pages=4–21|access-date=2007-09-22}}</ref> нацистите го искористиле масакрот за да се обидат да внесат раздор меѓу Сталин и другите сојузници, вклучително и со повикување на европска комисија од истражители од дванаесет земји за да ги испитаат гробовите. Во 1943 година, додека Советите се подготвувале да ја вратат Полска, нацистичкиот министер за пропаганда [[Јозеф Гебелс]] претпоставил дека Сталин ќе се обидел да тврди дека Германците ги масакрирале жртвите што делумно и било така. Како што предвидел Гебелс, Советите имале „комисија“ која го истражила случајот, заклучувајќи дека Германците ги убиле воените заробеници и не ја признале одговорноста сè до 1990 година. Во 1943 година, Сталин се согласил со повикот на своите генерали да заземе одбранбен став поради разочарувачките загуби по Сталинград, недостатокот на резерви за офанзивни мерки како и предвидувањето дека Германците веројатно следниот пат ќе ја нападнеле испакнатина на советскиот фронт кај [[Курск|Курск,]] така што одбранбените подготовки таму поефикасно ќе ги користеле ресурсите.<ref name="stalinswars156">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Германците се [[Битка за Курск|обиделе да извршат напад со опкружување кај Курск]], кој бил успешно одбиен од Советите<ref name="stalinswars156" /> откако Хитлер ја откажал офанзивата, делумно поради инвазијата на сојузниците на Сицилија,<ref>McCarthy, Peter, ''Panzerkrieg: The Rise and Fall of Hitler's Tank Divisions'', Carroll & Graf Publishers, 2003, {{ISBN|0-7867-1264-3}}, page 196</ref> но иако Советите претрпеле над 800.000 жртви,<ref>Russian Central Military Archive TsAMO, f. (16 VA), f.320, op. 4196, d.27, f.370, op. 6476, d.102, ll.6, 41, docs from the Russian Military Archive in Podolsk. Loss records for 17 VA are incomplete. It records 201 losses for 5–8 July. From 1–31 July it reported the loss of 244 (64 in air-to-air combat, 68 to AAA fire. It reports a further 108 missing on operations and four lost on the ground). 2 VA lost 515 aircraft missing or due to unknown/unrecorded reasons, a further 41 in aerial combat and a further 31 to AAA fire, between 5–18 July 1943. Furthermore, another 1,104 Soviet aircraft were lost between 12 July and 18 August. Bergström, Christer (2007). Kursk — The Air Battle: July 1943. Chevron/Ian Allan. {{ISBN|978-1-903223-88-8}}, page 221.</ref>сепак Курск го означил почетокот на период кога Сталин станал поподготвен да ги слуша советите на своите генерали.<ref name="stalinswars159">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> До крајот на 1943 година, Советите окупирале половина од територијата што ја зазеле Германците во периодот од 1941 до 1942 година,<ref name="stalinswars159">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а советското воено индустриско производство значително се зголемило од крајот на 1941 до почетокот на 1943 година, откако Сталин ги преселил фабриките источно од фронтот, безбедни од германската инвазија и воздушните напади.<ref name="stalinswars163">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Оваа стратегијата се исплатела бидејќи таквите индустриски зголемувања можеле да се случат дури и додека Германците кон крајот на 1942 година окупирале повеќе од половина од европска Русија, вклучувајќи 40 проценти (80 милиони) од нејзиното население и приближно 2,500,000км'''²''' од советската територија.<ref name="stalinswars163" /> Водено советскиот сојуз исто така се подготвувал за војна повеќе од една деценија, вклучително и подготовка на 14 милиони цивили со одредена воена обука<ref name="stalinswars163" /> и според тоа, додека речиси сите од првичните 5 милиони луѓе на советската армија биле збришани до крајот на 1941 година, советската војска се зголемила на 8 милиони членови до крајот на истата година,<ref name="stalinswars163" /> и покрај значителните загуби во 1942 година, далеку поголеми од германските загуби, големината на Црвената армија пораснала уште повеќе, на 11 милиони.<ref name="stalinswars163" /> Иако постои значителна дебата дали Сталин им помогнал или ги попречил овие индустриски и човечки напори, Сталин ги оставил повеќето одлуки за економско воено управување во рацете на своите економски експерти.<ref name="stalinswars164">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Додека некои научници тврдат дека доказите сугерираат дека Сталин размислувал, па дури и се обидел, да преговара за мир со Германија во 1941 и 1942 година, други сметаат дека овие докази се неубедливи, па дури и измислени.<ref name="stalinswars165">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> [[Податотека:Eastern_Front_1943-08_to_1944-12.png|мини|Советскиот напредок од 1 август 1943 до 31 декември 1944 година:]] Во ноември 1943 година, Сталин се сретнал со Черчил и Рузвелт во [[Техеранска конференција|Техеран]]<ref name="stalinswars180">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> каде Рузвелт му рекол на Сталин дека се надевал со отварање на втор фронт против Германија од страна на Британија и Америка, првично би можеле да извлечат 30-40 германски дивизии од Источниот фронт.<ref name="stalinswars181">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Сталин и Рузвелт, всушност, се здружиле со Черчил нагласувајќи ја важноста на [[Ламанш|прекуканалната]] инвазија на северна Франција, која била под германска контрола, додека Черчил отсекогаш сметал дека Германија е поранлива во „мекиот стомак“ на Италија (која Сојузниците веќе ја нападнале) и Балканот.<ref name="stalinswars181" /> Страните подоцна се согласиле дека Британија и Америка ќе започнат прекуканална инвазија на Франција во мај 1944 година, заедно со посебна инвазија на [[јужна Франција]],<ref name="stalinswars185">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а Сталин инсистирал дека, по војната, Советскиот Сојуз треба да ги инкорпорира деловите од Полска што ги окупирале согласно [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]] со Германија, кој го предложил Черчил.<ref name="stalinswars186">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во 1944 година, Советскиот Сојуз оствари значаен напредок низ Источна Европа кон Германија,<ref name="stalinswars194">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> вклучувајќи ја и операцијата Баграција, која била масовна офанзива во Белорусија против германската [[армиска група Центар]],<ref name="stalinswars199">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а во самата операција Сталин, Рузвелт и Черчил биле тесно координирани, така што Баграцијата се случила приближно во исто време кога американските и британските сили ја започнале [[Операција Оверлорд|инвазијата на Западна Европа, која била под германска контрола,]] на [[Операција Оверлорд|северниот брег на Франција]].<ref name="stalinswars199" /> Операцијата резултирала со враќање на Советите во Белорусија и западна Украина, заедно со успешното ефикасно уништување на германската [[армиска група Центар]] и 300.000 германски жртви, иако по цена од повеќе од 750.000 советски жртви. <ref name="stalinswars199" /> [[Податотека:Red_Army_greeted_in_Bucharest.jpg|лево|мини|Романците ја поздравуваат советската армија при влегувањето во градот [[Букурешт]] на 31 август 1944 година.]] Успесите во операцијата „Баграција“ и во годината што следела, во голема мера, се должела на оперативното подобрување на Црвената армија, која научила болни лекции од претходните години во борбата против моќниот Вермахт со што почнале подобро планирање на офанзивите, ефикасна употреба на артилеријата, подобро управување со времето како и со просторот за време на нападите во спротивност со Сталиновата наредба „ни чекор назад“. Во помала мера, успехот на „Баграција“ се должела на ослабениот [[Вермахт]] на кој му недостасувал гориво и вооружување што му било потребно за ефикасно работење,<ref name="williams213">Williams, Andrew, ''D-Day to Berlin. Hodder'', 2005, {{ISBN|0-340-83397-1}}, page 213</ref> растечките советски предности во човечка сила и материјали и нападите на сојузниците на Западниот фронт.<ref name="stalinswars199">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во својот говор за Први мај во 1944 година, Сталин ги пофалил западните сојузници за пренасочување на германските ресурси во италијанската кампања, а Тас објавил детални списоци на големиот број залихи што доаѓале од западните сојузници, а Сталин одржа говор во ноември 1944 година во кој навел дека сојузничките напори на Западот веќе брзо привлекле 75 германски дивизии за да го бранат тој регион, без кои Црвената армија сè уште не можеше да го избрка Вермахтот од советските територии.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Ослабениот Вермахт, исто така, им помогнал на советските офанзиви бидејќи не можело да се започне ефикасна германска контраофанзива.<ref name="stalinswars199" /> [[Податотека:Jalta_1945.jpg|мини|Британскиот премиер [[Винстон Черчил]], американскиот претседател [[Франклин Д. Рузвелт]] и советскиот лидер [[Јосиф Сталин]] во [[Кримска конференција|Јалта]], Советски Сојуз во февруари 1945 година]] Почнувајќи од летото 1944 година, зајакната Централна група на германската армија ги спречила Советите да напредуваат околу Варшава речиси половина година,<ref name="stalinswars205" /> а некои историчари тврдат дека неуспехот на Советите да напредуваат бил намерен советски застој за да му дозволат на Вермахтот да ги убие членовите на [[Варшавско востание|Варшавското востание]] од страна на [[Армија Крајова|полската домашна армија]] во август 1944 година, што се случило додека се приближувала Црвената армија, иако други се по веродостојни и го оспоруваат тврдењето и наведуваат значителни неуспешни обиди на Црвената армија да се обиде да го порази Вермахтот во тој регион.<ref name="stalinswars205">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Порано во 1944 година, Сталин инсистирал Советите да ги анектираат деловите од Полска што ги поделиле со Германија во [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]], додека полската влада во егзил, за која Британците инсистирале дека мора да биде вклучена во повоена Полска, барала полската граница да се врати на предвоените локации.<ref name="stalinswars208">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Раздорот дополнително го истакнал очигледниот непријателство на Сталин кон антикомунистичката полска влада во егзил и нивната полска домашна армија, за која Сталин сметал дека ги загрозува неговите планови за создавање повоена Полска пријателска кон Советскиот Сојуз.<ref name="stalinswars205" /> Дополнително го влошила раздорот со одбивањето на Сталин да ја снабдува полската домашна армија и неговото одбивање да им дозволи на американските авиони за снабдување да ги користат потребните советски воздухопловни бази за да доставуваат залихи до полската домашна армија, што Сталин во писмо до Рузвелт и Черчил го нарече „криминалци кои се борат за власт“.<ref name="stalinswars214">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Загрижен за можните последици од тие дејствија, Сталин подоцна започна со советско испорачување залихи од воздух до полските бунтовници, иако поголемиот дел од залихите завршија во рацете на Германците.<ref name="stalinswars216">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Востанието завршило со катастрофа со 20.000 полски бунтовници и до 200.000 цивили убиени од германските сили, при што советските сили влегле во градот во јануари 1945 година.<ref name="stalinswars216" /> [[Податотека:19440816_soviet_soldiers_attack_jelgava.jpg|лево|мини|Советски војници од Првиот Балтички фронт за време на нападот во латвискиот град Јелгава, 16 август 1944 година]] Други важни напредоци се случиле кон крајот на 1944 година, како што се инвазијата на Романија во август и [[Бугарија]] која со светлосна брзина сменила страни на крајот.<ref name="stalinswars216">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Советскиот Сојуз објавил војна на Бугарија во септември 1944 година и ја нападнал земјата, инсталирајќи комунистичка влада,<ref name="wettig49">{{Harvnb|Wettig|2008}}</ref> а по инвазијата на овие балкански земји, Сталин и Черчил се сретнале на есен 1944 година, каде што се согласиле за различни проценти за „сфери на влијание“ во неколку балкански држави, иако дипломатите на ниту еден лидер не знаеле што всушност значи терминот.<ref name="stalinswars218">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Исто така Црвената армија ги протерала германските сили од Литванија и Естонија кон крајот на 1944 година, по цена од 260.000 советски жртви. Офанзивата Виборг-Петрозаводск успешно ги протерала досадните фински сили од територијата што ја окупирале во 1941 година, но советскиот напредок бил запрен во битката кај Тали-Ихантала, а посеверно, финските победи во битките кај Вуосалми и Иломанци ги запрела дополнителните советски обиди да ги пробијат финските линии и така на 19 септември 1944 година Финците и Советите го потпишале Московското примирје со што завршила [[Продолжена војна|Продолжената војна]]. Кон крајот на 1944 година, советските сили се бореле за да ја освојат Унгарија во Будимпештанската офанзива, но не можеле да ја освојат.<ref name="erickson445">Erickson, John, ''The Road to Berlin'', Yale University Press, 1999 {{ISBN|0-300-07813-7}}, page 396-7.</ref> Германците издржале во последователната Битка кај Будимпешта до февруари 1945 година, кога преостанатите Унгарци потпишале примирје со Советскиот Сојуз,<ref name="erickson445" /> а победата кај Будимпешта ѝ овозможила на Црвената армија да ја започне Виенската офанзива во април 1945 година. На североисток, освојувањето на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белорусија]] и западна [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украина]] им овозможила на Советите да ја започнат масовната [[Висланско-одранска операција|Висла-Одерска офанзива]], каде што германската разузнавачка служба погрешно претпостави дека Советите имале предност во бројчена супериорност од 3 спрема 1, што всушност била 5 спрема 1 (над 2 милиони војници на Црвената армија напаѓале 450.000 германски бранители), чија успешна кулминација резултирала со напредување на Црвената армија од реката [[Висла]] во Полска до германската река [[Одра]] во Источна Германија.<ref>Duffy, C., ''Red Storm on the Reich: The Soviet March on Germany 1945'', Routledge, 1991, {{ISBN|0-415-22829-8}}</ref> Недостатоците на Сталин како стратег често се забележувале во врска со масовните загуби на животи од страна на Советскиот Сојуз и раните порази на Советскиот Сојуз, а пример за тоа е летната офанзива од 1942 година, што довела до уште поголеми загуби од страна на Црвената армија и повторно преземање на иницијативата од страна на Германците. Сталин на крајот го препознал својот недостаток на знаење и се потпрел на своите професионални генерали за водење на војната. Дополнително, Сталин бил добро свесен дека другите европски армии целосно се распаднале кога се соочиле со ефикасноста на нацистичката војска и ефикасно реагирал со тоа што ја подложил својата армија на поттикнување на терор и националистички апели за патриотизам. Тој, исто така, се обратил до [[Руска православна црква|Руската православна црква]]. == Конечна победа == {{Повеќе|Battle of Berlin|East Prussian Offensive|Battle of the Oder-Neisse}} [[Податотека:AmericanAndSovietAtElbe.jpg|мини|Американските и советските трупи се среќаваат источно од [[Елба|реката Елба]], април 1945 година]] Веќе во април 1945 година, нацистичка Германија се соочила со своите последни денови, со само 1,9 милиони германски војници на Исток кои се бореле против 6,4 милиони војници на Црвената армија, а само 1 милион германски војници на Запад се бореле против 4 милиони војници на западните сојузници.<ref name="glantz.sgw">Glantz, David, ''The Soviet-German War 1941–45: Myths and Realities: A Survey Essay'', 11 October 2001 {{Наведена мрежна страница|url=http://www.strom.clemson.edu/publications/sg-war41-45.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20110617094931/http://www.strom.clemson.edu/publications/sg-war41-45.pdf|archive-date=17 June 2011|accessdate=2011-06-17}}</ref> Иако првичните разговори претпоставувале трка кон Берлин од страна на сојузниците, откако Сталин успешно лобираше Источна Германија да падне во рамките на советската „сфера на влијание“ на [[Кримска конференција|Јалта]] во февруари 1945 година, [[Сојузници во Втората светска војна|западните сојузници]] не направиле планови да го освојат градот со копнена операција.<ref name="Beevor194">Beevor, Antony, ''Berlin: The Downfall 1945'', Viking, Penguin Books, 2005, {{ISBN|0-670-88695-5}}, page 194</ref><ref>Williams, Andrew (2005). D-Day to Berlin. Hodder. {{ISBN|0-340-83397-1}}., page 310-1</ref> Сталин останал сомничав дека западните сојузнички сили што се држат кај [[Елба|реката Елба]] би можеле да се движат кон германската престолнина и дури и во последните денови, дека Американците би можеле да ги употребат своите две воздушно-десантни дивизии за да го освојат градот.<ref name="erickson554">Erickson, John, ''The Road to Berlin'', Yale University Press, 1999 {{ISBN|0-300-07813-7}}, page 554</ref> Сталин ѝ наложил на Црвената армија брзо да се движи на широк фронт во Германија бидејќи не верувал дека западните сојузници ќе ја предадат територијата што ја окупирале, додека освојувањето на Берлин го поставил како главна цел.<ref name="Beevor219">Beevor, Antony, ''Berlin: The Downfall 1945'', Viking, Penguin Books, 2005, {{ISBN|0-670-88695-5}}, page 219</ref> По [[Источнопруска операција|успешното освојување на Источна Прусија]], три фронта на Црвената армија се собрале во срцето на источна Германија, а Битката кај Одра-Ниса ги ставила Советите практично пред портите на Берлин. До 24 април, елементи од два советски фронта го [[Битка за Берлин|опколиле Берлин]],а на 20 април, Првиот белоруски фронт на Жуков започнал масовно гранатирање на Берлин кое немало да заврши сè до предавањето на градот. На 30 април 1945 година, Хитлер и [[Ева Браун]] извршиле самоубиство, по што советските сили ги пронашле нивните останки, кои биле запалени по наредба на Хитлер, а преостанатите германски сили официјално се предале безусловно на 7 мај 1945 година. Некои историчари тврделе дека Сталин го одложил последниот напад врз Берлин за два месеци со цел да ги освои другите области од политички причини, за кои, според нив, му дал време на Вермахтот да се подготви и ги зголемил советските жртви (кои надминале 400.000), а нормално како и секогаш мора да има други историчари кои го оспорувале ова тврдење. [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_146-1970-043-52,_Russland,_bei_Minsk,_tote_Zivilisten.jpg|лево|мини|Масовно убиство на советски цивили во близина на [[Минск]]. Нацистите убиле цивили на 5.295 различни локации во [[Германска окупација на Белорусија (1941-1944)|окупираната Советска Белорусија]].]] И покрај тоа што Советите ги поседувале останките на Хитлер, Сталин не верувал дека неговиот стар непријател е всушност мртов, верување кое опстојувало со години по војната.<ref name="kershaw">Kershaw, Ian, ''Hitler, 1936–1945: Nemesis'', W. W. Norton & Company, 2001, {{ISBN|0-393-32252-1}}, pages 1038–39</ref><ref>Dolezal, Robert, ''Truth about History: How New Evidence Is Transforming the Story of the Past'', Reader's Digest, 2004, {{ISBN|0-7621-0523-2}}, page 185-6</ref> [[Податотека:Встреча_демобилизованных_на_минском_вокзале.jpg|мини|Средба со демобилизирани војници на железничката станица во Минск, јули 1945 година]] Одбивањето на германската инвазија и притискањето кон победа над нацистичка Германија во Втората светска војна барало огромна жртва од страна на Советскиот Сојуз (повеќе отколку од која било друга земја во човечката историја) и со право можело да се каже дека СССР бил најзаслужен за крајот на втората светска војна за разлика од неговиот сојузник Америка која своите врвни достигнувања ги имала само во пацификот против Јапонија. Советските жртви изнесуваа вкупно околу 30 милиони. Иако бројките варираат, бројот на советски цивилни жртви веројатно достигнал 18 милиони, а од нив милиони советски војници и цивили исчезнале во германските логори за притвор и фабрики за робови, додека милиони други претрпеле трајни физички и ментални оштетувања. Советските економски загуби, вклучително и загубите на ресурси и производствен капацитет во западна Русија и Украина, биле исто така катастрофални. Војната резултирала со уништување на приближно 70.000 советски градови, места и села од кои најпогоден и најразорен бил Сталинград.<ref name="roberts4">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Вкупно 6 милиони куќи, 98.000 фарми, 32.000 фабрики, 82.000 училишта, 43.000 библиотеки, 6.000 болници и илјадници километри патишта и железничка пруга била уништена,<ref name="roberts4" /> а интересен факт е што библиотеки и архиви биле намерно таргетирани од германците со што довело до големо оштетување во историската, литературна, книжевна и културна свера. На 9 август 1945 година, Советскиот Сојуз го нападнал [[Манџукуо]], кој бил марионета контролирана од Јапонија, објавувајќи и [[Советско-јапонска војна|војна на Јапонија]]. Сега Советските трупи, искусни во битки, брзо ги освоиле териториите што ги држеле Јапонците во [[Советска инвазија на Манџурија|Манџурија]], јужен Сахалин (11-25 август 1945 година), Курилските Острови (18 август до 1 септември 1945 година) и делови од Кореја (14 август 1945 година до 24 август 1945 година). Империјалната јапонска влада, колебајќи се по грозоморното [[Атомски бомбардирања на Хирошима и Нагасаки|бомбардирањето на Хирошима (6 август 1945 година) и Нагасаки (9 август 1945 година)]], но соочена со советските сили што брзо се приближувале кон јадрото на Јапонија, објавила свое ефективно предавање на Сојузниците на 15 август 1945 година и формално капитулираше на 2 септември 1945 година. Во јуни 1945 година, [[Политбиро на Централниот комитет на Комунистичката партија на СССР|Политбирото на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз]] му го доделил на Сталин, за неговата улога во победата на Советскиот Сојуз, новоизмислениот чин Генералисимус на Советскиот Сојуз, кој стана највисок воен чин во земјата (супериорен од Маршалот ). Сталиновиот „култ на личноста“ го нагласувал неговото лично воено водство по набројувањето на „ десетте победи на Сталин “ - извадок од говорот на Сталин од 6 ноември 1944 година „27-годишнина од Големата октомвриска социјалистичка револуција“ ( {{Langx|ru|«27-я годовщина Великой Октябрьской социалистической революции»}} ) за време на состанокот на Московскиот совет на народни пратеници во 1944 година. == Репресии == На 16 август 1941 година, во обидите да го оживее неорганизираниот советски одбранбен систем, Сталин издал Наредба бр. 270, барајќи од сите команданти или комесари кои „ги кинат своите ознаки и дезертираат или се предаваат“ да се сметаат за злонамерни дезертери. Наредбата барала од претпоставените да ги застрелаат овие дезертери на лице место. Членовите на нивните семејства биле подложени на апсење. <ref name="stalinswars98" /> Втората одредба од наредбата им наложила на сите единици што се борат во опкружувања да ја искористат секоја можност за борба. <ref name="stalinswars98">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Наредбата, исто така, барала од командантите на дивизиите да ги деградираат, а доколку е потребно, дури и да ги застрелаат на лице место оние команданти кои не успеале директно да ја командуваат битката на бојното поле. <ref name="stalinswars98" /> Потоа, Сталин, исто така, спроведе чистка на неколку воени команданти кои биле застрелани за „кукавичлук“ без судење. <ref name="stalinswars98" /> Во јуни 1941 година, неколку недели по [[Операција Барбароса|почетокот на германската инвазија]], Сталин наредил Црвената армија во повлекување да се обиде да ги лиши ресурсите на непријателот преку политика на изгорена земја со уништување на инфраструктурата и залихите со храна во областите пред Германците да можат да ги заземат, а партизаните да бидат распоредени во евакуираните области. <ref name="stalinswars90">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Ова, заедно со злоупотребата од страна на германските трупи, предизвикало глад и страдање кај цивилното население што останало. Сталин се плашел дека Хитлер ќе ги искористи незадоволните советски граѓани за борба против неговиот режим, особено луѓето затворени во [[Гулаг|Гулазите]]. Затоа му наредил на НКВД да се справи со ситуацијата. Тие одговориле со убивање на приближно 100.000 политички затвореници низ западните делови на Советскиот Сојуз, со методи што вклучувале бајонетирање на луѓе до смрт и фрлање гранати во преполни ќелии. Многу други едноставно биле депортирани на исток. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/mastersofdeathss00rhod/page/46|title=Masters of Death: The SS-Einsatzgruppen and the Invention of the Holocaust|last=Richard Rhodes|publisher=Alfred A. Knopf|year=2002|isbn=0-375-40900-9|location=New York|pages=[https://archive.org/details/mastersofdeathss00rhod/page/46 46–47]|author-link=Richard Rhodes}} See also: Allen Paul. ''Katyn: Stalin's Massacre and the Seeds of Polish Resurrection'', Naval Institute Press, 1996, ({{ISBN|1-55750-670-1}}), p. 155</ref> [[Податотека:Red_Army_purge_1941.jpg|мини|Предлогот на [[Лаврентиј Берија|Берија]] од 29 јануари 1942 година, за егзекуција на 46 советски генерали. Резолуцијата на Сталин: „Стрелајте ги сите наведени на списокот. – Ј. Ст.“]] Во јули 1942 година, Сталин издал Наредба бр. 227, со која се наведува дека секој командант или комесар на полк, баталјон или армија, кој дозволува повлекување без дозвола од своите претпоставени, подлежи на воен трибунал. <ref name="stalinswars132">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Наредбата предвидувала војниците прогласени за виновни за дисциплински прекршоци да бидат принудени да бидат сместени во „ казнени баталјони “, кои биле испраќани во најопасните делови од фронтовските линии. <ref name="stalinswars132" /> Од 1942 до 1945 година, 427.910 војници биле распоредени во казнени баталјони. <ref name="Krivosheev">G. I. Krivosheev. Soviet Casualties and Combat Losses. Greenhill 1997 {{ISBN|1-85367-280-7}}</ref> Наредбата, исто така, им наложила на „блокирачките одреди“ да пукаат во панични војници што бегаат во задниот дел. <ref name="stalinswars132" /> Во првите три месеци по наредбата, 1.000 казнени војници беа застрелани од „блокирачки одреди“, а 24.933 војници беа испратени во казнени баталјони. <ref name="stalinswars132" /> И покрај тоа што првично имаше одреден ефект, оваа мерка се покажа како влошувачки ефект врз моралот на војниците, па до октомври 1942 година идејата за редовни блокирачки одреди беше тивко отфрлена. До 29 ''октомври'' 1944 година, блокирачките одреди беа официјално распуштени. <ref name="Krivosheev" /> <ref>{{Наведена книга|title=Why Stalin's Soldiers Fought: The Red Army's Military Effectiveness in World War II|last=Reese|first=Roger|publisher=University Press of Kansas|year=2011|isbn=9780700617760|pages=164}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bdsa.ru/%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D0%B7%D0%B0-1944-%D0%B3%D0%BE%D0%B4/784-636|title=ПРИКАЗ О РАСФОРМИРОВАНИИ ОТДЕЛЬНЫХ ЗАГРАДИТЕЛЬНЫХ ОТРЯДОВ|work=bdsa.ru|accessdate=2019-03-08}}</ref> Советските воени заробеници и принудните работници кои преживеале германско заробеништво биле испратени во специјални „транзитни“ или „филтрациски“ логори со цел да се утврди кои се потенцијални предавници. <ref name="stalinswars202" /> Од приближно 4 милиони што требало да се репатрираат, 2.660.013 биле цивили, а 1.539.475 биле поранешни воени заробеници. <ref name="stalinswars202">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Од вкупниот број, 2.427.906 биле испратени дома, 801.152 биле регрутирани во вооружените сили, <ref name="stalinswars202" /> 608.095 биле запишани во работните баталјони на Министерството за одбрана, <ref name="stalinswars202" /> 226.127 биле префрлени во надлежност на НКВД за казнување, што значело префрлање во системот Гулаг <ref name="stalinswars202" /> и 89.468 останале во транзитните логори како приемен персонал сè додека процесот на репатријација конечно не бил завршен во раните 1950-ти. <ref name="stalinswars202" /> == Воени злосторства од страна на нацистичка Германија == [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_101I-031-2436-01A,_Russland,_Hinrichtung_von_Partisanen.jpg|мини|Мажи обесени како осомничени партизани некаде во Советскиот Сојуз]] [[Податотека:Einsatzgruppen_murder_Jews_in_Ivanhorod,_Ukraine,_1942.jpg|алт=|мини|Германски ''Ајнсатцгрупен'' убива Евреи во Иванхород, Украина, 1942 година]] Нацистичката пропаганда им кажувала на војниците на Вермахт дека инвазијата на Советскиот Сојуз била војна на истребување на словените и православните христијани, геноцид по масовен и од еврејскиот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/the-german-military-and-the-holocaust|title=The German Military and the Holocaust|work=encyclopedia.ushmm.org|language=en|accessdate=2019-03-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/invasion-of-the-soviet-union-june-1941|title=Invasion of the Soviet Union, June 1941|work=encyclopedia.ushmm.org|language=en|accessdate=2019-03-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/nazi-persecution-of-soviet-prisoners-of-war|title=Nazi Persecution of Soviet Prisoners of War|work=encyclopedia.ushmm.org|language=en|accessdate=2019-03-07}}</ref> Британскиот историчар Иан Кершо заклучува дека должноста на Вермахтот била да обезбеди луѓето кои ги исполнувале барањата на Хитлер да бидат дел од [[Ариевска раса|ариевската]] ''Херенволк'' („ариевска господна раса“) да имаат простор за живеење. Тој напишал дека: Нацистичката револуција била поширока од само Холокаустот. Нејзината втора цел била да ги елиминира Словените од централна и источна Европа и да создаде ''Lebensraum'' за Ариевците.... Како што покажува Бартов (''Источниот фронт; Хитлерова армија''), таа ги варваризираше германските армии на источниот фронт. Повеќето од нивните три милиони луѓе, од генерали до обични војници, помогнаа во истребувањето на заробените словенски војници и цивили. Ова понекогаш било ладно и намерно убиство на поединци (како кај Евреите), понекогаш генерализирана бруталност и занемарување.... Писмата и мемоарите на германските војници го откриваат нивното ужасно расудување: Словените беа „азијатско-болшевичката“ орда, инфериорна, но заканувачка раса.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=_tmGaItZ0tsC|title=Stalinism and Nazism: Dictatorships in Comparison|last=Kershaw|first=Professor of Modern History Ian|last2=Kershaw|first2=Ian|last3=Lewin|first3=Moshe|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521565219|pages=150|language=en}}</ref> За време на брзиот германски напредок во првите месеци од војната, речиси достигнувајќи ги градовите [[Москва]] и [[Санкт Петербург|Ленинград]], најголемиот дел од советската индустрија што не можел да се евакуира била или уништена или изгубена поради германската окупација. Земјоделското производство било прекинато, а жетвите на жито останале на полињата, што подоцна ќе предизвика глад што потсетувало на [[Гладомор|почетокот на 1930-тите]]. Во еден од најголемите подвизи на воената логистика, фабриките биле евакуирани во огромни размери, при што 1523 фабрики биле демонтирани и испратени кон исток по четири главни рути до регионите на [[Кавказ]], [[Средна Азија|Централна Азија]], Урал и Сибир. Општо земено, алатите, калапите и производствената технологија биле преместени, заедно со плановите и нивното управување, инженерскиот персонал и квалификуваната работна сила. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=dcAgT_2uiYgC&pg=PA34|title=The Soviet Economy and the Red Army, 1930–1945|last=Walter Scott Dunn|publisher=Greenwood|year=1995|isbn=9780275948931|page=34}}</ref> Целиот Советски Сојуз се посвети на воените напори. Населението на Советскиот Сојуз веројатно било подобро подготвено од која било друга нација вклучена во борбите во Втората светска војна да ги издржи материјалните тешкотии на војната. Ова е првенствено затоа што Советите биле толку навикнати на недостиг и справување со економска криза во минатото, особено за време на војна - Првата светска војна донела слични ограничувања за храната. Сепак, условите биле тешки. Втората светска војна била особено катастрофална за советските граѓани бидејќи се водела на нивна територија и предизвика огромно уништување. Во Ленинград, под германска опсада, над еден милион луѓе починале од глад и болести. Многу фабрички работници биле тинејџери, жени и постари лица. Владата спровела рационирање во 1941 година и прво го применила на леб, брашно, житарки, тестенини, путер, маргарин, растително масло, месо, риба, шеќер и слатки низ целата земја. Ординации останале во голема мера стабилни на други места за време на војната. Дополнителните ординации честопати биле толку скапи што не можеле значително да го зголемат снабдувањето со храна на граѓанинот, освен ако тоа лице не било особено добро платено. Селаните не добивале ординации и морале да се справат со локалните ресурси што ги одгледувале сами. Повеќето рурални селани се бореле и живееле во неподнослива сиромаштија, но други го продавале вишокот што го имале по висока цена, а неколкумина станале милионери во рубљата, сè додека валутата не го уништила нивното богатство две години по завршувањето на војната. И покрај суровите услови, војната довела до пораст на советскиот национализам и единство. Советската пропаганда ја ублажила екстремната комунистичка реторика од минатото, бидејќи луѓето сега се обединиле со верувањето дека ја штитат својата татковина од злото на германските освојувачи. Етничките малцинства за кои се сметало дека се колаборационисти биле принудени на егзил. Религијата, која претходно била избегнувана, станала дел од пропагандната кампања на Комунистичката партија во советското општество со цел да се мобилизираат религиозните елементи. Социјалниот состав на советското општество драстично се променил за време на војната. Во јуни и јули 1941 година имало наплив на бракови меѓу луѓе кои војната требало да ги раздели, а во следните неколку години стапката на бракови нагло опаднал, а наталитетот кратко потоа паднал само на околу половина од она што би било во мирно време. Поради оваа причина, мајките со неколку деца за време на војната добивале значителни почести и парични бенефиции ако имал доволен број деца - мајките можеле да заработат околу 1.300 рубли за четврто дете и до 5.000 рубли за десеттото. Германските војници ги жигосувале телата на заробените партизанки - како и на други жени - со зборовите „Курва за Хитлеровите трупи“ и ги силувале. По нивното заробување, некои германски војници живописно се фалеле дека извршиле силување и убиство од силување. Сузан Браунмилер тврди дека силувањето играло клучна улога во нацистичката цел да ги освојат и уништат луѓето што ги сметале за инфериорни, како што се Евреите, Русите и Полјаците. Обемна листа на силувања извршени од германски војници е составена во таканаречената „Молотова нота“ во 1942 година. Браунмилер истакнува дека нацистите го користеле силувањето како оружје на терор. <ref>{{Наведена книга|title=War and Rape: Law, Memory and Justice|last=Henry|first=Nicola|date=20 January 2011|publisher=Routledge|isbn=978-0415564731|pages=30–32}}</ref> == Преживување во Ленинград == [[Податотека:RIAN_archive_58228_Leningrad_Front_Soldiers_Before_Offensive.jpg|мини|Советски војници на фронтот во Ленинград]] Градот Ленинград претрпел повеќе страдања и тешкотии од кој било друг град во Советскиот Сојуз за време на војната, бидејќи бил под опсада 872 дена, од 8 септември 1941 година до 27 јануари 1944 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7AaaVUGaOVcC|title=Leningrad 1941–44: The epic siege|last=Robert Forczyk|publisher=Osprey|year=2009|isbn=9781846034411}}</ref> Глад, неухранетост, болести, изгладнетост, па дури и канибализам станале вообичаени за време на опсадата на Ленинград; цивилите ослабеле, ослабеле и станале поранливи на болести. Граѓаните на Ленинград успеале да преживеат преку голем број методи со различен степен на успех. Бидејќи само 400.000 луѓе биле евакуирани пред да започне опсадата, ова оставило 2,5 милиони во Ленинград, вклучувајќи 400.000 деца. Повеќе успеале да избегаат од градот; ова било најуспешно кога [[Ладога (езеро)|езерото Ладога]] замрзнало и луѓето можеле да одат по ледениот пат - или „Патот на животот“ - на безбедно.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-g2b__W4cQAC&pg=PA406|title=The Leningrad Blockade, 1941–1944: A New Documentary History from the Soviet Archives|last=Richard Bidlack|last2=Nikita Lomagin|date=26 June 2012|publisher=Yale U.P.|isbn=978-0300110296|page=406}}</ref> [[Податотека:Дистрофия_алиментарная.jpg|лево|мини|Жртва на глад во опсадениот Ленинград во 1941 година]] Сепак, повеќето стратегии за преживување за време на опсадата вклучувале останување во градот и справување со проблемите преку снаодливост или среќа. Еден начин да се направи ова било преку обезбедување вработување во фабриките, бидејќи многу фабрики станале автономни и поседувале повеќе алатки за преживување во текот на зимата, како што се храна и греење. Работниците добивале поголеми оброци од обичните цивили, а фабриките веројатно имале електрична енергија ако произведувале клучни стоки. Фабриките служеле и како центри за меѓусебна поддршка и имале клиники и други услуги како што се екипи за чистење и тимови од жени кои шиеле и поправале облека. Вработените во фабриките сè уште повремено биле доведени до очај, а луѓето прибегнувале кон јадење лепак или коњи во фабриките каде што храната била оскудна, но вработувањето во фабриките било најпостојано успешен метод за преживување, а во некои погони за производство на храна не починло ниту едно лице. Можностите за преживување што ѝ биле отворени на пошироката советска заедница вклучувале размена на стоки и земјоделство на приватно земјиште. Црните пазари напредувале како што приватната размена на стоки и трговијата станале почести, особено меѓу војниците и цивилите. Војниците, кои имале повеќе храна за резерва, биле желни да тргуваат со советските граѓани кои имале дополнителна топла облека за размена. Садењето зеленчукови градини напролет станало популарно, првенствено затоа што граѓаните можеле да чуваат сè што расте на своите парцели. Кампањата, исто така, имала моќен психолошки ефект и го подигнала моралот, компонента за преживување речиси исто толку важна како лебот. Некои од најочајните советски граѓани се свртиле кон криминалот како начин да се издржуваат во тешки времиња. Најчеста била кражбата на храна и на картички за рационалност, што можело да биде фатално за неухрането лице ако неговата картичка била украдена повеќе од еден или два дена пред да се издаде нова картичка. Поради овие причини, кражбата на храна била строго казнета и едно лице можело да биде застрелано дури и за кражба на векна леб. Се случувале и посериозни кривични дела, како што се убиство и канибализам, а биле формирани специјални полициски одреди за борба против овие злосторства, иако до крајот на опсадата, околу 1.500 биле уапсени за канибализам. == Последици и штети == [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_101I-004-3633-30A,_Russland,_Cholm,_gefallene_Rotarmisten.jpg|мини|Советски војници убиени за време на офанзивата Торопец-Холм, јануари 1942 година]] Иако победиле во конфликтот, војната имала длабок и разорен долгорочен ефект врз Советскиот Сојуз. Финансискиот товар беше катастрофален: според една проценка, Советскиот Сојуз потроши 192 милијарди долари. САД испратиле околу 11 милијарди долари во залихи преку заем-лизинг на Советскиот Сојуз за време на војната.{{Sfn|Wells|Wells|2011}} Американските експерти проценуваат дека Советскиот Сојуз го изгубил речиси целото богатство што го стекнал од напорите за индустријализација во текот на 1930-тите. Неговата економија, исто така, се намалила за 20% помеѓу 1941 и 1945 година и не ги вратила своите нивоа од пред војната сè до 1960-тите. Британскиот историчар Клајв Понтинг проценува дека воените штети изнесувале 25 години од советскиот бруто национален производ.{{Sfn|Pauwels|2015}} Четириесет проценти од советските станови биле оштетени или уништени.{{Sfn|U.S. Government Printing Office|1971}} Од 2,5 милиони станбени објекти на териториите окупирани од Германија, над еден милион биле уништени. Ова оставило околу 25 милиони советски граѓани без дом.{{Sfn|Varga-Harris|2015}} Германската окупација опфатила околу 85 милиони советски граѓани, или речиси 45% од целото советско население. Најмалку 12 милиони Совети избегале кон исток, подалеку од напаѓачката германска армија. Советските извори тврдат дека силите на Оската уништиле 1.710 градови и 70.000 села, како и 65.000&nbsp;км железнички пруги.{{Sfn|Lee|2016}} Советската територија окупирана од Германија опфаќала 2,201,489 км.{{Sfn|Roy|2022}} Постсоветската влада на Русија ги проценува советските воени „загуби“ на 26,6 милиони, врз основа на студијата од 1993 година на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]], вклучувајќи ги и луѓето што загинале како резултат на битка и изложеност поврзана со војната. Ова вклучува 8.668.400 воени смртни случаи, пресметани од руското Министерство за одбрана.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/history/more.htm?id=11359251@cmsArticle|title=war dead|work=encyclopedia.mil.ru|accessdate=2019-02-25}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://documents.theblackvault.com/documents/SovietLosses.pdf|title=soviet war losses}}</ref> Бројките објавени од руското Министерство за одбрана се прифатени од мнозинството историчари и академици, некои историчари и академици даваат различни проценки. Брус Робелет Кунихолм, професор по јавна политика и историја, проценува дека советската страна претрпела 11.000.000 воени жртви и дополнителни 7.000.000 цивилни жртви, со што вкупно загинале 18 милиони луѓе.{{Sfn|Kuniholm|2014}}{{Sfn|Poetschke|2008}} Американскиот воен историчар Ерл Ф. Зимке дава бројка од 12 милиони загинати советски војници и дополнителни седум милиони загинати цивили - вкупно 19 милиони загинати. Тој исто така забележува дека од есента 1941 година до есента 1943 година фронтот никогаш не бил помал од 3862 км.{{Sfn|Ziemke|1971}} Германската професорка Беате Физелер проценува дека 2,6 милиони луѓе, или 7,46 проценти од Советската армија, останале [[Попреченост|инвалиди]] по војната.{{Sfn|Phillips|2009}} == Анкета на јавното мислење == Анкета спроведена од YouGov во 2015 година покажала дека само 11% од Американците, 15% од Французите, 15% од Британците и 27% од Германците веруваат дека Советскиот Сојуз најмногу придонел за поразот на нацистичка Германија во Втората светска војна. Спротивно на тоа, анкетата спроведена во мај 1945 година покажала дека 57% од француската јавност верува дека Советскиот Сојуз најмногу придонел, а тоа е факт дека се најзаслужни.<ref>{{Наведени вести|url=https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2015/05/01/Britain-America-disagree-who-did-more-beat-nazis|title=People in Britain and the U.S. disagree on who did more to beat the Nazis|date=1 May 2015|work=YouGov}}</ref> == Цитати == {{Наводи|2}} == Литература == * {{Наведување|last=Brackman|first=Roman|title=The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life|publisher=Frank Cass Publishers|year=2001|isbn=0-7146-5050-1}} * {{Наведување|last=Brent|first=Jonathan|last2=Naumov|first2=Vladimir|title=Stalin's Last Crime: The Plot Against the Jewish Doctors, 1948–1953|publisher=HarperCollins|year=2004|isbn=0-06-093310-0}} * {{Наведување|last=Dowling|first=Timothy C.|title=Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond|publisher=[[ABC-CLIO]]|year=2014|isbn=9781598849486|url=https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA172}} * {{Наведена книга|title=Nomonhan, 1939; The Red Army's Victory That Shaped World War II|last=Goldman|first=Stuart D.|publisher=Naval Institute Press|year=2012|isbn=978-1-61251-098-9}} * {{Наведување|last=Henig|first=Ruth Beatrice|title=The Origins of the Second World War, 1933–41|publisher=Routledge|year=2005|isbn=0-415-33262-1}} * {{Наведување|last=Kuniholm|first=Bruce Robellet|title=The Origins of the Cold War in the Near East: Great Power Conflict and Diplomacy in Iran, Turkey, and Greece|edition=revised|publisher=Princeton University Press|year=2014|isbn=9781400855759|url=https://books.google.com/books?id=QMz_AwAAQBAJ&pg=PA206}} * {{Наведување|last=Lee|year=2016|url=https://books.google.com/books?id=vssYDQAAQBAJ&pg=PT307|title=World War Two: Crucible of the Contemporary World - Commentary and Readings|first=Lily Xiao Hong|publisher=Routledge|isbn=9781315489551}} * Lewkowicz Nicolas, ''The German Question and the Origins of the Cold War'' (IPOC, Milan) (2008) {{ISBN|8895145275}} * {{Наведена книга|title=Ivan's War: Life and Death in the Red Army, 1939–1945|last=Merridale, Catherine|publisher=New York : Metropolitan Books|year=2006|isbn=978-0-312-42652-1|oclc=60671899|author-link=Catherine Merridale}} * {{Наведување|last=Murphy|first=David E.|title=What Stalin Knew: The Enigma of Barbarossa|publisher=Yale University Press|year=2006|isbn=0-300-11981-X}} * {{Наведување|last=Nekrich|first=Aleksandr Moiseevich|last2=Ulam|first2=Adam Bruno|last3=Freeze|first3=Gregory L.|title=Pariahs, Partners, Predators: German-Soviet Relations, 1922–1941|publisher=Columbia University Press|year=1997|isbn=0-231-10676-9}} * {{Наведување|last=Pauwels|first=Jacques|url=https://books.google.com/books?id=n9hjCAAAQBAJ&pg=PT377|title=The Myth of the Good War: America in the Second World War|edition=second|publisher=James Lorimer & Company|year=2015|isbn=9781459408739}} * {{Наведено списание|last=Phillips|first=Sarah D.|year=2009|title="There Are No Invalids in the USSR!": A Missing Soviet Chapter in the New Disability History|url=http://www.dsq-sds.org/article/view/936/1111|journal=Disability Studies Quarterly|publisher=Indiana University|volume=29|issue=3|doi=10.18061/dsq.v29i3.936|doi-access=free}} * {{Наведување|last=Poetschke|title=Memoirs from the Turbulent Years and Beyond: Analysis and Consequences of the World War II|first=Hubert|publisher=[[Xlibris Corporation]]|year=2008|isbn=9781453583401|url=https://books.google.com/books?id=rT5MSrisNTIC&pg=PA78}} * {{Наведување|last=Roberts|first=Geoffrey|title=Stalin's Wars: From World War to Cold War, 1939–1953|publisher=Yale University Press|year=2006|isbn=0-300-11204-1}} * {{Наведување|last=Roberts|first=Geoffrey|title=Stalin, the Pact with Nazi Germany, and the Origins of Postwar Soviet Diplomatic Historiography|year=2002|volume=4|number=4}} * {{Наведување|last=Roberts|first=Geoffrey|title=The Soviet Decision for a Pact with Nazi Germany|journal=Soviet Studies|year=1992|volume=55|number=2|pages=57–78|jstor=152247|doi=10.1080/09668139208411994}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CHh3EAAAQBAJ&pg=PT74|title=Modern Insurgencies and Counterinsurgencies: A Global History|last=Roy|first=Kaushik|publisher=Taylor & Francis|year=2022|isbn=9781000628753}} * {{Наведување|last=Soviet Information Bureau|title=Falsifiers of History (Historical Survey)|publisher=Foreign Languages Publishing House|place=Moscow|year=1948|id=272848}} * {{Наведување|last=Department of State|title=Nazi-Soviet Relations, 1939–1941: Documents from the Archives of The German Foreign Office|publisher=Department of State|year=1948|url=http://www.ibiblio.org/pha/nsr/nsr-preface.html}} * {{Наведување|last=[[U.S. Government Printing Office]]|url=https://books.google.com/books?id=_jCydcbqf5kC&pg=PA9|year=1971|title=Industrialized Building in the Soviet Union: a Report of the U.S. Delegation to the U.S.S.R.|volume=13}} * {{Наведување|last=Taubert|first=Fritz|title=The Myth of Munich|publisher=Oldenbourg Wissenschaftsverlag|year=2003|isbn=3-486-56673-3}} * {{Наведување|last=Varga-Harris|url=https://books.google.com/books?id=H7hIDwAAQBAJ&pg=PA4|title=Stories of House and Home: Soviet Apartment Life During the Khrushchev Years|first=Christine|publisher=Cornell University Press|year=2015|isbn=9781501701849}} * {{Наведување|last=Watson|first=Derek|title=Molotov's Apprenticeship in Foreign Policy: The Triple Alliance Negotiations in 1939|journal=Europe-Asia Studies|year=2000|volume=52|number=4|pages=695–722|jstor=153322|doi=10.1080/713663077}} * {{Наведување|last=Wells|last2=Wells|first=Michael|first2=Mike|title=History for the IB Diploma: Causes, Practices and Effects of Wars|url=https://books.google.com/books?id=85i2HAy5bZEC&pg=PT122|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=9780521189316}} * {{Наведување|last=Wettig|first=Gerhard|title=Stalin and the Cold War in Europe|publisher=Rowman & Littlefield|year=2008|isbn=978-0-7425-5542-6}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Pr6HhrecbZ8C&pg=PA500|title=Stalingrad to Berlin: The German Defeat in the East|last=Ziemke|first=Earl F.|publisher=Government Printing Office|year=1971|isbn=9780160882746|author-link=Earl F. Ziemke}} === Домашен фронт === * Абрамов, Владимир К. „Мордовија за време на Втората светска војна“, ''Весник за словенски воени студии'' (2008) 21#2 стр. 291–363. * Анаоразов, Џумадурди. „Туркменистан за време на Втората светска војна“, ''Весник за словенски воени студии'' (2012) 25#1 стр. 53–64. * Барбер, Џон и Марк Харисон. ''Советскиот домашен фронт: Социјална и економска историја на СССР во Втората светска војна,'' Лонгман, 1991. * Беркхоф, Карел Ц. ''Жетва на очајот: Живот и смрт во Украина под нацистичка власт.'' Харвард У. Прес, 2004. 448 стр. * Брејтвејт, Родриќ. ''Москва 1941: Градот и неговите луѓе во војна'' (2006) * Кармак, Роберто Ј. ''Казахстан во Втората светска војна: Мобилизација и етничка припадност во Советската империја'' (Универзитетски печат на Канзас, 2019) [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=55099 онлајн преглед] * Далин, Александар. ''Одеса, 1941–1944: Студија на случај на советска територија под странска власт.'' Портланд: Меѓународна специјализирана книжевна служба, 1998. 296 стр. * Елмана, Мајкл и С. Максудовб. „Советски жртви во Големата патриотска војна: Белешка“, ''Европско-азиски студии'' (1994) 46#4 стр. 671–680 * Голдман, Венди З. и Доналд Филцер. ''Тврдина Темна и Стерн: Советскиот домашен фронт за време на Втората светска војна'' (Oxford University Press, 2021). [https://muse.jhu.edu/article/856671 онлајн преглед] * Голдман, Венди З. и Доналд Филцер. ''Глад и војна: Обезбедување храна во Советскиот Сојуз за време на Втората светска војна'' (Универзитет на Индијана, 2015) * Хил, Александар. „Британска помош преку заем-лизинг и советските воени напори, јуни 1941 – јуни 1942“, ''Весник за воена историја'' (2007) 71#3 стр. 773–808. * Овери, Ричард. ''Руската војна: Историја на советските напори: 1941–1945'' (1998) 432 стр. [https://www.amazon.com/gp/reader/0140271694/ извадок и пребарување во текст] * Рис, Роџер Р. „Мотивации за служење: Советскиот војник во Втората светска војна“, ''Весник за словенски воени студии'' (2007) 10#2 стр. 263–282. * Валин, Жак; Месле, Франција; Адамец, Сергеј; и Пирожков, Сергеј. „Нова проценка на загубите на населението на Украина за време на кризите од 1930-тите и 1940-тите.“ ''Студии за популацијата'' (2002) 56(3): 249–264. {{JSTOR|3092980}} Според извештаите, очекуваниот животен век при раѓање паднал на ниво од само десет години за жените и седум за мажите во 1933 година и се задржал на околу 25 години за жените и 15 за мажите во периодот 1941–44 година. ==== Примарни извори ==== * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-g2b__W4cQAC|title=The Leningrad Blockade, 1941–1944: A New Documentary History from the Soviet Archives|date=26 June 2012|publisher=Yale U.P.|isbn=978-0300110296|editor-last=Bidlack|editor-first=Richard|editor-last2=Nikita Lomagin}} * Hill, Alexander, ed. ''The Great Patriotic War of the Soviet Union, 1941–45: A Documentary Reader'' (2011) 368pp === Историографија === * Едел, Марк. „Водењето на руските историски војни: Владимир Путин и кодификацијата на Втората светска војна“. ''Историја и меморија'' (2017) 29#2:90-124 * Хавлат, Денис. „Западна помош за Советскиот Сојуз за време на Втората светска војна: Дел I“. ''Весник за словенски воени студии'' 30.2 (2017): 290–320. ** Хавлат, Денис. „Западна помош за Советскиот Сојуз за време на Втората светска војна: Втор дел“. ''Весник за словенски воени студии'' 30.4 (2017): 561–601. Тврди дека залихите дале одлучувачки придонес за советската победа, и покрај негирањата од страна на сталинистичките историчари. * Улдрикс, Теди Џ. „Војна, политика и сеќавање: Руските историчари го преиспитуваат потеклото на Втората светска војна“. ''Историја и сеќавање'' 21#2 (2009), стр.&nbsp;60–82. {{JSTOR|10.2979/his.2009.21.2.60}}. Историографија. * Вајнер, Амир. „Создавањето на доминантен мит: Втората светска војна и конструирањето на политички идентитети во рамките на советскиот политички систем.“ ''Russian Review'' 55.4 (1996): 638–660. {{JSTOR|131868}}. {{Втора светска војна}} [[Категорија:Воена историја на Советскиот Сојуз во Втората светска војна]] [[Категорија:Јосиф Сталин]] [[Категорија:Источен фронт (Втора светска војна)]] [[Категорија:Советскиот Сојуз во Втората светска војна]] mzlwb8hxvttno61869795yo90e6khyt 5542384 5542383 2026-04-20T12:13:22Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Советскиот Сојуз во Втората светска војна]] на [[Советски Сојуз во Втора светска војна]]: Погрешно напишан наслов 5542383 wikitext text/x-wiki [[Податотека:RIAN_archive_61150_Great_Patriotic_War.jpg|алт=|мини|Советски војници кај [[Сталинградска битка|Сталинград]] за време на краток одмор по борбата <ref>{{Наведена книга|title=German Soldier vs Soviet Soldier: Stalingrad 1942–43|last=McNab|first=Chris|publisher=Osprey PUBLISHING|year=2017|isbn=978-1472824561|pages=66}}</ref>]] [[Податотека:Teheran_conference-1943.jpg|десно|мини|од лево кон десно: [[Јосиф Сталин]], [[Франклин Д. Рузвелт]] и [[Винстон Черчил]] на средба на [[Техеранска конференција|Техеранската конференција]] во 1943 година]] По [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]], [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] продолжил со зближување со [[Трет Рајх|нацистичка Германија]], а веќе на 23 август 1939 година потпишал [[Пакт Рибентроп-Молотов|пакт за ненапаѓање]] со Германија, кој вклучувал таен протокол со кој била поделена Источна Европа на германски и советски [[Сфера на влијание|сфери на влијание]], предвидувајќи потенцијални „територијални и политички преуредувања“ на овие земји. На 1 септември 1939 година Германија [[Инвазија на Полска (1939)|ја нападнала Полска]] со што официјално започнала [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а веќе 16 дена подоцна, на 17 септември Советите ја нападнале источна Полска.{{Sfn|Goldman|2012}} По [[Зимска војна|Зимската војна]] со Финска која траела од [[30 ноември]] [[1939]] година до [[12 март]] [[1940]] година, на Советите им биле отстапени територии од Финска, а по ова веќе во јуни 1940 година следела анексија на балтичките држави и делови од Романија. На 22 јуни 1941 година, [[Адолф Хитлер]] ја започнал [[Операција Барбароса|операцијата Барбароса]], која била најголемата воена инвазија во историјата, насочена кон Советскиот Сојуз и која резултирала со низа жестоки и крвави битки, како и ужасни злосторства. Оваа офанзива се состоела од три армиски групи, односно Север, Центар и Југ на кои биле распоредени на стратешки правци: Армиската група Север чија цел била кон Балтикот и [[Ленинград]], Армиската група Центар се движела кон [[Москва]] како главна политичка и воена цел, а додека Армиската група Југ напредувала кон [[ССР Украина]], со цел освојување на економски значајните области како и подоцна нафтените ресурси во [[Кавказ]] и околината на [[Сталинград]]. Овие три правци биле дел од поширока стратегија за брзо уништување на Советскиот Сојуз преку координиран и масовен напад на повеќе фронтови. Градот [[Санкт Петербург|Ленинград]] бил под опсада, додека другите поголеми градови паднале во рацете на Германците, но и покрај почетните успеси, германската офанзива запрела во [[Битка за Москва|Битката кај Москва]] на само 20км до 30км одалеченост од градот, а Советите започнале контраофанзива, потиснувајќи ги Германците назад. Неуспехот на операцијата Барбароса ја сменила судбината на Германија, а Сталин бил уверен дека [[Сојузници во Втората светска војна|сојузничката]] воена машина на крајот ќе ја победи Германија.<ref name="History Review">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.historytoday.com/clive-pearson/stalin-war-leader|title=Stalin as War Leader|last=Pearson, Clive|date=December 2008|work=History Review 62|publisher=[[History Today]]|accessdate=5 December 2017}}</ref> Советскиот Сојуз ги одбил нападите на Оската, како што се [[Сталинградска битка|Битката кај Сталинград]] и [[Битка за Курск|Битката кај Курск]], што означувало пресвртница во војната. Западните сојузници им обезбедиле поддршка на Советите во форма на заем-лизинг, како и воздушна и поморска поддршка. Сталин се сретнал со своите колеги [[Винстон Черчил]] и [[Франклин Д. Рузвелт]] на [[Техеранска конференција|Техеранската конференција]] и разговарал за војна на два фронта против Германија и иднината на Европа по војната. Советите започнале успешни офанзиви за да ги вратат територијалните загуби и започнале напад кон Берлин со што во мај 1945 година Германците безусловно се предале по [[Битка за Берлин|падот на Берлин]]. Најголемиот дел од советските борбите, а воедно и од цела Европа се воделе на Источниот фронт, како и Продолжената војна со Финска, но тие исто така го нападнале Иран во август 1941 година заедно со Британците. Веќе во август 1945 година советскиот сојуз влегол во војната [[Советско-јапонска војна|против Јапонија]], која започнала со [[Советска инвазија на Манџурија|инвазија на Манџурија]]. Тие имале гранични конфликти со Јапонија до 1939 година пред да потпишат пакт за ненапаѓање во 1941 година. Сталин се согласил со западните сојузници да влезат во војната против Јапонија на Техеранската конференција во 1943 година и на [[Кримска конференција|Кримаската конференција]] во февруари 1945 година, откако Германија била поразена. Влегувањето на Советскиот Сојуз во војната против Јапонија, заедно со [[Атомски бомбардирања на Хирошима и Нагасаки|атомските бомбардирања]] од страна на Соединетите Американски Држави, довело до капитулација на Јапонија, што го означило крајот на Втората светска војна. За време на војната, Советскиот Сојуз, заедно со Соединетите Американски Држави, Обединетото Кралство и Кина, се сметале за [[Четворица полицајци|Големата четворка сојузнички сили]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&pg=PA62|title=Debating Franklin D. Roosevelt's foreign policies, 1933–1945|last=Doenecke|first=Justus D.|last2=Stoler|first2=Mark A.|publisher=Rowman & Littlefield|year=2005|isbn=0-8476-9416-X}}</ref> Советскиот Сојуз претрпел најголем број жртви во војната, губејќи повеќе од 20 милиони граѓани, околу една третина од сите [[жртви во Втората светска војна]] и воедно е и најзаслужна за победата над фашизмот. Целосната демографска загуба за советскиот народ била уште поголема.<ref>Geoffrey A. Hosking (2006). ''[https://books.google.com/books?id=CDMVMqDvp4QC&pg=PA242 Rulers and victims: the Russians in the Soviet Union]''. Harvard University Press. p. 242. {{ISBN|0-674-02178-9}}</ref> Германскиот ''Генерален план Ост'' имал за цел да создаде повеќе ''Lebensraum'' ( {{Lit|living space}}) за Германија преку истребување. Се проценува дека 3,5 милиони советски воени заробеници загинале во германско заробеништво како резултат на намерно малтретирање и злосторства, а милиони цивили, биле убиени во [[Холокауст|Холокаустот]]. Сепак, по цена на голема жртва, Советскиот Сојуз се појавил како глобална суперсила.<ref name="superpower">{{Наведена книга|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv2t4dn7.14|title=About Russia, Its Revolutions, Its Development and Its Present|last=Reiman|first=Michael|date=2016|publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]]|isbn=978-3-631-67136-8|pages=169–176|chapter=The USSR as the New World Superpower|jstor=j.ctv2t4dn7.14}}</ref> Советите воспоставиле зависни комунистички влади во Источна Европа, а тензиите со Соединетите Американски Држави и западните сојузници прераснале во она што станало познато како [[Студена војна]].<ref>{{Наведено списание|last=Bunce|first=Valerie|year=1985|title=The Empire Strikes Back: The Evolution of the Eastern Bloc from a Soviet Asset to a Soviet Liability|journal=[[International Organization]]|publisher=The [[MIT Press]]|volume=39|pages=1–46|doi=10.1017/S0020818300004859|jstor=2706633|doi-access=free}}</ref> [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_183-H27337,_Moskau,_Stalin_und_Ribbentrop_im_Kreml.jpg|мини|[[Јосиф Сталин|Сталин]] и [[Јоаким фон Рибентроп|Рибентроп]] при потпишувањето на [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]] на 23 август 1939 година.]] Во текот на триесетите години од 20 век, советскиот министер за надворешни работи Максим Литвинов се појавил како водечки глас за официјалната советска политика на колективна безбедност со западните сили против [[Трет Рајх|нацистичка Германија]],<ref name="britannica">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Maksim-Litvinov|title=Maksim Litvinov|publisher=Encyclopaedia Britannica}}</ref>а во 1935 година, Литвинов преговарал за договори за меѓусебна помош со Франција и со [[Чехословачка]] со цел да се спречи експанзијата на Хитлер.<ref name="britannica" /> По Минхенскиот договор, кој ѝ дал делови од Чехословачка на нацистичка Германија, политиката на смирување на западните демократии го навела Советскиот Сојуз да ја преориентира својата надворешна политика кон зближување со Германија.<ref name="britannica" /> На 3 мај 1939 година, Сталин го заменил Литвинов, кој бил тесно идентификуван со антигерманската позиција,<ref name="britannica" /> со [[Вјачеслав Молотов]]. Во август 1939 година, Сталин го прифатил предлогот на Хитлер за ненапаѓање со Германија, договорен од министрите за надворешни работи [[Вјачеслав Молотов]] и [[Јоаким фон Рибентроп]].<ref name="roberts">{{Harvnb|Roberts|1992}}</ref> Иако официјално бил само договор за ненапаѓање, додаден таен протокол, исто така постигнат на 23 август, ја поделил цела Источна Европа на германски и советски сфери на влијание. На СССР му бил ветен источниот дел од [[Полска]], во случај на негово распаѓање, а Германија ги признала [[Латвија]], [[Естонија]] и [[Финска]] како делови од советската сфера на влијание, а [[Литванија]] била додадена во втор таен протокол во септември 1939 година.<ref name="christie">Christie, Kenneth, ''Historical Injustice and Democratic Transition in Eastern Asia and Northern Europe: Ghosts at the Table of Democracy'', RoutledgeCurzon, 2002, {{ISBN|0-7007-1599-1}}</ref> Друга клаузула од договорот била дека [[Бесарабија]], тогаш дел од Романија, требало да се придружи на Молдавската ССР и да стане Молдавска ССР под контрола на Москва. Пактот бил постигнат два дена по прекинот на советските воени разговори со британските и француските претставници во август 1939 година за потенцијален француско-англо-советски сојуз,<ref name="roberts30">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а политичките дискусии биле прекинати на 2 август, кога Молотов изјавил дека тие не можеле да се продолжат сè додека не се постигнел напредок во воените разговори кон крајот на август,<ref>{{Наведување|last=Shirer|first=William L.|title=The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany|publisher=Simon and Schuster|year=1990|isbn=0-671-72868-7|page=504}}</ref> откако разговорите застанале околу гаранциите за балтичките држави,<ref name="dwatson709">{{Harvnb|Watson|2000}}</ref><ref>Michael Jabara Carley (1993). End of the 'Low, Dishonest Decade': Failure of the Anglo-Franco-Soviet Alliance in 1939. ''[[Europe-Asia Studies]]'' 45 (2), 303–341. {{JSTOR|152863}}</ref> додека воените разговори на кои инсистирал Молотов<ref name="dwatson709" /> започнаа на 11 август.<ref name="roberts30" /><ref name="dwatson715">{{Harvnb|Watson|2000}}</ref> Во исто време, Германија, со која Советите започнале тајни преговори на 29 јули<ref name="roberts">{{Harvnb|Roberts|1992}}</ref><ref name="dwatson713">{{Harvnb|Watson|2000}}</ref><ref>Fest, Joachim C., ''Hitler'', Houghton Mifflin Harcourt, 2002, {{ISBN|0-15-602754-2}}, page 588</ref><ref name="ulam509">Ulam, Adam ,''Stalin: The Man and His Era'', Beacon Press, 1989, {{ISBN|0-8070-7005-X}}, page 509-10</ref><ref name="shirer503">Shirer, William L., ''The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany'', Simon and Schuster, 1990 {{ISBN|0-671-72868-7}}, page 503</ref> тврдела дека може да им понуди на Советите подобри услови од Велика Британија и Франција, при што Рибентроп инсистирал дека „нема проблем помеѓу [[Балтичко Море|Балтичкото Море]] и [[Црно Море|Црното Море]] што не може да се реши меѓу нас двајца“.<ref name="roberts30" /><ref name="fest589">Fest, Joachim C., ''Hitler'', Harcourt Brace Publishing, 2002 {{ISBN|0-15-602754-2}}, page 589-90</ref><ref>Vehviläinen, Olli, ''Finland in the Second World War: Between Germany and Russia'', Macmillan, 2002, {{ISBN|0-333-80149-0}}, page 30</ref> Германските службеници изјавиле дека, за разлика од Велика Британија, Германија може да им дозволи на Советите да продолжат со нивниот развој непречено и дека „постои еден заеднички елемент во идеологијата на Германија, Италија и Советскиот Сојуз, а тоа било спротивставување на капиталистичките демократии на Западот“.<ref name="fest589" /><ref>Bertriko, Jean-Jacques Subrenat, A. and David Cousins, ''Estonia: Identity and Independence'', Rodopi, 2004, {{ISBN|90-420-0890-3}} page 131</ref> До тогаш, Молотов добил информации во врска со англо-германските преговори и песимистички извештај од советскиот амбасадор во Франција.<ref name="dwatson713" /> [[Податотека:Lviv_1939_Sov_Cavalry.jpg|лево|мини|Советска коњаница на парада во [[Лавов]] (тогашен Лвов), по предавањето на градот за време на советската инвазија на Полска во 1939 година]] По несогласувањето со Сталин при неговото барање за преместување на трупите на [[Црвена армија|Црвената армија]] низ Полска и Романија (на што се спротивставиле Полска и Романија),<ref name="roberts30">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref><ref name="dwatson715">{{Harvnb|Watson|2000}}</ref> на 21 август, Советите предложиле прекин на воените разговори користејќи го изговорот дека отсуството на висок советски персонал на разговорите се меша во есенските маневри на советските сили, иако главната причина била напредокот што се постигнувал во советско-германските преговори.<ref name="dwatson715" /> Истиот ден, Сталин добил уверение дека Германија ќе одобри тајни протоколи кон предложениот пакт за неагресија, со кој на Советите им било понудено дел од Полска, балтичките држави, Финска и Романија,<ref name="murphy23">{{Harvnb|Murphy|2006}}</ref>а Сталин му испратил телеграма на Хитлер истата вечер дека Советите биле подготвени да го потпишат пактот и дека тој ќе го примел Рибентроп на 23 август.<ref name="shirer528">Shirer, William L., ''The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany'', Simon and Schuster, 1990 {{ISBN|0-671-72868-7}}, pages 528</ref> Во врска со поголемото прашање за колективната безбедност, некои историчари верувале дека една од причините зошто Сталин одлучил да ја напушти доктрината била обликувањето на неговите ставови за Франција и Велика Британија со нивното влегување во [[Минхенски договор|Минхенскиот договор]] и последователниот неуспех да се спречи германската окупација на Чехословачка, но Сталин можеби го гледал пактот и како начин за добивање време во евентуална војна со Хитлер, со цел зајакнување на советската војска и поместување на советските граници кон запад, што би било воено корисно во таква војна.<ref>Yuly Kvitsinsky. ''Russia-Germany: memoirs of the future'', Moscow, 2008 {{ISBN|5-89935-087-3}} p.95</ref><ref>{{Harvnb|Watson|2000}}</ref> Сталин и Рибентроп го поминале поголемиот дел од ноќта на потпишување на пактот разменувајќи пријателски приказни за светските работи и шегувајќи се за слабоста на Велика Британија. Двајцата дури се шегувале и за тоа како [[Антикоминтернски пакт|Антикоминтернскиот пакт]] првенствено ги исплашил „британските трговци.<ref name="shirer541">Shirer, William L., ''The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany'', Simon and Schuster, 1990 {{ISBN|0-671-72868-7}}, pages 541</ref> Тие понатаму размениле здравици, при што Сталин предложил здравица за здравјето на Хитлер, а Рибентроп предложил здравица за Сталин.<ref name="shirer541" /> == Поделбата на Источна Европа и други инвазии == [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_101I-121-0011-20,_Polen,_deutsch-sowjetische_Siegesparade.jpg|мини|Германски и советски војници на парадата во Брест пред фотографија од Сталин]] На 1 септември 1939 година, [[Инвазија на Полска (1939)|германската инвазија на договорениот дел од Полска]] ја започнала [[Втора светска војна|Втората светска војна]],<ref name="roberts">{{Harvnb|Roberts|1992}}</ref>а веќе на 17 септември [[Црвена армија|Црвената армија]] ја нападна источна Полска и ја окупирала полската територија доделена со [[пактот Молотов-Рибентроп]], по што следела координација со германските сили во Полска,<ref name="stalinswars43">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref><ref name="sanford">{{Наведена книга|title=Katyn and the Soviet Massacre Of 1940: Truth, Justice And Memory|last=Sanford|first=George|publisher=[[Routledge]]|year=2005|isbn=0-415-33873-5|location=London, New York|author-link=George Sanford (scholar)}}</ref> а 11 дена подоцна на 28 септември, тајниот протокол на пактот Молотов-Рибентроп бил изменет, со што на Германија ѝ била доделена поголем дел од Полска, додека поголемиот дел од [[Литванија]] му била отстапена на Советскиот Сојуз.<ref name="wettig20">{{Harvnb|Wettig|2008}}</ref> Советските делови се наоѓале источно од таканаречената [[Керзонова линија|линија Курзон]], етнографска граница меѓу Русија и Полска, нацртана од комисија на Париската мировна конференција во 1919 година.<ref name="stalinswars39">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> [[Податотека:Ribbentrop-Molotov.svg|лево|мини|Планирани и фактички територијални промени во Источна и Централна Европа 1939–1940 (кликнете за да зголемите)]] [[Податотека:Katyn_-_decision_of_massacre_p1.jpg|мини|Дел од меморандумот од 5 март 1940 година од [[Лаврентиј Берија]] до Сталин, во кој се предлага егзекуција на полски офицери]] Откако заробиле околу 300.000 полски затвореници во 1939 и почетокот на 1940 година,<ref name="Молотов">{{In lang|ru}} Молотов на V сессии Верховного Совета 31 октября цифра «примерно 250 тыс.» (Please provide translation of the reference title and publication data and means)</ref> службениците на НКВД спровеле долги испрашувања на затворениците во логорите, што всушност претставувало процес на селекција за да се утврди кој ќе биде убиен. На 5 март 1940 година, согласно со нота до Сталин од [[Лаврентиј Берија]], членовите на Советското [[Политбиро]] (вклучувајќи го и Сталин) потпишале и 22.000 војници биле убиени бидејќи биле етикетирани како „националисти и контрареволуционери“, држени во логори и затвори во окупирана западна Украина и Белорусија, а ова станало познато како [[Катински масакр|Катинскиот масакр]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/kent-csi/pdf/v43i3a06p.pdf|title=Stalin's Killing Field|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613053716/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/kent-csi/pdf/v43i3a06p.pdf|archive-date=13 June 2007|accessdate=2008-07-19}}</ref> [[Генерал-мајор]] Василиј М. Блохин се претпоставува дека лично застрелал 6.000 од заробените полски офицери во 28 последователни ноќи, што останало едно од најорганизираните и најдолготрајните масовни убиства од страна на една личност до ден денес,<ref name="lessterr" /><ref name="court">{{Наведена книга|url=http://isbndb.com/d/book/stalin_the_court_of_the_red_tsar_a02.html|title=Stalin: The Court of the Red Tsar|last=Montefiore|first=Simon Sebag|date=2005-09-13|publisher=[[Vintage Books]]|isbn=978-1-4000-7678-9|location=[[New York City|New York]]|pages=197–8, 332–4|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604124035/http://isbndb.com/d/book/stalin_the_court_of_the_red_tsar_a02.html|archive-date=4 June 2011|df=dmy-all}}</ref> а за време на неговата 29-годишна кариера, Блохин застрелал околу 50.000 луѓе, што го прави наводно најплодниот официјален џелат во запишаната светска историја.<ref name="lessterr">{{Наведена книга|url=http://isbndb.com/d/book/the_lesser_terror.html|title=The Lesser Terror: Soviet state security, 1939–1953|last=Parrish|first=Michael|publisher=Praeger Press|year=1996|isbn=0-275-95113-8|location=[[Westport, CT]]|pages=324–325}}</ref> Во август 1939 година, Сталин изјавил дека ќе го реши „балтичкиот проблем“ така што Литванија, Латвија и Естонија потпишале договори за „заемна помош“.<ref name="wettig20">{{Harvnb|Wettig|2008}}</ref> Во ноември 1939 година, Советскиот Сојуз [[Зимска војна|ја нападнал Финска]], но финските одбранбени напори ги побиле советските очекувања и по големите загуби, како и неуспешниот обид да се воспостави [[Финска Демократска Република|марионетска влада]] во Хелсинки, Сталин се согласил на привремен мир со кој на Советскиот Сојуз му биле вратени делови од Карелија и Сала кои биле претходно одземени од нив.<ref name="ckpipe">Kennedy-Pipe, Caroline, ''Stalin's Cold War'', New York : Manchester University Press, 1995, {{ISBN|0-7190-4201-1}}</ref> Бројот на жртви на Советскиот Сојуз во војната надминал 200.000,<ref name="stalinswars52">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> додека советскиот премиер [[Никита Хрушчов]] подоцна тврдел дека жртвите можеби биле многу повеќе.<ref>Mosier, John, ''The Blitzkrieg Myth: How Hitler and the Allies Misread the Strategic Realities of World War II'', HarperCollins, 2004, {{ISBN|0-06-000977-2}}, page 88</ref> По оваа кампања, Сталин презел мерки за модифицирање на обуката и подобрување на пропагандните напори во советската војска.<ref name="stalinswars53">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Кон средината на јуни 1940 година, кога меѓународното внимание било насочено кон [[Битка за Франција|германската инвазија на Франција]], советските трупи на НКВД извршиле напади врз граничните премини во балтичките земји,<ref name="wettig20">{{Harvnb|Wettig|2008}}</ref><ref name="senn">Senn, Alfred Erich, ''Lithuania 1940 : revolution from above'', Amsterdam, New York, Rodopi, 2007 {{ISBN|978-90-420-2225-6}}</ref> а Сталин тврдел дека договорите за меѓусебна помош се прекршени и дал шестчасовни ултиматуми за формирање нови влади во секоја земја, вклучувајќи и списоци на лица за владини места обезбедени од Кремљ.<ref name="wettig20" /> Потоа, државните администрации биле ликвидирани и заменети со советски кадри, по што следела масовна репресија<ref name="wettig20" /> во која 34.250 Летонци, 75.000 Литванци и речиси 60.000 Естонци биле депортирани или убиени.<ref>{{Наведена книга|title=Stalin: The Court of the Red Tsar|last=Simon Sebag Montefiore|pages=334|author-link=Simon Sebag Montefiore}}</ref> Изборите за парламентот и други функции биле одржани со единствени кандидати, чии официјални резултати покажале дека просоветските кандидати добиле поддршка од 92,8 проценти од гласачите во Естонија, 97,6 проценти од гласачите во Латвија и 99,2 проценти од гласачите во Литванија.<ref name="wettig21">{{Harvnb|Wettig|2008}}</ref> Добиените народни собранија веднаш побарале прием во СССР, што било одобрено.<ref name="wettig21" /> Кон крајот на јуни 1940 година, Сталин ја наредил советската анексија на [[Бесарабија]] и [[северна Буковина]], прогласувајќи ја оваа поранешна романска територија за дел од [[Молдавска Советска Социјалистичка Република|Молдавската ССР]],<ref name="brackman341">{{Harvnb|Brackman|2001}}</ref> но со анексија на северна Буковина, Сталин ги надминал договорените граници.<ref name="brackman341" /> Инвазијата на Буковина го прекршила пактот, бидејќи излегла надвор од советската сфера на влијание договорена со Германија. [[Податотека:Matsuoka_signs_the_Soviet–Japanese_Neutrality_Pact-1.jpg|десно|мини|Сталин и Молотов за потпишувањето на советско-јапонскиот пакт за неутралност со [[Јапонска Империја|Јапонското Царство]], 1941 година]] Откако [[Троен пакт|Тројниот пакт]] бил потпишан од [[Сили на Оската|силите на Оската]]: Германија, Јапонија и Италија, во октомври 1940 година, Сталин лично му пишал на Рибентроп за склучување договор во врска со „трајна основа“ за нивните „заемни интереси“.<ref name="stalinswars58">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> со што Сталин го испратил Молотов во Берлин за да преговара за условите за Советскиот Сојуз да се приклучи на Оската и потенцијално да ужива во пленот од пактот.<ref name="brackman341">{{Harvnb|Brackman|2001}}</ref> По наредба на Сталин,<ref name="brackman343">{{Harvnb|Brackman|2001}}</ref> Молотов инсистирал на советскиот интерес во Турција, Бугарија, Романија, Унгарија, Југославија и Грција.<ref name="brackman343" /> Иако Сталин претходно неуспешно лично лобирал кај турските лидери да не потпишат пакт за заемна помош со Велика Британија и Франција.<ref name="stalinswars45">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Рибентроп го замолил Молотов да потпише уште еден таен протокол со изјава: „Фокалната точка на територијалните аспирации на Советскиот Сојуз веројатно би била центрирана јужно од територијата на Советскиот Сојуз во правец на Индискиот Океан“.<ref name="brackman343" /> Молотов зазел став дека не можел да заземе „дефинитивен став“ за ова без согласност на Сталин.<ref name="brackman343" /> Сталин не се согласил со предложениот протокол и преговорите пропаднале.<ref name="stalinswars58" /> Како одговор на подоцнежниот германски предлог, Сталин изјавил дека Советите би се приклучиле на Оската доколку Германија го спречела дејствувањето во сферата на влијание на Советскиот Сојуз.<ref name="stalinswars59">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Кратко потоа, Хитлер издал тајна внатрешна директива поврзана со неговиот план за инвазија на Советскиот Сојуз.<ref name="stalinswars59" /> [[Податотека:Katyn_massacre_5.jpg|лево|мини|Фотографија од ексхумација на масовна гробница на полски офицери убиени од НКВД во [[Катински масакр|Катинската шума]] во 1940 година, направена во 1943 година.]] На 13 април 1941 година како обид за демострација на мирни намери кон Германија, [[Јосиф Сталин|Сталин]] го надгледувал потпишувањето на пакт за неутралност со Јапонија<ref name="stalinswars63">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref>и со [[Договор од Портсмут|Договорот од Портсмут]], Русија се натпреварувала со Јапонија за сфери на влијание на [[Далечен Исток|Далечниот Исток]], каде што постоел вакуум во моќта со колапсот на Империјална Кина. Иако сличен на пактот Молотов-Рибентроп со [[Трет Рајх|Третиот Рајх]], Советски Сојуз потпишал пакт за неутралност на Советскиот Сојуз со Јапонија, за да го одржи националниот интерес на сферата на влијание на Советскиот Сојуз на европскиот континент, како и освојувањето на Далечниот Исток, додека бил меѓу ретките земји во светот што дипломатски го признале [[Манџукуо]], и дозволиле подем на германската инвазија во Европа и јапонската агресија во Азија, но поразот на Јапонија во [[Битка на Халкин Гол|битките кај Халхин Гол]] бил силен фактор за привременото решавање пред [[Советска инвазија на Манџурија|советската инвазија на Манџурија]] во 1945 година како резултат на [[Кримска конференција|Кримската конференција]]. Иако Сталин имал мала доверба во посветеноста на Јапонија на неутралност, тој сметал дека пактот е важен поради неговиот политички симболизам, за да се зајакне јавната наклонетост кон Германија, пред воената конфронтација кога [[Адолф Хитлер|Хитлер]] ја контролирал [[Западна Европа]] и за Советскиот Сојуз да ја преземе контролата врз [[Источна Европа]].<ref name="stalinswars66" /> Сталин сметал дека во германските кругови постоела растечка поделба околу тоа дали Германија треба да започне војна со Советскиот Сојуз, иако Сталин не бил свесен за понатамошните воени амбиции на Хитлер.<ref name="stalinswars66">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> == Раскинување на договорот == Во раните утрински часови на 22 јуни 1941 година, [[Адолф Хитлер|Хитлер]] го раскинал пактот со започнување на [[Операција Барбароса|операцијата Барбароса]], односно инвазијата од страна на силите на Оската врз Советскиот Сојуз и териториите што тој ги освоил во претходните години, со што официјално започнала војната на Источниот фронт. Пред инвазијата, Сталин сметал дека Германија нема да го нападне Советскиот Сојуз сè додека Германија не ја победи Британија, но во исто време, советските генерали го предупредувале Сталин дека Германија концентрирала сили на своите граници, а двајца високо рангирани советски шпиони во Германија, [[„Старшина“]] и [[„Корсиканец“]], испратиле десетици извештаи до Москва што содржеле докази за подготовка за германски напад, а дополнителни предупредувања дошле и од Рихард Зорге кој бил советски шпион во [[Токио]] и работел како германски новинар и длабоко навлегол во германската амбасада во Токио заведувајќи ја сопругата на генералот Еуген От, германскиот амбасадор во Јапонија.<ref name="stalinswars68">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_146-1989-030-27,_Russland,_Infanterie_vor_brennendem_Haus.jpg|мини|Германски војници маршираат покрај запален дом во Украина, октомври 1941 година.]] На 15 јуни, на само седум дена пред инвазијата, советски шпион во Берлин кој бил дел од шпионската мрежа Роте Капеле (Црвен оркестар), го предупредил Сталин дека движењето на германските дивизии кон границите било знак за започнување војна против Советскиот Сојуз,<ref name="stalinswars68">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а на 17 јуни, пет дена пред нападот, Сталин добил извештај од шпион во германското Министерство за воздухопловство дека „сите подготовки на Германија за вооружен напад врз Советскиот Сојуз се завршени и ударот може да се очекува во секое време“.<ref name="murphyxv">{{Harvnb|Murphy|2006}}</ref> На маргината, Сталин му пишал на народниот комесар за државна безбедност: „Можете да го испратите вашиот „извор“ од седиштето на германската авијација до неговата мајка. Ова не е „извор“, туку ''дезинформатор“.''<ref name="murphyxv" /> Иако Сталин ги зголемил советските западни гранични сили на 2,7 милиони луѓе и им наредил да очекуваат можна германска инвазија, тој не наредил целосна мобилизација на силите за подготовка за напад.<ref name="stalinswars69">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Сталин сметал дека мобилизацијата може да го испровоцира Хитлер предвреме да започне војна против Советскиот Сојуз, што Сталин сакал да ја одложи до 1942 година со цел да ги зајакне советските сили.<ref name="stalinswars70">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во првите часови од почетокот на германската инвазија, Сталин се двоумел, сакајќи да се осигура дека германскиот напад е одобрен од Хитлер, а не дека станува збор за неовластено дејство на некој одметнат генерал,<ref name="RedTsar">Simon Sebag Montefiore. ''Stalin: The Court of the Red Tsar'', Knopf, 2004 ({{ISBN|1-4000-4230-5}})</ref> а извештаите на [[Никита Хрушчов]] и Анастас Микојан тврделе дека, по инвазијата, Сталин се повлекол во својата [[дача]] во очај неколку дена и не учествувал во одлуките на раководството,<ref name="stalinswars89">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> но некои документарни докази за наредбите дадени од Сталин се спротивставувале на овие извештаи, што ги наведувале историчарите како Робертс да шпекулираат дека извештајот на Хрушчов е неточен.<ref name="stalinswars90">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Сталин набрзо се прогласил за Маршал на Советскиот Сојуз, тогаш највисок воен чин во земјата, како и врховен командант на советските вооружени сили, но и покрај тоа што бил премиер и генерален секретар на владејачката [[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз|Комунистичка партија на Советскиот Сојуз,]] што го направила водач на нацијата, како и Народен комесар за одбрана, што е еквивалентно на воениот секретар на САД во тоа време и министерот за одбрана на Велика Британија, и го формирал Државниот комитет за одбрана за координирање на воените операции на која тој самиот бил и претседател. Тој воедно претседавал и со Ставката која била највисоката одбранбена организација во земјата. Во меѓувреме, легендарниот маршалот [[Георги Жуков]] бил именуван за заменик-врховен командант на советските вооружени сили. [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_192-208,_KZ_Mauthausen,_Sowjetische_Kriegsgefangene.jpg|мини|Советски воени затвореници гладуваат во нацистичкиот [[Маутхаузен|концентрационен логор Маутхаузен]].]] Во првите три недели од инвазијата, додека Советскиот Сојуз се обидувал да се одбрани од големите германски напредувања од кои претрпел 750.000 жртви и загубил 10.000 тенкови и 4.000 авиони.<ref name="stalinswars85">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во јули 1941 година, Сталин целосно ја реорганизирал советската војска, ставајќи се директно задолжен за неколку воени организации со што му дало целосна контрола врз целиот воен напор на неговата земја; поголема контрола од кој било друг лидер во Втората светска војна.<ref name="stalinswars97">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Наскоро се појавила шема каде што Сталин ја прифатил стратегијата на [[Црвена армија|Црвената армија]] за спроведување повеќекратни офанзиви, додека Германците ги зазеле сите мали, новоосвоени територии, нанесувајќи им на Советите тешки жртви,<ref name="stalinswars99">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а најзначаен пример за ова била Битката кај Киев, каде што над 600.000 советски војници биле брзо убиени, заробени или исчезнати.<ref name="stalinswars99" /> До крајот на 1941 година, советската војска претрпела 4,3 милиони жртви<ref name="stalinswars116">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref>, а Германците заробиле 3 милиони советски затвореници, од кои 2 милиони починале во германско заробеништво до февруари 1942 година.<ref name="stalinswars85">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Германските сили напредувале околу 1.700 километри и одржувале линеарно измерен фронт од 3.000 километри. Иако [[Црвена армија|Црвената армија]] пружила жесток отпор во раните фази на војната, сепак, според Гланц, тие биле погодени од неефикасна одбранбена доктрина против добро обучените и искусни германски сили, и покрај тоа што поседувале одредена модерна советска опрема, како што се тенковите КВ-1 и [[Т-34]]. == Советите ги запираат Германците == Во 1941 година германците постигнале огромен напредок убивајќи милиони советски војници, а по наредба на Сталин, Црвената армија насочила значителни ресурси за да ги спречи Германците да постигнат една од нивните клучни стратешки цели, обидот за заземање на Ленинград кој го држеле градот по цена на повеќе од еден милион советски војници во регионот и повеќе од еден милион цивили, од кои многумина починале од глад.<ref name="stalinswars106">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Додека Германците напредувале, Сталин бил уверен во евентуална победа на сојузниците над Германија, па така во септември 1941 година, Сталин им кажал на британските дипломати дека сакал два договора од кои првиот бил пакт за заемна помош/помош, а вториот признание/ветување дека, по војната, Советскиот Сојуз ќе ги добиел териториите во земјите што ги зел согласно поделбата на Источна Европа со Хитлер во [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]].<ref name="stalinswars114">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Британците се согласиле на помош, но одбиле да се согласат со територијалните придобивки, што Сталин го прифатил неколку месеци подоцна, бидејќи воената ситуација донекаде се влошила до средината на 1942 година.<ref name="stalinswars114" /> На 6 ноември 1941 година, Сталин ги собрал своите генерали во говор одржан подземно во Москва, велејќи им дека [[Германскиот блицкриг|германскиот ''блицкриг'']] ќе пропаднел поради слабостите во германската задна страна во Европа окупирана од нацистите и потценувањето на силата на Црвената армија, и дека германските воени напори ќе се распаднат против англо-,,американско"-советскиот „воен мотор“.<ref name="stalinswars110">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Така Сталин правилно пресметал дека Хитлер најверојатно ќе ги насочел напорите за освојување на Москва, со што ги концентрирал своите сили за да го одбрани градот, вклучувајќи бројни дивизии префрлени од советските источни сектори откако утврдил дека Јапонија нема да се обиде да нападне во тие области.<ref name="stalinswars108">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> До декември трупите на Хитлер напреднале до 25км од [[Московски кремљ|Кремљ]] во [[Москва]],<ref name="stalinswars88">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а веќе на 5 декември, Советите започнале контраофанзива, потиснувајќи ги германските трупи назад дури 80км од Москва во она што бил првиот голем пораз на [[Вермахт|Вермахтот]] во војната.<ref name="stalinswars88" /> [[Податотека:RIAN_archive_543_A_battalion_commander.jpg|мини|Иконска фотографија од советски офицер како ги води своите војници во битка против напаѓачката германска армија, 12 јули 1942 година, во Советска Украина]] На почетокот на 1942 година, Советите започнале серија офанзиви наречени „Први стратешки офанзиви на Сталин“, но контраофанзивата заглавила, делумно поради калта од дождот во пролетта 1942 година.<ref name="stalinswars116">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Обидот на Сталин да го врати Харков во Украина завршил со катастрофално опкружување на советските сили, со над 200.000 советски жртви.<ref name="stalinswars122">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Сталин ја нападнал компетентноста на вклучените генерали,<ref name="stalinswars124">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а Генералот [[Георги Жуков]] и други подоцна откриле дека некои од тие генерали сакале да останат во одбранбена положба во регионот, но Сталин и други инсистирале на офанзива, но некои историчари се сомневаат во исказот на Жуков.<ref name="stalinswars124" /> [[Податотека:Maximlitvinov.jpg|мини|Максим Литвинов, советски амбасадор во Соединетите Американски Држави]] Во исто време, Хитлер бил загрижен за американската популарна поддршка по влегувањето на САД во војната по [[Напад на Перл Харбор|нападот на Перл Харбор]] и потенцијалната англо-американска инвазија на [[Западен фронт|Западниот фронт]] во 1942 година која се случила тек во летото 1944 година со [[Битката за Нормандија]]. Тој ја променил својата примарна цел од непосредна победа на Истокот, на долгорочна цел да го обезбеди јужниот дел на Советскиот Сојуз за да ги заштити нафтените полиња кои биле од витално значење за долгорочните германски воени напори.<ref name="stalinswars117">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Додека генералите на Црвената армија правилно ги процениле доказите дека Хитлер ќе ги префрли своите напори на југ, Сталин сметал дека тоа е страничен потег во германскиот обид да ја освои Москва.<ref name="stalinswars124">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Германската јужна кампања започнала со напад за освојување на Крим, што завршила со катастрофа за Црвената армија, по што Сталин јавно го критикувал водството на своите генерали.<ref name="stalinswars122">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во нивните јужни кампањи, Германците заробиле 625.000 затвореници на Црвената армија само во јули и август 1942 година,<ref name="stalinswars126">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а во исто време, на состанок во Москва, Черчил приватно му кажал на Сталин дека Британците и Американците сè уште не се подготвени да извршат амфибиско слетување врз утврдениот француски брег, кој го држеле нацистите во 1942 година и дека ќе ги насочат своите напори кон инвазија на Северна Африка, која ја држеле Германија во познатата [[oперација „Факел“]], но ветил кампања на масовно стратешко бомбардирање, кое ги вклучило и германските цивилни цели.<ref name="stalinswars135">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Проценувајќи дека Русите се „завршени“, Германците започнале уште една јужна операција во есента 1942 година позната како [[Сталинградска битка|Битката кај Сталинград]].<ref name="stalinswars126">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а Хитлер инсистирал на разделување на германските јужни сили во истовремена опсада на Сталинград и офанзива врз [[Баку]] на [[Касписко Езеро|Каспиското Море]].<ref name="stalinswars128">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Сталин им наложил на своите генерали да не штедат труд за да го одбранат Сталинград<ref name="stalinswars134">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> и иако Советите претрпеле повеќе од 2 милиони жртви кај Сталинград и целосно разрушување на градот, сепак нивната победа над германските сили, вклучително и опколувањето на 290.000 војници на Оската, означувала пресвртница во војната.<ref name="stalinswars154">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во рок од една година по Барбароса, Сталин повторно ги отворил црквите во Советскиот Сојуз со што можеби сакал да го мотивира мнозинството од населението кое имало христијански верувања, така со промена на официјалната политика на партијата и државата кон религијата, тој можел да ја вклучи Црквата и нејзиното свештенство во мобилизирање на воените напори. На 4 септември 1943 година, Сталин ги поканил митрополитите Сергеј, [[Алексиј I|Алексеј]] и Николај во Кремљ и предложил повторно да се воспостави [[Патријарх Московски и на сите Руси|Московската патријаршија]], која била суспендирана од 1925 година и избор на [[Патријарх Московски и на сите Руси|патријарх]]. На 8 септември 1943 година, митрополитот Сергеј бил избран за патријарх, а еден извештај вели дека пресвртот на Сталин следел по знак што наводно го добил од небото. == ''Фронтовиките'' == Над 75% од дивизиите на Црвената армија биле наведени како „стрелни дивизии“.Во царската руска армија, ''стрелните'' (стрелни) дивизии биле сметани за попрестижни од ''пехотните'' (пешадиски) дивизии, но во Црвената армија, сите пешадиски дивизии биле означени како ''стрелни'' дивизии, а Советскиот стрелец бил познат како ''пешком'' („пеш“) или почесто како ''фронтовик'' ({{Langx|ru|фронтовик}} — преден борец). Терминот ''фронтовик'' не бил еквивалентен на германскиот термин ''Ландсер'', на американскиот ''Џи Ај Џо'', а ни на британскиот ''Томи Аткинс'', кои сите се однесувале на војниците воопшто, бидејќи терминот ''фронтовик'' се однесувал само на оние пешадијци кои се бореле на фронтот. Сите способни мажи во Советскиот Сојуз биле подобни за регрутација на 19 годишна возраст, а оние кои посетувале универзитет или техничко училиште можеле да избегнат регрутација, па дури и тогаш можеле да ја одложат воената служба за период од 3 месеци до една година,а одложувањата можеле да се понудат само три пати. Советскиот Сојуз се состоел од 20 воени окрузи, кои одговарале на границите на областите и биле понатаму поделени на ''реони'' (окрузи) ''кои'' имале доделено квоти со кои се специфицирале бројките на луѓе што морале да ги произведат за Црвената армија секоја година. Огромно мнозинство од ''фронтовиците'' биле родени во 1920-тите и пораснале не знаејќи ништо друго освен советскиот систем и секоја година, мажите добивале известувања за регрутација по пошта со кои биле информирани да се пријават на место за собирање, кое обично било локално училиште и вообичаено се пријавувале на должност со торба или куфер што носел резервна облека, долна облека и тутун, а потоа, регрутите се качувале на воз до воен приемен центар каде што им биле издадени униформи и подложени на физички тест, а воедно им биле избричени главите и дадено парна бања за да се ослободат од вошките. На еден типичен војник му биле давани кесички со муниција, наметка за засолниште, кеса за храна, тенџере за готвење, шише за вода и туба за идентификација што содржела документи со релевантни лични информации. За време на обуката, регрутите се буделе помеѓу 5 и 6 часот наутро, a обуката траела од 10 до 12 часа, шест дена во неделата. Голем дел од обуката се изведувала напамет и се состоела од инструкции. Пред 1941 година, обуката траела шест месеци, но по војната, обуката била скратена на неколку недели, а по завршувањето на обуката, сите мажи морале да ја положат Заклетвата на Црвената армија, која гласела:  {{Цитат|Јас______, граѓанин на Сојузот на Советските Социјалистички Републики, влегувајќи во редовите на Црвената Армија на Работниците и Селаните, давам заклетва и свечено ветувам дека ќе бидам чесен, храбар, дисциплиниран, буден борец, цврсто да ги заштитувам воените и државните тајни и безусловно да ги почитувам сите воени прописи и наредби на командантите и претпоставените. Ветувам совесно да ги изучувам воените работи, на секој начин да ги заштитувам државните тајни и државниот имот и до последен здив да бидам верен на народот, Советската Татковина и Работничко-селанската влада. Секогаш сум подготвен, по наредба на Работничко-селанската влада, да се кренам во одбрана на мојата Татковина, Сојузот на Советските Социјалистички Републики; и како борец на Црвената Армија на Работниците и Селаните, ветувам дека ќе ја бранам храбро, вешто, со достоинство и чест, не штедејќи ја ниту мојата крв ниту самиот свој живот за постигнување целосна победа над нашите непријатели. Ако со злобна намера ја прекршам оваа моја свечена заклетва, тогаш нека ме снајде строгата казна на советскиот закон и целосната омраза и презир кон работничката класа.<ref>Ротман, Гордон „Советски стрелец 1941-45“, Лондон: Osprey, 2007. стр. 11-12.</ref>}} Тактиките се базирале на прирачникот за обука од 1936 година и на ревидираното издание од 1942 година, а движењата на малите единици и начинот на градење одбранбени позиции биле поставени на начин што бил лесен за разбирање и меморирање. Прирачниците имаа сила на закон, а прекршувањата на прирачниците се сметал за законски прекршоци. Советските тактики секогаш ги наведувале војниците да напаѓаат на ист начин, при што водовите обично биле поделени во четири секции кои зафаќале околу 91м во просек, а единствената комплексна формација била [[дијамантската формација]] со еден дел што напредувал, два позади и еден во задниот дел. За разлика од Вермахтот, Црвената армија не се вклучила во скокови на деловите, при што еден дел обезбедувал огнена поддршка на деловите што напредувале: наместо тоа, сите делови и водови напаѓале ''масовно,'' а другата единствена варијација била деловите да „се пробијат“ во позиција преку инфилтрација. [[Податотека:INF3-327_Unity_of_Strength_British_and_Russian_servicemen_over_body_of_swastikaed_dragon.jpg|мини|271x271пкс|Британски и советски војници над тело на змеј [[Свастика|со свастика]]]] [[Податотека:Poster_russian.jpg|мини|263x263пкс|Постер од американската влада на кој е прикажан пријателски расположен војник на Црвената армија, 1942 година]] Кога ќе се дадела наредбата ''„На штурм, марш!“'' (Напад, марш!), советската пешадија ќе го нападнела непријателот извикувајќи го традиционалниот руски борбен извик ''„Ура!“'' ({{Langx|ru|ура !}}), звукот што многу германски ветерани го сметале за застрашувачки. За време на нападот, стрелците пукале со пушки и полумитралези додека фрлале гранати пред да се приближат кон тесна борба/борба од блиску (со пушки, бајонети, кундаци од пушки, ножеви, алатки за копање и тупаници), кој бил вид борба во која Црвената армија се истакнувала, а во одбрана, ''фронтовиките'' имале репутација за нивната вештина во камуфлирањето на своите позиции и за нивната дисциплина во задржувањето на оган сè додека силите на Оската не се доближеле до нив. Пред 1941 година, доктрината на Црвената армија барала отворање оган од максимален дострел, но искуството брзо ги научи предностите од поставувањето заседа на непријателот со изненадувачки оган од блиску од повеќе позиции. Типичниот ''фронтовик'' за време на војната бил на возраст од 19 до 24 години со просечна висина од 1.68м, а повеќето мажи биле избричени ќелави за да се спречат вошки, а малкуте што ја растеле косата ја држеле многу кратка. Американскиот историчар Гордон Ротман ги опишувал униформите како „едноставни и функционални“, а во борба, мажите носеле маслинесто-кафеави шлемови или ''пилотка'' (странична капа), додека офицерите носеле шлем или {{Langx|ru|фуражка}}, тркалезна службена капа со црн визир и црвена ѕвезда, а воедно советското оружје го опишал како „...познато по својата едноставност, робусност и општа сигурност“. Стандардната пушка, Мосин-Нагант 7.62mm M 1891/30, иако тежок, било ефикасно оружје кое најбитно од се не било засегнато од студот,а секој дел од пушката имал еден или два калибрати од 7,62лесни митралези „Дегтјарјов ДП“ од мм за обезбедување огнева поддршка. До 1944 година, еден од секои четири ''фронтовики'' бил вооружен со 7.62мм ППШ-41 (Пиштол Автоматски Шпагин), вид полумитралез познат како „робусно и сигурно оружје“, иако е донекаде слаб. ''Фронтовикот'' обично носел сè што имал во едноставна торба, а повеќето ''фронтовики'' имале ''перевјазочни пакет'' (пакет за преврски на рани), брич, лопата, како и во среќни околности, крпа и четка за заби. Пастата за заби, шампонот и сапунот биле исклучително ретки и Обично стапчиња со изџвакани краеви се користеле за миење заби. Се копале тоалети, бидејќи преносните тоалети биле ретки во Црвената армија, а војниците често спиеле на отворено, дури и во текот на зимата. Храната обично била лоша и честопати дефицитарна, особено во 1941 и 1942 година. ''Фронтовиките'' ги мразеле трупите од заднината кои не се соочувале со опасностите од борбата. ''Фронтовикот'' живеел на исхрана од црн 'ржан леб; конзервирано месо како риба и ''тушонка'' (варено свинско месо); ''[[шчи]]'' (супа од зелка) и ''каша'' (каша), ''Каша'' и ''шчи'' биле толку вообичаени што популарен слоган во Црвената армија бил „''шчи'' и ''каша'', тоа е нашата храна“. ''Чај'' ({{Langx|ru|чай}}) бил исклучително популарен пијалок, заедно со пиво и [[вотка]]. ''[[Селски тутун|Махорка]]'', вид евтин тутун завиткан во рачно изработени цигари, бил стандард за пушење. Ротман ја опишувал медицинската грижа како „маргинална“, а недостатокот на лекари, медицинска опрема и лекови значел дека ранетите често умирале, а морфинот бил непознат во Црвената армија. Повеќето војници на Црвената армија не примиле превентивни вакцини, а со тоа болестите станале голем проблем - маларијата, пневмонијата, дифтеријата, туберкулозата, тифус, дизентерија и менингитис, особено, редовно ги разболувале војниците од Црвената армија. Во зима, смрзнатини честопати ги испраќале војниците во медицинскиот систем, додека во пролетните и есенските дождови го правеле рововското стапало честа болест. ''Фронтовиките'' имале ден за исплата еднаш месечно, но честопати не ги добивале своите плати, но сите војници биле ослободени од даноци. Во 1943 година, еден војник добивал 600 рубли месечно, еден каплар 1.000 рубли, еден помлад водник 2.000 рубли и еден водник 3.000 рубли, а посебна плата им се доделувала на оние што служеле во гардиски единици, тенкови и противтенковски единици, на падобранци и на оние што се одликувале за храброст во борба. Оние единици што многу се истакнувале во борба го имале префиксот „Гардија“ ({{Langx|ru|Гвардии}}) префикс на нивната титула во единицата, титула на големо почитување и чест што носел подобри плати и оброци. Во Царската руска армија, елитата отсекогаш била Царските гардиски полкови, а титулата „Гардијанти“ кога се применува на воена единица во Русија сè уште има елитистички конотации. Дисциплината била сурова и за дезертерство и наредба за повлекување без наредби можеле да бидат погубени. За да се одржи моралот, мажите често се забавувале со филмови прикажани на надворешни екрани, заедно со музички трупи кои изведувале музика, пееја и танцуваа. ''[[Балалајката]]'' {{--}} која се сметала за руски „национален инструмент“ често се појавувала како дел од забавата. Откако Германците ја обесиле 18-годишната партизанска хероина [[Зоја Космодемјанскаја]] (29 ноември 1941 година), фотографијата од нејзиното тело предизвикала сензација кога била објавена на почетокот на 1942 година бидејќи била гола, што осигурало дека фотографијата привлекла голем похотен интерес. ''Фронтовиките'' морале да живеат, да се борат и да умираат во мали кружни дупки за лисици ископани во земјата, со доволно простор за еден или двајца мажи, а Вдлабнатите ровови ги поврзувале она што Германците го нарекувале „руски дупки“. [[Category:Articles containing Russian-language text]] На војниците обично не им биле давани ќебиња или вреќи за спиење, дури ни во зима, а наместо тоа, ''фронтовиките'' спиеле во своите палта и наметки за засолниште, обично на бор, зимзелени иглички, гранки од ела, натрупани лисја или слама. Во зима, температурата можела да падне и до -60 степени, правејќи го ''студот'' исто толку непријател колку и Германците. Пролетта започнала во април и со неа се појавиле дождови и топење на снегот, претворајќи ги бојните полиња во калливо мочуриште, а летата биле прашливи и жешки, додека со есента доаѓала ''распутица'' (време без патишта), бидејќи обилните есенски дождови повторно ги претвориле бојните полиња во калливи мочуришта што ги правеле пролетните дождови да изгледаат питоми во споредба со есенските. Советскиот Сојуз опфаќал над 150 различни јазици и дијалекти, но Русите го сочинувале мнозинството во Црвената армија, а рускиот бил јазик на команда и Црвената армија имала многу малку етнички единици, бидејќи политиката била политика на ''слојанство'' ({{Langx|ru|слияние}}) во која мажи од неруските групи биле распоредени во единици со руско мнозинство. Малкуте исклучоци од ова правило ги вклучувале козачките единици и трупите од балтичките држави Естонија, Латвија и Литванија, кои сепак биле малкубројни. Искуството од борбата имало тенденција да ги зближи мажите без оглед на нивниот јазик или етничка припадност, а еден советски ветеран се присетил: „Сите крваревме иста крв.“, а еврејските ветерани кои служеле во единиците ''на фронтовиците'' имале чувство на припадност. Во текот на првите шест месеци од операцијата Барбароса, [[Вермахт|Вермахтот]] и [[Шуцштафел|СС]] имале политика на стрелање на сите комесари, евреите кои служеа во Црвената армија, а биле заробени од германските сили, исто така биле поштедени.<ref>Compare: {{Наведена мрежна страница|url=http://www.historynet.com/soviet-prisoners-of-war-forgotten-nazi-victims-of-world-war-ii.htm|title=Soviet Prisoners of War: Forgotten Nazi Victims of World War II|last=North|first=Jonathan|date=12 June 2006|publisher=History.net|accessdate=1 February 2015|quote=As a reflection of the racial nature of the war, Jewish prisoners were often held for execution by mobile SD squads or by Wehrmacht commanders.}} </ref><ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cxYqYIn73SgC|title=Holocaust: The Nazi Persecution and Murder of the Jews|last=Longerich|first=Peter|date=2010|publisher=Oxford University Press|isbn=9780192804365|edition=reprint|location=Oxford|page=247|quote=From the very earliest stages, the policies for annihilating the Jewish population of the Soviet Union particularly affected the Jewish soldiers of the Red Army. They were amongst those groups of prisoners who were separated out in the camps and liquidated as a matter of course. [...] In Deployment Order no. 8 from 17 July 1941 Heydrich instructed the commanders of the Security police in the General Government and the Gestapo in East Prussia to comb the prisoner-of-war camps in those areas. [...] These commandos were to conduct a 'political monitoring of all inmates' and separate out certain groups of prisoners, including state and Party functionaries, Red Army commissars, leading economic figures, 'members of the intelligentsia', 'agitators', and, quite specifically, 'all Jews'.|author-link=Peter Longerich|access-date=2019-01-07}} </ref> За време на војната, советските власти ја ублажиле проатеистичката пропаганда, а [[Православна црква|православните]] свештеници ги благословувале единиците што оделе во битка, иако на капеланите не им било дозволено. На муслиманите од Централна Азија, Кавказ, Волга и Крим им било дозволено дискретно да ја практикуваат својата религија, иако како и кај источноправославните на капеланите не им било дозволено, а повеќето војници носеле талисмани за среќа, а покрај официјалниот советски атеизам, многу војници носеле крстови околу вратот и се прекрстувале на традиционалниот источноправославен начин пред да одат во битка, иако британската историчарка [[Кетрин Меридејл]] ги толкувала овие постапки како повеќе „тотемски“ гестови наменети да обезбедат среќа, а не изрази на „вистинска“ вера. Еден од најпопуларните талисмани била поемата „Чекај ме“ од Константин Симонов, која ја напишал во октомври 1941 година за неговата свршеница Валентина Серова. Популарноста на поемата била таква што речиси сите етнички Руси во Црвената армија ја знаеле песната напамет и носеле копија од песната како и фотографии од нивните девојки или сопруги дома за да ја одразат нивната желба да се вратат кај своите најблиски. „Политичката работа“ што ја извршувале ''политруците'' и комесарите им одземала голем дел од слободното време на војниците, бидејќи најмалку еден час секој ден бил посветен на политичка индоктринација во комунизмот за војниците кои не биле вклучени во борба, а терминот ''нацист'' никогаш не бил користен за да се опише непријателот, бидејќи терминот бил акроним за ''National-Sozialistische Deutsche Arbeiterpartei'' ([[Националсоцијалистичка германска работничка партија|Национал-Социјалистичка Германска Работничка Партија]]), а ''политруците'' и ''комесарите'' сметале дека објаснувањето зошто непријателот се нарекувал себеси „националсоцијалисти“ е премногу збунувачко за ''фронтовиците'' и со тоа преферираните термини за непријателот биле „фашисти“, ''Гитлерци'' (Хитлеристи), ''Германски'' и ''Немецкије'' ({{Langx|ru|немецкие}} кој бил руски термин за Германци). Комесарите имале должност да ги следат офицерите на Црвената армија за каков било знак на нелојалност и одржувале мрежа од информатори познати како ''сексоти'' ({{Langx|ru|сексоты}}, тајни соработници) во редовите. Во октомври 1942 година, системот на двојна команда, кој датирал од крвавата и грозоморна [[Руската граѓанска војна]] во која офицерите ја делеле власта со комесарите, била укинат и оттогаш само офицерите имале моќ на команда. Многу комесари по Сталиновиот декрет 307 од 9 октомври 1942 година биле шокирани кога откриле колку офицерите и војниците ги мразат. Комесарите сега станувале ''политруци'' или заменик-команданти за политички работи, ''а Политруците'' повеќе немале моќ на команда, но сè уште ги оценувале и офицерите и луѓето за нивната политичка лојалност, вршеле политичка индоктринација и имале моќ да наредуваат егзекуции по кратки рокови на секој што бил осомничен за кукавичлук или предавство, а ваквите егзекуции биле познати како ''девјат грам'' (девет грама - референца за тежината на куршум), ''пустит в раход'' (да се потроши некого) или ''вишка'' (скратена форма на ''вишаја мера наказанија'' - екстремна казна). И покрај овие застрашувачки моќи, многу од ''фронтовиците'' честопати отворено ги презирале ''политруците'' доколку биле подложени на претерано долги здодевни предавања за пофините точки на марксизмот-ленинизмот, а офицерите имале тенденција да победуваат во конфликтите со ''полтитруците'' бидејќи воената заслуга почнала да има поголема важност во Големата патриотска војна отколку политичката ревност. Односите меѓу офицерите и војниците обично биле добри, при што помладите офицери биле сметани за ''соратници'' (другари по оружје) бидејќи живееле под исти услови и се соочувале со истите опасности како и ''фронтовиците''. Офицерите обично имале само средно образование, малкумина оделе на универзитет, а доаѓањето од истата социјална средина како и нивните луѓе осигурувало дека можат да се поврзат со нив. ''Фронтовиките'' обично им се обраќале на командантите на своите чети со ''Батја'' (татко). == Советскиот притисок врз Германија == [[Податотека:RIAN_archive_602161_Center_of_Stalingrad_after_liberation.jpg|мини|Центарот на [[Волгоград|Сталинград]] по ослободувањето во 1943 година]] Советите ја одбиле важната германска стратешка јужна кампања и иако во тој напор претрпеле 2,5 милиони советски жртви, тоа им овозможило да ја преземат офанзивата во поголемиот дел од остатокот од војната на Источниот фронт,<ref name="stalinswars155">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а Сталин лично му кажал на еден полски генерал кој барал информации за исчезнатите полски офицери дека сите Полјаци се ослободени и дека не можат да се сметаат за сите бидејќи Советите „изгубиле трага“ од нив во [[Манџурија]].<ref name="Biuletyn">{{In lang|pl}} Various authors. [http://www.udskior.gov.pl/kombatant/200306_spec.pdf Biuletyn „Kombatant" nr specjalny (148) czerwiec 2003] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110717081820/http://www.udskior.gov.pl/kombatant/200306_spec.pdf}} Special Edition of Kombatant Bulletin No.148 6/2003 on the occasion of the Year of General Sikorski. Official publication of the Polish government Agency of Combatants and Repressed</ref><ref name="VIZH">Ромуальд Святек, "Катынский лес", Военно-исторический журнал, 1991, №9, {{ISSN|0042-9058}}</ref><ref>{{Harvnb|Brackman|2001}}</ref> Откако полските железнички работници ја пронашле масовната гробница,<ref name="BIPN1">{{Наведено списание|last=Barbara Polak|author-link=Barbara Polak|year=2005|title=Zbrodnia katynska|url=http://www.ceeol.com/aspx/getdocument.aspx?logid=5&id=f4349d43-b13d-4c2c-a70d-056e8801493d|format=pdf|journal=Biuletyn IPN|language=pl|pages=4–21|access-date=2007-09-22}}</ref> нацистите го искористиле масакрот за да се обидат да внесат раздор меѓу Сталин и другите сојузници, вклучително и со повикување на европска комисија од истражители од дванаесет земји за да ги испитаат гробовите. Во 1943 година, додека Советите се подготвувале да ја вратат Полска, нацистичкиот министер за пропаганда [[Јозеф Гебелс]] претпоставил дека Сталин ќе се обидел да тврди дека Германците ги масакрирале жртвите што делумно и било така. Како што предвидел Гебелс, Советите имале „комисија“ која го истражила случајот, заклучувајќи дека Германците ги убиле воените заробеници и не ја признале одговорноста сè до 1990 година. Во 1943 година, Сталин се согласил со повикот на своите генерали да заземе одбранбен став поради разочарувачките загуби по Сталинград, недостатокот на резерви за офанзивни мерки како и предвидувањето дека Германците веројатно следниот пат ќе ја нападнеле испакнатина на советскиот фронт кај [[Курск|Курск,]] така што одбранбените подготовки таму поефикасно ќе ги користеле ресурсите.<ref name="stalinswars156">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Германците се [[Битка за Курск|обиделе да извршат напад со опкружување кај Курск]], кој бил успешно одбиен од Советите<ref name="stalinswars156" /> откако Хитлер ја откажал офанзивата, делумно поради инвазијата на сојузниците на Сицилија,<ref>McCarthy, Peter, ''Panzerkrieg: The Rise and Fall of Hitler's Tank Divisions'', Carroll & Graf Publishers, 2003, {{ISBN|0-7867-1264-3}}, page 196</ref> но иако Советите претрпеле над 800.000 жртви,<ref>Russian Central Military Archive TsAMO, f. (16 VA), f.320, op. 4196, d.27, f.370, op. 6476, d.102, ll.6, 41, docs from the Russian Military Archive in Podolsk. Loss records for 17 VA are incomplete. It records 201 losses for 5–8 July. From 1–31 July it reported the loss of 244 (64 in air-to-air combat, 68 to AAA fire. It reports a further 108 missing on operations and four lost on the ground). 2 VA lost 515 aircraft missing or due to unknown/unrecorded reasons, a further 41 in aerial combat and a further 31 to AAA fire, between 5–18 July 1943. Furthermore, another 1,104 Soviet aircraft were lost between 12 July and 18 August. Bergström, Christer (2007). Kursk — The Air Battle: July 1943. Chevron/Ian Allan. {{ISBN|978-1-903223-88-8}}, page 221.</ref>сепак Курск го означил почетокот на период кога Сталин станал поподготвен да ги слуша советите на своите генерали.<ref name="stalinswars159">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> До крајот на 1943 година, Советите окупирале половина од територијата што ја зазеле Германците во периодот од 1941 до 1942 година,<ref name="stalinswars159">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а советското воено индустриско производство значително се зголемило од крајот на 1941 до почетокот на 1943 година, откако Сталин ги преселил фабриките источно од фронтот, безбедни од германската инвазија и воздушните напади.<ref name="stalinswars163">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Оваа стратегијата се исплатела бидејќи таквите индустриски зголемувања можеле да се случат дури и додека Германците кон крајот на 1942 година окупирале повеќе од половина од европска Русија, вклучувајќи 40 проценти (80 милиони) од нејзиното население и приближно 2,500,000км'''²''' од советската територија.<ref name="stalinswars163" /> Водено советскиот сојуз исто така се подготвувал за војна повеќе од една деценија, вклучително и подготовка на 14 милиони цивили со одредена воена обука<ref name="stalinswars163" /> и според тоа, додека речиси сите од првичните 5 милиони луѓе на советската армија биле збришани до крајот на 1941 година, советската војска се зголемила на 8 милиони членови до крајот на истата година,<ref name="stalinswars163" /> и покрај значителните загуби во 1942 година, далеку поголеми од германските загуби, големината на Црвената армија пораснала уште повеќе, на 11 милиони.<ref name="stalinswars163" /> Иако постои значителна дебата дали Сталин им помогнал или ги попречил овие индустриски и човечки напори, Сталин ги оставил повеќето одлуки за економско воено управување во рацете на своите економски експерти.<ref name="stalinswars164">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Додека некои научници тврдат дека доказите сугерираат дека Сталин размислувал, па дури и се обидел, да преговара за мир со Германија во 1941 и 1942 година, други сметаат дека овие докази се неубедливи, па дури и измислени.<ref name="stalinswars165">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> [[Податотека:Eastern_Front_1943-08_to_1944-12.png|мини|Советскиот напредок од 1 август 1943 до 31 декември 1944 година:]] Во ноември 1943 година, Сталин се сретнал со Черчил и Рузвелт во [[Техеранска конференција|Техеран]]<ref name="stalinswars180">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> каде Рузвелт му рекол на Сталин дека се надевал со отварање на втор фронт против Германија од страна на Британија и Америка, првично би можеле да извлечат 30-40 германски дивизии од Источниот фронт.<ref name="stalinswars181">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Сталин и Рузвелт, всушност, се здружиле со Черчил нагласувајќи ја важноста на [[Ламанш|прекуканалната]] инвазија на северна Франција, која била под германска контрола, додека Черчил отсекогаш сметал дека Германија е поранлива во „мекиот стомак“ на Италија (која Сојузниците веќе ја нападнале) и Балканот.<ref name="stalinswars181" /> Страните подоцна се согласиле дека Британија и Америка ќе започнат прекуканална инвазија на Франција во мај 1944 година, заедно со посебна инвазија на [[јужна Франција]],<ref name="stalinswars185">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а Сталин инсистирал дека, по војната, Советскиот Сојуз треба да ги инкорпорира деловите од Полска што ги окупирале согласно [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]] со Германија, кој го предложил Черчил.<ref name="stalinswars186">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во 1944 година, Советскиот Сојуз оствари значаен напредок низ Источна Европа кон Германија,<ref name="stalinswars194">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> вклучувајќи ја и операцијата Баграција, која била масовна офанзива во Белорусија против германската [[армиска група Центар]],<ref name="stalinswars199">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> а во самата операција Сталин, Рузвелт и Черчил биле тесно координирани, така што Баграцијата се случила приближно во исто време кога американските и британските сили ја започнале [[Операција Оверлорд|инвазијата на Западна Европа, која била под германска контрола,]] на [[Операција Оверлорд|северниот брег на Франција]].<ref name="stalinswars199" /> Операцијата резултирала со враќање на Советите во Белорусија и западна Украина, заедно со успешното ефикасно уништување на германската [[армиска група Центар]] и 300.000 германски жртви, иако по цена од повеќе од 750.000 советски жртви. <ref name="stalinswars199" /> [[Податотека:Red_Army_greeted_in_Bucharest.jpg|лево|мини|Романците ја поздравуваат советската армија при влегувањето во градот [[Букурешт]] на 31 август 1944 година.]] Успесите во операцијата „Баграција“ и во годината што следела, во голема мера, се должела на оперативното подобрување на Црвената армија, која научила болни лекции од претходните години во борбата против моќниот Вермахт со што почнале подобро планирање на офанзивите, ефикасна употреба на артилеријата, подобро управување со времето како и со просторот за време на нападите во спротивност со Сталиновата наредба „ни чекор назад“. Во помала мера, успехот на „Баграција“ се должела на ослабениот [[Вермахт]] на кој му недостасувал гориво и вооружување што му било потребно за ефикасно работење,<ref name="williams213">Williams, Andrew, ''D-Day to Berlin. Hodder'', 2005, {{ISBN|0-340-83397-1}}, page 213</ref> растечките советски предности во човечка сила и материјали и нападите на сојузниците на Западниот фронт.<ref name="stalinswars199">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Во својот говор за Први мај во 1944 година, Сталин ги пофалил западните сојузници за пренасочување на германските ресурси во италијанската кампања, а Тас објавил детални списоци на големиот број залихи што доаѓале од западните сојузници, а Сталин одржа говор во ноември 1944 година во кој навел дека сојузничките напори на Западот веќе брзо привлекле 75 германски дивизии за да го бранат тој регион, без кои Црвената армија сè уште не можеше да го избрка Вермахтот од советските територии.<ref name="stalinswars202-203">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Ослабениот Вермахт, исто така, им помогнал на советските офанзиви бидејќи не можело да се започне ефикасна германска контраофанзива.<ref name="stalinswars199" /> [[Податотека:Jalta_1945.jpg|мини|Британскиот премиер [[Винстон Черчил]], американскиот претседател [[Франклин Д. Рузвелт]] и советскиот лидер [[Јосиф Сталин]] во [[Кримска конференција|Јалта]], Советски Сојуз во февруари 1945 година]] Почнувајќи од летото 1944 година, зајакната Централна група на германската армија ги спречила Советите да напредуваат околу Варшава речиси половина година,<ref name="stalinswars205" /> а некои историчари тврдат дека неуспехот на Советите да напредуваат бил намерен советски застој за да му дозволат на Вермахтот да ги убие членовите на [[Варшавско востание|Варшавското востание]] од страна на [[Армија Крајова|полската домашна армија]] во август 1944 година, што се случило додека се приближувала Црвената армија, иако други се по веродостојни и го оспоруваат тврдењето и наведуваат значителни неуспешни обиди на Црвената армија да се обиде да го порази Вермахтот во тој регион.<ref name="stalinswars205">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Порано во 1944 година, Сталин инсистирал Советите да ги анектираат деловите од Полска што ги поделиле со Германија во [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]], додека полската влада во егзил, за која Британците инсистирале дека мора да биде вклучена во повоена Полска, барала полската граница да се врати на предвоените локации.<ref name="stalinswars208">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Раздорот дополнително го истакнал очигледниот непријателство на Сталин кон антикомунистичката полска влада во егзил и нивната полска домашна армија, за која Сталин сметал дека ги загрозува неговите планови за создавање повоена Полска пријателска кон Советскиот Сојуз.<ref name="stalinswars205" /> Дополнително го влошила раздорот со одбивањето на Сталин да ја снабдува полската домашна армија и неговото одбивање да им дозволи на американските авиони за снабдување да ги користат потребните советски воздухопловни бази за да доставуваат залихи до полската домашна армија, што Сталин во писмо до Рузвелт и Черчил го нарече „криминалци кои се борат за власт“.<ref name="stalinswars214">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Загрижен за можните последици од тие дејствија, Сталин подоцна започна со советско испорачување залихи од воздух до полските бунтовници, иако поголемиот дел од залихите завршија во рацете на Германците.<ref name="stalinswars216">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Востанието завршило со катастрофа со 20.000 полски бунтовници и до 200.000 цивили убиени од германските сили, при што советските сили влегле во градот во јануари 1945 година.<ref name="stalinswars216" /> [[Податотека:19440816_soviet_soldiers_attack_jelgava.jpg|лево|мини|Советски војници од Првиот Балтички фронт за време на нападот во латвискиот град Јелгава, 16 август 1944 година]] Други важни напредоци се случиле кон крајот на 1944 година, како што се инвазијата на Романија во август и [[Бугарија]] која со светлосна брзина сменила страни на крајот.<ref name="stalinswars216">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Советскиот Сојуз објавил војна на Бугарија во септември 1944 година и ја нападнал земјата, инсталирајќи комунистичка влада,<ref name="wettig49">{{Harvnb|Wettig|2008}}</ref> а по инвазијата на овие балкански земји, Сталин и Черчил се сретнале на есен 1944 година, каде што се согласиле за различни проценти за „сфери на влијание“ во неколку балкански држави, иако дипломатите на ниту еден лидер не знаеле што всушност значи терминот.<ref name="stalinswars218">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Исто така Црвената армија ги протерала германските сили од Литванија и Естонија кон крајот на 1944 година, по цена од 260.000 советски жртви. Офанзивата Виборг-Петрозаводск успешно ги протерала досадните фински сили од територијата што ја окупирале во 1941 година, но советскиот напредок бил запрен во битката кај Тали-Ихантала, а посеверно, финските победи во битките кај Вуосалми и Иломанци ги запрела дополнителните советски обиди да ги пробијат финските линии и така на 19 септември 1944 година Финците и Советите го потпишале Московското примирје со што завршила [[Продолжена војна|Продолжената војна]]. Кон крајот на 1944 година, советските сили се бореле за да ја освојат Унгарија во Будимпештанската офанзива, но не можеле да ја освојат.<ref name="erickson445">Erickson, John, ''The Road to Berlin'', Yale University Press, 1999 {{ISBN|0-300-07813-7}}, page 396-7.</ref> Германците издржале во последователната Битка кај Будимпешта до февруари 1945 година, кога преостанатите Унгарци потпишале примирје со Советскиот Сојуз,<ref name="erickson445" /> а победата кај Будимпешта ѝ овозможила на Црвената армија да ја започне Виенската офанзива во април 1945 година. На североисток, освојувањето на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белорусија]] и западна [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украина]] им овозможила на Советите да ја започнат масовната [[Висланско-одранска операција|Висла-Одерска офанзива]], каде што германската разузнавачка служба погрешно претпостави дека Советите имале предност во бројчена супериорност од 3 спрема 1, што всушност била 5 спрема 1 (над 2 милиони војници на Црвената армија напаѓале 450.000 германски бранители), чија успешна кулминација резултирала со напредување на Црвената армија од реката [[Висла]] во Полска до германската река [[Одра]] во Источна Германија.<ref>Duffy, C., ''Red Storm on the Reich: The Soviet March on Germany 1945'', Routledge, 1991, {{ISBN|0-415-22829-8}}</ref> Недостатоците на Сталин како стратег често се забележувале во врска со масовните загуби на животи од страна на Советскиот Сојуз и раните порази на Советскиот Сојуз, а пример за тоа е летната офанзива од 1942 година, што довела до уште поголеми загуби од страна на Црвената армија и повторно преземање на иницијативата од страна на Германците. Сталин на крајот го препознал својот недостаток на знаење и се потпрел на своите професионални генерали за водење на војната. Дополнително, Сталин бил добро свесен дека другите европски армии целосно се распаднале кога се соочиле со ефикасноста на нацистичката војска и ефикасно реагирал со тоа што ја подложил својата армија на поттикнување на терор и националистички апели за патриотизам. Тој, исто така, се обратил до [[Руска православна црква|Руската православна црква]]. == Конечна победа == {{Повеќе|Battle of Berlin|East Prussian Offensive|Battle of the Oder-Neisse}} [[Податотека:AmericanAndSovietAtElbe.jpg|мини|Американските и советските трупи се среќаваат источно од [[Елба|реката Елба]], април 1945 година]] Веќе во април 1945 година, нацистичка Германија се соочила со своите последни денови, со само 1,9 милиони германски војници на Исток кои се бореле против 6,4 милиони војници на Црвената армија, а само 1 милион германски војници на Запад се бореле против 4 милиони војници на западните сојузници.<ref name="glantz.sgw">Glantz, David, ''The Soviet-German War 1941–45: Myths and Realities: A Survey Essay'', 11 October 2001 {{Наведена мрежна страница|url=http://www.strom.clemson.edu/publications/sg-war41-45.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20110617094931/http://www.strom.clemson.edu/publications/sg-war41-45.pdf|archive-date=17 June 2011|accessdate=2011-06-17}}</ref> Иако првичните разговори претпоставувале трка кон Берлин од страна на сојузниците, откако Сталин успешно лобираше Источна Германија да падне во рамките на советската „сфера на влијание“ на [[Кримска конференција|Јалта]] во февруари 1945 година, [[Сојузници во Втората светска војна|западните сојузници]] не направиле планови да го освојат градот со копнена операција.<ref name="Beevor194">Beevor, Antony, ''Berlin: The Downfall 1945'', Viking, Penguin Books, 2005, {{ISBN|0-670-88695-5}}, page 194</ref><ref>Williams, Andrew (2005). D-Day to Berlin. Hodder. {{ISBN|0-340-83397-1}}., page 310-1</ref> Сталин останал сомничав дека западните сојузнички сили што се држат кај [[Елба|реката Елба]] би можеле да се движат кон германската престолнина и дури и во последните денови, дека Американците би можеле да ги употребат своите две воздушно-десантни дивизии за да го освојат градот.<ref name="erickson554">Erickson, John, ''The Road to Berlin'', Yale University Press, 1999 {{ISBN|0-300-07813-7}}, page 554</ref> Сталин ѝ наложил на Црвената армија брзо да се движи на широк фронт во Германија бидејќи не верувал дека западните сојузници ќе ја предадат територијата што ја окупирале, додека освојувањето на Берлин го поставил како главна цел.<ref name="Beevor219">Beevor, Antony, ''Berlin: The Downfall 1945'', Viking, Penguin Books, 2005, {{ISBN|0-670-88695-5}}, page 219</ref> По [[Источнопруска операција|успешното освојување на Источна Прусија]], три фронта на Црвената армија се собрале во срцето на источна Германија, а Битката кај Одра-Ниса ги ставила Советите практично пред портите на Берлин. До 24 април, елементи од два советски фронта го [[Битка за Берлин|опколиле Берлин]],а на 20 април, Првиот белоруски фронт на Жуков започнал масовно гранатирање на Берлин кое немало да заврши сè до предавањето на градот. На 30 април 1945 година, Хитлер и [[Ева Браун]] извршиле самоубиство, по што советските сили ги пронашле нивните останки, кои биле запалени по наредба на Хитлер, а преостанатите германски сили официјално се предале безусловно на 7 мај 1945 година. Некои историчари тврделе дека Сталин го одложил последниот напад врз Берлин за два месеци со цел да ги освои другите области од политички причини, за кои, според нив, му дал време на Вермахтот да се подготви и ги зголемил советските жртви (кои надминале 400.000), а нормално како и секогаш мора да има други историчари кои го оспорувале ова тврдење. [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_146-1970-043-52,_Russland,_bei_Minsk,_tote_Zivilisten.jpg|лево|мини|Масовно убиство на советски цивили во близина на [[Минск]]. Нацистите убиле цивили на 5.295 различни локации во [[Германска окупација на Белорусија (1941-1944)|окупираната Советска Белорусија]].]] И покрај тоа што Советите ги поседувале останките на Хитлер, Сталин не верувал дека неговиот стар непријател е всушност мртов, верување кое опстојувало со години по војната.<ref name="kershaw">Kershaw, Ian, ''Hitler, 1936–1945: Nemesis'', W. W. Norton & Company, 2001, {{ISBN|0-393-32252-1}}, pages 1038–39</ref><ref>Dolezal, Robert, ''Truth about History: How New Evidence Is Transforming the Story of the Past'', Reader's Digest, 2004, {{ISBN|0-7621-0523-2}}, page 185-6</ref> [[Податотека:Встреча_демобилизованных_на_минском_вокзале.jpg|мини|Средба со демобилизирани војници на железничката станица во Минск, јули 1945 година]] Одбивањето на германската инвазија и притискањето кон победа над нацистичка Германија во Втората светска војна барало огромна жртва од страна на Советскиот Сојуз (повеќе отколку од која било друга земја во човечката историја) и со право можело да се каже дека СССР бил најзаслужен за крајот на втората светска војна за разлика од неговиот сојузник Америка која своите врвни достигнувања ги имала само во пацификот против Јапонија. Советските жртви изнесуваа вкупно околу 30 милиони. Иако бројките варираат, бројот на советски цивилни жртви веројатно достигнал 18 милиони, а од нив милиони советски војници и цивили исчезнале во германските логори за притвор и фабрики за робови, додека милиони други претрпеле трајни физички и ментални оштетувања. Советските економски загуби, вклучително и загубите на ресурси и производствен капацитет во западна Русија и Украина, биле исто така катастрофални. Војната резултирала со уништување на приближно 70.000 советски градови, места и села од кои најпогоден и најразорен бил Сталинград.<ref name="roberts4">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Вкупно 6 милиони куќи, 98.000 фарми, 32.000 фабрики, 82.000 училишта, 43.000 библиотеки, 6.000 болници и илјадници километри патишта и железничка пруга била уништена,<ref name="roberts4" /> а интересен факт е што библиотеки и архиви биле намерно таргетирани од германците со што довело до големо оштетување во историската, литературна, книжевна и културна свера. На 9 август 1945 година, Советскиот Сојуз го нападнал [[Манџукуо]], кој бил марионета контролирана од Јапонија, објавувајќи и [[Советско-јапонска војна|војна на Јапонија]]. Сега Советските трупи, искусни во битки, брзо ги освоиле териториите што ги држеле Јапонците во [[Советска инвазија на Манџурија|Манџурија]], јужен Сахалин (11-25 август 1945 година), Курилските Острови (18 август до 1 септември 1945 година) и делови од Кореја (14 август 1945 година до 24 август 1945 година). Империјалната јапонска влада, колебајќи се по грозоморното [[Атомски бомбардирања на Хирошима и Нагасаки|бомбардирањето на Хирошима (6 август 1945 година) и Нагасаки (9 август 1945 година)]], но соочена со советските сили што брзо се приближувале кон јадрото на Јапонија, објавила свое ефективно предавање на Сојузниците на 15 август 1945 година и формално капитулираше на 2 септември 1945 година. Во јуни 1945 година, [[Политбиро на Централниот комитет на Комунистичката партија на СССР|Политбирото на Комунистичката партија на Советскиот Сојуз]] му го доделил на Сталин, за неговата улога во победата на Советскиот Сојуз, новоизмислениот чин Генералисимус на Советскиот Сојуз, кој стана највисок воен чин во земјата (супериорен од Маршалот ). Сталиновиот „култ на личноста“ го нагласувал неговото лично воено водство по набројувањето на „ десетте победи на Сталин “ - извадок од говорот на Сталин од 6 ноември 1944 година „27-годишнина од Големата октомвриска социјалистичка револуција“ ( {{Langx|ru|«27-я годовщина Великой Октябрьской социалистической революции»}} ) за време на состанокот на Московскиот совет на народни пратеници во 1944 година. == Репресии == На 16 август 1941 година, во обидите да го оживее неорганизираниот советски одбранбен систем, Сталин издал Наредба бр. 270, барајќи од сите команданти или комесари кои „ги кинат своите ознаки и дезертираат или се предаваат“ да се сметаат за злонамерни дезертери. Наредбата барала од претпоставените да ги застрелаат овие дезертери на лице место. Членовите на нивните семејства биле подложени на апсење. <ref name="stalinswars98" /> Втората одредба од наредбата им наложила на сите единици што се борат во опкружувања да ја искористат секоја можност за борба. <ref name="stalinswars98">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Наредбата, исто така, барала од командантите на дивизиите да ги деградираат, а доколку е потребно, дури и да ги застрелаат на лице место оние команданти кои не успеале директно да ја командуваат битката на бојното поле. <ref name="stalinswars98" /> Потоа, Сталин, исто така, спроведе чистка на неколку воени команданти кои биле застрелани за „кукавичлук“ без судење. <ref name="stalinswars98" /> Во јуни 1941 година, неколку недели по [[Операција Барбароса|почетокот на германската инвазија]], Сталин наредил Црвената армија во повлекување да се обиде да ги лиши ресурсите на непријателот преку политика на изгорена земја со уништување на инфраструктурата и залихите со храна во областите пред Германците да можат да ги заземат, а партизаните да бидат распоредени во евакуираните области. <ref name="stalinswars90">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Ова, заедно со злоупотребата од страна на германските трупи, предизвикало глад и страдање кај цивилното население што останало. Сталин се плашел дека Хитлер ќе ги искористи незадоволните советски граѓани за борба против неговиот режим, особено луѓето затворени во [[Гулаг|Гулазите]]. Затоа му наредил на НКВД да се справи со ситуацијата. Тие одговориле со убивање на приближно 100.000 политички затвореници низ западните делови на Советскиот Сојуз, со методи што вклучувале бајонетирање на луѓе до смрт и фрлање гранати во преполни ќелии. Многу други едноставно биле депортирани на исток. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/mastersofdeathss00rhod/page/46|title=Masters of Death: The SS-Einsatzgruppen and the Invention of the Holocaust|last=Richard Rhodes|publisher=Alfred A. Knopf|year=2002|isbn=0-375-40900-9|location=New York|pages=[https://archive.org/details/mastersofdeathss00rhod/page/46 46–47]|author-link=Richard Rhodes}} See also: Allen Paul. ''Katyn: Stalin's Massacre and the Seeds of Polish Resurrection'', Naval Institute Press, 1996, ({{ISBN|1-55750-670-1}}), p. 155</ref> [[Податотека:Red_Army_purge_1941.jpg|мини|Предлогот на [[Лаврентиј Берија|Берија]] од 29 јануари 1942 година, за егзекуција на 46 советски генерали. Резолуцијата на Сталин: „Стрелајте ги сите наведени на списокот. – Ј. Ст.“]] Во јули 1942 година, Сталин издал Наредба бр. 227, со која се наведува дека секој командант или комесар на полк, баталјон или армија, кој дозволува повлекување без дозвола од своите претпоставени, подлежи на воен трибунал. <ref name="stalinswars132">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Наредбата предвидувала војниците прогласени за виновни за дисциплински прекршоци да бидат принудени да бидат сместени во „ казнени баталјони “, кои биле испраќани во најопасните делови од фронтовските линии. <ref name="stalinswars132" /> Од 1942 до 1945 година, 427.910 војници биле распоредени во казнени баталјони. <ref name="Krivosheev">G. I. Krivosheev. Soviet Casualties and Combat Losses. Greenhill 1997 {{ISBN|1-85367-280-7}}</ref> Наредбата, исто така, им наложила на „блокирачките одреди“ да пукаат во панични војници што бегаат во задниот дел. <ref name="stalinswars132" /> Во првите три месеци по наредбата, 1.000 казнени војници беа застрелани од „блокирачки одреди“, а 24.933 војници беа испратени во казнени баталјони. <ref name="stalinswars132" /> И покрај тоа што првично имаше одреден ефект, оваа мерка се покажа како влошувачки ефект врз моралот на војниците, па до октомври 1942 година идејата за редовни блокирачки одреди беше тивко отфрлена. До 29 ''октомври'' 1944 година, блокирачките одреди беа официјално распуштени. <ref name="Krivosheev" /> <ref>{{Наведена книга|title=Why Stalin's Soldiers Fought: The Red Army's Military Effectiveness in World War II|last=Reese|first=Roger|publisher=University Press of Kansas|year=2011|isbn=9780700617760|pages=164}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://bdsa.ru/%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D0%B7%D0%B0-1944-%D0%B3%D0%BE%D0%B4/784-636|title=ПРИКАЗ О РАСФОРМИРОВАНИИ ОТДЕЛЬНЫХ ЗАГРАДИТЕЛЬНЫХ ОТРЯДОВ|work=bdsa.ru|accessdate=2019-03-08}}</ref> Советските воени заробеници и принудните работници кои преживеале германско заробеништво биле испратени во специјални „транзитни“ или „филтрациски“ логори со цел да се утврди кои се потенцијални предавници. <ref name="stalinswars202" /> Од приближно 4 милиони што требало да се репатрираат, 2.660.013 биле цивили, а 1.539.475 биле поранешни воени заробеници. <ref name="stalinswars202">{{Harvnb|Roberts|2006}}</ref> Од вкупниот број, 2.427.906 биле испратени дома, 801.152 биле регрутирани во вооружените сили, <ref name="stalinswars202" /> 608.095 биле запишани во работните баталјони на Министерството за одбрана, <ref name="stalinswars202" /> 226.127 биле префрлени во надлежност на НКВД за казнување, што значело префрлање во системот Гулаг <ref name="stalinswars202" /> и 89.468 останале во транзитните логори како приемен персонал сè додека процесот на репатријација конечно не бил завршен во раните 1950-ти. <ref name="stalinswars202" /> == Воени злосторства од страна на нацистичка Германија == [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_101I-031-2436-01A,_Russland,_Hinrichtung_von_Partisanen.jpg|мини|Мажи обесени како осомничени партизани некаде во Советскиот Сојуз]] [[Податотека:Einsatzgruppen_murder_Jews_in_Ivanhorod,_Ukraine,_1942.jpg|алт=|мини|Германски ''Ајнсатцгрупен'' убива Евреи во Иванхород, Украина, 1942 година]] Нацистичката пропаганда им кажувала на војниците на Вермахт дека инвазијата на Советскиот Сојуз била војна на истребување на словените и православните христијани, геноцид по масовен и од еврејскиот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/the-german-military-and-the-holocaust|title=The German Military and the Holocaust|work=encyclopedia.ushmm.org|language=en|accessdate=2019-03-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/invasion-of-the-soviet-union-june-1941|title=Invasion of the Soviet Union, June 1941|work=encyclopedia.ushmm.org|language=en|accessdate=2019-03-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/nazi-persecution-of-soviet-prisoners-of-war|title=Nazi Persecution of Soviet Prisoners of War|work=encyclopedia.ushmm.org|language=en|accessdate=2019-03-07}}</ref> Британскиот историчар Иан Кершо заклучува дека должноста на Вермахтот била да обезбеди луѓето кои ги исполнувале барањата на Хитлер да бидат дел од [[Ариевска раса|ариевската]] ''Херенволк'' („ариевска господна раса“) да имаат простор за живеење. Тој напишал дека: Нацистичката револуција била поширока од само Холокаустот. Нејзината втора цел била да ги елиминира Словените од централна и источна Европа и да создаде ''Lebensraum'' за Ариевците.... Како што покажува Бартов (''Источниот фронт; Хитлерова армија''), таа ги варваризираше германските армии на источниот фронт. Повеќето од нивните три милиони луѓе, од генерали до обични војници, помогнаа во истребувањето на заробените словенски војници и цивили. Ова понекогаш било ладно и намерно убиство на поединци (како кај Евреите), понекогаш генерализирана бруталност и занемарување.... Писмата и мемоарите на германските војници го откриваат нивното ужасно расудување: Словените беа „азијатско-болшевичката“ орда, инфериорна, но заканувачка раса.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=_tmGaItZ0tsC|title=Stalinism and Nazism: Dictatorships in Comparison|last=Kershaw|first=Professor of Modern History Ian|last2=Kershaw|first2=Ian|last3=Lewin|first3=Moshe|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521565219|pages=150|language=en}}</ref> За време на брзиот германски напредок во првите месеци од војната, речиси достигнувајќи ги градовите [[Москва]] и [[Санкт Петербург|Ленинград]], најголемиот дел од советската индустрија што не можел да се евакуира била или уништена или изгубена поради германската окупација. Земјоделското производство било прекинато, а жетвите на жито останале на полињата, што подоцна ќе предизвика глад што потсетувало на [[Гладомор|почетокот на 1930-тите]]. Во еден од најголемите подвизи на воената логистика, фабриките биле евакуирани во огромни размери, при што 1523 фабрики биле демонтирани и испратени кон исток по четири главни рути до регионите на [[Кавказ]], [[Средна Азија|Централна Азија]], Урал и Сибир. Општо земено, алатите, калапите и производствената технологија биле преместени, заедно со плановите и нивното управување, инженерскиот персонал и квалификуваната работна сила. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=dcAgT_2uiYgC&pg=PA34|title=The Soviet Economy and the Red Army, 1930–1945|last=Walter Scott Dunn|publisher=Greenwood|year=1995|isbn=9780275948931|page=34}}</ref> Целиот Советски Сојуз се посвети на воените напори. Населението на Советскиот Сојуз веројатно било подобро подготвено од која било друга нација вклучена во борбите во Втората светска војна да ги издржи материјалните тешкотии на војната. Ова е првенствено затоа што Советите биле толку навикнати на недостиг и справување со економска криза во минатото, особено за време на војна - Првата светска војна донела слични ограничувања за храната. Сепак, условите биле тешки. Втората светска војна била особено катастрофална за советските граѓани бидејќи се водела на нивна територија и предизвика огромно уништување. Во Ленинград, под германска опсада, над еден милион луѓе починале од глад и болести. Многу фабрички работници биле тинејџери, жени и постари лица. Владата спровела рационирање во 1941 година и прво го применила на леб, брашно, житарки, тестенини, путер, маргарин, растително масло, месо, риба, шеќер и слатки низ целата земја. Ординации останале во голема мера стабилни на други места за време на војната. Дополнителните ординации честопати биле толку скапи што не можеле значително да го зголемат снабдувањето со храна на граѓанинот, освен ако тоа лице не било особено добро платено. Селаните не добивале ординации и морале да се справат со локалните ресурси што ги одгледувале сами. Повеќето рурални селани се бореле и живееле во неподнослива сиромаштија, но други го продавале вишокот што го имале по висока цена, а неколкумина станале милионери во рубљата, сè додека валутата не го уништила нивното богатство две години по завршувањето на војната. И покрај суровите услови, војната довела до пораст на советскиот национализам и единство. Советската пропаганда ја ублажила екстремната комунистичка реторика од минатото, бидејќи луѓето сега се обединиле со верувањето дека ја штитат својата татковина од злото на германските освојувачи. Етничките малцинства за кои се сметало дека се колаборационисти биле принудени на егзил. Религијата, која претходно била избегнувана, станала дел од пропагандната кампања на Комунистичката партија во советското општество со цел да се мобилизираат религиозните елементи. Социјалниот состав на советското општество драстично се променил за време на војната. Во јуни и јули 1941 година имало наплив на бракови меѓу луѓе кои војната требало да ги раздели, а во следните неколку години стапката на бракови нагло опаднал, а наталитетот кратко потоа паднал само на околу половина од она што би било во мирно време. Поради оваа причина, мајките со неколку деца за време на војната добивале значителни почести и парични бенефиции ако имал доволен број деца - мајките можеле да заработат околу 1.300 рубли за четврто дете и до 5.000 рубли за десеттото. Германските војници ги жигосувале телата на заробените партизанки - како и на други жени - со зборовите „Курва за Хитлеровите трупи“ и ги силувале. По нивното заробување, некои германски војници живописно се фалеле дека извршиле силување и убиство од силување. Сузан Браунмилер тврди дека силувањето играло клучна улога во нацистичката цел да ги освојат и уништат луѓето што ги сметале за инфериорни, како што се Евреите, Русите и Полјаците. Обемна листа на силувања извршени од германски војници е составена во таканаречената „Молотова нота“ во 1942 година. Браунмилер истакнува дека нацистите го користеле силувањето како оружје на терор. <ref>{{Наведена книга|title=War and Rape: Law, Memory and Justice|last=Henry|first=Nicola|date=20 January 2011|publisher=Routledge|isbn=978-0415564731|pages=30–32}}</ref> == Преживување во Ленинград == [[Податотека:RIAN_archive_58228_Leningrad_Front_Soldiers_Before_Offensive.jpg|мини|Советски војници на фронтот во Ленинград]] Градот Ленинград претрпел повеќе страдања и тешкотии од кој било друг град во Советскиот Сојуз за време на војната, бидејќи бил под опсада 872 дена, од 8 септември 1941 година до 27 јануари 1944 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7AaaVUGaOVcC|title=Leningrad 1941–44: The epic siege|last=Robert Forczyk|publisher=Osprey|year=2009|isbn=9781846034411}}</ref> Глад, неухранетост, болести, изгладнетост, па дури и канибализам станале вообичаени за време на опсадата на Ленинград; цивилите ослабеле, ослабеле и станале поранливи на болести. Граѓаните на Ленинград успеале да преживеат преку голем број методи со различен степен на успех. Бидејќи само 400.000 луѓе биле евакуирани пред да започне опсадата, ова оставило 2,5 милиони во Ленинград, вклучувајќи 400.000 деца. Повеќе успеале да избегаат од градот; ова било најуспешно кога [[Ладога (езеро)|езерото Ладога]] замрзнало и луѓето можеле да одат по ледениот пат - или „Патот на животот“ - на безбедно.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-g2b__W4cQAC&pg=PA406|title=The Leningrad Blockade, 1941–1944: A New Documentary History from the Soviet Archives|last=Richard Bidlack|last2=Nikita Lomagin|date=26 June 2012|publisher=Yale U.P.|isbn=978-0300110296|page=406}}</ref> [[Податотека:Дистрофия_алиментарная.jpg|лево|мини|Жртва на глад во опсадениот Ленинград во 1941 година]] Сепак, повеќето стратегии за преживување за време на опсадата вклучувале останување во градот и справување со проблемите преку снаодливост или среќа. Еден начин да се направи ова било преку обезбедување вработување во фабриките, бидејќи многу фабрики станале автономни и поседувале повеќе алатки за преживување во текот на зимата, како што се храна и греење. Работниците добивале поголеми оброци од обичните цивили, а фабриките веројатно имале електрична енергија ако произведувале клучни стоки. Фабриките служеле и како центри за меѓусебна поддршка и имале клиники и други услуги како што се екипи за чистење и тимови од жени кои шиеле и поправале облека. Вработените во фабриките сè уште повремено биле доведени до очај, а луѓето прибегнувале кон јадење лепак или коњи во фабриките каде што храната била оскудна, но вработувањето во фабриките било најпостојано успешен метод за преживување, а во некои погони за производство на храна не починло ниту едно лице. Можностите за преживување што ѝ биле отворени на пошироката советска заедница вклучувале размена на стоки и земјоделство на приватно земјиште. Црните пазари напредувале како што приватната размена на стоки и трговијата станале почести, особено меѓу војниците и цивилите. Војниците, кои имале повеќе храна за резерва, биле желни да тргуваат со советските граѓани кои имале дополнителна топла облека за размена. Садењето зеленчукови градини напролет станало популарно, првенствено затоа што граѓаните можеле да чуваат сè што расте на своите парцели. Кампањата, исто така, имала моќен психолошки ефект и го подигнала моралот, компонента за преживување речиси исто толку важна како лебот. Некои од најочајните советски граѓани се свртиле кон криминалот како начин да се издржуваат во тешки времиња. Најчеста била кражбата на храна и на картички за рационалност, што можело да биде фатално за неухрането лице ако неговата картичка била украдена повеќе од еден или два дена пред да се издаде нова картичка. Поради овие причини, кражбата на храна била строго казнета и едно лице можело да биде застрелано дури и за кражба на векна леб. Се случувале и посериозни кривични дела, како што се убиство и канибализам, а биле формирани специјални полициски одреди за борба против овие злосторства, иако до крајот на опсадата, околу 1.500 биле уапсени за канибализам. == Последици и штети == [[Податотека:Bundesarchiv_Bild_101I-004-3633-30A,_Russland,_Cholm,_gefallene_Rotarmisten.jpg|мини|Советски војници убиени за време на офанзивата Торопец-Холм, јануари 1942 година]] Иако победиле во конфликтот, војната имала длабок и разорен долгорочен ефект врз Советскиот Сојуз. Финансискиот товар беше катастрофален: според една проценка, Советскиот Сојуз потроши 192 милијарди долари. САД испратиле околу 11 милијарди долари во залихи преку заем-лизинг на Советскиот Сојуз за време на војната.{{Sfn|Wells|Wells|2011}} Американските експерти проценуваат дека Советскиот Сојуз го изгубил речиси целото богатство што го стекнал од напорите за индустријализација во текот на 1930-тите. Неговата економија, исто така, се намалила за 20% помеѓу 1941 и 1945 година и не ги вратила своите нивоа од пред војната сè до 1960-тите. Британскиот историчар Клајв Понтинг проценува дека воените штети изнесувале 25 години од советскиот бруто национален производ.{{Sfn|Pauwels|2015}} Четириесет проценти од советските станови биле оштетени или уништени.{{Sfn|U.S. Government Printing Office|1971}} Од 2,5 милиони станбени објекти на териториите окупирани од Германија, над еден милион биле уништени. Ова оставило околу 25 милиони советски граѓани без дом.{{Sfn|Varga-Harris|2015}} Германската окупација опфатила околу 85 милиони советски граѓани, или речиси 45% од целото советско население. Најмалку 12 милиони Совети избегале кон исток, подалеку од напаѓачката германска армија. Советските извори тврдат дека силите на Оската уништиле 1.710 градови и 70.000 села, како и 65.000&nbsp;км железнички пруги.{{Sfn|Lee|2016}} Советската територија окупирана од Германија опфаќала 2,201,489 км.{{Sfn|Roy|2022}} Постсоветската влада на Русија ги проценува советските воени „загуби“ на 26,6 милиони, врз основа на студијата од 1993 година на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]], вклучувајќи ги и луѓето што загинале како резултат на битка и изложеност поврзана со војната. Ова вклучува 8.668.400 воени смртни случаи, пресметани од руското Министерство за одбрана.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/history/more.htm?id=11359251@cmsArticle|title=war dead|work=encyclopedia.mil.ru|accessdate=2019-02-25}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://documents.theblackvault.com/documents/SovietLosses.pdf|title=soviet war losses}}</ref> Бројките објавени од руското Министерство за одбрана се прифатени од мнозинството историчари и академици, некои историчари и академици даваат различни проценки. Брус Робелет Кунихолм, професор по јавна политика и историја, проценува дека советската страна претрпела 11.000.000 воени жртви и дополнителни 7.000.000 цивилни жртви, со што вкупно загинале 18 милиони луѓе.{{Sfn|Kuniholm|2014}}{{Sfn|Poetschke|2008}} Американскиот воен историчар Ерл Ф. Зимке дава бројка од 12 милиони загинати советски војници и дополнителни седум милиони загинати цивили - вкупно 19 милиони загинати. Тој исто така забележува дека од есента 1941 година до есента 1943 година фронтот никогаш не бил помал од 3862 км.{{Sfn|Ziemke|1971}} Германската професорка Беате Физелер проценува дека 2,6 милиони луѓе, или 7,46 проценти од Советската армија, останале [[Попреченост|инвалиди]] по војната.{{Sfn|Phillips|2009}} == Анкета на јавното мислење == Анкета спроведена од YouGov во 2015 година покажала дека само 11% од Американците, 15% од Французите, 15% од Британците и 27% од Германците веруваат дека Советскиот Сојуз најмногу придонел за поразот на нацистичка Германија во Втората светска војна. Спротивно на тоа, анкетата спроведена во мај 1945 година покажала дека 57% од француската јавност верува дека Советскиот Сојуз најмногу придонел, а тоа е факт дека се најзаслужни.<ref>{{Наведени вести|url=https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2015/05/01/Britain-America-disagree-who-did-more-beat-nazis|title=People in Britain and the U.S. disagree on who did more to beat the Nazis|date=1 May 2015|work=YouGov}}</ref> == Цитати == {{Наводи|2}} == Литература == * {{Наведување|last=Brackman|first=Roman|title=The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life|publisher=Frank Cass Publishers|year=2001|isbn=0-7146-5050-1}} * {{Наведување|last=Brent|first=Jonathan|last2=Naumov|first2=Vladimir|title=Stalin's Last Crime: The Plot Against the Jewish Doctors, 1948–1953|publisher=HarperCollins|year=2004|isbn=0-06-093310-0}} * {{Наведување|last=Dowling|first=Timothy C.|title=Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond|publisher=[[ABC-CLIO]]|year=2014|isbn=9781598849486|url=https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA172}} * {{Наведена книга|title=Nomonhan, 1939; The Red Army's Victory That Shaped World War II|last=Goldman|first=Stuart D.|publisher=Naval Institute Press|year=2012|isbn=978-1-61251-098-9}} * {{Наведување|last=Henig|first=Ruth Beatrice|title=The Origins of the Second World War, 1933–41|publisher=Routledge|year=2005|isbn=0-415-33262-1}} * {{Наведување|last=Kuniholm|first=Bruce Robellet|title=The Origins of the Cold War in the Near East: Great Power Conflict and Diplomacy in Iran, Turkey, and Greece|edition=revised|publisher=Princeton University Press|year=2014|isbn=9781400855759|url=https://books.google.com/books?id=QMz_AwAAQBAJ&pg=PA206}} * {{Наведување|last=Lee|year=2016|url=https://books.google.com/books?id=vssYDQAAQBAJ&pg=PT307|title=World War Two: Crucible of the Contemporary World - Commentary and Readings|first=Lily Xiao Hong|publisher=Routledge|isbn=9781315489551}} * Lewkowicz Nicolas, ''The German Question and the Origins of the Cold War'' (IPOC, Milan) (2008) {{ISBN|8895145275}} * {{Наведена книга|title=Ivan's War: Life and Death in the Red Army, 1939–1945|last=Merridale, Catherine|publisher=New York : Metropolitan Books|year=2006|isbn=978-0-312-42652-1|oclc=60671899|author-link=Catherine Merridale}} * {{Наведување|last=Murphy|first=David E.|title=What Stalin Knew: The Enigma of Barbarossa|publisher=Yale University Press|year=2006|isbn=0-300-11981-X}} * {{Наведување|last=Nekrich|first=Aleksandr Moiseevich|last2=Ulam|first2=Adam Bruno|last3=Freeze|first3=Gregory L.|title=Pariahs, Partners, Predators: German-Soviet Relations, 1922–1941|publisher=Columbia University Press|year=1997|isbn=0-231-10676-9}} * {{Наведување|last=Pauwels|first=Jacques|url=https://books.google.com/books?id=n9hjCAAAQBAJ&pg=PT377|title=The Myth of the Good War: America in the Second World War|edition=second|publisher=James Lorimer & Company|year=2015|isbn=9781459408739}} * {{Наведено списание|last=Phillips|first=Sarah D.|year=2009|title="There Are No Invalids in the USSR!": A Missing Soviet Chapter in the New Disability History|url=http://www.dsq-sds.org/article/view/936/1111|journal=Disability Studies Quarterly|publisher=Indiana University|volume=29|issue=3|doi=10.18061/dsq.v29i3.936|doi-access=free}} * {{Наведување|last=Poetschke|title=Memoirs from the Turbulent Years and Beyond: Analysis and Consequences of the World War II|first=Hubert|publisher=[[Xlibris Corporation]]|year=2008|isbn=9781453583401|url=https://books.google.com/books?id=rT5MSrisNTIC&pg=PA78}} * {{Наведување|last=Roberts|first=Geoffrey|title=Stalin's Wars: From World War to Cold War, 1939–1953|publisher=Yale University Press|year=2006|isbn=0-300-11204-1}} * {{Наведување|last=Roberts|first=Geoffrey|title=Stalin, the Pact with Nazi Germany, and the Origins of Postwar Soviet Diplomatic Historiography|year=2002|volume=4|number=4}} * {{Наведување|last=Roberts|first=Geoffrey|title=The Soviet Decision for a Pact with Nazi Germany|journal=Soviet Studies|year=1992|volume=55|number=2|pages=57–78|jstor=152247|doi=10.1080/09668139208411994}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CHh3EAAAQBAJ&pg=PT74|title=Modern Insurgencies and Counterinsurgencies: A Global History|last=Roy|first=Kaushik|publisher=Taylor & Francis|year=2022|isbn=9781000628753}} * {{Наведување|last=Soviet Information Bureau|title=Falsifiers of History (Historical Survey)|publisher=Foreign Languages Publishing House|place=Moscow|year=1948|id=272848}} * {{Наведување|last=Department of State|title=Nazi-Soviet Relations, 1939–1941: Documents from the Archives of The German Foreign Office|publisher=Department of State|year=1948|url=http://www.ibiblio.org/pha/nsr/nsr-preface.html}} * {{Наведување|last=[[U.S. Government Printing Office]]|url=https://books.google.com/books?id=_jCydcbqf5kC&pg=PA9|year=1971|title=Industrialized Building in the Soviet Union: a Report of the U.S. Delegation to the U.S.S.R.|volume=13}} * {{Наведување|last=Taubert|first=Fritz|title=The Myth of Munich|publisher=Oldenbourg Wissenschaftsverlag|year=2003|isbn=3-486-56673-3}} * {{Наведување|last=Varga-Harris|url=https://books.google.com/books?id=H7hIDwAAQBAJ&pg=PA4|title=Stories of House and Home: Soviet Apartment Life During the Khrushchev Years|first=Christine|publisher=Cornell University Press|year=2015|isbn=9781501701849}} * {{Наведување|last=Watson|first=Derek|title=Molotov's Apprenticeship in Foreign Policy: The Triple Alliance Negotiations in 1939|journal=Europe-Asia Studies|year=2000|volume=52|number=4|pages=695–722|jstor=153322|doi=10.1080/713663077}} * {{Наведување|last=Wells|last2=Wells|first=Michael|first2=Mike|title=History for the IB Diploma: Causes, Practices and Effects of Wars|url=https://books.google.com/books?id=85i2HAy5bZEC&pg=PT122|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=9780521189316}} * {{Наведување|last=Wettig|first=Gerhard|title=Stalin and the Cold War in Europe|publisher=Rowman & Littlefield|year=2008|isbn=978-0-7425-5542-6}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Pr6HhrecbZ8C&pg=PA500|title=Stalingrad to Berlin: The German Defeat in the East|last=Ziemke|first=Earl F.|publisher=Government Printing Office|year=1971|isbn=9780160882746|author-link=Earl F. Ziemke}} === Домашен фронт === * Абрамов, Владимир К. „Мордовија за време на Втората светска војна“, ''Весник за словенски воени студии'' (2008) 21#2 стр. 291–363. * Анаоразов, Џумадурди. „Туркменистан за време на Втората светска војна“, ''Весник за словенски воени студии'' (2012) 25#1 стр. 53–64. * Барбер, Џон и Марк Харисон. ''Советскиот домашен фронт: Социјална и економска историја на СССР во Втората светска војна,'' Лонгман, 1991. * Беркхоф, Карел Ц. ''Жетва на очајот: Живот и смрт во Украина под нацистичка власт.'' Харвард У. Прес, 2004. 448 стр. * Брејтвејт, Родриќ. ''Москва 1941: Градот и неговите луѓе во војна'' (2006) * Кармак, Роберто Ј. ''Казахстан во Втората светска војна: Мобилизација и етничка припадност во Советската империја'' (Универзитетски печат на Канзас, 2019) [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=55099 онлајн преглед] * Далин, Александар. ''Одеса, 1941–1944: Студија на случај на советска територија под странска власт.'' Портланд: Меѓународна специјализирана книжевна служба, 1998. 296 стр. * Елмана, Мајкл и С. Максудовб. „Советски жртви во Големата патриотска војна: Белешка“, ''Европско-азиски студии'' (1994) 46#4 стр. 671–680 * Голдман, Венди З. и Доналд Филцер. ''Тврдина Темна и Стерн: Советскиот домашен фронт за време на Втората светска војна'' (Oxford University Press, 2021). [https://muse.jhu.edu/article/856671 онлајн преглед] * Голдман, Венди З. и Доналд Филцер. ''Глад и војна: Обезбедување храна во Советскиот Сојуз за време на Втората светска војна'' (Универзитет на Индијана, 2015) * Хил, Александар. „Британска помош преку заем-лизинг и советските воени напори, јуни 1941 – јуни 1942“, ''Весник за воена историја'' (2007) 71#3 стр. 773–808. * Овери, Ричард. ''Руската војна: Историја на советските напори: 1941–1945'' (1998) 432 стр. [https://www.amazon.com/gp/reader/0140271694/ извадок и пребарување во текст] * Рис, Роџер Р. „Мотивации за служење: Советскиот војник во Втората светска војна“, ''Весник за словенски воени студии'' (2007) 10#2 стр. 263–282. * Валин, Жак; Месле, Франција; Адамец, Сергеј; и Пирожков, Сергеј. „Нова проценка на загубите на населението на Украина за време на кризите од 1930-тите и 1940-тите.“ ''Студии за популацијата'' (2002) 56(3): 249–264. {{JSTOR|3092980}} Според извештаите, очекуваниот животен век при раѓање паднал на ниво од само десет години за жените и седум за мажите во 1933 година и се задржал на околу 25 години за жените и 15 за мажите во периодот 1941–44 година. ==== Примарни извори ==== * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-g2b__W4cQAC|title=The Leningrad Blockade, 1941–1944: A New Documentary History from the Soviet Archives|date=26 June 2012|publisher=Yale U.P.|isbn=978-0300110296|editor-last=Bidlack|editor-first=Richard|editor-last2=Nikita Lomagin}} * Hill, Alexander, ed. ''The Great Patriotic War of the Soviet Union, 1941–45: A Documentary Reader'' (2011) 368pp === Историографија === * Едел, Марк. „Водењето на руските историски војни: Владимир Путин и кодификацијата на Втората светска војна“. ''Историја и меморија'' (2017) 29#2:90-124 * Хавлат, Денис. „Западна помош за Советскиот Сојуз за време на Втората светска војна: Дел I“. ''Весник за словенски воени студии'' 30.2 (2017): 290–320. ** Хавлат, Денис. „Западна помош за Советскиот Сојуз за време на Втората светска војна: Втор дел“. ''Весник за словенски воени студии'' 30.4 (2017): 561–601. Тврди дека залихите дале одлучувачки придонес за советската победа, и покрај негирањата од страна на сталинистичките историчари. * Улдрикс, Теди Џ. „Војна, политика и сеќавање: Руските историчари го преиспитуваат потеклото на Втората светска војна“. ''Историја и сеќавање'' 21#2 (2009), стр.&nbsp;60–82. {{JSTOR|10.2979/his.2009.21.2.60}}. Историографија. * Вајнер, Амир. „Создавањето на доминантен мит: Втората светска војна и конструирањето на политички идентитети во рамките на советскиот политички систем.“ ''Russian Review'' 55.4 (1996): 638–660. {{JSTOR|131868}}. {{Втора светска војна}} [[Категорија:Воена историја на Советскиот Сојуз во Втората светска војна]] [[Категорија:Јосиф Сталин]] [[Категорија:Источен фронт (Втора светска војна)]] [[Категорија:Советскиот Сојуз во Втората светска војна]] mzlwb8hxvttno61869795yo90e6khyt 0 1391868 5542600 5541716 2026-04-20T21:42:37Z 19user99 72391 5542600 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |image = Погребижская Елена Владимировна 2014 (cropped).jpg |birth_date = |birth_place = [[Каменка]], [[Виборшки рејон]], [[Ленинградска Област]], [[РСФСР]], [[СССР]] |occupation = Режисер |awards = [[TEFI]] (2008, 2009),<ref name="tefi">{{cite web |url = http://www.tefi.ru/ru/art/ART-biograf/index.php?&i1&id14=506&i14=356 |title = Погребижская Елена Владимировна |work = Состав АРТ-биографии |publisher = Academy of Russian Television |accessdate = 2013-05-17 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160325141406/http://www.tefi.ru/ru/art/ART-biograf/index.php?&i1&id14=506&i14=356 |archivedate = 2016-03-25 |url-status = dead}}</ref><br />{{Ill|Лорел брач (премиум)|ru|Лавровая ветвь (премия)}} (2008)<ref name="lavr">{{cite web |url = http://lavrdoc.ru/2011/disc/winners_2008.html |title = Лавровая ветвь — Победители 2008 |publisher = Лорел брач (премиум) |accessdate = 2013-05-16 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160811015546/http://lavrdoc.ru/2011/disc/winners_2008.html |archivedate = 2016-08-11 |url-status = dead}}</ref> <br /> [[Меѓународен филмски фестивал за човекови права „Сталкер“]] (2013) |website = www.partizanets.com }} '''Елена Владимировна Погребижскаја''' ({{Langx|ru|Елена Владимировна Погреби́жская}}) — руски [[сценарист]] и режисер на [[Документарен филм|документарни филмови]], и поранешен лидер на рок-групата {{Меѓујазична врска|Butch (рок бенд)|ru|Butch|lt=Butch}}. Во текот на 1990-тите и почетокот на 2000-тите години, таа работела како новинарка и ТВ водителка. == Ран живот и образование == Погребижскаја била родена во Каменка, Ленинградска област.<ref>{{cite web |language =ru |url = https://www.stalkerfest.org/reshisser/elena-pogrebizhskaya |title =Elena Pogrebizhskaya |publisher = Stalker Film Festival |accessdate = 2022-07-18 }}</ref> Во 1993 година, дипломирала на Одделот за руска филологија на Вологдскиот државен педагошки универзитет. Во 1995 година, дипломирала на Факултетот за новинарство на [[Московски државен универзитет|Московскиот државен универзитет]], оддел за телевизија.<ref>{{cite web |language =ru |url = http://old.tefi.ru/biografii/383 |title =ПОГРЕБИЖСКАЯ Елена Владимировна |publisher = Russian TV Academy |accessdate = 2022-07-18 }}</ref> ==Новинарство== Во средината на 1990-тите години, Елена Погребижскаја работела како новинарка во националната руска телевизиска станица Канал 1. Погребижскаја известувала за настаните во [[Кремљ]] и го интервјуирала претседателот [[Борис Елцин]]. Кога избувнала војната на [[Балкански Полуостров|Балканот]], Погребижскаја и нејзината новинарска екипа биле присутни на двете страни од конфликтот, во [[Албанија]] и во [[Србија]]. Погребижскаја известувала за војната во [[Чеченија]], вклучително и од бегалските кампови. Откако [[Владимир Путин|Путин]] станал претседател, Погребижскаја ја напуштила новинарската област бидејќи одлучила дека таа работа станува премногу компромитирана.<ref name=rgdoc>{{cite web |language =ru |url = https://rgdoc.ru/projects/moy-kinoklub/spikery/ |title =Speakers |publisher = Russian Guild of Non-Fiction Movies and Television |accessdate = 2022-07-18 }}</ref> ==Музичка кариера== Во 2001 година, Погребижскаја одлучила да продолжи со музичка кариера. Нејзината [[Рок-музика|рок]] група Butch снимила 4 албуми, продавајќи сто илјади дискови. Таа изјавила дека нејзината одлука да стане рок-музичар произлегла од желбата да биде во центарот на вниманието и да добие јавно внимание. На крајот, почувствувала дека не ги користи своите интелектуални способности во музичка кариера и решила да продолжи во друга област.<ref>{{cite web |language =ru |url =https://www.wonderzine.com/wonderzine/opportunities/profession/226792-pogrebizhskaya?from=readmore |title =Режиссёр Елена Погребижская о переменах в карьере и неврозах |publisher = Wonderzine |date = 2017-06-01 |accessdate = 2022-07-18 }}</ref> ==Филмови== Во 2007 година, Погребижскаја објавила крај на својата музичка кариера и ја започнала својата кариера како [[филмски режисер]]. Нејзините филмови „Трговец со крв“ и „Доктор Лиза“ ги добиле наградите ТЕФИ во 2008 и 2009 година за најдобар руски [[документарен филм]].<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm5635612/bio|title=Elena Pogrebizhskaia|website=IMDb|accessdate=March 3, 2022}}</ref><ref>{{cite web |language =ru |url = https://news.bbc.co.uk/hi/russian/russia/newsid_7656000/7656735.stm |title =Фильм об Игоре Алексееве завоевал "ТЭФИ" |publisher = BBC Russia |date = 2008-10-07 |access-date = 2022-07-18 }}</ref> Во 2011 година, Погребижскаја го основала своето кино студио „Партизанец“. Таа направила серија документарци посветени на психолошки нарушувања. Првиот филм била насловен „Јас и мојата невроза“. Погребижскаја страдала од оваа состојба од 2004 година и ѝ биле потребни 2,5 години за да се излечи. Парите за филмовите биле собрани преку групно финансирање. Следниот филм била посветен на посттрауматскиот синдром. Во 2017 година, таа го снимила филмот „Дебел и слаб“, посветен на луѓе со нарушувања во исхраната.<ref>{{cite web |language =ru |url = https://www.intermedia.ru/news/283755 |title =Елена Погребижская собирает деньги на фильм про неврозы |publisher = Intermedia |date = 2015-09-15 |accessdate = 2022-07-18 }}</ref><ref>{{cite web |language =ru |url = https://www.asi.org.ru/news/2017/03/09/elena-pogrebizhskaya-tonkij-tolstyj/ |title =Елена Погребижская: мы сняли фильм не о похудении и переедании, а о психологических проблемах |publisher = Agency of Social Information |date = 2017-03-09 |accessdate = 2022-07-18 }}</ref> Објавен во 2013 година, нејзиниот филм „Мамо, ќе те убијам“ ја добил наградата на [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешнел]] на Филмскиот фестивал во Пезаро во 2014 година, како и награди на филмските фестивали Блек Марија, Џерси и НорКал. Документарецот ги прикажува животите на три деца, Александар, Настја и Алексеј, во интернат за [[Сираци во Русија|сираци]] во Московскиот регион. Филмот добил широк одѕив, дури и на владино ниво, бидејќи ги прикажал драматичните животи на сираците во азил, додека возрасни верувале дека тоа е најдоброто можно место за децата.<ref>{{cite web |language =ru |url = https://rgdoc.ru/news/film-eleny-pogrebizhskoy-mama-ya-ubyu-tebya-poluchil-premiyu-amnesty-international-na-kinofestivale-/ |title =Фильм Елены Погребижской "Мама, я убью тебя" был удостоен премии на итальянском фестивале Pesaro International Film Festival. |publisher = Russian Guild of Non-Fiction Movies and TV |date = 2014-06-30 |accessdate = 2022-07-18 }}</ref><ref>{{cite web |language =ru |url = https://artdoc.media/ru/movie/mama__ya_ub_yu_tebya_2013_51/ |title =Мама, я убью тебя |publisher = Art Doc media |accessdate = 2022-07-18 }}</ref> На крајот, филмот станал еден од факторите што довеле до законска реформа поврзана со правата на детето и целокупниот систем за грижа за сираци во Русија. Во 2020 година, Погребижскаја направила продолжеток, „Мамо, ќе те убијам 2“, кој ги прикажувал истите ликови 7 години подоцна. По реформата, децата биле однесени во згрижувачки семејства, а нивното старо сиропиталиште била затворено.<ref>{{cite web |language =ru |url = https://www.asi.org.ru/news/2020/05/28/pogrebizhskaya-film-deti-siroty-prodolzhenie/ |title =Вышел фильм Елены Погребижской "Мама, я убью тебя — что было дальше?" |publisher = Agency of Social Information |date = 2020-05-28 |accessdate = 2022-07-18 }}</ref> Во 2014 година, таа ја добила Гран-при наградата на Интернет медиумските награди.<ref>{{cite web |url = http://rgdoc.ru/news/elena-pogrebizhskaya-poluchila-gran-pri-internet-media-awards/ |title = Елена Погребижская стала обладателем гран-при Internet Media Awards |publisher = Russian Guild of Non-Fiction Movies and Television |accessdate = 2016-04-15 |archive-date = 2016-03-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304191249/http://rgdoc.ru/news/elena-pogrebizhskaya-poluchila-gran-pri-internet-media-awards/ }}</ref> Во 2017 година, таа го објавила филмот „Случајот Андреева“ за шампионката во кревање тегови Татјана Андреева, која избодела маж затоа што ја малтретирал, по што добила 6 години затвор за убиство. Погребижскаја во својот филм ги покажала сите недоследности во истрагата, признанијата и изјавите на сведоците.<ref>{{cite web |author=Nazarova, N. |language =ru |url = https://www.bbc.com/russian/features-42330361 |title =Жертва или убийца? Елена Погребижская о фильме про чемпионку, убившую за домогательства |trans-title= Victim or Killer? Elena Pogrebizhskaya on her film about champion who killed for harassment |publisher =BBC Russia |date = 2017-12-13 |accessdate = 2022-07-18 }}</ref> Погребижскаја моментално е водителка на „Кино клуб со Елена Погребижскаја“ во Московскиот центар за толеранција.<ref>{{cite web |url = http://echo.msk.ru/programs/beseda/985550-echo/ |title = Интервью: О марше 13 января: Елена Погребижская |author = Светлана Рейтер |date = 2012-01-08 |publisher = [[Echo of Moscow]] |accessdate = 2013-05-17 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130204154957/http://echo.msk.ru/programs/beseda/985550-echo/ |archivedate = 2013-02-04 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |language =ru |url = https://tass.ru/plus-one/4057586 |title =Фильм об анорексии и переедании презентуют в Москве |publisher = TASS |date = 2017-02-28 |accessdate = 2022-07-18 }}</ref> Во едно од своите интервјуа, Погребижскаја изјавила дека: „Филмот е најсигурното средство за пренесување емоции. Преку киното, проблемите на другиот стануваат целосно разбирливи за секој што седи во публиката. Ова е подобро од кој било говор или опомена.“ Дискусиите што Погребижскаја ги водила по филмските проекции го зајакнувале овој ефект многукратно.<ref>{{Cite web|url=https://www.jewish-museum.ru/en/tolerance-center/our-friends/yelena-pogrebizhskaya/|title=Yelena Pogrebizhskaya|website=www.jewish-museum.ru|accessdate=March 3, 2022}}</ref> Во 2018 година, таа лансирала онлајн кино клуб наречен ''Психологии''. Главното место на работа на Елена од 2021 година е нејзиниот YouTube канал „Филмови на Елена Погребижскаја“. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == *{{Commons category-inline}} *[http://www.jewish-museum.ru/en/tolerance-center/our-friends/yelena-pogrebizhskaya/ Jewish Museum and Tolerance Center] *{{IMDb name|5635612}} * [https://artdoc.media/ru/author/19514/ Filmography] at ArtDoc.Media * https://t.me/partizanets The official telegram channel [[Категорија:Апсолвенти на Московскиот државен универзитет]] [[Категорија:Живи луѓе]] r4wc3ydw3zlgpgnmw3p88004y4lyqa1 0 1391982 5542737 5541977 2026-04-21T07:37:37Z BosaFi 115936 5542737 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Војна во Донбас | partof = [[Руско-украинска војна]] | image = {{multiple image|total_width=300px|perrow=2/2/2/2|border=infobox | image1 = A Russia-backed rebel armored fighting vehicles convoy near Donetsk, Eastern Ukraine, May 30, 2015.jpg | image2 = A Russia-backed rebel looking though firing port at his position near Donetsk, Eastern Ukraine, May 26, 2015.jpg | image3 = Ruins of Donetsk International airport (16).jpg | image4 = 2015-04-26-0314 (17283082376).jpg | image5 = Ukrainian troops during the Battle of Debaltseve, 5 February 2015 (3).jpg | image6 = Battalion "Donbas" in Donetsk region 04.jpg }}{{parabr}}'''Горен ред:''' Проруски паравоени сили во Донбас.<br />'''Средина:''' Последици од [[Втора битка за Донечкиот аеродром|Втората битка за Донечкиот аеродром]]; оштетени згради во [[Спартак (Донечкска Област)|Спартак]].<br />'''Долу:''' Украински тенк [[Т-64БВ]] за време на битката кај Дебалцево; војници од баталјонот Донбас на [[БТР-60]] во Донбас, август 2014 година. | caption = | date = {{start date|df= yes|2014|04|12}}<ref>{{Cite book |last1=Galeotti |first1=Mark |author1-link=Mark Galeotti |title=Armies of Russia's war in Ukraine |last2=Hook |first2=Adam |date=2019 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-4728-3345-7 |editor-last=Windrow |editor-first=Martin |series=Elite |location=Oxford New York|pages=14–16}}</ref><ref name="6Ynq0">{{Cite book |last=Mitrokhin |first=Nikolay |title=Civil war? Interstate war? Hybrid war? dimensions and interpretations of the Donbas Conflict in 2014-2020 |date=2021 |publisher=ibidem Verlag |isbn=978-3-8382-7383-9 |editor-last=Hauter |editor-first=Jakob |series=Soviet and post-Soviet politics and society |location=Stuttgart |chapter=Infiltration, Instruction, Invasion: Russia's War in the Donbas |editor-last2=Wilson |editor-first2=Andrew|page=115}}</ref>{{sfn|Arel|Driscoll|2023|p=[https://books.google.com/books?id=jIGhEAAAQBAJ&pg=PA4 4]}}<ref name="PlokhyTheRussoUkrainianWar123">{{Cite book |last=Plokhy |first=Serhii |author-link=Serhii Plokhy |date=2023 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |url=https://books.google.com/books?id=H2F_EAAAQBAJ&pg=PT23 |location=New York |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-1-324-05119-0 |pages=123–124}}</ref> – {{End date|df= yes|2022|2|24}}{{Efn|War escalated as [[Russia invaded Ukraine]] in full on 24 February 2022; however the term "war in Donbas" is not generally used for events occurring after the full-scale invasion started.}}<br />({{age in years, months, weeks and days|month1=04|day1=06|year1=2014|month2=02|day2=24|year2=2022}}) | place = [[Донечка Област]] и [[Луганска Област]] [[Украина]] | coordinates = | map_type = | map_relief = | latitude = | longitude = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | status = Опфатено од [[Руска инвазија на Украина (2022)|Руско-украинската војна]] (како дел од [[Источно боиште (Руска инвазија на Украина)|Источно боиште на Руската инвазија на Украина]]) | territory = Руски контролирани сепаратисти воспоставиле две широко непризнаени републики во делови од областите Донецк и Луганск. | combatants_header = | combatant1 = {{Tree list}} * {{flag|Russia}}<ref>{{cite news |date=24 April 2018 |title=PACE officially recognizes occupied areas in Donbas as 'effectively controlled' by Russia |publisher=Unian.info |url=https://www.unian.info/politics/10092899-pace-officially-recognizes-russia-s-occupation-of-donbas.html |access-date=27 April 2018}}</ref><ref>{{cite web |date=24 April 2017 |title=Ukraine vs Russia: The ICJ's Court Decision, Examined |url=https://en.hromadske.ua/posts/ukraine-vs-russia-the-icjs-court-decision-examined |access-date=27 April 2018 |publisher=en.hromadske.ua}}</ref><ref>{{cite web |date=22 May 2015 |title=Ukraine: Breaking Bodies: Torture and Summary Killings in Eastern Ukraine |url=https://www.amnesty.org/en/documents/eur50/1683/2015/en/ |access-date=20 May 2018 |publisher=Amnesty International |page=10 |quote=Sustained fighting erupted in eastern Ukraine that summer, amidst compelling evidence of Russian military involvement.}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of Donetsk People's Republic.svg}} [[Донечка Народна Република]]{{efn|name=DonetskLuhansk|Донечката Народна Република и Луганската Народна Република, кои биле марионетски држави контролирани од Русија, ја прогласиле својата независност од Украина во мај 2014 година. Среде целосната инвазија на Украина, Русија официјално ја објавила руската анексија на Донечката, Херсонската, Луганската и Запорошката област на 30 септември 2022 година.}} ** {{flagicon image|Flag of the Luhansk People's Republic.svg}} [[Луганска Народна Република]]{{efn|name=DonetskLuhansk}} {{Tree list/end}} | combatant2 = {{flag|Ukraine}} | units1 = {{flagicon|Russia}} '''Русија''' ''[[Борци од војната во Донбас#Руски сили|(детали)]]'' * [[Руски вооружени сили]] * [[Борци од војната во Донбас#Странски групи|Странски волонтери]] {{flagicon|Donetsk People's Republic}}{{flagicon|Luhansk People's Republic}} '''[[Руски сепаратистички сили во Донбас|Проруски сепаратисти]]''' ''[[Руски народни милиции во Украина|(детали)]]''<br /> [[Сепаратистички сили на војната во Донбас#Структура|Народна милиција на ДНР]]<br /> [[Сепаратистички сили на војната во Донбас#Структура|Народна милиција на ЛНР]] | units2 = {{flagicon|Ukraine}} '''Украина''' ''[[Борци од војната во Донбас#Украински сили|(детали)]]''<br /> [[Украински вооружени сили]] * [[Украински воздухопловни сили]] * [[Украински копнени сили|Копнени сили]] ** [[Баталјони за територијална одбрана (Украина)|Баталјони за територијална одбрана]] [[Безбедносна служба на Украина|Безбедносна служба]] [[Министерство за внатрешни работи на Украина|Министерство за внатрешни работи]] * [[Милиција (Украина)|Милиција]] * [[Национална гарда на Украина|Национална гарда]] [[Украински доброволни баталјони]]<ref>* {{cite news |last=Olena Goncharova |date=18 October 2015 |title=Foreign fighters struggle for legal status in Ukraine |work=[[Kyiv Post]] |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/foreign-fighters-struggle-for-legal-status-in-ukraine-400182.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018173857/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/foreign-fighters-struggle-for-legal-status-in-ukraine-400182.html |archive-date=18 October 2015}} * {{Cite news |date=19 October 2015 |title=Foreign nationals fighting for Ukraine in Donbas demand passports in exchange for their service |agency=[[Ukraine Today]] |url=http://uatoday.tv/society/foreign-nationals-fighting-for-ukraine-in-donbas-demand-passports-in-exchange-for-their-service-516210.html |access-date=26 October 2015}} * {{cite magazine |last=Nolan Peterson |date=4 August 2015 |title=Why a Russian Is Fighting for Ukraine |url=http://www.newsweek.com/why-russian-fighting-ukraine-320723 |magazine=[[Newsweek]] |access-date=26 October 2015}} * {{Cite news |date=19 October 2015 |title=They Came to Fight for Ukraine. Now They're Stuck in No Man's Land |work=[[Foreign Policy]] |url=https://foreignpolicy.com/2015/10/19/ukraines-abandoned-soldiers-russian-belarusian-volunteers/ |access-date=26 October 2015}} * {{Cite news |last=Megrelidze |first=Sophiko |date=23 January 2015 |title=Georgians in Ukraine fight shadow war |work=Associated Press |url=https://apnews.com/27f1501df4204a3b83e41a38b54bceff}}</ref> | combatant3 = | commander1 = {{ubl|{{flagdeco|Russia}} [[Владимир Путин]]|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Денис Пушилин]]<br /><small>(2018–2022)</small>|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Александар Захарченко]]<br /><small>(2014–2018)</small>{{Assassinated}}|{{flagicon|Russia}} [[Александар Бородај]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Russia}} [[Игор Гиркин]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Павел Губарев]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Леонид Пашечник]]<br /><small>(2017–2022)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Игор Плотницки]]<br /><small>(2014–2017)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Валериј Болотов]]<br /><small>(2014)</small>{{Assassinated}}}} | commander2 = {{ubl|{{flagdeco|Ukraine}} [[Володомир Зеленски]]<br /><small>(2019–2022)</small>|{{flagdeco|Ukraine}} [[Петро Порошенко]]<br /><small>(2014–2019)</small>|{{flagdeco|Ukraine}} [[Олександар Турчинов]]<br /><small>(2014)</small>}} | commander3 = | strength1 = {{ubl|40,000–45,000 борци<ref>{{Cite news |date=9 June 2015 |title=Pro-Russian rebels have 40,000-strong army, sufficient for 'mid-sized European state': Ukraine defence minister |work=ABC AU |url=http://www.abc.net.au/news/2015-06-09/ukrainian-rebels-have-army-the-size-of-small-european-state/6530828 |access-date=26 June 2015}}</ref>|9,000–12,000 руски војници<ref>{{Cite news |title=Kyiv Says 42,500 Rebels, Russian Soldiers Stationed in East Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russian-troops-fighting-poltorak/27059578.html |access-date=25 June 2015 |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=8 June 2015}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 March 2015 |title=Some 12,000 Russian soldiers in Ukraine supporting rebels: U.S. commander |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-russia-soldiers/some-12000-russian-soldiers-in-ukraine-supporting-rebels-u-s-commander-idUSKBN0LZ2FV20150303 |access-date=3 March 2015}}</ref>}} | strength2 = 64,000 војници<ref>{{Cite news |date=28 July 2015 |title=Probability of full-scale Russian invasion remains high – Ukrainian army general |agency=Ukraine Today |url=http://24today.net/open/484721 |url-status=dead |access-date=29 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228171239/http://24today.net/open/484721 |archive-date=28 February 2017}}</ref> | strength3 = | casualties1 = {{ubl|6,500 убиени{{Ref label|killed|*}}<ref name="OHCHR" />|{{nowrap|15,800–16,200}} повредени<ref name="OHCHR" />}} | casualties2 = {{ubl|4,535 убиени<ref name="memory" />|70 исчезнати<ref name="70missing">{{Cite news |date=6 September 2019 |title=UNIAN: 70 missing soldiers officially reported over years of war in Donbas |agency=Ukrainian Independent Information Agency |url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/unian-70-missing-soldiers-officially-reported-over-years-of-war-in-donbas.html |access-date=6 September 2019}}</ref>|{{nowrap|13,800–14,200}} повредени<ref name="OHCHR">{{cite web |url= https://ukraine.un.org/sites/default/files/2022-02/Conflict-related%20civilian%20casualties%20as%20of%2031%20December%202021%20%28rev%2027%20January%202022%29%20corr%20EN_0.pdf |title= Conflict-related civilian casualties in Ukraine |work= [[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|OHCHR]] |date= 27 January 2022 |access-date= 27 January 2022}}</ref>}} | casualties3 = {{ubl|3,404 убиени цивили (365 во 2016–2021 година))<ref name="OHCHR" />|14,200–14,400 убиени; 51,000–54,000 повредени<ref name="OHCHR" />|1,6 милиони Украинци внатрешно раселени; над 1 милион избегаа во странство од март 2016 година<ref name="OHCHR232">{{Cite book |url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_13th_HRMMU_Report_3March2016.pdf |title=Report on the human rights situation in Ukraine 16 November 2015 to 15 February 2016 |date=3 March 2016 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |access-date=3 March 2016}}</ref>}} | notes = {{Note label|killed|*}} Вклучува 400–500 руски војници (според Државниот департмент на Соединетите Американски Држави, март 2015 година)<ref>{{Cite book |last=Bellal |first=Annyssa |url=https://books.google.com/books?id=IfX8CgAAQBAJ&pg=PA302 |title=The War Report: Armed Conflict in 2014 |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=978-0-19-876606-3 |page=302 |access-date=17 October 2016}}</ref> | campaignbox = }} '''Војната во Донбас''', {{Efn|{{langx|uk|Війна на Донбасі|Viina na Donbasi}}<br>{{langx|ru|Война в Донбассе|Voyna v Donbasse}}}} исто така наречена '''Донбаска војна''' - фаза од [[Руско-украинска војна|руско-украинската војна]] во источниот регион [[Донбас]] во [[Украина]]. Војната започнала во април 2014 година, кога [[Руски сепаратистички сили во Донбас|борците поддржани од Русија]] започнале востание против украинската влада, зазеле територија и прогласле независни држави. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведена книга|title=Armies of Russia's war in Ukraine|last=Galeotti|first=Mark|last2=Hook|first2=Adam|date=2019|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-4728-3345-7|editor-last=Windrow|editor-first=Martin|series=Elite|location=Oxford New York|pages=14–16|author-link=Mark Galeotti}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Civil war? Interstate war? Hybrid war? dimensions and interpretations of the Donbas Conflict in 2014-2020|last=Mitrokhin|first=Nikolay|date=2021|publisher=ibidem Verlag|isbn=978-3-8382-7383-9|editor-last=Hauter|editor-first=Jakob|series=Soviet and post-Soviet politics and society|location=Stuttgart|page=115|chapter=Infiltration, Instruction, Invasion: Russia's War in the Donbas|editor-last2=Wilson|editor-first2=Andrew}}</ref> Украинската војска започнала операција против нив, но не успеала целосно да ја врати територијата. <ref>{{Наведена книга|title=Armies of Russia's war in Ukraine|last=Galeotti|first=Mark|last2=Hook|first2=Adam|date=2019|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-4728-3345-7|editor-last=Windrow|editor-first=Martin|series=Elite|location=Oxford New York, NY|pages=14–16}}</ref> Тајно, руската војска биладиректно вклучена, а сепаратистите во голема мера биле под руска контрола. Војната продолжила сè додека не започнала [[Руска инвазија на Украина (2022)|целосната руска инвазија на Украина]] во 2022 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/384d981b-d3da-4fca-b6ab-21b1136bd2ab|title=Military briefing: the make-or-break fight for the Donbas|last=Foy|first=Henry|date=2022-03-24|work=[[Financial Times]]|access-date=2023-11-15|last2=Rathbone|first2=John Paul|last3=Schwartz|first3=Felicia}}</ref> Во март 2014 година, по [[Револуција на достоинството|Револуцијата на достоинството]] во Украина, Русија го [[Руска окупација на Крим|окупирала Крим]]. Антиреволуционерни и проруски протести започнале во украинските покраини [[Донечка Област|Донецк]] и [[Луганска Област|Луганск]], заедно познати како „Донбас“. На 12 април, единица командоси предводена од рускиот државјанин [[Игор Гиркин|Игор „Стрелков“ Гиркин]] ја преминала границата од Русија и го зазела [[Опсада на Славјанск|Славјанск]] и други населби во Донбас. Сепаратистите ги прогласиле републиките [[Донечка Народна Република|Донецк]] и [[Луганска Народна Република|Луганск]] (ДНР и ЛНР) за независни држави. <ref name="PlokhyTheRussoUkrainianWar125">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=H2F_EAAAQBAJ&pg=PT24|title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History|last=Plokhy|first=Serhii|date=2023|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=978-1-324-05119-0|location=New York|page=125|quote=Girkin, for example, led a group of Russian mercenaries in seizing the key transportation center of Sloviansk in the Donetsk oblast.|author-link=Serhii Plokhy}}</ref> Русија тајно ги поддржувала со војници и оружје. Таа признала дека испратила само „воени специјалисти“, <ref>''The Interpreter'' quoted what Putin said during a live call-in session on 12 October 2016:<br /><br />"When we were forced, I want to stress, forced to defend the Russian-speaking population in the Donbas, forced to respond to the desire of the people living in Crimea to return to being part of the Russian Federation, they instantly began to whip up anti-Russian policies and the imposition of sanctions."<br /><br />{{Наведени вести|url=http://www.interpretermag.com/day-968/#15291|title=Putin Claims Russia Was 'Forced To Defend Russian-Speaking Population in Donbass'|date=12 October 2016|work=The Interpreter|access-date=8 January 2018}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/12054164/Vladimir-Putins-annual-press-conference-2015-live.html|title=Vladimir Putin admits: Russian troops 'were in Ukraine'|last=Oliphant|first=Roland|date=17 December 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=9 January 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/12054164/Vladimir-Putins-annual-press-conference-2015-live.html|archive-date=11 January 2022|issn=0307-1235}}</ref>, но подоцна ги признала сепаратистите како руски борбени ветерани. <ref name="veterans">{{Наведени вести|url=https://meduza.io/en/news/2023/04/20/state-duma-passes-law-giving-wagner-mercenaries-combat-veteran-status|title=State Duma passes law giving Wagner mercenaries 'combat veteran' status|date=20 April 2023|work=[[Meduza]]}}</ref> На 15 април, Украина започнала „Антитерористичка операција“ (АТО). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27035196|title=Ukraine says Donetsk 'anti-terror operation' under way|date=2014-04-15|work=BBC News|accessdate=2022-04-22}}</ref> До август 2014 година, Украина повторно го освоила поголемиот дел од својата територија. Русија одговорила со тајно испраќање војници, тенкови и артилерија во Донбас, <ref name="nyt1">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/23/world/europe/russia-moves-artillery-units-into-ukraine-nato-says.html|title=Russia Moves Artillery Units into Ukraine, NATO Says|last=Michael R. Gordon|date=22 August 2014|work=The New York Times|access-date=5 June 2015}}</ref> <ref name="NYT2782014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/ukraine-russia-novoazovsk-crimea.html|title=Ukraine Reports Russian Invasion on a New Front|last=Kramer|first=Andrew E.|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-aid-convoy-idUSKBN0GM0IS20140822|title=Ukraine accuses Russia of invasion after aid convoy crosses border|date=22 August 2014|work=Reuters|access-date=22 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140822150641/https://www.reuters.com/article/2014/08/22/us-ukraine-crisis-aid-convoy-idUSKBN0GM0IS20140822|archive-date=22 August 2014}}</ref> помагајќи им на проруските сили да го вратат поголемиот дел од она што го изгубиле. <ref name="Katchanovski2016">{{Наведено списание|last=[[Ivan Katchanovski]]|date=1 October 2016|title=The Separatist War in Donbas: A Violent Break-up of Ukraine?|url=https://www.researchgate.net/publication/299383810|journal=European Politics and Society|volume=17|issue=4|pages=473–489|doi=10.1080/23745118.2016.1154131|issn=2374-5118}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uawarexplained.com/uk/ldnr/?version=sixty-minutes|title=Окремі райони Донбасу та Луганської області (ОРДЛО)|date=29 March 2022|accessdate=29 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|accessdate=16 April 2021}}</ref> Лидерот на ДНР, [[Александар Бородај]], изјавил дека 50.000 руски граѓани се бореле за сепаратистите до средината на 2015 година, без редовните руски трупи кои ја извршиле инвазија. <ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|title=50,000 Russian citizens fought in Donbas war: separatist ex-leader|last=Slv|first=Igor|date=30 July 2016|publisher=[[Euromaidan Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009154448/http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|archive-date=9 October 2016|accessdate=16 October 2016}}</ref> <ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417220927/https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|archive-date=17 April 2021|accessdate=16 April 2021}}</ref> [[Мински договори|Договорот за прекин на огнот од Минск]] бил потпишан во септември 2014 година. <ref name="BBC2908">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29082574|title=Ukraine and pro-Russia rebels sign ceasefire deal|date=5 September 2014|work=BBC News|access-date=5 September 2014}}</ref> И покрај прекинот на огнот, силите поддржани од Русија започнале [[Втора битка за Донечкиот аеродром|напад врз Донечкиот аеродром]], на крајот освојувајќи го во јануари 2015 година. Нов прекин на огнот, [[Мински договори|Минск II]], бил договорен на 12 февруари 2015 година. Веднаш потоа, сепаратистите ја обновиле својата [[Битка кај Дебалцево|офанзива врз Дебалцево]] и ја принудиле украинската војска да се повлече. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/ukraine-separatists-claim-major-gains-in-debaltseve/a-18264224|title=Rebels claim upper hand in Debaltseve|date=17 February 2015|publisher=[[Deutsche Welle]]|accessdate=22 March 2023}}</ref> Двете страни ја зацврстиле својата позиција со изградба на мрежи од ровови, бункери и тунели, што резултирало со статичко [[рововско војување]]. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2022-04-26}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.businessinsider.com/heres-what-the-bunkers-ukrainian-troops-dig-for-protection-look-like-2017-8|title=Here's what it's like inside the bunkers Ukrainian troops are living in every day|last=Brown|first=Daniel|work=Business Insider|language=en-US|accessdate=2022-04-26}}</ref> Донбас останал воена зона, со десетици убиени месечно. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/daily-vertical-deadly-donbas-forgotten-war/27880993.html|title=The Daily Vertical: Ukraine's Forgotten War (Transcript)|last=Whitmore|first=Brian|date=26 July 2016|access-date=9 September 2016|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> До крајот на 2017 година, набљудувачите на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]] изброиле околу 30.000 луѓе во воена опрема кои преминуваат од Русија на двата гранични пунктови што им било дозволено да ги следат, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://osce.usmission.gov/response-chief-observer-observer-mission-russian-border-checkpoints-gukovo-donetsk-statement-pc/|title=Response to Chief Observer of the Observer Mission at the Russian Border Checkpoints Gukovo and Donetsk {{!}} Statement to the PC|date=17 November 2016}}</ref> и документирале воени конвои кои тајно преминуваат од Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://khpg.org//en/1534013815|title=OSCE catches Russia bringing war to Donbas by night|work=Kharkiv Human Rights Protection Group|accessdate=2022-03-02}}</ref> Сите страни се согласиле за завршување на војната во октомври 2019 година, <ref name="bbc11oct1">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49986007|title=Will a deal with Russia bring peace to Ukraine?|date=11 October 2019|work=BBC News|access-date=11 October 2019|language=en-GB}}</ref> но тоа останало нерешено. <ref name="7265424Donbass">{{In lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/articles/2020/09/7/7265424/ The longest truce in Donbas. ]</ref> Во текот на 2021 година, руските посредници ги засилиле своите напади додека руските сили се насобрале во близина на границите на Украина. <ref name="56678665Ukraineconflict">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-56678665|title=Ukraine conflict: Moscow could 'defend' Russia-backed rebels|date=2021-04-09|work=BBC News|language=en-GB}}</ref> Русија ги признала ДНР и ЛНР како независни држави на 21 февруари 2022 година и распоредила „мировни“ трупи таму. На 24 февруари, Русија започнала целосна инвазија на Украина, вклучувајќи ја и војната во Донбас во неа. Околу 14.000 луѓе биле убиени во војната: 6.500 руски сили, 4.400 украински сили и 3.400 цивили од двете страни. Повеќето цивилни жртви биле во првата година. Во 2011 година, областите Луганск и Донецк имале вкупно население од 6,1 милиони. Како резултат на војната во Донбас, 2 милиони побегнале како бегалци. <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=42, 43|language=en}}</ref> == Позадина == И покрај тоа што е призната како [[Распад на Советскиот Сојуз|независна држава од 1991 година]], како поранешна република составен дел од [[Советски Сојуз|СССР]], [[Украина]] била перцепирана од раководството на [[Русија]] како дел од нејзината [[сфера на влијание]]. Во еден труд од 2002 година, Тарас Куцио напишал: „''Додека ја прифаќаше украинската независност, Путин се обиде да ја вовлече Украина во поблиски односи. Овој пристап беше прифатлив за источните украински [[Олигархија|олигарси]], кои не негуваат антируски чувства''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/occ47.pdf|title=EU and Ukraine: a turning point in 2004?|last=Kuzio|first=Taras|authorlink=Taras Kuzio|date=November 2003|work=European Union Institute for Security Studies|page=11|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202143301/https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/occ47.pdf|archive-date=2 December 2022}}</ref> Во 2011 година, Кузио напишал:<blockquote>Традиционалната советска политика на поделба на источните наспроти западните Украинци, тогашните „буржоаски националисти“, а сега „лудите Галицијци“, останува на сила. Оваа тактика намерно ја употреби администрацијата на Јанукович, која промовира стратегија на регионално „раздели па владеј“ преку поларизација, користејќи провокации во стилот на 9 мај, за да го одржи трајно мобилизиран својот источноукраински електорат.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/yanukovych_looks_to_soviet_nationalism_to_stay_in_power/24227494.html|title=Yanukovych Relies on Soviet Nationalism to Stay in Power|last1=Kuzio|first1=Taras|date=8 June 2011|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref></blockquote>  Аналитичарите изјавиле дека од февруари 2014 година, Русија имала можност да: <ref name="postponed-war">{{Наведено списание|last=Ilin|first=Illia|last2=Nihmatova|first2=Olena|date=14 December 2023|title=Exploring Russia's Postponed War Against Ukraine: A Corpus-Based Analysis of Strategic Studies Institutes' Publications from 1991 to 2014|journal=Central European Journal of International and Security Studies|volume=17|issue=4|pages=4–36|doi=10.51870/WUJQ2611|doi-access=free}}</ref> * [[Руско-украински спорови за гас|Контролира и манипулира со цената на испораките на гас]] на штета на Украина (во изминатите неколку години, двапати го прекинала протокот на гас во земјата за да ги натера украинските лидери да дејствуваат); * Произволно [[Руско ембарго на украинските производи|воведува трговски ограничувања врз украинскиот извоз]]; * Да ја преплави Украина со телевизиска пропаганда што ги истакнува наводното мешање на Западот во внатрешните работи на Украина; * Да ги разгори сецесионистичките чувства во рускојазичните области како што се Крим и Донецк. Украинската држава, исто така, тврдела дека руски државни оперативци биле инфилтрирани во нејзините безбедносни служби во периодот пред настаните од 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.lb.ua/news/2024/09/24/32454_maydan_cases_former_sbu_officials.html|title=Maydan cases: former SBU officials, 20 high-ranking Russian FSB officials to be tried|date=24 September 2024|work=LB.ua}}</ref> Според Институтот за современа Русија, [[Кремљ]], исто така, држел цврста контрола врз претседателот на Украина, [[Виктор Јанукович]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://imrussia.org/en/world/666-the-kremlins-euromaidan-endgame|title=The Kremlin's Euromaidan Endgame|date=13 February 2014}}</ref> === Украинска револуција === Во ноември 2013 година, протестите „[[Евромајдан]]“ започнале како одговор на ненадејната одлука на Јанукович да се откаже од договорот за политичко здружување и слободна трговија со [[Европска Унија|Европската унија]] (ЕУ), наместо тоа избирајќи поблиски врски со [[Русија]]. Порано истата година, [[Врховна Рада|украинскиот парламент]] со огромно мнозинство го одобрил финализирањето на договорот со ЕУ. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/parliament-passes-statement-on-ukraines-aspirations-for-european-integration-320792.html|title=Parliament passes statement on Ukraine's aspirations for European integration|date=22 February 2013|work=[[Kyiv Post]]|quote=A total of 315 of the 349 MPs registered in the sitting hall supported the document on Friday. The draft document reads that the Verkhovna Rada "within its powers, will ensure that the recommendations concerning the signing of the Association Agreement between Ukraine and the EU, which are stipulated in the resolutions of the European Parliament and the conclusions of the Council of the EU approved on December 10, 2012, at a meeting of the EU foreign ministers, will be fulfilled."}}</ref> Русија извршила притисок врз Украина да го отфрли. <ref>{{Наведена книга|title=The European Union in Crisis|publisher=Palgrave Macmillan|editor-last=Dinan|editor-first=Desmond|pages=3, 274|editor-last2=Nugent|editor-first2=Neil}}</ref> Обемот на протестите се проширил, со повици за оставка на Јанукович. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-idUSBRE9BA04420131212|title=Kiev protesters gather, EU dangles aid promise|date=2013-12-12|work=[[Reuters]]|access-date=2023-07-07|language=en}}</ref> Демонстрантите се спротивставиле на она што го сметале за [[Корупција во Украина|корупција во владата]] и злоупотреба на моќ, [[Украински олигарси|олигархиско]] владеење, [[полициска бруталност]] и кршење на [[Човекови права во Украина|човековите права]]. <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine's Euromaidan: Analyses of a Civil Revolution|date=2015|publisher=[[Ibidem Press]]|editor-last=Marples|editor-first=David|pages=9–14|editor-last2=Mills|editor-first2=Frederick}}</ref> На 28 јануари 2014 година, украинската влада поднела оставка. Протестите кулминирале на 18-20 февруари 2014 година со судири во [[Киев]] меѓу демонстрантите и специјалната полиција за немири Беркут, во кои [[Список на загинати учесници во Евромајдан|биле убиени 108 демонстранти]]; повеќето од нив биле застрелани од [[Снајпер|снајперисти]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHRThematicReportUkraineJan2014-May2016_EN.pdf|title=Accountability for killings in Ukraine from January 2014 to May 2016|publisher=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|pages=9, 21–25}}</ref> На 21 февруари, претседателот Јанукович и опозицијата [[Договор за решавање на политичката криза во Украина|потпишале договор]] за формирање привремена влада на единство, предвремени избори и итни уставни измени (кои требало да ги потпише претседателот). Сепак, Јанукович тајно побегнал од градот таа вечер. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=1 March 2022}}</ref> Следниот ден, парламентот [[Револуција на достоинството|гласал за негово отстранување од функцијата]]. Околу 73% од парламентот и членовите на сите партии гласале за негово отстранување, вклучувајќи ги и членовите на [[Партија на регионите|неговата партија]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25|date=24 February 2014|work=[[Interfax-Ukraine]]|access-date=25 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|archive-date=10 February 2020}}</ref> На 27 февруари била формирана привремена влада и биле закажани предвремени претседателски избори. Оваа серија настани станала позната како [[Револуција на достоинството]]. Веднаш по револуцијата, необележани руски трупи [[Руска окупација на Крим|ја окупирале]] украинската територија [[Крим (полуостров)|Крим]] . По нелегален референдум, Крим бил [[Руска анексија на Крим|анексиран од Русија]]. === Протести во Донбас === [[Податотека:2014-03-09._Протесты_в_Донецке_019.jpg|лево|мини|Проруски демонстранти во [[Донецк]], 9 март 2014 година]] По револуцијата, во делови од Донбас започнале контрареволуционерни и [[Проруски протести во Украина (2014)|проруски протести]]. Во последниот попис, населението на Донбас вкупно имало околу 58% [[Украинци|етнички Украинци]] и 38% [[Руси во Украина|етнички Руси]]: [[Донечка Област|Донечката Област]] имала 57% Украинци и 38% Руси, додека [[Луганска Област|Луганската Област]] имала 58% Украинци и 39% Руси. <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine Over the Edge: Russia, the West and the "New Cold War"|last=Hahn|first=Gordon|date=2018|publisher=McFarland|page=116}}</ref> Национална анкета спроведена во март-април 2014 година покажала дека 58% од испитаниците во Донбас сакале автономија во рамките на Украина, а 31% сакале отцепување. <ref name="Katchanovski">{{Наведена книга|title=Ukraine in Crisis|last=Ivan Katchanovski|date=2017|publisher=Taylor & Francis|editor-last=Petro|editor-first=Nicolai|pages=64–65|chapter=The Separatist War in Donbas}}</ref> Донбас бил регионот кој најмногу го поддржувал Јанукович и неговата Партија на регионите. Луѓето во Донбас најмногу ги следел руските медиуми, кои ја прикажувале новата привремена влада на Украина како нелегитимна „''фашистичка хунта''“ и дека етничките Руси се во непосредна опасност.  [[Хакирање на е-поштата на Сурков|Протечените е-пораки]] и телефонски повици подоцна откриле дека руската држава ги финансирала и организирала сепаратистите, главно преку советниците на Кремљ , [[Владислав Сурков]] и [[Сергеј Глазев]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/|title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine|last=Umland|first=Andreas|date=1 November 2016|work=[[European Council on Foreign Relations]]}}</ref> <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NxdXEAAAQBAJ&dq=%22We+now+know+that+Kremlin+advisors+Vladislav+Surkov+and+Sergei+Glazyev+had+directed+efforts+to+coordinate+and+organize+these+protests+at+the+beginning+of+March+2014%22&pg=PA26|title=The War in Ukraine's Donbas: Origins, Contexts, and the Future|last=David R. Marples|date=2021|publisher=Central European University Press|isbn=978-963-386-420-3|pages=26|quote=The Russian Spring was not exactly a spontaneous uprising. We now know that Kremlin advisors Vladislav Surkov and Sergei Glazyev had directed efforts to coordinate and organize these protests at the beginning of March 2014, turning them into a pro-Russian separatist movement.}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://static.rusi.org/201907_op_surkov_leaks_web_final.pdf|title=The Surkov Leaks: The Inner Workings of Russia's Hybrid War in Ukraine|last=Shandra|first=Alya|last2=Seely|first2=Robert|date=2019|publisher=[[Royal United Services Institute]]}}</ref> Проруските демонстранти ја окупирле зградата на регионалната државна администрација во Донецк од 1 до 6 март 2014 година, сè додека СБУ не ги отстранил. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbsnews.com/news/ukrainian-city-of-donetsk-epitomizes-countrys-crisis/|title=Ukrainian city of Donetsk epitomizes country's crisis|date=6 March 2014|access-date=7 March 2014|publisher=CBS News}}</ref> [[Павел Губарев]] бил прогласен за „народен гувернер“ на Донечката област, а [[Александар Харитонов]] за „народен гувернер“ на Луганската Област. <ref>{{Наведена книга|title=The Donbas Conflict in Ukraine: Elites, Protest, and Partition|last=Platonova|first=Daria|date=2021|publisher=Routledge|pages=211–212}}</ref> Украинските власти ги уапсиле локалните сепаратистички лидери на почетокот на март. Тие биле заменети со личности поврзани со руските безбедносни служби. Политикологот Тарас Кузио напишал дека Русија ги преобразила демонстрантите „''во вооружени бунтовници; ова никогаш не бил органски процес''“. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=11|language=en}}</ref> На 6 април, 1.000–2.000 демонстранти во [[Донецк]] побарале референдум за автономија или присоединување кон Русија, сличен на оној одржан на Крим во март. <ref name="BBC100a6414">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26910210|title=Ukraine: Pro-Russians storm offices in Donetsk, Luhansk, Kharkiv|date=6 April 2014|work=BBC News}}</ref> Стотици маскирани мажи заплениле оружје од зградата на СБУ во градот, {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} а голема толпа [[Освојување на Донецк (2014)|упаднала и ја окупирала]] зградата на РСА во Донецк, кревајќи го руското знаме. Тие побарале регионалниот совет да гласа за референдум за присоединување кон Русија следниот ден, {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} ветувајќи дека во спротивно ќе ја преземат контролата врз регионалната влада со „мандат на народот“, разрешувајќи ги сите избрани регионални советници и членови на парламентот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/6/7021524/|date=6 April 2014|work=[[Ukrainska Pravda]]|language=uk|script-title=uk:Донецькі сепаратисти готуються сформувати "народну облраду" та приєднатися до РФ}}</ref> Бидејќи овие барања не биле исполнети, следниот ден активистите ја прогласиле [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] (ДНР) за независна држава. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26919928|title=Ukraine crisis: Protesters declare Donetsk 'republic'|date=2014-04-07|work=BBC News|access-date=2024-12-24|language=en-GB}}</ref> Немирите започнале и во [[Луганск]] на 6 април, кога стотици демонстранти го опседнале седиштето на СБУ шест часа, барајќи ослободување на антивладините милитанти кои биле држени таму. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} На крајот тие упаднале и ја окупирале зградата, ослободувајќи затвореници и запленувајќи оружје. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Министерот за внатрешни работи, [[Арсен Аваков]], на 9 април 2014 година изјавил дека сепаратистичката окупација на зградите на украинската влада во Донбас ќе биде прекината во рок од 48 часа, со преговори или со сила, изјавувајќи: „''ние сме подготвени и за двете''“. Вршителот на должноста претседател [[Олександар Турчинов]] веќе наредил заземената зграда на регионалната администрација во Донецк да се стави „''под државна заштита''“, <ref name="cnn.com">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2014/04/09/world/europe/ukraine-crisis/index.html|title=Ukraine unrest will be resolved by force or talks in 48 hours, minister says|last=Laura Smith-Spark|date=10 April 2014|access-date=30 July 2015|publisher=CNN|last2=Kellie Morgan}}</ref> <ref name="Ukrainska Pravda">{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021915/|date=9 April 2014|work=Ukrainian Pravda|access-date=26 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826105357/http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021915/|archive-date=26 August 2014|language=uk|script-title=uk:Турчинов наказав взяти під держохорону будівлю Донецької ОДА|trans-title=Turchynov ordered to take the Donetsk Regional State Administration building under state protection}}</ref> и понудил амнестија на сепаратистите кои се разоружале и се предале. На 11 април, било објавено дека премиерот [[Арсениј Јацењук]] изјавил дека иако е против употребата на сила, сè има граници. == Првата фаза од војната (2014-2015) == Иако првичните протести биле во голема мера самородни изрази на незадоволство од новата украинска влада, Русија ги искористила за да започне координирана политичка и воена кампања против Украина.  Руските граѓани го предводеле сепаратистичкото движење во Донецк од април 2014 година, а биле поддржани од волонтери и материјална опрема од Русија. <ref name="REUeuada">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|title=Pushing locals aside, Russians take top rebel posts in east Ukraine|date=27 July 2014|work=Reuters|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728013327/https://www.reuters.com/article/2014/07/27/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|archive-date=28 July 2014}}</ref> Со ескалацијата на судирот во мај 2014 година, Русија применила „ хибриден пристап“, распоредувајќи комбинација од дезинформации, нерегуларни борци, редовни руски трупи и конвенционална воена поддршка за дестабилизација на Донбас.  <ref name="Fedorov">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7vODDwAAQBAJ|title=Routledge Handbook of Russian Security|last=Fedorov|first=Yury E.|date=15 January 2019|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-18122-8|language=en|chapter=Russia's 'Hybrid' Aggression Against Ukraine}}</ref> === Освојување на градови === [[Податотека:2014-04-14_Sloviansk_city_council_-_3.jpg|мини|Проруски паравоени сили го окупираат градскиот совет на Славјанск, 14 април 2014 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bellingcat.com/news/uk-and-europe/2014/08/27/who-exactly-are-the-terek-wolf-sotnia/|title=Who Exactly Are The Terek Wolf Sotnia?|last=Team|first=Bellingcat Investigation|date=2014-08-27|work=bellingcat|language=en-GB|accessdate=2023-01-04}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://euromaidanpress.com/2014/05/17/russian-mercenaries-in-the-donbas/|title=Russian mercenaries in the Donbas|last=Shkandrij|first=Myroslaw|date=May 17, 2014|work=[[Euromaidan Press]]}}</ref>]] Помеѓу 12 и 14 април 2014 година, руски милитанти ја презеле контролата врз владини згради во неколку градови во Донечката област, вклучувајќи ги [[Славјанск]], [[Краматорск]], [[Друшкивка]], [[Горливка]], [[Мариупол]], Енакиево, Макиевка и Ждановка. <ref name="gorlovkafox">{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/ukraine-asks-for-un-peacekeepers-as-pro-russia-militants-seize-more-buildings|title=Another government building in eastern Ukraine attacked by pro-Russia militants|date=14 April 2014|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414104652/http://www.foxnews.com/world/2014/04/14/deadline-for-pro-russian-gunmen-to-leave-ukraine-government-buildings-passes/|archive-date=14 April 2014|publisher=Fox News}}</ref> <ref name="zhdanovka">{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/activists-easily-seize-local-council-building-in-donetsk-regions-zhdanovka-343434.html|title=Activists easily seize local council building in Donetsk region's Zhdanovka|date=14 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904150402/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/activists-easily-seize-local-council-building-in-donetsk-regions-zhdanovka-343434.html|archive-date=4 September 2014}}</ref> ==== Славјанск ==== [[Податотека:2014-04-14_Sloviansk_city_council_-_2.jpg|мини|Проруските бунтовници ја окупираат зградата на градската администрација во Славјанск, 14 април 2014 година]] На 12 април 2014 година, тешко вооружена руска паравоена единица ја преминала границата од Русија во Украина и го зазела стратешкиот град Славјанск. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Тие ја нападнале и ја окупирале градската административна зграда, полициската станица и зградата на СБУ, заплениле оружје и поставиле блокади на патиштата со помош на локални вооружени активисти. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref name="kpslov">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-extremists-seize-police-stations-in-donetsks-slavyansk-shaktarysk-fail-to-take-donetsk-prosecutors-office-343195.html|title=Armed pro-Russian extremists launch coordinated attacks in Donetsk Oblast, seize buildings and set up checkpoints|last=Mark Rachkevych|date=12 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=28 July 2015}}</ref> Милитантите [[Зелени човечиња|не носеле никакви ознаки]] и биле испратени од окупираниот Крим преку Русија. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Единицата била составена од педесет доброволци од руските вооружени сили, под команда на поранешниот полковник на ГРУ [[Игор Гиркин|Игор „Стрелков“ Гиркин]], {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine's Maidan, Russia's War: A Chronicle and Analysis of the Revolution of Dignity|last=Wynnyckyj|first=Mychailo|date=2019|publisher=[[Columbia University Press]]|pages=151–153|quote=On 12 April 2014, the city's main administrative building, its police station and SBU office were stormed and captured by a group of heavily armed men. These later turned out to be 'volunteers' from the Russian Armed Forces under the command of Russian GRU Colonel Igor Girkin}}</ref> десничарски руски националист поврзан со неоимперијалистичкото движење. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/europe/the-ukraine-war-from-perspective-of-russian-nationalists-a-1023801.html|title=Russian Far-Right Idol: The Man Who Started the War in Ukraine|last=Bidder|first=Benjamin|work=Der Spiegel|access-date=27 August 2015}}</ref> Во интервју за рускиот ултранационалистички весник ''Завтра'', тој изјавил дека оваа акција ја предизвикало војната во источна Украина:<blockquote>„Јас сум тој што го повлекол чкрапалото на оваа војна. Да не ја беше преминала нашата единица границата, сè ќе пропаднеше, како во Харков или Одеса“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine|date=21 November 2014|work=[[The Moscow Times]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who 'pulled the trigger of war' in Ukraine?|date=26 November 2014|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who "pulled the trigger of war" in Ukraine?|last=Kim|first=Lucian|date=25 November 2014|work=[[Reuters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126151235/http://blogs.reuters.com/great-debate/2014/11/25/should-putin-fear-the-man-who-pulled-the-trigger-of-war-in-ukraine/|archive-date=26 November 2014}}</ref></blockquote> [[Податотека:Igor_Ivanovich_Strelkov.jpg|мини|Рускиот командант Игор „Стрелков“ Гиркин, кој признал дека ја започнал војната во Донбас во април 2014 година]] Гиркин објаснил дека „''никој таму не сакал да се бори''“ сè додека неговата единица не го освоила Славјанск. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/europe/the-ukraine-war-from-perspective-of-russian-nationalists-a-1023801.html|title=Russian Far-Right Idol: The Man Who Started the War in Ukraine|last=Bidder|first=Benjamin|work=Der Spiegel|access-date=27 August 2015|quote=But his big moment would only come later. In April 2014, Strelkov, joined by armed irregulars from Russia, marched from Crimea to the provincial city of Sloviansk, which is strategically located between the population centers of Donetsk and Kharkiv. "In the beginning, nobody there wanted to fight," Strelkov recalls. He and his men attacked a police station in Sloviansk and created facts on the ground.}}</ref> Проруските милитанти незаконски притвориле новинари (вклучувајќи го и Американецот Сајмон Островски), локални цивили и избраната градоначалничка, Нелја Штепа. На 25 април, тие киднапирале осум набљудувачи на ОБСЕ и ги држеле како заробеници, тврдејќи дека се „''шпиони на НАТО''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/27/ukraine-kidnapped-observers-slavyansk-vyacheslav-ponomarev|title=Ukraine: kidnapped observers paraded by pro-Russian gunmen in Slavyansk|date=27 April 2014|work=[[The Guardian]]|access-date=12 March 2025}}</ref> Милитантите, исто така, извршиле неколку погубувања по кратка постапка. Гиркин подоцна ја презел одговорноста за нив. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novayagazeta.ru/articles/2020/07/17/86300-besslavnye-gibridy|title=Бесславные гибриды|work=Новая газета – Novayagazeta.ru|language=ru|accessdate=20 July 2020}}</ref> Според Сергиј Куделија во ''„Освој го градот, поништи ја државата: Почетокот на руската војна против Украина'' “, „''Ниту еден од локалните активисти кои ги организираа првите антикиевски протести во Славјанск не одигра никаква истакната улога откако Гиркин го зазеде градот''“. Иако некои се приклучиле на паравоените сили, тие биле командувани од надворешни лица; „сепаратистичкиот отпор во Славјанск бил целосно подреден на интересите на мала група руски граѓани кои дејствувале во координација со нивните московски шефови“. {{Sfn|Kudelia|2025}} ==== Краматорск ==== Истиот ден кога бил освоен Славјанск, луѓето на Гиркин ја нападнале полициската станица во блискиот [[Краматорск]], што резултирало со престрелка. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022218/|date=12 April 2014|work=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:На Донбасі сепаратисти і міліція влаштували перестрілку|trans-title=Separatists and police engaged in a gunfight in Kramatorsk}}</ref> Борците, тврдејќи дека се членови на Донбаската народна милиција, подоцна ја зазеле полициската станица. Тие го отстраниле знакот на полициската станица и го кренале знамето на [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] над зградата. <ref name="militaproof">{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022227/|title=Приїжджі загарбники в Краматорську назвалися "народним ополченням"|date=12 April 2014|work=Ukrainska Pravda}}</ref> Потоа издале ултиматум во кој било наведено дека доколку градоначалникот и администрацијата на градот не се заколнат на верност кон Републиката до следниот понеделник, ќе ги отстранат од функцијата. <ref name="militaproof" /> ==== Горливка ==== Проруските милитанти наравиле обид да го освојат полицискиот штаб во [[Горливка]] на 12 април, но биле спречени. ''„Украинска правда“'' објавила дека полицијата изјавила дека целта на обидот за заземање била да се добие пристап до складиште за оружје. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022226/|date=12 April 2014|access-date=28 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:У Горлівці міліція відбила атаку сепаратистів на "зброю МВС"|trans-title=Horlivka police repelled a separatist attack on "Ministry of Internal Affairs weapons"}}</ref> Тие изјавиле дека ќе употребат сила доколку е потребно за да ја одбранат зградата од „криминалци и терористи“. <ref>{{Наведени вести|url=http://novosti.dn.ua/details/222549/|date=12 April 2014|access-date=28 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722094612/http://novosti.dn.ua/details/222549/|archive-date=22 July 2015|agency=Novosti.dn|language=ru|script-title=ru:Горловские милиционеры во всеоружии и готовы обороняться|trans-title=Horlivka militiamen fully armed and ready to defend}}</ref> До 14 април милитантите ја освоиле зградата по напнатата пресметка со полицијата. Некои членови на локалната полициска единица пребегнале во Донечката Народна Република порано во текот на денот, додека преостанатите полицајци биле принудени да се повлечат, дозволувајќи им на бунтовниците да ја преземат контролата врз зградата. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/2014/04/14/live-ukraine-pro-russian-attack-police-hq-in-horlivka/|title=Pro-Russian attack police HQ in Horlivka as Kyiv's deadline expires|date=14 April 2014|work=Euronews|access-date=14 April 2014}}</ref> Локалниот началник на полицијата бил заробен и тешко претепан од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/14/7022432/|date=14 April 2014|access-date=28 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:Аваков: Керівник міліції Горлівки – справжній офіцер – побитий, але живий|trans-title=Avakov: The Head of Police of Horlivka – a true officer – is battered but alive}}</ref> Заменик претседателот на градскиот совет на Горловка, [[Володимир Рибак]], бил киднапиран од маскирани мажи за кои се верува дека биле проруски милитанти на 17 април. Неговото тело подоцна било пронајдено во река во окупираниот Славјанск на 22 април. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.unian.net/politics/910433-v-reke-na-donetchine-nashli-telo-mujchinyi-pohojego-na-propavshego-deputata-iz-gorlovki-smi.html|date=22 April 2014|access-date=28 July 2015|language=ru|script-title=ru:В реке на Донетчине нашли тело мужчины, похожего на пропавшего депутата из Горловки|trans-title=A man's body, resembling the missing Horlivka councilor, has been found in a river in the Donetsk Region}}</ref> Зградата на градската администрација била заземена на 30 април, со што се зацврстила сепаратистичката контрола врз Горловка. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/pro-russian-separatists-seize-buildings-in-east-ukraines-horlivka/article18335644/|title=Pro-Russian separatists seize buildings in east Ukraine's Horlivka|date=30 April 2014|work=The Globe and Mail|access-date=30 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140430163031/http://www.theglobeandmail.com/try-it-now/?articleId=18335644|archive-date=30 April 2014|location=Toronto}}</ref> ==== Други населби ==== Други помали градови, како и владини згради, биле освоени од милитантите поддржани од Русија во Донбас. Во [[Бахмут|Артемивск]] (Бахмут) на 12 април, сепаратистите не успеале да ја освојат локалната канцеларија на Министерството за внатрешни работи, туку наместо тоа [[Битка за Артемивск|ја освоија]] зградата на градската администрација и го кренале знамето на ДНР над неа. Зградите на градската администрација во [[Енакиево]] и [[Друшкивка]] биле исто така освоени. Полицијата го одбила нападот на проруските милитанти врз канцеларијата на Министерството за внатрешни работи во [[Лиман (град)|Красни Лиман]] на 12 април, но зградата подоцна била освоена од сепаратистите по престрелка. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ghanaiannews.ca/ukraine-crisis-another-police-building-seized-in-east/|title=Ukraine Crisis: Another police building seized in east|publisher=Ghanaiannews.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014053700/http://www.ghanaiannews.ca/ukraine-crisis-another-police-building-seized-in-east/|archive-date=14 October 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците поврзани со Донбаската народна милиција окупирале регионална административна зграда во [[Харцизк]] на 13 април, а потоа и локална административна зграда во [[Ждановка]] на 14 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2014/9/20/timeline-ukraines-political-crisis|title=Timeline: Ukraine's political crisis|date=20 September 2014|access-date=20 September 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> На 12 април, необележани проруски милитанти го зазеле седиштето на Министерството за внатрешни работи во [[Донецк]] и две полициски станици без отпор, додека нападот врз канцеларијата на генералниот обвинител бил одбиен. По преговорите меѓу милитантите и оние во зградата, шефот на канцеларијата поднел оставка од својата функција. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022201/|title=Сепаратисти змусили керівника Донецької облміліції піти у відставку|date=12 April 2014|work=Ukrainska Pravda}}</ref> Според анонимни сведоци, некои милитанти носеле униформи на специјалните полициски сили [[Беркут (специјална полициска единица)|Беркут]], кои биле распуштени од новата влада по февруарската револуција. <ref name="teleapr12">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10763008/Fears-of-full-scale-Russian-invasion-as-eastern-Ukraine-cities-toppled.html|title=Fears of full-scale Russian invasion as eastern Ukraine cities toppled|last=Oliphant|first=Roland|date=12 April 2014|work=The Daily Telegraph|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10763008/Fears-of-full-scale-Russian-invasion-as-eastern-Ukraine-cities-toppled.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Милитантите, исто така, ја зазеле зградата на општинската администрација без отпор на 16 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2014/04/16/4d36b1b6-c532-11e3-b574-f8748871856a_story.html|title=Ukrainian troop defections escalate tensions in eastern Ukraine|date=16 April 2014|work=The Washington Post|access-date=16 April 2014}}</ref> Демонстрантите го кренале знамето на ДНР над зградите на градската администрација во [[Покровск|Красноармијск]] и [[Новоазовск]] на 16 април. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/728259|title=Protesters hoist Donetsk People's Republic's flag in Novoazovsk, Krasnoarmeisk|date=16 April 2014|work=Information Telegraph Agency of Russia|access-date=23 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204211051/http://tass.ru/en/world/728259|archive-date=4 February 2016}}</ref> Зградата на локалната администрација во [[Сиверск]] била слично заземена на 18 април. По преземањето, локалната полиција објавила дека ќе соработува со активистите. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304626304579509100018004342|title=Eastern Ukraine's Pro-Russian Activists Stand Fast|last=Sonne|first=Paul|date=18 April 2014|publisher=The Wall Street Journal|last2=White|first2=Gregory L.}}</ref> === Почеток на владина „Антитерористичка операција“ === [[Податотека:2014-04-15._Протесты_в_Донецке_001.jpg|мини|Барикадата пред зградата на регионалната државна администрација на Донецксо слоган кој ги повикува ЕУ и САД да „си одат дома“, алудирајќи на тврдења за западна интервенција.]] Првите смртни случаи во судирот во Донбас се случиле на 13 април, кога руските паравоени сили кои го окупирале Славјанск отвориле оган врз украинските офицери на СБУ на периферијата на градот. Капетанот на украинската Алфа група, Генадиј Биличенко, бил убиен, а неколку биле ранети, додека најмалку еден руски милитант бил убиен од возвратен оган. <ref>{{Наведена книга|title=Beyond Frozen Conflict|last=von Twickel|first=Nikolaus|date=2020|publisher=Bloomsbury Publishing|page=61}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/13/ukraine-president-warns-largescale-antiterrorist-operation-pro-russia-forces|title=Ukraine warns of 'large-scale operation' against pro-Russian forces after clashes|date=13 April 2014|work=[[The Guardian]]}}</ref> <ref name="Kyiv servicemen killed">{{Наведени вести|url=https://archive.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/at-least-24-servicemen-killed-during-ukraines-anti-terrorist-operation-348075.html|title=At least 24 servicemen killed during Ukraine’s anti-terrorist operation|date=18 May 2014|work=[[Kyiv Post]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://docs.un.org/en/A/73/PV.67|title=UN General Assembly, 73rd session: 67th plenary meeting|date=20 February 2019|publisher=[[United Nations]]|page=3|quote=President Poroshenko: The war claimed its first victim in Donbas on 13 April 2014. His name was Gennady Bilichenko. He was a Ukrainian officer and part of a group that had strict orders not to respond to provocations. Back then, we entertained the illusion that war was still avoidable. That group was ambushed near the city of Slovyansk. Gennady died from gunfire. Six days later, the same Russian officers detained Volodymyr Rybak, a local politician in Horlivka who wanted only to raise the Ukrainian flag in his town. At his side was 19-year-old activist Yuriy Popravko. They tortured them, split open their stomachs and pushed them, while still alive, into the river. That is how Russia’s war in Donbas started.}}</ref> Како одговор на сепаратистичкото освојување на Славјанск и Краматорск, нападите врз владините сили и полициските станици во Донбас и нивното одбивање да се предадат, Турчинов објавил дека украинските сили ќе започнат „Антитерористичка операција“ на 15 април. <ref name="news.biharprabha.com">{{Наведени вести|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/pro-russian-group-in-donetsk-declare-independence-from-ukraine/|title=Pro-Russian Group in Donetsk declare independence from Ukraine|access-date=7 April 2014|publisher=news.biharprabha.com|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Сепак, украинските сили биле доста слабо подготвени и операцијата наскоро била прекинета. <ref name="IrregularArmy">{{Наведена книга|url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISW%20Separatist%20ORBAT%20Holcomb%202017_Final.pdf|title=The Kremlin's Irregular Army|last=Holcomb|first=Franklin|publisher=Institute for the Study of War|year=2017|access-date=5 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120225729/https://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISW%20Separatist%20ORBAT%20Holcomb%202017_Final.pdf|archive-date=20 January 2022}}</ref> Рускиот паравоен командант Игор Стрелков изјавил дека украинските сили на почетокот биле „''исклучително претпазливи''“, бидејќи руските трупи биле натрупани на границата со Украина и Украинците не биле сигурни како ќе одговори Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who 'pulled the trigger of war' in Ukraine?|date=26 November 2014|work=[[Reuters]]|access-date=23 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231122231958/https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|archive-date=22 November 2023}}</ref> [[Податотека:Kramatorsk_situation_2014-04-12_and_04-16_EN.png|мини|Карта на битката кај Краматорск од 12 до 16 април]] Како дел од оваа контраофанзива, во [[Битка за Краматорск|битката за Краматорск]], украинските специјални сили го вратиле Краматорскиот аеродром на 15 април, по судир со Донбаската народна милиција. Украинските власти и руските медиуми соопштиле дека најмалку четворица бунтовници биле убиени, а неколку заробени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/04/16/world/europe/ukraine-russia.html|title=Ukraine Sends Force to Stem Unrest in East|last=Kramer|first=Andrew E.|date=15 April 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> <ref name="airfield">{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/turchynov-anti-terrorist-operation-has-begun-in-northern-donetsk-343563.html|title=Ukrainian troops in control of Donetsk Oblast's Kramatorsk airfield, Ukrainian deputy prime minister says several hundred Russian troops in Ukraine|date=16 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=3 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503234455/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/turchynov-anti-terrorist-operation-has-begun-in-northern-donetsk-343563.html|archive-date=3 May 2014}}</ref> Надвор од аеродромот, лути демонстранти го опколиле украинскиот командант на единицата, генерал-потполковник Васил Крутов и побарале да дознае зошто војниците „пукале врз локалното население“. Крутов изјавил дека немирите ги водат руските сили и „''Треба да го уништиме овој странски напаѓач''“. <ref name="krutovguardian">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/15/troops-fire-mob-ukraine-oleksandr-turchynov-general-vasily-krutov|title=Troops fire as locals in Kramatorsk confront Ukraine general Vasily Krutov|date=15 April 2014|work=The Guardian|access-date=14 April 2014}}</ref> На 16 април, 25-та воздушно-десантна бригада на Украина влегла во Краматорск во колони пешадиски борбени возила БМД-2. Тие биле блокирани од толпи цивили меѓу кои имаки и членови на руска диверзантско-терористичка група, според украинското министерство за одбрана. <ref name="BBC16Apr14">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27053500|title=Ukraine crisis: Military column 'seized' in Kramatorsk|date=16 April 2014|access-date=17 April 2014|publisher=BBC}}</ref> Една од колоните била опкружена и разоружана, а нивните шест оклопни возила биле запленети од руски паравоени сили, кои ги однеле во Славјанск. <ref name="BBC16Apr14" /> Истиот ден, голема толпа поддржана од руски паравоени сили запрела друга украинска оклопна колона во Пчолкино, пуштајќи ги да си одат дури откако војниците ги предале своите пушки. Поради ова, Турчинов објавил дека ќе ја распушти бригадата, иако ова подоцна било откажано. [[Податотека:BMDs_of_Sloviansk_self-defense.jpg|мини|Руски паравоени сили во Славјанск со пешадиско борбено возило БМД-2, 16 април 2014 година]] Во [[Мариупол]] на 17 април, тројца припадници на Донбаската народна милиција биле убиени, 11 ранети, а 63 уапсени по неуспешен напад врз база на украинската Национална гарда. На 17 април 2014 година, во [[Женева]] бил потпишан договор од претставници на Русија, Украина, ЕУ и САД. Во него се повикувало на прекин на огнот во Донбас, разоружување на сите нелегални вооружени групи и напуштање на сите нелегално окупирани згради и јавни места. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eeas.europa.eu/archives/docs/statements/docs/2014/140417_01_en.pdf|title=Geneva Statement on Ukraine|date=17 April 2014|publisher=[[European External Action Service]]}}</ref> Проруските паравоени сили одбиле да ги напуштат окупираните згради и одбиле да се разоружаат сè додека не се разоружа украинската националистичка група [[Десен Сектор]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/04/21/abductions-accusations-threaten-ukraine-agreement-a34398|title=Abductions, Accusations Threaten Ukraine Agreement|date=21 April 2014|work=[[The Moscow Times]]}}</ref> Украинската влада на 19 април 2014 година објавила дека ја прекинала контраофанзивата во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-27086511|title=Ukraine crisis: Kiev calls Easter truce in east|date=19 April 2014|work=BBC News}}</ref> На 20 април, сепаратистите во Енакиево ја напуштиле зградата на градската администрација таму, која ја окупирале од 13 април. И покрај ова, до 27 мај градот сè уште не бил под контрола на украинската влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/matthew-kaminski-contending-with-putins-hand-in-ukraines-badlands-1401233457|title=Contending With Putin's Hand in Ukraine's Badlands|last=Kaminski|first=Matthew|date=27 May 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=26 August 2014}}</ref> === Повторно започнување на украинската операција === [[Категорија:Донбас]] [[Категорија:Руско-украинска криза (2021-2022)]] [[Категорија:Руско-украинска војна]] [[Категорија:Судири во 2022 година]] [[Категорија:Судири во 2021 година]] [[Категорија:Судири во 2020 година]] [[Категорија:Судири во 2019 година]] [[Категорија:Судири во 2018 година]] [[Категорија:Судири во 2017 година]] [[Категорија:Судири во 2016 година]] [[Категорија:Судири во 2015 година]] [[Категорија:Судири во 2014 година]] [[Категорија:Војна во Донбас]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] [[Категорија:Статии со текст на украински]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] 138esufr3z0a88zfl1u52h76txobwyv 5542760 5542737 2026-04-21T07:59:32Z Тиверополник 1815 5542760 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Војна во Донбас | partof = [[Руско-украинска војна]] | image = {{multiple image|total_width=300px|perrow=2/2/2/2|border=infobox | image1 = A Russia-backed rebel armored fighting vehicles convoy near Donetsk, Eastern Ukraine, May 30, 2015.jpg | image2 = A Russia-backed rebel looking though firing port at his position near Donetsk, Eastern Ukraine, May 26, 2015.jpg | image3 = Ruins of Donetsk International airport (16).jpg | image4 = 2015-04-26-0314 (17283082376).jpg | image5 = Ukrainian troops during the Battle of Debaltseve, 5 February 2015 (3).jpg | image6 = Battalion "Donbas" in Donetsk region 04.jpg }}{{parabr}}'''Горен ред:''' Проруски паравоени сили во Донбас.<br />'''Средина:''' Последици од [[Втора битка за Донечкиот аеродром|Втората битка за Донечкиот аеродром]]; оштетени згради во [[Спартак (Донечкска Област)|Спартак]].<br />'''Долу:''' Украински тенк [[Т-64БВ]] за време на битката кај Дебалцево; војници од баталјонот Донбас на [[БТР-60]] во Донбас, август 2014 година. | caption = | date = {{start date|df= yes|2014|04|12}}<ref>{{Cite book |last1=Galeotti |first1=Mark |author1-link=Mark Galeotti |title=Armies of Russia's war in Ukraine |last2=Hook |first2=Adam |date=2019 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-4728-3345-7 |editor-last=Windrow |editor-first=Martin |series=Elite |location=Oxford New York|pages=14–16}}</ref><ref name="6Ynq0">{{Cite book |last=Mitrokhin |first=Nikolay |title=Civil war? Interstate war? Hybrid war? dimensions and interpretations of the Donbas Conflict in 2014-2020 |date=2021 |publisher=ibidem Verlag |isbn=978-3-8382-7383-9 |editor-last=Hauter |editor-first=Jakob |series=Soviet and post-Soviet politics and society |location=Stuttgart |chapter=Infiltration, Instruction, Invasion: Russia's War in the Donbas |editor-last2=Wilson |editor-first2=Andrew|page=115}}</ref>{{sfn|Arel|Driscoll|2023|p=[https://books.google.com/books?id=jIGhEAAAQBAJ&pg=PA4 4]}}<ref name="PlokhyTheRussoUkrainianWar123">{{Cite book |last=Plokhy |first=Serhii |author-link=Serhii Plokhy |date=2023 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |url=https://books.google.com/books?id=H2F_EAAAQBAJ&pg=PT23 |location=New York |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-1-324-05119-0 |pages=123–124}}</ref> – {{End date|df= yes|2022|2|24}}{{Efn|War escalated as [[Russia invaded Ukraine]] in full on 24 February 2022; however the term "war in Donbas" is not generally used for events occurring after the full-scale invasion started.}}<br />({{age in years, months, weeks and days|month1=04|day1=06|year1=2014|month2=02|day2=24|year2=2022}}) | place = [[Донечка Област]] и [[Луганска Област]] [[Украина]] | coordinates = | map_type = | map_relief = | latitude = | longitude = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | status = Опфатено од [[Руска инвазија на Украина (2022)|Руско-украинската војна]] (како дел од [[Источно боиште (Руска инвазија на Украина)|Источно боиште на Руската инвазија на Украина]]) | territory = Руски контролирани сепаратисти воспоставиле две широко непризнаени републики во делови од областите Донецк и Луганск. | combatants_header = | combatant1 = {{Tree list}} * {{flag|Russia}}<ref>{{cite news |date=24 April 2018 |title=PACE officially recognizes occupied areas in Donbas as 'effectively controlled' by Russia |publisher=Unian.info |url=https://www.unian.info/politics/10092899-pace-officially-recognizes-russia-s-occupation-of-donbas.html |access-date=27 April 2018}}</ref><ref>{{cite web |date=24 April 2017 |title=Ukraine vs Russia: The ICJ's Court Decision, Examined |url=https://en.hromadske.ua/posts/ukraine-vs-russia-the-icjs-court-decision-examined |access-date=27 April 2018 |publisher=en.hromadske.ua}}</ref><ref>{{cite web |date=22 May 2015 |title=Ukraine: Breaking Bodies: Torture and Summary Killings in Eastern Ukraine |url=https://www.amnesty.org/en/documents/eur50/1683/2015/en/ |access-date=20 May 2018 |publisher=Amnesty International |page=10 |quote=Sustained fighting erupted in eastern Ukraine that summer, amidst compelling evidence of Russian military involvement.}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of Donetsk People's Republic.svg}} [[Донечка Народна Република]]{{efn|name=DonetskLuhansk|Донечката Народна Република и Луганската Народна Република, кои биле марионетски држави контролирани од Русија, ја прогласиле својата независност од Украина во мај 2014 година. Среде целосната инвазија на Украина, Русија официјално ја објавила руската анексија на Донечката, Херсонската, Луганската и Запорошката област на 30 септември 2022 година.}} ** {{flagicon image|Flag of the Luhansk People's Republic.svg}} [[Луганска Народна Република]]{{efn|name=DonetskLuhansk}} {{Tree list/end}} | combatant2 = {{flag|Ukraine}} | units1 = {{flagicon|Russia}} '''Русија''' ''[[Борци од војната во Донбас#Руски сили|(детали)]]'' * [[Руски вооружени сили]] * [[Борци од војната во Донбас#Странски групи|Странски волонтери]] {{flagicon|Donetsk People's Republic}}{{flagicon|Luhansk People's Republic}} '''[[Руски сепаратистички сили во Донбас|Проруски сепаратисти]]''' ''[[Руски народни милиции во Украина|(детали)]]''<br /> [[Сепаратистички сили на војната во Донбас#Структура|Народна милиција на ДНР]]<br /> [[Сепаратистички сили на војната во Донбас#Структура|Народна милиција на ЛНР]] | units2 = {{flagicon|Ukraine}} '''Украина''' ''[[Борци од војната во Донбас#Украински сили|(детали)]]''<br /> [[Украински вооружени сили]] * [[Украински воздухопловни сили]] * [[Украински копнени сили|Копнени сили]] ** [[Баталјони за територијална одбрана (Украина)|Баталјони за територијална одбрана]] [[Безбедносна служба на Украина|Безбедносна служба]] [[Министерство за внатрешни работи на Украина|Министерство за внатрешни работи]] * [[Милиција (Украина)|Милиција]] * [[Национална гарда на Украина|Национална гарда]] [[Украински доброволни баталјони]]<ref>* {{cite news |last=Olena Goncharova |date=18 October 2015 |title=Foreign fighters struggle for legal status in Ukraine |work=[[Kyiv Post]] |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/foreign-fighters-struggle-for-legal-status-in-ukraine-400182.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018173857/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/foreign-fighters-struggle-for-legal-status-in-ukraine-400182.html |archive-date=18 October 2015}} * {{Cite news |date=19 October 2015 |title=Foreign nationals fighting for Ukraine in Donbas demand passports in exchange for their service |agency=[[Ukraine Today]] |url=http://uatoday.tv/society/foreign-nationals-fighting-for-ukraine-in-donbas-demand-passports-in-exchange-for-their-service-516210.html |access-date=26 October 2015}} * {{cite magazine |last=Nolan Peterson |date=4 August 2015 |title=Why a Russian Is Fighting for Ukraine |url=http://www.newsweek.com/why-russian-fighting-ukraine-320723 |magazine=[[Newsweek]] |access-date=26 October 2015}} * {{Cite news |date=19 October 2015 |title=They Came to Fight for Ukraine. Now They're Stuck in No Man's Land |work=[[Foreign Policy]] |url=https://foreignpolicy.com/2015/10/19/ukraines-abandoned-soldiers-russian-belarusian-volunteers/ |access-date=26 October 2015}} * {{Cite news |last=Megrelidze |first=Sophiko |date=23 January 2015 |title=Georgians in Ukraine fight shadow war |work=Associated Press |url=https://apnews.com/27f1501df4204a3b83e41a38b54bceff}}</ref> | combatant3 = | commander1 = {{ubl|{{flagdeco|Russia}} [[Владимир Путин]]|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Денис Пушилин]]<br /><small>(2018–2022)</small>|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Александар Захарченко]]<br /><small>(2014–2018)</small>{{Assassinated}}|{{flagicon|Russia}} [[Александар Бородај]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Russia}} [[Игор Гиркин]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Павел Губарев]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Леонид Пашечник]]<br /><small>(2017–2022)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Игор Плотницки]]<br /><small>(2014–2017)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Валериј Болотов]]<br /><small>(2014)</small>{{Assassinated}}}} | commander2 = {{ubl|{{flagdeco|Ukraine}} [[Володомир Зеленски]]<br /><small>(2019–2022)</small>|{{flagdeco|Ukraine}} [[Петро Порошенко]]<br /><small>(2014–2019)</small>|{{flagdeco|Ukraine}} [[Олександар Турчинов]]<br /><small>(2014)</small>}} | commander3 = | strength1 = {{ubl|40,000–45,000 борци<ref>{{Cite news |date=9 June 2015 |title=Pro-Russian rebels have 40,000-strong army, sufficient for 'mid-sized European state': Ukraine defence minister |work=ABC AU |url=http://www.abc.net.au/news/2015-06-09/ukrainian-rebels-have-army-the-size-of-small-european-state/6530828 |access-date=26 June 2015}}</ref>|9,000–12,000 руски војници<ref>{{Cite news |title=Kyiv Says 42,500 Rebels, Russian Soldiers Stationed in East Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russian-troops-fighting-poltorak/27059578.html |access-date=25 June 2015 |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=8 June 2015}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 March 2015 |title=Some 12,000 Russian soldiers in Ukraine supporting rebels: U.S. commander |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-russia-soldiers/some-12000-russian-soldiers-in-ukraine-supporting-rebels-u-s-commander-idUSKBN0LZ2FV20150303 |access-date=3 March 2015}}</ref>}} | strength2 = 64,000 војници<ref>{{Cite news |date=28 July 2015 |title=Probability of full-scale Russian invasion remains high – Ukrainian army general |agency=Ukraine Today |url=http://24today.net/open/484721 |url-status=dead |access-date=29 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228171239/http://24today.net/open/484721 |archive-date=28 February 2017}}</ref> | strength3 = | casualties1 = {{ubl|6,500 убиени{{Ref label|killed|*}}<ref name="OHCHR" />|{{nowrap|15,800–16,200}} повредени<ref name="OHCHR" />}} | casualties2 = {{ubl|4,535 убиени<ref name="memory" />|70 исчезнати<ref name="70missing">{{Cite news |date=6 September 2019 |title=UNIAN: 70 missing soldiers officially reported over years of war in Donbas |agency=Ukrainian Independent Information Agency |url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/unian-70-missing-soldiers-officially-reported-over-years-of-war-in-donbas.html |access-date=6 September 2019}}</ref>|{{nowrap|13,800–14,200}} повредени<ref name="OHCHR">{{cite web |url= https://ukraine.un.org/sites/default/files/2022-02/Conflict-related%20civilian%20casualties%20as%20of%2031%20December%202021%20%28rev%2027%20January%202022%29%20corr%20EN_0.pdf |title= Conflict-related civilian casualties in Ukraine |work= [[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|OHCHR]] |date= 27 January 2022 |access-date= 27 January 2022}}</ref>}} | casualties3 = {{ubl|3,404 убиени цивили (365 во 2016–2021 година))<ref name="OHCHR" />|14,200–14,400 убиени; 51,000–54,000 повредени<ref name="OHCHR" />|1,6 милиони Украинци внатрешно раселени; над 1 милион избегаа во странство од март 2016 година<ref name="OHCHR232">{{Cite book |url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_13th_HRMMU_Report_3March2016.pdf |title=Report on the human rights situation in Ukraine 16 November 2015 to 15 February 2016 |date=3 March 2016 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |access-date=3 March 2016}}</ref>}} | notes = {{Note label|killed|*}} Вклучува 400–500 руски војници (според Државниот департмент на Соединетите Американски Држави, март 2015 година)<ref>{{Cite book |last=Bellal |first=Annyssa |url=https://books.google.com/books?id=IfX8CgAAQBAJ&pg=PA302 |title=The War Report: Armed Conflict in 2014 |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=978-0-19-876606-3 |page=302 |access-date=17 October 2016}}</ref> | campaignbox = }} '''Војната во Донбас''', {{Efn|{{langx|uk|Війна на Донбасі|Viina na Donbasi}}<br>{{langx|ru|Война в Донбассе|Voyna v Donbasse}}}} исто така наречена '''Донбаска војна''' - фаза од [[Руско-украинска војна|руско-украинската војна]] во источниот регион [[Донбас]] во [[Украина]]. Војната започнала во април 2014 година, кога [[Руски сепаратистички сили во Донбас|борците поддржани од Русија]] започнале востание против украинската влада, зазеле територија и прогласле независни држави. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведена книга|title=Armies of Russia's war in Ukraine|last=Galeotti|first=Mark|last2=Hook|first2=Adam|date=2019|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-4728-3345-7|editor-last=Windrow|editor-first=Martin|series=Elite|location=Oxford New York|pages=14–16|author-link=Mark Galeotti}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Civil war? Interstate war? Hybrid war? dimensions and interpretations of the Donbas Conflict in 2014-2020|last=Mitrokhin|first=Nikolay|date=2021|publisher=ibidem Verlag|isbn=978-3-8382-7383-9|editor-last=Hauter|editor-first=Jakob|series=Soviet and post-Soviet politics and society|location=Stuttgart|page=115|chapter=Infiltration, Instruction, Invasion: Russia's War in the Donbas|editor-last2=Wilson|editor-first2=Andrew}}</ref> Украинската војска започнала операција против нив, но не успеала целосно да ја врати територијата. <ref>{{Наведена книга|title=Armies of Russia's war in Ukraine|last=Galeotti|first=Mark|last2=Hook|first2=Adam|date=2019|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-4728-3345-7|editor-last=Windrow|editor-first=Martin|series=Elite|location=Oxford New York, NY|pages=14–16}}</ref> Тајно, руската војска биладиректно вклучена, а сепаратистите во голема мера биле под руска контрола. Војната продолжила сè додека не започнала [[Руска инвазија на Украина (2022)|целосната руска инвазија на Украина]] во 2022 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/384d981b-d3da-4fca-b6ab-21b1136bd2ab|title=Military briefing: the make-or-break fight for the Donbas|last=Foy|first=Henry|date=2022-03-24|work=[[Financial Times]]|access-date=2023-11-15|last2=Rathbone|first2=John Paul|last3=Schwartz|first3=Felicia}}</ref> Во март 2014 година, по [[Револуција на достоинството|Револуцијата на достоинството]] во Украина, Русија го [[Руска окупација на Крим|окупирала Крим]]. Антиреволуционерни и проруски протести започнале во украинските покраини [[Донечка Област|Донецк]] и [[Луганска Област|Луганск]], заедно познати како „Донбас“. На 12 април, единица командоси предводена од рускиот државјанин [[Игор Гиркин|Игор „Стрелков“ Гиркин]] ја преминала границата од Русија и го зазела [[Опсада на Славјанск|Славјанск]] и други населби во Донбас. Сепаратистите ги прогласиле републиките [[Донечка Народна Република|Донецк]] и [[Луганска Народна Република|Луганск]] (ДНР и ЛНР) за независни држави. <ref name="PlokhyTheRussoUkrainianWar125">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=H2F_EAAAQBAJ&pg=PT24|title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History|last=Plokhy|first=Serhii|date=2023|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=978-1-324-05119-0|location=New York|page=125|quote=Girkin, for example, led a group of Russian mercenaries in seizing the key transportation center of Sloviansk in the Donetsk oblast.|author-link=Serhii Plokhy}}</ref> Русија тајно ги поддржувала со војници и оружје. Таа признала дека испратила само „воени специјалисти“, <ref>''The Interpreter'' quoted what Putin said during a live call-in session on 12 October 2016:<br /><br />"When we were forced, I want to stress, forced to defend the Russian-speaking population in the Donbas, forced to respond to the desire of the people living in Crimea to return to being part of the Russian Federation, they instantly began to whip up anti-Russian policies and the imposition of sanctions."<br /><br />{{Наведени вести|url=http://www.interpretermag.com/day-968/#15291|title=Putin Claims Russia Was 'Forced To Defend Russian-Speaking Population in Donbass'|date=12 October 2016|work=The Interpreter|access-date=8 January 2018}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/12054164/Vladimir-Putins-annual-press-conference-2015-live.html|title=Vladimir Putin admits: Russian troops 'were in Ukraine'|last=Oliphant|first=Roland|date=17 December 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=9 January 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/12054164/Vladimir-Putins-annual-press-conference-2015-live.html|archive-date=11 January 2022|issn=0307-1235}}</ref>, но подоцна ги признала сепаратистите како руски борбени ветерани. <ref name="veterans">{{Наведени вести|url=https://meduza.io/en/news/2023/04/20/state-duma-passes-law-giving-wagner-mercenaries-combat-veteran-status|title=State Duma passes law giving Wagner mercenaries 'combat veteran' status|date=20 April 2023|work=[[Meduza]]}}</ref> На 15 април, Украина започнала „Антитерористичка операција“ (АТО). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27035196|title=Ukraine says Donetsk 'anti-terror operation' under way|date=2014-04-15|work=BBC News|accessdate=2022-04-22}}</ref> До август 2014 година, Украина повторно го освоила поголемиот дел од својата територија. Русија одговорила со тајно испраќање војници, тенкови и артилерија во Донбас, <ref name="nyt1">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/23/world/europe/russia-moves-artillery-units-into-ukraine-nato-says.html|title=Russia Moves Artillery Units into Ukraine, NATO Says|last=Michael R. Gordon|date=22 August 2014|work=The New York Times|access-date=5 June 2015}}</ref> <ref name="NYT2782014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/ukraine-russia-novoazovsk-crimea.html|title=Ukraine Reports Russian Invasion on a New Front|last=Kramer|first=Andrew E.|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-aid-convoy-idUSKBN0GM0IS20140822|title=Ukraine accuses Russia of invasion after aid convoy crosses border|date=22 August 2014|work=Reuters|access-date=22 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140822150641/https://www.reuters.com/article/2014/08/22/us-ukraine-crisis-aid-convoy-idUSKBN0GM0IS20140822|archive-date=22 August 2014}}</ref> помагајќи им на проруските сили да го вратат поголемиот дел од она што го изгубиле. <ref name="Katchanovski2016">{{Наведено списание|last=[[Ivan Katchanovski]]|date=1 October 2016|title=The Separatist War in Donbas: A Violent Break-up of Ukraine?|url=https://www.researchgate.net/publication/299383810|journal=European Politics and Society|volume=17|issue=4|pages=473–489|doi=10.1080/23745118.2016.1154131|issn=2374-5118}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uawarexplained.com/uk/ldnr/?version=sixty-minutes|title=Окремі райони Донбасу та Луганської області (ОРДЛО)|date=29 March 2022|accessdate=29 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|accessdate=16 April 2021}}</ref> Лидерот на ДНР, [[Александар Бородај]], изјавил дека 50.000 руски граѓани се бореле за сепаратистите до средината на 2015 година, без редовните руски трупи кои ја извршиле инвазија. <ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|title=50,000 Russian citizens fought in Donbas war: separatist ex-leader|last=Slv|first=Igor|date=30 July 2016|publisher=[[Euromaidan Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009154448/http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|archive-date=9 October 2016|accessdate=16 October 2016}}</ref> <ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417220927/https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|archive-date=17 April 2021|accessdate=16 April 2021}}</ref> [[Мински договори|Договорот за прекин на огнот од Минск]] бил потпишан во септември 2014 година. <ref name="BBC2908">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29082574|title=Ukraine and pro-Russia rebels sign ceasefire deal|date=5 September 2014|work=BBC News|access-date=5 September 2014}}</ref> И покрај прекинот на огнот, силите поддржани од Русија започнале [[Втора битка за Донечкиот аеродром|напад врз Донечкиот аеродром]], на крајот освојувајќи го во јануари 2015 година. Нов прекин на огнот, [[Мински договори|Минск II]], бил договорен на 12 февруари 2015 година. Веднаш потоа, сепаратистите ја обновиле својата [[Битка кај Дебалцево|офанзива врз Дебалцево]] и ја принудиле украинската војска да се повлече. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/ukraine-separatists-claim-major-gains-in-debaltseve/a-18264224|title=Rebels claim upper hand in Debaltseve|date=17 February 2015|publisher=[[Deutsche Welle]]|accessdate=22 March 2023}}</ref> Двете страни ја зацврстиле својата позиција со изградба на мрежи од ровови, бункери и тунели, што резултирало со статичко [[рововско војување]]. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2022-04-26}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.businessinsider.com/heres-what-the-bunkers-ukrainian-troops-dig-for-protection-look-like-2017-8|title=Here's what it's like inside the bunkers Ukrainian troops are living in every day|last=Brown|first=Daniel|work=Business Insider|language=en-US|accessdate=2022-04-26}}</ref> Донбас останал воена зона, со десетици убиени месечно. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/daily-vertical-deadly-donbas-forgotten-war/27880993.html|title=The Daily Vertical: Ukraine's Forgotten War (Transcript)|last=Whitmore|first=Brian|date=26 July 2016|access-date=9 September 2016|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> До крајот на 2017 година, набљудувачите на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]] изброиле околу 30.000 луѓе во воена опрема кои преминуваат од Русија на двата гранични пунктови што им било дозволено да ги следат, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://osce.usmission.gov/response-chief-observer-observer-mission-russian-border-checkpoints-gukovo-donetsk-statement-pc/|title=Response to Chief Observer of the Observer Mission at the Russian Border Checkpoints Gukovo and Donetsk {{!}} Statement to the PC|date=17 November 2016}}</ref> и документирале воени конвои кои тајно преминуваат од Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://khpg.org//en/1534013815|title=OSCE catches Russia bringing war to Donbas by night|work=Kharkiv Human Rights Protection Group|accessdate=2022-03-02}}</ref> Сите страни се согласиле за завршување на војната во октомври 2019 година, <ref name="bbc11oct1">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49986007|title=Will a deal with Russia bring peace to Ukraine?|date=11 October 2019|work=BBC News|access-date=11 October 2019|language=en-GB}}</ref> но тоа останало нерешено. <ref name="7265424Donbass">{{In lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/articles/2020/09/7/7265424/ The longest truce in Donbas. ]</ref> Во текот на 2021 година, руските посредници ги засилиле своите напади додека руските сили се насобрале во близина на границите на Украина. <ref name="56678665Ukraineconflict">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-56678665|title=Ukraine conflict: Moscow could 'defend' Russia-backed rebels|date=2021-04-09|work=BBC News|language=en-GB}}</ref> Русија ги признала ДНР и ЛНР како независни држави на 21 февруари 2022 година и распоредила „мировни“ трупи таму. На 24 февруари, Русија започнала целосна инвазија на Украина, вклучувајќи ја и војната во Донбас во неа. Околу 14.000 луѓе биле убиени во војната: 6.500 руски сили, 4.400 украински сили и 3.400 цивили од двете страни. Повеќето цивилни жртви биле во првата година. Во 2011 година, областите Луганск и Донецк имале вкупно население од 6,1 милиони. Како резултат на војната во Донбас, 2 милиони побегнале како бегалци. <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=42, 43|language=en}}</ref> == Позадина == И покрај тоа што е призната како [[Распад на Советскиот Сојуз|независна држава од 1991 година]], како поранешна република составен дел од [[Советски Сојуз|СССР]], [[Украина]] била перцепирана од раководството на [[Русија]] како дел од нејзината [[сфера на влијание]]. Во еден труд од 2002 година, Тарас Куцио напишал: „''Додека ја прифаќаше украинската независност, Путин се обиде да ја вовлече Украина во поблиски односи. Овој пристап беше прифатлив за источните украински [[Олигархија|олигарси]], кои не негуваат антируски чувства''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/occ47.pdf|title=EU and Ukraine: a turning point in 2004?|last=Kuzio|first=Taras|authorlink=Taras Kuzio|date=November 2003|work=European Union Institute for Security Studies|page=11|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202143301/https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/occ47.pdf|archive-date=2 December 2022}}</ref> Во 2011 година, Кузио напишал:<blockquote>Традиционалната советска политика на поделба на источните наспроти западните Украинци, тогашните „буржоаски националисти“, а сега „лудите Галицијци“, останува на сила. Оваа тактика намерно ја употреби администрацијата на Јанукович, која промовира стратегија на регионално „раздели па владеј“ преку поларизација, користејќи провокации во стилот на 9 мај, за да го одржи трајно мобилизиран својот источноукраински електорат.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/yanukovych_looks_to_soviet_nationalism_to_stay_in_power/24227494.html|title=Yanukovych Relies on Soviet Nationalism to Stay in Power|last1=Kuzio|first1=Taras|date=8 June 2011|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref></blockquote>  Аналитичарите изјавиле дека од февруари 2014 година, Русија имала можност да: <ref name="postponed-war">{{Наведено списание|last=Ilin|first=Illia|last2=Nihmatova|first2=Olena|date=14 December 2023|title=Exploring Russia's Postponed War Against Ukraine: A Corpus-Based Analysis of Strategic Studies Institutes' Publications from 1991 to 2014|journal=Central European Journal of International and Security Studies|volume=17|issue=4|pages=4–36|doi=10.51870/WUJQ2611|doi-access=free}}</ref> * [[Руско-украински спорови за гас|Контролира и манипулира со цената на испораките на гас]] на штета на Украина (во изминатите неколку години, двапати го прекинала протокот на гас во земјата за да ги натера украинските лидери да дејствуваат); * Произволно [[Руско ембарго на украинските производи|воведува трговски ограничувања врз украинскиот извоз]]; * Да ја преплави Украина со телевизиска пропаганда што ги истакнува наводното мешање на Западот во внатрешните работи на Украина; * Да ги разгори сецесионистичките чувства во рускојазичните области како што се Крим и Донецк. Украинската држава, исто така, тврдела дека руски државни оперативци биле инфилтрирани во нејзините безбедносни служби во периодот пред настаните од 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.lb.ua/news/2024/09/24/32454_maydan_cases_former_sbu_officials.html|title=Maydan cases: former SBU officials, 20 high-ranking Russian FSB officials to be tried|date=24 September 2024|work=LB.ua}}</ref> Според Институтот за современа Русија, [[Кремљ]], исто така, држел цврста контрола врз претседателот на Украина, [[Виктор Јанукович]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://imrussia.org/en/world/666-the-kremlins-euromaidan-endgame|title=The Kremlin's Euromaidan Endgame|date=13 February 2014}}</ref> === Украинска револуција === Во ноември 2013 година, протестите „[[Евромајдан]]“ започнале како одговор на ненадејната одлука на Јанукович да се откаже од договорот за политичко здружување и слободна трговија со [[Европска Унија|Европската унија]] (ЕУ), наместо тоа избирајќи поблиски врски со [[Русија]]. Порано истата година, [[Врховна Рада|украинскиот парламент]] со огромно мнозинство го одобрил финализирањето на договорот со ЕУ. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/parliament-passes-statement-on-ukraines-aspirations-for-european-integration-320792.html|title=Parliament passes statement on Ukraine's aspirations for European integration|date=22 February 2013|work=[[Kyiv Post]]|quote=A total of 315 of the 349 MPs registered in the sitting hall supported the document on Friday. The draft document reads that the Verkhovna Rada "within its powers, will ensure that the recommendations concerning the signing of the Association Agreement between Ukraine and the EU, which are stipulated in the resolutions of the European Parliament and the conclusions of the Council of the EU approved on December 10, 2012, at a meeting of the EU foreign ministers, will be fulfilled."}}</ref> Русија извршила притисок врз Украина да го отфрли. <ref>{{Наведена книга|title=The European Union in Crisis|publisher=Palgrave Macmillan|editor-last=Dinan|editor-first=Desmond|pages=3, 274|editor-last2=Nugent|editor-first2=Neil}}</ref> Обемот на протестите се проширил, со повици за оставка на Јанукович. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-idUSBRE9BA04420131212|title=Kiev protesters gather, EU dangles aid promise|date=2013-12-12|work=[[Reuters]]|access-date=2023-07-07|language=en}}</ref> Демонстрантите се спротивставиле на она што го сметале за [[Корупција во Украина|корупција во владата]] и злоупотреба на моќ, [[Украински олигарси|олигархиско]] владеење, [[полициска бруталност]] и кршење на [[Човекови права во Украина|човековите права]]. <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine's Euromaidan: Analyses of a Civil Revolution|date=2015|publisher=[[Ibidem Press]]|editor-last=Marples|editor-first=David|pages=9–14|editor-last2=Mills|editor-first2=Frederick}}</ref> На 28 јануари 2014 година, украинската влада поднела оставка. Протестите кулминирале на 18-20 февруари 2014 година со судири во [[Киев]] меѓу демонстрантите и специјалната полиција за немири Беркут, во кои [[Список на загинати учесници во Евромајдан|биле убиени 108 демонстранти]]; повеќето од нив биле застрелани од [[Снајпер|снајперисти]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHRThematicReportUkraineJan2014-May2016_EN.pdf|title=Accountability for killings in Ukraine from January 2014 to May 2016|publisher=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|pages=9, 21–25}}</ref> На 21 февруари, претседателот Јанукович и опозицијата [[Договор за решавање на политичката криза во Украина|потпишале договор]] за формирање привремена влада на единство, предвремени избори и итни уставни измени (кои требало да ги потпише претседателот). Сепак, Јанукович тајно побегнал од градот таа вечер. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=1 March 2022}}</ref> Следниот ден, парламентот [[Револуција на достоинството|гласал за негово отстранување од функцијата]]. Околу 73% од парламентот и членовите на сите партии гласале за негово отстранување, вклучувајќи ги и членовите на [[Партија на регионите|неговата партија]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25|date=24 February 2014|work=[[Interfax-Ukraine]]|access-date=25 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|archive-date=10 February 2020}}</ref> На 27 февруари била формирана привремена влада и биле закажани предвремени претседателски избори. Оваа серија настани станала позната како [[Револуција на достоинството]]. Веднаш по револуцијата, необележани руски трупи [[Руска окупација на Крим|ја окупирале]] украинската територија [[Крим (полуостров)|Крим]] . По нелегален референдум, Крим бил [[Руска анексија на Крим|анексиран од Русија]]. === Протести во Донбас === [[Податотека:2014-03-09._Протесты_в_Донецке_019.jpg|лево|мини|Проруски демонстранти во [[Донецк]], 9 март 2014 година]] По револуцијата, во делови од Донбас започнале контрареволуционерни и [[Проруски протести во Украина (2014)|проруски протести]]. Во последниот попис, населението на Донбас вкупно имало околу 58% [[Украинци|етнички Украинци]] и 38% [[Руси во Украина|етнички Руси]]: [[Донечка Област|Донечката Област]] имала 57% Украинци и 38% Руси, додека [[Луганска Област|Луганската Област]] имала 58% Украинци и 39% Руси. <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine Over the Edge: Russia, the West and the "New Cold War"|last=Hahn|first=Gordon|date=2018|publisher=McFarland|page=116}}</ref> Национална анкета спроведена во март-април 2014 година покажала дека 58% од испитаниците во Донбас сакале автономија во рамките на Украина, а 31% сакале отцепување. <ref name="Katchanovski">{{Наведена книга|title=Ukraine in Crisis|last=Ivan Katchanovski|date=2017|publisher=Taylor & Francis|editor-last=Petro|editor-first=Nicolai|pages=64–65|chapter=The Separatist War in Donbas}}</ref> Донбас бил регионот кој најмногу го поддржувал Јанукович и неговата Партија на регионите. Луѓето во Донбас најмногу ги следел руските медиуми, кои ја прикажувале новата привремена влада на Украина како нелегитимна „''фашистичка хунта''“ и дека етничките Руси се во непосредна опасност.  [[Хакирање на е-поштата на Сурков|Протечените е-пораки]] и телефонски повици подоцна откриле дека руската држава ги финансирала и организирала сепаратистите, главно преку советниците на Кремљ , [[Владислав Сурков]] и [[Сергеј Глазев]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/|title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine|last=Umland|first=Andreas|date=1 November 2016|work=[[European Council on Foreign Relations]]}}</ref> <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NxdXEAAAQBAJ&dq=%22We+now+know+that+Kremlin+advisors+Vladislav+Surkov+and+Sergei+Glazyev+had+directed+efforts+to+coordinate+and+organize+these+protests+at+the+beginning+of+March+2014%22&pg=PA26|title=The War in Ukraine's Donbas: Origins, Contexts, and the Future|last=David R. Marples|date=2021|publisher=Central European University Press|isbn=978-963-386-420-3|pages=26|quote=The Russian Spring was not exactly a spontaneous uprising. We now know that Kremlin advisors Vladislav Surkov and Sergei Glazyev had directed efforts to coordinate and organize these protests at the beginning of March 2014, turning them into a pro-Russian separatist movement.}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://static.rusi.org/201907_op_surkov_leaks_web_final.pdf|title=The Surkov Leaks: The Inner Workings of Russia's Hybrid War in Ukraine|last=Shandra|first=Alya|last2=Seely|first2=Robert|date=2019|publisher=[[Royal United Services Institute]]}}</ref> Проруските демонстранти ја окупирле зградата на регионалната државна администрација во Донецк од 1 до 6 март 2014 година, сè додека СБУ не ги отстранил. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbsnews.com/news/ukrainian-city-of-donetsk-epitomizes-countrys-crisis/|title=Ukrainian city of Donetsk epitomizes country's crisis|date=6 March 2014|access-date=7 March 2014|publisher=CBS News}}</ref> [[Павел Губарев]] бил прогласен за „народен гувернер“ на Донечката област, а [[Александар Харитонов]] за „народен гувернер“ на Луганската Област. <ref>{{Наведена книга|title=The Donbas Conflict in Ukraine: Elites, Protest, and Partition|last=Platonova|first=Daria|date=2021|publisher=Routledge|pages=211–212}}</ref> Украинските власти ги уапсиле локалните сепаратистички лидери на почетокот на март. Тие биле заменети со личности поврзани со руските безбедносни служби. Политикологот Тарас Кузио напишал дека Русија ги преобразила демонстрантите „''во вооружени бунтовници; ова никогаш не бил органски процес''“. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=11|language=en}}</ref> На 6 април, 1.000–2.000 демонстранти во [[Донецк]] побарале референдум за автономија или присоединување кон Русија, сличен на оној одржан на Крим во март. <ref name="BBC100a6414">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26910210|title=Ukraine: Pro-Russians storm offices in Donetsk, Luhansk, Kharkiv|date=6 April 2014|work=BBC News}}</ref> Стотици маскирани мажи заплениле оружје од зградата на СБУ во градот, {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} а голема толпа [[Освојување на Донецк (2014)|упаднала и ја окупирала]] зградата на РСА во Донецк, кревајќи го руското знаме. Тие побарале регионалниот совет да гласа за референдум за присоединување кон Русија следниот ден, {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} ветувајќи дека во спротивно ќе ја преземат контролата врз регионалната влада со „мандат на народот“, разрешувајќи ги сите избрани регионални советници и членови на парламентот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/6/7021524/|date=6 April 2014|work=[[Ukrainska Pravda]]|language=uk|script-title=uk:Донецькі сепаратисти готуються сформувати "народну облраду" та приєднатися до РФ}}</ref> Бидејќи овие барања не биле исполнети, следниот ден активистите ја прогласиле [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] (ДНР) за независна држава. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26919928|title=Ukraine crisis: Protesters declare Donetsk 'republic'|date=2014-04-07|work=BBC News|access-date=2024-12-24|language=en-GB}}</ref> Немирите започнале и во [[Луганск]] на 6 април, кога стотици демонстранти го опседнале седиштето на СБУ шест часа, барајќи ослободување на антивладините милитанти кои биле држени таму. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} На крајот тие упаднале и ја окупирале зградата, ослободувајќи затвореници и запленувајќи оружје. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Министерот за внатрешни работи, [[Арсен Аваков]], на 9 април 2014 година изјавил дека сепаратистичката окупација на зградите на украинската влада во Донбас ќе биде прекината во рок од 48 часа, со преговори или со сила, изјавувајќи: „''ние сме подготвени и за двете''“. Вршителот на должноста претседател [[Олександар Турчинов]] веќе наредил заземената зграда на регионалната администрација во Донецк да се стави „''под државна заштита''“, <ref name="cnn.com">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2014/04/09/world/europe/ukraine-crisis/index.html|title=Ukraine unrest will be resolved by force or talks in 48 hours, minister says|last=Laura Smith-Spark|date=10 April 2014|access-date=30 July 2015|publisher=CNN|last2=Kellie Morgan}}</ref> <ref name="Ukrainska Pravda">{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021915/|date=9 April 2014|work=Ukrainian Pravda|access-date=26 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826105357/http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021915/|archive-date=26 August 2014|language=uk|script-title=uk:Турчинов наказав взяти під держохорону будівлю Донецької ОДА|trans-title=Turchynov ordered to take the Donetsk Regional State Administration building under state protection}}</ref> и понудил амнестија на сепаратистите кои се разоружале и се предале. На 11 април, било објавено дека премиерот [[Арсениј Јацењук]] изјавил дека иако е против употребата на сила, сè има граници. == Првата фаза од војната (2014-2015) == Иако првичните протести биле во голема мера самородни изрази на незадоволство од новата украинска влада, Русија ги искористила за да започне координирана политичка и воена кампања против Украина.  Руските граѓани го предводеле сепаратистичкото движење во Донецк од април 2014 година, а биле поддржани од волонтери и материјална опрема од Русија. <ref name="REUeuada">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|title=Pushing locals aside, Russians take top rebel posts in east Ukraine|date=27 July 2014|work=Reuters|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728013327/https://www.reuters.com/article/2014/07/27/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|archive-date=28 July 2014}}</ref> Со ескалацијата на судирот во мај 2014 година, Русија применила „ хибриден пристап“, распоредувајќи комбинација од дезинформации, нерегуларни борци, редовни руски трупи и конвенционална воена поддршка за дестабилизација на Донбас.  <ref name="Fedorov">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7vODDwAAQBAJ|title=Routledge Handbook of Russian Security|last=Fedorov|first=Yury E.|date=15 January 2019|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-18122-8|language=en|chapter=Russia's 'Hybrid' Aggression Against Ukraine}}</ref> === Освојување на градови === [[Податотека:2014-04-14_Sloviansk_city_council_-_3.jpg|мини|Проруски паравоени сили го окупираат градскиот совет на Славјанск, 14 април 2014 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bellingcat.com/news/uk-and-europe/2014/08/27/who-exactly-are-the-terek-wolf-sotnia/|title=Who Exactly Are The Terek Wolf Sotnia?|last=Team|first=Bellingcat Investigation|date=2014-08-27|work=bellingcat|language=en-GB|accessdate=2023-01-04}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://euromaidanpress.com/2014/05/17/russian-mercenaries-in-the-donbas/|title=Russian mercenaries in the Donbas|last=Shkandrij|first=Myroslaw|date=May 17, 2014|work=[[Euromaidan Press]]}}</ref>]] Помеѓу 12 и 14 април 2014 година, руски милитанти ја презеле контролата врз владини згради во неколку градови во Донечката област, вклучувајќи ги [[Славјанск]], [[Краматорск]], [[Друшкивка]], [[Горливка]], [[Мариупол]], Енакиево, Макиевка и Ждановка. <ref name="gorlovkafox">{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/ukraine-asks-for-un-peacekeepers-as-pro-russia-militants-seize-more-buildings|title=Another government building in eastern Ukraine attacked by pro-Russia militants|date=14 April 2014|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414104652/http://www.foxnews.com/world/2014/04/14/deadline-for-pro-russian-gunmen-to-leave-ukraine-government-buildings-passes/|archive-date=14 April 2014|publisher=Fox News}}</ref> <ref name="zhdanovka">{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/activists-easily-seize-local-council-building-in-donetsk-regions-zhdanovka-343434.html|title=Activists easily seize local council building in Donetsk region's Zhdanovka|date=14 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904150402/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/activists-easily-seize-local-council-building-in-donetsk-regions-zhdanovka-343434.html|archive-date=4 September 2014}}</ref> ==== Славјанск ==== [[Податотека:2014-04-14_Sloviansk_city_council_-_2.jpg|мини|Проруските бунтовници ја окупираат зградата на градската администрација во Славјанск, 14 април 2014 година]] На 12 април 2014 година, тешко вооружена руска паравоена единица ја преминала границата од Русија во Украина и го зазела стратешкиот град Славјанск. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Тие ја нападнале и ја окупирале градската административна зграда, полициската станица и зградата на СБУ, заплениле оружје и поставиле блокади на патиштата со помош на локални вооружени активисти. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref name="kpslov">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-extremists-seize-police-stations-in-donetsks-slavyansk-shaktarysk-fail-to-take-donetsk-prosecutors-office-343195.html|title=Armed pro-Russian extremists launch coordinated attacks in Donetsk Oblast, seize buildings and set up checkpoints|last=Mark Rachkevych|date=12 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=28 July 2015}}</ref> Милитантите [[Зелени човечиња|не носеле никакви ознаки]] и биле испратени од окупираниот Крим преку Русија. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Единицата била составена од педесет доброволци од руските вооружени сили, под команда на поранешниот полковник на ГРУ [[Игор Гиркин|Игор „Стрелков“ Гиркин]], {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine's Maidan, Russia's War: A Chronicle and Analysis of the Revolution of Dignity|last=Wynnyckyj|first=Mychailo|date=2019|publisher=[[Columbia University Press]]|pages=151–153|quote=On 12 April 2014, the city's main administrative building, its police station and SBU office were stormed and captured by a group of heavily armed men. These later turned out to be 'volunteers' from the Russian Armed Forces under the command of Russian GRU Colonel Igor Girkin}}</ref> десничарски руски националист поврзан со неоимперијалистичкото движење. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/europe/the-ukraine-war-from-perspective-of-russian-nationalists-a-1023801.html|title=Russian Far-Right Idol: The Man Who Started the War in Ukraine|last=Bidder|first=Benjamin|work=Der Spiegel|access-date=27 August 2015}}</ref> Во интервју за рускиот ултранационалистички весник ''Завтра'', тој изјавил дека оваа акција ја предизвикало војната во источна Украина:<blockquote>„Јас сум тој што го повлекол чкрапалото на оваа војна. Да не ја беше преминала нашата единица границата, сè ќе пропаднеше, како во Харков или Одеса“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine|date=21 November 2014|work=[[The Moscow Times]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who 'pulled the trigger of war' in Ukraine?|date=26 November 2014|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who "pulled the trigger of war" in Ukraine?|last=Kim|first=Lucian|date=25 November 2014|work=[[Reuters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126151235/http://blogs.reuters.com/great-debate/2014/11/25/should-putin-fear-the-man-who-pulled-the-trigger-of-war-in-ukraine/|archive-date=26 November 2014}}</ref></blockquote> [[Податотека:Igor_Ivanovich_Strelkov.jpg|мини|Рускиот командант Игор „Стрелков“ Гиркин, кој признал дека ја започнал војната во Донбас во април 2014 година]] Гиркин објаснил дека „''никој таму не сакал да се бори''“ сè додека неговата единица не го освоила Славјанск. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/europe/the-ukraine-war-from-perspective-of-russian-nationalists-a-1023801.html|title=Russian Far-Right Idol: The Man Who Started the War in Ukraine|last=Bidder|first=Benjamin|work=Der Spiegel|access-date=27 August 2015|quote=But his big moment would only come later. In April 2014, Strelkov, joined by armed irregulars from Russia, marched from Crimea to the provincial city of Sloviansk, which is strategically located between the population centers of Donetsk and Kharkiv. "In the beginning, nobody there wanted to fight," Strelkov recalls. He and his men attacked a police station in Sloviansk and created facts on the ground.}}</ref> Проруските милитанти незаконски притвориле новинари (вклучувајќи го и Американецот Сајмон Островски), локални цивили и избраната градоначалничка, Нелја Штепа. На 25 април, тие киднапирале осум набљудувачи на ОБСЕ и ги држеле како заробеници, тврдејќи дека се „''шпиони на НАТО''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/27/ukraine-kidnapped-observers-slavyansk-vyacheslav-ponomarev|title=Ukraine: kidnapped observers paraded by pro-Russian gunmen in Slavyansk|date=27 April 2014|work=[[The Guardian]]|access-date=12 March 2025}}</ref> Милитантите, исто така, извршиле неколку погубувања по кратка постапка. Гиркин подоцна ја презел одговорноста за нив. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novayagazeta.ru/articles/2020/07/17/86300-besslavnye-gibridy|title=Бесславные гибриды|work=Новая газета – Novayagazeta.ru|language=ru|accessdate=20 July 2020}}</ref> Според Сергиј Куделија во ''„Освој го градот, поништи ја државата: Почетокот на руската војна против Украина'' “, „''Ниту еден од локалните активисти кои ги организираа првите антикиевски протести во Славјанск не одигра никаква истакната улога откако Гиркин го зазеде градот''“. Иако некои се приклучиле на паравоените сили, тие биле командувани од надворешни лица; „сепаратистичкиот отпор во Славјанск бил целосно подреден на интересите на мала група руски граѓани кои дејствувале во координација со нивните московски шефови“. {{Sfn|Kudelia|2025}} ==== Краматорск ==== Истиот ден кога бил освоен Славјанск, луѓето на Гиркин ја нападнале полициската станица во блискиот [[Краматорск]], што резултирало со престрелка. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022218/|date=12 April 2014|work=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:На Донбасі сепаратисти і міліція влаштували перестрілку|trans-title=Separatists and police engaged in a gunfight in Kramatorsk}}</ref> Борците, тврдејќи дека се членови на Донбаската народна милиција, подоцна ја зазеле полициската станица. Тие го отстраниле знакот на полициската станица и го кренале знамето на [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] над зградата. <ref name="militaproof">{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022227/|title=Приїжджі загарбники в Краматорську назвалися "народним ополченням"|date=12 April 2014|work=Ukrainska Pravda}}</ref> Потоа издале ултиматум во кој било наведено дека доколку градоначалникот и администрацијата на градот не се заколнат на верност кон Републиката до следниот понеделник, ќе ги отстранат од функцијата. <ref name="militaproof" /> ==== Горливка ==== Проруските милитанти наравиле обид да го освојат полицискиот штаб во [[Горливка]] на 12 април, но биле спречени. ''„Украинска правда“'' објавила дека полицијата изјавила дека целта на обидот за заземање била да се добие пристап до складиште за оружје. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022226/|date=12 April 2014|access-date=28 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:У Горлівці міліція відбила атаку сепаратистів на "зброю МВС"|trans-title=Horlivka police repelled a separatist attack on "Ministry of Internal Affairs weapons"}}</ref> Тие изјавиле дека ќе употребат сила доколку е потребно за да ја одбранат зградата од „криминалци и терористи“. <ref>{{Наведени вести|url=http://novosti.dn.ua/details/222549/|date=12 April 2014|access-date=28 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722094612/http://novosti.dn.ua/details/222549/|archive-date=22 July 2015|agency=Novosti.dn|language=ru|script-title=ru:Горловские милиционеры во всеоружии и готовы обороняться|trans-title=Horlivka militiamen fully armed and ready to defend}}</ref> До 14 април милитантите ја освоиле зградата по напнатата пресметка со полицијата. Некои членови на локалната полициска единица пребегнале во Донечката Народна Република порано во текот на денот, додека преостанатите полицајци биле принудени да се повлечат, дозволувајќи им на бунтовниците да ја преземат контролата врз зградата. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/2014/04/14/live-ukraine-pro-russian-attack-police-hq-in-horlivka/|title=Pro-Russian attack police HQ in Horlivka as Kyiv's deadline expires|date=14 April 2014|work=Euronews|access-date=14 April 2014}}</ref> Локалниот началник на полицијата бил заробен и тешко претепан од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/14/7022432/|date=14 April 2014|access-date=28 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:Аваков: Керівник міліції Горлівки – справжній офіцер – побитий, але живий|trans-title=Avakov: The Head of Police of Horlivka – a true officer – is battered but alive}}</ref> Заменик претседателот на градскиот совет на Горловка, [[Володимир Рибак]], бил киднапиран од маскирани мажи за кои се верува дека биле проруски милитанти на 17 април. Неговото тело подоцна било пронајдено во река во окупираниот Славјанск на 22 април. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.unian.net/politics/910433-v-reke-na-donetchine-nashli-telo-mujchinyi-pohojego-na-propavshego-deputata-iz-gorlovki-smi.html|date=22 April 2014|access-date=28 July 2015|language=ru|script-title=ru:В реке на Донетчине нашли тело мужчины, похожего на пропавшего депутата из Горловки|trans-title=A man's body, resembling the missing Horlivka councilor, has been found in a river in the Donetsk Region}}</ref> Зградата на градската администрација била заземена на 30 април, со што се зацврстила сепаратистичката контрола врз Горловка. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/pro-russian-separatists-seize-buildings-in-east-ukraines-horlivka/article18335644/|title=Pro-Russian separatists seize buildings in east Ukraine's Horlivka|date=30 April 2014|work=The Globe and Mail|access-date=30 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140430163031/http://www.theglobeandmail.com/try-it-now/?articleId=18335644|archive-date=30 April 2014|location=Toronto}}</ref> ==== Други населби ==== Други помали градови, како и владини згради, биле освоени од милитантите поддржани од Русија во Донбас. Во [[Бахмут|Артемивск]] (Бахмут) на 12 април, сепаратистите не успеале да ја освојат локалната канцеларија на Министерството за внатрешни работи, туку наместо тоа [[Битка за Артемивск|ја освоија]] зградата на градската администрација и го кренале знамето на ДНР над неа. Зградите на градската администрација во [[Енакиево]] и [[Друшкивка]] биле исто така освоени. Полицијата го одбила нападот на проруските милитанти врз канцеларијата на Министерството за внатрешни работи во [[Лиман (град)|Красни Лиман]] на 12 април, но зградата подоцна била освоена од сепаратистите по престрелка. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ghanaiannews.ca/ukraine-crisis-another-police-building-seized-in-east/|title=Ukraine Crisis: Another police building seized in east|publisher=Ghanaiannews.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014053700/http://www.ghanaiannews.ca/ukraine-crisis-another-police-building-seized-in-east/|archive-date=14 October 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците поврзани со Донбаската народна милиција окупирале регионална административна зграда во [[Харцизк]] на 13 април, а потоа и локална административна зграда во [[Ждановка]] на 14 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2014/9/20/timeline-ukraines-political-crisis|title=Timeline: Ukraine's political crisis|date=20 September 2014|access-date=20 September 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> На 12 април, необележани проруски милитанти го зазеле седиштето на Министерството за внатрешни работи во [[Донецк]] и две полициски станици без отпор, додека нападот врз канцеларијата на генералниот обвинител бил одбиен. По преговорите меѓу милитантите и оние во зградата, шефот на канцеларијата поднел оставка од својата функција. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022201/|title=Сепаратисти змусили керівника Донецької облміліції піти у відставку|date=12 April 2014|work=Ukrainska Pravda}}</ref> Според анонимни сведоци, некои милитанти носеле униформи на специјалните полициски сили [[Беркут (специјална полициска единица)|Беркут]], кои биле распуштени од новата влада по февруарската револуција. <ref name="teleapr12">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10763008/Fears-of-full-scale-Russian-invasion-as-eastern-Ukraine-cities-toppled.html|title=Fears of full-scale Russian invasion as eastern Ukraine cities toppled|last=Oliphant|first=Roland|date=12 April 2014|work=The Daily Telegraph|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10763008/Fears-of-full-scale-Russian-invasion-as-eastern-Ukraine-cities-toppled.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Милитантите, исто така, ја зазеле зградата на општинската администрација без отпор на 16 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2014/04/16/4d36b1b6-c532-11e3-b574-f8748871856a_story.html|title=Ukrainian troop defections escalate tensions in eastern Ukraine|date=16 April 2014|work=The Washington Post|access-date=16 April 2014}}</ref> Демонстрантите го кренале знамето на ДНР над зградите на градската администрација во [[Покровск|Красноармијск]] и [[Новоазовск]] на 16 април. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/728259|title=Protesters hoist Donetsk People's Republic's flag in Novoazovsk, Krasnoarmeisk|date=16 April 2014|work=Information Telegraph Agency of Russia|access-date=23 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204211051/http://tass.ru/en/world/728259|archive-date=4 February 2016}}</ref> Зградата на локалната администрација во [[Сиверск]] била слично заземена на 18 април. По преземањето, локалната полиција објавила дека ќе соработува со активистите. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304626304579509100018004342|title=Eastern Ukraine's Pro-Russian Activists Stand Fast|last=Sonne|first=Paul|date=18 April 2014|publisher=The Wall Street Journal|last2=White|first2=Gregory L.}}</ref> === Почеток на владина „Антитерористичка операција“ === [[Податотека:2014-04-15._Протесты_в_Донецке_001.jpg|мини|Барикадата пред зградата на регионалната државна администрација на Донецксо слоган кој ги повикува ЕУ и САД да „си одат дома“, алудирајќи на тврдења за западна интервенција.]] Првите смртни случаи во судирот во Донбас се случиле на 13 април, кога руските паравоени сили кои го окупирале Славјанск отвориле оган врз украинските офицери на СБУ на периферијата на градот. Капетанот на украинската Алфа група, Генадиј Биличенко, бил убиен, а неколку биле ранети, додека најмалку еден руски милитант бил убиен од возвратен оган. <ref>{{Наведена книга|title=Beyond Frozen Conflict|last=von Twickel|first=Nikolaus|date=2020|publisher=Bloomsbury Publishing|page=61}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/13/ukraine-president-warns-largescale-antiterrorist-operation-pro-russia-forces|title=Ukraine warns of 'large-scale operation' against pro-Russian forces after clashes|date=13 April 2014|work=[[The Guardian]]}}</ref> <ref name="Kyiv servicemen killed">{{Наведени вести|url=https://archive.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/at-least-24-servicemen-killed-during-ukraines-anti-terrorist-operation-348075.html|title=At least 24 servicemen killed during Ukraine’s anti-terrorist operation|date=18 May 2014|work=[[Kyiv Post]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://docs.un.org/en/A/73/PV.67|title=UN General Assembly, 73rd session: 67th plenary meeting|date=20 February 2019|publisher=[[United Nations]]|page=3|quote=President Poroshenko: The war claimed its first victim in Donbas on 13 April 2014. His name was Gennady Bilichenko. He was a Ukrainian officer and part of a group that had strict orders not to respond to provocations. Back then, we entertained the illusion that war was still avoidable. That group was ambushed near the city of Slovyansk. Gennady died from gunfire. Six days later, the same Russian officers detained Volodymyr Rybak, a local politician in Horlivka who wanted only to raise the Ukrainian flag in his town. At his side was 19-year-old activist Yuriy Popravko. They tortured them, split open their stomachs and pushed them, while still alive, into the river. That is how Russia’s war in Donbas started.}}</ref> Како одговор на сепаратистичкото освојување на Славјанск и Краматорск, нападите врз владините сили и полициските станици во Донбас и нивното одбивање да се предадат, Турчинов објавил дека украинските сили ќе започнат „Антитерористичка операција“ на 15 април. <ref name="news.biharprabha.com">{{Наведени вести|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/pro-russian-group-in-donetsk-declare-independence-from-ukraine/|title=Pro-Russian Group in Donetsk declare independence from Ukraine|access-date=7 April 2014|publisher=news.biharprabha.com|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Сепак, украинските сили биле доста слабо подготвени и операцијата наскоро била прекинета. <ref name="IrregularArmy">{{Наведена книга|url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISW%20Separatist%20ORBAT%20Holcomb%202017_Final.pdf|title=The Kremlin's Irregular Army|last=Holcomb|first=Franklin|publisher=Institute for the Study of War|year=2017|access-date=5 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120225729/https://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISW%20Separatist%20ORBAT%20Holcomb%202017_Final.pdf|archive-date=20 January 2022}}</ref> Рускиот паравоен командант Игор Стрелков изјавил дека украинските сили на почетокот биле „''исклучително претпазливи''“, бидејќи руските трупи биле натрупани на границата со Украина и Украинците не биле сигурни како ќе одговори Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who 'pulled the trigger of war' in Ukraine?|date=26 November 2014|work=[[Reuters]]|access-date=23 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231122231958/https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|archive-date=22 November 2023}}</ref> [[Податотека:Kramatorsk_situation_2014-04-12_and_04-16_EN.png|мини|Карта на битката кај Краматорск од 12 до 16 април]] Како дел од оваа контраофанзива, во [[Битка за Краматорск|битката за Краматорск]], украинските специјални сили го вратиле Краматорскиот аеродром на 15 април, по судир со Донбаската народна милиција. Украинските власти и руските медиуми соопштиле дека најмалку четворица бунтовници биле убиени, а неколку заробени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/04/16/world/europe/ukraine-russia.html|title=Ukraine Sends Force to Stem Unrest in East|last=Kramer|first=Andrew E.|date=15 April 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> <ref name="airfield">{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/turchynov-anti-terrorist-operation-has-begun-in-northern-donetsk-343563.html|title=Ukrainian troops in control of Donetsk Oblast's Kramatorsk airfield, Ukrainian deputy prime minister says several hundred Russian troops in Ukraine|date=16 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=3 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503234455/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/turchynov-anti-terrorist-operation-has-begun-in-northern-donetsk-343563.html|archive-date=3 May 2014}}</ref> Надвор од аеродромот, лути демонстранти го опколиле украинскиот командант на единицата, генерал-потполковник Васил Крутов и побарале да дознае зошто војниците „пукале врз локалното население“. Крутов изјавил дека немирите ги водат руските сили и „''Треба да го уништиме овој странски напаѓач''“. <ref name="krutovguardian">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/15/troops-fire-mob-ukraine-oleksandr-turchynov-general-vasily-krutov|title=Troops fire as locals in Kramatorsk confront Ukraine general Vasily Krutov|date=15 April 2014|work=The Guardian|access-date=14 April 2014}}</ref> На 16 април, 25-та воздушно-десантна бригада на Украина влегла во Краматорск во колони пешадиски борбени возила БМД-2. Тие биле блокирани од толпи цивили меѓу кои имаки и членови на руска диверзантско-терористичка група, според украинското министерство за одбрана. <ref name="BBC16Apr14">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27053500|title=Ukraine crisis: Military column 'seized' in Kramatorsk|date=16 April 2014|access-date=17 April 2014|publisher=BBC}}</ref> Една од колоните била опкружена и разоружана, а нивните шест оклопни возила биле запленети од руски паравоени сили, кои ги однеле во Славјанск. <ref name="BBC16Apr14" /> Истиот ден, голема толпа поддржана од руски паравоени сили запрела друга украинска оклопна колона во Пчолкино, пуштајќи ги да си одат дури откако војниците ги предале своите пушки. Поради ова, Турчинов објавил дека ќе ја распушти бригадата, иако ова подоцна било откажано. [[Податотека:BMDs_of_Sloviansk_self-defense.jpg|мини|Руски паравоени сили во Славјанск со пешадиско борбено возило БМД-2, 16 април 2014 година]] Во [[Мариупол]] на 17 април, тројца припадници на Донбаската народна милиција биле убиени, 11 ранети, а 63 уапсени по неуспешен напад врз база на украинската Национална гарда. На 17 април 2014 година, во [[Женева]] бил потпишан договор од претставници на Русија, Украина, ЕУ и САД. Во него се повикувало на прекин на огнот во Донбас, разоружување на сите нелегални вооружени групи и напуштање на сите нелегално окупирани згради и јавни места. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eeas.europa.eu/archives/docs/statements/docs/2014/140417_01_en.pdf|title=Geneva Statement on Ukraine|date=17 April 2014|publisher=[[European External Action Service]]}}</ref> Проруските паравоени сили одбиле да ги напуштат окупираните згради и одбиле да се разоружаат сè додека не се разоружа украинската националистичка група [[Десен Сектор]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/04/21/abductions-accusations-threaten-ukraine-agreement-a34398|title=Abductions, Accusations Threaten Ukraine Agreement|date=21 April 2014|work=[[The Moscow Times]]}}</ref> Украинската влада на 19 април 2014 година објавила дека ја прекинала контраофанзивата во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-27086511|title=Ukraine crisis: Kiev calls Easter truce in east|date=19 April 2014|work=BBC News}}</ref> На 20 април, сепаратистите во Енакиево ја напуштиле зградата на градската администрација таму, која ја окупирале од 13 април. И покрај ова, до 27 мај градот сè уште не бил под контрола на украинската влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/matthew-kaminski-contending-with-putins-hand-in-ukraines-badlands-1401233457|title=Contending With Putin's Hand in Ukraine's Badlands|last=Kaminski|first=Matthew|date=27 May 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=26 August 2014}}</ref> === Повторно започнување на украинската операција === [[Податотека:Andriivka_95th_Air_Mob_Bde_2014-05-02.jpg|мини|Украински војници од 95-та воздушно-десантна бригада надвор од селото Андриевка во близина на Славјанск, 2 мај 2014 година]] Украина повторно ја започнала застојната операција против проруските паравоени сили на 22 април, откако телото на локалниот советник [[Володимир Рибак]] било пронајдено фрлено во река во близина на Славјанск. <ref name="bbc22">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27118875|title=Ukraine alert as politician 'killed'|date=22 April 2014|work=BBC News}}</ref> Тој бил киднапиран на 17 април од страна на проруски милитанти откако се обидел повторно да го крене украинското знаме над зградата на градскиот совет на [[Горловка]]. Телата на активистите од [[Евромајдан|Мајдан]] Јуриј Поправко и Јуриј Дјаковски биле исто така пронајдени во реката. Сите тројца биле киднапирани, мачени, осакатени и убиени од страна на проруски милитанти. <ref name="HRW April 2014">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2014/04/28/ukraine-end-politically-motivated-abuses|title=Ukraine: End Politically Motivated Abuses|date=28 April 2014|publisher=[[Human Rights Watch]]}}</ref> <ref name="OHCHR-killings">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHRThematicReportUkraineJan2014-May2016_EN.pdf|title=Accountability for killings in Ukraine from January 2014 to May 2016|date=May 2016|publisher=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|pages=33-34}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.khpg.org/en/1555269923|title=Tortured to death for defending Ukraine. The first war crimes Russia brought to Donbas|date=17 April 2019|publisher=[[Kharkiv Human Rights Protection Group]]}}</ref> Тие станале првите цивили убиени од проруските сили во војната во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/society/1321966-poroshenko-street-in-free-horlivka-to-carry-tortured-ukrainian-activists-name.html|title=Poroshenko: Street in free Horlivka to carry tortured Ukrainian activist's name|date=17 April 2016|work=[[UNIAN]]}}</ref> Турчинов изјавил дека „''терористите кои ефикасно ја зедоа целата Донечка област како заложници сега отидоа предалеку''“. Проруските милитанти киднапирале повеќе од дваесетина луѓе, вклучувајќи новинари како што е Симон Островски. На 22 април, канцелариите на еден весник во Костјантинивка биле запалени, откако биле упатени закани поради критикување на милитантите. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/apr/24/ukraine-press-freedom|title=Ukrainian newspaper office burned down after threats|last=Greenslade|first=Roy|date=28 April 2014|work=The Guardian|access-date=28 April 2014}}</ref> На 21 април, демонстрантите се собрале на „народно собрание“ пред зградата на СБУ во Луганск и повикале на „народна влада“, барајќи или федерализација или приклучување кон Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/16/crisis-east-ukraine-city-by-city-guide-map|title=Crisis in east Ukraine: a city-by-city guide to the spreading conflict|last=Alan Yuhas and Tom McCarthy|date=16 April 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> На ова собрание, тие го избрале [[Валери Болотов]] за „народен гувернер“. <ref>{{Наведени вести|url=http://vesti-ukr.com/donbass/48519-v-lugansve-vybrali-narodnogo-gubernatora|title=В Луганске выбрали "народного губернатора" &#124; Донбасс &#124; Вести|date=22 November 2013|work=Вести|access-date=26 August 2014|publisher=Vesti.ua}}</ref> Биле објавени два референдуми, едниот што ќе се одржи на 11 мај за да се утврди дали регионот Луганск треба да бара поголема автономија, а другиот закажан за 18 мај за да се утврди дали регионот треба да се придружи на Русија или да прогласи независност. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/21/7023176/|title=У Луганську сепаратисти вирішили провести два референдуми &#124; Українська правда|work=Ukrainska Pravda|accessdate=26 August 2014}}</ref> Министерството за внатрешни работи објавило дека градот [[Свјатогорск]], во близина на Славјанск, бил повторно преземен од украинските трупи на 23 април. Покрај тоа, Министерството за одбрана соопштило дека ја презело контролата врз сите точки од стратешко значење во областа околу [[Краматорск]]. На 24 април, од 70 до 100 бунтовници вооружени со автоматски пушки и ракетни лансери извршиле напад на складиште за оружје во Артемивск. <ref name="depotaz">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-armed-forces-repel-attack-by-gunmen-on-military-compound-in-artemivsk-344883.html|title=Eastern cities Artemivsk, Mariupol latest targets in Ukraine anti-terror operation|last=Miller|first=Christopher J.|date=24 April 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424133534/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-armed-forces-repel-attack-by-gunmen-on-military-compound-in-artemivsk-344883.html|archive-date=24 April 2014}}</ref> Во складиштето имало околу 30 [[Тенк|тенкови]]. Украинските трупи се обиделе да се борат против бунтовниците, но биле принудени да се повлечат откако многу војници биле ранети од бунтовничкиот оган. Околу 30 милитанти го зазелр полицискиот штаб во Константиновка на 28 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://themoscowtimes.com/articles/pro-russian-separatists-seize-government-buildings-in-konstantinovka-34705|title=Separatists Seize Konstantinovka Police Headquarters in Eastern Ukraine|date=28 April 2014|work=The Moscow Times|access-date=28 April 2014}}</ref> [[Податотека:Ukrainian_soldiers_near_Kramatorsk.jpg|мини|Украински војници во близина на Краматорск, 25 април 2014 година]] На 24 април, Аваков изјавил дека украинските сили ја зазеле градската администрација во [[Мариупол]], по [[Битка за Мариупол (мај-јуни 2014)|судир]] со проруските демонстранти таму. <ref name="mariupolapril24reuters">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-mariupol-idUSBREA3N1C620140424|title=Separatists surround 'liberated' Ukraine city hall|date=24 April 2014|work=Reuters|access-date=28 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427035137/https://www.reuters.com/article/2014/04/24/us-ukraine-crisis-mariupol-idUSBREA3N1C620140424|archive-date=27 April 2014}}</ref> И покрај ова, извештајот на Би-Би-Си изјавил дека иако се чини дека украинските трупи и градоначалникот на Мариупол влегле во зградата рано наутро, украинските трупи ја напуштиле до попладне. Локалните проруски активисти ги обвиниле украинските националисти за нападот врз зградата, но рекле дека ДНР ја вратила контролата. Претставничка на Републиката, Ирина Воропоева, изјавила: „''Ние, Донечката Народна Република, сè уште ја контролираме зградата. Имаше обид за провокација, но сега тоа е завршено''.“ <ref name="mariupolapril24reuters" /> Истиот ден, украински владини претставници изјавиле дека вооружените сили имале намера да го вратат градот Славјанск, но дека зголемената закана од „руска инвазија“ ги запрела овие операции. <ref name="kp24" /> Руските сили се мобилизирале на 10 километри од украинската граница. <ref name="kp24">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/5-dead-one-wounded-as-anti-terror-operation-continues-in-sloviansk-live-updates-344902.html|title=Senior security official: Anti-terror operation suspended as Russian troops amass on border|date=24 April 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424133143/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/5-dead-one-wounded-as-anti-terror-operation-continues-in-sloviansk-live-updates-344902.html|archive-date=24 April 2014}}</ref> До 6 мај, 14 украински војници загинале, а 66 биле повредени во борбите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/14-servicemen-die-66-injured-during-special-operation-in-eastern-ukraine-346679.html|title=14 servicemen die, 66 injured during special operation in eastern Ukraine|date=7 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508130729/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/14-servicemen-die-66-injured-during-special-operation-in-eastern-ukraine-346679.html|archive-date=8 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Бунтовниците ги презеле канцелариите на регионалната државна телевизиска мрежа на 27 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-separatists-tv-idUSBREA3Q0CZ20140427|title=Separatists seize control of TV HQ in east Ukraine city|date=27 April 2014|work=Reuters|access-date=28 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427204110/https://www.reuters.com/article/2014/04/27/us-ukraine-separatists-tv-idUSBREA3Q0CZ20140427|archive-date=27 April 2014}}</ref> Откако го зазеле радиодифузниот центар, милитантите почнале да емитуваат руски телевизиски канали. На 27 април била прогласена [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] (ЛНР). <ref name="en.itar-tass.com">{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/729768|title=ITAR-TASS: World – Federalization supporters in Luhansk proclaim people's republic|date=20 May 2010|access-date=26 August 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Претставниците на Републиката побарале украинската влада да обезбеди амнестија за сите демонстранти, да го воведе рускиот јазик како службен јазик и да одржи референдум за статусот на регионот. Тие издале ултиматум во кој се наведувало дека доколку Киев не ги исполни нивните барања до 14:00 часот на 29 април, ќе започнат востание заедно со востанието на [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]]. <ref name="en.itar-tass.com" /> На 29 април, зградата на градската администрација во [[Первомајск]] била преземена од бунтовниците на [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]], кои потоа го кренале своето знаме над неа. <ref name="ReferenceA">{{Наведени вести|url=http://www.unian.net/politics/914397-ukrainskie-voyska-vyishli-iz-kramatorska-smi.html|date=4 May 2014|access-date=14 May 2014|agency=Ukrainian Independent Information Agency|language=ru|script-title=ru:Украинские войска вышли из Краматорска|trans-title=Ukrainian troops have withdrawn from Kramatorsk}}</ref> <ref name="lugradar.net">{{Наведена мрежна страница|url=http://lugradar.net/2014/04/13915|date=30 April 2014|publisher=Lugradar.net|language=ru|script-title=ru:Красный Луч и Первомайск "слились". Кто дальше?|trans-title=Krasnyi Luch and Pervomaisk have "merged." Who next?|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513012527/http://lugradar.net/2014/04/13915|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Во Красниј Луч, градската администрација се согласила на барањата на сепаратистичките активисти да ги поддржи референдумите за статусот на Донецк и Луганск од 11 мај, по што било кренато руското знаме над зградата на градската администрација. Бунтовниците ја окупирале зградата на градската администрација во [[Кадиевка]] на 1 мај. Подоцна во текот на неделата, тие ја зазеле локалната полициска станица, деловниот центар и зградата на СБУ. <ref>{{Наведени вести|url=http://fakty.ua/181184-nikakih-nacionalisticheskih-idej-u-nas-net-my-prosto-za-edinuyu-ukrainu-i-ne-hotim-v-rossiyu|title=Никаких националистических идей у нас нет. Мы просто за единую Украину и&nbsp;... – Газета "ФАКТЫ и комментарии|access-date=14 May 2014|publisher=Fakty.ua}}</ref> Активистите во [[Ровенки]] окупирале полициска зграда на 5 мај, но брзо ја напуштиле. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gigamir.net/news/kyiv/pub795629|title=Жительница города Ровеньки: "Люди не понимают, что такое "Луганская республика", но референдума хотят" (Люди рассказывают, что не доверяют новой власти, ждут, когда их освободят от "нехороших людей", и хотят остаться в составе Украины)|publisher=Gigamir.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509010721/http://gigamir.net/news/kyiv/pub795629|archive-date=9 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Истиот ден, полициската станица во [[Славјаносербск]] била заземена од припадници на [[Армија на Југоистокот|Армијата на Југоистокот]], поврзана со [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lugradar.net/2014/05/13992|date=5 May 2014|publisher=Lugradar.net|language=ru|script-title=ru:Славяносербская милиция перешла на сторону сепаратистов|trans-title=Slavyanoserbsk militia sided with the separatists|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513012659/http://lugradar.net/2014/05/13992|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Градот [[Антрацит]] бил окупиран од голем број [[Донски Козаци]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.huffingtonpost.com/dmitry-tymchuk/putin-ukraine-separatists_b_5274906.html|title=Putin's Tourists Enter Ukraine &#124; Dmitry Tymchuk|date=6 May 2014|work=HuffPost|access-date=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците продолжиле да ја заземаат канцеларијата на обвинителот во [[Севјеродонецк]] на 7 мај. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://potok.ua/2014/05/08/severodoneck-separatisty-zaxvatili-zdanie-prokuratury.html|title=Северодонецк: сепаратисты захватили здание прокуратуры " ИИИ "Поток" &#124; Главные новости дня|publisher=Potok.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513011556/http://potok.ua/2014/05/08/severodoneck-separatisty-zaxvatili-zdanie-prokuratury.html|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Следниот ден, поддржувачите на [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] ги зазеле владините згради во [[Старобилск]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.obzor.lg.ua/news/starobelsk35698|title=КИУ: Вчера в Старобельске штурмовали райгосадминистрацию|publisher=OBZOR.lg.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513052246/http://www.obzor.lg.ua/news/starobelsk35698|archive-date=13 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> По владината контраофанзива како дел од „Антитерористичката операција“ во Донечката Област на 2-3 мај, бунтовниците биле протерани од окупираната зграда на СБУ во Краматорск. И покрај ова, украинските трупи брзо се повлекле од градот од непознати причини, а сепаратистите брзо ја вратиле контролата. Спорадични борби продолжиле до 5 јули, кога бунтовниците се повлекле од Краматорск. <ref name="BBCkramawith">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28177020|title=Donetsk rebels in mass withdrawal|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> [[Податотека:Standoff_between_locals_and_Ukrainian_forces_in_Mariupol,_9_May_2014_(3).jpg|мини|Престрелка меѓу проруските активисти и украинските сили во [[Мариупол]], 9 мај 2014 година]] Рано наутро на 7 мај, Националната гарда ја вратила градската администрација во Мариупол по жестоките борби со бунтовниците во текот на ноќта. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com//news/world/ukrainian-forces-retake-city-hall-in-eastern-port-of-mariupol/article18505621/?click=dlvr.it|title=Putin cools rhetoric, but NATO disputes claims of troop pullback|date=7 May 2014|work=The Globe and Mail|access-date=14 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140515123018/http://www.theglobeandmail.com/try-it-now/?articleId=18505621|archive-date=15 May 2014|location=Toronto}}</ref> Антивладините демонстранти изјавиле дека владините сили употребиле солзавец за време на операцијата, што резултирало со повреди кога демонстрантите се обиделе повторно да ја окупираат зградата откако Националната гарда се повлекла. <ref name="ada242daw">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-mariupol-idAFKBN0DN0XF20140507|title=Ukraine forces briefly occupy city hall in eastern Mariupol|last=Robinson|first=Matt|date=7 May 2014|work=Reuters|access-date=7 November 2020|language=en}}</ref> До утрото на 7 мај, знамето на ДНР повторно се веело над зградата. <ref name="ada242daw" /> Судирите меѓу владините сили и проруските групи ескалирале на почетокот на мај кога зградата на градската администрација накратко била повторно преземена од страна на [[Национална гарда на Украина|Украинската Национална гарда]]. Проруските сили брзо ја вратиле зградата. <ref name="aljazeera.com">{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/indepth/interactive/2014/05/timeline-ukraine-pro-russian-unrest-20145912017783471.html|title=Timeline: Ukraine's pro-Russian unrest|last=Varshalomidze|first=Tamila|date=26 June 2014|access-date=27 November 2015|publisher=Al Jazeera}}</ref> Потоа милитантите започнале напад врз локална полициска станица, што ја натерало украинската влада да испрати воени сили. Престрелките меѓу војниците и локалните демонстранти предизвикало зградата на градската администрација да биде запалена. Владините сили не биле успешни во протерувањето на проруските сили, што само дополнително ги разгорело тензиите во Мариупол. Украинските трупи започнале уште еден напад врз бунтовниците во Мариупол на 9 мај. Полициска зграда окупирана од бунтовници била запалена од владините сили, предизвикувајќи бунтовниците да побегнат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/mariupol-police-station-fire-21-3518352|title=21 dead as Ukraine police station set on fire in a bid to drive out pro-Russians|last=Keegan|first=Simon|date=9 May 2014|work=Daily Mirror|accessdate=26 August 2014}}</ref> Министерот за внатрешни работи Аваков изјавил дека 60 бунтовници ја нападнале полициската зграда, а не украинските трупи и дека полицијата и другите владини сили успеале да ги одбијат бунтовниците. Помеѓу шест и дваесет милитанти биле убиени, заедно со еден полицаец. <ref name="newsinfo">{{Наведени вести|url=http://newsinfo.inquirer.net/601080/at-least-7-dead-in-southeastern-ukraine-port-city|title=At least 7 dead in southeastern Ukraine port city|date=10 May 2014|work=Philippine Daily Inquirer|access-date=26 August 2014}}</ref> Четири милитанти биле заробени, а пет полицајци биле ранети. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/may/09/ukraine-crisis-mariupol-police-station|title=Ukraine crisis: 'three people killed' in fighting at Mariupol police station|date=9 May 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> За време на борбите, проруските демонстранти заплениле еден оклопен транспортер, а потоа го барикадирале центарот на градот со гуми. Истиот ден, сепаратистите кои се обидувале да ги разоружаат украинските трупи во близина на Донецк биле пречекани со предупредувачки истрели, а 100 биле приведени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unn.com.ua/uk/news/1340433-za-donetskom-viyskovi-zatrimali-blizko-sotni-separatistiv|title=By Donetsk military detained about a hundred separatists|date=9 August 2013|publisher=Unn.com.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509234730/https://www.unn.com.ua/uk/news/1340433-za-donetskom-viyskovi-zatrimali-blizko-sotni-separatistiv|archive-date=9 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Исто така, неименуван свештеник на [[Украинска Православна Црква - Московски Патријархат|УПЦ-МП]] се обидел да преговара со сепаратистите во близина на Дружкивка, но подоцна бил убиен откако бил застрелан осум пати. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/news/politics/1670990-terroristy_ubili_pravoslavnogo_svyashchennika_smi.htm|title=Террористы убили православного священника – СМИ|last=ЛIГАБiзнесIнформИнформационное агентство|date=9 May 2014|publisher=News.liga.net|accessdate=26 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-orthodox-church-confirms-priest-murdered-in-donetsk-region-347180.html|title=Ukrainian Orthodox Church confirms priest murdered in Donetsk region|date=10 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902042404/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-orthodox-church-confirms-priest-murdered-in-donetsk-region-347180.html|archive-date=2 September 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> === Мај 2014: борби по референдумот === [[Податотека:Karlovka_23_May_2014.jpg|мини|Црквата „Свето Богојавление“ во Карловка на 23 мај, со чаури од куршуми на асфалтот во преден план.]] На 12 мај било објавено дека, по [[Референдуми за статусот на Донбас (2014)|референдумот за локална автономија]], водачот на Донбаската народна милиција, [[Игор Гиркин]], се прогласил за „врховен командант“ на Донбаската народна република. Во својот декрет, тој побарал сите војници стационирани во регионот да му се заколнат на верност во рок од 48 часа и изјавил дека сите преостанати украински војници во регионот ќе бидат „''уништени на лице место''“. Потоа, тој побарал од [[Русија|Руската Федерација]] воена поддршка за заштита од „''заканата од интервенција на НАТО''“ и „''геноцид''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.businessweek.com/news/2014-05-12/russia-signals-respect-for-ukraine-s-separatist-referendums|title=Ukraine Rebels Seek to Join Russia as Gas Deadline Is Set|last=Daryna Krasnolutska|date=12 May 2014|work=Bloomberg Business Week|access-date=12 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513065029/http://www.businessweek.com/news/2014-05-12/russia-signals-respect-for-ukraine-s-separatist-referendums|archive-date=13 May 2014|last2=Kateryna Choursina|last3=Anton Doroshev}}</ref> [[Павел Губарев]], претседател на Донбаската народна република, вовел воена состојба на 15 мај и се заколнал на „тотално уништување“ на украинските сили доколку не се повлечат од Донбас до 21:00 часот. Слично на тоа, претседателот на Луганската народна република, [[Валериј Болотов]], прогласил воена состојба на 22 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.rttnews.com/2326351/11-ukrainian-soldiers-killed-in-attack-by-pro-russian-separatists-in-east.aspx?type=gn|title=11 Ukrainian Soldiers Killed in Attack By Pro-Russian Separatists in East|date=22 May 2014|access-date=26 August 2014|publisher=Rttnews.com}}</ref> Магнатот за челик со седиште во Донецк, [[Ринат Ахметов]], ги повикал своите 300.000 вработени во регионот Донецк на „''митинг против сепаратистите''“ на 20 мај. Сирени се огласиле напладне во неговите фабрики за да го означат почетокот на митингот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/ukrainian-tycoons-calls-for-rallies-against-separatists-go-largely-unheeded/2014/05/20/567deaae-e00e-11e3-9743-bb9b59cde7b9_story.html|title=Ukrainian tycoon's calls for rallies against separatists go largely unheeded|date=20 May 2014|work=The Washington Post|access-date=20 May 2014}}</ref> Таканаречен „Марш на мирот“ се одржал во [[Донбас Арена|Донбас Арената]] во градот [[Донецк]], придружен со автомобили што свиреле со сирени напладне. [[BBC News]] и ''[[Украинска правда]]'' објавиле дека некои возила биле нападнати од сепаратисти и дека вооружени лица ги предупредиле канцелариите на неколку градски такси услуги да не учествуваат. На 16 мај, работниците во челичарницата „Метинвест“, заедно со локалната полиција и безбедносните сили, ги избркале бунтовниците од градската администрација и другите окупирани владини згради во градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-pro-russian-insurgents-retreat-from-buildings-in-mariupol-1.2644943|title=Ukraine: Pro-Russian insurgents retreat from buildings in Mariupol|date=16 May 2014|access-date=26 August 2014|publisher=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref> Повеќето бунтовници го напуштиле градот, а за малкуте што останале се вели дека останале невооружени. И покрај ова, седиштето на Донечката Народна Република останало недопрено, а проруските демонстранти сè уште можеле да се видат пред изгорената градска администрација. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2014/05/18/world/europe/mariupol-urkraine-leadership-vacuum/|title=Who's in charge here? In one eastern Ukrainian city, answer isn't clear|last=Richard Allen Greene|date=19 May 2014|access-date=4 June 2015|publisher=CNN}}</ref> Како одговор на одбивањето на Ахметов да плати даноци на Донечката Народна Република, на 20 мај претседателот на Државниот совет на ДНР, [[Денис Пушилин]], објавил дека Републиката ќе се обиде да го национализира имотот на Ахметов. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/05/20/7025874/|date=20 May 2014|access-date=30 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:Сепаратисти відповіли Ахметову оголошенням "націоналізації"|trans-title=Separatists responded to Akhmetov with an announcement of "nationalisation"}}</ref> На 25 мај, помеѓу 2.000 и 5.000 демонстранти марширале до вилата на Ахметов во градот Донецк и побарале национализација на имотот на Ахметов, скандирајќи „''Ахметов е непријател на народот''!“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/733219|title=Donetsk republic, Akhmetov's reps fail to agree on his companies' nationalization|date=25 May 2014|access-date=27 May 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> [[Податотека:Volnovakha_checkpoint_attack.png|мини|Напад на контролниот пункт Волноваха, 22 мај 2014 година]] На 22 мај, 18 украински војници биле убиени за време на напад на бунтовниците врз контролен пункт на армијата во близина на градот [[Волнаваха]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-army-death-toll-in-volnovakha-soars-to-18-349005.html|title=Ukrainian army death toll in Volnovakha soars to 18|date=23 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523225452/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-army-death-toll-in-volnovakha-soars-to-18-349005.html|archive-date=23 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Три оклопни транспортери и неколку камиони биле уништени во нападот, додека еден бунтовник бил убиен. <ref>{{Наведени вести|url=http://bigstory.ap.org/article/russian-trains-planes-move-army-away-ukraine|title=AP journalists see 11 dead at Ukraine checkpoint|date=22 May 2014|access-date=22 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140522123057/http://bigstory.ap.org/article/russian-trains-planes-move-army-away-ukraine|archive-date=22 May 2014|agency=Associated Press}}</ref> Истиот ден, конвој составен од 100 војници се обидел да премине мост кај Рубижне, Луганска област, и да напредува на територијата што ја држат бунтовниците. Тие биле нападнати од заседа од група од помеѓу 300 и 500 бунтовници. По борбите што траеле во текот на целиот ден, војниците биле принудени да се повлечат. За време на борбите биле убиени помеѓу два и четиринаесет војници и помеѓу седум и дваесет бунтовници. Три пешадиски борбени возила на армијата и еден камион биле уништени, а уште три оклопни возила биле заробени од бунтовниците. <ref name="KyivPost26May14" /> <ref name="npr.org">{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303749904579579601942418022|title=Putin Promises To Respect Ukraine's Election|last=Alpert|first=Lukas I.|date=23 May 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=14 October 2014}}</ref> Министерството за внатрешни работи изјавило дека некои бунтовници се обиделе да влезат во Луганската област од Русија, но биле одбиени од граничната полиција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/news/2014-05-22/ukraine-deaths-in-clashes-with-pro-russian-separatists/5472190|title=Ukraine crisis: Seventeen killed in clashes with pro-Russian separatists near Donetsk – ABC News (Australian Broadcasting Corporation)|date=22 May 2014|publisher=Australian Broadcasting Corporation|accessdate=26 August 2014}}</ref> По декларацијата на Павел Губарев за основање на „ Партијата Нова Русија“ на 22 мај, претставниците на републиките Донецк и Луганск потпишале договор за создавање на [[Конфедерација|конфедеративната]] држава [[Новорусија (конфедерација)|Нова Русија]]. Сепаратистите планирале да ги вклучат поголемиот дел од јужните и источните региони на Украина во новата конфедерација, вклучувајќи ги клучните градови [[Харков]], [[Херсон]], [[Днепар (град)|Днепар]], [[Николаев]], [[Запорожје]] и [[Одеса]]. Потпишаната декларација ја утврдило позицијата на руското православие како државна религија и намерата за национализација на клучните индустрии. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/welcome-to-new-russia/|title=Welcome to New Russia|last=Babiak|first=Mat|date=22 May 2014|work=Ukrainian Policy|access-date=16 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523114538/http://ukrainianpolicy.com/welcome-to-new-russia/|archive-date=23 May 2014}}</ref> [[Податотека:NAF_checkpoint_in_Semenivka.png|десно|мини|Сепаратисти од „ 1-виот Славјански баталјон “ во Семеновка со знамето на „Нова Русија“ (''Новорусија'') во јуни 2014 година]] Единица на провладиниот баталјон Донбас, доброволна паравоена единица, направила обид да напредува кон сепаратистички контролен пункт во близина на селото Карливка, северозападно од градот Донецк, на 23 мај. <ref name="battalionambushed">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-donbas-battalion-ambushed-in-donetsk-oblast-village-at-least-one-killed-349026.html|title=Ukrainian Donbas Battalion ambushed in Donetsk Oblast village; at least five killed|last=Mark Rachkevych|date=23 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523183136/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-donbas-battalion-ambushed-in-donetsk-oblast-village-at-least-one-killed-349026.html|archive-date=23 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Тие биле нападнати од група од 150 до 200 сепаратисти, поддржани од еден од заробените оклопни транспортери. Провладината паравоена единица била опкружена од сепаратистите и била побројна шест спрема еден сè додека борците поврзани со националистичкиот [[Десен Сектор|Десен сектор]] не ги пробиле сепаратистичките линии за да им дозволат на некои членови на групата да избегаат. Петмина припадници на баталјонот Донбас биле убиени, заедно со четворица сепаратисти. Дваесет припадници на провладините паравоени сили биле ранети, а најмалку четворица биле заробени. Вклученоста на Десен Сектор била оспорена од раководството на баталјонот Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://zn.ua/UKRAINE/is-batalon-donbass-otricaet-uchastie-pravogo-sektora-v-stolknoveniyah-pod-karlovkoy-23-maya-145716_.html|title=ИС: Батальон "Донбасс" отрицает участие "Правого сектора" в столкновениях под Карловкой 23 мая – Украина|last=публикация Дмитрия Тымчука.|publisher=zn.ua|accessdate=12 June 2014}}</ref> Прорускиот лидер [[Игор Безлер]] изјавил дека ги погубил сите заробени паравоени сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/05/23/7026275/|title="Бєс" Заявив Командиру "Донбасу", Що Вбив Усіх Полонених|work=Ukrainska Pravda|accessdate=26 August 2014}}</ref> Друг сепаратистички лидер потврдил дека четворица од нивните борци биле убиени, а исто така изјавил дека загинале десет провладини паравоени сили и двајца цивили. Во текот на истиот ден, двајца проруски сепаратисти биле убиени за време на нападот на провладината паравоена група „Украински баталјон“ врз окупирана зграда на локалната самоуправа во [[Торез]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?two_killed_and_two_more_wounded_in_torez_donetsk_regional_administration_reports&objectId=446161&lang=en|title=Two killed and two more wounded in Torez, Donetsk regional administration reports|publisher=24tv.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528041115/http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?two_killed_and_two_more_wounded_in_torez_donetsk_regional_administration_reports&objectId=446161&lang=en|archive-date=28 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> === Ескалација во мај и јуни 2014 година === ==== Прва битка за Донечкиот аеродром ==== Утрото на 26 мај, 200 проруски бунтовници, вклучувајќи ги и членовите на баталјонот Восток, го зазеле главниот терминал на [[Донечки меѓународнен аеродром|меѓународниот аеродром]] во [[Донецк]], поставиле блокади на патот околу него и побарале владините сили да се повлечат. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/05/28/world/europe/ukraine.html|title=Dozens of Separatists Killed in Ukraine Army Attack|last=A. Roth and S. Tavernise|date=27 May 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2014}}</ref> Набргу по објавувањето на овие барања, Украинската национална гарда им издала ултиматум на сепаратистите, барајќи од нив да се предадат. Ова подоцна било одбиено. Владините сили потоа започнале напад врз сепаратистичките позиции на аеродромот со падобранци и воздушни напади. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnn.com/2014/05/27/world/europe/ukraine-crisis/index.html|title=Ukraine: Fighting closes Donetsk airport, claims dozens of lives|last=Paton Walsh|first=Nick|date=27 May 2014|access-date=13 November 2019|publisher=CNN|last2=Smith-Spark|first2=Laura}}</ref> Владините сили користеле напаѓачки хеликоптери. Тие пукале преку противвоздушен топ. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainians-vote-in-momentous-may-25-election-to-pick-nations-fifth-president-live-updates-349211.html|title=Ukrainian army battles Kremlin-backed separatists in Donetsk; at least one civilian killed in crossfire|date=26 May 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Се проценува дека 40 бунтовници загинале во борбите, а некои цивили биле затекнати во вкрстен оган. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-fighting-idUKKBN0E70N820140527|title=Reuters Fighting rages in Ukraine eastern city, dozens dead|last=Zawadzki|first=Sabina|date=27 May 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202121518/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-fighting-idUKKBN0E70N820140527|archive-date=2 December 2016}}</ref> Помеѓу 15 и 35 бунтовници биле убиени во еден инцидент со пријателски оган, кога два камиони што превезувале ранети борци од аеродромот биле нападнати од бунтовници, мешајќи ги со украинските сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-i-was-a-separatist-fighter/25455466.html|title=Interview: I Was A Separatist Fighter In Ukraine|last=Shakirov|first=Mumin|date=2014-07-13|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|accessdate=2019-09-11}}</ref> За време на борбите на аеродромот, „[[Дружба Арена]]“ во градот Донецк била ограбена од проруски бунтовници, кои ја ограбиле зградата и уништиле опрема за надзор, а потоа ја запалиле. <ref name="reut27">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighting-idUSKBN0E70OA20140527|title=Fighting rages in eastern Ukraine city, dozens dead|date=27 May 2014|work=Reuters}}</ref> Истовремено, полицијата во Донецк соопштила дека бунтовниците убиле двајца полицајци во блискиот град Хорливка. ''„Москва Тајмс“'' објавил дека двајцата мажи биле погубени затоа што „''ја прекршиле својата заклетва кон Донечката Народна Република''“. Бунтовниците поврзани со Луганската Народна Република нападнале единица на украинската Национална гарда во раните утрински часови на 28 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.enca.com/world/ukraine-forces-attacked-suffer-losses-lugansk|title=Ukraine forces attacked, suffer losses in Lugansk|date=28 May 2014|access-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140529152546/http://www.enca.com/world/ukraine-forces-attacked-suffer-losses-lugansk|archive-date=29 May 2014|publisher=ENCA}}</ref> [[Михајло Ковал]], министерот за одбрана, на 30 мај изјавил дека украинските владини сили „''целосно ги исчистиле''“ бунтовниците од јужните и западните делови на Донечката Област и северниот дел на Луганската Област. <ref>{{Наведени вести|url=https://au.news.yahoo.com/world/a/23991750/ukraine-completely-clears-part-of-separatist-east-from-rebels/|title=Ukraine completely clears part of separatist east from rebels – Yahoo!7|date=30 May 2014|access-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531110011/https://au.news.yahoo.com/world/a/23991750/ukraine-completely-clears-part-of-separatist-east-from-rebels/|archive-date=31 May 2014|publisher=Yahoo! News}}</ref> Во меѓувреме, внатрешен државен удар го заменил раководството на Донечката Народна Република, а некои тела на руски борци убиени во битката на аеродромот биле репатрирани во Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10863933/Ukraines-rebels-in-crisis-after-Donetsk-coup.html|title=Ukraine's rebels in crisis after Donetsk 'coup'|last=Oliphant|first=Roland|date=29 May 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=12 June 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10863933/Ukraines-rebels-in-crisis-after-Donetsk-coup.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> ==== Опсада на граничниот премин Луганск ==== Двајца сепаратисти биле убиени во престрелка со украинските граничари на 31 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/05/31/i-was-held-at-gunpoint-by-ukraine-rebels.html|title=I Was Held at Gunpoint by Ukraine Rebels|last=Anna Nemtsova|date=31 May 2014|work=The Daily Beast|access-date=26 August 2014|publisher=Thedailybeast.com}}</ref> Два дена подоцна, пет сепаратисти биле убиени кога 500 сепаратисти нападнале граничен пункт во Луганската Област. Единаесет граничари и осум сепаратисти биле ранети за време на борбите, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jun/02/pro-russion-rebels-killed-in-attack-on-east-ukraine-border-base|title=Ukraine: pro-Russia rebels killed attempting to storm border guard base|last=Luke Harding and agencies in Luhansk|date=2 June 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> во кои загинал и еден цивил. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-luhansk-violence-idUKKBN0EE25420140603|title=Fog of war falls heavy after violence in eastern Ukraine region|last=Thomas Grove|date=3 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170321075942/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-luhansk-violence-idUKKBN0EE25420140603|archive-date=21 March 2017}}</ref> ==== Воздушен напад на Луганск на 2 јуни ==== [[Податотека:Луганська_ОДА_після_удару.jpg|мини|Штета на зградата на [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]] во Луганск на 2 јуни 2014 година]] На 2 јуни, осум лица биле убиени, а повеќе од 20 биле ранети во серија експлозии што ја погодиле окупираната зграда на [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]] во градот Луганск. <ref name="CNN-2014-06-03">{{Наведување|last=Magnay|first=Diana|title=Air attack on pro-Russian separatists in Luhansk kills 8, stuns residents|date=3 June 2014|url=https://edition.cnn.com/2014/06/03/world/europe/ukraine-luhansk-building-attack/index.html?hpt=hp_c1|publisher=CNN|access-date=4 June 2014|last2=Tom Lister}}</ref> Сепаратистите го обвиниле инцидентот за воздушен напад на владата, додека украинските власти го негирале ова и тврделе дека експлозиите биле предизвикани од залутан проектил земја-воздух испукан од бунтовниците. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ewn.co.za/2014/06/02/Two-killed-in-Ukraine-explosion|title=At least two killed in Ukraine explosion|date=2 June 2014|publisher=Ewn.co.za|accessdate=26 August 2014}}</ref> [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ) објавила извештај следниот ден, наведувајќи дека врз основа на „''ограничено набљудување''“, тие веруваат дека експлозијата е предизвикана од воздушен напад, поддржувајќи ги тврдењата на сепаратистите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/heavy-fighting-in-eastern-ukraine-as-government-restarts-active-phase-of-anti-terror-operation-350453.html|title=Two Ukrainian troops killed in battles with insurgents on 3 June; OSCE says Luhansk blast on June 2 likely caused by airstrike (UPDATES, VIDEO)|last=Christopher J. Miller|date=3 June 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Истрагата на CNN пронашла јасни докази дека нападот дошол од воздух, а моделот на кратерите покажал употреба на стандардна опрема на [[Су-25]], ловец за копнен напад, и [[Су-27]] - двата борбени авиони управувани од Украина. Иако [[Русија|Руската Федерација]] го користи и Сухој Су-27, тој не бил споменат во вестите на CNN како можност. [[Радио Слободна Европа|Радио Слободна Европа,]] исто така, заклучил дека „''И покрај негирањата, сите докази за смртоносна експлозија укажуваат на Киев''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-unspun-luhansk-blast/25410384.html|title=Despite Denials, All Evidence For Deadly Explosion Points To Kyiv|date=4 June 2014|access-date=4 May 2017|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> CNN соопштил дека ова е прв пат цивили да бидат убиени во напад на украинските воздухопловни сили за време на проруските немири во Донбас во 2014 година. Следниот ден, [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] прогласила тридневна жалост во градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://vesti-ukr.com/donbass/54943-bolotov-objavil-v-luganske-trehdnevnyj-traur-po-pogibshim|title=Болотов объявил в Луганске трехдневный траур по погибшим (Bolotov declared a three-day mourning over the killed in Luhansk)|date=3 June 2014|work=Вести vesti-ukr|access-date=28 May 2017}}</ref> ==== Продолжување на борбите ==== [[Податотека:2014-06-03._Протесты_в_Донецке_015.JPG|мини|Припадници на баталјонот Восток ја демонтираат барикадата во Донецк, [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]], на 3 јуни 2014 година.]] Владите сили уништиле сепаратистичко упориште во Семеновка и ја вратиле контролата врз [[Лиман (град)|Красниј Лиман]] на 3 јуни. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine-abroad/northern-donetsk-region-cleared-of-insurgents-part-of-luhansk-region-border-closed-350518.html|title=Northern Donetsk region cleared of insurgents, part of Luhansk region border closed|date=3 June 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Двајца војници биле убиени во борбите, а четириесет и пет биле ранети, со спротивставени извештаи за загубите на бунтовничката страна. <ref name="conflicting">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2014/06/04/world/europe/ukraine-crisis/|title=Conflicting accounts in heightened eastern Ukraine fighting|date=4 June 2014|access-date=14 October 2014|publisher=CNN}}</ref> Според владини извори, 300 бунтовници биле убиени, а 500 ранети, но бунтовниците рекле дека изгубиле помеѓу 10 и 50. Бунтовниците изјавиле дека најмалку 25 биле убиени додека биле во болница во Красниј Лиман. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/734712|title=Ukrainian troops kill more than 25 people in Krasny Liman hospital|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150921231820/http://tass.ru/en/world/734712|archive-date=21 September 2015|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Двете страни ги негирале извештаите на другата страна за битката, а извештаите не биле независно потврдени. Следниот ден, бунтовниците го зазеле опколениот граничен пункт во Луганск (запленувајќи огромни количини муниција) и база на Националната гарда во близина на градот Луганск. Во борбите во овие области загинале шест бунтовници, а тројца владини војници биле ранети. Друг граничен пункт бил заземен од бунтовниците во [[Свердловск (Украина)|Свердловск]]. Базата на Националната гарда паднала откако на гардистите им снемало муниција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://globalnews.ca/news/1373185/6-militants-killed-3-ukrainian-troops-injured/|title=6 militants killed, 3 Ukrainian troops injured in Luhansk|last=Qena|first=Nebi|date=4 June 2014|publisher=Globalnews.ca|accessdate=26 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/militants-killed-ukrainian-troops-injured-23984915|title=Rebels Seize 3 Government Bases in Eastern Ukraine|date=22 August 2014|work=ABC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20140604202112/https://abcnews.go.com/International/wireStory/militants-killed-ukrainian-troops-injured-23984915|archive-date=4 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Друг граничен пункт бил нападнат на 5 јуни, во селото [[Маринивка (Донечка Област)|Маринивка]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/thomson-reuters/140606/separatists-eastern-ukraine-attack-border-post|title=Separatists kill member of Ukrainian special forces|date=6 June 2014|work=GlobalPost|publisher=Globalpost.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607133444/http://www.globalpost.com/dispatch/news/thomson-reuters/140606/separatists-eastern-ukraine-attack-border-post|archive-date=7 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Владини претставници изјавиле дека меѓу 15 и 16 бунтовници се убиени, а дека пет војници биле повредени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/06/ukraine-says-15-rebels-killed-border-clash-2014667936400443.html|title=Ukraine says 15 rebels killed in border clash – Europe|publisher=Al Jazeera|accessdate=12 June 2014}}</ref> Престрелка меѓу соперничките сепаратистички групи во градот Донецк се случила на 7 јуни, во близина на Донечката Народна Република. Потпретседателот на Донечката Народна Република, Максим Петрухин, бил убиен во борбите, а претседателот [[Денис Пушилин]] бил ранет. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/06/7/7028405/|title=У Донецьку застрелили помічника головного місцевого терориста. Пушиліна поранено &#124; Українська правда|date=7 June 2014|work=Ukrainska Pravda|accessdate=12 June 2014}}</ref> ==== Упад на руски тенкови ==== Украинските власти изјавиле дека Русија им дозволила на тенковите да ја преминат руско-украинската граница во Донечката Област на 11 јуни. Министерот за внатрешни работи [[Арсен Аваков]] изјавил дека „''забележавме како минуваат колони со оклопни транспортери, други оклопни возила и артилериски оружја, како и тенкови кои, според нашите информации, ја преминале границата и утрово биле во Снижне''“. Тој продолжил велејќи дека украинските сили уништиле дел од колоната и дека борбите сè уште се во тек. Дописниците на [[Ројтерс]] потврдиле присуство на три тенкови во градот Донецк, а Бирото за разузнавање и истражување на американскиот [[Стејт департмент|Стејт департмент,]] исто така, соопштило дека Русија навистина испратила тенкови, заедно со друго тешко оружје, до сепаратистите во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-idUSKBN0EN1KS20140612|title=Ukraine accuses Russia of letting rebels bring in tanks|last=Zinets|first=Natalia|date=12 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014}}</ref> Се вели дека испратеното оружје вклучувало: колона од три тенкови [[Т-64]], неколку повеќекратни ракетни лансери [[БМ-21 Град]] и други воени возила. „''Русија ќе тврди дека овие тенкови се земени од украинските сили, но ниедна украински тенковска единица не дејствувала во таа област''“, се вели во соопштението на [[Стејт департментот]]. „''Уверени сме дека овие тенкови дошле од Русија''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/06/14/world/europe/russia-has-sent-tanks-to-ukraine-rebels-us-says.html?emc=edit_na_20140613&nlid=13240517|title=Russia Has Sent Tanks to Ukraine Rebels, U.S. Says|last=Gordon|first=Michael R.|date=13 June 2014|work=The New York Times}}</ref> [[Претседателски избори во Украина (2014)|Новоизбраниот]] украински претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека е „неприфатливо“ тенковите да влезат во Украина. Русија ги нарекла извештаите „''уште една лажна информација''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27815441|title=Ukraine says 'Russian tank incursion' unacceptable|date=12 June 2014|publisher=BBC|accessdate=26 August 2014}}</ref> Сепак, трите тенкови подоцна биле забележани како се движат низ [[Макиевка]] и [[Торез]], веејќи го [[Знаме на Русија|знамето на Руската Федерација]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hromadske.tv/society/rosiiski-tanki-vzhe-v-makiyivtsi/|title=Російські танки вже в Макіївці|publisher=Hromadske.tv|archive-url=https://web.archive.org/web/20140614045414/http://www.hromadske.tv/society/rosiiski-tanki-vzhe-v-makiyivtsi/|archive-date=14 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците потврдиле дека набавиле три тенкови, но водачите одбиле да објаснат како ги набавиле; еден милитант им кажал на новинарите дека потекнуваат „''од воен магацин''“. <ref name="BBC News T6413614">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27829773|title=Ukraine crisis: Kiev forces win back Mariupol|date=13 June 2014|publisher=BBC|accessdate=26 August 2014}}</ref> Претседателот на ДНР, [[Денис Пушилин]], изјавил дека трите тенкови ќе бидат стационирани во градот Донецк и дека тие им даваат на неговите сили „''барем малку надеж за одбрана [на Донецк] бидејќи тешкото оружје веќе се користи против нас''“. Константин Машовец, поранешен функционер на украинското Министерство за одбрана, изјавил дека тенковите веројатно биле запленети од руските сили на [[Република Крим|Крим]] пред да се упатат кон континентална Украина. Антон Герашченко, советник на Арсен Аваков, потврдил на брифинг во [[Киев]] дека тенковите некогаш биле во посед на вооружените сили на Украина во [[Крим (полуостров)|Крим]] и дека биле префрлени по море во Русија пред да ја преминат границата со Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mashable.com/2014/06/13/ukraine-seize-port-city-russia-separatists/|title=Ukrainian Forces Seize Crucial Port City From Pro-Russia Separatists|last=Miller|first=Christopher|date=13 June 2014|publisher=Mashable.com|accessdate=26 August 2014}}</ref> [[Податотека:2014-06-12._War_in_Donbass_20.JPG|мини|[[БТР-80]] во украинска служба, 12 јуни 2014 година]] Ден по упадот со тенкови, тројца војници биле убиени кога биле нападнати од бунтовници во [[Степанивка]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10899655/US-accuses-Russia-of-sending-rocket-launchers-to-Ukraine-rebels.html|title=US accuses Russia of sending rocket launchers to Ukraine rebels|date=14 June 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=26 August 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10899655/US-accuses-Russia-of-sending-rocket-launchers-to-Ukraine-rebels.html|archive-date=11 January 2022|agency=[[Agence France-Presse]]|location=London}}</ref> Жестоките борби продолжиле во текот на утрото на 13 јуни, кога владата започнала нов напад врз бунтовниците во Мариупол. Украинските трупи успеале да го вратат градот и го прогласиле за „''привремен главен град''“ на Донечката Област сè додека владата не ја врати контролата врз градот Донецк. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.sky.com/story/1281593/ukraine-troops-storm-rebel-held-buildings|title=Ukraine Troops Storm Rebel-Held Buildings|date=13 June 2014|publisher=BSkyB|accessdate=26 August 2014}}</ref> Украинските трупи ја презеле контролата врз Мариупол на 13 јуни со помош на Националната гарда. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-crisis-government-troops-recapture-port-city-of-mariupol-1.2674375|title=Ukraine crisis: Government troops recapture the port city of Mariupol|date=13 June 2014|access-date=5 July 2014|publisher=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref> Штабот на ДНР бил освоен, а Мариупол бил прогласен за привремен главен град на Донечката Област, наместо градот Донецк, кој бил окупиран од сепаратистите. Во меѓувреме, договорот меѓу министерот за внатрешни работи, Арсен Аваков, и претседателот на ДНР, Денис Пушилин, со цел да се создаде прекин на огнот и да им се овозможи на цивилите да избегаат од насилството во Славјанск, не успеало, бидејќи двете страни се обвинувале меѓусебно за започнување нови напади. Следното утро, конвој граничари бил нападнат од бунтовници додека минувал покрај Мариупол, при што загинале најмалку петмина од граничарите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.0629.com.ua/news/555391/v-mariupole-na-post-mostu-rasstrelali-kolonnu-pogranicnikov-est-pogibsie-fotovideo|title=В Мариуполе на пост-мосту расстреляли колонну пограничников. Есть погибшие (ФОТО+ВИДЕО)|work=0629.com.ua – Сайт города Мариуполя}}</ref> ==== Соборување на Иљушин Ил-76 ==== [[Воздухопловни сили на Украина|Украинскиот авион]] „[[Иљушин Ил-76]] МД“ бил соборен од силите поврзани со [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] на 14 јуни. <ref name="shootdown">{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukrainian-transport-plane-shot-down-by-pro-russian-separatists-in-luhansk-1402736354|title=Dozens Killed as Ukrainian Transport Plane Is Shot Down by Rebels in Luhansk|last=Kolyandr|first=Alexander|date=14 June 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=27 June 2014}}</ref> Авионот се подготвувал за слетување на [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]] и превезувал војници и опрема од непозната локација. Сите 49 лица во него загинале. Во меѓувреме, два тенкови Т-72 влегле во Донецк, а на воен контролен пункт во Луганск избувнало престрелка, која траела два дена. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.info/politics/930099-terrorists-drove-two-russian-tanks-t-72-to-donetsk-nsdc-representative.html|title=Terrorists drove two Russian tanks T-72 to Donetsk – NSDC representative: UNIAN news|date=18 June 2014|publisher=Unian.info|accessdate=8 July 2014}}</ref> ==== Битка кај Јампил ==== Доцна на 19 јуни, во градот [[Јампил (Донечка Област)|Јампил]], во близина на градот Красни Лиман, кој бил под контрола на владата, избувнала битка со тенкови и оклопни возила. До 4.000 бунтовници биле присутни во борбите, кои започнале, според бунтовниците, откако вооружените сили направиле обид да го освојат Јампил, <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-fighting-idINKBN0EU0S320140619|title=Ukraine rebels speak of heavy losses in battle against government troops|last=Vasovic|first=Aleksandar|date=19 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208082837/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-fighting-idINKBN0EU0S320140619|archive-date=8 December 2015}}</ref> со цел да се пробијат до [[Сиверск]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/736846|title=Ukrainian army using attack aviation, tanks to seize Yampol village|last=<%= item.timeFlag %>|access-date=26 August 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Според вооружените сили, таа започнала откако бунтовниците направиле обид да го пробијат кордонот на владини трупи околу градот Красни Лиман, кој бил под контрола на владата. Битката била опишана како надминување „''во однос на силата и обемот на сè што се случило претходно''“ за време на војната Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27919047|title=Ukraine crisis: EU deal to be signed on 27 June|date=19 June 2014}}</ref> Вооружените сили употребиле и воздушни и артилериски напади во обидите да ги разбијат бунтовниците. <ref name="whitehouse">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/06/21/world/europe/ukraine.html?partner=rss&emc=rss&_r=1|title=As Ukraine Announces Cease-Fire, White House Points Finger at Russia|last=M. R. Gordon and D. M. Herszenhorn|date=20 June 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2014}}</ref> Битката продолжила и следниот ден. Во текот на ноќта, меѓу 7 и 12 војници биле убиени, а меѓу 25 и 30 биле ранети. Вооружените сили соопштиле дека убиле 300 бунтовници, но ова не било независно потврдено, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/7-ukrainian-troops-killed-in-overnight-fighting/2014/06/20/9078b184-f847-11e3-8118-eae4d5b48c7d_story.html|title=7 Ukrainian troops killed, rebels operate tanks – The Washington Post|date=20 June 2014|work=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211184931/https://www.washingtonpost.com/world/europe/7-ukrainian-troops-killed-in-overnight-fighting/2014/06/20/9078b184-f847-11e3-8118-eae4d5b48c7d_story.html|archive-date=11 December 2018}}</ref> сепаратистите потврдиле само две смртни случаи и седум ранети на нивна страна. Бунтовниците, исто така, изјавиле дека уништиле еден тенк, неколку [[БМД-1]], а исто така собориле и бомбардер [[Сухој Су-25|Су-25]]. Украинската војска соопшти дека ја презеле контролата врз Јампил и Сиверск на 20 јуни, 20 часа пред едностраното примирје од страна на украинските сили, како дел од мировниот план од 15 точки на украинскиот претседател [[Петро Порошенко]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-military-free-yampil-in-donetsk-region-from-terrorists-nsdc-352725.html|title=Ukrainian military free Yampil in Donetsk Region from terrorists – NSDC|date=20 June 2014|work=Kyiv Post|access-date=20 June 2014}}</ref> Тие, исто така, признале дека сè уште имало жестоки борби во областа околу Јампил и селото Закитне. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.rbc.ua/rus/news/v-donetskoy-obl-siloviki-zanyali-seversk---oga-20062014171300|title=силовики заняли Северск, – ОГА|date=20 June 2014|work=Рбк-Украина|publisher=RBC News}}</ref> До тој момент, бројот на војници убиени во битката достигнал 13. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.france24.com/en/20140620-ukraine-week-long-ceasefire-fight-separatists-east-russia/|title=Ukraine declares week-long ceasefire in fight against separatists|date=20 June 2014|publisher=France 24|accessdate=14 October 2014}}</ref> За време на продолжените борби, милитантите дигнале во воздух мост над река во селото Закитне. === Јули 2014: офанзива на владата по прекинот на огнот === === Јули 2014: офанзива на владата по прекинот на огнот === [[Податотека:Ukrainian_soldier_in_Sloviansk,_July_9,_2014.jpg|мини|Украински војник во Славјанск, јули 2014 година]] Откако завршило еднонеделното примирје прогласено од украинскиот претседател [[Петро Порошенко]], вооружените сили ги обновиле своите операции против бунтовниците на 1 јули. Гранатирањето се случило во Краматорск и Славјанск, а владините сили го вратиле граничниот премин во [[Должанск]], еден од трите главни гранични премини окупирани од сепаратистите. Владите сили, исто така, ги вратиле селата Брусивка и Стари Караван. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/01/ukraine-petro-poroshenko-goes-on-attack|title=Ukraine retakes border crossing from rebels as Poroshenko goes on attack|last=Luhn|first=Alec|date=1 July 2014|work=The Guardian|access-date=16 July 2014}}</ref> Истиот ден, бунтовниците во Луганск изјавиле дека ја презеле контролата врз [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/rebels-claim-control-over-luhansk-airport-354221.html|title=Rebels claim control over Luhansk airport|date=1 July 2014|work=Kyiv Post|agency=Interfax-Ukraine}}</ref> На 1 јули 2014 година во Донецк избувнала улична престрелка меѓу соперничките фракции на проруските милитанти, што резултирало со смртно рането едно лице, а уште две лица биле во критична состојба. Портпаролот на Министерството за внатрешни работи, Зорјан Шкирјакук, изјавил дека над 1.000 проруски бунтовници биле убиени во првиот ден по продолжувањето на непријателствата. <ref>{{Наведени вести|url=http://tsn.ua/politika/za-pershiy-den-vidnovlennya-ato-siloviki-znischili-ponad-1000-boyovikiv-357144.html|date=1 July 2014|access-date=25 November 2014|agency=TSN|language=uk|script-title=uk:За перший день відновлення АТО силовики знищили понад 1000 бойовиків|trans-title=In the first day of resumption of the ATO, security forces killed more than 1,000 militants}}</ref> ''Liga.net'', повикувајќи се на извор вклучен во владината воена операција, објавил дека над 400 бунтовници биле убиени во акција, но дека повисоките бројки објавени претходно не можеле да се потврдат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/articles/politics/2373601-posle_peremiriya_v_pervyy_den_ato_ubito_bolshe_400_boevikov.htm|date=2 July 2014|work=liga.net|language=ru|script-title=ru:Первые сутки возобновления АТО: потери, пленные, новое оружие|trans-title=First days of the resumption of ATO: losses, prisoners, new weapons|accessdate=6 March 2015}}</ref> Самите сепаратисти пријавиле само два смртни случаи во борбите кај [[Николаевка (Донечка Област)|Николаевка]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28139139|title=Russia and Ukraine 'agree steps' towards new truce|work=BBC News|access-date=14 October 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_apartment_building_in_Donetsk,_July_14,_2014.jpg|мини|Оштетена станбена зграда во Донецк, 14 јули 2014 година]] Бунтовниците нападнале граничен пункт во [[Новоазовск]] на 2 јули. За време на нападот, врз пунктот биле испукани минофрлачи, по што избувнале судири. Еден граничар бил убиен во борбите, а уште осум стражари биле повредени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/guard-killed-in-attack-on-border-post-ukraine-says/|title=Guard killed in attack on border post, Ukraine says|date=2 July 2014|publisher=Fox News}}</ref> Владите сили го вратиле градот [[Николаевка (Донечка Област)|Николаевка]], во близина на Славјанск, на 4 јули. Како резултат на тоа, група милитанти поврзани со ДНР пребегнале и се придружиле на украинската армија. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-govt-forces-take-control-of-village-near-sloviansk-avakov-354724.html|title=Ukraine government forces take control of village near Sloviansk – Avakov|date=4 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Како дополнителен удар врз бунтовниците, владините сили го вратиле упориштето [[Славјанск]] на 5 јули. <ref name="5BBC7">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28174104|title=Rebels abandon Sloviansk stronghold|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> Командантот на бунтовниците од ДНР, [[Игор Гиркин]], ја донел одлуката „''поради огромната бројна супериорност на непријателот''“, според премиерот на ДНР [[Александар Бородај]]. Тој рекол дека силите на ДНР се повлекле во [[Краматорск]], но [[BBC News]] објавил дека биле видени како ги напуштаат своите контролни пунктови во Краматорск. <ref name="5BBC7" /> Подоцна истиот ден, Бородај потврдил дека бунтовниците го напуштиле „''целиот северен сектор''“, вклучувајќи го и Краматорск, и се повлекле во градот [[Донецк]]. <ref name="BBCkramawith">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28177020|title=Donetsk rebels in mass withdrawal|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> По повлекувањето на силите на Гиркин во Донецк, тој ја презел контролата врз ДНР, заменувајќи ги претходните власти таму во она што било опишано како „[[државен удар]]“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.opendemocracy.net/en/odr/long-live-donetsk-peoples-republic/|title=Long live the Donetsk People's Republic!|last=Marples|first=David|date=8 July 2014|work=openDemocracy|accessdate=9 August 2019}}</ref> Последователно, вооружените сили на Украина ги вратиле [[Дружкивка]], [[Костјантиновка]] и [[Артемивск (Донечка Област)|Артемивск]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukrainian-government-troops-target-further-gains-in-east-1404644564|title=Ukrainian Government Troops Target Further Gains in East|last=Cullison|first=Alan|date=6 July 2014|work=The Wall Street Journal}}</ref> Среде повлекувањето на бунтовниците, градоначалникот на Донец, [[Олександар Лукјанченко]], изјавил дека најмалку 30.000 луѓе го напуштиле градот од април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/06/ukraine-crisis-donetsk|title=Donetsk becomes a ghost town as fearful residents flee conflict|last=Luhn|first=Alec|date=6 July 2014|work=The Guardian}}</ref> Во посебен настан, украинските сили изјавиле дека забележале два [[Беспилотно летало|дрона]] во Мариупол и дека еден од нив го собориле. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/739216|title=Ukraine's forces control fully Slavyansk, Kramatorsk|date=6 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Пред планираната владина офанзива врз градот Донецк, окупиран од бунтовниците, клучните патишта кои водат кон градот биле блокирани на 7 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28191833|title=Bridges destroyed outside Donetsk|date=7 July 2014|work=BBC News|access-date=7 July 2014}}</ref> Бунтовниците уништиле железнички мостови преку патиштата, предизвикувајќи нивно уривање и блокирање на патиштата. Министерот за одбрана [[Валериј Гелетеј]] изјавил на 8 јули дека „''нема повеќе еднострани прекини на огнот''“ и изјавил дека дијалогот е можен само доколку бунтовниците го положат оружјето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28209182|title=Ukraine crisis: 'No more unilateral ceasefires'|date=8 July 2014|work=BBC News|access-date=8 July 2014}}</ref> Повеќе борби избувнале на Меѓународниот аеродром во Луганск на 9 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/fighting-under-way-near-luhansk-airport-355362.html|title=Fighting under way near Luhansk airport|date=9 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Бунтовниците поврзани со ЛНР изјавиле дека го освоиле аеродромот на 1 јули, но украинската армија успеала да ја задржи контролата врз него. Повеќе од 10.000 домаќинства во Луганската Област останале без гас поради оштетување на гасоводите, според соопштението на регионалниот снабдувач со гас истиот ден. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/739741|title=Armed hostilities in Luhansk damage over 60 gas pipes|date=9 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> [[Податотека:Destroyed_house_in_Donbass.jpg|мини|Уништена куќа во Донбас, јули 2014 година]] Судирите на меѓународниот аеродром во Донецк продолжиле на 10 јули. Бунтовниците испукувале минофрлачи кон аеродромот и направиле обид да го вратат, но биле одбиени од вооружените сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28255174|title=Ukraine forces clash with separatists at Donetsk airport|date=10 July 2014|publisher=BBC}}</ref> Украинските сили, исто така, го вратиле градот [[Сиверск]], што било потврдено од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-forces-regain-more-ground-but-sustain-further-casualties-1.2702000|title=Ukraine forces regain more ground but sustain further casualties|date=10 July 2014|publisher=CBC News}}</ref> Истиот ден, градската администрација на Луганск објавила дека шест цивили биле повредени поради тековните непријателства низ градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/luhansk-city-council-reports-injury-of-six-civilians-355432.html|title=Luhansk City Council reports injury of six civilians|date=10 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Имало и извештаи за фракционерство меѓу сепаратистите, со некои дезертери. Според овие извештаи, баталјонот „Восток“ го отфрлил авторитетот на Игор Гиркин. [[Александар Бородај]], премиер на ДНР, сепак, ги негирал овие извештаи и изјавил дека тие се лаги. <ref>{{Наведени вести|url=https://nationalpost.com/news/deep-rifts-emerge-in-ranks-of-ukraines-pro-russia-insurgents-as-support-from-moscow-evaporates|title=Deep rifts emerge in ranks of Ukraine's pro-Russia insurgents as support from Moscow evaporates|last=Karmanau|first=Yuras|date=10 July 2014|work=National Post}}</ref> Тешките борби продолжиле во Луганската Област на 11 јули. Тој ден, колона на вооружените сили што се движела во близина на [[Ровенки]] била нападната од камион со ракета [[БМ-21 Град]], управуван од бунтовниците. <ref name="BBCdth">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28267929|title=Ukraine president vows to act over army deaths|date=11 July 2014|work=BBC News|access-date=11 July 2014}}</ref> Воздушен напад започнат од вооружените сили на крајот успеал да го уништи ракетниот фрлач, но дури откако биле убиени 23 војници. <ref>{{Наведени вести|url=http://zik.ua/en/news/2014/07/11/19_ukraine_army_servicemen_killed_by_enemy_artillery_near_rovenky_505245|title=19 Ukraine army servicemen killed by enemy artillery near Rovenky|date=11 July 2014|work=ZIK}}</ref> Како одговор на нападот, украинскиот претседател Порошенко изјавил дека „''За секој живот на нашите војници, милитантите ќе платат со десетици и стотици свои''“. Следниот ден, украинските воздухопловни сили започнале воздушни напади насочени кон позициите на бунтовниците низ Донецк и Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/ukraine-launches-air-offensive-kill-1000-rebels-kiev-says/article19578600/|title=Ukraine launches air offensive, kills 1,000 rebels, Kiev says|date=12 July 2014|work=The Globe and Mail|archive-url=https://web.archive.org/web/20140713003305/http://www.theglobeandmail.com/news/world/ukraine-launches-air-offensive-kill-1000-rebels-kiev-says/article19578600/|archive-date=13 July 2014|location=Toronto}}</ref> Украинската влада соопштила дека 500 бунтовници биле убиени во овие напади, за кои тие изјавиле дека биле [[одмазда]] за сепаратистичкиот ракетен напад од претходниот ден. Четири лица биле убиени во [[Маринка (Украина)|Маринка]], западно предградие на градот Донецк, откако ракети погодиле дел од градот кој бил под контрола на бунтовниците. Украинската влада и сепаратистите се обвинувале меѓусебно за нападот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28277928|title=Ukraine conflict: Rockets ravage suburb of Donetsk|date=12 July 2014|publisher=BBC}}</ref> === Зголемување на борбите === По краткото затишје по повлекувањето на бунтовниците од северниот дел на Донечката Област, борбите продолжиле нагло да ескалираат во источните делови на Донечката Област. Гранати паднале врз пограничниот град Донецк во [[Ростовска Област|Ростовската Област]], дел од Русија, на 13 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/13/ukrainian-shell-russian-border-town-donetsk?CMP=twt_gu|title=Ukraine's shelling could have irreversible consequences, says Russia|date=13 July 2014|work=The Guardian|access-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715010428/http://www.theguardian.com/world/2014/jul/13/ukrainian-shell-russian-border-town-donetsk?CMP=twt_gu|archive-date=15 July 2014}}</ref> Еден цивил бил убиен во гранатирањето. Руските власти ги обвиниле вооружените сили на Украина за гранатирањето, додека Украина негирала одговорност и ги обвинила бунтовниците во Донбас дека организирале напад со лажно знаме. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSKBN0FI09I20140713|title=Russia warns Ukraine after shell crosses border|date=13 July 2014|work=Reuters|access-date=14 July 2014}}</ref> Русија соопштила дека размислува за започнување воздушни напади врз владини цели во Украина како одмазда за гранатирањето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.deccanchronicle.com/140714/world-asia/article/moscow-considering-targeted-strikes-ukraine-report|title=Moscow 'considering targeted strikes' on Ukraine: report|date=14 July 2014|work=Deccan Chronicle|access-date=14 July 2014}}</ref> Украинските сили продолжиле да напредуваат околу Луганск, ставајќи крај на бунтовничката блокада на Меѓународниот аеродром во Луганск. Претставници на ЛНР признале дека изгубиле 30 луѓе за време на борбите во селото [[Олександривка]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/07/ukraine-forces-breaks-rebel-airport-blockade-201471493349612951.html|title=Ukraine forces break rebel airport blockade|date=14 July 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> Градот Снижне, окупиран од бунтовниците, бил погоден од ракети испукани од авион на 15 јули, при што загинале најмалку 11 лица и биле уништени повеќе домови. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28308461|title=Warplane bombs town of Snizhne in east Ukraine|date=16 July 2014|work=BBC News|access-date=16 July 2014}}</ref> Бунтовниците ги обвиниле Воздухопловните сили на Украина, но украинската влада негирала каква било вмешаност во нападот. На 16 јули избувнале судири меѓу бунтовниците и вооружените сили по должина на границата со Русија во Шахтарскиот регион. Бунтовниците кои се криеле во градот [[Степановка]] се обиделе да избегаат од опколувањето на владините сили во 05:00 часот. <ref name="REfr">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSKBN0FL0K020140716|title=More Ukrainian soldiers killed as fighting rages in east, peace move flops|date=16 July 2014|work=Reuters|access-date=16 July 2014}}</ref> Според извештајот на Националната гарда, блокада на патот во близина на пограничното село Маринивка била нападната од бунтовниците со тенкови, минофрлачки оган и противтенковски ракети. <ref name="IFng">{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/213817.html|title=Militants attack National Guard positions in Donetsk region|date=16 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=17 July 2014}}</ref> Контролниот пункт бил гранатиран повеќе од еден час, предизвикувајќи значителна штета на инфраструктурата во Маринивка. Гардистите успеале да го одбијат нападот и ги принудиле бунтовниците да се вратат во Степановка, каде што борбите продолжиле. Потоа битката се преселила во блиското село Тарани. Најмалку 11 украински војници загинале во борбите. Обидите за формирање „контактна група“ меѓу бунтовниците и украинската влада, дел од мировниот план од 15 точки“ на претседателот Порошенко, не успеале, оставајќи мала надеж за обновен прекин на огнот. Бунтовниците подоцна изјавиле дека успешно ја вратиле Маринивка од вооружените сили. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.oregonlive.com/today/index.ssf/2014/07/ukraines_separatist_rebels_rec.html|title=Ukraine's separatist rebels reclaim village on Russian border|date=16 July 2014|work=The Oregonian|access-date=17 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727054841/http://www.oregonlive.com/today/index.ssf/2014/07/ukraines_separatist_rebels_rec.html|archive-date=27 July 2014|agency=Associated Press}}</ref> === Соборување на летот 17 на „Малезија ерлајнс“ === На 17 јули 2014 година, силите на ДНР собориле цивилен патнички авион, на летот 17 на „Малезија ерлајнс“ над Грабово (село во Донечката Област), при што загинале сите 298 лица во авионот. Оваа катастрофа следела по два слични инциденти претходно во текот на неделата, кога биле соборени два авиони на украинските воздухопловни сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28354856|title=Malaysia airliner crashes in east Ukraine conflict zone|date=17 July 2014|work=BBC News|access-date=17 July 2014}}</ref> Бунтовниците поврзани со ДНР ја обвиниле украинската влада за катастрофата, додека владата, Холандија и Австралија ги обвиниле Русија и бунтовниците. <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.government.nl/latest/news/2018/05/25/mh17-the-netherlands-and-australia-hold-russia-responsible|title=MH17: The Netherlands and Australia hold Russia responsible|last=Algemene Zaken|first=Ministerie van|last2=Buitenlandse Zaken|first2=Ministerie van|date=25 May 2018|work=government.nl|language=nl-NL|accessdate=25 May 2018}}</ref> <ref name="Evidence in The Australian">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theaustralian.com.au/news/world/mh17-shot-down-by-missile-from-russia-by-its-military-report-finds/news-story/d3d1cafaa0033e7acc42d9b9fc38dbf4|title=MH17 evidence points to 'rogue state' Russia, Tony Abbott says|work=The Australian}}</ref> Одговорноста за истрагата била делегирана на Холандскиот одбор за безбедност и заедничкиот истражен тим предводен од Холандија, кои заклучиле дека авионот бил соборен со ракета земја-воздух [[9К37 Бук]] лансирана од територија контролирана од проруските сепаратисти во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/live/2015/oct/13/mh17-crash-report-ukraine-live-updates|title=MH17 crash report: Dutch investigators confirm Buk missile hit plane – live updates|last=Weaver|first=Matthew|date=13 October 2015|work=The Guardian|access-date=13 October 2015}}</ref> Според истрагата, ракетата која била користена потекнува од 53-та противвоздушна ракетна бригада на [[Русија|Руската Федерација]], <ref name="BBC 5.24.18">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-44235402|title=MH17 missile owned by Russian brigade, investigators say|date=24 May 2018|work=[[BBC News]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2018/05/24/europe/mh17-plane-netherlands-russia-intl/index.html|title=Missile that downed MH17 'owned by Russian brigade'|last=Smith-Spark|first=Laura|date=24 May 2018|publisher=[[CNN]]|last2=Masters|first2=James}}</ref> и била пренесена од Русија на денот на несреќата, испалена од поле во област контролирана од сепаратистите, а лансерот се вратил во Русија откако бил употребен за соборување на авионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-37495067|title=MH17 missile 'came from Russia', Dutch-led investigators say|last=<!-- staff writer(s); no by-line -->|date=28 September 2016|work=[[BBC News Online]]|publisher=[[BBC]]|accessdate=2 October 2016}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.smh.com.au/world/malaysia-airlines-flight-mh17-was-shot-down-from-prorussian-rebel-controlled-territory-investigation-finds-20160928-grqter.html|title=Malaysia Airlines Flight MH17 was shot down from pro-Russian rebel controlled territory, investigation finds|last=Miller|first=Nick|date=29 September 2016|work=The Sydney Morning Herald}}</ref> Врз основа на заклучоците, владите на Холандија и Австралија ја прогласиле Русија за одговорна за распоредувањето на Бук и презеле чекори за формално да ја повикаат на одговорност. === Владин упад во градовите Донецк и Луганск === Во меѓувреме, борбите во Луганск резултирале со прекин на електричната енергија и водоснабдувањето низ целиот град. <ref name="BBCle">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28363086|title=Part of Luhansk 'retaken' from rebels|date=18 July 2014|work=BBC News|access-date=18 July 2014}}</ref> Гранатирањето оштетило електрична трафостаница во областа Каменнобродски, предизвикувајќи прекин на електричната енергија. Рафинерија за нафта во [[Лисичанск]], исто така, била запалена. Според соопштението на градската администрација, најмалку 20 цивили биле убиени при гранатирањето на Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214309.html|title=Over 20 civilians killed in rocket fire in Luhansk on Friday|date=18 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=18 July 2014}}</ref> Во соопштението било наведено дека ракетите ги погодиле „речиси секој округ“. Гранатирањето ги принудило набљудувачите на ОБСЕ да избегаат од нивната канцеларија во Луганск и да се преселат во [[Старобилск]]. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=25 July 2014}}</ref> Владините сили продолжиле да го освојуваат југоисточниот дел од градот. Уште 16 лица загинале преку ноќ, а најмалку 60 биле ранети. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/city-council-sixteen-civilians-killed-66-wounded-in-luhansk-in-past-24-hours-356902.html|title=Sixteen civilians killed, 66 wounded in Luhansk in past 24 hours|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> Според владиниот извештај, аеродромот во Луганск бил обезбеден од владините сили за време на битката. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-forces-unblock-luhansk-airport-356866.html|title=Ukrainian forces unblock Luhansk airport|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> [[Податотека:Burned_apartment_building_in_Lysychansk,_July_28,_2014.jpg|мини|Момче си игра пред изгорена зграда во Лисичанск, 28 јули 2014 година]] Жестоките борби, исто така, продолжиле околу аеродромот во Донецк преку ноќ, а експлозии се слушнале во сите области на градот. Градот се смирил до 09:00 часот на 19 јули. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/authorities-donetsk-quiet-after-nighttime-and-morning-shelling-356901.html|title=Donetsk quiet after nighttime and morning shelling|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> До 21 јули, жестоките борби во Донецк повторно започнале. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-airplane-idUKKBN0FP02L20140721|title=Fighting flares in Ukraine as crash investigators arrive|date=21 July 2014|work=Reuters|access-date=21 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420041451/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-airplane-idUKKBN0FP02L20140721|archive-date=20 April 2016}}</ref> Донецк бл потресен од експлозии, а огнот од тешко оружје предизвикал чад кој се издигнал над градот. Борбите биле концентрирани во северозападните области Киевски и Кујбишевски, како и во близина на централната железничка станица и аеродромот, што ги натерало локалните жители да бараат засолниште во засолништа од бомби или да избегаат од градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214690.html|title=Northwest Donetsk rocked by explosions as residents hide in bomb shelters|date=21 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=21 July 2014}}</ref> Водоснабдувањето на градот било прекинато за време на борбите, а целиот железнички и автобуски превоз бил запрен. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214706.html|title=Water supplies to Donetsk stopped|date=21 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=21 July 2014}}</ref> Улиците се испразниле, а бунтовниците поставиле барикади низ градот за да го контролираат сообраќајот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/civilians-killed-as-ukrainian-forces-tighten-noose-on-rebels-in-donetsk-357203.html|title=Civilians killed as Ukrainian forces tighten noose on rebels in Donetsk|date=21 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=21 July 2014}}</ref> Градовите [[Торецк]], [[Соледар]] и [[Рубижне]] <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/741679|title=Ukrainian troops take control of three settlements in Donetsk region|last=<!-- staff writer(s); no by-line -->|date=21 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> исто така биле повторно освоени од владините сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/separatists-retreat-from-dzerzhynsk-357159.html|title=Separatists retreat from Dzerzhynsk|date=21 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=21 July 2014}}</ref> Предградието Мајорск, веднаш надвор од Горливка, и градот Северодонецк, во Луганската Област, биле повторно освоени од вооружените сили на 22 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28416973|title=MH17 bodies moved out of Ukraine rebel area|date=22 July 2014|work=BBC News|access-date=22 July 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ кои го посетиле Донецк по борбите таму претходниот ден и изјавиле дека градот е „''практично напуштен''“ и дека борбите престанале. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from the Special Monitoring Mission (SMM) in Ukraine based on information received until 18:00 hrs, 23 July (Kyiv time)|date=24 July 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/121790|access-date=25 July 2014}}</ref> Истиот ден, премиерот на ДНР [[Александар Бородин|Александар Бородај]] изјавил дека сака да ги продолжи преговорите за прекин на огнот. Командантот на ДНР [[Игор Гиркин]], исто така, изјавил: „''Дојде време кога Русија мора да донесе конечна одлука - навистина да ги поддржи Русите од Донбас или да ги напушти засекогаш''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bloomberg.com/news/2014-07-21/ukraine-army-hits-rebels-with-advance-across-all-fronts-.html|title=Ukraine Army Hits Rebels With Advance 'Across All Fronts'|last=Kudrytski|first=Aliaksandr|last2=Verbyany|first2=Volodymyr|date=21 July 2014|work=[[Bloomberg News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728040924/http://www.bloomberg.com/news/2014-07-21/ukraine-army-hits-rebels-with-advance-across-all-fronts-.html|archive-date=28 July 2014}}</ref> Исто така, проукраинскиот паравоен баталјон „Донбас“ ја освоил [[Попасна]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.segodnya.ua/regions/donetsk/popasnaya-luganskoy-oblasti-osvobozhdena-ot-boevikov-semenchenko-538863.html|title=Попасна Луганской области освобождена от боевиков – Семенченко (Popasnaya Luhansk region freed from insurgents – Sementchenko)|date=22 July 2014|work=Segodnya|access-date=23 July 2014|language=ru}}</ref> [[Податотека:Blown_up_railway_bridge_in_Donbass.jpg|мини|Уништена железничка надвозница, над автопатот H20, 25 јули 2014 година]] Откако го вратиле [[Северодонецк]], владините сили се бореле против бунтовниците околу соседниот град [[Лисичанск]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-makes-significant-gains-against-pro-russia-rebels-1406030208|title=Dutch Take Over Lead of Malaysia Airlines Crash Investigation in Ukraine|last=Troianovski|first=Anton|date=22 July 2014|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=23 July 2014|author-link=Anton Troianovski}}</ref> Бунтовнички автомобил-бомба убил тројца војници за време на борбите таму. Ракетни напади на „Град“ биле лансирани врз владините сили во [[Весела Гора (Луганска Област)|Весела Гора]], Камишево, како и врз аеродромот во Луганск. Прес-центарот за владината воена операција соопштил дека ситуацијата останува „најсложена“ во областите околу „''градот Донецк, градот Луганск, Краснодон и Попасна''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214797.html|title=Ukrainian army says militants fired Grad systems against Luhansk airport|date=22 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=23 July 2014}}</ref> Владите сили ја пробиле бунтовничката блокада околу аеродромот во Донецк на 23 јули, а потоа напредувале во северозападниот агол на градот Донецк. <ref name="DHwi">{{Наведени вести|url=http://www.deccanherald.com/content/421377/ukraine-rebels-withdraw-donetsk-outskirts.html|title=Ukraine rebels withdraw from Donetsk outskirts|date=23 July 2014|work=Deccan Herald|access-date=23 July 2014|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> Потоа, бунтовниците се повлекле од многу области на периферијата на градот, вклучувајќи ги Карливка, Нетаилов, Покровскиот Регион, Первомајске и областа околу аеродромот во Донецк. Командантот на бунтовниците Игор Гиркин изјавил дека ова е направено за да се зацврсти центарот на Донецк, а исто така и за да се избегне опколување од страна на владините сили. Тој исто така изјавил дека не очекува владина инвазија во центарот на Донецк. <ref name="DHwi" /> Во меѓувреме, судирите продолжиле во Шахтарскиот Регион, долж границата со Русија. Среде борбите, два украински борбени авиони [[Сухој Су-25|Су-25]] кои обезбедувале воздушна поддршка на копнените сили во близина на [[Дмитривка (Донечка Област)|Дмитривка]] биле соборени од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215078.html|title=Militants shot down two Su-25 Ukrainian attack aircraft with air defense missile system – ATO press center|date=23 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=23 July 2014}}</ref> На 24 јули, владините сили го вратија [[Лисичанск]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-troops-enter-lysychansk-357777.html|title=Ukrainian troops enter Lysychansk|date=24 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=24 July 2014}}</ref> Истиот ден, се воделе борби околу [[Горливка]]. <ref name="KPadafaf">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-advances-after-heavy-fighting-357839.html|title=Ukraine Advances After Heavy Fighting|date=25 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=24 July 2014}}</ref> Владините сили започнале воздушни и артилериски напади врз бунтовниците во градот, а судирите се воделе насекаде околу него. Еден важен мост се урнал во борбите, прекинувајќи ја критичната рута надвор од градот. Луѓето избегале од насилството со автомобили и пеш. И покрај овие напредувања на вооружените сили, границата со Русија не била обезбедена. Граничниот премин [[Изварине]] во Луганската Област, кој е контролиран од [[Армија на Југоистокот|Армијата на Југоистокот]], било објавено дека е главната влезна точка за оружје и засилување од Русија. Гранатирањето повторно започнало во регионите: [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]], [[Кировски Регион (Донечка Област)|Кировски]] и [[Петровски Регион (Донечка Област)|Петровски]] во градот Донецк. Според градската администрација на Донецк, 11 куќи биле оштетени во Петровски, а најмалку еден човек бил повреден. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215243.html|title=Fighting taking place in Donetsk suburb – city council|date=24 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=25 July 2014}}</ref> Борбите продолжиле во текот на ноќта до 26 јули, со експлозии, гранатирање и пукање што се слушале низ целиот град. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-donetsk-idUSL6N0Q10BQ20140726|title=Shelling echoes around Donetsk as Kiev presses against rebels|last=Vasovic|first=Aleksandar|date=26 July 2014|work=Reuters|access-date=26 July 2014}}</ref> Во текот на третиот ден од владината офанзива врз бунтовничкото упориште Горливка, на 27 јули биле убиени помеѓу 20 и 30 цивили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10993931/Fierce-fighting-in-Ukraine-prevents-Dutch-forces-reaching-MH17-crash-site.html|title=Fierce fighting in Ukraine prevents Dutch forces reaching MH17 crash site|last=Oliphant|first=Roland|date=27 July 2014|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=27 July 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10993931/Fierce-fighting-in-Ukraine-prevents-Dutch-forces-reaching-MH17-crash-site.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Горливка била практично напуштена, со прекини во електричната енергија и водата. Гранатирањето оштетило или уништило многу згради, вклучувајќи болница, продавница за зеленчук и канцеларија на енергетска компанија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/fierce-battle-between-military-and-rebels-in-eastern-ukraine-halts-plane-investigation/2014/07/27/b695809c-1582-11e4-9e3b-7f2f110c6265_story.html|title=As fighting continues in east Ukraine, U.S. releases images said to implicate Russia|date=27 July 2014|work=The Washington Post|access-date=27 July 2014}}</ref> Украинските трупи влегле и во градот [[Шахтарск]], се бореле со бунтовниците кои го окупирале и го освоиле околу 14:30 часот. <ref>{{Наведени вести|url=http://novosti.dn.ua/details/230767/|title=Ukrainian troops liberated Shakhtersk|date=27 July 2014|work=News of Donbas|access-date=27 July 2014|language=ru}}</ref> Ова го прекинало коридорот за снабдување помеѓу териториите што ги држат ДНР и ЛНР, изолирајќи ги бунтовниците во градот Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.morningstaronline.co.uk/a-4d5f-Ukrainian-forces-battle-for-Horlivka|title=Ukrainian Forces Battle For Horlivka|date=27 July 2014|work=Morning Star|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728151729/http://www.morningstaronline.co.uk/a-4d5f-Ukrainian-forces-battle-for-Horlivka|archive-date=28 July 2014}}</ref> Престрелки избувнале и во блиските градови [[Снижне]] и [[Торез]]. Интензивните борби низ [[Шахтарски Регион|Шахтарскиот Регион]] принудиле група холандски и австралиски полицајци да го откажат обидот за истрага на местото на падот на летот 17 на „Малезија ерлајнс“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/27/mh17-crash-site-access-ukraine-investigators|title=MH17: Dutch and Australian experts forced to delay mission due to fighting|last=Farrell|first=Paul|date=27 July 2014|work=The Guardian|access-date=14 December 2019|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> 41 украински војник ги напуштиле своите позиции и заминале на граничниот премин Изварине, контролиран од бунтовниците, каде што им кажале на бунтовниците дека одбиваат да се борат против „''сопствениот народ''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://m.azh.kz/index.php/en/news/view/4405|title=Over 40 Ukrainian Soldiers Flee to Russia|date=27 July 2014|access-date=28 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222161352/https://m.azh.kz/index.php/en/news/view/4405|archive-date=22 February 2022}}</ref> Бунтовниците им дозволиле да побегнат од Украина и да преминат во Русија. До 28 јули, стратешките височини [[Саур-Могила]] биле ставени под украинска контрола, заедно со градот [[Дебалцево]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215712.html|title=ATO forces take over Debaltseve, Shakhtarsk, Torez, Lutuhyne, fighting for Pervomaisk and Snizhne underway – ATO press center|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> Бунтовниците претходно го користеле Саур-Могила за гранатирање на украинските трупи околу градот Маринивка. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215685.html|title=Ukrainian Armed Forces take control of Savur-Mohyla – report to president|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> До 29 јули, уште 17 цивили биле убиени во борбите, заедно со дополнителни 43 повредени лица. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215876.html|title=Seventeen civilians, including three children, killed in gunfire in Horlivka in past 24 hours|date=29 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=29 July 2014}}</ref> Гранатирањето продолжило во областите [[Ленински Регион (Донечка Област)|Ленински]] и [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]] во градот Донецк. Според градската администрација, овие области биле тешко оштетени. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215865.html|title=Donetsk authorities report overnight shelling of city|date=29 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=29 July 2014}}</ref> Според извештајот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина, премините на границата со Русија биле нападнати од руска територија најмалку 153 пати од 5 јуни. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-border-checkpoints-come-under-over-150-attacks-from-russia-since-june-5-358484.html|title=Ukrainian border checkpoints come under over 150 attacks from Russia since June 5|date=29 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 July 2014}}</ref> Во овие напади биле убиени 27 граничари, а 185 биле повредени. Владините сили направиле понатамошен напредок на 30 јули, кога ги истерале бунтовниците од Авдеивка, во близина на аеродромот Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28559482|title=Army claims strategic town in Donetsk|date=30 July 2014|work=BBC News|access-date=30 July 2014}}</ref> Воените операции биле прекинати на 31 јули. <ref name="BBChalt">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28581722|title=Ukraine MH17: Forensic scientists reach jet crash site|date=13 July 2014|work=BBC News|access-date=31 July 2014}}</ref> Ова требало да им овозможи на меѓународните експерти да го испитаат местото на падот на летот 17 на Малезија ерлајнс, кое се наоѓа во [[Шахтарски Регион|Шахтарскиот Регион]], каде што се воделе најжестоките битки во претходните неколку дена. Набљудувачите биле придружувани до местото од страна на украинските вооружени сили. <ref name="IFpower">{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216353.html|title=Luhansk is fully without power – mayor's office|date=31 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=31 July 2014}}</ref> [[Податотека:2014-07-31._Батальон_«Донбасс»_под_Первомайском_40.jpg|мини|Украински војници во предградието на [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск, Луганска Област,]] 31 јули 2014 година]] Откако борбите прекинале разни далноводи, градот [[Луганск]] го изгубил целиот пристап до електрична енергија. Останало малку гориво за напојување на генераторите за итни случаи. Мали престрелки се случиле во Василивка и Жовтнове. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216351.html|title=Donetsk city council reports fighting near Zhovtneve|date=31 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=31 July 2014}}</ref> Во меѓувреме, разговорите меѓу сепаратистите, Русија, Украина и ОБСЕ се одржале во [[Минск]]. Борбите продолжиле во [[Шахтарск]]. Заседа од страна на бунтовниците врз владините сили таму резултирало со смрт на десет војници. <ref name="BBC19">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28599315|title=Air crash team finds human remains|date=1 August 2014|work=BBC News|access-date=1 August 2014}}</ref> 11 исчезнале, а 13 биле ранети. Владината офанзива продолжила врз градот [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск, Луганска Област]].<ref name="BBC19" /> По серијата воени порази, Игор Гиркин, командант на бунтовниците за ДНР, побарал руска воена интервенција и изјавил дека борбеното неискуство на неговите нерегуларни сили, заедно со тешкотиите со регрутирањето меѓу локалното население во Донечката Област, ги предизвикало неуспесите. Тој му се обратил на рускиот претседател [[Владимир Путин]], велејќи дека „''Губењето на оваа војна на територијата што претседателот Владимир Путин лично ја нарече Нова Русија би ја загрозило моќта на Кремљ и, лично, моќта на претседателот''“. <ref name="The Daily Beast">{{Наведени вести|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/07/25/putin-s-number-one-gunman-in-ukraine-warns-him-of-possible-defeat.html|title=Putin's Number One Gunman in Ukraine Warns Him of Possible Defeat|date=25 July 2014|work=The Daily Beast|access-date=2 August 2014}}</ref> Владини сили се приближиле кон градовите Луганск и Донецк на 3 август. <ref name="BBCfs">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28630391|title=Donetsk and Luhansk 'facing siege'|date=3 August 2014|work=BBC News|access-date=3 August 2014}}</ref> Голем број цивили биле убиени во борбите во двата града. Се велело дека Луганск е „''практично опколен''“, со малку електрична енергија или вода. Ситуацијата во градот Донецк била помалку тешка, бидејќи возовите кон [[Русија]] сè уште транзитирале, но борбите и гранатирањето не попуштиле Според вооружените сили, три четвртини од територијата што некогаш ја држеле бунтовниците била повторно освоена. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-urkaine-crisis-east/ukrainian-army-steps-up-attacks-on-rebel-held-donetsk-idUSKBN0G207E20140803|title=Ukrainian Army Steps Up Attacks on Rebel-Held Donetsk|date=3 August 2014|work=Reuters|access-date=3 August 2014|location=Donetsk}}</ref> Тие исто така изјавиле дека целосно ги прекинале линиите за снабдување помеѓу ДНР и ЛНР, по повеќе од една недела борби во Шахтарскиот Регион. <ref>{{Наведени вести|url=http://tsn.ua/ukrayina/silam-ato-nareshti-vdalosya-rozdiliti-teroristiv-na-donbasi-na-dvi-grupi-361740.html|title=Силам АТО нарешті вдалося розділити терористів на Донбасі на дві групи (Force ATO finally managed to divide terrorists into two groups Donbas)|date=3 August 2014|access-date=3 August 2014|publisher=TSN.ua|location=Ukraine|language=uk}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Snizhne,_August_6,_2014.jpg|мини|Делумно уништена зграда во Снижне, 6 август 2014 година]] По долготрајна битка, вооружените сили го вратиле виталниот град [[Јасинувата]] на 4 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-east-idUSL6N0QA2B020140804|title=Kiev says it recaptures rail hub in east Ukraine, five soldiers killed|date=4 August 2014|work=Reuters|access-date=4 August 2014|location=Kyiv}}</ref> Најмалку пет војници загинале во борбите за освојување на градот, кој претставува стратешка железничка раскрсница на главниот пат помеѓу градовите Донецк и Луганск. Провладините паравоени батаљони [[Азов (бригада)|Азов]] и [[Шахтарск (бригада)|Шахтарск]] изјавиле дека напредувале во градот Донецк и дека почнале да го „''ослободуваат''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/donetsk-faces-threat-of-urban-warfare-as-ukrainian-forces-move-to-encircle-city-359270.html|title=Donetsk faces the threat of urban warfare as Ukrainian forces move to encircle city|date=4 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=4 August 2014}}</ref> Украинската влада изјавила дека сите цивили треба да се евакуираат од Донецк и издала соопштенија во кои побарала од силите на ДНР и ЛНР да помогнат во воспоставувањето „''хуманитарни коридори''“ за да им се овозможи на цивилите во Донецк, Луганск и Горловка да избегаат. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216860.html|title=ATO command suggests militants establishing humanitarian corridors from Luhansk, Donetsk and Horlivka|date=4 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=4 August 2014}}</ref> Коментирајќи ја ситуацијата во Луганск, градоначалникот Сергеј Кравченко изјавил: „''Како резултат на блокадата и непрекинатите ракетни напади, градот е на работ на хуманитарна катастрофа''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2014-08-04-EU--Ukraine/id-026c885872c84d199627f0901371df87|title=East Ukraine city dying under siege|date=4 August 2014|access-date=4 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808054305/http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2014-08-04-EU--Ukraine/id-026c885872c84d199627f0901371df87|archive-date=8 August 2014|agency=Associated Press}}</ref> Додека владините трупи навлегувале во Донецк на 5 август, во 17:00 часот избувнале жестоки борби во Петровскиот Округ на градот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28665050|title=Ukraine rebel-held Donetsk sees 'heavy fighting'|date=5 August 2014|work=BBC News|access-date=5 August 2014}}</ref> На други места, бунтовниците го вратиле градот Јасинувата по повлекувањето на владините сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-action-idUSKBN0G50UW20140805|title=Ukraine keeps up anti-rebel offensive with nervous eye on Russia|date=5 August 2014|work=Reuters|access-date=5 August 2014}}</ref> Портпаролот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина изјавил дека вооружените сили го напуштиле градот за да избегнат повреда на „''мирното население''“ и дека градот се евакуирал за да може да биде „''целосно ослободен''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_forces_leave_yasynuvata_324879|title=Ukrainian forces leave Yasynuvata|date=5 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=5 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140805171010/http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_forces_leave_yasynuvata_324879|archive-date=5 August 2014}}</ref> Тој исто така изјавил дека железничката станица останала под владина контрола и дека целиот железнички сообраќај бил блокиран. Борбите меѓу бунтовниците и владините сили низ регионот Донбас продолжиле во текот на денот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_have_no_strength_for_counterattack___nsdc_324883|title=Terrorists have no strength for counterattack – NSDC|date=6 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=6 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140806044230/http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_have_no_strength_for_counterattack___nsdc_324883|archive-date=6 August 2014}}</ref> [[Податотека:Burning_apartment_building_in_Shahtersk,_August_3,_2014.jpg|мини|Запалена станбена зграда во [[Шахтарск]], 3 август 2014 година]] Борбите и гранатирањето продолжиле околу Донецк на 8 август, при што неколку цивили биле убиени или повредени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/ukraines-donetsk-becomes-ghost-town-as-national-forces-shell-separatists/|title=Ukraine's Donetsk becomes ghost town as national forces shell separatists|last=<!-- staff writer(s); no by-line. -->|date=7 August 2014|publisher=Fox News}}</ref> До 9 август, бунтовничкиот командант Игор Гиркин изјавил дека Донецк бил „''целосно опколен''“ од страна на владините сили. <ref name="BBC892014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28724487|title=Army closes in on Donetsk rebels|date=9 August 2014|work=BBC News|access-date=9 August 2014}}</ref> Ова следело по заземањето на виталниот град [[Красни Луч]] од страна на владата, откако козаците поврзани со бунтовниците стационирани таму побегнале. Понатамошни престрелки меѓу бунтовниците и вооружените сили се случиле во Мнохопиља, Степановка, Грихоровка, Красни Јар, Победа, Шишкове, Комишне, Новоганивка, Красна Таливка, Дмитривка, Сабивка и аеродромот Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_troops_attack_terrorists_in_12_localities_325119|title=Ukrainian troops attack terrorists in 12 localities|date=9 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=10 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809160620/http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_troops_attack_terrorists_in_12_localities_325119|archive-date=9 August 2014}}</ref> Преку ноќта и до 10 август, владините сили започнале артилериски напад врз градот Донецк. <ref name="BBC1082014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28732180|title=Army pounds rebels in Donetsk|date=10 August 2014|work=BBC News|access-date=10 August 2014}}</ref> Според портпаролот на вооружените сили, бунтовниците почнале да бегаат од градот за време на нападот и биле во состојба на „''паника и хаос''“. Болниците и станбените згради биле тешко оштетени, а голем број од преостанатите жители се засолниле во подруми. Градовите [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск]], Калинове, Комишувага, во западниот дел на Луганската Област во близина на [[Попасна]], биле освоени од владините сили на 12 август по жестоки борби. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/218108.html|title=Ukrainian troops liberate Pervomaisk, Kalynove, Komyshuvakha in west of Luhansk region – ATO press center|date=12 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=12 August 2014}}</ref> Тешкото гранатирање на Донецк продолжило до 14 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28788945|title=Shells hit Donetsk amid Russia convoy row|date=14 August 2014|work=BBC News|access-date=14 August 2014}}</ref> За време на овој артилериски бараж, Игор Гиркин поднел оставка од функцијата командант на бунтовничките сили на Донечката Народна Република. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28792966|title=Rebel military chief Strelkov 'quits'|date=14 August 2014|work=BBC News|access-date=14 August 2014}}</ref> Тој бил заменет од [[Владимир Кононов]], познат повоениот прекар „''Цар''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/strelkov-resigns-from-post-following-news-of-severe-injury/|title='Strelkov' resigns from post following news of severe injury|last=Babiak|first=Mat|date=14 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402164702/http://ukrainianpolicy.com/strelkov-resigns-from-post-following-news-of-severe-injury/|archive-date=2 April 2015|publisher=Ukrainian Policy}}</ref> Оставката на Гиркин, заедно со оставката на премиерот на ДНР [[Александар Бородај]] на 7 август (кој бил заменет од [[Александар Захарченко]] ), претставувало промена во природата на судирот. Со оглед на неодамнешните воени неуспеси на ДНР и ЛНР, Русија одлучила дека повеќе не може да се потпира на мешавина од нерегуларни борци во Донбас и наредила промена на раководството.  Таа го напуштила сепаратистичкиот проект и го заменила со идејата за федерализација на Донбас во рамките на Украина. За да се спроведе оваа промена, наскоро се префрлила од хибридно војување на конвенционално војување. === Руска инвазија во август 2014 година === {{Главна|Битка за Иловајск|Битка за Новоазовск}} [[Податотека:War_in_donbass.svg|мини|421x421пкс|Карта на областите под контрола на бунтовниците за јуни-август 2014 година]] [[Податотека:Ukrainian_troops_guard_a_road_in_Donbass.jpg|мини|Украински војници чуваат пат во Донбас, август 2014 година]] На 14 август, конвој од околу дваесетина оклопни транспортери и други возила со официјални руски воени таблички преминале во [[Украина]] во близина на граничниот премин Изварине, кој бил под контрола на бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/14/russian-military-vehicles-enter-ukraine-aid-convoy-stops-short-border|title=Russian military vehicles enter Ukraine as aid convoy stops short of border|last=Walker|first=Shaun|date=14 August 2014|work=The Guardian|access-date=15 August 2014|author-link=Shaun Walker (journalist)}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.codastory.com/armed-conflict/when-a-reporter-crossed-the-kremlins-borderline-ukraine/|title=When a reporter crossed the Kremlin's borderline|last=Walker|first=Shaun|date=6 March 2018|access-date=18 March 2025|publisher=[[Coda Media]]|author-link=Shaun Walker (journalist)}}</ref> Генералниот секретар на НАТО, [[Андерс Фог Расмусен|Андерс Фог Расмусен,]] потврдил дека се случил „руски упад“ во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnbc.com/2014/08/15/russia-masses-military-vehicles-as-aid-convoy-waits-near-ukraine-border.html#_gus|title=Russian aid convoy checked; NATO spots 'incursion' into Ukraine|date=15 August 2014|access-date=15 August 2014|publisher=CNBC|agency=Reuters}}</ref> Украинскиот претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека украинската артилерија се вклучила и уништила „значаен“ дел од оклопната колона. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=15 August 2014}}</ref> [[Министерство за одбрана на Русија|Руското Министерство за одбрана]] негирало постоење на таков конвој. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28813047|title=Russia denies sending troops and weapons in to Ukraine|date=15 August 2014|work=BBC News|access-date=19 August 2014}}</ref> По овој инцидент, новоназначениот премиер на ДНР [[Александар Захарченко]] изјавил дека неговите сили вклучуваат 1.200 борци обучени од Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28817347|title=Rebel leader says Russian arms on way|date=16 August 2014|work=BBC News|access-date=16 August 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Donetsk,_August_7,_2014.jpg|мини|Оштетена зграда во [[Донецк]], 7 август 2014 година]] Борбен авион [[МиГ-29]] на украинските воздухопловни сили бил соборен од бунтовниците во Луганската Област на 17 август. Десет цивили биле убиени за време на постојаното гранатирање во Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/17/ukraine-fighter-jet-shot-down|title=Ukrainian fighter plane shot down by pro-Russia rebels|date=17 August 2014|work=The Guardian|access-date=17 August 2014}}</ref> Градот Горливка, окупиран од бунтовниците, бил опкружен од вооружените сили на 18 август. <ref name="BBC24242">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28832873|title=Ukraine refugee convoy hit by rockets, says military|date=18 August 2014|work=BBC News|access-date=18 August 2014}}</ref> Владините сили, исто така, напредувале во периферијата на градот Луганск. Конвој бегалци од Луганск [[Напад на бегалски конвој во Новосвитливка|бил погоден]] од ракети „Град“ во близина на селото Новосвитливка. Десетици цивили загинале во нападот, за кој Советот за национална безбедност и одбрана на Украина ги обвинил бунтовниците. Бунтовниците негирале дека нападнале какви било конвои на бегалци. Премиерот на ДНР, Александар Захарченко, изјавил дека доколку украинската влада даде „''разумни предлози за положување оружје, затворање на границите, ќе разговараме под еднакви услови како рамноправни партнери''“. <ref name="hardware that we took from the Ukrainian military">[http://tass.ru/en/world/745598 Donetsk Republic prime minister says militia ready for reasonable talks with Kiev], [[Information Telegraph Agency of Russia]] (19 August 2014)</ref> Сепак, тој додал дека владата „''мора да нè признае како држава, сега веќе е невозможно да се побара одреден степен на автономија''“. Откако навлегле во градот Луганск на 18 август, владините сили започнале да напредуваат низ градот „блок по блок“ на 19 август. <ref name="BBCalcta">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28858542|title=Ukraine street battles in Luhansk as troops advance|date=19 August 2014|work=BBC News|access-date=19 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/219015.html|title=Government forces continue to clear Luhansk of militants – interior minister's adviser|date=19 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=19 August 2014}}</ref> Борби се слушале на улиците низ градот, а гранатирањето на многу области окупирани од бунтовниците продолжило. Исто така, имало борби во [[Макиевка]] и [[Иловајск]], два града во близина на градот Донецк. Портпаролот на Министерството за внатрешни работи изјавил дека владините сили го „чистат“ Иловајск од бунтовниците, а подоцна го зазеле поголемиот дел од градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/government_forces_clearing_ilovaisk_of_snipers_325474|title=Government forces clearing Ilovaisk of snipers|date=19 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=19 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819163725/http://www.ukrinform.ua/eng/news/government_forces_clearing_ilovaisk_of_snipers_325474|archive-date=19 August 2014}}</ref> Седиштето на ДНР во градот Донецк исто така било гранатирано. Борбите низ Донечката Област на 19 август резултирале со смрт на 34 цивили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28866283|title=Fierce battle for town of Ilovaisk|date=20 August 2014|work=BBC News|access-date=20 August 2014}}</ref> До раната вечер на 20 август, владините сили соопштиле дека повторно зазеле „''значајни делови''“ од градот Луганск, по серија битки на улиците во текот на денот. <ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/fighting-outside-key-ukrainian-city-kills-9-troops-091723576.html|title=Ukrainian govt troops take over much of Luhansk|date=20 August 2014|work=Yahoo News|access-date=20 August 2014|agency=Associated Press|location=Donetsk}}</ref> На 23 август, тешко вооружени мажи, за кои се верува дека биле руски војници, поставиле блокада на патот југозападно од [[Амвросиевка]], во близина на Колоски, приближно 10 километри од границата. <ref name="orlando">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.orlandosentinel.com/news/sns-rt-us-ukraine-crisis-fighters-20140826,0,4798053.story|title='Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers|last=Tsvetkova|first=Maria|work=[[Orlando Sentinel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903202111/http://www.orlandosentinel.com/news/sns-rt-us-ukraine-crisis-fighters-20140826,0,4798053.story|archive-date=3 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0GQ20Q20140826?sp=true|date=26 August 2014|work=[[Reuters]]|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140828173518/http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0GQ20Q20140826?sp=true|archive-date=28 August 2014|language=ru|script-title=ru:Блокпост "зеленых человечков" насторожил жителей востока Украины|trans-title=Checkpoint "green men" alerted residents of eastern Ukraine}}</ref> Следниот ден, украинските медиуми објавиле дека оклопни сили на руската армија опремени со 250 возила и артилерија влегле во Амвросиевка, во она што сметале дека претставува почеток на голема офанзива врз [[Мариупол]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/news/politics/3032771-v_amvrosievku_voshli_rossiyskie_voyska_istochnik.htm|title=В Амвросиевку вошли российские войска без знаков отличия|date=24 August 2014|publisher=Liga News|trans-title=Russian troops entered Amvrosievka without insignia|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019095206/http://news.liga.net/news/politics/3032771-v_amvrosievku_voshli_rossiyskie_voyska_istochnik.htm|archive-date=19 October 2017|accessdate=11 April 2015}}</ref> До 25 август, контраофанзивата на бунтовниците го запре анапредувањето на владата кон градовите Донецк и Луганск. <ref name="Stfore2">{{Наведени вести|url=http://www.stratfor.com/sample/analysis/after-re-establishing-supply-lines-ukrainian-separatists-launch-counteroffensive|title=Ukrainian Separatists Fight Back to Maintain Supply Lines|date=25 August 2014|work=Stratfor|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826212148/http://www.stratfor.com/sample/analysis/after-re-establishing-supply-lines-ukrainian-separatists-launch-counteroffensive|archive-date=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците ги нападнаалевладините позиции во [[Штастја]] и по должината на реката [[Северски Донец]] во Луганската Област. Кога се случил овој напад, бунтовниците во Луганск добиле засилување. Владините сили во близина на Иловајск и Амвросиевка во Донечката Област биле опкружени од бунтовници, откако нивниот обид да го освојат Иловајск бил запрен со силно гранатирање. Провладиниот доброволен баталјон [[Донбас (бригада)|Донбас]], заробен во градот со денови од страна на бунтовниците, ја обвинил украинската влада и вооружените сили дека ги „''напуштаат''“. <ref name="NYTvoceuk">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/video-of-combat-in-eastern-ukraine-adds-to-worries-in-kiev.html|title=Video of Combat in Eastern Ukraine Adds to Worries in Kiev|last=Mackey|first=Robert|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014}}</ref> Други доброволни баталјони, како што се [[Азов (бригада)|„Азов“]] и „[[Днипро (бригада)|Днипро]]“, го напуштиле Иловајск откако наишле на жесток отпор. Водачот на баталјонот „Донбас“, Семен Семенченко, изјавил: „''Мислам дека е профитабилно за Министерството за одбрана да не испраќа помош, туку да се постигне ситуација во која доброволните баталјони ќе почнат да се обвинуваат меѓусебно за тоа кој кому му помогнал''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/abandoned-donbas-battalion-fights-on-361886.html|title=Abandoned Donbas Battalion fights on|date=24 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=27 August 2014}}</ref> Колона оклопни возила влегла во Украина од Русија во близина на [[Новоазовск]] на 25 август. <ref name="nyt1">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/23/world/europe/russia-moves-artillery-units-into-ukraine-nato-says.html|title=Russia Moves Artillery Units into Ukraine, NATO Says|last=Michael R. Gordon|date=22 August 2014|work=The New York Times|access-date=5 June 2015}}</ref> <ref name="BBCcfrmom">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28924945|title='Column from Russia' moves on Mariupol|date=25 August 2014|work=BBC News|access-date=25 August 2014}}</ref> Немало бунтовнички формации во област од 30 км во текот на многу недели. <ref name="REU26AUG2014">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-novoazovsk-idUKKBN0GQ19Y20140826|title=In Ukraine, an armoured column appears out of nowhere|date=26 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306025346/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-novoazovsk-idUKKBN0GQ19Y20140826|archive-date=6 March 2016}}</ref> Жестоки борби се воделе во селото Маркине, 7 километри од Новоазовск. Бунтовниците го користеле селото како основа за гранатирање на Новоазовск. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-column-idUSKBN0GP0MB20140825|title=Ukraine accuses Russia of opening new front before leaders' meeting|date=25 August 2014|work=Reuters|access-date=25 August 2014}}</ref> Портпаролот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина изјавил дека влегувањето на колоната во Украина е обид „''на руската војска под маската на борци од Донбас да отвори нова област на воена конфронтација''“. Според мрежната страница на градот Мариупол, батаљоните „[[Днипро (бригада)|Днипро]]“ и „[[Донбас (бригада)|Донбас]]“ го одбиле нападот, а „напаѓачите“ се повлекле кон границата. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_retreating_from_novoazovsk_to_border_325628|title=Terrorists retreating from Novoazovsk to border|date=25 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=25 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626205659/http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_retreating_from_novoazovsk_to_border_325628|archive-date=26 June 2015}}</ref> Рускиот министер за надворешни работи [[Сергеј Лавров]] изјавил дека немал сознанија за инцидентот и посочил дека извештаите за инцидентот како упад на руските сили се „дезинформации“. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-idINL5N0QV33V20140825|title=Ukraine Accuses Russia of Opening New Front Before Putin-Poroshenko Meeting|date=25 August 2014|work=Reuters|access-date=25 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101327/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-idINL5N0QV33V20140825|archive-date=5 March 2016}}</ref> Непосредно пред појавата на колоната, областа била силно гранатирана. Најблиските позиции на бунтовничката артилерија биле надвор од дострелот на оваа област. Селаните од Колоски во [[Старобешевски Регион|Старобешевскиот Регион]] за [[Ројтерс]] изјавиле дека во селото за време на викендот од 23 до 24 август се појавиле воени лица со руски акценти и без идентификациски ознаки. <ref name="REUmigewe">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighters-idUSKBN0GQ1X520140826|title='Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers|date=26 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014}}</ref> Тие поставиле блокада на патот во близина на селото. Мажите носеле препознатливи бели ленти на ракавиците. Селаните ги нарекувале „[[Зелени човечиња|мали зелени луѓе]]“, термин што се користел за да се означат нерегуларните руски сили кои ја презеле контролата врз Крим од февруари 2014 година. По појавувањето на овие луѓе, десет војници во зелени воени униформи со бели ленти на ракави биле приведени од украинските сили во [[Ѕеркална]]. Ова село е северно од Новоазовоск, од Колоски и околу 20 километри од руската граница. <ref name="REUmigewe" /> <ref name="BBCcrtoi">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28934213|title=Captured Russian troops 'in Ukraine by accident'|date=26 August 2014|work=BBC News}}</ref> Руската војска потврдила дека овие луѓе биле руски падобранци и дека биле заробени. Руското Министерство за одбрана соопштило дека мажите влегле во Украина „''по грешка за време на вежба''“. <ref name="REUmigewe">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighters-idUSKBN0GQ1X520140826|title='Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers|date=26 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighters-idUSKBN0GQ1X520140826 "'Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers"]. </cite></ref> <ref name="BBCcrtoi">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28934213|title=Captured Russian troops 'in Ukraine by accident'|date=26 August 2014|work=BBC News}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.com/news/world-europe-28934213 "Captured Russian troops 'in Ukraine by accident'"]. </cite></ref> Безбедносната служба на Украина (СБУ) објавила видеа со интервјуа со заробените руски војници. Во едно од видеата, еден војник рекол дека нивните команданти ги испратиле на 70-километарски марш „''без да ја објаснат својата цел или да предупредат дека ќе бидат на украинска територија, каде што биле уапсени од украинските сили и се предале без борба''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/russian-paratroops-in-ukraine-lost-in-media-haze-video/505944.html|title=Russian Paratroops in Ukraine: Lost in Media Haze|date=26 August 2014|work=The Moscow Times|access-date=26 August 2014}}</ref> [[Податотека:2014._Донецк_464.jpg|мини|Луѓе чекаат во ред за вода во Донецк, 22 август 2014 година]] Бунтовниците навлегле во [[Новоазовск]] на 27 август. <ref name="NYT2782014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/ukraine-russia-novoazovsk-crimea.html|title=Ukraine Reports Russian Invasion on a New Front|last=Kramer|first=Andrew E.|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> <ref name="BBC27AUG">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28951319|title=Rebels push into port of Novoazovsk|date=27 August 2014|work=BBC News|access-date=27 August 2014}}</ref> Додека украинската влада изјавила дека има „''целосна контрола''“ врз Новоазовск, градоначалникот на градот Олег Сидоркин потврдил дека бунтовниците го освоиле. Тој исто така изјавил дека „десетици“ тенкови и оклопни возила биле користени од бунтовниците во нивниот напад врз градот. Најмалку четири цивили биле повредени од гранатирањето на бунтовниците. На север, во близина на [[Старобешево]], украинските сили изјавиле дека забележале колона од 100 оклопни возила, тенкови и ракетни камиони „Град“ што се движела кон југ, кон Новоазовск. Тие изјавиле дека овие возила биле обележани со „''бели кругови или триаголници''“, слични на белите ленти видени на заробените руски падобранци претходно во текот на неделата. Среде притисокот на овој нов трет фронт, владините сили се повлекле кон запад кон [[Мариупол]]. Тие го евакуирале градот Старобешево, како дел од пограничната област од [[Азовско Море|Азовското Море]] до постојните територии под контрола на бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/08/fighting-ukraine-coastline-intensifies-201482718054359321.html|title=Fighting for Ukraine's coastline intensifies|date=27 August 2014|access-date=27 August 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> Извештај на ''„[[The New York Times|Њујорк тајмс]]“'' ги опишал војниците кои се повлекувале како „''исцрпени, валкани и разочарани''“. Западните претставници ги опишале новите акции на бунтовниците како „''прикриена инвазија''“ од страна на Руската Федерација, со тенкови, артилерија и пешадија за кои се вели дека влегле во Украина од руска територија. Портпаролката на американскиот [[Стејт департмент|Стејт департмент,]] Џен Псаки, изјавила дека „''овие упади укажуваат дека веројатно е во тек контраофанзива под водство на Русија''“, а украинскиот претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека „''се случи инвазија на руските сили''“. <ref name="REUuars">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|title=Ukraine accuses Russia of launching invasion|date=28 August 2014|work=Reuters|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306155640/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|archive-date=6 March 2016|location=Kyiv}}</ref> <ref name="Pgov31102">{{Наведена изјава за печат|title=President cancelled his visit to Turkey and urgently convenes the NSDC meeting|date=28 August 2014|url=http://president.gov.ua/en/news/31102.html|access-date=28 August 2014}}</ref> Во изјавата на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина подоцна се вели дека Новоазовск бил заземен од „руски трупи“, и покрај претходните негирања од страна на украинската влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28967526|title='Russian troops deployed' in Ukraine – Poroshenko|date=28 August 2014|work=BBC News|access-date=28 August 2014}}</ref> Според Советот за национална безбедност, украинските трупи се повлекле од Новоазовск за да спасат животи и наместо тоа подготвувале одбрана во [[Мариупол]]. Во меѓувреме, борбите продолжиле во и околу градот Донецк. Гранати паднале врз [[Калинински Регион (Донечка Област)|Калининскиот Регион]] Донецк, а бригадата Донбас продолжила да се бори против бунтовниците кои ги држеле во опсада во Иловајск со денови. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 27 August 2014|date=28 August 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123030|access-date=28 August 2014}}</ref> Командантот на НАТО, бригаден генерал Нико Так, на 28 август изјавил дека „доста повеќе“ од 1.000 руски војници дејствуваат во зоната на војната во Донбас. <ref name="NY28Aug2014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/29/world/europe/ukraine-russia-nato-photos.html|title=Over 1,000 Russian Soldiers Join Fight, NATO Says|last=MacFarquhar|first=Neil|date=28 August 2014|work=The New York Times|access-date=28 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Среде она што ''„Њујорк тајмс“'' го опишал како „хаос“ во зоната на воениот судир, бунтовниците го вратиле [[Саур-Могила]]. И покрај овие напредувања на проруските сили, Националната гарда на Украина привремено го вратила градот Комсомолское во Старобешевскиот Регион во Донечката Област на 29 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-national-guard-now-controlling-komsomolske-in-donetsk-region-362529.html|title=Ukraine National Guard now controlling Komsomolske in Donetsk region|date=29 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 August 2014}}</ref> Сепак, два дена подоцна, украинските сили се повлекле од градот, а Комсомолское повторно бил преземен од силите на ДНР. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.digitaljournal.com/news/world/as-ukrainian-troops-retreat-separatists-celebrate-new-offensive/article/400465|title=As Ukrainian troops retreat, separatists celebrate new offensive|date=31 August 2014|work=Digital Journal|access-date=2 September 2014}}</ref> На други места, украинските сили се повлекле од [[Новосвитливка (Луганска Област)|Новосвитливка]] откако биле нападнати од, како што кажале, „руски тенкови“. Тие изјавиле дека секоја куќа во селото била уништена. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28993873|title=EU 'must act on Russia aggression'|date=30 August 2014|work=BBC News|access-date=30 August 2014}}</ref> Заробениот баталјон Донбас се повлекол од [[Иловајск]] на 30 август откако преговарал за договор со проруските сили. Според некои од војниците кои се повлекле од Иловајск, силите на ДНР го прекршиле договорот и пукале врз нив додека тие се повлекле под бели знамиња, убивајќи дури неколку десетици војници. <ref>{{Наведени вести|url=http://bigstory.ap.org/article/pro-russia-rebels-confident-after-making-gains|title=PRO-RUSSIA REBELS CONFIDENT AFTER MAKING GAINS|date=30 August 2014|access-date=30 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902000911/http://bigstory.ap.org/article/pro-russia-rebels-confident-after-making-gains|archive-date=2 September 2014|agency=Associated Press}}</ref> [[Податотека:Arseniy_Yatsenyuk_awarding_wounded_volunteers.jpg|мини|Украинскиот премиер [[Арсениј Јацењук]] ги доделува волонтерите од баталјонот Донбас, 1 септември 2014 година]] Украински патролен брод во [[Азовско Море|Азовското Море]] бил погоден од артилериски оган од брегот на 31 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-boat-idUSKBN0GV0NA20140831|title=Rescue under way after separatists claim first attack on Ukrainian ship|last=Polityuk|first=Pavel|date=31 August 2014|work=Reuters|access-date=1 September 2014|last2=Vasovic|first2=Aleksandar}}</ref> Осум морнари биле спасени од бродот што тонел, додека двајца членови на екипажот се водат како исчезнати. Поранешниот командант на бунтовниците [[Игор Гиркин]] изјавил дека бунтовниците „''му го нанеле на непријателот првиот поморски пораз''“. Владините сили се повлекле од [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]] на 1 септември, и покрај тоа што го држеле аеродромот од напади на бунтовниците со недели претходно. <ref name="BBC1SEPT">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29009516|title=Troops abandon Luhansk airport after clashes|date=1 September 2014|work=BBC News|access-date=1 September 2014}}</ref> Аеродромот станал сведок на жестоки борби ноќта пред повлекувањето, а украинските власти изјавиле дека нивните сили на аеродромот биле нападнати од колона руски тенкови. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11067351/Ukraine-battles-Russian-tank-column-near-Luhansk-ahead-of-Minsk-peace-talks.html|title=Ukraine withdraws from Luhansk airport after 'Russian tank column' attack|last=Amos|first=Howard|date=1 September 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=16 October 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11067351/Ukraine-battles-Russian-tank-column-near-Luhansk-ahead-of-Minsk-peace-talks.html|archive-date=11 January 2022|last2=McElroy|first2=Damien|location=London}}</ref> Судирите продолжиле и на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]]. [[Податотека:Victims_of_War_in_Ukraine_-_Kyiv_Hospital_-_Exhibition_by_Still_Miracle_Photography_02.jpg|мини|Жртви на војната во Украина - Киевска болница - Изложба од ''Still Miracle Photography 02'']] Набљудувачите на ОБСЕ забележале жестоки борби во близина на селата Широкине и Безимене на 4 септември. <ref name="OSCE4SEPT">{{Наведена изјава за печат|access-date=5 September 2014}}</ref> Соодветно, овие села се 24 односно 34 километри источно од Мариупол. Украинските власти во Мариупол изјавиле дека ситуацијата таму „''се влошува од час во час''“ и дека постои непосредна опасност од напад врз градот. Силите на ДНР се приближиле на 5 километри од градот на 4 септември, но нивното напредување било одбиено од контранапад во текот на ноќта, започнат од вооружените сили и [[Азов (бригада)|баталјонот Азов]] . <ref name="GUA2424255">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/05/ukraine-heavy-shelling-hours-before-ceasefire-russia|title=Heavy shelling in Ukrainian port of Mariupol hours before agreed ceasefire|date=5 September 2014|work=The Guardian|access-date=5 September 2014}}</ref> Тие биле потиснати назад околу 20 километри источно од градот. Постојано гранатирање се слушало на периферијата на Мариупол. === Прекин на огнот од септември 2014 година === [[Податотека:Yurkevych-Andriy-pohoron-5452.jpg|мини|Погребна служба за украински војник, 11 септември 2014 година]] По неколкудневни мировни преговори во [[Минск]] под покровителство на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ), Украина, Русија, ДНР и ЛНР [[Мински договори|се согласиле за прекин на огнот]] на 5 септември. <ref name="BBC2908">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29082574|title=Ukraine and pro-Russia rebels sign ceasefire deal|date=5 September 2014|work=BBC News|access-date=5 September 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека ќе го почитуваат прекинот на огнот и ќе ѝ помогнат на украинската влада во неговото спроведување. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=5 September 2014}}</ref> Според ''[[The New York Times|„Њујорк тајмс“]]'', договорот бил „''скоро дословна''“ реплика на неуспешниот јунски „мировен план од 15 точки“ на украинскиот претседател [[Петро Порошенко]]. <ref name="NYT23425">{{Наведување|last=MacFarquhar|first=Neil|title=Ukraine Deal Imposes Truce Putin Devised|date=5 September 2014|url=https://www.nytimes.com/2014/09/06/world/europe/ukraine-cease-fire.html|journal=The New York Times|access-date=6 September 2014}}</ref> Било договорено дека ќе има размена на сите затвореници од двете страни и дека тешкото вооружување треба да се отстрани од борбената линија. <ref name="WP7SEPT2014">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/ukraines-cease-fire-in-jeopardy-as-new-fighting-reported/2014/09/07/cad0ca80-3689-11e4-8601-97ba88884ffd_story.html|title=Ukraine's cease-fire in jeopardy as new fighting reported|date=7 September 2014|work=The Washington Post|access-date=7 September 2014}}</ref> Хуманитарните коридори требало да се одржуваат за да можат цивилите да ги напуштат погодените области. Претседателот Порошенко изјавил дека на Донечката и Луганската Област ќе им биде доделен „''специјален статус''“ и дека употребата на [[Руски јазик|рускиот јазик]] во овие области ќе биде заштитена со закон. Русија започнала посилна операција за обука и опремување за зацврстување на сепаратистичките сили.  Лидерите на ДНР и ЛНР изјавиле дека ја задржуваат својата желба за целосна независност од Украина, и покрај овие отстапки. Рускиот претседател [[Владимир Путин]] и украинскиот претседател Порошенко разговарале за прекинот на огнот на 6 септември. <ref>{{Наведување|last=Keane|first=Fergal|title=Ukraine ceasefire: Silence on the streets of Mariupol|date=6 September 2014|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-29095968|journal=BBC News|access-date=6 September 2014}}</ref> Двете страни изјавиле дека се задоволни од прекинот на огнот и дека тој генерално се почитува. [[Податотека:Luhansk_International_Airport,_September_4,_2014.jpg|мини|Уништен терминал на аеродромот во Луганск, 4 септември 2014 година]] Примирјето било прекршено повеќе пати во ноќта помеѓу 6 и 7 септември, како и во текот на денот на 7 септември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/07/ukraine-rebels-ceasefire-broken-shelling|title=Ukraine and separatists blame each other after ceasefire broken|date=7 September 2014|work=The Guardian|access-date=7 September 2014}}</ref> <ref name="BBC7SEPT2014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29098808|title=Ukraine truce shaken by new shelling|date=7 September 2014|work=BBC News|access-date=7 September 2014}}</ref> Овие прекршувања резултирале со смрт на четворица украински војници, додека 29 биле повредени. Било пријавено силно гранатирање од страна на бунтовниците на источната периферија на Мариупол, а набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека украинската влада испукала ракети од меѓународниот аеродром во Донецк. [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]] изјавил дека овие прекршувања на договорот нема да предизвикаат пропаѓање на примирјето. Украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил на 10 септември дека „''70% од руските трупи се вратени преку границата''“, а исто така додал дека оваа акција му дала „''надеж дека [[Мински договори|мировните преговори]] имаат добри перспективи''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/10/ukraine-russia-troops-border-east-poroshenko|title=Ukraine says most Russian troops have moved back across border|date=10 September 2014|work=The Guardian|access-date=11 September 2014}}</ref> Сепак, прекршувањата на прекинот на огнот продолжиле. Во согласност со Минскиот протокол, набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека забележале [[размена на затвореници]] во близина на Авдиевка во 03:40 часот на 12 септември. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 12 September 2014: Simultaneous Release of Hostages/Prisoners|date=12 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123509|access-date=12 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-sanctions-could-be-rolled-back-if-russia-withdraws-u-s-says-1.2764118|title=Ukraine sanctions could be rolled back if Russia withdraws, U.S. says|date=12 September 2014|access-date=12 September 2014|publisher=CBC News}}</ref> Украинските сили ослободиле 31 бунтовник од ДНР, додека силите на ДНР ослободиле 37 украински војници. Набљудувачите на ОБСЕ документирале кршења на Минскиот протокол во бројни области на Донечката област од 13 до 15 септември. <ref name="OSCE15SEPT">{{Наведена изјава за печат|title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 15 September 2014: Monitoring to the east of Donetsk, SMM patrol vehicles hit by fire|date=15 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123587|access-date=15 September 2014}}</ref> Овие области ги вклучувале Макиевка, Телманове, Дебалцеве, Петровске, во близина на [[Мариупол]], Јасинувата и Меѓународниот аеродром Донецк, сите каде што се воделе интензивни борби. Две од оклопните возила во кои патувале набљудувачите биле погодени од шрапнели, при што едно од возилата станало нефункционално и ги принудило набљудувачите да се повлечат. Според набљудувачите, движењето на трупите и опремата го вршеле и ДНР и украинските сили. Тие исто така изјавиле дека имало „''проблеми со командата и контролата''“ меѓу двете страни во судирот. Набљудувачите го посетиле меѓународниот аеродром во Луганск на 20 септември. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 21 September 2014|date=22 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123921|access-date=23 September 2014}}</ref> Тие изјавиле дека аеродромот е „целосно уништен“ и целосно неупотреблив. Украинскиот претседател Петро Порошенко на 21 септември изјавил дека вооружените сили на Украина изгубиле помеѓу 60% и 65% од вкупната активна опрема во текот на војната. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.unn.com.ua/ru/news/1387749-na-peredoviy-bulo-znischeno-60-65-viyskovoyi-tekhniki-v-chastinakh-p-poroshenko|date=21 September 2014|work=Ukrainian National News|access-date=21 September 2014|language=ru|script-title=ru:На передовой уничтожили 60–65% военной техники в частях – П.Порошенко}}</ref> [[Податотека:2014._Кузнечный_фестиваль_в_Донецке_370.jpg|мини|Полицајци од ДНР во Донецк, 20 септември 2014 година]] Членовите на Трилатералната група и ДНР учествувале на видеоконференција на 25 септември 2014 година. <ref name="OSCE26SEPT">{{Наведена изјава за печат|title=Press Statement by the Trilateral Contact Group|date=26 September 2014|url=http://www.osce.org/home/124451|access-date=27 September 2014}}</ref> Според соопштението објавено од ОБСЕ денот по конференцијата, сите страни се согласиле дека борбите се „''смириле во последните денови''“ и дека „''ситуацијата по должината на 70%“'' од тампон-зоната е „''мирна''“. Тие исто така изјавиле дека „ќе вложат напори“ за продолжување на прекинот на огнот. Расфрланите прекршувања на прекинот на огнот продолжиле. <ref name="BBC29SEPT">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29415162|title='Seven Ukraine troops die' in deadliest post-truce attack|date=29 September 2014|work=BBC News|access-date=29 September 2014}}</ref> Во најзначајниот инцидент од почетокот на прекинот на огнот, седум украински војници загинале на 29 септември кога тенковска граната го погодила оклопниот транспортер со кој патувале во близина на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]]. Следела престрелка, при што многу војници биле повредени. Во текот на следните неколку дена, [[Втора битка за Донечкиот аеродром|борбите продолжиле]] околу меѓународниот аеродром во Донецк, додека самиот град Донецк бил под силно гранатирање. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=3 October 2014}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=3 October 2014}}</ref> Среде ова обновено насилство, претседателот на ОБСЕ, Дидие Буркхалтер, издал соопштение во кое „''ги повикувам сите страни веднаш да престанат со борбите''“, а исто така ркол дека ставањето на прекинот на огнот во опасност од колапс би било „неодговорно и жално“. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=3 October 2014}}</ref> Според извештајот објавен од [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]] (ОХЦХР) на 8 октомври, прекинот на огнот спроведен со Минскиот протокол станал „''сè понестабилен''“. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=9 October 2014}}</ref> Во соопштението со кое се најавило објавувањето на извештајот се вели дека најмалку 331 лице било убиено од почетокот на прекинот на огнот и дека најжестоките борби се воделе околу меѓународниот аеродром Донецк, Дебалцево и Штастја . <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=9 October 2014}}</ref> Во извештајот се вели дека поголемиот дел од цивилните смртни случаи биле предизвикани и од бунтовничко и од украинско гранатирање. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/10/09/world/europe/at-least-331-have-been-killed-in-ukraine-since-start-of-cease-fire-un-reports.html|title=331 Have Died Since Ukraine Signed Truce, U.N. Reports|last=Cumming-Bruce|first=Nick|date=8 October 2014|work=The New York Times|access-date=9 October 2014}}</ref> Неколку стотици војници на Националната гарда протестирале пред зградата на украинската претседателска администрација во Киев на 13 октомври. <ref name="KP14OCT2014">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/politicians-activists-slam-national-guard-protest-as-unpatriotic-367935.html|title=Politicians, activists slam National Guard protest as unpatriotic|date=14 October 2014|work=Kyiv Post|access-date=16 October 2014}}</ref> Тие побарале крај на задолжителната воена обврска и нивна демобилизација. Според ''„Киев пост“'', многу од демонстрантите изјавиле дека се судриле со демонстрантите од [[Евромајдан]] и дека не се наклонети кон тоа движење. === Избори во ноември 2014 и последици === [[Податотека:Donetsk_suburb_after_shelling.jpg|мини|Предградие на Донецк по гранатирањето, 7 ноември 2014 година]] Тешките борби продолжиле низ Донбас во текот на октомври, и покрај прекинот на огнот. Прекршувајќи ја постапката договорена како дел од [[Мински договори|Минскиот протокол]], властите на ДНР и ЛНР одржале парламентарни и извршни избори на 2 ноември. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=1 November 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/11/03/world/europe/rebel-backed-elections-in-eastern-ukraine.html|title=Rebel-Backed Elections to Cement Status Quo in Ukraine|last=Kramer|first=Andrew E.|date=2 November 2014|work=The New York Times|access-date=3 November 2014}}</ref> Како одговор на изборите, украинскиот претседател Петро Порошенко побарал од парламентот да го поништи „''специјалниот статус''“ кој им бил доделен на областите контролирани од ДНР и ЛНР како дел од Минскиот протокол. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/poroshenko-calls-on-lawmakers-to-revoke-special-status-for-east-sends-more-troops-to-key-cities-370640.html|title=Poroshenko calls on lawmakers to revoke special status for east, sends more troops to key cities|date=4 November 2014|work=Kyiv Post|access-date=6 November 2014}}</ref> Вицепремиерот на ДНР [[Андреј Пургин]] изјавил дека украинските сили започнале „''тотална војна''“ против ДНР и ЛНР на 6 ноември. <ref name="RE6NOV2014">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-military-idUSKBN0IQ1RJ20141106|title=Ukrainian forces deny launching fresh offensive in east|date=6 November 2014|work=Reuters|access-date=6 November 2014}}</ref> Украинските власти негирале каква било офанзива и изјавиле дека ќе се придржуваат до Минскиот протокол. И покрај ова, битките продолжиле низ Донбас, при што загинале многу војници. Истовремено, претставниците на сепаратистите побарале преработка на Минскиот протокол, како резултат на повторливите прекршувања. Повременото гранатирање на Донецк било обновено на 5 ноември. <ref name="BBC9NOV">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29975341|title=Heavy bombardment in rebel-held Donetsk|date=9 November 2014|work=BBC News|access-date=9 November 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ известиле на 8 ноември дека имало големи движења на необележана тешка опрема на територијата што ја држат сепаратистите. <ref name="OSCE8NOV">{{Наведена изјава за печат|access-date=9 November 2014}}</ref> Овие движења вклучувале оклопни транспортери, камиони, цистерни со бензин и тенкови, кои биле управувани и придружувани од мажи во темнозелени униформи без ознаки. Портпаролите на украинската влада изјавиле дека станува збор за движења на руски трупи, но ова не можело да се потврди независно. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/nov/07/ukraine-russian-military-column-east|title=Ukraine says Russian military column has entered east of country|date=7 November 2014|work=The Guardian|access-date=9 November 2014}}</ref> Во текот на ноќта кон 9 ноември, интензивно гранатирање од позициите на владата и на бунтовниците го потресел Донецк. Претседателот на ОБСЕ, Дидие Буркхалтер, изјавил дека е „''многу загрижен''“ за „''повторното оживување на насилството''“ и ја нагласил важноста од почитување на [[Мински договори|Минскиот протокол]]. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=9 November 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ забележале повеќе конвои со муниција на територијата под контрола на сепаратистите на 9 ноември. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=10 November 2014}}</ref> Меѓу нив биле 17 необележани зелени камиони [[ЗиЛ]] натоварени со муниција кај [[Свердловск (Украина)|Свердловск]] и 17 слични камиони [[КАМАЗ|Камаз]] кои влечеле хаубици кај Зурес. Друг конвој од 43 зелени воени камиони, од кои некои влечеле хаубици и ракетни лансери, бил забележан од набљудувачите на ОБСЕ во Донецк на 11 ноември. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=11 November 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Kurakhove,_Donetsk_region.jpg|мини|Оштетена зграда во Курахове, 26 ноември 2014 година]] По извештаите за овие движења на војници и опрема, генералот на НАТО Филип Бридлав изјавил на 12 ноември дека може да потврди дека руските војници и тешка опрема влегле во Украина во текот на претходната недела. Како одговор на тоа, украинското Министерство за одбрана соопштило дека се подготвува за обновена офанзива од страна на проруските сили. Портпаролот на руското Министерство за одбрана, генерал-мајор [[Игор Конашенков]], изјавил дека „''немало и нема докази''“ во поддршка на изјавата на [[НАТО]]. <ref name="BBC12NOV">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30025138|title=Russian troops crossed border, Nato says|date=12 November 2014|work=BBC News|access-date=12 November 2014}}</ref> До 2 декември, најмалку 1.000 луѓе загинале за време на борбите во Донбас, од потпишувањето на Минскиот протокол на почетокот на септември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30290310|title=Ukraine, Russia and the ceasefire that never was|date=2 December 2014|work=BBC News|access-date=2 December 2014}}</ref> Во извештајот на Би-Би-Си се вели дека прекинот на огнот бил „фикција“. Во светлината на овие постојани борби, украинските и сепаратистичките сили се согласиле да ги прекинат сите воени операции за „''Денот на тишината''“ на 9 декември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30384665|title=Shaky ceasefire holds as talks expected|date=9 December 2014|work=BBC News|access-date=9 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/12/10/world/europe/ukrainian-military-and-separatists-observe-silent-day.html|title=Ukrainian Military and Rebels Observe 'Silent Day'|last=Kramer|first=Andrew E.|date=10 December 2014|work=The New York Times|access-date=10 December 2014}}</ref> Украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил дека се надева оти „Денот на тишината“ ќе го поттикне потпишувањето на нов мировен договор. Иако по „Денот на тишината“ не се одржале нови мировни преговори, борбите меѓу украинските и сепаратистичките сили значително се намалиле во текот на декември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-military-idUSKBN0JX11B20141219|title=Rebels say new Ukraine peace talks will not take place on Sunday: IFX|date=19 December 2014|work=Reuters|access-date=20 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/dec/17/ukraine-ceasefire-frontline-counting-cost-war-uneasy-calm|title=Ukraine ceasefire leaves frontline counting cost of war in uneasy calm|date=17 December 2014|work=The Guardian|access-date=20 December 2014}}</ref> Во извештајот на Меѓународната кризна група било наведено дека [[Финансиска криза во Русија (2014)|финансиската криза во Русија]] кон крајот на 2014 година, заедно со американските и европските економски санкции, го одвратила понатамошниот напредок на проруските сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/235-eastern-ukraine-a-dangerous-winter.pdf|title=Eastern Ukraine: A Dangerous Winter|date=18 December 2014|publisher=International Crisis Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220075521/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/235-eastern-ukraine-a-dangerous-winter.pdf|archive-date=20 December 2014|accessdate=20 December 2014}}</ref> Во извештајот, исто така, се изразило загриженост за потенцијалот за „хуманитарна катастрофа“ во Донбас, контролиран од сепаратистите, во текот на студените зимски месеци, велејќи дека сепаратистите не биле во можност „''да обезбедат основни услуги за населението''“. [[Податотека:Ruins_of_Donetsk_International_airport_(16).jpg|мини|Урнатини на меѓународниот аеродром во Донецк, декември 2014 година. Контролната кула оттогаш е целосно уништена.]] Во согласност со [[Мински договори|Минскиот протокол]], во текот на неделата од 21 до 27 декември се одржале повеќе размени на затвореници. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30606486|title=Ukraine and rebels trade prisoners in Donetsk|date=26 December 2014|work=BBC News|access-date=29 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-prisoners-idUSKBN0K40IZ20141226|title=Kiev, rebels exchange POWs; trains, buses to Crimea suspended|date=26 December 2014|work=Reuters|access-date=29 December 2014}}</ref> Во текот на таа недела во [[Минск]] се одржале повеќе разговори организирани од ОБСЕ, но тие не донеле никаков резултат. На прес-конференција на 29 декември, украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил дека Минскиот протокол стапува на сила „''точка по точка''“, а исто така изјавил дека се постигнува „''напредок''“. <ref name="KP29DEC">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/poroshenko-despite-minsk-agreements-martial-law-is-still-an-option-376395.html|title=Poroshenko: Despite Minsk agreements, martial law is still an option|date=29 December 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 December 2014}}</ref> Од потпишувањето на Протоколот, над 1.500 лица држени од сепаратистите биле ослободени како дел од размената на затвореници. Додека украинските сили губеле околу 100 луѓе дневно пред Протоколот, само околу 200 биле убиени во четирите месеци од неговото потпишување. Порошенко, исто така, изјавил дека верува оти воениот судир ќе заврши единствено доколку руските трупи го напуштат Донбас. === Ескалација во јануари 2015 година === Набљудувачите на ОБСЕ известиле за „зголемување на тензиите“ по Нова Година. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=6 January 2015}}</ref> Биле регистрирани бројни прекршувања на прекинот на огнот, а повеќето се случиле во близина на Донечкиот меѓународен аеродром. Внатрешни борби меѓу бунтовничките групи избувнале во Луганската Област. <ref name="NYT5JAN2015">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/01/06/world/europe/francois-hollande-says-destabilizing-sanctions-on-russia-must-stop-now.html|title=French Leader Urges End to Sanctions Against Russia Over Ukraine|last=Kramer|first=Andrew E.|date=5 January 2015|work=The New York Times|access-date=6 January 2015}}</ref> Во еден инцидент, милитантите на ЛПР изјавиле дека го убиле [[Александар Беднов]], водачот на прорускиот „Батлјон Бетмен“, на 2 јануари 2015 година. Претставници на ЛПР изјавиле дека Беднов водел „нелегален затвор“ и дека се занимавал со мачење на затвореници. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/abuse-torture-revealed-at-self-proclaimed-luhansk-peoples-republic-illegal-prison-376631.html|title=Abuse, torture revealed at separatists' prison in Luhansk|date=3 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=6 January 2015}}</ref> Во друг инцидент, водачот на милитантната група Донски Козаци со седиште во Антрацит, Николај Козицин, изјавил дека територијата контролирана од неговата група, станала дел од „Руското Царство“ и дека рускиот претседател [[Владимир Путин]] е нејзин „цар“. <ref name="NYT5JAN2015" /> Меѓуградски автобус запрен на владин контролен пункт во Бугас бил[[Напад на автобус во Волноваха|погоден]] од ракета „Град“ на 13 јануари, при што загинале 12 цивили. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=15 January 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30798426|title=Shell hits bus 'killing 10' in Buhas|date=13 January 2015|work=BBC News|access-date=13 January 2015}}</ref> Украинскиот претседател Петро Порошенко прогласил ден на национална жалост. <ref>{{Наведени вести|url=http://uatoday.tv/politics/osce-confirms-grad-strike-on-east-ukraine-bus-and-says-insurgents-will-be-included-in-investigation-402988.html|title=OSCE confirms Grad strike on east Ukraine bus and says insurgents will be included in investigation|date=15 January 2015|work=Ukraine Today|access-date=15 January 2015}}</ref> Бугас се наоѓа на 35 километри југозападно од градот Донецк. [[Податотека:2014-12-25._Открытие_новогодней_ёлки_в_Донецке_13.JPG|мини|Командант на [[Баталјон „Спарта“|баталјонот на ДПР Спарта]] [[Арсениј Павлов]], Донецк, 25 декември 2014 година]] Новата терминална зграда на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]], која била место на борби меѓу украинските и сепаратистичките трупи од мај 2014 година, била заземена од силите на ДНР на 15 јануари. <ref name="15JANGUARD">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/jan/15/russian-backed-separatists-seize-donetsk-airport-ukraine|title=Russia-backed separatists seize Donetsk airport in Ukraine|date=15 January 2015|work=The Guardian|access-date=15 January 2015}}</ref> Во деновите пред заземањето, аеродромот бил силно бомбардиран од сепаратистички ракетен оган. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/01/14/world/europe/10-civilians-are-killed-in-ukraine-as-cease-fire-grows-more-fragile.html|title=10 Are Killed in Ukraine as Diplomacy Hits a Wall|last=Roth|first=Andrew|date=13 January 2015|work=The New York Times|access-date=15 January 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/aponline/2015/01/14/world/europe/ap-eu-ukraine-aid-crunch.html|title=Lack of Aid Deepens Suffering in Conflict-Hit East Ukraine|date=14 January 2015|work=The New York Times|access-date=15 January 2015|agency=Associated Press}}</ref> Лидерот на ДНР, [[Александар Захарченко]], изјавил дека заземањето на аеродромот е првиот чекор кон враќање на територијата изгубена од украинските сили во средината на 2014 година. Тој изјавил: „''Нека нашите сонародници го чујат ова: Ние нема само да се откажеме од нашата земја. Или ќе ја вратиме мирно, или на овој начин''“, осврнувајќи се на заземањето на аеродромот. Таквата офанзива од страна на сепаратистичките сили би сигнализирала целосно распаѓање на често игнорираниот [[Мински договори|Мински протокол]], со кој се воспоставила тампон линија помеѓу териториите контролирани од Украина и териториите контролирани од сепаратистите. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-klimkin-idINKBN0KT1VD20150120|title=Ukraine accuses separatists of abusing Minsk deal with land grab|date=21 January 2015|work=Reuters|access-date=22 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151216111547/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-klimkin-idINKBN0KT1VD20150120|archive-date=16 December 2015}}</ref> Украинските сили изјавиле дека „''немало наредба за повлекување''“ од аеродромот, а претседателот на парламентот на ДНР, [[Андреј Пургин]], изјавил дека иако силите на ДНР ја презеле контролата врз терминалните згради, борбите биле во тек бидејќи „''Украинците имаат многу места за криење''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ukraine-crisis-residents-flee-savagery-of-the-battle-for-donetsks-airport-9981531.html|title=Residents flee savagery of the battle for Donetsk's airport|last=Carroll|first=Oliver|date=15 January 2015|work=The Independent|access-date=15 January 2015|location=London}}</ref> Истовремено, новата рунда разговори во Минск, закажана за 16 јануари од страна на Трилатералната контакт група за Украина, била откажана откако лидерите на ДНР и ЛНР, Александар Захарченко и Игор Плотницки, одбиле да присуствуваат. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/244837.html|title=No Contact Group meeting without Zakharchenko, Plotnytsky – Kuchma|date=15 January 2015|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=15 January 2015}}</ref> Владина воена операција спроведена за време на викендот од 17 до 18 јануари резултирала со враќање на поголемиот дел од [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]] од страна на украинските сили. <ref name="REU18JAN">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-military-idUKKBN0KR0DD20150118|title=Ukrainian troops retake most of Donetsk airport from rebels|date=18 January 2015|work=Reuters|access-date=18 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305154720/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-military-idUKKBN0KR0DD20150118|archive-date=5 March 2016}}</ref> Според претставникот на украинскиот [[Совет за национална безбедност и одбрана на Украина|Совет за национална безбедност и одбрана]], Андриј Лисенко, операцијата ги вратила линиите на контрола утврдени со [[Мински договори|Минскиот протокол]] и затоа не претставувала негово кршење. Операцијата предизвикала борбите да се движат кон Донецк, што резултирало со силно гранатирање на станбените области на градот што се граничат со аеродромот. Властите на ДНР изјавиле дека ги запреле владините сили кај мостот Путиливски, кој ги поврзува аеродромот и градот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30878406|title=Ukraine conflict: Battles rage in Donetsk and Luhansk|date=19 January 2015|work=BBC News|access-date=19 January 2015}}</ref> Мостот, кој е стратешки важен, бил уништен за време на борбите. Набљудувачите на ОБСЕ известиле дека гранатирањето предизвикало големи штети во станбените области на Донецк, [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]], [[Кировски Регион (Донечка Област)|Кировски]], [[Петровски Регион (Донечка Област)|Петровски]] и [[Ворошиловски Регион (Донечка Област)|Ворошиловски]]. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=20 January 2015}}</ref> [[Податотека:Battle_for_Donetsk_airport,_16_January_2015.jpg|мини|250x250пкс|Баталјонот на ДНР Сомалија во новата терминална зграда на аеродромот во Донецк на 16 јануари 2015 година]] Украинскиот претседател Петро Порошенко на 21 јануари изјавил дека Русија распоредила повеќе од 9.000 војници и 500 тенкови, артилериски единици и оклопни транспортери во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30928107|title=Ukraine conflict: US accuses rebels of 'land grab'|date=21 January 2015|work=BBC News|access-date=21 January 2015}}</ref> Во статијата што се појавила во ''„Дејли Телеграф“'' се вели дека распоредувањето изгледало како „''одговор на успехот на Киев''“ во задржувањето на контролата врз Донечкиот меѓународен аеродром. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11361286/Russia-sends-9000-troops-into-Ukraine-says-Petro-Poroshenko.html|title=Russia sends 9,000 troops into Ukraine, says Petro Poroshenko|last=Blair|first=David|date=21 January 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=21 January 2015|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11361286/Russia-sends-9000-troops-into-Ukraine-says-Petro-Poroshenko.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Истиот ден, украинските сили направиле обид да го опколат аеродромот во обид да ги потиснат бунтовниците. <ref name="KP22JAN">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/donetsk-airport-overrun-by-rebels-say-army-volunteers-378037.html|title=Donetsk Airport overrun by rebels, say army volunteers|date=22 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=4 June 2015}}</ref> Додека украинските и силите на ДНР се бореле да се оддалечат од аеродромот, група бунтовници упаднале на првиот и третиот кат од новата терминална зграда. Украинските војници се држеле на вториот кат од зградата сè додека таванот не се срушил, при што загинале неколку војници. Преостанатите украински сили биле или заробени, убиени или биле принудени да се повлечат од аеродромот, дозволувајќи им на силите на ДНР да го освојат. Според еден волонтер, загинале 37 украински војници. <ref name="KP22JAN" /> ''„Дејли телеграф“'' го нарекол украинскиот пораз на аеродромот „''разорен''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11363929/Pro-Russia-separatists-vow-further-advances-into-Ukraine-after-taking-Donetsk-airport.html|title=Pro-Russia separatists vow further advances into Ukraine after taking Donetsk airport|last=Oliphant|first=Roland|date=22 January 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=23 January 2015|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11363929/Pro-Russia-separatists-vow-further-advances-into-Ukraine-after-taking-Donetsk-airport.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> [[Податотека:Ded_Moroz_visits_children_in_Donetsk_bomb_shelter,_6_January_2015_(4).jpg|мини|Цивили од Донецк кои живеат во засолниште од бомби, јануари 2015 година]] По оваа победа, сепаратистичките сили започнале да ги напаѓаат украинските сили по линијата на контрола во Донецката и Луганската Област. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-casualties-idUKKBN0KV0LQ20150122|title=Ukraine's forces hold line against Russian troops, rebels – Poroshenko|date=22 January 2015|work=Reuters|access-date=23 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151217033846/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-casualties-idUKKBN0KV0LQ20150122|archive-date=17 December 2015}}</ref> Особено жестоки борби избувнале по должината на реката Северски Донец, северозападно од градот [[Луганск]]. Сепаратистичките сили зазеле украински контролен пункт кај Кримске, нападнале други контролни пунктови во областа и гранатирале села во близина на [[Штастја]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/fighting-under-way-on-bakhmutka-road-in-luhansk-oblast-378083.html|title=Fighting under way on Bakhmutka road in Luhansk Oblast|date=22 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=23 January 2015}}</ref> Сепаратистичките сили [[Битка за Дебалцево|започнале напад]] врз градот [[Дебалцево]], кој бил под контрола на владата, во североисточната Донечка Област, напаѓајќи го со артилериски оган. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.france24.com/en/20150123-video-ukraine-military-defend-strategic-eastern-town-debaltseve-pro-russia-separatists/|title=The fight to defend Ukraine's strategic Debaltseve|date=23 January 2015|access-date=25 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150124123633/http://www.france24.com/en/20150123-video-ukraine-military-defend-strategic-eastern-town-debaltseve-pro-russia-separatists/|archive-date=24 January 2015|publisher=France 24}}</ref> ДНР започнала [[Напад врз Мариупол (2015)|напад]] врз [[Мариупол]] од Широкине наутро на 24 јануари. Голем број на ракети од типот „Град“ убиле најмалку 30 лица, а ранети биле уште 83. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-casualties-idUSKBN0KX08B20150124|title=Rebels say launched attack on Mariupol as 20 killed in east Ukraine city|date=24 January 2015|work=[[Reuters]]|access-date=24 January 2015}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 24 January 2015: Shelling Incident on Olimpiiska Street in Mariupol|date=24 January 2015|publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/136061|accessdate=24 January 2015}}</ref> Жестоките борби продолжиле во Дебалцево во текот на следната недела, што резултирало со многу цивилни и борбени жртви. <ref>{{Наведени вести|url=http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2015-01-31-EU--Ukraine/id-21c944f206034ca882fc9af9090c9ec7|title=Civilians flee east Ukraine town as fighting intensifies|last=Peter Leonard|date=31 January 2015|access-date=31 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202012237/http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2015-01-31-EU--Ukraine/id-21c944f206034ca882fc9af9090c9ec7|archive-date=2 February 2015|agency=Associated Press}}</ref> Францускиот претседател [[Франсоа Оланд]] и германската канцеларка [[Ангела Меркел]] направиле нов мировен план на 7 февруари. Француско-германскиот план, изготвен по разговорите со украинскиот претседател Петро Порошенко и рускиот претседател Владимир Путин, се сметал за оживување на [[Мински договори|Минскиот протокол]]. Претседателот Оланд изјавил дека планот е „''последна шанса''“ за решавање на судирот. <ref name="7FEB2052">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31185027|title=Ukraine crisis: 'Last chance' for peace says Hollande|date=7 February 2015|work=BBC News|access-date=7 February 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-02-07/putin-rejects-attempts-to-contain-russia-after-peace-talks-fail|title=Putin Rejects Attempts to Contain Russia After Peace Talks Fail|last=Doroshev|first=Anton|date=7 February 2015|work=Bloomberg News|access-date=7 February 2015}}</ref> Планот бил изнесен како одговор на американските предлози за испраќање вооружување до украинската влада, нешто што канцеларката Меркел изјавила дека само ќе резултира со влошување на кризата. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/02/08/world/europe/divisions-on-display-over-western-response-to-ukraine-at-security-conference.html|title=Western Nations Split on Arming Kiev|last=Gordon|first=Michael R.|date=7 February 2015|work=The New York Times|access-date=7 February 2015|last2=Smale|first2=Alison|last3=Erlanger|first3=Steven}}</ref> Борбите се влошиле во пресрет на закажаните разговори на 11 февруари за да се разговара за француско-германскиот мировен план. Силите на ДНР го гранатирале градот Краматорск на 10 февруари, каде што последен пат се воделе борби во јули 2014 година. Гранатирањето било насочено кон седиштето на вооружените сили на градот, но исто така била погодена и блиската станбена област. Седум лица биле убиени, а 26 биле ранети. Провладиниот [[Азов (бригада)|баталјон „Азов']] започнал [[Битка за Широкино|офанзива]] за повторно освојување на областите контролирани од сепаратистите на периферијата на Мариупол, со центар во селото Широкино. Командантот на баталјонот [[Андриј Билецки]] изјавил дека неговите сили се движат кон Новоазовск. <ref name="BBC10FEB">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31357588|title=Ukraine conflict: Battles rage ahead of Minsk talks|date=10 February 2015|work=BBC News|access-date=10 February 2015}}</ref> Во октомври 2015 година, член на набљудувачката мисија Максим Удовиченко, делегиран во ОБСЕ од Русија, бил суспендиран поради „лошо однесување“ поврзано со алкохол додека бил во Северодонецк и признал дека всушност е офицер на ГРУ. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/11965191/Russian-OSCE-monitor-in-Ukraine-fired-after-drunkenly-saying-he-was-a-Moscow-spy.html|title=Russian OSCE monitor in Ukraine fired after 'drunkenly saying he was a Moscow spy'|last=Quinn|first=Allison|date=30 October 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=13 May 2020|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/11965191/Russian-OSCE-monitor-in-Ukraine-fired-after-drunkenly-saying-he-was-a-Moscow-spy.html|archive-date=11 January 2022|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> == Статична војна (2015–2022) == === Минск 2: Прекин на огнот и разрешница === [[Податотека:Donbas_(2015–2022).svg|мини|500x500пкс|Карта на областите под контрола на сепаратистите од завршувањето на Битката кај Дебалцево во 2015 година до руската инвазија на Украина во 2022 година]] [[Податотека:OSCE_SMM_monitoring_the_movement_of_heavy_weaponry_in_eastern_Ukraine_(16544235410).jpg|алт=|мини|Повлекување на украинското тешко вооружување, март 2015 година]] Закажаниот самит во [[Минск]] на 11 февруари 2015 година резултирал со потпишување на нов пакет мерки за мир, наречен [[Мински договори|Минск II]], на 12 февруари. <ref name="BBC12FEB">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31435812|title=Ukraine crisis: Leaders agree peace roadmap|date=12 February 2015|work=BBC News|access-date=12 February 2015}}</ref> Планот, сличен по содржина на неуспешниот [[Мински договори|Мински протокол]], повикувал на безусловно примирје, кое требало да започне на 15 февруари, меѓу многу други мерки. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.france24.com/en/20150212-deal-ceasefire-agreed-ukraine-crisis-minsk-putin-hollande/|title=Ukraine's warring parties agree to February 15 ceasefire|date=12 February 2015|publisher=France 24|accessdate=12 February 2015}}</ref> И покрај потпишувањето на Минск II, борбите продолжиле околу Дебалцево. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31519000|title=Ukraine troops retreat from key town of Debaltseve|date=18 February 2015|work=BBC News|access-date=20 February 2015}}</ref> Силите на ДНР изјавиле дека примирјето не се однесува на Дебалцево и ја продолжиле својата офанзива. Украинските сили биле принудени да се повлечат од областа Дебалцево на 18 февруари, оставајќи ги сепаратистичките сили под контрола. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/feb/18/ukrainian-soldiers-share-horrors-of-debaltseve-battle-after-stinging-defeat|title=Ukrainian soldiers share horrors of Debaltseve battle after stinging defeat|date=18 February 2015|work=The Guardian|access-date=20 February 2015}}</ref> Во неделата по падот на Дебалцево во рацете на проруските сили, борбите во зоната на судирот стивнале. <ref name="REU26FEBY">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-idUKKBN0LU1E720150226|title=Ukraine begins artillery withdrawal, recognising truce is holding|date=26 February 2015|work=Reuters|access-date=26 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226201619/http://uk.reuters.com/article/2015/02/26/uk-ukraine-crisis-idUKKBN0LU1E720150226|archive-date=26 February 2015}}</ref> Силите на ДНР и ЛНР почнале да ја повлекуваат артилеријата од фронтовските линии како што било наведено во Минск II на 24 февруари, а Украина го сторила тоа на 26 февруари. Украина објавила дека нема жртви во периодот од 24 до 26 февруари, нешто што не се случило од почетокот на јануари 2015 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=NY0sMKuEXN0|title=Ukraine Heavy Arms Withdrawal: Situation in country's east stabilizes, says military spokesperson|date=26 February 2015|work=Ukraine Today|access-date=26 February 2015}}</ref> Мали престрелки продолжиле во март, но прекинот на огнот во голема мера бил почитуван низ целата борбена зона. Украинските и сепаратистичките сили го повлекле поголемиот дел од тешкото вооружување наведено во Минск II до 10 март. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31806946|title=Poroshenko confirms rebel weapons moved|date=10 March 2015|work=BBC News|access-date=10 March 2015}}</ref> Мали прекршувања на прекинот на огнот продолжиле во текот на март и април, иако тој продолжил да се почитува, а бројот на жртви пријавени од двете страни бил значително намален. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/b073-the-ukraine-crisis-risks-of-renewed-military-conflict-after-minsk-ii.ashx|title=The Ukraine Crisis: Risks of Renewed Military Conflict after Minsk II|date=1 April 2015|work=Crisis Group Europe Briefing N°73|publisher=International Crisis Group|location=Kyiv|format=ASHX file|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403051230/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/b073-the-ukraine-crisis-risks-of-renewed-military-conflict-after-minsk-ii.ashx|archive-date=3 April 2015|accessdate=8 April 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=lOmWjP1HIGQ|title=Ukraine: On the frontline of the supposed ceasefire|date=20 March 2015|work=BBC News|access-date=8 April 2015|location=Pisky, Donetsk Oblast, Ukraine}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.9news.com.au/world/2015/04/09/02/59/ukraine-ceasefire-talks-set-to-resume|title=Ukraine ceasefire talks set to resume|date=9 April 2015|work=9news.co.au|access-date=8 April 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref> Борбите се разгореле на 3 јуни 2015 година, кога бунтовниците од ДНР [[Битка за Маринка (2015)|започнале напад]] врз [[Маринка (Украина)|Маринка]], контролирана од владата. Во битката таму биле употребени артилерија и тенкови, кои биле опишани како најтешки борби од потпишувањето на Минск II. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-32988499|title=Ukraine crisis: Heavy fighting rages near Donetsk, despite truce|date=3 June 2015|access-date=3 June 2015|publisher=BBC}}</ref> На 15 јуни во градот Донецк се одржал антивоен протест. <ref name="UN15JUNE">{{Наведени вести|url=http://www.unian.info/politics/1089525|title=About 500 people attend anti-war protest in centre of Donetsk|date=15 June 2015|access-date=21 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716035134/http://www.unian.info/politics/1089525|archive-date=16 July 2015|agency=Ukrainian Independent Information Agency}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 19:30 (Kyiv time), 15 June 2015|date=16 June 2015|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/164746|access-date=21 July 2015}}</ref> Протестот, прв од ваков вид на територија контролирана од проруските сепаратисти, повикале на прекин на борбите во Донбас. Околу 500 луѓе, кои се собрале пред зградата на собранието, извикувале: „''Стоп на војната!“, „Вратете ни ги нашите куќи, нашите домови се разурнати!“ и „Излезете од тука!“'' Поточно, демонстрантите барале сепаратистите да престанат со ракетни напади од станбени области на периферијата на Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.forbes.com/sites/paulroderickgregory/2015/06/17/residents-of-donbass-tell-separatists-to-leave-a-glimmer-of-hope/|title=Residents of Donbass Tell Separatists To Leave: A Glimmer Of Hope?|date=17 June 2015|work=Forbes|access-date=21 July 2015}}</ref> [[Податотека:A_Russia-backed_rebel_armored_fighting_vehicles_convoy_near_Donetsk,_Eastern_Ukraine,_May_30,_2015.jpg|мини|Оклопни возила на ДНР во близина на Донецк, мај 2015 година]] Иако сите страни во воениот судир прдолжиле да го поддржуваат исполнувањето на мерките наведени во Минск II, помали престрелки продолжиле секојдневно во текот на јуни и јули 2015 година. Украинските трупи трпеле загуби секојдневно, а прекинот на огнот бил означен како „''нефункционален''“ и „''невозможен за спроведување''“. И покрај постојаните борби и гранатирање по контактната линија, не се случиле територијални промени. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2015/07/ukraines-forgotten-ceasefire-150713075152583.html|title=Ukraine's forgotten ceasefire|date=14 July 2015|access-date=26 July 2015|publisher=Al Jazeera}}</ref> Оваа состојба на застој довела до тоа војната да биде означена како „замрзнат судир“. <ref name="REU21JULY2015">{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/newswires/3041823-ceasefire-brings-limited-respite-for-east-ukrainians/|title=Ceasefire brings limited respite for east Ukrainians|last=Tsvetkova|first=Maria|date=21 July 2015|work=Euronews|access-date=26 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725132924/http://www.euronews.com/newswires/3041823-ceasefire-brings-limited-respite-for-east-ukrainians/|archive-date=25 July 2015|agency=Reuters}}</ref> По месеци прекршување на прекинот на огнот, [[Кабинет на Министрите на Украина|украинската влада]], [[Донечка Народна Република|ДНР]] и [[Луганска Народна Република|ЛНР]] заеднички се согласиле да ги прекинат сите борби, почнувајќи од 1 септември 2015 година. Овој договор се совпаднал со почетокот на учебната година во Украина и имало за цел да овозможи уште еден обид за спроведување на точките од [[Мински договори|Минск II]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.dw.com/en/ukraine-and-rebels-to-implement-minsk-deal-by-september-1/a-18676610|title=Ukraine and rebels to implement Minsk deal by September 1|date=27 August 2015|access-date=12 September 2015|publisher=Deutsche Welle}}</ref> До 12 септември, германскиот министер за надворешни работи[[Франк-Валтер Штајнмаер|, Франк-Валтер Штајнмаер,]] изјавил дека прекинот на огнот се почитува и дека страните во судирот се „многу блиску“ до постигнување договор за повлекување на тешкото вооружување од линијата, како што е наведено во Минск II. Во областа околу Мариупол, вклучувајќи го и Широкино, немало борби. Според украинскиот министер за одбрана [[Степан Полторак]], насилството во Донбас го достигнало најниското ниво од почетокот на војната. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34236464|title=Ukraine ceasefire talks 'make significant progress'|date=13 September 2015|access-date=12 September 2015|publisher=BBC}}</ref> Иако прекинот на огнот продолжило да се почитува до ноември, не било договорено конечно решение за судирот. ''„Њујорк тајмс“'' го опишал овој резултат како дел од „заеднички лак на [[Список на постсоветски воени судири|постсоветски воен судир]], видлив во грузиските енклави [[Јужна Осетија]] и [[Абхазија]], [[Нагорно-Карабах]] во Азербејџан и во [[Приднестровие]]“, и напишал дека областите контролирани од сепаратистите станале „''замрзната зона''“, каде што луѓето „''живеат во урнатини, среде уништена идеологија, во урнатините на старата империја''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/11/11/world/europe/ukraine-frozen-zone-virtual-reality.html|title=A Bleak Future in Eastern Ukraine's Frozen Zone|last=Kramer|first=Andrew E.|date=10 November 2015|work=The New York Times|access-date=12 November 2015|location=Donetsk}}</ref> Оваа состојба продолжила и во 2016 година, со извештај од 15 април на Би-Би-Си во кој sudirot е наречен „заборавената војна на Европа“. <ref name="BBC15APR16">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-35990401|title=Ukraine conflict: Daily reality of east's 'frozen war'|last=Burridge|first=Tom|date=15 April 2016|access-date=15 April 2016|publisher=BBC|location=Ukraine}}</ref> Мали избувнувања на борби продолжиле, иако не се случиле поголеми територијални промени. Ново примирје стапило на сила на 1 септември 2016 година, опишано во тоа време од дописникот на Би-Би-Си Том Бариџ како „''прв пат кога имало вистински прекин на борбите во последните 11 месеци''“, а во 2018 година од ТАСС било опишано како најуспешно примирје во текот на судирот, поради тоа што траело шест недели. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-37243434|title=Ukraine crisis: New ceasefire 'holding with eastern rebels'|date=1 September 2016|access-date=9 September 2016|publisher=BBC}}</ref> <ref name="tass.com/world/1027270">{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/1027270|title=Four DPR servicemen killed in shellings by Ukrainian troops in past week|date=23 October 2018|access-date=28 October 2018|agency=[[Information Telegraph Agency of Russia]]}}</ref> За неколку дена, двете страни се обвиниле меѓусебно за кршење на примирјето, иако изјавиле и дека примирјето било широко почитувано. <ref>{{Наведени вести|url=http://news.xinhuanet.com/english/2016-09/06/c_135664492.htm|title=Fresh combat casualties reported in eastern Ukraine despite ceasefire|date=6 September 2016|access-date=9 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906162127/http://news.xinhuanet.com/english/2016-09/06/c_135664492.htm|archive-date=6 September 2016|agency=[[Xinhua News Agency]]}}</ref> Сепак, на 6 септември (2016), украинските власти јавиле за смртта на уште еден војник. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/369025.html|title=One Ukrainian serviceman killed in Donbas in past 24 hours|date=9 September 2016|access-date=9 September 2016|agency=[[Interfax-Ukraine]]}}</ref> На 24 декември 2016 година, стапило на сила десеттото неопределено примирје од почетокот на судирот; според Специјалната мониторинг мисија на ОБСЕ во Украина, украинската влада и сепаратистите, примирјето не било почитувано. 2016 година била првата целосна календарска година од воениот судир во која Украина не изгубила никакви територии од проруските сили. <ref name="HrWD169117">[http://en.hromadske.ua/articles/show/2016_for_Donbas The Best of the Worst: What 2016 Was Like for Donbas] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170321075130/http://en.hromadske.ua/articles/show/2016_for_Donbas}}, [[Hromadske TV|Hromadske International]] (9 January 2017)</ref> Покрај тоа, и украинските вооружени сили (211 борбени загуби и 256 неборбени загуби) и локалното население (13 во областите контролирани од украинската влада) претрпеле значително помалку жртви отколку во 2015 година. === Јануари 2017 година, борби и неуспешни прекини на огнот === [[Податотека:Передові_позиції_в_населеному_пункті_Піски.jpg|десно|мини|Поглед од пункт за поддршка на украинските вооружени сили во близина на [[Пески (Донечка Област)|Писки]], јануари 2017 година]] На 29 јануари 2017 година, започнал уште еден избув на [[Битка за Авдеивка (2017)|жестоки борби]], центрирани во градот [[Авдеивка]], кој бил под контрола на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/avdiyivka-becomes-center-major-escalation-russias-war-least-10-killed.html|title=Fighting Flares in Avdiyivka: Epicenter of major escalation in Russia's war|last=Miller|first=Christopher|date=2 February 2017|work=Kyiv Post|access-date=4 February 2017}}</ref> Во 2017 година, во просек, на секои три дена умирал по еден украински војник, со околу 40.000 сепаратисти и 6.000 руски војници во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/kyiv-says-6000-russian-soldiers-40000-separatists-donbas.html|title=Kyiv says there are about 6,000 Russian soldiers, 40,000 separatists in Donbas|date=11 September 2017|work=Kyiv Post|access-date=16 November 2017}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-creeping-offensive-escalation-fighting/28268104.html|title=Anxious Ukraine Risks Escalation In 'Creeping Offensive'|last=Miller|first=Christopher|date=30 January 2017|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=27 April 2018}}</ref> На 18 февруари 2017 година, рускиот претседател [[Владимир Путин]] потпиша декрет со кој руските власти ќе ги признаат личните документи и документите за регистрација на возила издадени од ДНР и ЛНР. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/vladimir-putin-donald-trump-ukraine-war-crimea-rebels-separatists-executive-order-documents-donetsk-a7587666.html|title=Vladimir Putin issues executive order recognising separatist 'authorities' in Ukraine|last=Dearden|first=Lizzie|date=18 February 2017|work=The Independent|access-date=24 December 2017}}</ref> Претседателскиот декрет се однесувашлна „постојани жители на одредени области на украинските области Донецк и Луганск“, без никакво споменување на самопрогласените Народни Републики. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kremlin.ru/events/president/news/53895|title=Указ о признании документов, выданных гражданам Украины и лицам без гражданства, проживающим на территориях отдельных районов Донецкой и Луганской областей Украины|date=18 February 2017|work=Президент России}}</ref> Украинските власти го осудијледекретот како директно спротивен на договорот Минск II и дека тој „''легално ги признава квази-државните терористички групи кои ја покриваат руската окупација на дел од Донбас'' “. Генералниот секретар на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ) [[Ламберто Заниер]] изјавил на 19 февруари дека декретот „''покажува... признавање на оние кои ги издаваат документите''“ и дека тоа ќе го отежни одржувањето на прекинот на огнот. [[Податотека:Ukrainian_army_trench_in_Donbass.jpg|мини|Украински војник во ров. На фронтот биле изградени обемни рововски мрежи, а судирот се претворил во [[Рововско војување|рововска војна]].]] Рускиот министер за надворешни работи [[Сергеј Лавров]], по состанокот со неговите украински, германски и француски колеги во Минхен на 18 февруари, изјавил дека било договорено прекин на огнот меѓу Украина и сепаратистите, кое стапило на сила од 20 февруари 2017 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-lavrov/russias-lavrov-says-feb-20-ceasefire-in-ukraine-has-been-agreed-idUSKBN15X0LO|title=Russia's Lavrov says Feb. 20 ceasefire in Ukraine has been agreed|date=18 February 2017|work=Reuters}}</ref> Но, според портпаролот на украинските вооружени сили, на 20 февруари 2017 година, нападите на сепаратистите продолжиле, иако тој изјавил дека имало „''значително намалување на воената активност''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-39023753|title=East Ukraine ceasefire due to take effect|last=Burridge|first=Tom|date=20 February 2017|work=[[BBC News]]|access-date=29 December 2017}}</ref> На 21 февруари, генералниот секретар на ОБСЕ, Заниер, изјавил дека сè уште има значителен број прекршувања на прекинот на огнот и „''нема докази за повлекување на оружјето''“. Според двете страни во судирот, четвртиот обид за примирје во 2017 година пропаднал во рок од неколку часа на 24 јуни 2017 година. „''Прекинот на огнот за враќање во училиште''“ што требало да започне на 25 август 2017 година, исто така, веднаш пропаднал кога, на истиот тој ден, двете страни тврделе дека другата страна го прекршила. Понатамошното „Божиќно примирје“ што требало да се почитува почнувајќи од 00:00 часот ([[источноевропско време]]) на 23 декември 2017 година било веднаш прекршено од силите на ДНР и ЛНР според украинските вооружени сили (пријавувајќи девет прекршувања, вклучувајќи ја и смртта на украински војник убиен од непријателски снајперист и тврдејќи дека Украинците не возвратиле со оган <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315889-ukraines-defense-ministry-updates-on-number-of-attacks-on-ukrainian-troops-on-dec-23.html|title=Ukraine's Defense Ministry updates on number of attacks on Ukrainian troops on Dec 23|date=24 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315729-ukrainian-soldier-killed-by-enemy-sniper-in-donbas-on-first-day-of-christmas-truce.html|title=Ukrainian soldier killed by enemy sniper in Donbas on first day of 'Christmas truce'|date=24 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref>). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315389-russian-occupation-troops-violate-christmas-ceasefire-ato-hq.html|title=Russian occupation troops violate 'Christmas ceasefire' – ATO HQ|date=23 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref> <ref name="TASS982709">{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/982699|title=Donetsk republic reports violations of truce by Ukrainian army hours after its declaration|date=23 December 2017|work=[[TASS news agency]]|access-date=24 December 2017}}</ref> Од друга страна, ДНР изјавила дека украинските вооружени сили го прекршиле примирјето, додека новинската агенција ЛНР ''Луганскинформцентар'' го изјавила истото, но исто така дека „''прекинот на огнот генерално се почитува''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/982709|title=Ukrainian units abiding by ceasefire at Lugansk section of frontline|date=23 December 2017|work=[[TASS news agency]]|access-date=24 December 2017}}</ref> На 27 декември 2017 година, како дел од договорот од Минск, била спроведена размена на затвореници, при што 73 украински војници биле разменети за над 200 сепаратисти. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2017/12/27/world/europe/ukraine-prisoner-exchange.html|title=Ukraine Fighting Pauses, Briefly, for Big Prisoner Exchange|last=Higgins|first=Andrew|date=27 December 2017|work=The New York Times|access-date=9 August 2019}}</ref> На 18 јануари 2018 година, украинскиот парламент усвоил закон за враќање на контролата врз областите што ги држат сепаратистите. Законот бил усвоен со поддршка од 280 пратеници во Врховната рада со 450 места <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukrainian-parliament-passes-donbas-reintegration-bill/28982677.html|title=Ukraine Passes Bill To Restore Control Over Separatist-Held Areas|date=19 January 2018|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=19 January 2018}}</ref> (поради војната во Донбас и руската анексија на [[Крим (полуостров)|Крим]] во 2014 година, само 423 од 450 места во парламентот биле избрани на претходните избори <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27518989|title=Ukraine elections: Runners and risks|date=22 May 2014|work=[[BBC News]]|access-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527092109/http://www.bbc.com/news/world-europe-27518989|archive-date=27 May 2014}}</ref>). Руската влада го осудила законот, нарекувајќи го „''подготовки за нова војна''“, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/politics/2353903-mfa-russia-hysterical-about-ukraines-new-donbas-de-occupation-law-says-kyiv-preparing-for-new-war.html|title=Russia hysterical about Ukraine's Donbas law, says Kyiv "preparing for new war"|access-date=19 January 2018|language=en}}</ref> и ја обвинил украинската влада за кршење на [[Мински договори|договорот од Минск]]. Законот за реинтеграција на Донбас ги означил републиките Донецк и Луганск како „ [[Привремено окупирани територии на Украина|привремено окупирани територии]]“, додека Русија била означена како „агресор“. Законодавството му дало на претседателот Порошенко „''право да користи воена сила во земјата, без согласност од украинскиот парламент''“, што би вклучувало и враќање на Донбас. Предлог-законот поддржува забрана за трговија и транспортна блокада на истокот, што е во сила од 2017 година. Според законодавството, единствените документи издадени од сепаратистите што Украина би ги признала се изводите од матичната книга на родените и смртните изводи. Ново примирје договорено од сите страни во воениот судир стапил на сила на 5 март 2018 година. <ref name="cfDonbasMarch18">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/m/war/10036760-ceasefire-in-donbas-1-kia-1wia-amid-two-attacks-on-march-9.html|title="Ceasefire" in Donbas: 1 KIA, 1WIA amid two attacks on March 9|date=9 March 2018}}</ref> До 9 март, украинската војска тврдела дека не се почитува од страна на силите на ДНР и ЛНР, кои пак го тврделе истото и од страна на украинската војска. На 26 март 2018 година, Трилатералната група за Украина се согласила за „''сеопфатен, одржлив и неограничен прекин на огнот''“ што требало да започне на 30 март 2018 година. Тој пропаднал уште на првиот ден. Украина официјално ја завршила „Антитерористичката операција“ и ја заменила со „Здружена операција на силите“ на 30 април 2018 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/10045583-poroshenko-ato-over-joint-forces-operation-starting.html|title=Poroshenko: ATO over, Joint Forces Operation starting|date=16 March 2018|access-date=3 May 2018|agency=Ukrainian Independent Information Agency}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.censor.net.ua/news/3059787/poroshenko_pledges_antiterrorist_operation_in_ukraines_east_to_end_in_may|title=Poroshenko pledges anti-terrorist operation in Ukraine's east to end in May|date=5 April 2018|publisher=Censor.NET|accessdate=3 May 2018}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/502349.html|title=Poroshenko states completion of ATO, launch of joint forces operation in Donetsk and Luhansk regions|date=30 April 2018|access-date=3 May 2018|agency=Interfax-Ukraine}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/politics/10070066-anti-terrorist-operation-in-donbas-to-end-in-may-poroshenko.html|title=Anti-Terrorist Operation in Donbas to end in May – Poroshenko {{!}} The operation will gain a military format under the leadership of General Serhiy Nayev|date=5 April 2018|publisher=[[Ukrainian Independent Information Agency|UNIAN]]|accessdate=3 May 2018}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mil.gov.ua/en/news/2018/04/30/president-signed-a-decree-the-joint-forces-operation-on-deflection-and-deterrence-of-russias-armed-aggression-in-the-donbas-began-on-april-30-2018/|title=President signed a Decree: The Joint Forces Operation on deflection and deterrence of Russia's armed aggression in the Donbas began on April 30, 2018|date=30 April 2018|publisher=[[Ministry of Defence (Ukraine)|MoD]]|accessdate=3 May 2018}}</ref> Според генерал-потполковник Сергеј Наиев, командант на Здружената операција на силите, преименувањето имало за цел да означи дека Украина не се бори против домородните „терористи“ или „сепаратистички милитанти“ во Донбас, туку против руската војска. <ref name="eujfa2">{{Наведени вести|url=https://uacrisis.org/en/66558-joint-forces-operation|title=Old war, new rules: what comes next as ATO ends and a new operation starts in Donbas?|date=4 May 2018|access-date=22 July 2020|publisher=Ukraine crisis media centre|language=en-US}}</ref> Истиот ден, САД потврдиле дека испорачале противтенковски ракети „[[ФГМ-148 Џавелин]]“ на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/javelin-missile-delivery-ukraine-us-confirmed/29200588.html|title=U.S. Confirms Delivery of Javelin Antitank Missiles To Ukraine|last=Miller|first=Christopher|date=30 April 2018|access-date=3 May 2018|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> Според ''„Вашингтон пост“'', ракетите ќе бидат држени подалеку од фронтовската линија и ќе бидат употребени само во случај на целосен сепаратистички напад. На 28 јуни 2018 година, бил договорен нов „жетвен“ „сеопфатен и неопределен режим на прекин на огнот“ кој требало да започне на 1 јули 2018 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/514792.html|title=TCG, ORDLO confirm their commitment to comprehensive, timeless ceasefire regime beginning from July 1|date=27 June 2018|agency=[[Interfax-Ukraine]]}}</ref> Во рок од неколку часа по неговиот почеток, и проруската и украинската страна се обвиниле меѓусебно за кршење на ова примирје. Примирјето од 29 август 2018 година, исто така, не успеало. На 31 август 2018 година, лидерот на [[Донечка Народна Република|ДНР]] [[Александар Захарченко]] бил убиен во експлозија во ресторан. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/pro-russian-rebel-leader-killed-in-eastern-ukraine-blast/2018/08/31/12a18336-ad37-11e8-b1da-ff7faa680710_story.html|title=Pro-Russian rebel leader killed in eastern Ukraine blast|date=31 August 2018|work=[[The Washington Post]]}}</ref> Како што било објавено на 27 декември 2018 година, Јуриј Бириуков, советник на украинскиот претседател Петро Порошенко, тврдел дека речиси целата „сива зона“ меѓу завојуваните страни е ослободена од силите предводени од Русија без да се прекршат мировните договори од [[Минск]] и дека е под контрола на украинските вооружени сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/10391709-almost-entire-gray-zone-in-donbas-liberated-by-ukraine-without-minsk-deal-breach-adviser.html|title=Almost entire 'gray' zone in Donbas liberated by Ukraine without Minsk deal breach – adviser}}</ref> Ова било потврдено следниот ден од началникот на Генералштабот на вооружените сили на Украина, [[Виктор Муженко]]. Истиот ден, било договорено ново (и 22-ри обид за) неопределено примирје кое започнува на полноќ на 29 декември. И Украинците и сепаратистите се обвиниле меѓусебно за кршење на прекинот на огнот на денот кога стапил на сила. На 7 март 2019 година, Трилатералната група за Украина се согласила за ново примирје кое требало да започне на 8 март 2019 година Иако Украина тврдела дека „руските посредници“ (сепаратистите) го прекршиле истиот ден, борбите сепак стивнаале, а украинската страна изјавила дека прекинот на огнот е целосно почитуван од 10 март 2019 година. Во јуни, Русија започнала со распространување на руски пасоши на Украинците што живеат во регионите на Донбас. Овој потег, украинската влада го сметала за чекор кон анексија на регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/ukraine-sees-russias-issuance-passports-eastern-ukraine-step-towards-annexation-2021-05-20/|title=Zelenskiy: Russian passports in Donbass are a step towards 'annexation'|date=20 May 2021|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russian-passports-putins-secret-weapon-in-the-war-against-ukraine/|title=Russian passports: Putin's secret weapon in the war against Ukraine|last=Dickinson|first=Peter|date=13 April 2021|work=[[Atlantic Council]]}}</ref> === Штајнмаерова формула (2019) и прекин на огнот (2020) === [[Податотека:Zelensky,_Merkel,_Macron,_Putin,_(2019-12-10)_01.jpg|мини|Зеленски, Меркел, Макрон и Путин на заедничка прес-конференција по разговорите од Нормандискиот формат во Париз, декември 2019 година]] По обемни преговори, Украина, Русија, ДНР, ЛНР и ОБСЕ потпишале договор за обид за прекин на воениот судир во Донбас на 1 октомври 2019 година. Наречен „Штајнмаеров формула“, по нејзиниот предлагач, германскиот претседател [[Франк-Валтер Штајнмаер]], договорот предвидувал слободни избори на териториите на ДНР и ЛНР, набљудувани и верификувани од [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]], и последователна реинтеграција на тие територии во Украина со посебен статус. Русија побарала потпишување на договорот пред какво било продолжување на мировните преговори од „[[Нормандиски формат|Нормандискиот формат]]“. <ref name="bbc11oct1">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49986007|title=Will a deal with Russia bring peace to Ukraine?|date=11 October 2019|work=BBC News|access-date=11 October 2019|language=en-GB}}</ref> Анкета на јавното мислење од март 2019 година од страна на Центарот за источноевропски и меѓународни студии во Донбас контролиран од ДНР/ЛНР, покажала дека 55% се за реинтеграција со Украина, а 45% претпочитаат интеграција во Русија. 58% од сите испитаници поддржале посебен статус или во рамките на Украина или во Русија за регионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theconversation.com/most-people-in-separatist-held-areas-of-donbas-prefer-reintegration-with-ukraine-new-survey-124849|title=Most people in separatist-held areas of Donbas prefer reintegration with Ukraine – new survey|last=Sasse|first=Gwendolyn|date=14 October 2019|work=The Conversation|language=en|accessdate=3 November 2019}}</ref> [[Податотека:Участь_НГУ_в_операції_Об'єднаних_сил_IMG_2022_(49718977138).jpg|мини|Војник на украинската Национална гарда на безбедносен контролен пункт, 2019 година.]] Во согласност со Штајнмаеровата формула, украинските и сепаратистичките трупи почнале да се повлекуваат од градот Золоте на 29 октомври. Обидите за повлекување претходно во текот на месецот биле спречени од протести на украинските воени ветерани. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50221995|title=Troops pull out from key Ukrainian front-line town|date=29 October 2019|work=BBC News|access-date=29 October 2019|language=en-GB}}</ref> Понатамошно повлекување било успешно завршено во [[Петровске]] во текот на ноември. По повлекувањето и успешната размена на затвореници меѓу Русија и Украина, рускиот претседател Владимир Путин, украинскиот претседател [[Володимир Зеленски]], францускиот претседател [[Емануел Макрон]] и германската канцеларка [[Ангела Меркел]] се состанале во [[Париз]] на [[9 декември]] [[2019]] година, во продолжение на разговорите од Нормандискиот формат. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50713647|title=Putin and Zelensky in landmark Paris peace talks|date=9 December 2019|work=BBC News|access-date=9 December 2019|language=en-GB}}</ref> Двете страни се согласиле да ги разменат сите преостанати воени затвореници до крајот на 2019 година, да работат на нови избори во Донбас и да закажат понатамошни разговори. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-summit-communique/russia-and-ukraine-leaders-in-first-talks-agree-to-exchange-prisoners-idUSKBN1YD2GA|title=Russia and Ukraine leaders, in first talks, agree to exchange prisoners|date=9 December 2019|work=Reuters|access-date=9 December 2019}}</ref> [[Пандемија на КОВИД-19|Пандемијата КОВИД-19]] ги влошило условите за живот во регионите. <ref name="da2">{{Наведени вести|url=https://www.thenewhumanitarian.org/feature/2020/04/20/coronavirus-ukraine-war|title=COVID-19 turns the clock back on the war in Ukraine, as needs grow|date=20 April 2020|work=The New Humanitarian|access-date=3 June 2020|language=en}}</ref> Особено, мерките за карантин наметнати од Украина, ДНР и ЛНР ги спречиле оние на окупираните територии да ја преминат контактната линија, со што им се одземало пристапот до критични ресурси. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russian-occupied-eastern-ukraine-is-a-ticking-coronavirus-time-bomb/|title=Russian-occupied eastern Ukraine is a ticking coronavirus time bomb|date=8 April 2020|work=Atlantic Council|access-date=3 June 2020|language=en-US}}</ref> Борбите се зголемиле во март 2020 година, со деветнаесет убиени цивили, повеќе отколку во претходните пет месеци заедно. Додека некои премини се отвориле за мал број луѓе во јуни 2020 година, ДНР вовела нови прописи, наводно за да се спречи ширењето на коронавирусот, што го направило речиси невозможно за повеќето луѓе да ја преминат контактната линија. Спротивно на тоа, руската граница била целосно повторно отворена. 29-тиот обид <ref name="7265424Donbass">{{In lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/articles/2020/09/7/7265424/ The longest truce in Donbas. ]</ref> за „целосно и сеопфатно“ примирје стапило на сила на 27 јули 2020 година. За време на неговиот говор на 24 август 2020 година по повод Денот на независноста на Украина, претседателот [[Володимир Зеленски|Зеленски]] објавил дека примирјето е одржано, што довело до 29 дена без борбени загуби. Сепак, Зеленски, исто така, признал дека и покрај размената на затвореници и операциите за деминирање што се случиле, мировниот процес не се движел толку брзо како што очекувало кога го потпишал самитот на 9 декември 2019 година. На 6 септември 2020 година, украинските вооружени сили го пријавиле својот прв борбен пораз од примирјето од 27 јули 2020 година, кога еден војник бил убиен од гранатирање. И покрај ова, претседателот Зеленски на 7 ноември 2020 година изјавил дека откако било воспоставено примирјето во јули 2020 година, смртните случаи на украински војници во борба се намалиле десеткратно, а бројот на напади врз војници се намалил за пет и пол пати. <ref name="3131969ukrinform" /> Од 27 јули 2020 година до 7 ноември 2020 година, само тројца украински војници биле убиени. === Ескалација 2021–2022 === Според украинските власти, во првите три месеци од 2021 година, 25 украински војници биле убиени во конфликтната зона, во споредба со вкупно 50 што загинале во текот на целата 2020 година. <ref name="56678665Ukraineconflict">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-56678665|title=Ukraine conflict: Moscow could 'defend' Russia-backed rebels|date=2021-04-09|work=BBC News|language=en-GB}}</ref> Според Народниот правобранител на ДНР, 85 војници и 30 цивили биле убиени во периодот јануари-октомври 2021 година како последица на воена акција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ombudsman-dnr.ru/obzor-soczialno-gumanitarnoj-situaczii-slozhivshejsya-na-territorii-doneczkoj-narodnoj-respubliki-vsledstvie-voennyh-dejstvij-v-period-s-30-oktyabrya-po-05-noyabrya-2021-g/|title=Обзор социально-гуманитарной ситуации, сложившейся на территории Донецкой Народной Республики вследствие военных действий в период с 30 октября по 05 ноября 2021 г.|work=Office of the Ombudsman of DPR / Уполномоченный по правам человека ДНР|language=ru|accessdate=6 November 2021}}</ref> Кон крајот на март - почетокот на април 2021 година, руската војска преместила големи количини оружје и опрема од западна и средна Русија, па дури и од Сибир, во окупираниот Крим и [[Воронешка Област|Воронешката]] и [[Ростовска Област|Ростовската Област]] во Русија. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.theguardian.com/world/2021/apr/05/eu-sounds-alarm-at-russian-troops-ukraine-border-moves|title=EU and UK pledge backing to Ukraine after Russian military buildup|work=The Guardian|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> Специјалист за разузнавање на „Џејнс“ идентификувал четиринаесет руски воени единици од Централниот воен округ кои се преселиле во близина на руско-украинската граница и го нарекол тоа најголемото ненајавено воено движење од инвазијата на Крим во 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/russian-ground-troop-units-and-iskander-ballistic-missiles-identified-at-ukrainian-border-by-janes|title=Russian Ground Troop Units and Iskander ballistic missiles identified at Ukrainian border by Janes|date=8 April 2021|work=Janes.com|language=en|accessdate=2021-04-10}}</ref> Врховниот командант на украинските вооружени сили [[Руслан Хомчак]] изјавил дека Русија стационирала дваесет и осум баталјонски тактички групи (БТГ) по границата и дека се очекува да бидат донесени уште дваесет и пет, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3217976-khomchak-twentyeight-russian-battalion-tactical-groups-stationed-on-border-with-ukraine.html|title=Khomchak: Twenty-eight Russian battalion tactical groups stationed on border with Ukraine|date=30 March 2021|work=ukrinform.net|language=en|accessdate=2021-04-10}}</ref> вклучително и во [[Брјанска Област|Брјанската]] и [[Воронешка Област|Воронешката Област]] во Западниот воен округ на Русија. Следниот ден, руската државна новинска агенција ТАСС објавила дека педесет од нејзините БТГ составени од 15.000 војници биле распоредени за вежби во Јужниот воен округ, кој го вклучува окупираниот Крим, а исто така се граничи со конфликтната линија во Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.com/defense/1273413|title=Over 50 battalion tactical groups to fight enemy drones in southern Russia drills|accessdate=2021-04-10}}</ref> До 9 април, шефот на украинската гранична стража проценил дека 85.000 руски војници веќе се наоѓаат на Крим или во пречник од 40 километри од украинската граница. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/russia-ukraine-military-biden-donbas/2021/04/09/99859490-96d3-11eb-8f0a-3384cf4fb399_story.html|title=On Ukraine's doorstep, Russia boosts military and sends message of regional clout to Biden|last=Morris|first=Loveday|date=2021-04-09|work=The Washington Post|access-date=2021-04-11}}</ref> Портпаролот на руската влада изјавил дека руските воени движења не претставуваат закана, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-russia-kremlin-idUSKBN2BO51M|title=Kremlin says military movements near Ukraine are defensive, pose no threat|date=2021-04-01|work=Reuters|access-date=2021-04-12|language=en}}</ref> но рускиот функционер [[Дмитриј Козак]] предупредил дека руските сили би можеле да дејствуваат за да ги „одбранат“ руските граѓани во Украина, а секоја ескалација на судирот во Донбас би значело „почеток на крајот на Украина“.&nbsp;– „не истрел во ногата, туку во лицето“. <ref>{{Наведени вести|url=https://foreignpolicy.com/2021/04/09/russia-troops-border-donbass-war-putin-zelensky-ukraine/|title=Is Russia Preparing to Go to War in Ukraine?|last=Mackinnon|first=Amy|work=Foreign Policy|access-date=2021-04-10|language=en-US}}</ref> До тогаш, околу половина милион луѓе во самопрогласената [[Донечка Народна Република]] и [[Луганска Народна Република]] добиле [[Руски пасош|руски пасоши]] откако избувнале борбите во 2014 година Русија одбила да учествува кога Украина побарала состанок за Виенскиот Документ со Франција, Германија и [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/western-countries-knock-russia-for-not-attending-talks-on-ukraine/ar-BB1fw1YX|title=Western countries knock Russia for not attending talks on Ukraine|publisher=MSN|accessdate=2021-04-10}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wien-osze.diplo.de/osze-en/aktuelles/german-french-statement-ukraine-russia/2453272|title=Statement by Germany and France on the occasion of a meeting of OSCE participating States on unusual military activities on the Ukrainian-Russian border|last=Amt|first=Auswärtiges|work=wien-osze.diplo.de|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220212123051/https://wien-osze.diplo.de/osze-en/aktuelles/german-french-statement-ukraine-russia/2453272|archive-date=12 February 2022|accessdate=2021-04-11}}</ref> Германската канцеларка [[Ангела Меркел]] му телефонирала на рускиот претседател [[Владимир Путин]] за да побара прекин на натрупувањето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-merkel-putin-idUSKBN2BV1VJ|title=Merkel demanded Putin reduce Russian troops around Ukraine: German statement|date=2021-04-08|work=Reuters|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> Портпаролката на Белата куќа на САД, Џен Псаки, објавила на почетокот на април 2021 година дека натрупувањето руски трупи на украинската граница е најголемо од 2014 година. Во април 2021 година, Украина го извршила првото оперативно распоредување на воени беспилотни летала „[[Бајрактар ТБ2]]“ од [[Турција|турско]] производство во регионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aerotime.aero/27677-ukraine-flies-its-first-turkish-made-armed-drone-over-donbas|title=Ukraine flies its first Turkish-made armed drone over Donbas|last=Charpentreau|first=Clement|date=2021-04-14|work=Aerotime|language=en|accessdate=2021-11-21}}</ref> Во ноември, беспилотно летало „Бајрактар“, контролирано од украинската влада било употребено за уништување на сепаратистичка артилерија од другата страна, која извршувала напад што срамнило со земја куќи и ранило и убило украински војници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalinterest.org/feature/ukraine's-recent-drone-strike-reignites-tensions-donbass-195709|title=Ukraine's Recent Drone Strike Reignites Tensions in Donbass|date=31 October 2021|work=The National Interest|accessdate=2 November 2021}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/01/15/ukraine-russia-drones-turkey/|title=Why Ukraine's Turkish-made drone became a flash point in tensions with Russia|last=Isabelle Khurshudyan and David L. Stern|date=2022-01-15|work=The Washington Post|access-date=2022-01-29|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> Во ноември, лидерот на ДНР, Денис Пушилин, изјавил дека украинските трупи ја вратиле контролата врз селото [[Старомаривка]] во сивата зона. <ref>{{Наведени вести|url=https://tass.com/world/1354741|title=Ukrainian forces seize village of Staromaryevka — Donetsk Republic|date=2021-10-27|work=TASS|access-date=2021-11-01|language=en}}</ref> Употребата на украински и руски беспилотни летала било критикувано од Франција и Германија, додека Соединетите Американски Држави истакнале дека страната предводена од Русија постојано ги крши договорите со употреба на беспилотни летала и хаубици. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-drone-strike-separatists-zelenskiy/31536185.html|title=Ukraine's Zelenskiy Defends Drone Strike On Russia-Backed Separatists|date=29 October 2021|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2 November 2021}}</ref> Руските агенции известиле за загриженост од развојот на настаните, предупредувајќи дека понатамошната употреба на Бајрактар ТБ2 во Донбас би можела да ја „''дестабилизира ситуацијата''“ во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/kremlin-says-turkish-drones-risk-destabilising-situation-east-ukraine-2021-10-27/|title=Kremlin says Turkish drones risk destabilising situation in east Ukraine|date=2021-10-27|work=Reuters|access-date=2021-11-01|language=en}}</ref> Во декември 2021 година, украинските власти соопштиле дека Русија испраќа снајперисти и тенкови во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/russia-sending-snipers-tanks-try-provoke-ukraine-donbass-kyiv-says-2021-12-07/|title=Russia sending snipers and tanks to try to provoke Ukraine in Donbass, Kyiv says|date=2021-12-07|work=Reuters|access-date=2021-12-09|language=en}}</ref> На 21 јануари 2022 година, претседателот на Руската државна дума, [[Вјачеслав Володин]], повикал на разговори во парламентарното тело за признавање на независноста на регионот Донбас и неговото одвојување од Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-694173|title=Russian Duma chair calls to recognize Donbas independence from Ukraine|last=Jerusalem Post|date=2022-01-21|work=Jerusalem Post|language=en}}</ref> До февруари 2022 година, борбите ескалирале. <ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-sirens-wail-in-southeast-ukraine-as-civilians-told-to-evacuate-pro/|title=Biden 'convinced' Putin will invade Ukraine as Donbas region ordered evacuated|last=MacKinnon|first=Mark|date=2022-02-18|work=The Globe and Mail|access-date=2022-09-11|last2=Morrow|first2=Adrian|language=en-CA}}</ref> Имало нагло зголемување на артилериското гранатирање од страна на милитантите предводени од Русија во Донбас, што Украина и нејзините сојузници го сметале за обид да се провоцира украинската армија или да се создаде изговор за инвазија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/19/ukraine-russia-war-donbas/|title=In Ukraine's war-weary east, intensifying shelling and battered homes signal attempts at provocation by Russia|last=Khurshudyan|first=Isabelle|date=19 February 2022|work=[[The Washington Post]]|access-date=11 September 2022|last2=Hendrix|first2=Steve}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/national/over-40-shelling-incidents-leave-5-injured-in-donbas/|title=47 shelling incidents leave 5 injured in Donbas|last=Ponomarenko|first=Illia|date=18 February 2022|work=[[The Kyiv Independent]]|access-date=18 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205001/https://kyivindependent.com/national/over-40-shelling-incidents-leave-5-injured-in-donbas/|archive-date=17 February 2022|author-link=Illia Ponomarenko}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.nv.ua/nation/how-russian-proxies-are-attempting-to-provoke-the-ukrainian-army-lying-about-a-ukrainian-offensive-50218033.html|title=How Russian proxy forces are attempting to provoke the Ukrainian army and are lying about a new Ukrainian offensive|last=Volvach|first=Yaroslava|date=18 February 2022|publisher=NV.UA|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218180147/https://english.nv.ua/nation/how-russian-proxies-are-attempting-to-provoke-the-ukrainian-army-lying-about-a-ukrainian-offensive-50218033.html|archive-date=18 February 2022|accessdate=18 February 2022}}</ref> На пример, украинската војска пријавила дека издржила 60 напади по зоната само на 17 февруари, вклучувајќи „''една граната што погоди градинка во близина на фронтовската линија, при што беа повредени тројца вработени. Имаше од два до пет напади дневно во текот на првите шест недели од оваа година''“. Во услови на [[Руско-украинска криза (2021-2022)|зголемени тензии]] меѓу Русија и Украина во февруари 2022 година, рускиот претседател Владимир Путин на 21 февруари објавил дека Русија ќе ја признае независноста на народните републики Донецк и Луганск . <ref name="sds235s">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60468237|title=Ukraine crisis: Russia orders troops into rebel-held regions|date=2022-02-22|work=BBC News|access-date=2022-02-22|language=en-GB}}</ref> По ова соопштение следело наредба за распоредување руски трупи во Донбас како „миротворци“. Како одговор на тоа, голем број западни земји, вклучувајќи ги САД, Велика Британија и ЕУ, објавиле дека ќе воведат нови санкции врз организациите поврзани со Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-60472639|title=Ukraine crisis: UK to sanction Russia over breakaway regions decision|date=2022-02-22|work=BBC News|access-date=2022-02-22|language=en-GB}}</ref> === Руска инвазија на Украина во 2022 година === На 24 февруари 2022 година, Русија започнала нова, целосна [[Руска инвазија на Украина (2022)|инвазија на Украина]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60454795|title=Ukraine-Russia crisis: Ukraine: Russia has launched 'full-scale invasion'|work=BBC News|access-date=2022-02-24|language=en-gb}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uawarexplained.com/russian-invasion/?version=sixty-minutes|title=Invasion of the Russian army|work=UaWarExplained|language=en|accessdate=2022-03-29}}</ref> ДНР и ЛНР се придружиле на офанзивата; сепаратистите изјавиле дека започнала [[Источно боиште (Руска инвазија на Украина)|операција]] за заземање на целата Донечка Област и Луганска Област. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/24/world/russia-ukraine-putin|title=Ukraine Live Updates: Russia Begins Invasion From Land and Sea|last=Troianovski|first=Anton|date=2022-02-23|work=The New York Times|access-date=2022-02-24|last2=MacFarquhar|first2=Neil|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> До 25 март 2022 година, руските сили ја презеле контролата над 93 проценти од Луганската Област и 54 проценти од Донецката Област. <ref name="mfy579">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/25/russian-army-says-will-focus-on-liberation-of-donbas-region|title=Russian focus on 'liberating' Donbas hints at shift in strategy|date=25 March 2022|work=Al Jazeera|access-date=2022-03-25|language=en}}</ref> Откако наишла на силен отпор на своите операции во другите делови на Украина, Русија истиот ден објавила дека ќе го префрли својот фокус на целосно „ослободување“ на Донбас и започнала [[Битка за Донбас (2022)|кампања]] што ќе трае до поголемиот дел од средината на 2022 година. <ref name="mfy579" /> == Борци == === Список на борци === Во војната во Донбас учествувале разновидни сили, како од странско, така и од домашно потекло. === Руска вмешаност === [[Податотека:2015-05-05._Репетиция_парада_Победы_180.jpg|мини|Неколку тенкови [[Т-72]] Б од руско производство на Донечката Народна Република, за време на воена парада во 2015 година]] Руското вклучување во војната во Донбас се манифестирало во различни форми. Меѓународниот кривичен суд пресудил дека војната претставува и национален и меѓународен вооружен судир во кој се вклучени Украина и Русија, <ref name="icc-prelim-2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016)|date=14 November 2016|publisher=[[International Criminal Court]]|language=en|accessdate=2 February 2023}}</ref>  и [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] пресудил дека Русија ги контролирала бунтовниците од 2014 година па наваму. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782&filename=Grand%20Chamber%20decision%20Ukraine%20and%20the%20Netherlands%20v.%20Russia%20-%20Flight%20MH17%20and%20eastern-Ukraine-conflict%20case%20partially%20admissible,%20will%20proceed%20to%20judgment.pdf|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible|date=25 January 2023|publisher=[[European Court of Human Rights]]}}</ref> [[Податотека:2015-05-05._Репетиция_парада_Победы_099.jpg|мини|Ракетни возила земја-воздух „[[Стрела-10]]“ на Донецката Народна Република, 2015 година]] Првичните протести низ јужна и источна Украина биле во голема мера домашни изрази на незадоволство од новата украинска влада.  Руското вклучување во оваа фаза било ограничено на изразување поддршка за демонстрациите, а појавата на сепаратистите во Донецк и Луганск започнало како мала маргинална група на демонстрантите, независна од руската контрола. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=631–652|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Сепак, Русија продолжила да го искористи ова за да започне координирана политичка и воена кампања против Украина, како дел од пошироката [[Руско-украинска војна]],   вклучувајќи неколку информативни кампањи и споредни сајбер напади што започнале пред соборувањето на Јанукович во февруари. Рускиот претседател [[Владимир Путин]] му дал легитимитет на новороденото сепаратистичко движење кога го опишал Донбас како дел од историскиот регион „ Нова Русија “ (''Новоросија'') и изјавил дека не разбира како регионот воопшто станал дел од Украина во 1922 година, кога била основана [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинската Советска Социјалистичка Република]]. <ref name="Freedman">{{Наведено списание|last=Freedman|first=Lawrence|date=2 November 2014|title=Ukraine and the Art of Limited War|journal=Survival|language=en|volume=56|issue=6|page=13|doi=10.1080/00396338.2014.985432|issn=0039-6338|doi-access=free}}</ref> Кога украинските власти ги потиснале проруските протести и ги уапсиле локалните сепаратистички лидери на почетокот на март, тие биле заменети со луѓе поврзани со руските безбедносни служби и интереси во руските бизниси, веројатно по наредба на руското разузнавање.  До април 2014 година, руските граѓани ја презеле контролата врз сепаратистичкото движење и биле поддржани од волонтери и материјална опрема од Русија, вклучувајќи чеченски и козачки милитанти. <ref name="REUeuada">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|title=Pushing locals aside, Russians take top rebel posts in east Ukraine|date=27 July 2014|work=Reuters|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728013327/https://www.reuters.com/article/2014/07/27/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|archive-date=28 July 2014}}</ref> <ref name="Matsuzato">{{Наведено списание|last=Matsuzato|first=Kimitaka|date=22 March 2017|title=The Donbass War: Outbreak and Deadlock|url=https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=10746846&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA492538899&sid=googleScholar&linkaccess=abs|journal=Demokratizatsiya|language=en|location=Princeton|publisher=Princeton University Press|volume=25|issue=2|page=176|isbn=978-1-4008-8731-6}}</ref> Според бунтовничкиот командант на ДНР, [[Игор Гиркин]]: „''без оваа поддршка во април, движењето ќе згаснеше, како што се случи во [[Харков]] и [[Одеса]]''“. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=647–648|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Како што ескалирал судирот меѓу сепаратистите и украинската влада во мај 2014 година, Русија почнала да користи „ хибриден пристап“, применувајќи комбинација од тактики на дезинформација, нерегуларни борци, редовни руски трупи и конвенционална воена поддршка за поддршка на сепаратистите и дестабилизација на регионот Донбас.  <ref name="Fedorov">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7vODDwAAQBAJ|title=Routledge Handbook of Russian Security|last=Fedorov|first=Yury E.|date=15 January 2019|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-18122-8|language=en|chapter=Russia's 'Hybrid' Aggression Against Ukraine}}</ref> [[Прва битка на Донечкиот аеродром|Првата битка за Донечкиот аеродром]] кон крајот на мај 2014 година означил пресвртница во судирот; тоа била првата битка меѓу сепаратистите и украинската влада во која учествувале голем број руски волонтери. <ref>{{Наведено списание|last=Loshkariov|first=Ivan D.|last2=Sushentsov|first2=Andrey A.|date=2 January 2016|title=Radicalization of Russians in Ukraine: from 'accidental' diaspora to rebel movement|journal=Southeast European and Black Sea Studies|publisher=Informa UK Limited|volume=16|issue=1|pages=71–90|doi=10.1080/14683857.2016.1149349|issn=1468-3857}}</ref> Според украинската влада, на врвот на судирот во летото 2014 година, се наведува дека руските паравоени сили сочинувале помеѓу 15% и 80% од борците. Според корпорацијата RAND, „Русија ги вооружувала, обучувала и водела сепаратистичките сили. Но, дури и според сопствените проценки на Киев, огромното мнозинство од бунтовничките сили се состојат од локално население - а не од војници на редовната руска војска“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rand.org/blog/2022/01/us-military-aid-to-ukraine-a-silver-bullet.html|title=U.S. Military Aid to Ukraine: A Silver Bullet?|date=21 January 2022|work=[[RAND Corporation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122105440/https://www.rand.org/blog/2022/01/us-military-aid-to-ukraine-a-silver-bullet.html|archive-date=22 January 2022}}</ref> [[Податотека:Destroyed_building_in_Debaltseve,_July_25,_2014.jpg|мини|Оштетена зграда на 25 јули 2014 година]] До август 2014 година, украинската „Антитерористичка операција“ успеала значително да ја намали територијата под контрола на проруските сили и се приближила до враќање на контролата врз руско-украинската граница.  Игор Гиркин повикал на руска воена интервенција и изјавил дека борбеното неискуство на неговите нерегуларни сили, заедно со тешкотиите со регрутирањето меѓу локалното население во Донечката Област, ги предизвикало неуспесите. Тој му се обратил на рускиот претседател [[Владимир Путин]], велејќи дека: „''Губењето на оваа војна на територијата што претседателот Владимир Путин лично ја нарече Нова Русија би ја загрозило моќта на Кремљ и, лично, моќта на претседателот''“. Како одговор на влошената ситуација во Донбас, Русија го напуштила својот хибриден пристап и започнала конвенционална инвазија на регионот.  <ref>{{Наведена книга|title=The road to unfreedom: Russia, Europe, America|last=Snyder|first=Timothy|date=3 April 2018|publisher=Crown|isbn=978-0-525-57446-0|edition=First|location=New York, NY|page=191|oclc=1029484935}}</ref> Првиот знак на оваа инвазија било заробувањето на група руски падобранци во активна служба на украинска територија од страна на [[Безбедносна служба на Украина|украинската безбедносна служба]] (БСУ) на 25 август 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=130629&cat_id=39574|title=На Донеччині затримано десять громадян Росії, які незаконно перетнули кордон України зі зброєю у складі диверсійної групи|date=25 August 2014|publisher=Security Service of Ukraine|trans-title=Group of Russian citizens held in Donetsk region crossed the border with weapons as part of sabotage group|archive-url=https://web.archive.org/web/20140828070826/http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=130629&cat_id=39574|archive-date=28 August 2014|accessdate=25 August 2014}}</ref> БСУ објавила фотографии од нив и нивните имиња. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.ua/politics/955169-oprilyudneno-foto-zatrimanih-rosiyskih-viyskovih.html#ad-image-1|title=Оприлюднено фото затриманих російських військових|date=25 August 2014|publisher=Unian.ua|trans-title=Released photos of Russian soldiers|accessdate=25 August 2014}}</ref> Следниот ден, руското Министерство за одбрана соопштило дека овие војници ја преминале границата „случајно“. <ref name="BBCcrtoi">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28934213|title=Captured Russian troops 'in Ukraine by accident'|date=26 August 2014|work=BBC News}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazeta.ru/social/news/2014/08/26/n_6425813.shtml|title=Москва: задержанные на Украине военные пересекли границу случайно|date=26 August 2014|publisher=Gazeta.ru|trans-title=Moscow: soldiers arrested in Ukraine crossed the border by accident|accessdate=26 August 2014}}</ref> Според проценките на Николај Митрокин, до средината на август 2014 година, за време на [[Битка за Иловајск|битката кај Иловајск]], имало помеѓу 20.000 и 25.000 војници кои се бореле во Донбас на страната на сепаратистите, а само помеѓу 40% и 45% биле „''локални жители''“. <ref name="wil2">{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|page=649|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> [[Податотека:Vladimir_Putin_and_Sergey_Shoigu_-_Saint-Petersburg_2017-07-30_(1).jpg|мини|[[Владимир Путин]] (десно) и неговиот долгогодишен доверлив министер за одбрана [[Сергеј Шојгу]].]] Почнувајќи од 27 август 2014 година, огромни количини воена опрема и војници ја преминале границата од Русија во јужниот дел на Донечката Област, претходно држен од Украина. Западните претставници ја опишале новата офанзива како „скриена инвазија“. Портпаролката [[Стејт департмент|на американскиот Стејт департмент,]] Џен Псаки, изјавила дека упадите укажуваат на контраофанзива насочена од Русија, додека украинскиот претседател Порошенко изјавил дека руските сили извршиле инвазија. <ref name="REUuars">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|title=Ukraine accuses Russia of launching invasion|date=28 August 2014|work=Reuters|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306155640/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|archive-date=6 March 2016|location=Kyiv}}</ref> <ref name="Pgov31102">{{Наведена изјава за печат|access-date=28 August 2014}}</ref> Командантот на [[НАТО]], бригаден генерал Нико Так, на 28 август проценил дека „многу повеќе“ од 1.000 руски војници дејствувале во Донбас. <ref name="NY28Aug2014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/29/world/europe/ukraine-russia-nato-photos.html|title=Over 1,000 Russian Soldiers Join Fight, NATO Says|last=MacFarquhar|first=Neil|date=28 August 2014|work=The New York Times|access-date=28 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Во текот на претходната недела Русија ги гранатирала украинските позиции од сопствена територија; прекуграничното гранатирање започнало кон средината на јули, достигнувајќи 53 напади на 40 локации, сериозно влијаејќи на воената операција на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/russian-humanitarian-convoy-enters-ukraine-despite-warnings/2014/08/22/7b14fa8e-29e1-11e4-8593-da634b334390_story.html|title=Russia escalates tensions with aid convoy, reported firing of artillery inside Ukraine|work=The Washington Post|access-date=25 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/provallia-in-flames-details-on-russian-rocket-strike/|title=Provallia in flames, details on Russian rocket strike|last=Babiak|first=Mat|date=17 July 2014|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402182336/http://ukrainianpolicy.com/provallia-in-flames-details-on-russian-rocket-strike/|archive-date=2 April 2015|publisher=Ukrainian Policy}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pressimus.com/Interpreter_Mag/press/3365|title=Pressimus – Press – Published by Interpreter_Mag|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225050155/https://pressimus.com/Interpreter_Mag/press/3365|archive-date=25 February 2022|accessdate=25 September 2014}}</ref> Руските претставници негирале каква било улога, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/u-s-says-russia-firing-across-border-into-ukraine-1406231618|title=U.S. Says Russian Artillery Firing Across Border into Ukraine|last=Barnes|first=Julian E.|date=24 July 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=30 August 2014|last2=Mauldin|first2=William}}</ref> негирања кои се сметаат за неверојатни. Пред непријателствата, сепаратизмот во Донбас уживал ограничена поддршка и имал малку докази за поддршка за вооруженото востание. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|page=641|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Само руската интервенција спречила непосредно украинско решавање на судирот. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=634, 649|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> <ref name="myk22">{{Наведено списание|last=Mykhnenko|first=Vlad|date=15 March 2020|title=Causes and Consequences of the War in Eastern Ukraine: An Economic Geography Perspective|journal=Europe-Asia Studies|volume=72|issue=3|pages=528–560|doi=10.1080/09668136.2019.1684447|issn=0966-8136|doi-access=free}}</ref> Како резултат на тоа, во периодот пред инвазијата во август 2014 година, Русија, исто така, одлучила да ги замени многу од тврдокорните лидери на сепаратистичкото движење, вклучувајќи ги Игор Гиркин и премиерот на ДНР Александар Бородај. Овие замени, земени заедно со последователната инвазија, претставувале уште една пресвртница во природата на судирот. Со оглед на неодамнешните воени неуспеси на ДНР и ЛНР, Русија одлучила дека повеќе не може да се потпира на мешавина од нерегуларни борци во Донбас и наредила промена на раководството.  Таа го напуштила тврдокорниот сепаратистички проект предводен од руски граѓани, кој не можел целосно да го контролира, и го заменила со идејата за посебен статус за Донбас во рамките на Украина и попослушна локална команда на ДНР/ЛНР. <ref>{{Наведување|last=Moniz Bandeira|first=Luiz Alberto|title=Ukrainian Separatists and the war in Donbass|year=2019|journal=The World Disorder: US Hegemony, Proxy Wars, Terrorism and Humanitarian Catastrophes|pages=235–247|editor-last=Moniz Bandeira|editor-first=Luiz Alberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-03204-3_20|isbn=978-3-030-03204-3}}</ref> Ова претставувало руски обид да го „домородизира“ судирот, користејќи ги воено незначајните локални проруски политички активисти како политичка покривка за унапредување на руските интереси во Украина. Поранешниот премиер на ДНР Бородај подоцна изјавил дека околу 50.000 руски граѓани се бореле за сепаратистите до средината на 2015 година, не сметајќи ги редовните руски трупи кои интервенирале од август 2014 година. <ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|title=50,000 Russian citizens fought in Donbas war: separatist ex-leader|last=Slv|first=Igor|date=30 July 2016|publisher=[[Euromaidan Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009154448/http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|archive-date=9 October 2016|accessdate=16 October 2016}}</ref> <ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417220927/https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|archive-date=17 April 2021|accessdate=16 April 2021}}</ref> Руските сили и опрема учествувале во [[Втора битка на Донечкиот аеродром|Втората битка на Донечкиот аеродром]] и [[Битка за Дебалцево|битката кај Дебалцево]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30275259|title=New battle rages at Donetsk airport|date=1 December 2014|work=BBC News|access-date=9 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/02/14/world/europe/ukraine-fighting-escalates-ahead-of-truce.html|title=U.S. Faults Russia as Combat Spikes in East Ukraine|last=Kramer|first=Andrew E.|date=13 February 2015|work=The New York Times|access-date=14 February 2015|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Во извештај објавен од Кралскиот институт за обединети служби во март 2015 година се вели дека „присуството на голем број руски војници на украинска суверена територија“ станало „трајна карактеристика“ на војната во Донбас од инвазијата во август 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/11/russia-struggling-ukraine-military-operations-report|title=Russian military shelled Ukraine from mid-July, report says|date=11 March 2015|work=The Guardian|access-date=11 March 2015}}</ref> <ref name="RUSIma2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|title=Briefing Paper: Russian Forces in Ukraine|last=Igor Sutyagin|date=March 2015|publisher=Royal United Services Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508220714/https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|archive-date=8 May 2015|accessdate=11 March 2015}}</ref> По украинскиот пораз кај [[Битка за Дебалцево|Дебалцево]], страните во судирот го потпишале договорот [[Мински договори|Минск II]] за прекин на борбите на 15 февруари 2015 година.  Овие услови биле многу поволни за Русија, бидејќи барале од Украина да им додели „специјален статус“ на областите под контрола на сепаратистите и да ги реинтегрира во Украина, слично на федерализацијата што ја заговарале проруските демонстранти на почетокот на 2014 година. Ова би воспоставило руска „''стратешка линија''“ во Украина што би можела да се искористи за да се спречи идната интеграција на таа земја во [[Европска Унија|Европската Унија]] или [[НАТО]].  На прес-конференција на 17 декември 2015 година, рускиот претседател Владимир Путин за прв пат признал дека имало руско воено присуство во регионот Донбас, иако изјавил дека тоа не значи дека таму има „руски трупи“. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-russia-putin-idUKKBN0U01KP20151217|title=Russia's Putin lashes Turkey, says Russian forces were in Ukraine|date=17 December 2015|work=Reuters|access-date=18 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151218010049/http://uk.reuters.com/article/uk-russia-putin-idUKKBN0U01KP20151217|archive-date=18 December 2015}}</ref> До септември 2015 година, сепаратистичките единици, на ниво на баталјон и повисоко, дејствувале под директна команда на офицери на руските вооружени сили. <ref>{{Наведено списание|date=2016-02-05|title=Russia and the Separatists in Eastern Ukraine|url=https://www.refworld.org/pdfid/56b843194.pdf|journal=Crisis Group Europe and Central Asia Briefing|location=Kyiv/Brussels|publisher=[[International Crisis Group]]|issue=79|pages=8}}</ref> Украина, САД и некои аналитичари сметаат дека биле под команда на 8-та комбинирана вооружена армија на Русија, која била реформирана во рамките на Рускиот јужен воен округ за оваа специфична задача во 2017 година. <ref>{{Наведено списание|last=Bowen|first=Andrew S.|date=2021-11-19|title=Russian Troop Movements and Tensions along the Ukrainian Border|url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IN/IN11806|journal=Insight|publisher=[[Congressional Research Service]]|quote=Since 2014, Russia has created two new Combined Arms Armies (CAAs) in the Western Military District (20th CAA, headquartered in Voronezh) and the Southern Military District (8th CAA, headquartered in Rostov-on-Don and Novocherkassk) bordering Ukraine to oversee, coordinate, and manage command and control of units transported to the border. The 8th CAA also reportedly commands the separatist units in the Russia-controlled regions of eastern Ukraine (Donetsk and Luhansk).}}</ref> <ref>{{Наведено списание|last=Bielieskov|first=Mykola|date=2021-09-21|title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare|url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923051224/https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare|archive-date=2021-09-23|access-date=2021-11-25}}</ref> Од февруари 2018 година, бројот на сепаратистички сили се проценува на 31.000, од кои 80% (25.000) биле жители на Донбас, 15% (≈5.000) биле воени изведувачи од Русија и други земји и 3% (900–1.000) биле редовен персонал на руските вооружени сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ukrainianweek.com/Politics/209802|title=The Ukrainian Week|date=21 February 2018|work=ukrainianweek.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324185008/http://ukrainianweek.com/Politics/209802|archive-date=24 March 2022}}</ref> На 24 април 2019 година, претседателот Путин издал извршна наредба со која се забрзал процесот за добивање руско државјанство за жителите на териториите што ги држат ДНР и ЛНР. Оваа „[[пасошизација]]“ е слична на она што Русија го направила во другите проруски протекторати воспоставени по постсоветските судири, вклучително и во [[Приднестровие]], [[Абхазија]] и [[Јужна Осетија]]. Русија ги признала ДНР и ЛНР како независни држави на 21 февруари 2022 година, а потоа им наредила на руските трупи да влезат во Донбас како „миротворци“. Потоа следело започнување на целосна инвазија на Украина. Во април 2023 година, Русија им доделила статус на борбен ветеран на сепаратистичките милитанти кои се бореле во војната во Донбас од 2014 година. <ref name="veterans">{{Наведени вести|url=https://meduza.io/en/news/2023/04/20/state-duma-passes-law-giving-wagner-mercenaries-combat-veteran-status|title=State Duma passes law giving Wagner mercenaries 'combat veteran' status|date=20 April 2023|work=[[Meduza]]}}</ref> === Воена помош за Украина === Во декември 2017 година, Соединетите Американски Држави за прв пат ѝ обезбедиле на Украина помош, во форма на [[ФГМ-148 Џавелин|противтенковски ракети „Џавелин“]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cfr.org/timeline/ukraines-post-independence-struggles|title=Ukraine's Post-Independence Struggles|work=Council on Foreign Relations|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> Првично, тие требало да се држат подалеку од фронтот, но по втората испорака на слични системи на оружје, тие биле одобрени за употреба насекаде. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-us-javelin-idUSKBN1YU10O|title=Ukraine to buy more U.S. Javelin anti-tank missile systems|date=2019-12-26|work=Reuters|access-date=2021-12-13|language=en}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/34638/ukraine-cleared-to-move-javelin-missiles-to-front-lines-to-blow-up-russian-tanks-defensively|title=Ukraine Cleared To Move Javelin Missiles To Front Lines To Blow Up Russian Tanks "Defensively"|last=Trevithick|first=Joseph|date=7 July 2020|work=The Drive|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> Во септември 2021 година, Киев командувал со воените сили на заедничка вежба со партнерите од САД и НАТО. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-holds-military-drills-with-us-forces-nato-allies-2021-09-20/|title=Ukraine holds military drills with U.S. forces, NATO allies|date=2021-09-20|work=Reuters|access-date=2021-12-13|language=en}}</ref> Употребата на „Џавелин“ на фронтовската линија била пријавена во ноември 2021 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/43239/ukrainian-troops-have-been-firing-american-made-javelins-at-russian-backed-forces|title=Ukrainian Troops Have Been Firing American-Made Javelin Missiles At Russian-Backed Forces|last=Trevithick|first=Joseph|date=22 November 2021|work=The Drive|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> == Жртви == Првата жртва поврзана со битката за време на војната се случила на 13 април кога вооружени лица под команда на Игор Гиркин нападнале заседа на украинските специјални сили и убиле еден офицер на СБУ. Според Програмата за податоци за конфликти во Упсала, оваа жртва ја означило линијата на поделба помеѓу мирот и вооружениот судир. {{Sfn|Hauter|2023}} Прагот на вооружен судир бил преминат на почетокот на мај кога повеќе од 25 лица биле убиени од почетокот на судирот. {{Sfn|Kudelia|2025}} До средината на јули до почетокот на август загинале повеќе од илјада луѓе, што е минималниот праг за класифицирање како војна. {{Sfn|Kudelia|2025}} {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Проценетиот број на жртви во војната во Донбас бил 14.200–14.400 до крајот на декември 2021 година, вклучувајќи ги и смртните случаи во неборбени војни. Според [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]], 6.500 биле проруски сепаратистички сили, 4.400 биле украински сили и 3.404 биле цивили. Огромното мнозинство од смртните случаи биле во првите две години од војната (2014 и 2015 година). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crisisgroup.org/content/conflict-ukraines-donbas-visual-explainer|title=Conflict in Ukraine's Donbas: A Visual Explainer|date=29 June 2021|work=Crisis Group|accessdate=25 August 2023}}</ref> === Цивили === Според Обединетите нации, во војната загинале 3.404 цивили, а повеќе од 7.000 биле повредени. Голем број од смртните случаи меѓу цивилите се случиле во првите две години од војната, додека 365 цивили биле убиени во шесте години од 2016 до 2021 година. Во годината пред целосната инвазија на Русија, загинале вкупно 25 цивили, од кои над половина од мини и неексплодирани убојни средства. Од цивилните жртви, најмалку 312 биле странци: 298 патници и членови на екипажот на летот 17 на „Малезија ерлајнс“, 11 руски новинари, <ref>{{Наведени вести|url=http://gruz200.zzz.com.ua/|title=Проект "Груз-200 из Украины в Россию".|access-date=1 August 2018}}</ref> еден италијански новинар, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.scmp.com/news/world/article/1519455/italian-journalist-and-russian-colleague-reported-killed-ukraine|title=Italian becomes first journalist killed in east Ukraine|work=South China Morning Post|access-date=4 February 2017|language=en}}</ref> еден литвански дипломат, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28901386|title=Ukraine crisis: Lithuania envoy killed in Luhansk|work=BBC News|access-date=14 October 2014}}</ref> и еден руски цивил убиен во прекугранично гранатирање. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/russia-warns-ukraine-of-irreversible-consequences-after-cross-border-shelling/2014/07/13/d2be1bb0-0a85-11e4-8341-b8072b1e7348_story.html|title=Russia warns Ukraine of 'irreversible consequences' after cross-border shelling|date=13 July 2014|work=[[The Washington Post]]|access-date=14 July 2014}}</ref> Од 3.106 цивилни жртви поврзани со воениот судир, без да се сметаат жртвите од соборувањето на летот 17 на „Малезија ерлајнс“: 1.852 биле мажи, 1.072 жени, 102 момчиња, 50 девојчиња и 30 возрасни лица чиј пол е непознат. === Украински сили === [[Податотека:On_the_Day_of_Defenders_of_Ukraine,_the_President_honored_the_memory_of_the_fallen_warriors._(52437349696).jpg|мини|Мурал на украински војници кои загинале за време на војната во Донбас во 2014 година]] Украина објавила дека 4.535 нејзини војници биле убиени до крајот на февруари 2022 година, вклучувајќи 253 украински државјани или странци родени во странство. <ref name="memory">{{Наведена мрежна страница|url=https://memorybook.org.ua/en|work=memorybook.org.ua|language=uk|script-title=uk:Книга пам'яті загиблих|trans-title=Memorial Book to the Fallen|accessdate=11 November 2025|quote=Herman Shapovalenko, Yevhen Vorokh, Yuriy Hirchenko}}</ref> {{Efn|Бројот на убиени украински војници ја вклучува и смртта на двајца војници за време на [[Руска анексија на Крим|Руската анексија на Крим]].}} Уште 70 украински војници се водат како исчезнати. До 16 април 2026 година, ''UALosses'' ги потврдил имињата на 6.310 украински војници убиени помеѓу 2014 и 2021 година за време на војната во Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=UA Losses|date=16 April 2026|accessdate=18 April 2026}}</ref> Проруски извори тврделе дека украинските сили имале 10.000 убиени, 20.000 ранети и 13.500 дезертери или исчезнати, до крајот на јуни 2015 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda-tv.ru/2014/09/02/82429|title=Roundup Novorossia September 1, 2014 (video)|date=2 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909232947/http://www.pravda-tv.ru/2014/09/02/82429|archive-date=9 September 2015|accessdate=14 October 2014}}</ref> === Сепаратистички сили === Сепаратистите објавиле дека до февруари 2015 година изгубиле најмногу 1.400 луѓе. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tass.ru/en/world/774959|title=7,000 people killed during Donbas conflict – DPR representative|date=2 February 2015|accessdate=6 March 2015}}</ref> ОН проценила дека до крајот на декември 2021 година биле убиени околу 6.500 сепаратисти. Украина тврдела дека до почетокот на 2015 година биле убиени 7.577 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/at-least-1638-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-382732.html|title=At least 1,638 soldiers killed in Russia's war against Ukraine|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112115/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/at-least-1638-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-382732.html|archive-date=2 April 2015|accessdate=5 March 2015}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://donoda.gov.ua/?lang=ua&sec=02.03.09&iface=Public&cmd=view&args=id:25100;tags%24_exclude:46|title=From the beginning of ATO in Donbas more than 14,6 thousands of fighters were killed|date=16 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012043835/http://donoda.gov.ua/?lang=ua&sec=02.03.09&iface=Public&cmd=view&args=id:25100;tags%24_exclude:46|archive-date=12 October 2017|accessdate=16 March 2015}}</ref> сепаратисти, а 12.000 се воделе како исчезнати <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/ua/articles/politics/4860533-sk_lki_boyovik_v_v_yskovikh_rf_zaginuli_v_donbas_za_chas_ato.htm|date=23 January 2015|work=LIGA news|language=uk|script-title=uk:Скільки бойовиків і військових РФ загинули в Донбасі за час АТО|trans-title=How many fighters and RF military have been killed during the Donbas ATO}}</ref> Тие тврделе дека дополнителни 103 руски војници биле убиени помеѓу јануари и април 2016 година. <ref>{{Наведени вести|url=http://uatoday.tv/politics/over-100-russian-servicemen-killed-in-donbas-warzone-since-start-of-2016-627063.html|title=Over 100 Russian servicemen killed in Donbas warzone since start of 2016|date=8 April 2016|access-date=16 October 2016|publisher=uatoday.tv}}</ref> Слика од наводно сепаратистички гробишта во Донецк кон крајот на февруари 2015 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.censor.net.ua/photo_news/325478/giant_cemetery_of_unidentified_russian_mercenaries_found_by_russian_blogger_in_donetsk_photo|title=Giant cemetery of unidentified Russian mercenaries found by Russian blogger in Donetsk|date=20 February 2015|work=Censor.net}}</ref> покажала бројки кои достигнуваат до најмалку 2.213 мртви. <ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/russian-activists-fresh-graves-soldiers-killed-ukraine-114424034.html|title=Russian activists say find fresh graves of soldiers killed in Ukraine|last=Maria Antonova|date=20 May 2015|access-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150521024231/http://news.yahoo.com/russian-activists-fresh-graves-soldiers-killed-ukraine-114424034.html|archive-date=21 May 2015|publisher=Yahoo News|agency=Agence France-Presse}}</ref> Кон крајот на август 2015 година, според објавеното ''протекување на'' информации од рускиот новински сајт, ''Деловаја Жизн'', 2.000 руски војници биле убиени во Украина до февруари 2015 година. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/over-2000-russian-troops-killed-during-ukraine-invasion/|title=Over 2,000 Russian troops killed during Ukraine invasion|last=Goble|first=Paul A.|access-date=25 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826002407/http://ukrainianpolicy.com/over-2000-russian-troops-killed-during-ukraine-invasion/|archive-date=26 August 2015|agency=Ukrainian Policy|quote="As of February 1, 2015, Moscow had already paid monetary compensation "for more than 2,000 families of soldiers who had been killed and for 3,200 soldiers who were seriously wounded and recognized as invalids.""}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-number-of-russian-troops-killed-or-injured-fighting-in-ukraine-seems-to-have-been-accidentally-10472603.html|title=The number of Russian troops killed or injured fighting in Ukraine seems to have been accidentally published|last=Segalov|first=Michael|date=26 August 2015|work=The Independent|access-date=26 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923170558/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-number-of-russian-troops-killed-or-injured-fighting-in-ukraine-seems-to-have-been-accidentally-10472603.html|archive-date=23 September 2015|location=London}}</ref> Американскиот државен департмент објавил дека 400-500 руски војници биле убиени до март 2015 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.info/world/1053938-nuland-at-least-400-500-russian-soldiers-killed-in-ukraine.html|title=Nuland: At least 400–500 Russian soldiers killed in Ukraine|date=10 March 2015|accessdate=10 March 2015}}</ref> Помеѓу јануари 2017 и крајот на февруари 2022 година, сепаратистичките власти на ДНР објавиле дека вкупно 677 сепаратистички борци биле убиени на територијата контролирана од ДНР. Медиумскиот центар на Луганск објавил уште четири смртни случаи на војници од ЛНР и уште четири смртни случаи на цивили во периодот јануари-февруари 2022 година. ДНР објавила 13 смртни случаи на војници и 8 цивили во овој период, што довело до вкупно 5.059 од 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eng.ombudsman-dnr.ru/the-overview-of-the-current-social-and-humanitarian-situation-in-the-territory-of-the-donetsk-peoples-republic-as-a-result-of-hostilities-in-the-period-from-19-and-25-february-2022/|title=The overview of the current social and humanitarian situation in the territory of the Donetsk People's Republic as a result of hostilities in the period from 19 and 25 February 2022 – Human rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic|work=eng.ombudsman-dnr.ru}}</ref> == Последици и хуманитарни проблеми == [[Податотека:Lysychansk_16.jpg|мини|Оштетена зграда во Лисичанск, 4 август 2014 година]] [[Обединети нации|Обединетите нации]] во мај 2014 година забележале „''алармантно влошување''“ на човековите права на територијата кои ја држат бунтовниците поврзани со [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] и [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27438422|title=Ukraine crisis: UN sounds alarm on human rights in east|date=16 May 2014|work=BBC News|access-date=17 May 2014}}</ref> ОН известиле за растечко беззаконие во регионот, документирајќи случаи на целни убиства, мачење и киднапирања, првенствено извршени од силите на Донечката Народна Република. <ref name="un" /> ОН, исто така, известиле за закани, напади и киднапирања на новинари и меѓународни набљудувачи, како и за тепања и напади врз поддржувачи на украинското единство. <ref name="un">{{Наведена книга|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15May2014.pdf|title=Report on the human rights situation in Ukraine|date=15 May 2014|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> Русија ги критикувала овие извештаи и изјавила дека се „политички мотивирани“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-un-idUSBREA4F05Y20140516|title=Russia lambasts U.N. report on rights in Ukraine|date=16 May 2014|work=Reuters|access-date=13 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518010929/https://www.reuters.com/article/2014/05/16/us-ukraine-crisis-un-idUSBREA4F05Y20140516|archive-date=18 May 2014}}</ref> Во извештајот на „[[Хјуман рајтс воч]]“ од 2014 година се вели дека „''антикиевските сили во источна Украина киднапираат, напаѓаат и малтретираат луѓе за кои се сомневаат дека ја поддржуваат украинската влада или ги сметаат за непожелни... антикиевските бунтовници користат тепања и киднапирања за да испратат порака дека секој што не ги поддржува подобро да замолчи или да си замине''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2014/05/23/ukraine-anti-kiev-forces-running-amok|title=Ukraine: Anti-Kiev Forces Running Amok|date=23 May 2014|publisher=Human Rights Watch|accessdate=24 July 2014}}</ref> Исто така, постоело повеќе случаи на тепања, киднапирања и можни погубувања на локални жители од страна на украинските трупи, <ref>{{Наведени вести|url=http://www.newsweek.com/evidence-war-crimes-committed-ukrainian-nationalist-volunteers-grows-269604|title=Ukrainian Nationalist Volunteers Committing 'ISIS-Style' War Crimes|date=10 September 2014|work=[[Newsweek]]}}</ref> како што се милицијата на [[Олег Љашко]] и баталјонот за територијална одбрана Ајдар. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=9 August 2014}}</ref> Во август, Игор Друз, висок советник на прорускиот бунтовнички командант Игор Гиркин, изјавил дека „''Во неколку наврати, во вонредна состојба, извршивме погубувања со пукање за да спречиме хаос. Како резултат на тоа, нашите трупи, оние што се повлекоа од Славјанск, се високо дисциплинирани''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28619599|title=Rebel adviser 'admits executions'|date=2 August 2014|work=BBC News|access-date=2 August 2014}}</ref> До крајот на 2015 година, на заедничката територија на Донбас имало 79 места каде што биле држени киднапирани цивили и воени затвореници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://interfax.com.ua/news/general/307388.html|title=На неконтролируемой Украиной территории Донбасса есть 79 неофициальных мест незаконного содержания людей|publisher=Interfax Ukraine|accessdate=29 November 2015}}</ref> По првото примирје од Минскиот протокол, воените водачи ја презеле контролата врз областите на сепаратистичката страна. <ref>{{Наведени вести|url=https://apnews.com/article/e2dcda041fa84a7192093bfe98dea55a|title=Ukraine rebels: a disunited front run by warlords|last=Vasilyeva|first=Nataliya|date=11 November 2014|work=Associated Press|access-date=15 November 2020}}</ref> Во извештајот на [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар за човекови права]] на Обединетите нации (ОХЦХР) објавен на 28 јули 2014 година, се вели дека била нанесена штета во вредност од најмалку 750 милиони американски долари на имотот и инфраструктурата во областите Донецк и Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215684.html|title=1,129 civilians killed, 3,442 injured in Ukraine during anti-terrorist operation – UN report|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=28 July 2014}}</ref> Хјуман рајтс воч соопштил дека украинските владини сили, провладините паравоени сили и бунтовниците користеле ненаведувани ракети „Град“ во нападите врз цивилни области, наведувајќи дека „''Употребата на неселективни ракети во населени области го крши меѓународното хуманитарно право или законите на војување и може да претставува воени злосторства''“. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=27 July 2014}}</ref> ''„Њујорк тајмс“'' објавил дека високата стапка на цивилни жртви „''го оставила населението во источна Украина огорчено кон прозападната влада на Украина“'' и дека ова расположение помогнало да се ''„поттикне регрутирање''“ за бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/07/29/world/europe/civilian-death-toll-rise-in-ukraine.html|title=Enmity and Civilian Toll Rise in Ukraine While Attention Is Diverted|last=Tavernise|first=Sabrina|date=28 July 2014|work=The New York Times|access-date=29 July 2014|last2=Sneider|first2=Noah}}</ref> Како последица на воениот судир, големи делови од регионот Донбас, од двете страни на „контактната линија“, се загадени со мини и други експлозивни остатоци од војната. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/global-development/2016/apr/04/ukraine-attempt-defuse-landmines-as-more-are-planted|title=Ukraine's desperate attempt to defuse landmines – as more are planted|date=2016-04-04|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> Според координаторот за хуманитарни работи на ОН во Украина, во 2020 година Украина била една од земјите најмногу погодени од мини во светот, со речиси 1.200 жртви од почетокот на судирот во 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ukraine.un.org/en/123917-landmines-still-pose-threat-two-million-ukrainians|title=Landmines Still Pose a Threat to Two Million Ukrainians|date=5 April 2021|work=United Nations Ukraine|accessdate=2 February 2022}}</ref> Во извештајот на [[УНИЦЕФ]] објавен во декември 2019 година се вели дека 172 деца биле повредени или убиени поради мини и други експлозиви, над 750 образовни установи биле оштетени или уништени, а 430.000 деца живееле со психолошки трауми поврзани со војната. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/press-releases/430000-children-continue-bear-brunt-eastern-ukraine-conflict|title=430,000 children continue to bear the brunt of eastern Ukraine conflict|work=www.unicef.org|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/ukraine/en/stories/children-endure-deadly-legacy-landmines-eastern-ukraine|title=Children endure deadly legacy of landmines in eastern Ukraine|work=www.unicef.org|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> === Раселено население === [[Податотека:Remains_of_an_Eastern_Orthodox_church_after_shelling_near_Donetsk_International_Airport.jpg|мини|Урнатините на Иверскиот манастир во близина на аеродромот во Донецк, мај 2015 година]] До почетокот на август 2014 година, најмалку 730.000 побегнале од борбите во Донбас и заминале за Русија. <ref name="unhcr-refugees">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-migrants-idINKBN0G517P20140805|title=About 730,000 have left Ukraine for Russia due to conflict – UNHCR|date=5 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101193516/http://in.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-migrants-idINKBN0G517P20140805|archive-date=1 January 2016}}</ref> Овој број, многу поголем од претходните проценки, го дала [[Висок комесаријат на ООН за бегалци|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за бегалци]] (УНХЦР). Бројот на внатрешни бегалци се искачил на 117.000. <ref name="unhcr-refugees" /> До почетокот на септември, по острата ескалација во текот на август, бројот на раселени лица од Донбас во Украина се зголемил повеќе од двојно на 260.000. <ref>{{Наведена изјава за печат|url=http://reliefweb.int/report/ukraine/number-displaced-inside-ukraine-more-doubles-early-august-260000|access-date=2 September 2014}}</ref> Бројот на баратели на привремен азил и баратели со статус на бегалци од Украина во Русија се искачил на 121.000. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29029060|title=UN says million people have fled|date=2 September 2014|work=BBC News|access-date=2 September 2014}}</ref> И покрај двата месеци нестабилно примирје воспоставено со [[Мински договори|Минскиот протокол]], бројот на раселени бегалци од Донбас во Украина нагло ескалирал на 466.829 кон средината на ноември. <ref>{{Наведена изјава за печат|url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/Media.aspx?IsMediaPage=true&LangID=E|access-date=20 November 2014}}</ref> До април 2015 година, војната предизвикала најмалку 1,3 милиони луѓе да станат внатрешно раселени во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/un-refugee-head-confronts-ukraines-atypical-challenge-392051.html|title=UN refugee head confronts Ukraine's atypical challenge|last=Allison Quinn|date=25 June 2015|work=[[Kyiv Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626044739/http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/un-refugee-head-confronts-ukraines-atypical-challenge-392051.html|archive-date=26 June 2015}}</ref> Покрај тоа, повеќе од 800.000 Украинци побарале азил, дозволи за престој или други форми на легален престој во соседните земји, од кои над 659.143 во Русија, 81.100 во Белорусија и илјадници други на други места. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/2015/04/22/ukraine-crisis-has-created-more-than-2-million-refugees-un-reports/|title=Ukraine crisis has created more than 2 million refugees, UN reports|date=22 April 2015|access-date=28 June 2015|agency=euronews.com}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/ocha_ukraine_situation_report_36_-_17_april_2015.pdf|title=Ukraine: Situation report No.36|last=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs|date=17 April 2015|accessdate=2021-06-22}}</ref> Според друг извештај на ОХЦХР на ОН, над три милиони луѓе продолжиле да живеат во Донбас од март 2016 година. Се вели дека ова вклучува 2,7&nbsp;милиони кои живееле во областите контролирани од ДНР и ЛНР, и 200.000 во областите контролирани од Украина во близина на линијата на контакт. Покрај тоа, се вели дека украинската влада регистрирала вкупно 1,6 милиони внатрешно раселени лица во Украина кои побегнале поради судирот. Според извештаите, над еден милион побарале азил на друго место, а повеќето заминале во Русија. Во извештајот, исто така, се вели дека луѓето кои живееле во областите контролирани од сепаратистите доживеале „''целосно отсуство на владеење на правото, извештаи за произволно притворање, мачење и притвор без комуникација, како и без пристап до вистински механизми за правна заштита''“. <ref>{{Наведена изјава за печат|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53359|access-date=4 March 2016}}</ref> До ноември 2017 година, ООН идентификувале 1,8 милиони внатрешно раселени и погодени од судирот лица во Украина, додека други 427.240 кои побарале азил или статус на бегалец во Руската Федерација, плус 11.230 во Италија, 10.495 во Германија, 8.380 во Шпанија и 4.595 во Полска. Во 2011 година, украинските области Луганск и Донецк имале вкупно население од 6,1 милиони жители. Како резултат на руската воена агресија во 2014 година, 2 милиони морале да го напуштат регионот како бегалци. По [[Руска инвазија на Украина (2022)|целосната руска инвазија во 2022 година]], уште приближно 3 милиони или побегнале или биле убиени, што вкупно резултирало со намалување од 80% на населението на Донбас. Според политикологот Тарас Куцио, ова претставува „уништување, депопулација и геноцид“. <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=42, 43|language=en}}</ref> == Реакции == === Украинско јавно мислење === Национална анкета спроведена во март-април 2014 година од страна на Киевскиот меѓународен институт за социологија покажала дека 31% од испитаниците во Донбас сакаат регионот да се одвои од Украина, додека 58% сакаат автономија во рамките на Украина. Анкета на Меѓународниот републикански институт од септември 2014 година на украинската јавност (со исклучок на оние во [[Крим (полуостров)|Крим]], анектиран од Русија), покажала дека 89% од испитаниците се спротивставуваат на [[Руско-украинска војна|руската интервенција во Украина]] . <ref name="IRI14OCT">Press release: {{Наведена изјава за печат|access-date=17 October 2014}}</ref> Поделено по региони, 78% од анкетираните од [[Источна Украина]] (вклучувајќи ја и [[Днепропетровска Област|Дњепропетровската Област]]) се спротивставиле на интервенцијата, заедно со 89% во [[Јужна Украина]], 93% во [[Средна Украина]] и 99% во [[Западна Украина]]. Поделено по мајчин јазик, 79% од руските говорници и 95% од украинските говорници се спротивставиле на интервенцијата. 80% од анкетираните рекле дека Украина треба да остане [[Унитарна држава|унитарна]] земја. 56% од анкетираните изјавиле дека Русија треба да плати за обновата на Донбас, додека 32% рекле дека Донечката и Луганската Област треба да платат. 59% од анкетираните изјавиле дека ја поддржуваат владината воена операција во Донбас, додека 33% изјавиле дека се противат на неа. 73% од испитаниците изјавиле дека војната во Донбас е едно од трите најважни прашања со кои се соочува Украина. <ref name="IRI14OCT">Press release: {{Наведена изјава за печат|access-date=17 October 2014}}</ref> Анкета спроведена од истиот институт во 2017 година покажала дека 80% од Украинците на национално ниво и 73% од луѓето од областите на Донбас под контрола на Украина веруваат дека сепаратистичките републики треба да останат дел од Украина. Околу 60% од анкетираните луѓе не верувале дека Украина прави доволно за да ги врати изгубените територии поради Минските договори. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iri.org/resource/ukraine-poll-majority-want-donbas-remain-ukraine|title=Ukraine Poll: Majority Want Donbas to Remain in Ukraine|date=7 June 2017|work=iri.org|accessdate=29 December 2017}}</ref> Заедничката анкета спроведена од Левада и Меѓународниот институт за социологија од Киев од септември до октомври 2020 година покажала дека во отцепените региони контролирани од ДНР/ЛНР, над половина од испитаниците сакале да се приклучат кон Русија (со или без некаков автономен статус), додека помалку од една десетина посакувале независност, а 12% сакале реинтеграција во Украина. Тоа е во спротивност со испитаниците во Донбас, контролиран од [[Киев]], каде што огромното мнозинство сметало дека сепаратистичките региони треба да бидат вратени во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2021/02/12/new-survey-ukraine-russia-conflict-finds-deeply-divided-views-contested-donbas-region/|title=A new survey of the Ukraine-Russia conflict finds deeply divided views in the contested Donbas region|last=John O'Loughlin|date=February 12, 2021|work=The Washington Post|access-date=26 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210329044459/https://www.washingtonpost.com/politics/2021/02/12/new-survey-ukraine-russia-conflict-finds-deeply-divided-views-contested-donbas-region/|archive-date=29 March 2021|last2=Gwendolyn Sasse|language=en-US|issn=0190-8286|last3=Gerard Toal|last4=Kristin M. Bakke|author-link3=Gerard Toal}}</ref> Според резултатите од Левада во јануари 2022 година, приближно 70% од оние во отцепените региони изјавиле дека нивните територии треба да станат дел од Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wilsoncenter.org/event/public-opinion-divided-donbas-results-january-2022-survey-both-sides-contact-line|title=Public Opinion in the Divided Donbas: Results of a January 2022 Survey on Both Sides of the Contact Line|last=John O'Loughlin|last2=Gwendolyn Sasse|authorlink2=Gwendolyn Sasse|date=February 23, 2022|work=[[Wilson Center]]|language=en|last3=Gerard Toal|authorlink3=Gerard Toal|last4=Mikhail Minakov|authorlink4=Mikhail Minakov}}</ref> До 2021 година, 72% од Украинците ја сметале Русија за непријателска држава. Уделот на оние кои ги опишале своите ставови кон рускиот народ како „''топли''“ се намалил од 47% во мај 2018 година на 30% во април 2021 година. Во 2020 година, 61% од Украинците го сметале воениот судир како „''руска агресија со употреба на локални милитанти''“, а само 21% тврделе дека станува збор за граѓанска војна. На Исток, 42,2% од испитаниците ја сметале војната за „''внатрешен судир''“. По целосната инвазија, 6% од испитаниците на Исток и 1% во сите други региони сметале дека војната е обид за заштита на рускојазичното население. {{Sfn|Kudelia|2025}} === Русија === [[Податотека:Марш_за_мир_и_свободу_(2).jpg|десно|мини|''Маршот за мир и слобода'' во Москва бил еден од антивоените протести во Русија.]] Во [[Русија]] во 2014 година се одржале серија [[Антивоени протести во Русија (2014)|антивоени протести]]. Демонстрантите одржале два протестни собири на 2 и 15 март 2014 година. Вториот, познат како ''Марш на мирот'' ({{Langx|ru|Марш Мира}}), се одржал во [[Москва]] еден ден пред референдумот на Крим. Протестите биле најголемите во Русија од [[Протести во Русија (2011-2013)|руските протести]] во 2011–2013 година . [[Борис Немцов]] изјавил дека јавното мислење се манипулира со помош на агитација и пропаганда, а на оние кои се спротивставуваат на политиката на владата им е забранет пристап до медиумите. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-rallies-idINL6N0MC0JC20140315|title=Ukraine crisis triggers Russia's biggest anti-Putin protest in two years|date=15 March 2014|work=Reuters|access-date=16 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622232507/https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-rallies-idINL6N0MC0JC20140315|archive-date=22 June 2020}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dw.com/en/anti-war-protesters-march-through-moscow/a-17938261|title=Anti-war protesters march through Moscow|work=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222145813/http://www.dw.com/en/anti-war-protesters-march-through-moscow/a-17938261|archive-date=22 December 2015|accessdate=13 December 2015}}</ref> === Меѓународни реакции === [[Податотека:Secretary_Kerry_Joins_President_Obama_for_Meeting_With_Ukrainian_President_Poroshenko_Before_NATO_Summit_in_Wales_(14950820747).jpg|мини|Украинскиот претседател [[Петро Порошенко|Порошенко]] разговара со [[Барак Обама]] и други западни лидери за време на самитот на НАТО во Њупорт, 4 септември 2014 година]] [[Податотека:Displaced_persons_from_the_occupied_Kharkiv_and_Luhansk_territories.jpg|thumbtime=0:04|мини|Раселени лица од окупираните територии Харков и Луганск за време на руската инвазија на Украина во Донбас]] Претседателот на Врховната рада, [[Олександар Турчинов]], во јуни 2014 година изјавил дека го смета судирот за директна војна со Русија. <ref>{{Наведени вести|url=http://lb.ua/news/2014/06/27/271204_aleksandr_turchinov_pri_vtorzhenii.html|title=Александр Турчинов: "При вторжении со стороны Чернигова, русские танки уже через пару часов могли быть в Киеве" (Alexander Turchinov: "With the invasion from the Chernihiv direction, Russian tanks in a couple of hours could be in Kyiv")|date=27 June 2014|access-date=19 July 2014|publisher=LB.ua|language=ru}}</ref> Според украинскиот претседател [[Петро Порошенко]], војната ќе биде позната во историјата на Украина како „Патриотска војна“. [[НАТО]] во јули 2014 година изјавил дека го смета судирот за војна со руски нерегуларни единици, <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=19 July 2014}}</ref> а други го сметале за војна меѓу руски посредници и Украина. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/3192c7a0-0cd2-11e4-bf1e-00144feabdc0.html|title=Nato must focus on the 'hybrid wars' being waged on the west|date=17 July 2014|work=Financial Times|access-date=19 July 2014}}</ref> [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] ги опишал настаните во регионот Донбас како „''немеѓународен вооружен судир''“ во јули 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-warcrimes-idUSKBN0FR0V920140722|title=Ukraine war crimes trials a step closer after Red Cross assessment|last=Miles|first=Tom|date=22 July 2014|work=Reuters|access-date=22 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123081443/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-warcrimes-idUSKBN0FR0V920140722|archive-date=23 January 2016|location=Geneva}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=23 July 2014}}</ref> Некои новински агенции, како што се [[Информативна телеграфска агенција на Русија|Информативната телеграфска агенција на Русија]] и [[Ројтерс]], ја протолкувале оваа изјава како да значи дека Украина е во состојба на „[[граѓанска војна]]“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/742051|title=Red Cross admits Ukraine is in a state of civil war|access-date=25 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> По инвазијата на руските сили во август 2014 година, на почетокот на септември 2014 година, [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешенал]] соопштил дека ја смета војната за „меѓународна“, наспроти „немеѓународна“. <ref name="AI7SEPT">{{Наведена изјава за печат|access-date=7 September 2014}}</ref> Според анкетата на [[Руски центар за истражување на јавното мислење|РЦИЈМ]] спроведена во август 2014 година, 59% од анкетираните руски граѓани ја сметале војната во Донбас за граѓанска војна. Повеќето од анкетираните изјавиле дека директната војна со Украина е или „апсолутно невозможна“ или „крајно малку веројатна“. 28% изјавиле дека таков судир би можел да се случи во иднина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.researchgate.net/publication/332798454|title=The Ukraine Invasion and Public Opinion|date=January 2015|work=[[Georgetown Journal of International Affairs]]}}</ref> Генералниот секретар на [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешенал]], Салил Шети, изјавил дека „сателитските снимки, заедно со извештаите за руски војници заробени во Украина и сведоштвата на очевидци за руски војници и воени возила што се движат преку границата, не оставаат сомнеж дека ова сега е меѓународен вооружен судир“. Судирот е класифициран и како дел од „[[хибридна војна]]“ што ја води Русија против Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ponarseurasia.org/article/defense-conspirology-rejoinder-serhiy-kudelias-anti-political-analysis-hybrid-war-eastern|title=In Defense of Conspirology: A Rejoinder to Serhiy Kudelia's Anti-Political Analysis of the Hybrid War in Eastern Ukraine|date=30 September 2014|publisher=PONARS Eurasia}}</ref> До почетокот на 2015 година, [[Европска Унија|Европската Унија]] имала стремежда ги етикетира учесниците во судирот како „странски вооружени формации“ или сепаратисти поддржани од Русија. По доставувањето на доверливиот извештај на IntCen во јануари 2015 година, официјалните документи на ЕУ го потврдиле присуството на руската војска во областа и почнале отворено да се повикуваат на „''руски трупи во Украина''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://euobserver.com/foreign/127667|title=EU breaks taboo on 'Russian forces in Ukraine'|last=Rettman|first=Andrew|date=16 February 2015|work=EUobserver|access-date=19 February 2016}}</ref> Еден труд од 2015 година објавен од Кралскиот институт и еден извештај од 2017 година од корпорацијата РАНД документираат како воениот судир се претворил од локализиран судир преку посредници во раните фази до хибридна војна меѓу Русија и Украина, а потоа до ограничена конвенционална војна со директната инвазија на руските трупи во август 2014 година. <ref name="RUSIma2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|title=Briefing Paper: Russian Forces in Ukraine|last=Igor Sutyagin|date=March 2015|publisher=Royal United Services Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508220714/https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|archive-date=8 May 2015|accessdate=11 March 2015}}</ref> Обвинителот на Меѓународниот кривичен суд издал извештај во ноември 2016 година како дел од прелиминарното испитување. Во извештајот било наведено дека до 30 април 2014 година, се чинело дека високиот интензитет на воениот судир го активирал законот за вооружен судир со „ДНР“ и „ЛНР“ како страни. <ref name="icc-prelim-2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016)|date=14 November 2016|publisher=[[International Criminal Court]]|language=en|accessdate=2 February 2023}}</ref>  Понатаму се наведува дека ангажманите меѓу украинските и руските вооружени сили во источна Украина укажуваат на постоење на паралелен меѓународен вооружен судир до 14 јули 2014 година.  Во него се забележува дека, доколку се утврди дека Русија вршела целосна контрола врз милитантните групи, ова би претставувало само еден меѓународен вооружен судир што би предизвикал примена на Римскиот статут.  {{Efn|Во извештајот се наведува дека неговата тековна истрага ќе се фокусира на утврдување дали може да се тврди дека постои меѓународен вооружен судир меѓу Украина и Русија во источна Украина..<ref name="icc-prelim-2016" />{{Rp|at=¶ 184 see also 170}}}} Денот по објавувањето на извештајот, Русија ја објавила својата намера да се повлече од членството во [[Меѓународен кривичен суд|Меѓународниот кривичен суд]] (МКС). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-38005282|title=Russia withdraws from International Criminal Court treaty|date=16 November 2016|access-date=16 March 2022|agency=BBC}}</ref> {{Efn|Иако Русија била потписник на [[Римски статут|Римскиот статут]], тој не бил ратификуван, т.е. руските закони не биле изменети за да се признае авторитетот на статутот. Русија формално ги известила ОН за своето повлекување на 30 ноември 2016 година.<ref>{{Cite web |date=30 November 2016 |title=Reference: C.N.886.2016.TREATIES-XVIII.10 (Depositary Notification) |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2016/CN.886.2016-Eng.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220034328/https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2016/CN.886.2016-Eng.pdf |archive-date=20 December 2016 |access-date=7 December 2021 |website=[[United Nations]]}}</ref>}} Во декември 2021 година, францускиот весник ''„Ле Монд“'' анализирал промена во руската дипломатска етикета за судирот. Веќе не станувало збор за членство на Украина во НАТО, туку за проширување на НАТО во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.lemonde.fr/international/article/2021/12/06/les-options-limitees-de-washington-face-aux-man-uvres-de-la-russie-au-seuil-de-l-ukraine_6104848_3210.html|title=Les options limitées des Etats-Unis face aux manœuvres de la Russie à la frontière avec l'Ukraine|date=6 December 2021|work=Le Monde.fr|via=Le Monde}}</ref> Окружниот суд во [[Хаг]] донел пресуда на судењето за убиството на летот MH17 на „Малезија ерлајнс“ на 17 ноември 2022 година, вклучувајќи го и заклучокот дека Русија вршела целосна контрола врз ДНР од средината на мај 2014 година па наваму, и дека затоа се одвива меѓународен вооружен судир (иако обвинетите од ДНР немаат имунитет на борци поради нивното и негирањето на Русија за членство во руските вооружени сили). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.courtmh17.com/en/en/news/2022/transcript-of-the-mh17-judgment-hearing.html|title=Transcript of the MH17 judgment hearing Kharchenko Dubinskiy Girkin Pulatov|work=www.courtmh17.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203221725/https://www.courtmh17.com/en/en/news/2022/transcript-of-the-mh17-judgment-hearing.html|archive-date=3 February 2023|accessdate=2023-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justsecurity.org/84456/dutch-court-in-life-sentences-russia-had-overall-control-of-forces-in-eastern-ukraine-downing-of-flight-mh17/|title=Dutch Court, in Life Sentences: Russia Had "Overall Control" of Forces in Eastern Ukraine Downing of Flight MH17|last=Hoon|first=Marieke de|date=2022-12-19|work=Just Security|language=en-US|accessdate=2023-02-02}}</ref> [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] пресудил на 25 јануари 2023 година дека од 11 мај 2014 година, а најмалку до 26 јануари 2022 година, областите контролирани од сепаратистите во Источна Украина се под „''просторна јурисдикција''“ на Русија, бидејќи таа имала ''ефективна контрола'' врз овие области преку своето присуство и преку своето влијание врз „ДНР“ и „ЛНР“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/european-court-rules-ukraine-cases-russia-admissible-96661080|title=European court rules Ukraine cases against Russia admissible|last=Corder|first=Mike|date=2023-01-25|publisher=ABC News|language=en|accessdate=2023-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible|date=2023-01-25|url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782|location=Strasbourg|access-date=2023-02-02}}</ref> [[Категорија:Донбас]] [[Категорија:Руско-украинска криза (2021-2022)]] [[Категорија:Руско-украинска војна]] [[Категорија:Судири во 2022 година]] [[Категорија:Судири во 2021 година]] [[Категорија:Судири во 2020 година]] [[Категорија:Судири во 2019 година]] [[Категорија:Судири во 2018 година]] [[Категорија:Судири во 2017 година]] [[Категорија:Судири во 2016 година]] [[Категорија:Судири во 2015 година]] [[Категорија:Судири во 2014 година]] [[Категорија:Војна во Донбас]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] [[Категорија:Статии со текст на украински]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] 9rzmb6ailfivy5rm2v3f81sss50i6ae 5542761 5542760 2026-04-21T08:03:34Z Тиверополник 1815 5542761 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Војна во Донбас | partof = [[Руско-украинска војна]] | image = {{multiple image|total_width=300px|perrow=2/2/2/2|border=infobox | image1 = A Russia-backed rebel armored fighting vehicles convoy near Donetsk, Eastern Ukraine, May 30, 2015.jpg | image2 = A Russia-backed rebel looking though firing port at his position near Donetsk, Eastern Ukraine, May 26, 2015.jpg | image3 = Ruins of Donetsk International airport (16).jpg | image4 = 2015-04-26-0314 (17283082376).jpg | image5 = Ukrainian troops during the Battle of Debaltseve, 5 February 2015 (3).jpg | image6 = Battalion "Donbas" in Donetsk region 04.jpg }}{{parabr}}'''Горен ред:''' Проруски паравоени сили во Донбас.<br />'''Средина:''' Последици од [[Втора битка за Донечкиот аеродром|Втората битка за Донечкиот аеродром]]; оштетени згради во [[Спартак (Донечкска Област)|Спартак]].<br />'''Долу:''' Украински тенк [[Т-64БВ]] за време на битката кај Дебалцево; војници од баталјонот Донбас на [[БТР-60]] во Донбас, август 2014 година. | caption = | date = {{start date|df= yes|2014|04|12}}<ref>{{Cite book |last1=Galeotti |first1=Mark |author1-link=Mark Galeotti |title=Armies of Russia's war in Ukraine |last2=Hook |first2=Adam |date=2019 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-4728-3345-7 |editor-last=Windrow |editor-first=Martin |series=Elite |location=Oxford New York|pages=14–16}}</ref><ref name="6Ynq0">{{Cite book |last=Mitrokhin |first=Nikolay |title=Civil war? Interstate war? Hybrid war? dimensions and interpretations of the Donbas Conflict in 2014-2020 |date=2021 |publisher=ibidem Verlag |isbn=978-3-8382-7383-9 |editor-last=Hauter |editor-first=Jakob |series=Soviet and post-Soviet politics and society |location=Stuttgart |chapter=Infiltration, Instruction, Invasion: Russia's War in the Donbas |editor-last2=Wilson |editor-first2=Andrew|page=115}}</ref>{{sfn|Arel|Driscoll|2023|p=[https://books.google.com/books?id=jIGhEAAAQBAJ&pg=PA4 4]}}<ref name="PlokhyTheRussoUkrainianWar123">{{Cite book |last=Plokhy |first=Serhii |author-link=Serhii Plokhy |date=2023 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |url=https://books.google.com/books?id=H2F_EAAAQBAJ&pg=PT23 |location=New York |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-1-324-05119-0 |pages=123–124}}</ref> – {{End date|df= yes|2022|2|24}}{{Efn|War escalated as [[Russia invaded Ukraine]] in full on 24 February 2022; however the term "war in Donbas" is not generally used for events occurring after the full-scale invasion started.}}<br />({{age in years, months, weeks and days|month1=04|day1=06|year1=2014|month2=02|day2=24|year2=2022}}) | place = [[Донечка Област]] и [[Луганска Област]] [[Украина]] | coordinates = | map_type = | map_relief = | latitude = | longitude = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | status = Опфатено од [[Руска инвазија на Украина (2022)|Руско-украинската војна]] (како дел од [[Источно боиште (Руска инвазија на Украина)|Источно боиште на Руската инвазија на Украина]]) | territory = Руски контролирани сепаратисти воспоставиле две широко непризнаени републики во делови од областите Донецк и Луганск. | combatants_header = | combatant1 = {{Tree list}} * {{flag|Russia}}<ref>{{cite news |date=24 April 2018 |title=PACE officially recognizes occupied areas in Donbas as 'effectively controlled' by Russia |publisher=Unian.info |url=https://www.unian.info/politics/10092899-pace-officially-recognizes-russia-s-occupation-of-donbas.html |access-date=27 April 2018}}</ref><ref>{{cite web |date=24 April 2017 |title=Ukraine vs Russia: The ICJ's Court Decision, Examined |url=https://en.hromadske.ua/posts/ukraine-vs-russia-the-icjs-court-decision-examined |access-date=27 April 2018 |publisher=en.hromadske.ua}}</ref><ref>{{cite web |date=22 May 2015 |title=Ukraine: Breaking Bodies: Torture and Summary Killings in Eastern Ukraine |url=https://www.amnesty.org/en/documents/eur50/1683/2015/en/ |access-date=20 May 2018 |publisher=Amnesty International |page=10 |quote=Sustained fighting erupted in eastern Ukraine that summer, amidst compelling evidence of Russian military involvement.}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of Donetsk People's Republic.svg}} [[Донечка Народна Република]]{{efn|name=DonetskLuhansk|Донечката Народна Република и Луганската Народна Република, кои биле марионетски држави контролирани од Русија, ја прогласиле својата независност од Украина во мај 2014 година. Среде целосната инвазија на Украина, Русија официјално ја објавила руската анексија на Донечката, Херсонската, Луганската и Запорошката област на 30 септември 2022 година.}} ** {{flagicon image|Flag of the Luhansk People's Republic.svg}} [[Луганска Народна Република]]{{efn|name=DonetskLuhansk}} {{Tree list/end}} | combatant2 = {{flag|Ukraine}} | units1 = {{flagicon|Russia}} '''Русија''' ''[[Борци од војната во Донбас#Руски сили|(детали)]]'' * [[Руски вооружени сили]] * [[Борци од војната во Донбас#Странски групи|Странски волонтери]] {{flagicon|Donetsk People's Republic}}{{flagicon|Luhansk People's Republic}} '''[[Руски сепаратистички сили во Донбас|Проруски сепаратисти]]''' ''[[Руски народни милиции во Украина|(детали)]]''<br /> [[Сепаратистички сили на војната во Донбас#Структура|Народна милиција на ДНР]]<br /> [[Сепаратистички сили на војната во Донбас#Структура|Народна милиција на ЛНР]] | units2 = {{flagicon|Ukraine}} '''Украина''' ''[[Борци од војната во Донбас#Украински сили|(детали)]]''<br /> [[Украински вооружени сили]] * [[Украински воздухопловни сили]] * [[Украински копнени сили|Копнени сили]] ** [[Баталјони за територијална одбрана (Украина)|Баталјони за територијална одбрана]] [[Безбедносна служба на Украина|Безбедносна служба]] [[Министерство за внатрешни работи на Украина|Министерство за внатрешни работи]] * [[Милиција (Украина)|Милиција]] * [[Национална гарда на Украина|Национална гарда]] [[Украински доброволни баталјони]]<ref>* {{cite news |last=Olena Goncharova |date=18 October 2015 |title=Foreign fighters struggle for legal status in Ukraine |work=[[Kyiv Post]] |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/foreign-fighters-struggle-for-legal-status-in-ukraine-400182.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018173857/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/foreign-fighters-struggle-for-legal-status-in-ukraine-400182.html |archive-date=18 October 2015}} * {{Cite news |date=19 October 2015 |title=Foreign nationals fighting for Ukraine in Donbas demand passports in exchange for their service |agency=[[Ukraine Today]] |url=http://uatoday.tv/society/foreign-nationals-fighting-for-ukraine-in-donbas-demand-passports-in-exchange-for-their-service-516210.html |access-date=26 October 2015}} * {{cite magazine |last=Nolan Peterson |date=4 August 2015 |title=Why a Russian Is Fighting for Ukraine |url=http://www.newsweek.com/why-russian-fighting-ukraine-320723 |magazine=[[Newsweek]] |access-date=26 October 2015}} * {{Cite news |date=19 October 2015 |title=They Came to Fight for Ukraine. Now They're Stuck in No Man's Land |work=[[Foreign Policy]] |url=https://foreignpolicy.com/2015/10/19/ukraines-abandoned-soldiers-russian-belarusian-volunteers/ |access-date=26 October 2015}} * {{Cite news |last=Megrelidze |first=Sophiko |date=23 January 2015 |title=Georgians in Ukraine fight shadow war |work=Associated Press |url=https://apnews.com/27f1501df4204a3b83e41a38b54bceff}}</ref> | combatant3 = | commander1 = {{ubl|{{flagdeco|Russia}} [[Владимир Путин]]|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Денис Пушилин]]<br /><small>(2018–2022)</small>|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Александар Захарченко]]<br /><small>(2014–2018)</small>{{Assassinated}}|{{flagicon|Russia}} [[Александар Бородај]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Russia}} [[Игор Гиркин]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Павел Губарев]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Леонид Пашечник]]<br /><small>(2017–2022)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Игор Плотницки]]<br /><small>(2014–2017)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Валериј Болотов]]<br /><small>(2014)</small>{{Assassinated}}}} | commander2 = {{ubl|{{flagdeco|Ukraine}} [[Володимир Зеленски]]<br /><small>(2019–2022)</small>|{{flagdeco|Ukraine}} [[Петро Порошенко]]<br /><small>(2014–2019)</small>|{{flagdeco|Ukraine}} [[Олександар Турчинов]]<br /><small>(2014)</small>}} | commander3 = | strength1 = {{ubl|40,000–45,000 борци<ref>{{Cite news |date=9 June 2015 |title=Pro-Russian rebels have 40,000-strong army, sufficient for 'mid-sized European state': Ukraine defence minister |work=ABC AU |url=http://www.abc.net.au/news/2015-06-09/ukrainian-rebels-have-army-the-size-of-small-european-state/6530828 |access-date=26 June 2015}}</ref>|9,000–12,000 руски војници<ref>{{Cite news |title=Kyiv Says 42,500 Rebels, Russian Soldiers Stationed in East Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russian-troops-fighting-poltorak/27059578.html |access-date=25 June 2015 |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=8 June 2015}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 March 2015 |title=Some 12,000 Russian soldiers in Ukraine supporting rebels: U.S. commander |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-russia-soldiers/some-12000-russian-soldiers-in-ukraine-supporting-rebels-u-s-commander-idUSKBN0LZ2FV20150303 |access-date=3 March 2015}}</ref>}} | strength2 = 64,000 војници<ref>{{Cite news |date=28 July 2015 |title=Probability of full-scale Russian invasion remains high – Ukrainian army general |agency=Ukraine Today |url=http://24today.net/open/484721 |url-status=dead |access-date=29 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228171239/http://24today.net/open/484721 |archive-date=28 February 2017}}</ref> | strength3 = | casualties1 = {{ubl|6,500 убиени{{Ref label|killed|*}}<ref name="OHCHR" />|{{nowrap|15,800–16,200}} повредени<ref name="OHCHR" />}} | casualties2 = {{ubl|4,535 убиени<ref name="memory" />|70 исчезнати<ref name="70missing">{{Cite news |date=6 September 2019 |title=UNIAN: 70 missing soldiers officially reported over years of war in Donbas |agency=Ukrainian Independent Information Agency |url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/unian-70-missing-soldiers-officially-reported-over-years-of-war-in-donbas.html |access-date=6 September 2019}}</ref>|{{nowrap|13,800–14,200}} повредени<ref name="OHCHR">{{cite web |url= https://ukraine.un.org/sites/default/files/2022-02/Conflict-related%20civilian%20casualties%20as%20of%2031%20December%202021%20%28rev%2027%20January%202022%29%20corr%20EN_0.pdf |title= Conflict-related civilian casualties in Ukraine |work= [[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|OHCHR]] |date= 27 January 2022 |access-date= 27 January 2022}}</ref>}} | casualties3 = {{ubl|3,404 убиени цивили (365 во 2016–2021 година))<ref name="OHCHR" />|14,200–14,400 убиени; 51,000–54,000 повредени<ref name="OHCHR" />|1,6 милиони Украинци внатрешно раселени; над 1 милион избегаа во странство од март 2016 година<ref name="OHCHR232">{{Cite book |url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_13th_HRMMU_Report_3March2016.pdf |title=Report on the human rights situation in Ukraine 16 November 2015 to 15 February 2016 |date=3 March 2016 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |access-date=3 March 2016}}</ref>}} | notes = {{Note label|killed|*}} Вклучува 400–500 руски војници (според Државниот департмент на Соединетите Американски Држави, март 2015 година)<ref>{{Cite book |last=Bellal |first=Annyssa |url=https://books.google.com/books?id=IfX8CgAAQBAJ&pg=PA302 |title=The War Report: Armed Conflict in 2014 |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=978-0-19-876606-3 |page=302 |access-date=17 October 2016}}</ref> | campaignbox = }} '''Војната во Донбас''', {{Efn|{{langx|uk|Війна на Донбасі|Viina na Donbasi}}<br>{{langx|ru|Война в Донбассе|Voyna v Donbasse}}}} исто така наречена '''Донбаска војна''' - фаза од [[Руско-украинска војна|руско-украинската војна]] во источниот регион [[Донбас]] во [[Украина]]. Војната започнала во април 2014 година, кога [[Руски сепаратистички сили во Донбас|борците поддржани од Русија]] започнале востание против украинската влада, зазеле територија и прогласле независни држави. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведена книга|title=Armies of Russia's war in Ukraine|last=Galeotti|first=Mark|last2=Hook|first2=Adam|date=2019|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-4728-3345-7|editor-last=Windrow|editor-first=Martin|series=Elite|location=Oxford New York|pages=14–16|author-link=Mark Galeotti}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Civil war? Interstate war? Hybrid war? dimensions and interpretations of the Donbas Conflict in 2014-2020|last=Mitrokhin|first=Nikolay|date=2021|publisher=ibidem Verlag|isbn=978-3-8382-7383-9|editor-last=Hauter|editor-first=Jakob|series=Soviet and post-Soviet politics and society|location=Stuttgart|page=115|chapter=Infiltration, Instruction, Invasion: Russia's War in the Donbas|editor-last2=Wilson|editor-first2=Andrew}}</ref> Украинската војска започнала операција против нив, но не успеала целосно да ја врати територијата. <ref>{{Наведена книга|title=Armies of Russia's war in Ukraine|last=Galeotti|first=Mark|last2=Hook|first2=Adam|date=2019|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-4728-3345-7|editor-last=Windrow|editor-first=Martin|series=Elite|location=Oxford New York, NY|pages=14–16}}</ref> Тајно, руската војска биладиректно вклучена, а сепаратистите во голема мера биле под руска контрола. Војната продолжила сè додека не започнала [[Руска инвазија на Украина (2022)|целосната руска инвазија на Украина]] во 2022 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/384d981b-d3da-4fca-b6ab-21b1136bd2ab|title=Military briefing: the make-or-break fight for the Donbas|last=Foy|first=Henry|date=2022-03-24|work=[[Financial Times]]|access-date=2023-11-15|last2=Rathbone|first2=John Paul|last3=Schwartz|first3=Felicia}}</ref> Во март 2014 година, по [[Револуција на достоинството|Револуцијата на достоинството]] во Украина, Русија го [[Руска окупација на Крим|окупирала Крим]]. Антиреволуционерни и проруски протести започнале во украинските покраини [[Донечка Област|Донецк]] и [[Луганска Област|Луганск]], заедно познати како „Донбас“. На 12 април, единица командоси предводена од рускиот државјанин [[Игор Гиркин|Игор „Стрелков“ Гиркин]] ја преминала границата од Русија и го зазела [[Опсада на Славјанск|Славјанск]] и други населби во Донбас. Сепаратистите ги прогласиле републиките [[Донечка Народна Република|Донецк]] и [[Луганска Народна Република|Луганск]] (ДНР и ЛНР) за независни држави. <ref name="PlokhyTheRussoUkrainianWar125">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=H2F_EAAAQBAJ&pg=PT24|title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History|last=Plokhy|first=Serhii|date=2023|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=978-1-324-05119-0|location=New York|page=125|quote=Girkin, for example, led a group of Russian mercenaries in seizing the key transportation center of Sloviansk in the Donetsk oblast.|author-link=Serhii Plokhy}}</ref> Русија тајно ги поддржувала со војници и оружје. Таа признала дека испратила само „воени специјалисти“, <ref>''The Interpreter'' quoted what Putin said during a live call-in session on 12 October 2016:<br /><br />"When we were forced, I want to stress, forced to defend the Russian-speaking population in the Donbas, forced to respond to the desire of the people living in Crimea to return to being part of the Russian Federation, they instantly began to whip up anti-Russian policies and the imposition of sanctions."<br /><br />{{Наведени вести|url=http://www.interpretermag.com/day-968/#15291|title=Putin Claims Russia Was 'Forced To Defend Russian-Speaking Population in Donbass'|date=12 October 2016|work=The Interpreter|access-date=8 January 2018}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/12054164/Vladimir-Putins-annual-press-conference-2015-live.html|title=Vladimir Putin admits: Russian troops 'were in Ukraine'|last=Oliphant|first=Roland|date=17 December 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=9 January 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/12054164/Vladimir-Putins-annual-press-conference-2015-live.html|archive-date=11 January 2022|issn=0307-1235}}</ref>, но подоцна ги признала сепаратистите како руски борбени ветерани. <ref name="veterans">{{Наведени вести|url=https://meduza.io/en/news/2023/04/20/state-duma-passes-law-giving-wagner-mercenaries-combat-veteran-status|title=State Duma passes law giving Wagner mercenaries 'combat veteran' status|date=20 April 2023|work=[[Meduza]]}}</ref> На 15 април, Украина започнала „Антитерористичка операција“ (АТО). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27035196|title=Ukraine says Donetsk 'anti-terror operation' under way|date=2014-04-15|work=BBC News|accessdate=2022-04-22}}</ref> До август 2014 година, Украина повторно го освоила поголемиот дел од својата територија. Русија одговорила со тајно испраќање војници, тенкови и артилерија во Донбас, <ref name="nyt1">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/23/world/europe/russia-moves-artillery-units-into-ukraine-nato-says.html|title=Russia Moves Artillery Units into Ukraine, NATO Says|last=Michael R. Gordon|date=22 August 2014|work=The New York Times|access-date=5 June 2015}}</ref> <ref name="NYT2782014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/ukraine-russia-novoazovsk-crimea.html|title=Ukraine Reports Russian Invasion on a New Front|last=Kramer|first=Andrew E.|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-aid-convoy-idUSKBN0GM0IS20140822|title=Ukraine accuses Russia of invasion after aid convoy crosses border|date=22 August 2014|work=Reuters|access-date=22 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140822150641/https://www.reuters.com/article/2014/08/22/us-ukraine-crisis-aid-convoy-idUSKBN0GM0IS20140822|archive-date=22 August 2014}}</ref> помагајќи им на проруските сили да го вратат поголемиот дел од она што го изгубиле. <ref name="Katchanovski2016">{{Наведено списание|last=[[Ivan Katchanovski]]|date=1 October 2016|title=The Separatist War in Donbas: A Violent Break-up of Ukraine?|url=https://www.researchgate.net/publication/299383810|journal=European Politics and Society|volume=17|issue=4|pages=473–489|doi=10.1080/23745118.2016.1154131|issn=2374-5118}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uawarexplained.com/uk/ldnr/?version=sixty-minutes|title=Окремі райони Донбасу та Луганської області (ОРДЛО)|date=29 March 2022|accessdate=29 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|accessdate=16 April 2021}}</ref> Лидерот на ДНР, [[Александар Бородај]], изјавил дека 50.000 руски граѓани се бореле за сепаратистите до средината на 2015 година, без редовните руски трупи кои ја извршиле инвазија. <ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|title=50,000 Russian citizens fought in Donbas war: separatist ex-leader|last=Slv|first=Igor|date=30 July 2016|publisher=[[Euromaidan Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009154448/http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|archive-date=9 October 2016|accessdate=16 October 2016}}</ref> <ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417220927/https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|archive-date=17 April 2021|accessdate=16 April 2021}}</ref> [[Мински договори|Договорот за прекин на огнот од Минск]] бил потпишан во септември 2014 година. <ref name="BBC2908">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29082574|title=Ukraine and pro-Russia rebels sign ceasefire deal|date=5 September 2014|work=BBC News|access-date=5 September 2014}}</ref> И покрај прекинот на огнот, силите поддржани од Русија започнале [[Втора битка за Донечкиот аеродром|напад врз Донечкиот аеродром]], на крајот освојувајќи го во јануари 2015 година. Нов прекин на огнот, [[Мински договори|Минск II]], бил договорен на 12 февруари 2015 година. Веднаш потоа, сепаратистите ја обновиле својата [[Битка кај Дебалцево|офанзива врз Дебалцево]] и ја принудиле украинската војска да се повлече. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/ukraine-separatists-claim-major-gains-in-debaltseve/a-18264224|title=Rebels claim upper hand in Debaltseve|date=17 February 2015|publisher=[[Deutsche Welle]]|accessdate=22 March 2023}}</ref> Двете страни ја зацврстиле својата позиција со изградба на мрежи од ровови, бункери и тунели, што резултирало со статичко [[рововско војување]]. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2022-04-26}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.businessinsider.com/heres-what-the-bunkers-ukrainian-troops-dig-for-protection-look-like-2017-8|title=Here's what it's like inside the bunkers Ukrainian troops are living in every day|last=Brown|first=Daniel|work=Business Insider|language=en-US|accessdate=2022-04-26}}</ref> Донбас останал воена зона, со десетици убиени месечно. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/daily-vertical-deadly-donbas-forgotten-war/27880993.html|title=The Daily Vertical: Ukraine's Forgotten War (Transcript)|last=Whitmore|first=Brian|date=26 July 2016|access-date=9 September 2016|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> До крајот на 2017 година, набљудувачите на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]] изброиле околу 30.000 луѓе во воена опрема кои преминуваат од Русија на двата гранични пунктови што им било дозволено да ги следат, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://osce.usmission.gov/response-chief-observer-observer-mission-russian-border-checkpoints-gukovo-donetsk-statement-pc/|title=Response to Chief Observer of the Observer Mission at the Russian Border Checkpoints Gukovo and Donetsk {{!}} Statement to the PC|date=17 November 2016}}</ref> и документирале воени конвои кои тајно преминуваат од Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://khpg.org//en/1534013815|title=OSCE catches Russia bringing war to Donbas by night|work=Kharkiv Human Rights Protection Group|accessdate=2022-03-02}}</ref> Сите страни се согласиле за завршување на војната во октомври 2019 година, <ref name="bbc11oct1">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49986007|title=Will a deal with Russia bring peace to Ukraine?|date=11 October 2019|work=BBC News|access-date=11 October 2019|language=en-GB}}</ref> но тоа останало нерешено. <ref name="7265424Donbass">{{In lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/articles/2020/09/7/7265424/ The longest truce in Donbas. ]</ref> Во текот на 2021 година, руските посредници ги засилиле своите напади додека руските сили се насобрале во близина на границите на Украина. <ref name="56678665Ukraineconflict">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-56678665|title=Ukraine conflict: Moscow could 'defend' Russia-backed rebels|date=2021-04-09|work=BBC News|language=en-GB}}</ref> Русија ги признала ДНР и ЛНР како независни држави на 21 февруари 2022 година и распоредила „мировни“ трупи таму. На 24 февруари, Русија започнала целосна инвазија на Украина, вклучувајќи ја и војната во Донбас во неа. Околу 14.000 луѓе биле убиени во војната: 6.500 руски сили, 4.400 украински сили и 3.400 цивили од двете страни. Повеќето цивилни жртви биле во првата година. Во 2011 година, областите Луганск и Донецк имале вкупно население од 6,1 милиони. Како резултат на војната во Донбас, 2 милиони побегнале како бегалци. <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=42, 43|language=en}}</ref> == Позадина == И покрај тоа што е призната како [[Распад на Советскиот Сојуз|независна држава од 1991 година]], како поранешна република составен дел од [[Советски Сојуз|СССР]], [[Украина]] била перцепирана од раководството на [[Русија]] како дел од нејзината [[сфера на влијание]]. Во еден труд од 2002 година, Тарас Куцио напишал: „''Додека ја прифаќаше украинската независност, Путин се обиде да ја вовлече Украина во поблиски односи. Овој пристап беше прифатлив за источните украински [[Олигархија|олигарси]], кои не негуваат антируски чувства''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/occ47.pdf|title=EU and Ukraine: a turning point in 2004?|last=Kuzio|first=Taras|authorlink=Taras Kuzio|date=November 2003|work=European Union Institute for Security Studies|page=11|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202143301/https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/occ47.pdf|archive-date=2 December 2022}}</ref> Во 2011 година, Кузио напишал:<blockquote>Традиционалната советска политика на поделба на источните наспроти западните Украинци, тогашните „буржоаски националисти“, а сега „лудите Галицијци“, останува на сила. Оваа тактика намерно ја употреби администрацијата на Јанукович, која промовира стратегија на регионално „раздели па владеј“ преку поларизација, користејќи провокации во стилот на 9 мај, за да го одржи трајно мобилизиран својот источноукраински електорат.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/yanukovych_looks_to_soviet_nationalism_to_stay_in_power/24227494.html|title=Yanukovych Relies on Soviet Nationalism to Stay in Power|last1=Kuzio|first1=Taras|date=8 June 2011|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref></blockquote>  Аналитичарите изјавиле дека од февруари 2014 година, Русија имала можност да: <ref name="postponed-war">{{Наведено списание|last=Ilin|first=Illia|last2=Nihmatova|first2=Olena|date=14 December 2023|title=Exploring Russia's Postponed War Against Ukraine: A Corpus-Based Analysis of Strategic Studies Institutes' Publications from 1991 to 2014|journal=Central European Journal of International and Security Studies|volume=17|issue=4|pages=4–36|doi=10.51870/WUJQ2611|doi-access=free}}</ref> * [[Руско-украински спорови за гас|Контролира и манипулира со цената на испораките на гас]] на штета на Украина (во изминатите неколку години, двапати го прекинала протокот на гас во земјата за да ги натера украинските лидери да дејствуваат); * Произволно [[Руско ембарго на украинските производи|воведува трговски ограничувања врз украинскиот извоз]]; * Да ја преплави Украина со телевизиска пропаганда што ги истакнува наводното мешање на Западот во внатрешните работи на Украина; * Да ги разгори сецесионистичките чувства во рускојазичните области како што се Крим и Донецк. Украинската држава, исто така, тврдела дека руски државни оперативци биле инфилтрирани во нејзините безбедносни служби во периодот пред настаните од 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.lb.ua/news/2024/09/24/32454_maydan_cases_former_sbu_officials.html|title=Maydan cases: former SBU officials, 20 high-ranking Russian FSB officials to be tried|date=24 September 2024|work=LB.ua}}</ref> Според Институтот за современа Русија, [[Кремљ]], исто така, држел цврста контрола врз претседателот на Украина, [[Виктор Јанукович]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://imrussia.org/en/world/666-the-kremlins-euromaidan-endgame|title=The Kremlin's Euromaidan Endgame|date=13 February 2014}}</ref> === Украинска револуција === Во ноември 2013 година, протестите „[[Евромајдан]]“ започнале како одговор на ненадејната одлука на Јанукович да се откаже од договорот за политичко здружување и слободна трговија со [[Европска Унија|Европската унија]] (ЕУ), наместо тоа избирајќи поблиски врски со [[Русија]]. Порано истата година, [[Врховна Рада|украинскиот парламент]] со огромно мнозинство го одобрил финализирањето на договорот со ЕУ. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/parliament-passes-statement-on-ukraines-aspirations-for-european-integration-320792.html|title=Parliament passes statement on Ukraine's aspirations for European integration|date=22 February 2013|work=[[Kyiv Post]]|quote=A total of 315 of the 349 MPs registered in the sitting hall supported the document on Friday. The draft document reads that the Verkhovna Rada "within its powers, will ensure that the recommendations concerning the signing of the Association Agreement between Ukraine and the EU, which are stipulated in the resolutions of the European Parliament and the conclusions of the Council of the EU approved on December 10, 2012, at a meeting of the EU foreign ministers, will be fulfilled."}}</ref> Русија извршила притисок врз Украина да го отфрли. <ref>{{Наведена книга|title=The European Union in Crisis|publisher=Palgrave Macmillan|editor-last=Dinan|editor-first=Desmond|pages=3, 274|editor-last2=Nugent|editor-first2=Neil}}</ref> Обемот на протестите се проширил, со повици за оставка на Јанукович. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-idUSBRE9BA04420131212|title=Kiev protesters gather, EU dangles aid promise|date=2013-12-12|work=[[Reuters]]|access-date=2023-07-07|language=en}}</ref> Демонстрантите се спротивставиле на она што го сметале за [[Корупција во Украина|корупција во владата]] и злоупотреба на моќ, [[Украински олигарси|олигархиско]] владеење, [[полициска бруталност]] и кршење на [[Човекови права во Украина|човековите права]]. <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine's Euromaidan: Analyses of a Civil Revolution|date=2015|publisher=[[Ibidem Press]]|editor-last=Marples|editor-first=David|pages=9–14|editor-last2=Mills|editor-first2=Frederick}}</ref> На 28 јануари 2014 година, украинската влада поднела оставка. Протестите кулминирале на 18-20 февруари 2014 година со судири во [[Киев]] меѓу демонстрантите и специјалната полиција за немири Беркут, во кои [[Список на загинати учесници во Евромајдан|биле убиени 108 демонстранти]]; повеќето од нив биле застрелани од [[Снајпер|снајперисти]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHRThematicReportUkraineJan2014-May2016_EN.pdf|title=Accountability for killings in Ukraine from January 2014 to May 2016|publisher=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|pages=9, 21–25}}</ref> На 21 февруари, претседателот Јанукович и опозицијата [[Договор за решавање на политичката криза во Украина|потпишале договор]] за формирање привремена влада на единство, предвремени избори и итни уставни измени (кои требало да ги потпише претседателот). Сепак, Јанукович тајно побегнал од градот таа вечер. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=1 March 2022}}</ref> Следниот ден, парламентот [[Револуција на достоинството|гласал за негово отстранување од функцијата]]. Околу 73% од парламентот и членовите на сите партии гласале за негово отстранување, вклучувајќи ги и членовите на [[Партија на регионите|неговата партија]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25|date=24 February 2014|work=[[Interfax-Ukraine]]|access-date=25 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|archive-date=10 February 2020}}</ref> На 27 февруари била формирана привремена влада и биле закажани предвремени претседателски избори. Оваа серија настани станала позната како [[Револуција на достоинството]]. Веднаш по револуцијата, необележани руски трупи [[Руска окупација на Крим|ја окупирале]] украинската територија [[Крим (полуостров)|Крим]] . По нелегален референдум, Крим бил [[Руска анексија на Крим|анексиран од Русија]]. === Протести во Донбас === [[Податотека:2014-03-09._Протесты_в_Донецке_019.jpg|лево|мини|Проруски демонстранти во [[Донецк]], 9 март 2014 година]] По револуцијата, во делови од Донбас започнале контрареволуционерни и [[Проруски протести во Украина (2014)|проруски протести]]. Во последниот попис, населението на Донбас вкупно имало околу 58% [[Украинци|етнички Украинци]] и 38% [[Руси во Украина|етнички Руси]]: [[Донечка Област|Донечката Област]] имала 57% Украинци и 38% Руси, додека [[Луганска Област|Луганската Област]] имала 58% Украинци и 39% Руси. <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine Over the Edge: Russia, the West and the "New Cold War"|last=Hahn|first=Gordon|date=2018|publisher=McFarland|page=116}}</ref> Национална анкета спроведена во март-април 2014 година покажала дека 58% од испитаниците во Донбас сакале автономија во рамките на Украина, а 31% сакале отцепување. <ref name="Katchanovski">{{Наведена книга|title=Ukraine in Crisis|last=Ivan Katchanovski|date=2017|publisher=Taylor & Francis|editor-last=Petro|editor-first=Nicolai|pages=64–65|chapter=The Separatist War in Donbas}}</ref> Донбас бил регионот кој најмногу го поддржувал Јанукович и неговата Партија на регионите. Луѓето во Донбас најмногу ги следел руските медиуми, кои ја прикажувале новата привремена влада на Украина како нелегитимна „''фашистичка хунта''“ и дека етничките Руси се во непосредна опасност.  [[Хакирање на е-поштата на Сурков|Протечените е-пораки]] и телефонски повици подоцна откриле дека руската држава ги финансирала и организирала сепаратистите, главно преку советниците на Кремљ , [[Владислав Сурков]] и [[Сергеј Глазев]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/|title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine|last=Umland|first=Andreas|date=1 November 2016|work=[[European Council on Foreign Relations]]}}</ref> <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NxdXEAAAQBAJ&dq=%22We+now+know+that+Kremlin+advisors+Vladislav+Surkov+and+Sergei+Glazyev+had+directed+efforts+to+coordinate+and+organize+these+protests+at+the+beginning+of+March+2014%22&pg=PA26|title=The War in Ukraine's Donbas: Origins, Contexts, and the Future|last=David R. Marples|date=2021|publisher=Central European University Press|isbn=978-963-386-420-3|pages=26|quote=The Russian Spring was not exactly a spontaneous uprising. We now know that Kremlin advisors Vladislav Surkov and Sergei Glazyev had directed efforts to coordinate and organize these protests at the beginning of March 2014, turning them into a pro-Russian separatist movement.}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://static.rusi.org/201907_op_surkov_leaks_web_final.pdf|title=The Surkov Leaks: The Inner Workings of Russia's Hybrid War in Ukraine|last=Shandra|first=Alya|last2=Seely|first2=Robert|date=2019|publisher=[[Royal United Services Institute]]}}</ref> Проруските демонстранти ја окупирле зградата на регионалната државна администрација во Донецк од 1 до 6 март 2014 година, сè додека СБУ не ги отстранил. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbsnews.com/news/ukrainian-city-of-donetsk-epitomizes-countrys-crisis/|title=Ukrainian city of Donetsk epitomizes country's crisis|date=6 March 2014|access-date=7 March 2014|publisher=CBS News}}</ref> [[Павел Губарев]] бил прогласен за „народен гувернер“ на Донечката област, а [[Александар Харитонов]] за „народен гувернер“ на Луганската Област. <ref>{{Наведена книга|title=The Donbas Conflict in Ukraine: Elites, Protest, and Partition|last=Platonova|first=Daria|date=2021|publisher=Routledge|pages=211–212}}</ref> Украинските власти ги уапсиле локалните сепаратистички лидери на почетокот на март. Тие биле заменети со личности поврзани со руските безбедносни служби. Политикологот Тарас Кузио напишал дека Русија ги преобразила демонстрантите „''во вооружени бунтовници; ова никогаш не бил органски процес''“. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=11|language=en}}</ref> На 6 април, 1.000–2.000 демонстранти во [[Донецк]] побарале референдум за автономија или присоединување кон Русија, сличен на оној одржан на Крим во март. <ref name="BBC100a6414">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26910210|title=Ukraine: Pro-Russians storm offices in Donetsk, Luhansk, Kharkiv|date=6 April 2014|work=BBC News}}</ref> Стотици маскирани мажи заплениле оружје од зградата на СБУ во градот, {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} а голема толпа [[Освојување на Донецк (2014)|упаднала и ја окупирала]] зградата на РСА во Донецк, кревајќи го руското знаме. Тие побарале регионалниот совет да гласа за референдум за присоединување кон Русија следниот ден, {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} ветувајќи дека во спротивно ќе ја преземат контролата врз регионалната влада со „мандат на народот“, разрешувајќи ги сите избрани регионални советници и членови на парламентот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/6/7021524/|date=6 April 2014|work=[[Ukrainska Pravda]]|language=uk|script-title=uk:Донецькі сепаратисти готуються сформувати "народну облраду" та приєднатися до РФ}}</ref> Бидејќи овие барања не биле исполнети, следниот ден активистите ја прогласиле [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] (ДНР) за независна држава. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26919928|title=Ukraine crisis: Protesters declare Donetsk 'republic'|date=2014-04-07|work=BBC News|access-date=2024-12-24|language=en-GB}}</ref> Немирите започнале и во [[Луганск]] на 6 април, кога стотици демонстранти го опседнале седиштето на СБУ шест часа, барајќи ослободување на антивладините милитанти кои биле држени таму. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} На крајот тие упаднале и ја окупирале зградата, ослободувајќи затвореници и запленувајќи оружје. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Министерот за внатрешни работи, [[Арсен Аваков]], на 9 април 2014 година изјавил дека сепаратистичката окупација на зградите на украинската влада во Донбас ќе биде прекината во рок од 48 часа, со преговори или со сила, изјавувајќи: „''ние сме подготвени и за двете''“. Вршителот на должноста претседател [[Олександар Турчинов]] веќе наредил заземената зграда на регионалната администрација во Донецк да се стави „''под државна заштита''“, <ref name="cnn.com">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2014/04/09/world/europe/ukraine-crisis/index.html|title=Ukraine unrest will be resolved by force or talks in 48 hours, minister says|last=Laura Smith-Spark|date=10 April 2014|access-date=30 July 2015|publisher=CNN|last2=Kellie Morgan}}</ref> <ref name="Ukrainska Pravda">{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021915/|date=9 April 2014|work=Ukrainian Pravda|access-date=26 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826105357/http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021915/|archive-date=26 August 2014|language=uk|script-title=uk:Турчинов наказав взяти під держохорону будівлю Донецької ОДА|trans-title=Turchynov ordered to take the Donetsk Regional State Administration building under state protection}}</ref> и понудил амнестија на сепаратистите кои се разоружале и се предале. На 11 април, било објавено дека премиерот [[Арсениј Јацењук]] изјавил дека иако е против употребата на сила, сè има граници. == Првата фаза од војната (2014-2015) == Иако првичните протести биле во голема мера самородни изрази на незадоволство од новата украинска влада, Русија ги искористила за да започне координирана политичка и воена кампања против Украина.  Руските граѓани го предводеле сепаратистичкото движење во Донецк од април 2014 година, а биле поддржани од волонтери и материјална опрема од Русија. <ref name="REUeuada">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|title=Pushing locals aside, Russians take top rebel posts in east Ukraine|date=27 July 2014|work=Reuters|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728013327/https://www.reuters.com/article/2014/07/27/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|archive-date=28 July 2014}}</ref> Со ескалацијата на судирот во мај 2014 година, Русија применила „ хибриден пристап“, распоредувајќи комбинација од дезинформации, нерегуларни борци, редовни руски трупи и конвенционална воена поддршка за дестабилизација на Донбас.  <ref name="Fedorov">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7vODDwAAQBAJ|title=Routledge Handbook of Russian Security|last=Fedorov|first=Yury E.|date=15 January 2019|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-18122-8|language=en|chapter=Russia's 'Hybrid' Aggression Against Ukraine}}</ref> === Освојување на градови === [[Податотека:2014-04-14_Sloviansk_city_council_-_3.jpg|мини|Проруски паравоени сили го окупираат градскиот совет на Славјанск, 14 април 2014 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bellingcat.com/news/uk-and-europe/2014/08/27/who-exactly-are-the-terek-wolf-sotnia/|title=Who Exactly Are The Terek Wolf Sotnia?|last=Team|first=Bellingcat Investigation|date=2014-08-27|work=bellingcat|language=en-GB|accessdate=2023-01-04}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://euromaidanpress.com/2014/05/17/russian-mercenaries-in-the-donbas/|title=Russian mercenaries in the Donbas|last=Shkandrij|first=Myroslaw|date=May 17, 2014|work=[[Euromaidan Press]]}}</ref>]] Помеѓу 12 и 14 април 2014 година, руски милитанти ја презеле контролата врз владини згради во неколку градови во Донечката област, вклучувајќи ги [[Славјанск]], [[Краматорск]], [[Друшкивка]], [[Горливка]], [[Мариупол]], Енакиево, Макиевка и Ждановка. <ref name="gorlovkafox">{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/ukraine-asks-for-un-peacekeepers-as-pro-russia-militants-seize-more-buildings|title=Another government building in eastern Ukraine attacked by pro-Russia militants|date=14 April 2014|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414104652/http://www.foxnews.com/world/2014/04/14/deadline-for-pro-russian-gunmen-to-leave-ukraine-government-buildings-passes/|archive-date=14 April 2014|publisher=Fox News}}</ref> <ref name="zhdanovka">{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/activists-easily-seize-local-council-building-in-donetsk-regions-zhdanovka-343434.html|title=Activists easily seize local council building in Donetsk region's Zhdanovka|date=14 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904150402/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/activists-easily-seize-local-council-building-in-donetsk-regions-zhdanovka-343434.html|archive-date=4 September 2014}}</ref> ==== Славјанск ==== [[Податотека:2014-04-14_Sloviansk_city_council_-_2.jpg|мини|Проруските бунтовници ја окупираат зградата на градската администрација во Славјанск, 14 април 2014 година]] На 12 април 2014 година, тешко вооружена руска паравоена единица ја преминала границата од Русија во Украина и го зазела стратешкиот град Славјанск. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Тие ја нападнале и ја окупирале градската административна зграда, полициската станица и зградата на СБУ, заплениле оружје и поставиле блокади на патиштата со помош на локални вооружени активисти. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref name="kpslov">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-extremists-seize-police-stations-in-donetsks-slavyansk-shaktarysk-fail-to-take-donetsk-prosecutors-office-343195.html|title=Armed pro-Russian extremists launch coordinated attacks in Donetsk Oblast, seize buildings and set up checkpoints|last=Mark Rachkevych|date=12 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=28 July 2015}}</ref> Милитантите [[Зелени човечиња|не носеле никакви ознаки]] и биле испратени од окупираниот Крим преку Русија. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Единицата била составена од педесет доброволци од руските вооружени сили, под команда на поранешниот полковник на ГРУ [[Игор Гиркин|Игор „Стрелков“ Гиркин]], {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine's Maidan, Russia's War: A Chronicle and Analysis of the Revolution of Dignity|last=Wynnyckyj|first=Mychailo|date=2019|publisher=[[Columbia University Press]]|pages=151–153|quote=On 12 April 2014, the city's main administrative building, its police station and SBU office were stormed and captured by a group of heavily armed men. These later turned out to be 'volunteers' from the Russian Armed Forces under the command of Russian GRU Colonel Igor Girkin}}</ref> десничарски руски националист поврзан со неоимперијалистичкото движење. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/europe/the-ukraine-war-from-perspective-of-russian-nationalists-a-1023801.html|title=Russian Far-Right Idol: The Man Who Started the War in Ukraine|last=Bidder|first=Benjamin|work=Der Spiegel|access-date=27 August 2015}}</ref> Во интервју за рускиот ултранационалистички весник ''Завтра'', тој изјавил дека оваа акција ја предизвикало војната во источна Украина:<blockquote>„Јас сум тој што го повлекол чкрапалото на оваа војна. Да не ја беше преминала нашата единица границата, сè ќе пропаднеше, како во Харков или Одеса“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine|date=21 November 2014|work=[[The Moscow Times]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who 'pulled the trigger of war' in Ukraine?|date=26 November 2014|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who "pulled the trigger of war" in Ukraine?|last=Kim|first=Lucian|date=25 November 2014|work=[[Reuters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126151235/http://blogs.reuters.com/great-debate/2014/11/25/should-putin-fear-the-man-who-pulled-the-trigger-of-war-in-ukraine/|archive-date=26 November 2014}}</ref></blockquote> [[Податотека:Igor_Ivanovich_Strelkov.jpg|мини|Рускиот командант Игор „Стрелков“ Гиркин, кој признал дека ја започнал војната во Донбас во април 2014 година]] Гиркин објаснил дека „''никој таму не сакал да се бори''“ сè додека неговата единица не го освоила Славјанск. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/europe/the-ukraine-war-from-perspective-of-russian-nationalists-a-1023801.html|title=Russian Far-Right Idol: The Man Who Started the War in Ukraine|last=Bidder|first=Benjamin|work=Der Spiegel|access-date=27 August 2015|quote=But his big moment would only come later. In April 2014, Strelkov, joined by armed irregulars from Russia, marched from Crimea to the provincial city of Sloviansk, which is strategically located between the population centers of Donetsk and Kharkiv. "In the beginning, nobody there wanted to fight," Strelkov recalls. He and his men attacked a police station in Sloviansk and created facts on the ground.}}</ref> Проруските милитанти незаконски притвориле новинари (вклучувајќи го и Американецот Сајмон Островски), локални цивили и избраната градоначалничка, Нелја Штепа. На 25 април, тие киднапирале осум набљудувачи на ОБСЕ и ги држеле како заробеници, тврдејќи дека се „''шпиони на НАТО''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/27/ukraine-kidnapped-observers-slavyansk-vyacheslav-ponomarev|title=Ukraine: kidnapped observers paraded by pro-Russian gunmen in Slavyansk|date=27 April 2014|work=[[The Guardian]]|access-date=12 March 2025}}</ref> Милитантите, исто така, извршиле неколку погубувања по кратка постапка. Гиркин подоцна ја презел одговорноста за нив. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novayagazeta.ru/articles/2020/07/17/86300-besslavnye-gibridy|title=Бесславные гибриды|work=Новая газета – Novayagazeta.ru|language=ru|accessdate=20 July 2020}}</ref> Според Сергиј Куделија во ''„Освој го градот, поништи ја државата: Почетокот на руската војна против Украина'' “, „''Ниту еден од локалните активисти кои ги организираа првите антикиевски протести во Славјанск не одигра никаква истакната улога откако Гиркин го зазеде градот''“. Иако некои се приклучиле на паравоените сили, тие биле командувани од надворешни лица; „сепаратистичкиот отпор во Славјанск бил целосно подреден на интересите на мала група руски граѓани кои дејствувале во координација со нивните московски шефови“. {{Sfn|Kudelia|2025}} ==== Краматорск ==== Истиот ден кога бил освоен Славјанск, луѓето на Гиркин ја нападнале полициската станица во блискиот [[Краматорск]], што резултирало со престрелка. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022218/|date=12 April 2014|work=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:На Донбасі сепаратисти і міліція влаштували перестрілку|trans-title=Separatists and police engaged in a gunfight in Kramatorsk}}</ref> Борците, тврдејќи дека се членови на Донбаската народна милиција, подоцна ја зазеле полициската станица. Тие го отстраниле знакот на полициската станица и го кренале знамето на [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] над зградата. <ref name="militaproof">{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022227/|title=Приїжджі загарбники в Краматорську назвалися "народним ополченням"|date=12 April 2014|work=Ukrainska Pravda}}</ref> Потоа издале ултиматум во кој било наведено дека доколку градоначалникот и администрацијата на градот не се заколнат на верност кон Републиката до следниот понеделник, ќе ги отстранат од функцијата. <ref name="militaproof" /> ==== Горливка ==== Проруските милитанти наравиле обид да го освојат полицискиот штаб во [[Горливка]] на 12 април, но биле спречени. ''„Украинска правда“'' објавила дека полицијата изјавила дека целта на обидот за заземање била да се добие пристап до складиште за оружје. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022226/|date=12 April 2014|access-date=28 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:У Горлівці міліція відбила атаку сепаратистів на "зброю МВС"|trans-title=Horlivka police repelled a separatist attack on "Ministry of Internal Affairs weapons"}}</ref> Тие изјавиле дека ќе употребат сила доколку е потребно за да ја одбранат зградата од „криминалци и терористи“. <ref>{{Наведени вести|url=http://novosti.dn.ua/details/222549/|date=12 April 2014|access-date=28 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722094612/http://novosti.dn.ua/details/222549/|archive-date=22 July 2015|agency=Novosti.dn|language=ru|script-title=ru:Горловские милиционеры во всеоружии и готовы обороняться|trans-title=Horlivka militiamen fully armed and ready to defend}}</ref> До 14 април милитантите ја освоиле зградата по напнатата пресметка со полицијата. Некои членови на локалната полициска единица пребегнале во Донечката Народна Република порано во текот на денот, додека преостанатите полицајци биле принудени да се повлечат, дозволувајќи им на бунтовниците да ја преземат контролата врз зградата. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/2014/04/14/live-ukraine-pro-russian-attack-police-hq-in-horlivka/|title=Pro-Russian attack police HQ in Horlivka as Kyiv's deadline expires|date=14 April 2014|work=Euronews|access-date=14 April 2014}}</ref> Локалниот началник на полицијата бил заробен и тешко претепан од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/14/7022432/|date=14 April 2014|access-date=28 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:Аваков: Керівник міліції Горлівки – справжній офіцер – побитий, але живий|trans-title=Avakov: The Head of Police of Horlivka – a true officer – is battered but alive}}</ref> Заменик претседателот на градскиот совет на Горловка, [[Володимир Рибак]], бил киднапиран од маскирани мажи за кои се верува дека биле проруски милитанти на 17 април. Неговото тело подоцна било пронајдено во река во окупираниот Славјанск на 22 април. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.unian.net/politics/910433-v-reke-na-donetchine-nashli-telo-mujchinyi-pohojego-na-propavshego-deputata-iz-gorlovki-smi.html|date=22 April 2014|access-date=28 July 2015|language=ru|script-title=ru:В реке на Донетчине нашли тело мужчины, похожего на пропавшего депутата из Горловки|trans-title=A man's body, resembling the missing Horlivka councilor, has been found in a river in the Donetsk Region}}</ref> Зградата на градската администрација била заземена на 30 април, со што се зацврстила сепаратистичката контрола врз Горловка. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/pro-russian-separatists-seize-buildings-in-east-ukraines-horlivka/article18335644/|title=Pro-Russian separatists seize buildings in east Ukraine's Horlivka|date=30 April 2014|work=The Globe and Mail|access-date=30 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140430163031/http://www.theglobeandmail.com/try-it-now/?articleId=18335644|archive-date=30 April 2014|location=Toronto}}</ref> ==== Други населби ==== Други помали градови, како и владини згради, биле освоени од милитантите поддржани од Русија во Донбас. Во [[Бахмут|Артемивск]] (Бахмут) на 12 април, сепаратистите не успеале да ја освојат локалната канцеларија на Министерството за внатрешни работи, туку наместо тоа [[Битка за Артемивск|ја освоија]] зградата на градската администрација и го кренале знамето на ДНР над неа. Зградите на градската администрација во [[Енакиево]] и [[Друшкивка]] биле исто така освоени. Полицијата го одбила нападот на проруските милитанти врз канцеларијата на Министерството за внатрешни работи во [[Лиман (град)|Красни Лиман]] на 12 април, но зградата подоцна била освоена од сепаратистите по престрелка. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ghanaiannews.ca/ukraine-crisis-another-police-building-seized-in-east/|title=Ukraine Crisis: Another police building seized in east|publisher=Ghanaiannews.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014053700/http://www.ghanaiannews.ca/ukraine-crisis-another-police-building-seized-in-east/|archive-date=14 October 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците поврзани со Донбаската народна милиција окупирале регионална административна зграда во [[Харцизк]] на 13 април, а потоа и локална административна зграда во [[Ждановка]] на 14 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2014/9/20/timeline-ukraines-political-crisis|title=Timeline: Ukraine's political crisis|date=20 September 2014|access-date=20 September 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> На 12 април, необележани проруски милитанти го зазеле седиштето на Министерството за внатрешни работи во [[Донецк]] и две полициски станици без отпор, додека нападот врз канцеларијата на генералниот обвинител бил одбиен. По преговорите меѓу милитантите и оние во зградата, шефот на канцеларијата поднел оставка од својата функција. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022201/|title=Сепаратисти змусили керівника Донецької облміліції піти у відставку|date=12 April 2014|work=Ukrainska Pravda}}</ref> Според анонимни сведоци, некои милитанти носеле униформи на специјалните полициски сили [[Беркут (специјална полициска единица)|Беркут]], кои биле распуштени од новата влада по февруарската револуција. <ref name="teleapr12">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10763008/Fears-of-full-scale-Russian-invasion-as-eastern-Ukraine-cities-toppled.html|title=Fears of full-scale Russian invasion as eastern Ukraine cities toppled|last=Oliphant|first=Roland|date=12 April 2014|work=The Daily Telegraph|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10763008/Fears-of-full-scale-Russian-invasion-as-eastern-Ukraine-cities-toppled.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Милитантите, исто така, ја зазеле зградата на општинската администрација без отпор на 16 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2014/04/16/4d36b1b6-c532-11e3-b574-f8748871856a_story.html|title=Ukrainian troop defections escalate tensions in eastern Ukraine|date=16 April 2014|work=The Washington Post|access-date=16 April 2014}}</ref> Демонстрантите го кренале знамето на ДНР над зградите на градската администрација во [[Покровск|Красноармијск]] и [[Новоазовск]] на 16 април. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/728259|title=Protesters hoist Donetsk People's Republic's flag in Novoazovsk, Krasnoarmeisk|date=16 April 2014|work=Information Telegraph Agency of Russia|access-date=23 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204211051/http://tass.ru/en/world/728259|archive-date=4 February 2016}}</ref> Зградата на локалната администрација во [[Сиверск]] била слично заземена на 18 април. По преземањето, локалната полиција објавила дека ќе соработува со активистите. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304626304579509100018004342|title=Eastern Ukraine's Pro-Russian Activists Stand Fast|last=Sonne|first=Paul|date=18 April 2014|publisher=The Wall Street Journal|last2=White|first2=Gregory L.}}</ref> === Почеток на владина „Антитерористичка операција“ === [[Податотека:2014-04-15._Протесты_в_Донецке_001.jpg|мини|Барикадата пред зградата на регионалната државна администрација на Донецксо слоган кој ги повикува ЕУ и САД да „си одат дома“, алудирајќи на тврдења за западна интервенција.]] Првите смртни случаи во судирот во Донбас се случиле на 13 април, кога руските паравоени сили кои го окупирале Славјанск отвориле оган врз украинските офицери на СБУ на периферијата на градот. Капетанот на украинската Алфа група, Генадиј Биличенко, бил убиен, а неколку биле ранети, додека најмалку еден руски милитант бил убиен од возвратен оган. <ref>{{Наведена книга|title=Beyond Frozen Conflict|last=von Twickel|first=Nikolaus|date=2020|publisher=Bloomsbury Publishing|page=61}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/13/ukraine-president-warns-largescale-antiterrorist-operation-pro-russia-forces|title=Ukraine warns of 'large-scale operation' against pro-Russian forces after clashes|date=13 April 2014|work=[[The Guardian]]}}</ref> <ref name="Kyiv servicemen killed">{{Наведени вести|url=https://archive.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/at-least-24-servicemen-killed-during-ukraines-anti-terrorist-operation-348075.html|title=At least 24 servicemen killed during Ukraine’s anti-terrorist operation|date=18 May 2014|work=[[Kyiv Post]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://docs.un.org/en/A/73/PV.67|title=UN General Assembly, 73rd session: 67th plenary meeting|date=20 February 2019|publisher=[[United Nations]]|page=3|quote=President Poroshenko: The war claimed its first victim in Donbas on 13 April 2014. His name was Gennady Bilichenko. He was a Ukrainian officer and part of a group that had strict orders not to respond to provocations. Back then, we entertained the illusion that war was still avoidable. That group was ambushed near the city of Slovyansk. Gennady died from gunfire. Six days later, the same Russian officers detained Volodymyr Rybak, a local politician in Horlivka who wanted only to raise the Ukrainian flag in his town. At his side was 19-year-old activist Yuriy Popravko. They tortured them, split open their stomachs and pushed them, while still alive, into the river. That is how Russia’s war in Donbas started.}}</ref> Како одговор на сепаратистичкото освојување на Славјанск и Краматорск, нападите врз владините сили и полициските станици во Донбас и нивното одбивање да се предадат, Турчинов објавил дека украинските сили ќе започнат „Антитерористичка операција“ на 15 април. <ref name="news.biharprabha.com">{{Наведени вести|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/pro-russian-group-in-donetsk-declare-independence-from-ukraine/|title=Pro-Russian Group in Donetsk declare independence from Ukraine|access-date=7 April 2014|publisher=news.biharprabha.com|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Сепак, украинските сили биле доста слабо подготвени и операцијата наскоро била прекинета. <ref name="IrregularArmy">{{Наведена книга|url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISW%20Separatist%20ORBAT%20Holcomb%202017_Final.pdf|title=The Kremlin's Irregular Army|last=Holcomb|first=Franklin|publisher=Institute for the Study of War|year=2017|access-date=5 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120225729/https://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISW%20Separatist%20ORBAT%20Holcomb%202017_Final.pdf|archive-date=20 January 2022}}</ref> Рускиот паравоен командант Игор Стрелков изјавил дека украинските сили на почетокот биле „''исклучително претпазливи''“, бидејќи руските трупи биле натрупани на границата со Украина и Украинците не биле сигурни како ќе одговори Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who 'pulled the trigger of war' in Ukraine?|date=26 November 2014|work=[[Reuters]]|access-date=23 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231122231958/https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|archive-date=22 November 2023}}</ref> [[Податотека:Kramatorsk_situation_2014-04-12_and_04-16_EN.png|мини|Карта на битката кај Краматорск од 12 до 16 април]] Како дел од оваа контраофанзива, во [[Битка за Краматорск|битката за Краматорск]], украинските специјални сили го вратиле Краматорскиот аеродром на 15 април, по судир со Донбаската народна милиција. Украинските власти и руските медиуми соопштиле дека најмалку четворица бунтовници биле убиени, а неколку заробени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/04/16/world/europe/ukraine-russia.html|title=Ukraine Sends Force to Stem Unrest in East|last=Kramer|first=Andrew E.|date=15 April 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> <ref name="airfield">{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/turchynov-anti-terrorist-operation-has-begun-in-northern-donetsk-343563.html|title=Ukrainian troops in control of Donetsk Oblast's Kramatorsk airfield, Ukrainian deputy prime minister says several hundred Russian troops in Ukraine|date=16 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=3 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503234455/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/turchynov-anti-terrorist-operation-has-begun-in-northern-donetsk-343563.html|archive-date=3 May 2014}}</ref> Надвор од аеродромот, лути демонстранти го опколиле украинскиот командант на единицата, генерал-потполковник Васил Крутов и побарале да дознае зошто војниците „пукале врз локалното население“. Крутов изјавил дека немирите ги водат руските сили и „''Треба да го уништиме овој странски напаѓач''“. <ref name="krutovguardian">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/15/troops-fire-mob-ukraine-oleksandr-turchynov-general-vasily-krutov|title=Troops fire as locals in Kramatorsk confront Ukraine general Vasily Krutov|date=15 April 2014|work=The Guardian|access-date=14 April 2014}}</ref> На 16 април, 25-та воздушно-десантна бригада на Украина влегла во Краматорск во колони пешадиски борбени возила БМД-2. Тие биле блокирани од толпи цивили меѓу кои имаки и членови на руска диверзантско-терористичка група, според украинското министерство за одбрана. <ref name="BBC16Apr14">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27053500|title=Ukraine crisis: Military column 'seized' in Kramatorsk|date=16 April 2014|access-date=17 April 2014|publisher=BBC}}</ref> Една од колоните била опкружена и разоружана, а нивните шест оклопни возила биле запленети од руски паравоени сили, кои ги однеле во Славјанск. <ref name="BBC16Apr14" /> Истиот ден, голема толпа поддржана од руски паравоени сили запрела друга украинска оклопна колона во Пчолкино, пуштајќи ги да си одат дури откако војниците ги предале своите пушки. Поради ова, Турчинов објавил дека ќе ја распушти бригадата, иако ова подоцна било откажано. [[Податотека:BMDs_of_Sloviansk_self-defense.jpg|мини|Руски паравоени сили во Славјанск со пешадиско борбено возило БМД-2, 16 април 2014 година]] Во [[Мариупол]] на 17 април, тројца припадници на Донбаската народна милиција биле убиени, 11 ранети, а 63 уапсени по неуспешен напад врз база на украинската Национална гарда. На 17 април 2014 година, во [[Женева]] бил потпишан договор од претставници на Русија, Украина, ЕУ и САД. Во него се повикувало на прекин на огнот во Донбас, разоружување на сите нелегални вооружени групи и напуштање на сите нелегално окупирани згради и јавни места. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eeas.europa.eu/archives/docs/statements/docs/2014/140417_01_en.pdf|title=Geneva Statement on Ukraine|date=17 April 2014|publisher=[[European External Action Service]]}}</ref> Проруските паравоени сили одбиле да ги напуштат окупираните згради и одбиле да се разоружаат сè додека не се разоружа украинската националистичка група [[Десен Сектор]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/04/21/abductions-accusations-threaten-ukraine-agreement-a34398|title=Abductions, Accusations Threaten Ukraine Agreement|date=21 April 2014|work=[[The Moscow Times]]}}</ref> Украинската влада на 19 април 2014 година објавила дека ја прекинала контраофанзивата во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-27086511|title=Ukraine crisis: Kiev calls Easter truce in east|date=19 April 2014|work=BBC News}}</ref> На 20 април, сепаратистите во Енакиево ја напуштиле зградата на градската администрација таму, која ја окупирале од 13 април. И покрај ова, до 27 мај градот сè уште не бил под контрола на украинската влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/matthew-kaminski-contending-with-putins-hand-in-ukraines-badlands-1401233457|title=Contending With Putin's Hand in Ukraine's Badlands|last=Kaminski|first=Matthew|date=27 May 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=26 August 2014}}</ref> === Повторно започнување на украинската операција === [[Податотека:Andriivka_95th_Air_Mob_Bde_2014-05-02.jpg|мини|Украински војници од 95-та воздушно-десантна бригада надвор од селото Андриевка во близина на Славјанск, 2 мај 2014 година]] Украина повторно ја започнала застојната операција против проруските паравоени сили на 22 април, откако телото на локалниот советник [[Володимир Рибак]] било пронајдено фрлено во река во близина на Славјанск. <ref name="bbc22">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27118875|title=Ukraine alert as politician 'killed'|date=22 April 2014|work=BBC News}}</ref> Тој бил киднапиран на 17 април од страна на проруски милитанти откако се обидел повторно да го крене украинското знаме над зградата на градскиот совет на [[Горловка]]. Телата на активистите од [[Евромајдан|Мајдан]] Јуриј Поправко и Јуриј Дјаковски биле исто така пронајдени во реката. Сите тројца биле киднапирани, мачени, осакатени и убиени од страна на проруски милитанти. <ref name="HRW April 2014">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2014/04/28/ukraine-end-politically-motivated-abuses|title=Ukraine: End Politically Motivated Abuses|date=28 April 2014|publisher=[[Human Rights Watch]]}}</ref> <ref name="OHCHR-killings">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHRThematicReportUkraineJan2014-May2016_EN.pdf|title=Accountability for killings in Ukraine from January 2014 to May 2016|date=May 2016|publisher=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|pages=33-34}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.khpg.org/en/1555269923|title=Tortured to death for defending Ukraine. The first war crimes Russia brought to Donbas|date=17 April 2019|publisher=[[Kharkiv Human Rights Protection Group]]}}</ref> Тие станале првите цивили убиени од проруските сили во војната во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/society/1321966-poroshenko-street-in-free-horlivka-to-carry-tortured-ukrainian-activists-name.html|title=Poroshenko: Street in free Horlivka to carry tortured Ukrainian activist's name|date=17 April 2016|work=[[UNIAN]]}}</ref> Турчинов изјавил дека „''терористите кои ефикасно ја зедоа целата Донечка област како заложници сега отидоа предалеку''“. Проруските милитанти киднапирале повеќе од дваесетина луѓе, вклучувајќи новинари како што е Симон Островски. На 22 април, канцелариите на еден весник во Костјантинивка биле запалени, откако биле упатени закани поради критикување на милитантите. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/apr/24/ukraine-press-freedom|title=Ukrainian newspaper office burned down after threats|last=Greenslade|first=Roy|date=28 April 2014|work=The Guardian|access-date=28 April 2014}}</ref> На 21 април, демонстрантите се собрале на „народно собрание“ пред зградата на СБУ во Луганск и повикале на „народна влада“, барајќи или федерализација или приклучување кон Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/16/crisis-east-ukraine-city-by-city-guide-map|title=Crisis in east Ukraine: a city-by-city guide to the spreading conflict|last=Alan Yuhas and Tom McCarthy|date=16 April 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> На ова собрание, тие го избрале [[Валери Болотов]] за „народен гувернер“. <ref>{{Наведени вести|url=http://vesti-ukr.com/donbass/48519-v-lugansve-vybrali-narodnogo-gubernatora|title=В Луганске выбрали "народного губернатора" &#124; Донбасс &#124; Вести|date=22 November 2013|work=Вести|access-date=26 August 2014|publisher=Vesti.ua}}</ref> Биле објавени два референдуми, едниот што ќе се одржи на 11 мај за да се утврди дали регионот Луганск треба да бара поголема автономија, а другиот закажан за 18 мај за да се утврди дали регионот треба да се придружи на Русија или да прогласи независност. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/21/7023176/|title=У Луганську сепаратисти вирішили провести два референдуми &#124; Українська правда|work=Ukrainska Pravda|accessdate=26 August 2014}}</ref> Министерството за внатрешни работи објавило дека градот [[Свјатогорск]], во близина на Славјанск, бил повторно преземен од украинските трупи на 23 април. Покрај тоа, Министерството за одбрана соопштило дека ја презело контролата врз сите точки од стратешко значење во областа околу [[Краматорск]]. На 24 април, од 70 до 100 бунтовници вооружени со автоматски пушки и ракетни лансери извршиле напад на складиште за оружје во Артемивск. <ref name="depotaz">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-armed-forces-repel-attack-by-gunmen-on-military-compound-in-artemivsk-344883.html|title=Eastern cities Artemivsk, Mariupol latest targets in Ukraine anti-terror operation|last=Miller|first=Christopher J.|date=24 April 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424133534/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-armed-forces-repel-attack-by-gunmen-on-military-compound-in-artemivsk-344883.html|archive-date=24 April 2014}}</ref> Во складиштето имало околу 30 [[Тенк|тенкови]]. Украинските трупи се обиделе да се борат против бунтовниците, но биле принудени да се повлечат откако многу војници биле ранети од бунтовничкиот оган. Околу 30 милитанти го зазелр полицискиот штаб во Константиновка на 28 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://themoscowtimes.com/articles/pro-russian-separatists-seize-government-buildings-in-konstantinovka-34705|title=Separatists Seize Konstantinovka Police Headquarters in Eastern Ukraine|date=28 April 2014|work=The Moscow Times|access-date=28 April 2014}}</ref> [[Податотека:Ukrainian_soldiers_near_Kramatorsk.jpg|мини|Украински војници во близина на Краматорск, 25 април 2014 година]] На 24 април, Аваков изјавил дека украинските сили ја зазеле градската администрација во [[Мариупол]], по [[Битка за Мариупол (мај-јуни 2014)|судир]] со проруските демонстранти таму. <ref name="mariupolapril24reuters">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-mariupol-idUSBREA3N1C620140424|title=Separatists surround 'liberated' Ukraine city hall|date=24 April 2014|work=Reuters|access-date=28 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427035137/https://www.reuters.com/article/2014/04/24/us-ukraine-crisis-mariupol-idUSBREA3N1C620140424|archive-date=27 April 2014}}</ref> И покрај ова, извештајот на Би-Би-Си изјавил дека иако се чини дека украинските трупи и градоначалникот на Мариупол влегле во зградата рано наутро, украинските трупи ја напуштиле до попладне. Локалните проруски активисти ги обвиниле украинските националисти за нападот врз зградата, но рекле дека ДНР ја вратила контролата. Претставничка на Републиката, Ирина Воропоева, изјавила: „''Ние, Донечката Народна Република, сè уште ја контролираме зградата. Имаше обид за провокација, но сега тоа е завршено''.“ <ref name="mariupolapril24reuters" /> Истиот ден, украински владини претставници изјавиле дека вооружените сили имале намера да го вратат градот Славјанск, но дека зголемената закана од „руска инвазија“ ги запрела овие операции. <ref name="kp24" /> Руските сили се мобилизирале на 10 километри од украинската граница. <ref name="kp24">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/5-dead-one-wounded-as-anti-terror-operation-continues-in-sloviansk-live-updates-344902.html|title=Senior security official: Anti-terror operation suspended as Russian troops amass on border|date=24 April 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424133143/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/5-dead-one-wounded-as-anti-terror-operation-continues-in-sloviansk-live-updates-344902.html|archive-date=24 April 2014}}</ref> До 6 мај, 14 украински војници загинале, а 66 биле повредени во борбите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/14-servicemen-die-66-injured-during-special-operation-in-eastern-ukraine-346679.html|title=14 servicemen die, 66 injured during special operation in eastern Ukraine|date=7 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508130729/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/14-servicemen-die-66-injured-during-special-operation-in-eastern-ukraine-346679.html|archive-date=8 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Бунтовниците ги презеле канцелариите на регионалната државна телевизиска мрежа на 27 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-separatists-tv-idUSBREA3Q0CZ20140427|title=Separatists seize control of TV HQ in east Ukraine city|date=27 April 2014|work=Reuters|access-date=28 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427204110/https://www.reuters.com/article/2014/04/27/us-ukraine-separatists-tv-idUSBREA3Q0CZ20140427|archive-date=27 April 2014}}</ref> Откако го зазеле радиодифузниот центар, милитантите почнале да емитуваат руски телевизиски канали. На 27 април била прогласена [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] (ЛНР). <ref name="en.itar-tass.com">{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/729768|title=ITAR-TASS: World – Federalization supporters in Luhansk proclaim people's republic|date=20 May 2010|access-date=26 August 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Претставниците на Републиката побарале украинската влада да обезбеди амнестија за сите демонстранти, да го воведе рускиот јазик како службен јазик и да одржи референдум за статусот на регионот. Тие издале ултиматум во кој се наведувало дека доколку Киев не ги исполни нивните барања до 14:00 часот на 29 април, ќе започнат востание заедно со востанието на [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]]. <ref name="en.itar-tass.com" /> На 29 април, зградата на градската администрација во [[Первомајск]] била преземена од бунтовниците на [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]], кои потоа го кренале своето знаме над неа. <ref name="ReferenceA">{{Наведени вести|url=http://www.unian.net/politics/914397-ukrainskie-voyska-vyishli-iz-kramatorska-smi.html|date=4 May 2014|access-date=14 May 2014|agency=Ukrainian Independent Information Agency|language=ru|script-title=ru:Украинские войска вышли из Краматорска|trans-title=Ukrainian troops have withdrawn from Kramatorsk}}</ref> <ref name="lugradar.net">{{Наведена мрежна страница|url=http://lugradar.net/2014/04/13915|date=30 April 2014|publisher=Lugradar.net|language=ru|script-title=ru:Красный Луч и Первомайск "слились". Кто дальше?|trans-title=Krasnyi Luch and Pervomaisk have "merged." Who next?|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513012527/http://lugradar.net/2014/04/13915|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Во Красниј Луч, градската администрација се согласила на барањата на сепаратистичките активисти да ги поддржи референдумите за статусот на Донецк и Луганск од 11 мај, по што било кренато руското знаме над зградата на градската администрација. Бунтовниците ја окупирале зградата на градската администрација во [[Кадиевка]] на 1 мај. Подоцна во текот на неделата, тие ја зазеле локалната полициска станица, деловниот центар и зградата на СБУ. <ref>{{Наведени вести|url=http://fakty.ua/181184-nikakih-nacionalisticheskih-idej-u-nas-net-my-prosto-za-edinuyu-ukrainu-i-ne-hotim-v-rossiyu|title=Никаких националистических идей у нас нет. Мы просто за единую Украину и&nbsp;... – Газета "ФАКТЫ и комментарии|access-date=14 May 2014|publisher=Fakty.ua}}</ref> Активистите во [[Ровенки]] окупирале полициска зграда на 5 мај, но брзо ја напуштиле. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gigamir.net/news/kyiv/pub795629|title=Жительница города Ровеньки: "Люди не понимают, что такое "Луганская республика", но референдума хотят" (Люди рассказывают, что не доверяют новой власти, ждут, когда их освободят от "нехороших людей", и хотят остаться в составе Украины)|publisher=Gigamir.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509010721/http://gigamir.net/news/kyiv/pub795629|archive-date=9 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Истиот ден, полициската станица во [[Славјаносербск]] била заземена од припадници на [[Армија на Југоистокот|Армијата на Југоистокот]], поврзана со [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lugradar.net/2014/05/13992|date=5 May 2014|publisher=Lugradar.net|language=ru|script-title=ru:Славяносербская милиция перешла на сторону сепаратистов|trans-title=Slavyanoserbsk militia sided with the separatists|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513012659/http://lugradar.net/2014/05/13992|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Градот [[Антрацит]] бил окупиран од голем број [[Донски Козаци]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.huffingtonpost.com/dmitry-tymchuk/putin-ukraine-separatists_b_5274906.html|title=Putin's Tourists Enter Ukraine &#124; Dmitry Tymchuk|date=6 May 2014|work=HuffPost|access-date=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците продолжиле да ја заземаат канцеларијата на обвинителот во [[Севјеродонецк]] на 7 мај. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://potok.ua/2014/05/08/severodoneck-separatisty-zaxvatili-zdanie-prokuratury.html|title=Северодонецк: сепаратисты захватили здание прокуратуры " ИИИ "Поток" &#124; Главные новости дня|publisher=Potok.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513011556/http://potok.ua/2014/05/08/severodoneck-separatisty-zaxvatili-zdanie-prokuratury.html|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Следниот ден, поддржувачите на [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] ги зазеле владините згради во [[Старобилск]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.obzor.lg.ua/news/starobelsk35698|title=КИУ: Вчера в Старобельске штурмовали райгосадминистрацию|publisher=OBZOR.lg.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513052246/http://www.obzor.lg.ua/news/starobelsk35698|archive-date=13 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> По владината контраофанзива како дел од „Антитерористичката операција“ во Донечката Област на 2-3 мај, бунтовниците биле протерани од окупираната зграда на СБУ во Краматорск. И покрај ова, украинските трупи брзо се повлекле од градот од непознати причини, а сепаратистите брзо ја вратиле контролата. Спорадични борби продолжиле до 5 јули, кога бунтовниците се повлекле од Краматорск. <ref name="BBCkramawith">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28177020|title=Donetsk rebels in mass withdrawal|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> [[Податотека:Standoff_between_locals_and_Ukrainian_forces_in_Mariupol,_9_May_2014_(3).jpg|мини|Престрелка меѓу проруските активисти и украинските сили во [[Мариупол]], 9 мај 2014 година]] Рано наутро на 7 мај, Националната гарда ја вратила градската администрација во Мариупол по жестоките борби со бунтовниците во текот на ноќта. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com//news/world/ukrainian-forces-retake-city-hall-in-eastern-port-of-mariupol/article18505621/?click=dlvr.it|title=Putin cools rhetoric, but NATO disputes claims of troop pullback|date=7 May 2014|work=The Globe and Mail|access-date=14 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140515123018/http://www.theglobeandmail.com/try-it-now/?articleId=18505621|archive-date=15 May 2014|location=Toronto}}</ref> Антивладините демонстранти изјавиле дека владините сили употребиле солзавец за време на операцијата, што резултирало со повреди кога демонстрантите се обиделе повторно да ја окупираат зградата откако Националната гарда се повлекла. <ref name="ada242daw">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-mariupol-idAFKBN0DN0XF20140507|title=Ukraine forces briefly occupy city hall in eastern Mariupol|last=Robinson|first=Matt|date=7 May 2014|work=Reuters|access-date=7 November 2020|language=en}}</ref> До утрото на 7 мај, знамето на ДНР повторно се веело над зградата. <ref name="ada242daw" /> Судирите меѓу владините сили и проруските групи ескалирале на почетокот на мај кога зградата на градската администрација накратко била повторно преземена од страна на [[Национална гарда на Украина|Украинската Национална гарда]]. Проруските сили брзо ја вратиле зградата. <ref name="aljazeera.com">{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/indepth/interactive/2014/05/timeline-ukraine-pro-russian-unrest-20145912017783471.html|title=Timeline: Ukraine's pro-Russian unrest|last=Varshalomidze|first=Tamila|date=26 June 2014|access-date=27 November 2015|publisher=Al Jazeera}}</ref> Потоа милитантите започнале напад врз локална полициска станица, што ја натерало украинската влада да испрати воени сили. Престрелките меѓу војниците и локалните демонстранти предизвикало зградата на градската администрација да биде запалена. Владините сили не биле успешни во протерувањето на проруските сили, што само дополнително ги разгорело тензиите во Мариупол. Украинските трупи започнале уште еден напад врз бунтовниците во Мариупол на 9 мај. Полициска зграда окупирана од бунтовници била запалена од владините сили, предизвикувајќи бунтовниците да побегнат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/mariupol-police-station-fire-21-3518352|title=21 dead as Ukraine police station set on fire in a bid to drive out pro-Russians|last=Keegan|first=Simon|date=9 May 2014|work=Daily Mirror|accessdate=26 August 2014}}</ref> Министерот за внатрешни работи Аваков изјавил дека 60 бунтовници ја нападнале полициската зграда, а не украинските трупи и дека полицијата и другите владини сили успеале да ги одбијат бунтовниците. Помеѓу шест и дваесет милитанти биле убиени, заедно со еден полицаец. <ref name="newsinfo">{{Наведени вести|url=http://newsinfo.inquirer.net/601080/at-least-7-dead-in-southeastern-ukraine-port-city|title=At least 7 dead in southeastern Ukraine port city|date=10 May 2014|work=Philippine Daily Inquirer|access-date=26 August 2014}}</ref> Четири милитанти биле заробени, а пет полицајци биле ранети. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/may/09/ukraine-crisis-mariupol-police-station|title=Ukraine crisis: 'three people killed' in fighting at Mariupol police station|date=9 May 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> За време на борбите, проруските демонстранти заплениле еден оклопен транспортер, а потоа го барикадирале центарот на градот со гуми. Истиот ден, сепаратистите кои се обидувале да ги разоружаат украинските трупи во близина на Донецк биле пречекани со предупредувачки истрели, а 100 биле приведени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unn.com.ua/uk/news/1340433-za-donetskom-viyskovi-zatrimali-blizko-sotni-separatistiv|title=By Donetsk military detained about a hundred separatists|date=9 August 2013|publisher=Unn.com.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509234730/https://www.unn.com.ua/uk/news/1340433-za-donetskom-viyskovi-zatrimali-blizko-sotni-separatistiv|archive-date=9 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Исто така, неименуван свештеник на [[Украинска Православна Црква - Московски Патријархат|УПЦ-МП]] се обидел да преговара со сепаратистите во близина на Дружкивка, но подоцна бил убиен откако бил застрелан осум пати. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/news/politics/1670990-terroristy_ubili_pravoslavnogo_svyashchennika_smi.htm|title=Террористы убили православного священника – СМИ|last=ЛIГАБiзнесIнформИнформационное агентство|date=9 May 2014|publisher=News.liga.net|accessdate=26 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-orthodox-church-confirms-priest-murdered-in-donetsk-region-347180.html|title=Ukrainian Orthodox Church confirms priest murdered in Donetsk region|date=10 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902042404/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-orthodox-church-confirms-priest-murdered-in-donetsk-region-347180.html|archive-date=2 September 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> === Мај 2014: борби по референдумот === [[Податотека:Karlovka_23_May_2014.jpg|мини|Црквата „Свето Богојавление“ во Карловка на 23 мај, со чаури од куршуми на асфалтот во преден план.]] На 12 мај било објавено дека, по [[Референдуми за статусот на Донбас (2014)|референдумот за локална автономија]], водачот на Донбаската народна милиција, [[Игор Гиркин]], се прогласил за „врховен командант“ на Донбаската народна република. Во својот декрет, тој побарал сите војници стационирани во регионот да му се заколнат на верност во рок од 48 часа и изјавил дека сите преостанати украински војници во регионот ќе бидат „''уништени на лице место''“. Потоа, тој побарал од [[Русија|Руската Федерација]] воена поддршка за заштита од „''заканата од интервенција на НАТО''“ и „''геноцид''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.businessweek.com/news/2014-05-12/russia-signals-respect-for-ukraine-s-separatist-referendums|title=Ukraine Rebels Seek to Join Russia as Gas Deadline Is Set|last=Daryna Krasnolutska|date=12 May 2014|work=Bloomberg Business Week|access-date=12 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513065029/http://www.businessweek.com/news/2014-05-12/russia-signals-respect-for-ukraine-s-separatist-referendums|archive-date=13 May 2014|last2=Kateryna Choursina|last3=Anton Doroshev}}</ref> [[Павел Губарев]], претседател на Донбаската народна република, вовел воена состојба на 15 мај и се заколнал на „тотално уништување“ на украинските сили доколку не се повлечат од Донбас до 21:00 часот. Слично на тоа, претседателот на Луганската народна република, [[Валериј Болотов]], прогласил воена состојба на 22 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.rttnews.com/2326351/11-ukrainian-soldiers-killed-in-attack-by-pro-russian-separatists-in-east.aspx?type=gn|title=11 Ukrainian Soldiers Killed in Attack By Pro-Russian Separatists in East|date=22 May 2014|access-date=26 August 2014|publisher=Rttnews.com}}</ref> Магнатот за челик со седиште во Донецк, [[Ринат Ахметов]], ги повикал своите 300.000 вработени во регионот Донецк на „''митинг против сепаратистите''“ на 20 мај. Сирени се огласиле напладне во неговите фабрики за да го означат почетокот на митингот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/ukrainian-tycoons-calls-for-rallies-against-separatists-go-largely-unheeded/2014/05/20/567deaae-e00e-11e3-9743-bb9b59cde7b9_story.html|title=Ukrainian tycoon's calls for rallies against separatists go largely unheeded|date=20 May 2014|work=The Washington Post|access-date=20 May 2014}}</ref> Таканаречен „Марш на мирот“ се одржал во [[Донбас Арена|Донбас Арената]] во градот [[Донецк]], придружен со автомобили што свиреле со сирени напладне. [[BBC News]] и ''[[Украинска правда]]'' објавиле дека некои возила биле нападнати од сепаратисти и дека вооружени лица ги предупредиле канцелариите на неколку градски такси услуги да не учествуваат. На 16 мај, работниците во челичарницата „Метинвест“, заедно со локалната полиција и безбедносните сили, ги избркале бунтовниците од градската администрација и другите окупирани владини згради во градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-pro-russian-insurgents-retreat-from-buildings-in-mariupol-1.2644943|title=Ukraine: Pro-Russian insurgents retreat from buildings in Mariupol|date=16 May 2014|access-date=26 August 2014|publisher=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref> Повеќето бунтовници го напуштиле градот, а за малкуте што останале се вели дека останале невооружени. И покрај ова, седиштето на Донечката Народна Република останало недопрено, а проруските демонстранти сè уште можеле да се видат пред изгорената градска администрација. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2014/05/18/world/europe/mariupol-urkraine-leadership-vacuum/|title=Who's in charge here? In one eastern Ukrainian city, answer isn't clear|last=Richard Allen Greene|date=19 May 2014|access-date=4 June 2015|publisher=CNN}}</ref> Како одговор на одбивањето на Ахметов да плати даноци на Донечката Народна Република, на 20 мај претседателот на Државниот совет на ДНР, [[Денис Пушилин]], објавил дека Републиката ќе се обиде да го национализира имотот на Ахметов. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/05/20/7025874/|date=20 May 2014|access-date=30 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:Сепаратисти відповіли Ахметову оголошенням "націоналізації"|trans-title=Separatists responded to Akhmetov with an announcement of "nationalisation"}}</ref> На 25 мај, помеѓу 2.000 и 5.000 демонстранти марширале до вилата на Ахметов во градот Донецк и побарале национализација на имотот на Ахметов, скандирајќи „''Ахметов е непријател на народот''!“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/733219|title=Donetsk republic, Akhmetov's reps fail to agree on his companies' nationalization|date=25 May 2014|access-date=27 May 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> [[Податотека:Volnovakha_checkpoint_attack.png|мини|Напад на контролниот пункт Волноваха, 22 мај 2014 година]] На 22 мај, 18 украински војници биле убиени за време на напад на бунтовниците врз контролен пункт на армијата во близина на градот [[Волнаваха]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-army-death-toll-in-volnovakha-soars-to-18-349005.html|title=Ukrainian army death toll in Volnovakha soars to 18|date=23 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523225452/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-army-death-toll-in-volnovakha-soars-to-18-349005.html|archive-date=23 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Три оклопни транспортери и неколку камиони биле уништени во нападот, додека еден бунтовник бил убиен. <ref>{{Наведени вести|url=http://bigstory.ap.org/article/russian-trains-planes-move-army-away-ukraine|title=AP journalists see 11 dead at Ukraine checkpoint|date=22 May 2014|access-date=22 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140522123057/http://bigstory.ap.org/article/russian-trains-planes-move-army-away-ukraine|archive-date=22 May 2014|agency=Associated Press}}</ref> Истиот ден, конвој составен од 100 војници се обидел да премине мост кај Рубижне, Луганска област, и да напредува на територијата што ја држат бунтовниците. Тие биле нападнати од заседа од група од помеѓу 300 и 500 бунтовници. По борбите што траеле во текот на целиот ден, војниците биле принудени да се повлечат. За време на борбите биле убиени помеѓу два и четиринаесет војници и помеѓу седум и дваесет бунтовници. Три пешадиски борбени возила на армијата и еден камион биле уништени, а уште три оклопни возила биле заробени од бунтовниците. <ref name="KyivPost26May14" /> <ref name="npr.org">{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303749904579579601942418022|title=Putin Promises To Respect Ukraine's Election|last=Alpert|first=Lukas I.|date=23 May 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=14 October 2014}}</ref> Министерството за внатрешни работи изјавило дека некои бунтовници се обиделе да влезат во Луганската област од Русија, но биле одбиени од граничната полиција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/news/2014-05-22/ukraine-deaths-in-clashes-with-pro-russian-separatists/5472190|title=Ukraine crisis: Seventeen killed in clashes with pro-Russian separatists near Donetsk – ABC News (Australian Broadcasting Corporation)|date=22 May 2014|publisher=Australian Broadcasting Corporation|accessdate=26 August 2014}}</ref> По декларацијата на Павел Губарев за основање на „ Партијата Нова Русија“ на 22 мај, претставниците на републиките Донецк и Луганск потпишале договор за создавање на [[Конфедерација|конфедеративната]] држава [[Новорусија (конфедерација)|Нова Русија]]. Сепаратистите планирале да ги вклучат поголемиот дел од јужните и источните региони на Украина во новата конфедерација, вклучувајќи ги клучните градови [[Харков]], [[Херсон]], [[Днепар (град)|Днепар]], [[Николаев]], [[Запорожје]] и [[Одеса]]. Потпишаната декларација ја утврдило позицијата на руското православие како државна религија и намерата за национализација на клучните индустрии. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/welcome-to-new-russia/|title=Welcome to New Russia|last=Babiak|first=Mat|date=22 May 2014|work=Ukrainian Policy|access-date=16 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523114538/http://ukrainianpolicy.com/welcome-to-new-russia/|archive-date=23 May 2014}}</ref> [[Податотека:NAF_checkpoint_in_Semenivka.png|десно|мини|Сепаратисти од „ 1-виот Славјански баталјон “ во Семеновка со знамето на „Нова Русија“ (''Новорусија'') во јуни 2014 година]] Единица на провладиниот баталјон Донбас, доброволна паравоена единица, направила обид да напредува кон сепаратистички контролен пункт во близина на селото Карливка, северозападно од градот Донецк, на 23 мај. <ref name="battalionambushed">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-donbas-battalion-ambushed-in-donetsk-oblast-village-at-least-one-killed-349026.html|title=Ukrainian Donbas Battalion ambushed in Donetsk Oblast village; at least five killed|last=Mark Rachkevych|date=23 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523183136/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-donbas-battalion-ambushed-in-donetsk-oblast-village-at-least-one-killed-349026.html|archive-date=23 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Тие биле нападнати од група од 150 до 200 сепаратисти, поддржани од еден од заробените оклопни транспортери. Провладината паравоена единица била опкружена од сепаратистите и била побројна шест спрема еден сè додека борците поврзани со националистичкиот [[Десен Сектор|Десен сектор]] не ги пробиле сепаратистичките линии за да им дозволат на некои членови на групата да избегаат. Петмина припадници на баталјонот Донбас биле убиени, заедно со четворица сепаратисти. Дваесет припадници на провладините паравоени сили биле ранети, а најмалку четворица биле заробени. Вклученоста на Десен Сектор била оспорена од раководството на баталјонот Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://zn.ua/UKRAINE/is-batalon-donbass-otricaet-uchastie-pravogo-sektora-v-stolknoveniyah-pod-karlovkoy-23-maya-145716_.html|title=ИС: Батальон "Донбасс" отрицает участие "Правого сектора" в столкновениях под Карловкой 23 мая – Украина|last=публикация Дмитрия Тымчука.|publisher=zn.ua|accessdate=12 June 2014}}</ref> Прорускиот лидер [[Игор Безлер]] изјавил дека ги погубил сите заробени паравоени сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/05/23/7026275/|title="Бєс" Заявив Командиру "Донбасу", Що Вбив Усіх Полонених|work=Ukrainska Pravda|accessdate=26 August 2014}}</ref> Друг сепаратистички лидер потврдил дека четворица од нивните борци биле убиени, а исто така изјавил дека загинале десет провладини паравоени сили и двајца цивили. Во текот на истиот ден, двајца проруски сепаратисти биле убиени за време на нападот на провладината паравоена група „Украински баталјон“ врз окупирана зграда на локалната самоуправа во [[Торез]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?two_killed_and_two_more_wounded_in_torez_donetsk_regional_administration_reports&objectId=446161&lang=en|title=Two killed and two more wounded in Torez, Donetsk regional administration reports|publisher=24tv.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528041115/http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?two_killed_and_two_more_wounded_in_torez_donetsk_regional_administration_reports&objectId=446161&lang=en|archive-date=28 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> === Ескалација во мај и јуни 2014 година === ==== Прва битка за Донечкиот аеродром ==== Утрото на 26 мај, 200 проруски бунтовници, вклучувајќи ги и членовите на баталјонот Восток, го зазеле главниот терминал на [[Донечки меѓународнен аеродром|меѓународниот аеродром]] во [[Донецк]], поставиле блокади на патот околу него и побарале владините сили да се повлечат. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/05/28/world/europe/ukraine.html|title=Dozens of Separatists Killed in Ukraine Army Attack|last=A. Roth and S. Tavernise|date=27 May 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2014}}</ref> Набргу по објавувањето на овие барања, Украинската национална гарда им издала ултиматум на сепаратистите, барајќи од нив да се предадат. Ова подоцна било одбиено. Владините сили потоа започнале напад врз сепаратистичките позиции на аеродромот со падобранци и воздушни напади. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnn.com/2014/05/27/world/europe/ukraine-crisis/index.html|title=Ukraine: Fighting closes Donetsk airport, claims dozens of lives|last=Paton Walsh|first=Nick|date=27 May 2014|access-date=13 November 2019|publisher=CNN|last2=Smith-Spark|first2=Laura}}</ref> Владините сили користеле напаѓачки хеликоптери. Тие пукале преку противвоздушен топ. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainians-vote-in-momentous-may-25-election-to-pick-nations-fifth-president-live-updates-349211.html|title=Ukrainian army battles Kremlin-backed separatists in Donetsk; at least one civilian killed in crossfire|date=26 May 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Се проценува дека 40 бунтовници загинале во борбите, а некои цивили биле затекнати во вкрстен оган. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-fighting-idUKKBN0E70N820140527|title=Reuters Fighting rages in Ukraine eastern city, dozens dead|last=Zawadzki|first=Sabina|date=27 May 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202121518/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-fighting-idUKKBN0E70N820140527|archive-date=2 December 2016}}</ref> Помеѓу 15 и 35 бунтовници биле убиени во еден инцидент со пријателски оган, кога два камиони што превезувале ранети борци од аеродромот биле нападнати од бунтовници, мешајќи ги со украинските сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-i-was-a-separatist-fighter/25455466.html|title=Interview: I Was A Separatist Fighter In Ukraine|last=Shakirov|first=Mumin|date=2014-07-13|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|accessdate=2019-09-11}}</ref> За време на борбите на аеродромот, „[[Дружба Арена]]“ во градот Донецк била ограбена од проруски бунтовници, кои ја ограбиле зградата и уништиле опрема за надзор, а потоа ја запалиле. <ref name="reut27">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighting-idUSKBN0E70OA20140527|title=Fighting rages in eastern Ukraine city, dozens dead|date=27 May 2014|work=Reuters}}</ref> Истовремено, полицијата во Донецк соопштила дека бунтовниците убиле двајца полицајци во блискиот град Хорливка. ''„Москва Тајмс“'' објавил дека двајцата мажи биле погубени затоа што „''ја прекршиле својата заклетва кон Донечката Народна Република''“. Бунтовниците поврзани со Луганската Народна Република нападнале единица на украинската Национална гарда во раните утрински часови на 28 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.enca.com/world/ukraine-forces-attacked-suffer-losses-lugansk|title=Ukraine forces attacked, suffer losses in Lugansk|date=28 May 2014|access-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140529152546/http://www.enca.com/world/ukraine-forces-attacked-suffer-losses-lugansk|archive-date=29 May 2014|publisher=ENCA}}</ref> [[Михајло Ковал]], министерот за одбрана, на 30 мај изјавил дека украинските владини сили „''целосно ги исчистиле''“ бунтовниците од јужните и западните делови на Донечката Област и северниот дел на Луганската Област. <ref>{{Наведени вести|url=https://au.news.yahoo.com/world/a/23991750/ukraine-completely-clears-part-of-separatist-east-from-rebels/|title=Ukraine completely clears part of separatist east from rebels – Yahoo!7|date=30 May 2014|access-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531110011/https://au.news.yahoo.com/world/a/23991750/ukraine-completely-clears-part-of-separatist-east-from-rebels/|archive-date=31 May 2014|publisher=Yahoo! News}}</ref> Во меѓувреме, внатрешен државен удар го заменил раководството на Донечката Народна Република, а некои тела на руски борци убиени во битката на аеродромот биле репатрирани во Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10863933/Ukraines-rebels-in-crisis-after-Donetsk-coup.html|title=Ukraine's rebels in crisis after Donetsk 'coup'|last=Oliphant|first=Roland|date=29 May 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=12 June 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10863933/Ukraines-rebels-in-crisis-after-Donetsk-coup.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> ==== Опсада на граничниот премин Луганск ==== Двајца сепаратисти биле убиени во престрелка со украинските граничари на 31 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/05/31/i-was-held-at-gunpoint-by-ukraine-rebels.html|title=I Was Held at Gunpoint by Ukraine Rebels|last=Anna Nemtsova|date=31 May 2014|work=The Daily Beast|access-date=26 August 2014|publisher=Thedailybeast.com}}</ref> Два дена подоцна, пет сепаратисти биле убиени кога 500 сепаратисти нападнале граничен пункт во Луганската Област. Единаесет граничари и осум сепаратисти биле ранети за време на борбите, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jun/02/pro-russion-rebels-killed-in-attack-on-east-ukraine-border-base|title=Ukraine: pro-Russia rebels killed attempting to storm border guard base|last=Luke Harding and agencies in Luhansk|date=2 June 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> во кои загинал и еден цивил. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-luhansk-violence-idUKKBN0EE25420140603|title=Fog of war falls heavy after violence in eastern Ukraine region|last=Thomas Grove|date=3 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170321075942/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-luhansk-violence-idUKKBN0EE25420140603|archive-date=21 March 2017}}</ref> ==== Воздушен напад на Луганск на 2 јуни ==== [[Податотека:Луганська_ОДА_після_удару.jpg|мини|Штета на зградата на [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]] во Луганск на 2 јуни 2014 година]] На 2 јуни, осум лица биле убиени, а повеќе од 20 биле ранети во серија експлозии што ја погодиле окупираната зграда на [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]] во градот Луганск. <ref name="CNN-2014-06-03">{{Наведување|last=Magnay|first=Diana|title=Air attack on pro-Russian separatists in Luhansk kills 8, stuns residents|date=3 June 2014|url=https://edition.cnn.com/2014/06/03/world/europe/ukraine-luhansk-building-attack/index.html?hpt=hp_c1|publisher=CNN|access-date=4 June 2014|last2=Tom Lister}}</ref> Сепаратистите го обвиниле инцидентот за воздушен напад на владата, додека украинските власти го негирале ова и тврделе дека експлозиите биле предизвикани од залутан проектил земја-воздух испукан од бунтовниците. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ewn.co.za/2014/06/02/Two-killed-in-Ukraine-explosion|title=At least two killed in Ukraine explosion|date=2 June 2014|publisher=Ewn.co.za|accessdate=26 August 2014}}</ref> [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ) објавила извештај следниот ден, наведувајќи дека врз основа на „''ограничено набљудување''“, тие веруваат дека експлозијата е предизвикана од воздушен напад, поддржувајќи ги тврдењата на сепаратистите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/heavy-fighting-in-eastern-ukraine-as-government-restarts-active-phase-of-anti-terror-operation-350453.html|title=Two Ukrainian troops killed in battles with insurgents on 3 June; OSCE says Luhansk blast on June 2 likely caused by airstrike (UPDATES, VIDEO)|last=Christopher J. Miller|date=3 June 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Истрагата на CNN пронашла јасни докази дека нападот дошол од воздух, а моделот на кратерите покажал употреба на стандардна опрема на [[Су-25]], ловец за копнен напад, и [[Су-27]] - двата борбени авиони управувани од Украина. Иако [[Русија|Руската Федерација]] го користи и Сухој Су-27, тој не бил споменат во вестите на CNN како можност. [[Радио Слободна Европа|Радио Слободна Европа,]] исто така, заклучил дека „''И покрај негирањата, сите докази за смртоносна експлозија укажуваат на Киев''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-unspun-luhansk-blast/25410384.html|title=Despite Denials, All Evidence For Deadly Explosion Points To Kyiv|date=4 June 2014|access-date=4 May 2017|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> CNN соопштил дека ова е прв пат цивили да бидат убиени во напад на украинските воздухопловни сили за време на проруските немири во Донбас во 2014 година. Следниот ден, [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] прогласила тридневна жалост во градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://vesti-ukr.com/donbass/54943-bolotov-objavil-v-luganske-trehdnevnyj-traur-po-pogibshim|title=Болотов объявил в Луганске трехдневный траур по погибшим (Bolotov declared a three-day mourning over the killed in Luhansk)|date=3 June 2014|work=Вести vesti-ukr|access-date=28 May 2017}}</ref> ==== Продолжување на борбите ==== [[Податотека:2014-06-03._Протесты_в_Донецке_015.JPG|мини|Припадници на баталјонот Восток ја демонтираат барикадата во Донецк, [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]], на 3 јуни 2014 година.]] Владите сили уништиле сепаратистичко упориште во Семеновка и ја вратиле контролата врз [[Лиман (град)|Красниј Лиман]] на 3 јуни. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine-abroad/northern-donetsk-region-cleared-of-insurgents-part-of-luhansk-region-border-closed-350518.html|title=Northern Donetsk region cleared of insurgents, part of Luhansk region border closed|date=3 June 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Двајца војници биле убиени во борбите, а четириесет и пет биле ранети, со спротивставени извештаи за загубите на бунтовничката страна. <ref name="conflicting">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2014/06/04/world/europe/ukraine-crisis/|title=Conflicting accounts in heightened eastern Ukraine fighting|date=4 June 2014|access-date=14 October 2014|publisher=CNN}}</ref> Според владини извори, 300 бунтовници биле убиени, а 500 ранети, но бунтовниците рекле дека изгубиле помеѓу 10 и 50. Бунтовниците изјавиле дека најмалку 25 биле убиени додека биле во болница во Красниј Лиман. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/734712|title=Ukrainian troops kill more than 25 people in Krasny Liman hospital|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150921231820/http://tass.ru/en/world/734712|archive-date=21 September 2015|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Двете страни ги негирале извештаите на другата страна за битката, а извештаите не биле независно потврдени. Следниот ден, бунтовниците го зазеле опколениот граничен пункт во Луганск (запленувајќи огромни количини муниција) и база на Националната гарда во близина на градот Луганск. Во борбите во овие области загинале шест бунтовници, а тројца владини војници биле ранети. Друг граничен пункт бил заземен од бунтовниците во [[Свердловск (Украина)|Свердловск]]. Базата на Националната гарда паднала откако на гардистите им снемало муниција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://globalnews.ca/news/1373185/6-militants-killed-3-ukrainian-troops-injured/|title=6 militants killed, 3 Ukrainian troops injured in Luhansk|last=Qena|first=Nebi|date=4 June 2014|publisher=Globalnews.ca|accessdate=26 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/militants-killed-ukrainian-troops-injured-23984915|title=Rebels Seize 3 Government Bases in Eastern Ukraine|date=22 August 2014|work=ABC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20140604202112/https://abcnews.go.com/International/wireStory/militants-killed-ukrainian-troops-injured-23984915|archive-date=4 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Друг граничен пункт бил нападнат на 5 јуни, во селото [[Маринивка (Донечка Област)|Маринивка]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/thomson-reuters/140606/separatists-eastern-ukraine-attack-border-post|title=Separatists kill member of Ukrainian special forces|date=6 June 2014|work=GlobalPost|publisher=Globalpost.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607133444/http://www.globalpost.com/dispatch/news/thomson-reuters/140606/separatists-eastern-ukraine-attack-border-post|archive-date=7 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Владини претставници изјавиле дека меѓу 15 и 16 бунтовници се убиени, а дека пет војници биле повредени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/06/ukraine-says-15-rebels-killed-border-clash-2014667936400443.html|title=Ukraine says 15 rebels killed in border clash – Europe|publisher=Al Jazeera|accessdate=12 June 2014}}</ref> Престрелка меѓу соперничките сепаратистички групи во градот Донецк се случила на 7 јуни, во близина на Донечката Народна Република. Потпретседателот на Донечката Народна Република, Максим Петрухин, бил убиен во борбите, а претседателот [[Денис Пушилин]] бил ранет. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/06/7/7028405/|title=У Донецьку застрелили помічника головного місцевого терориста. Пушиліна поранено &#124; Українська правда|date=7 June 2014|work=Ukrainska Pravda|accessdate=12 June 2014}}</ref> ==== Упад на руски тенкови ==== Украинските власти изјавиле дека Русија им дозволила на тенковите да ја преминат руско-украинската граница во Донечката Област на 11 јуни. Министерот за внатрешни работи [[Арсен Аваков]] изјавил дека „''забележавме како минуваат колони со оклопни транспортери, други оклопни возила и артилериски оружја, како и тенкови кои, според нашите информации, ја преминале границата и утрово биле во Снижне''“. Тој продолжил велејќи дека украинските сили уништиле дел од колоната и дека борбите сè уште се во тек. Дописниците на [[Ројтерс]] потврдиле присуство на три тенкови во градот Донецк, а Бирото за разузнавање и истражување на американскиот [[Стејт департмент|Стејт департмент,]] исто така, соопштило дека Русија навистина испратила тенкови, заедно со друго тешко оружје, до сепаратистите во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-idUSKBN0EN1KS20140612|title=Ukraine accuses Russia of letting rebels bring in tanks|last=Zinets|first=Natalia|date=12 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014}}</ref> Се вели дека испратеното оружје вклучувало: колона од три тенкови [[Т-64]], неколку повеќекратни ракетни лансери [[БМ-21 Град]] и други воени возила. „''Русија ќе тврди дека овие тенкови се земени од украинските сили, но ниедна украински тенковска единица не дејствувала во таа област''“, се вели во соопштението на [[Стејт департментот]]. „''Уверени сме дека овие тенкови дошле од Русија''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/06/14/world/europe/russia-has-sent-tanks-to-ukraine-rebels-us-says.html?emc=edit_na_20140613&nlid=13240517|title=Russia Has Sent Tanks to Ukraine Rebels, U.S. Says|last=Gordon|first=Michael R.|date=13 June 2014|work=The New York Times}}</ref> [[Претседателски избори во Украина (2014)|Новоизбраниот]] украински претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека е „неприфатливо“ тенковите да влезат во Украина. Русија ги нарекла извештаите „''уште една лажна информација''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27815441|title=Ukraine says 'Russian tank incursion' unacceptable|date=12 June 2014|publisher=BBC|accessdate=26 August 2014}}</ref> Сепак, трите тенкови подоцна биле забележани како се движат низ [[Макиевка]] и [[Торез]], веејќи го [[Знаме на Русија|знамето на Руската Федерација]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hromadske.tv/society/rosiiski-tanki-vzhe-v-makiyivtsi/|title=Російські танки вже в Макіївці|publisher=Hromadske.tv|archive-url=https://web.archive.org/web/20140614045414/http://www.hromadske.tv/society/rosiiski-tanki-vzhe-v-makiyivtsi/|archive-date=14 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците потврдиле дека набавиле три тенкови, но водачите одбиле да објаснат како ги набавиле; еден милитант им кажал на новинарите дека потекнуваат „''од воен магацин''“. <ref name="BBC News T6413614">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27829773|title=Ukraine crisis: Kiev forces win back Mariupol|date=13 June 2014|publisher=BBC|accessdate=26 August 2014}}</ref> Претседателот на ДНР, [[Денис Пушилин]], изјавил дека трите тенкови ќе бидат стационирани во градот Донецк и дека тие им даваат на неговите сили „''барем малку надеж за одбрана [на Донецк] бидејќи тешкото оружје веќе се користи против нас''“. Константин Машовец, поранешен функционер на украинското Министерство за одбрана, изјавил дека тенковите веројатно биле запленети од руските сили на [[Република Крим|Крим]] пред да се упатат кон континентална Украина. Антон Герашченко, советник на Арсен Аваков, потврдил на брифинг во [[Киев]] дека тенковите некогаш биле во посед на вооружените сили на Украина во [[Крим (полуостров)|Крим]] и дека биле префрлени по море во Русија пред да ја преминат границата со Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mashable.com/2014/06/13/ukraine-seize-port-city-russia-separatists/|title=Ukrainian Forces Seize Crucial Port City From Pro-Russia Separatists|last=Miller|first=Christopher|date=13 June 2014|publisher=Mashable.com|accessdate=26 August 2014}}</ref> [[Податотека:2014-06-12._War_in_Donbass_20.JPG|мини|[[БТР-80]] во украинска служба, 12 јуни 2014 година]] Ден по упадот со тенкови, тројца војници биле убиени кога биле нападнати од бунтовници во [[Степанивка]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10899655/US-accuses-Russia-of-sending-rocket-launchers-to-Ukraine-rebels.html|title=US accuses Russia of sending rocket launchers to Ukraine rebels|date=14 June 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=26 August 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10899655/US-accuses-Russia-of-sending-rocket-launchers-to-Ukraine-rebels.html|archive-date=11 January 2022|agency=[[Agence France-Presse]]|location=London}}</ref> Жестоките борби продолжиле во текот на утрото на 13 јуни, кога владата започнала нов напад врз бунтовниците во Мариупол. Украинските трупи успеале да го вратат градот и го прогласиле за „''привремен главен град''“ на Донечката Област сè додека владата не ја врати контролата врз градот Донецк. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.sky.com/story/1281593/ukraine-troops-storm-rebel-held-buildings|title=Ukraine Troops Storm Rebel-Held Buildings|date=13 June 2014|publisher=BSkyB|accessdate=26 August 2014}}</ref> Украинските трупи ја презеле контролата врз Мариупол на 13 јуни со помош на Националната гарда. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-crisis-government-troops-recapture-port-city-of-mariupol-1.2674375|title=Ukraine crisis: Government troops recapture the port city of Mariupol|date=13 June 2014|access-date=5 July 2014|publisher=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref> Штабот на ДНР бил освоен, а Мариупол бил прогласен за привремен главен град на Донечката Област, наместо градот Донецк, кој бил окупиран од сепаратистите. Во меѓувреме, договорот меѓу министерот за внатрешни работи, Арсен Аваков, и претседателот на ДНР, Денис Пушилин, со цел да се создаде прекин на огнот и да им се овозможи на цивилите да избегаат од насилството во Славјанск, не успеало, бидејќи двете страни се обвинувале меѓусебно за започнување нови напади. Следното утро, конвој граничари бил нападнат од бунтовници додека минувал покрај Мариупол, при што загинале најмалку петмина од граничарите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.0629.com.ua/news/555391/v-mariupole-na-post-mostu-rasstrelali-kolonnu-pogranicnikov-est-pogibsie-fotovideo|title=В Мариуполе на пост-мосту расстреляли колонну пограничников. Есть погибшие (ФОТО+ВИДЕО)|work=0629.com.ua – Сайт города Мариуполя}}</ref> ==== Соборување на Иљушин Ил-76 ==== [[Воздухопловни сили на Украина|Украинскиот авион]] „[[Иљушин Ил-76]] МД“ бил соборен од силите поврзани со [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] на 14 јуни. <ref name="shootdown">{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukrainian-transport-plane-shot-down-by-pro-russian-separatists-in-luhansk-1402736354|title=Dozens Killed as Ukrainian Transport Plane Is Shot Down by Rebels in Luhansk|last=Kolyandr|first=Alexander|date=14 June 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=27 June 2014}}</ref> Авионот се подготвувал за слетување на [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]] и превезувал војници и опрема од непозната локација. Сите 49 лица во него загинале. Во меѓувреме, два тенкови Т-72 влегле во Донецк, а на воен контролен пункт во Луганск избувнало престрелка, која траела два дена. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.info/politics/930099-terrorists-drove-two-russian-tanks-t-72-to-donetsk-nsdc-representative.html|title=Terrorists drove two Russian tanks T-72 to Donetsk – NSDC representative: UNIAN news|date=18 June 2014|publisher=Unian.info|accessdate=8 July 2014}}</ref> ==== Битка кај Јампил ==== Доцна на 19 јуни, во градот [[Јампил (Донечка Област)|Јампил]], во близина на градот Красни Лиман, кој бил под контрола на владата, избувнала битка со тенкови и оклопни возила. До 4.000 бунтовници биле присутни во борбите, кои започнале, според бунтовниците, откако вооружените сили направиле обид да го освојат Јампил, <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-fighting-idINKBN0EU0S320140619|title=Ukraine rebels speak of heavy losses in battle against government troops|last=Vasovic|first=Aleksandar|date=19 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208082837/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-fighting-idINKBN0EU0S320140619|archive-date=8 December 2015}}</ref> со цел да се пробијат до [[Сиверск]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/736846|title=Ukrainian army using attack aviation, tanks to seize Yampol village|last=<%= item.timeFlag %>|access-date=26 August 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Според вооружените сили, таа започнала откако бунтовниците направиле обид да го пробијат кордонот на владини трупи околу градот Красни Лиман, кој бил под контрола на владата. Битката била опишана како надминување „''во однос на силата и обемот на сè што се случило претходно''“ за време на војната Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27919047|title=Ukraine crisis: EU deal to be signed on 27 June|date=19 June 2014}}</ref> Вооружените сили употребиле и воздушни и артилериски напади во обидите да ги разбијат бунтовниците. <ref name="whitehouse">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/06/21/world/europe/ukraine.html?partner=rss&emc=rss&_r=1|title=As Ukraine Announces Cease-Fire, White House Points Finger at Russia|last=M. R. Gordon and D. M. Herszenhorn|date=20 June 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2014}}</ref> Битката продолжила и следниот ден. Во текот на ноќта, меѓу 7 и 12 војници биле убиени, а меѓу 25 и 30 биле ранети. Вооружените сили соопштиле дека убиле 300 бунтовници, но ова не било независно потврдено, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/7-ukrainian-troops-killed-in-overnight-fighting/2014/06/20/9078b184-f847-11e3-8118-eae4d5b48c7d_story.html|title=7 Ukrainian troops killed, rebels operate tanks – The Washington Post|date=20 June 2014|work=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211184931/https://www.washingtonpost.com/world/europe/7-ukrainian-troops-killed-in-overnight-fighting/2014/06/20/9078b184-f847-11e3-8118-eae4d5b48c7d_story.html|archive-date=11 December 2018}}</ref> сепаратистите потврдиле само две смртни случаи и седум ранети на нивна страна. Бунтовниците, исто така, изјавиле дека уништиле еден тенк, неколку [[БМД-1]], а исто така собориле и бомбардер [[Сухој Су-25|Су-25]]. Украинската војска соопшти дека ја презеле контролата врз Јампил и Сиверск на 20 јуни, 20 часа пред едностраното примирје од страна на украинските сили, како дел од мировниот план од 15 точки на украинскиот претседател [[Петро Порошенко]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-military-free-yampil-in-donetsk-region-from-terrorists-nsdc-352725.html|title=Ukrainian military free Yampil in Donetsk Region from terrorists – NSDC|date=20 June 2014|work=Kyiv Post|access-date=20 June 2014}}</ref> Тие, исто така, признале дека сè уште имало жестоки борби во областа околу Јампил и селото Закитне. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.rbc.ua/rus/news/v-donetskoy-obl-siloviki-zanyali-seversk---oga-20062014171300|title=силовики заняли Северск, – ОГА|date=20 June 2014|work=Рбк-Украина|publisher=RBC News}}</ref> До тој момент, бројот на војници убиени во битката достигнал 13. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.france24.com/en/20140620-ukraine-week-long-ceasefire-fight-separatists-east-russia/|title=Ukraine declares week-long ceasefire in fight against separatists|date=20 June 2014|publisher=France 24|accessdate=14 October 2014}}</ref> За време на продолжените борби, милитантите дигнале во воздух мост над река во селото Закитне. === Јули 2014: офанзива на владата по прекинот на огнот === [[Податотека:Ukrainian_soldier_in_Sloviansk,_July_9,_2014.jpg|мини|Украински војник во Славјанск, јули 2014 година]] Откако завршило еднонеделното примирје прогласено од украинскиот претседател [[Петро Порошенко]], вооружените сили ги обновиле своите операции против бунтовниците на 1 јули. Гранатирањето се случило во Краматорск и Славјанск, а владините сили го вратиле граничниот премин во [[Должанск]], еден од трите главни гранични премини окупирани од сепаратистите. Владите сили, исто така, ги вратиле селата Брусивка и Стари Караван. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/01/ukraine-petro-poroshenko-goes-on-attack|title=Ukraine retakes border crossing from rebels as Poroshenko goes on attack|last=Luhn|first=Alec|date=1 July 2014|work=The Guardian|access-date=16 July 2014}}</ref> Истиот ден, бунтовниците во Луганск изјавиле дека ја презеле контролата врз [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/rebels-claim-control-over-luhansk-airport-354221.html|title=Rebels claim control over Luhansk airport|date=1 July 2014|work=Kyiv Post|agency=Interfax-Ukraine}}</ref> На 1 јули 2014 година во Донецк избувнала улична престрелка меѓу соперничките фракции на проруските милитанти, што резултирало со смртно рането едно лице, а уште две лица биле во критична состојба. Портпаролот на Министерството за внатрешни работи, Зорјан Шкирјакук, изјавил дека над 1.000 проруски бунтовници биле убиени во првиот ден по продолжувањето на непријателствата. <ref>{{Наведени вести|url=http://tsn.ua/politika/za-pershiy-den-vidnovlennya-ato-siloviki-znischili-ponad-1000-boyovikiv-357144.html|date=1 July 2014|access-date=25 November 2014|agency=TSN|language=uk|script-title=uk:За перший день відновлення АТО силовики знищили понад 1000 бойовиків|trans-title=In the first day of resumption of the ATO, security forces killed more than 1,000 militants}}</ref> ''Liga.net'', повикувајќи се на извор вклучен во владината воена операција, објавил дека над 400 бунтовници биле убиени во акција, но дека повисоките бројки објавени претходно не можеле да се потврдат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/articles/politics/2373601-posle_peremiriya_v_pervyy_den_ato_ubito_bolshe_400_boevikov.htm|date=2 July 2014|work=liga.net|language=ru|script-title=ru:Первые сутки возобновления АТО: потери, пленные, новое оружие|trans-title=First days of the resumption of ATO: losses, prisoners, new weapons|accessdate=6 March 2015}}</ref> Самите сепаратисти пријавиле само два смртни случаи во борбите кај [[Николаевка (Донечка Област)|Николаевка]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28139139|title=Russia and Ukraine 'agree steps' towards new truce|work=BBC News|access-date=14 October 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_apartment_building_in_Donetsk,_July_14,_2014.jpg|мини|Оштетена станбена зграда во Донецк, 14 јули 2014 година]] Бунтовниците нападнале граничен пункт во [[Новоазовск]] на 2 јули. За време на нападот, врз пунктот биле испукани минофрлачи, по што избувнале судири. Еден граничар бил убиен во борбите, а уште осум стражари биле повредени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/guard-killed-in-attack-on-border-post-ukraine-says/|title=Guard killed in attack on border post, Ukraine says|date=2 July 2014|publisher=Fox News}}</ref> Владите сили го вратиле градот [[Николаевка (Донечка Област)|Николаевка]], во близина на Славјанск, на 4 јули. Како резултат на тоа, група милитанти поврзани со ДНР пребегнале и се придружиле на украинската армија. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-govt-forces-take-control-of-village-near-sloviansk-avakov-354724.html|title=Ukraine government forces take control of village near Sloviansk – Avakov|date=4 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Како дополнителен удар врз бунтовниците, владините сили го вратиле упориштето [[Славјанск]] на 5 јули. <ref name="5BBC7">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28174104|title=Rebels abandon Sloviansk stronghold|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> Командантот на бунтовниците од ДНР, [[Игор Гиркин]], ја донел одлуката „''поради огромната бројна супериорност на непријателот''“, според премиерот на ДНР [[Александар Бородај]]. Тој рекол дека силите на ДНР се повлекле во [[Краматорск]], но [[BBC News]] објавил дека биле видени како ги напуштаат своите контролни пунктови во Краматорск. <ref name="5BBC7" /> Подоцна истиот ден, Бородај потврдил дека бунтовниците го напуштиле „''целиот северен сектор''“, вклучувајќи го и Краматорск, и се повлекле во градот [[Донецк]]. <ref name="BBCkramawith">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28177020|title=Donetsk rebels in mass withdrawal|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> По повлекувањето на силите на Гиркин во Донецк, тој ја презел контролата врз ДНР, заменувајќи ги претходните власти таму во она што било опишано како „[[државен удар]]“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.opendemocracy.net/en/odr/long-live-donetsk-peoples-republic/|title=Long live the Donetsk People's Republic!|last=Marples|first=David|date=8 July 2014|work=openDemocracy|accessdate=9 August 2019}}</ref> Последователно, вооружените сили на Украина ги вратиле [[Дружкивка]], [[Костјантиновка]] и [[Артемивск (Донечка Област)|Артемивск]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukrainian-government-troops-target-further-gains-in-east-1404644564|title=Ukrainian Government Troops Target Further Gains in East|last=Cullison|first=Alan|date=6 July 2014|work=The Wall Street Journal}}</ref> Среде повлекувањето на бунтовниците, градоначалникот на Донец, [[Олександар Лукјанченко]], изјавил дека најмалку 30.000 луѓе го напуштиле градот од април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/06/ukraine-crisis-donetsk|title=Donetsk becomes a ghost town as fearful residents flee conflict|last=Luhn|first=Alec|date=6 July 2014|work=The Guardian}}</ref> Во посебен настан, украинските сили изјавиле дека забележале два [[Беспилотно летало|дрона]] во Мариупол и дека еден од нив го собориле. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/739216|title=Ukraine's forces control fully Slavyansk, Kramatorsk|date=6 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Пред планираната владина офанзива врз градот Донецк, окупиран од бунтовниците, клучните патишта кои водат кон градот биле блокирани на 7 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28191833|title=Bridges destroyed outside Donetsk|date=7 July 2014|work=BBC News|access-date=7 July 2014}}</ref> Бунтовниците уништиле железнички мостови преку патиштата, предизвикувајќи нивно уривање и блокирање на патиштата. Министерот за одбрана [[Валериј Гелетеј]] изјавил на 8 јули дека „''нема повеќе еднострани прекини на огнот''“ и изјавил дека дијалогот е можен само доколку бунтовниците го положат оружјето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28209182|title=Ukraine crisis: 'No more unilateral ceasefires'|date=8 July 2014|work=BBC News|access-date=8 July 2014}}</ref> Повеќе борби избувнале на Меѓународниот аеродром во Луганск на 9 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/fighting-under-way-near-luhansk-airport-355362.html|title=Fighting under way near Luhansk airport|date=9 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Бунтовниците поврзани со ЛНР изјавиле дека го освоиле аеродромот на 1 јули, но украинската армија успеала да ја задржи контролата врз него. Повеќе од 10.000 домаќинства во Луганската Област останале без гас поради оштетување на гасоводите, според соопштението на регионалниот снабдувач со гас истиот ден. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/739741|title=Armed hostilities in Luhansk damage over 60 gas pipes|date=9 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> [[Податотека:Destroyed_house_in_Donbass.jpg|мини|Уништена куќа во Донбас, јули 2014 година]] Судирите на меѓународниот аеродром во Донецк продолжиле на 10 јули. Бунтовниците испукувале минофрлачи кон аеродромот и направиле обид да го вратат, но биле одбиени од вооружените сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28255174|title=Ukraine forces clash with separatists at Donetsk airport|date=10 July 2014|publisher=BBC}}</ref> Украинските сили, исто така, го вратиле градот [[Сиверск]], што било потврдено од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-forces-regain-more-ground-but-sustain-further-casualties-1.2702000|title=Ukraine forces regain more ground but sustain further casualties|date=10 July 2014|publisher=CBC News}}</ref> Истиот ден, градската администрација на Луганск објавила дека шест цивили биле повредени поради тековните непријателства низ градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/luhansk-city-council-reports-injury-of-six-civilians-355432.html|title=Luhansk City Council reports injury of six civilians|date=10 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Имало и извештаи за фракционерство меѓу сепаратистите, со некои дезертери. Според овие извештаи, баталјонот „Восток“ го отфрлил авторитетот на Игор Гиркин. [[Александар Бородај]], премиер на ДНР, сепак, ги негирал овие извештаи и изјавил дека тие се лаги. <ref>{{Наведени вести|url=https://nationalpost.com/news/deep-rifts-emerge-in-ranks-of-ukraines-pro-russia-insurgents-as-support-from-moscow-evaporates|title=Deep rifts emerge in ranks of Ukraine's pro-Russia insurgents as support from Moscow evaporates|last=Karmanau|first=Yuras|date=10 July 2014|work=National Post}}</ref> Тешките борби продолжиле во Луганската Област на 11 јули. Тој ден, колона на вооружените сили што се движела во близина на [[Ровенки]] била нападната од камион со ракета [[БМ-21 Град]], управуван од бунтовниците. <ref name="BBCdth">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28267929|title=Ukraine president vows to act over army deaths|date=11 July 2014|work=BBC News|access-date=11 July 2014}}</ref> Воздушен напад започнат од вооружените сили на крајот успеал да го уништи ракетниот фрлач, но дури откако биле убиени 23 војници. <ref>{{Наведени вести|url=http://zik.ua/en/news/2014/07/11/19_ukraine_army_servicemen_killed_by_enemy_artillery_near_rovenky_505245|title=19 Ukraine army servicemen killed by enemy artillery near Rovenky|date=11 July 2014|work=ZIK}}</ref> Како одговор на нападот, украинскиот претседател Порошенко изјавил дека „''За секој живот на нашите војници, милитантите ќе платат со десетици и стотици свои''“. Следниот ден, украинските воздухопловни сили започнале воздушни напади насочени кон позициите на бунтовниците низ Донецк и Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/ukraine-launches-air-offensive-kill-1000-rebels-kiev-says/article19578600/|title=Ukraine launches air offensive, kills 1,000 rebels, Kiev says|date=12 July 2014|work=The Globe and Mail|archive-url=https://web.archive.org/web/20140713003305/http://www.theglobeandmail.com/news/world/ukraine-launches-air-offensive-kill-1000-rebels-kiev-says/article19578600/|archive-date=13 July 2014|location=Toronto}}</ref> Украинската влада соопштила дека 500 бунтовници биле убиени во овие напади, за кои тие изјавиле дека биле [[одмазда]] за сепаратистичкиот ракетен напад од претходниот ден. Четири лица биле убиени во [[Маринка (Украина)|Маринка]], западно предградие на градот Донецк, откако ракети погодиле дел од градот кој бил под контрола на бунтовниците. Украинската влада и сепаратистите се обвинувале меѓусебно за нападот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28277928|title=Ukraine conflict: Rockets ravage suburb of Donetsk|date=12 July 2014|publisher=BBC}}</ref> === Зголемување на борбите === По краткото затишје по повлекувањето на бунтовниците од северниот дел на Донечката Област, борбите продолжиле нагло да ескалираат во источните делови на Донечката Област. Гранати паднале врз пограничниот град Донецк во [[Ростовска Област|Ростовската Област]], дел од Русија, на 13 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/13/ukrainian-shell-russian-border-town-donetsk?CMP=twt_gu|title=Ukraine's shelling could have irreversible consequences, says Russia|date=13 July 2014|work=The Guardian|access-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715010428/http://www.theguardian.com/world/2014/jul/13/ukrainian-shell-russian-border-town-donetsk?CMP=twt_gu|archive-date=15 July 2014}}</ref> Еден цивил бил убиен во гранатирањето. Руските власти ги обвиниле вооружените сили на Украина за гранатирањето, додека Украина негирала одговорност и ги обвинила бунтовниците во Донбас дека организирале напад со лажно знаме. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSKBN0FI09I20140713|title=Russia warns Ukraine after shell crosses border|date=13 July 2014|work=Reuters|access-date=14 July 2014}}</ref> Русија соопштила дека размислува за започнување воздушни напади врз владини цели во Украина како одмазда за гранатирањето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.deccanchronicle.com/140714/world-asia/article/moscow-considering-targeted-strikes-ukraine-report|title=Moscow 'considering targeted strikes' on Ukraine: report|date=14 July 2014|work=Deccan Chronicle|access-date=14 July 2014}}</ref> Украинските сили продолжиле да напредуваат околу Луганск, ставајќи крај на бунтовничката блокада на Меѓународниот аеродром во Луганск. Претставници на ЛНР признале дека изгубиле 30 луѓе за време на борбите во селото [[Олександривка]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/07/ukraine-forces-breaks-rebel-airport-blockade-201471493349612951.html|title=Ukraine forces break rebel airport blockade|date=14 July 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> Градот Снижне, окупиран од бунтовниците, бил погоден од ракети испукани од авион на 15 јули, при што загинале најмалку 11 лица и биле уништени повеќе домови. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28308461|title=Warplane bombs town of Snizhne in east Ukraine|date=16 July 2014|work=BBC News|access-date=16 July 2014}}</ref> Бунтовниците ги обвиниле Воздухопловните сили на Украина, но украинската влада негирала каква било вмешаност во нападот. На 16 јули избувнале судири меѓу бунтовниците и вооружените сили по должина на границата со Русија во Шахтарскиот регион. Бунтовниците кои се криеле во градот [[Степановка]] се обиделе да избегаат од опколувањето на владините сили во 05:00 часот. <ref name="REfr">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSKBN0FL0K020140716|title=More Ukrainian soldiers killed as fighting rages in east, peace move flops|date=16 July 2014|work=Reuters|access-date=16 July 2014}}</ref> Според извештајот на Националната гарда, блокада на патот во близина на пограничното село Маринивка била нападната од бунтовниците со тенкови, минофрлачки оган и противтенковски ракети. <ref name="IFng">{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/213817.html|title=Militants attack National Guard positions in Donetsk region|date=16 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=17 July 2014}}</ref> Контролниот пункт бил гранатиран повеќе од еден час, предизвикувајќи значителна штета на инфраструктурата во Маринивка. Гардистите успеале да го одбијат нападот и ги принудиле бунтовниците да се вратат во Степановка, каде што борбите продолжиле. Потоа битката се преселила во блиското село Тарани. Најмалку 11 украински војници загинале во борбите. Обидите за формирање „контактна група“ меѓу бунтовниците и украинската влада, дел од мировниот план од 15 точки“ на претседателот Порошенко, не успеале, оставајќи мала надеж за обновен прекин на огнот. Бунтовниците подоцна изјавиле дека успешно ја вратиле Маринивка од вооружените сили. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.oregonlive.com/today/index.ssf/2014/07/ukraines_separatist_rebels_rec.html|title=Ukraine's separatist rebels reclaim village on Russian border|date=16 July 2014|work=The Oregonian|access-date=17 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727054841/http://www.oregonlive.com/today/index.ssf/2014/07/ukraines_separatist_rebels_rec.html|archive-date=27 July 2014|agency=Associated Press}}</ref> === Соборување на летот 17 на „Малезија ерлајнс“ === На 17 јули 2014 година, силите на ДНР собориле цивилен патнички авион, на летот 17 на „Малезија ерлајнс“ над Грабово (село во Донечката Област), при што загинале сите 298 лица во авионот. Оваа катастрофа следела по два слични инциденти претходно во текот на неделата, кога биле соборени два авиони на украинските воздухопловни сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28354856|title=Malaysia airliner crashes in east Ukraine conflict zone|date=17 July 2014|work=BBC News|access-date=17 July 2014}}</ref> Бунтовниците поврзани со ДНР ја обвиниле украинската влада за катастрофата, додека владата, Холандија и Австралија ги обвиниле Русија и бунтовниците. <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.government.nl/latest/news/2018/05/25/mh17-the-netherlands-and-australia-hold-russia-responsible|title=MH17: The Netherlands and Australia hold Russia responsible|last=Algemene Zaken|first=Ministerie van|last2=Buitenlandse Zaken|first2=Ministerie van|date=25 May 2018|work=government.nl|language=nl-NL|accessdate=25 May 2018}}</ref> <ref name="Evidence in The Australian">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theaustralian.com.au/news/world/mh17-shot-down-by-missile-from-russia-by-its-military-report-finds/news-story/d3d1cafaa0033e7acc42d9b9fc38dbf4|title=MH17 evidence points to 'rogue state' Russia, Tony Abbott says|work=The Australian}}</ref> Одговорноста за истрагата била делегирана на Холандскиот одбор за безбедност и заедничкиот истражен тим предводен од Холандија, кои заклучиле дека авионот бил соборен со ракета земја-воздух [[9К37 Бук]] лансирана од територија контролирана од проруските сепаратисти во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/live/2015/oct/13/mh17-crash-report-ukraine-live-updates|title=MH17 crash report: Dutch investigators confirm Buk missile hit plane – live updates|last=Weaver|first=Matthew|date=13 October 2015|work=The Guardian|access-date=13 October 2015}}</ref> Според истрагата, ракетата која била користена потекнува од 53-та противвоздушна ракетна бригада на [[Русија|Руската Федерација]], <ref name="BBC 5.24.18">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-44235402|title=MH17 missile owned by Russian brigade, investigators say|date=24 May 2018|work=[[BBC News]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2018/05/24/europe/mh17-plane-netherlands-russia-intl/index.html|title=Missile that downed MH17 'owned by Russian brigade'|last=Smith-Spark|first=Laura|date=24 May 2018|publisher=[[CNN]]|last2=Masters|first2=James}}</ref> и била пренесена од Русија на денот на несреќата, испалена од поле во област контролирана од сепаратистите, а лансерот се вратил во Русија откако бил употребен за соборување на авионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-37495067|title=MH17 missile 'came from Russia', Dutch-led investigators say|last=<!-- staff writer(s); no by-line -->|date=28 September 2016|work=[[BBC News Online]]|publisher=[[BBC]]|accessdate=2 October 2016}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.smh.com.au/world/malaysia-airlines-flight-mh17-was-shot-down-from-prorussian-rebel-controlled-territory-investigation-finds-20160928-grqter.html|title=Malaysia Airlines Flight MH17 was shot down from pro-Russian rebel controlled territory, investigation finds|last=Miller|first=Nick|date=29 September 2016|work=The Sydney Morning Herald}}</ref> Врз основа на заклучоците, владите на Холандија и Австралија ја прогласиле Русија за одговорна за распоредувањето на Бук и презеле чекори за формално да ја повикаат на одговорност. === Владин упад во градовите Донецк и Луганск === Во меѓувреме, борбите во Луганск резултирале со прекин на електричната енергија и водоснабдувањето низ целиот град. <ref name="BBCle">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28363086|title=Part of Luhansk 'retaken' from rebels|date=18 July 2014|work=BBC News|access-date=18 July 2014}}</ref> Гранатирањето оштетило електрична трафостаница во областа Каменнобродски, предизвикувајќи прекин на електричната енергија. Рафинерија за нафта во [[Лисичанск]], исто така, била запалена. Според соопштението на градската администрација, најмалку 20 цивили биле убиени при гранатирањето на Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214309.html|title=Over 20 civilians killed in rocket fire in Luhansk on Friday|date=18 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=18 July 2014}}</ref> Во соопштението било наведено дека ракетите ги погодиле „речиси секој округ“. Гранатирањето ги принудило набљудувачите на ОБСЕ да избегаат од нивната канцеларија во Луганск и да се преселат во [[Старобилск]]. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=25 July 2014}}</ref> Владините сили продолжиле да го освојуваат југоисточниот дел од градот. Уште 16 лица загинале преку ноќ, а најмалку 60 биле ранети. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/city-council-sixteen-civilians-killed-66-wounded-in-luhansk-in-past-24-hours-356902.html|title=Sixteen civilians killed, 66 wounded in Luhansk in past 24 hours|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> Според владиниот извештај, аеродромот во Луганск бил обезбеден од владините сили за време на битката. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-forces-unblock-luhansk-airport-356866.html|title=Ukrainian forces unblock Luhansk airport|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> [[Податотека:Burned_apartment_building_in_Lysychansk,_July_28,_2014.jpg|мини|Момче си игра пред изгорена зграда во Лисичанск, 28 јули 2014 година]] Жестоките борби, исто така, продолжиле околу аеродромот во Донецк преку ноќ, а експлозии се слушнале во сите области на градот. Градот се смирил до 09:00 часот на 19 јули. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/authorities-donetsk-quiet-after-nighttime-and-morning-shelling-356901.html|title=Donetsk quiet after nighttime and morning shelling|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> До 21 јули, жестоките борби во Донецк повторно започнале. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-airplane-idUKKBN0FP02L20140721|title=Fighting flares in Ukraine as crash investigators arrive|date=21 July 2014|work=Reuters|access-date=21 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420041451/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-airplane-idUKKBN0FP02L20140721|archive-date=20 April 2016}}</ref> Донецк бл потресен од експлозии, а огнот од тешко оружје предизвикал чад кој се издигнал над градот. Борбите биле концентрирани во северозападните области Киевски и Кујбишевски, како и во близина на централната железничка станица и аеродромот, што ги натерало локалните жители да бараат засолниште во засолништа од бомби или да избегаат од градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214690.html|title=Northwest Donetsk rocked by explosions as residents hide in bomb shelters|date=21 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=21 July 2014}}</ref> Водоснабдувањето на градот било прекинато за време на борбите, а целиот железнички и автобуски превоз бил запрен. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214706.html|title=Water supplies to Donetsk stopped|date=21 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=21 July 2014}}</ref> Улиците се испразниле, а бунтовниците поставиле барикади низ градот за да го контролираат сообраќајот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/civilians-killed-as-ukrainian-forces-tighten-noose-on-rebels-in-donetsk-357203.html|title=Civilians killed as Ukrainian forces tighten noose on rebels in Donetsk|date=21 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=21 July 2014}}</ref> Градовите [[Торецк]], [[Соледар]] и [[Рубижне]] <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/741679|title=Ukrainian troops take control of three settlements in Donetsk region|last=<!-- staff writer(s); no by-line -->|date=21 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> исто така биле повторно освоени од владините сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/separatists-retreat-from-dzerzhynsk-357159.html|title=Separatists retreat from Dzerzhynsk|date=21 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=21 July 2014}}</ref> Предградието Мајорск, веднаш надвор од Горливка, и градот Северодонецк, во Луганската Област, биле повторно освоени од вооружените сили на 22 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28416973|title=MH17 bodies moved out of Ukraine rebel area|date=22 July 2014|work=BBC News|access-date=22 July 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ кои го посетиле Донецк по борбите таму претходниот ден и изјавиле дека градот е „''практично напуштен''“ и дека борбите престанале. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from the Special Monitoring Mission (SMM) in Ukraine based on information received until 18:00 hrs, 23 July (Kyiv time)|date=24 July 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/121790|access-date=25 July 2014}}</ref> Истиот ден, премиерот на ДНР [[Александар Бородин|Александар Бородај]] изјавил дека сака да ги продолжи преговорите за прекин на огнот. Командантот на ДНР [[Игор Гиркин]], исто така, изјавил: „''Дојде време кога Русија мора да донесе конечна одлука - навистина да ги поддржи Русите од Донбас или да ги напушти засекогаш''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bloomberg.com/news/2014-07-21/ukraine-army-hits-rebels-with-advance-across-all-fronts-.html|title=Ukraine Army Hits Rebels With Advance 'Across All Fronts'|last=Kudrytski|first=Aliaksandr|last2=Verbyany|first2=Volodymyr|date=21 July 2014|work=[[Bloomberg News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728040924/http://www.bloomberg.com/news/2014-07-21/ukraine-army-hits-rebels-with-advance-across-all-fronts-.html|archive-date=28 July 2014}}</ref> Исто така, проукраинскиот паравоен баталјон „Донбас“ ја освоил [[Попасна]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.segodnya.ua/regions/donetsk/popasnaya-luganskoy-oblasti-osvobozhdena-ot-boevikov-semenchenko-538863.html|title=Попасна Луганской области освобождена от боевиков – Семенченко (Popasnaya Luhansk region freed from insurgents – Sementchenko)|date=22 July 2014|work=Segodnya|access-date=23 July 2014|language=ru}}</ref> [[Податотека:Blown_up_railway_bridge_in_Donbass.jpg|мини|Уништена железничка надвозница, над автопатот H20, 25 јули 2014 година]] Откако го вратиле [[Северодонецк]], владините сили се бореле против бунтовниците околу соседниот град [[Лисичанск]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-makes-significant-gains-against-pro-russia-rebels-1406030208|title=Dutch Take Over Lead of Malaysia Airlines Crash Investigation in Ukraine|last=Troianovski|first=Anton|date=22 July 2014|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=23 July 2014|author-link=Anton Troianovski}}</ref> Бунтовнички автомобил-бомба убил тројца војници за време на борбите таму. Ракетни напади на „Град“ биле лансирани врз владините сили во [[Весела Гора (Луганска Област)|Весела Гора]], Камишево, како и врз аеродромот во Луганск. Прес-центарот за владината воена операција соопштил дека ситуацијата останува „најсложена“ во областите околу „''градот Донецк, градот Луганск, Краснодон и Попасна''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214797.html|title=Ukrainian army says militants fired Grad systems against Luhansk airport|date=22 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=23 July 2014}}</ref> Владите сили ја пробиле бунтовничката блокада околу аеродромот во Донецк на 23 јули, а потоа напредувале во северозападниот агол на градот Донецк. <ref name="DHwi">{{Наведени вести|url=http://www.deccanherald.com/content/421377/ukraine-rebels-withdraw-donetsk-outskirts.html|title=Ukraine rebels withdraw from Donetsk outskirts|date=23 July 2014|work=Deccan Herald|access-date=23 July 2014|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> Потоа, бунтовниците се повлекле од многу области на периферијата на градот, вклучувајќи ги Карливка, Нетаилов, Покровскиот Регион, Первомајске и областа околу аеродромот во Донецк. Командантот на бунтовниците Игор Гиркин изјавил дека ова е направено за да се зацврсти центарот на Донецк, а исто така и за да се избегне опколување од страна на владините сили. Тој исто така изјавил дека не очекува владина инвазија во центарот на Донецк. <ref name="DHwi" /> Во меѓувреме, судирите продолжиле во Шахтарскиот Регион, долж границата со Русија. Среде борбите, два украински борбени авиони [[Сухој Су-25|Су-25]] кои обезбедувале воздушна поддршка на копнените сили во близина на [[Дмитривка (Донечка Област)|Дмитривка]] биле соборени од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215078.html|title=Militants shot down two Su-25 Ukrainian attack aircraft with air defense missile system – ATO press center|date=23 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=23 July 2014}}</ref> На 24 јули, владините сили го вратија [[Лисичанск]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-troops-enter-lysychansk-357777.html|title=Ukrainian troops enter Lysychansk|date=24 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=24 July 2014}}</ref> Истиот ден, се воделе борби околу [[Горливка]]. <ref name="KPadafaf">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-advances-after-heavy-fighting-357839.html|title=Ukraine Advances After Heavy Fighting|date=25 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=24 July 2014}}</ref> Владините сили започнале воздушни и артилериски напади врз бунтовниците во градот, а судирите се воделе насекаде околу него. Еден важен мост се урнал во борбите, прекинувајќи ја критичната рута надвор од градот. Луѓето избегале од насилството со автомобили и пеш. И покрај овие напредувања на вооружените сили, границата со Русија не била обезбедена. Граничниот премин [[Изварине]] во Луганската Област, кој е контролиран од [[Армија на Југоистокот|Армијата на Југоистокот]], било објавено дека е главната влезна точка за оружје и засилување од Русија. Гранатирањето повторно започнало во регионите: [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]], [[Кировски Регион (Донечка Област)|Кировски]] и [[Петровски Регион (Донечка Област)|Петровски]] во градот Донецк. Според градската администрација на Донецк, 11 куќи биле оштетени во Петровски, а најмалку еден човек бил повреден. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215243.html|title=Fighting taking place in Donetsk suburb – city council|date=24 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=25 July 2014}}</ref> Борбите продолжиле во текот на ноќта до 26 јули, со експлозии, гранатирање и пукање што се слушале низ целиот град. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-donetsk-idUSL6N0Q10BQ20140726|title=Shelling echoes around Donetsk as Kiev presses against rebels|last=Vasovic|first=Aleksandar|date=26 July 2014|work=Reuters|access-date=26 July 2014}}</ref> Во текот на третиот ден од владината офанзива врз бунтовничкото упориште Горливка, на 27 јули биле убиени помеѓу 20 и 30 цивили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10993931/Fierce-fighting-in-Ukraine-prevents-Dutch-forces-reaching-MH17-crash-site.html|title=Fierce fighting in Ukraine prevents Dutch forces reaching MH17 crash site|last=Oliphant|first=Roland|date=27 July 2014|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=27 July 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10993931/Fierce-fighting-in-Ukraine-prevents-Dutch-forces-reaching-MH17-crash-site.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Горливка била практично напуштена, со прекини во електричната енергија и водата. Гранатирањето оштетило или уништило многу згради, вклучувајќи болница, продавница за зеленчук и канцеларија на енергетска компанија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/fierce-battle-between-military-and-rebels-in-eastern-ukraine-halts-plane-investigation/2014/07/27/b695809c-1582-11e4-9e3b-7f2f110c6265_story.html|title=As fighting continues in east Ukraine, U.S. releases images said to implicate Russia|date=27 July 2014|work=The Washington Post|access-date=27 July 2014}}</ref> Украинските трупи влегле и во градот [[Шахтарск]], се бореле со бунтовниците кои го окупирале и го освоиле околу 14:30 часот. <ref>{{Наведени вести|url=http://novosti.dn.ua/details/230767/|title=Ukrainian troops liberated Shakhtersk|date=27 July 2014|work=News of Donbas|access-date=27 July 2014|language=ru}}</ref> Ова го прекинало коридорот за снабдување помеѓу териториите што ги држат ДНР и ЛНР, изолирајќи ги бунтовниците во градот Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.morningstaronline.co.uk/a-4d5f-Ukrainian-forces-battle-for-Horlivka|title=Ukrainian Forces Battle For Horlivka|date=27 July 2014|work=Morning Star|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728151729/http://www.morningstaronline.co.uk/a-4d5f-Ukrainian-forces-battle-for-Horlivka|archive-date=28 July 2014}}</ref> Престрелки избувнале и во блиските градови [[Снижне]] и [[Торез]]. Интензивните борби низ [[Шахтарски Регион|Шахтарскиот Регион]] принудиле група холандски и австралиски полицајци да го откажат обидот за истрага на местото на падот на летот 17 на „Малезија ерлајнс“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/27/mh17-crash-site-access-ukraine-investigators|title=MH17: Dutch and Australian experts forced to delay mission due to fighting|last=Farrell|first=Paul|date=27 July 2014|work=The Guardian|access-date=14 December 2019|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> 41 украински војник ги напуштиле своите позиции и заминале на граничниот премин Изварине, контролиран од бунтовниците, каде што им кажале на бунтовниците дека одбиваат да се борат против „''сопствениот народ''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://m.azh.kz/index.php/en/news/view/4405|title=Over 40 Ukrainian Soldiers Flee to Russia|date=27 July 2014|access-date=28 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222161352/https://m.azh.kz/index.php/en/news/view/4405|archive-date=22 February 2022}}</ref> Бунтовниците им дозволиле да побегнат од Украина и да преминат во Русија. До 28 јули, стратешките височини [[Саур-Могила]] биле ставени под украинска контрола, заедно со градот [[Дебалцево]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215712.html|title=ATO forces take over Debaltseve, Shakhtarsk, Torez, Lutuhyne, fighting for Pervomaisk and Snizhne underway – ATO press center|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> Бунтовниците претходно го користеле Саур-Могила за гранатирање на украинските трупи околу градот Маринивка. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215685.html|title=Ukrainian Armed Forces take control of Savur-Mohyla – report to president|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> До 29 јули, уште 17 цивили биле убиени во борбите, заедно со дополнителни 43 повредени лица. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215876.html|title=Seventeen civilians, including three children, killed in gunfire in Horlivka in past 24 hours|date=29 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=29 July 2014}}</ref> Гранатирањето продолжило во областите [[Ленински Регион (Донечка Област)|Ленински]] и [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]] во градот Донецк. Според градската администрација, овие области биле тешко оштетени. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215865.html|title=Donetsk authorities report overnight shelling of city|date=29 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=29 July 2014}}</ref> Според извештајот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина, премините на границата со Русија биле нападнати од руска територија најмалку 153 пати од 5 јуни. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-border-checkpoints-come-under-over-150-attacks-from-russia-since-june-5-358484.html|title=Ukrainian border checkpoints come under over 150 attacks from Russia since June 5|date=29 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 July 2014}}</ref> Во овие напади биле убиени 27 граничари, а 185 биле повредени. Владините сили направиле понатамошен напредок на 30 јули, кога ги истерале бунтовниците од Авдеивка, во близина на аеродромот Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28559482|title=Army claims strategic town in Donetsk|date=30 July 2014|work=BBC News|access-date=30 July 2014}}</ref> Воените операции биле прекинати на 31 јули. <ref name="BBChalt">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28581722|title=Ukraine MH17: Forensic scientists reach jet crash site|date=13 July 2014|work=BBC News|access-date=31 July 2014}}</ref> Ова требало да им овозможи на меѓународните експерти да го испитаат местото на падот на летот 17 на Малезија ерлајнс, кое се наоѓа во [[Шахтарски Регион|Шахтарскиот Регион]], каде што се воделе најжестоките битки во претходните неколку дена. Набљудувачите биле придружувани до местото од страна на украинските вооружени сили. <ref name="IFpower">{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216353.html|title=Luhansk is fully without power – mayor's office|date=31 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=31 July 2014}}</ref> [[Податотека:2014-07-31._Батальон_«Донбасс»_под_Первомайском_40.jpg|мини|Украински војници во предградието на [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск, Луганска Област,]] 31 јули 2014 година]] Откако борбите прекинале разни далноводи, градот [[Луганск]] го изгубил целиот пристап до електрична енергија. Останало малку гориво за напојување на генераторите за итни случаи. Мали престрелки се случиле во Василивка и Жовтнове. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216351.html|title=Donetsk city council reports fighting near Zhovtneve|date=31 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=31 July 2014}}</ref> Во меѓувреме, разговорите меѓу сепаратистите, Русија, Украина и ОБСЕ се одржале во [[Минск]]. Борбите продолжиле во [[Шахтарск]]. Заседа од страна на бунтовниците врз владините сили таму резултирало со смрт на десет војници. <ref name="BBC19">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28599315|title=Air crash team finds human remains|date=1 August 2014|work=BBC News|access-date=1 August 2014}}</ref> 11 исчезнале, а 13 биле ранети. Владината офанзива продолжила врз градот [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск, Луганска Област]].<ref name="BBC19" /> По серијата воени порази, Игор Гиркин, командант на бунтовниците за ДНР, побарал руска воена интервенција и изјавил дека борбеното неискуство на неговите нерегуларни сили, заедно со тешкотиите со регрутирањето меѓу локалното население во Донечката Област, ги предизвикало неуспесите. Тој му се обратил на рускиот претседател [[Владимир Путин]], велејќи дека „''Губењето на оваа војна на територијата што претседателот Владимир Путин лично ја нарече Нова Русија би ја загрозило моќта на Кремљ и, лично, моќта на претседателот''“. <ref name="The Daily Beast">{{Наведени вести|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/07/25/putin-s-number-one-gunman-in-ukraine-warns-him-of-possible-defeat.html|title=Putin's Number One Gunman in Ukraine Warns Him of Possible Defeat|date=25 July 2014|work=The Daily Beast|access-date=2 August 2014}}</ref> Владини сили се приближиле кон градовите Луганск и Донецк на 3 август. <ref name="BBCfs">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28630391|title=Donetsk and Luhansk 'facing siege'|date=3 August 2014|work=BBC News|access-date=3 August 2014}}</ref> Голем број цивили биле убиени во борбите во двата града. Се велело дека Луганск е „''практично опколен''“, со малку електрична енергија или вода. Ситуацијата во градот Донецк била помалку тешка, бидејќи возовите кон [[Русија]] сè уште транзитирале, но борбите и гранатирањето не попуштиле Според вооружените сили, три четвртини од територијата што некогаш ја држеле бунтовниците била повторно освоена. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-urkaine-crisis-east/ukrainian-army-steps-up-attacks-on-rebel-held-donetsk-idUSKBN0G207E20140803|title=Ukrainian Army Steps Up Attacks on Rebel-Held Donetsk|date=3 August 2014|work=Reuters|access-date=3 August 2014|location=Donetsk}}</ref> Тие исто така изјавиле дека целосно ги прекинале линиите за снабдување помеѓу ДНР и ЛНР, по повеќе од една недела борби во Шахтарскиот Регион. <ref>{{Наведени вести|url=http://tsn.ua/ukrayina/silam-ato-nareshti-vdalosya-rozdiliti-teroristiv-na-donbasi-na-dvi-grupi-361740.html|title=Силам АТО нарешті вдалося розділити терористів на Донбасі на дві групи (Force ATO finally managed to divide terrorists into two groups Donbas)|date=3 August 2014|access-date=3 August 2014|publisher=TSN.ua|location=Ukraine|language=uk}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Snizhne,_August_6,_2014.jpg|мини|Делумно уништена зграда во Снижне, 6 август 2014 година]] По долготрајна битка, вооружените сили го вратиле виталниот град [[Јасинувата]] на 4 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-east-idUSL6N0QA2B020140804|title=Kiev says it recaptures rail hub in east Ukraine, five soldiers killed|date=4 August 2014|work=Reuters|access-date=4 August 2014|location=Kyiv}}</ref> Најмалку пет војници загинале во борбите за освојување на градот, кој претставува стратешка железничка раскрсница на главниот пат помеѓу градовите Донецк и Луганск. Провладините паравоени батаљони [[Азов (бригада)|Азов]] и [[Шахтарск (бригада)|Шахтарск]] изјавиле дека напредувале во градот Донецк и дека почнале да го „''ослободуваат''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/donetsk-faces-threat-of-urban-warfare-as-ukrainian-forces-move-to-encircle-city-359270.html|title=Donetsk faces the threat of urban warfare as Ukrainian forces move to encircle city|date=4 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=4 August 2014}}</ref> Украинската влада изјавила дека сите цивили треба да се евакуираат од Донецк и издала соопштенија во кои побарала од силите на ДНР и ЛНР да помогнат во воспоставувањето „''хуманитарни коридори''“ за да им се овозможи на цивилите во Донецк, Луганск и Горловка да избегаат. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216860.html|title=ATO command suggests militants establishing humanitarian corridors from Luhansk, Donetsk and Horlivka|date=4 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=4 August 2014}}</ref> Коментирајќи ја ситуацијата во Луганск, градоначалникот Сергеј Кравченко изјавил: „''Како резултат на блокадата и непрекинатите ракетни напади, градот е на работ на хуманитарна катастрофа''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2014-08-04-EU--Ukraine/id-026c885872c84d199627f0901371df87|title=East Ukraine city dying under siege|date=4 August 2014|access-date=4 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808054305/http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2014-08-04-EU--Ukraine/id-026c885872c84d199627f0901371df87|archive-date=8 August 2014|agency=Associated Press}}</ref> Додека владините трупи навлегувале во Донецк на 5 август, во 17:00 часот избувнале жестоки борби во Петровскиот Округ на градот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28665050|title=Ukraine rebel-held Donetsk sees 'heavy fighting'|date=5 August 2014|work=BBC News|access-date=5 August 2014}}</ref> На други места, бунтовниците го вратиле градот Јасинувата по повлекувањето на владините сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-action-idUSKBN0G50UW20140805|title=Ukraine keeps up anti-rebel offensive with nervous eye on Russia|date=5 August 2014|work=Reuters|access-date=5 August 2014}}</ref> Портпаролот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина изјавил дека вооружените сили го напуштиле градот за да избегнат повреда на „''мирното население''“ и дека градот се евакуирал за да може да биде „''целосно ослободен''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_forces_leave_yasynuvata_324879|title=Ukrainian forces leave Yasynuvata|date=5 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=5 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140805171010/http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_forces_leave_yasynuvata_324879|archive-date=5 August 2014}}</ref> Тој исто така изјавил дека железничката станица останала под владина контрола и дека целиот железнички сообраќај бил блокиран. Борбите меѓу бунтовниците и владините сили низ регионот Донбас продолжиле во текот на денот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_have_no_strength_for_counterattack___nsdc_324883|title=Terrorists have no strength for counterattack – NSDC|date=6 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=6 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140806044230/http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_have_no_strength_for_counterattack___nsdc_324883|archive-date=6 August 2014}}</ref> [[Податотека:Burning_apartment_building_in_Shahtersk,_August_3,_2014.jpg|мини|Запалена станбена зграда во [[Шахтарск]], 3 август 2014 година]] Борбите и гранатирањето продолжиле околу Донецк на 8 август, при што неколку цивили биле убиени или повредени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/ukraines-donetsk-becomes-ghost-town-as-national-forces-shell-separatists/|title=Ukraine's Donetsk becomes ghost town as national forces shell separatists|last=<!-- staff writer(s); no by-line. -->|date=7 August 2014|publisher=Fox News}}</ref> До 9 август, бунтовничкиот командант Игор Гиркин изјавил дека Донецк бил „''целосно опколен''“ од страна на владините сили. <ref name="BBC892014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28724487|title=Army closes in on Donetsk rebels|date=9 August 2014|work=BBC News|access-date=9 August 2014}}</ref> Ова следело по заземањето на виталниот град [[Красни Луч]] од страна на владата, откако козаците поврзани со бунтовниците стационирани таму побегнале. Понатамошни престрелки меѓу бунтовниците и вооружените сили се случиле во Мнохопиља, Степановка, Грихоровка, Красни Јар, Победа, Шишкове, Комишне, Новоганивка, Красна Таливка, Дмитривка, Сабивка и аеродромот Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_troops_attack_terrorists_in_12_localities_325119|title=Ukrainian troops attack terrorists in 12 localities|date=9 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=10 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809160620/http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_troops_attack_terrorists_in_12_localities_325119|archive-date=9 August 2014}}</ref> Преку ноќта и до 10 август, владините сили започнале артилериски напад врз градот Донецк. <ref name="BBC1082014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28732180|title=Army pounds rebels in Donetsk|date=10 August 2014|work=BBC News|access-date=10 August 2014}}</ref> Според портпаролот на вооружените сили, бунтовниците почнале да бегаат од градот за време на нападот и биле во состојба на „''паника и хаос''“. Болниците и станбените згради биле тешко оштетени, а голем број од преостанатите жители се засолниле во подруми. Градовите [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск]], Калинове, Комишувага, во западниот дел на Луганската Област во близина на [[Попасна]], биле освоени од владините сили на 12 август по жестоки борби. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/218108.html|title=Ukrainian troops liberate Pervomaisk, Kalynove, Komyshuvakha in west of Luhansk region – ATO press center|date=12 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=12 August 2014}}</ref> Тешкото гранатирање на Донецк продолжило до 14 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28788945|title=Shells hit Donetsk amid Russia convoy row|date=14 August 2014|work=BBC News|access-date=14 August 2014}}</ref> За време на овој артилериски бараж, Игор Гиркин поднел оставка од функцијата командант на бунтовничките сили на Донечката Народна Република. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28792966|title=Rebel military chief Strelkov 'quits'|date=14 August 2014|work=BBC News|access-date=14 August 2014}}</ref> Тој бил заменет од [[Владимир Кононов]], познат повоениот прекар „''Цар''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/strelkov-resigns-from-post-following-news-of-severe-injury/|title='Strelkov' resigns from post following news of severe injury|last=Babiak|first=Mat|date=14 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402164702/http://ukrainianpolicy.com/strelkov-resigns-from-post-following-news-of-severe-injury/|archive-date=2 April 2015|publisher=Ukrainian Policy}}</ref> Оставката на Гиркин, заедно со оставката на премиерот на ДНР [[Александар Бородај]] на 7 август (кој бил заменет од [[Александар Захарченко]] ), претставувало промена во природата на судирот. Со оглед на неодамнешните воени неуспеси на ДНР и ЛНР, Русија одлучила дека повеќе не може да се потпира на мешавина од нерегуларни борци во Донбас и наредила промена на раководството.  Таа го напуштила сепаратистичкиот проект и го заменила со идејата за федерализација на Донбас во рамките на Украина. За да се спроведе оваа промена, наскоро се префрлила од хибридно војување на конвенционално војување. === Руска инвазија во август 2014 година === {{Главна|Битка за Иловајск|Битка за Новоазовск}} [[Податотека:War_in_donbass.svg|мини|421x421пкс|Карта на областите под контрола на бунтовниците за јуни-август 2014 година]] [[Податотека:Ukrainian_troops_guard_a_road_in_Donbass.jpg|мини|Украински војници чуваат пат во Донбас, август 2014 година]] На 14 август, конвој од околу дваесетина оклопни транспортери и други возила со официјални руски воени таблички преминале во [[Украина]] во близина на граничниот премин Изварине, кој бил под контрола на бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/14/russian-military-vehicles-enter-ukraine-aid-convoy-stops-short-border|title=Russian military vehicles enter Ukraine as aid convoy stops short of border|last=Walker|first=Shaun|date=14 August 2014|work=The Guardian|access-date=15 August 2014|author-link=Shaun Walker (journalist)}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.codastory.com/armed-conflict/when-a-reporter-crossed-the-kremlins-borderline-ukraine/|title=When a reporter crossed the Kremlin's borderline|last=Walker|first=Shaun|date=6 March 2018|access-date=18 March 2025|publisher=[[Coda Media]]|author-link=Shaun Walker (journalist)}}</ref> Генералниот секретар на НАТО, [[Андерс Фог Расмусен|Андерс Фог Расмусен,]] потврдил дека се случил „руски упад“ во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnbc.com/2014/08/15/russia-masses-military-vehicles-as-aid-convoy-waits-near-ukraine-border.html#_gus|title=Russian aid convoy checked; NATO spots 'incursion' into Ukraine|date=15 August 2014|access-date=15 August 2014|publisher=CNBC|agency=Reuters}}</ref> Украинскиот претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека украинската артилерија се вклучила и уништила „значаен“ дел од оклопната колона. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=15 August 2014}}</ref> [[Министерство за одбрана на Русија|Руското Министерство за одбрана]] негирало постоење на таков конвој. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28813047|title=Russia denies sending troops and weapons in to Ukraine|date=15 August 2014|work=BBC News|access-date=19 August 2014}}</ref> По овој инцидент, новоназначениот премиер на ДНР [[Александар Захарченко]] изјавил дека неговите сили вклучуваат 1.200 борци обучени од Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28817347|title=Rebel leader says Russian arms on way|date=16 August 2014|work=BBC News|access-date=16 August 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Donetsk,_August_7,_2014.jpg|мини|Оштетена зграда во [[Донецк]], 7 август 2014 година]] Борбен авион [[МиГ-29]] на украинските воздухопловни сили бил соборен од бунтовниците во Луганската Област на 17 август. Десет цивили биле убиени за време на постојаното гранатирање во Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/17/ukraine-fighter-jet-shot-down|title=Ukrainian fighter plane shot down by pro-Russia rebels|date=17 August 2014|work=The Guardian|access-date=17 August 2014}}</ref> Градот Горливка, окупиран од бунтовниците, бил опкружен од вооружените сили на 18 август. <ref name="BBC24242">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28832873|title=Ukraine refugee convoy hit by rockets, says military|date=18 August 2014|work=BBC News|access-date=18 August 2014}}</ref> Владините сили, исто така, напредувале во периферијата на градот Луганск. Конвој бегалци од Луганск [[Напад на бегалски конвој во Новосвитливка|бил погоден]] од ракети „Град“ во близина на селото Новосвитливка. Десетици цивили загинале во нападот, за кој Советот за национална безбедност и одбрана на Украина ги обвинил бунтовниците. Бунтовниците негирале дека нападнале какви било конвои на бегалци. Премиерот на ДНР, Александар Захарченко, изјавил дека доколку украинската влада даде „''разумни предлози за положување оружје, затворање на границите, ќе разговараме под еднакви услови како рамноправни партнери''“. <ref name="hardware that we took from the Ukrainian military">[http://tass.ru/en/world/745598 Donetsk Republic prime minister says militia ready for reasonable talks with Kiev], [[Information Telegraph Agency of Russia]] (19 August 2014)</ref> Сепак, тој додал дека владата „''мора да нè признае како држава, сега веќе е невозможно да се побара одреден степен на автономија''“. Откако навлегле во градот Луганск на 18 август, владините сили започнале да напредуваат низ градот „блок по блок“ на 19 август. <ref name="BBCalcta">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28858542|title=Ukraine street battles in Luhansk as troops advance|date=19 August 2014|work=BBC News|access-date=19 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/219015.html|title=Government forces continue to clear Luhansk of militants – interior minister's adviser|date=19 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=19 August 2014}}</ref> Борби се слушале на улиците низ градот, а гранатирањето на многу области окупирани од бунтовниците продолжило. Исто така, имало борби во [[Макиевка]] и [[Иловајск]], два града во близина на градот Донецк. Портпаролот на Министерството за внатрешни работи изјавил дека владините сили го „чистат“ Иловајск од бунтовниците, а подоцна го зазеле поголемиот дел од градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/government_forces_clearing_ilovaisk_of_snipers_325474|title=Government forces clearing Ilovaisk of snipers|date=19 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=19 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819163725/http://www.ukrinform.ua/eng/news/government_forces_clearing_ilovaisk_of_snipers_325474|archive-date=19 August 2014}}</ref> Седиштето на ДНР во градот Донецк исто така било гранатирано. Борбите низ Донечката Област на 19 август резултирале со смрт на 34 цивили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28866283|title=Fierce battle for town of Ilovaisk|date=20 August 2014|work=BBC News|access-date=20 August 2014}}</ref> До раната вечер на 20 август, владините сили соопштиле дека повторно зазеле „''значајни делови''“ од градот Луганск, по серија битки на улиците во текот на денот. <ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/fighting-outside-key-ukrainian-city-kills-9-troops-091723576.html|title=Ukrainian govt troops take over much of Luhansk|date=20 August 2014|work=Yahoo News|access-date=20 August 2014|agency=Associated Press|location=Donetsk}}</ref> На 23 август, тешко вооружени мажи, за кои се верува дека биле руски војници, поставиле блокада на патот југозападно од [[Амвросиевка]], во близина на Колоски, приближно 10 километри од границата. <ref name="orlando">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.orlandosentinel.com/news/sns-rt-us-ukraine-crisis-fighters-20140826,0,4798053.story|title='Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers|last=Tsvetkova|first=Maria|work=[[Orlando Sentinel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903202111/http://www.orlandosentinel.com/news/sns-rt-us-ukraine-crisis-fighters-20140826,0,4798053.story|archive-date=3 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0GQ20Q20140826?sp=true|date=26 August 2014|work=[[Reuters]]|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140828173518/http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0GQ20Q20140826?sp=true|archive-date=28 August 2014|language=ru|script-title=ru:Блокпост "зеленых человечков" насторожил жителей востока Украины|trans-title=Checkpoint "green men" alerted residents of eastern Ukraine}}</ref> Следниот ден, украинските медиуми објавиле дека оклопни сили на руската армија опремени со 250 возила и артилерија влегле во Амвросиевка, во она што сметале дека претставува почеток на голема офанзива врз [[Мариупол]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/news/politics/3032771-v_amvrosievku_voshli_rossiyskie_voyska_istochnik.htm|title=В Амвросиевку вошли российские войска без знаков отличия|date=24 August 2014|publisher=Liga News|trans-title=Russian troops entered Amvrosievka without insignia|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019095206/http://news.liga.net/news/politics/3032771-v_amvrosievku_voshli_rossiyskie_voyska_istochnik.htm|archive-date=19 October 2017|accessdate=11 April 2015}}</ref> До 25 август, контраофанзивата на бунтовниците го запре анапредувањето на владата кон градовите Донецк и Луганск. <ref name="Stfore2">{{Наведени вести|url=http://www.stratfor.com/sample/analysis/after-re-establishing-supply-lines-ukrainian-separatists-launch-counteroffensive|title=Ukrainian Separatists Fight Back to Maintain Supply Lines|date=25 August 2014|work=Stratfor|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826212148/http://www.stratfor.com/sample/analysis/after-re-establishing-supply-lines-ukrainian-separatists-launch-counteroffensive|archive-date=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците ги нападнаалевладините позиции во [[Штастја]] и по должината на реката [[Северски Донец]] во Луганската Област. Кога се случил овој напад, бунтовниците во Луганск добиле засилување. Владините сили во близина на Иловајск и Амвросиевка во Донечката Област биле опкружени од бунтовници, откако нивниот обид да го освојат Иловајск бил запрен со силно гранатирање. Провладиниот доброволен баталјон [[Донбас (бригада)|Донбас]], заробен во градот со денови од страна на бунтовниците, ја обвинил украинската влада и вооружените сили дека ги „''напуштаат''“. <ref name="NYTvoceuk">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/video-of-combat-in-eastern-ukraine-adds-to-worries-in-kiev.html|title=Video of Combat in Eastern Ukraine Adds to Worries in Kiev|last=Mackey|first=Robert|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014}}</ref> Други доброволни баталјони, како што се [[Азов (бригада)|„Азов“]] и „[[Днипро (бригада)|Днипро]]“, го напуштиле Иловајск откако наишле на жесток отпор. Водачот на баталјонот „Донбас“, Семен Семенченко, изјавил: „''Мислам дека е профитабилно за Министерството за одбрана да не испраќа помош, туку да се постигне ситуација во која доброволните баталјони ќе почнат да се обвинуваат меѓусебно за тоа кој кому му помогнал''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/abandoned-donbas-battalion-fights-on-361886.html|title=Abandoned Donbas Battalion fights on|date=24 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=27 August 2014}}</ref> Колона оклопни возила влегла во Украина од Русија во близина на [[Новоазовск]] на 25 август. <ref name="nyt1">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/23/world/europe/russia-moves-artillery-units-into-ukraine-nato-says.html|title=Russia Moves Artillery Units into Ukraine, NATO Says|last=Michael R. Gordon|date=22 August 2014|work=The New York Times|access-date=5 June 2015}}</ref> <ref name="BBCcfrmom">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28924945|title='Column from Russia' moves on Mariupol|date=25 August 2014|work=BBC News|access-date=25 August 2014}}</ref> Немало бунтовнички формации во област од 30 км во текот на многу недели. <ref name="REU26AUG2014">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-novoazovsk-idUKKBN0GQ19Y20140826|title=In Ukraine, an armoured column appears out of nowhere|date=26 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306025346/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-novoazovsk-idUKKBN0GQ19Y20140826|archive-date=6 March 2016}}</ref> Жестоки борби се воделе во селото Маркине, 7 километри од Новоазовск. Бунтовниците го користеле селото како основа за гранатирање на Новоазовск. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-column-idUSKBN0GP0MB20140825|title=Ukraine accuses Russia of opening new front before leaders' meeting|date=25 August 2014|work=Reuters|access-date=25 August 2014}}</ref> Портпаролот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина изјавил дека влегувањето на колоната во Украина е обид „''на руската војска под маската на борци од Донбас да отвори нова област на воена конфронтација''“. Според мрежната страница на градот Мариупол, батаљоните „[[Днипро (бригада)|Днипро]]“ и „[[Донбас (бригада)|Донбас]]“ го одбиле нападот, а „напаѓачите“ се повлекле кон границата. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_retreating_from_novoazovsk_to_border_325628|title=Terrorists retreating from Novoazovsk to border|date=25 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=25 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626205659/http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_retreating_from_novoazovsk_to_border_325628|archive-date=26 June 2015}}</ref> Рускиот министер за надворешни работи [[Сергеј Лавров]] изјавил дека немал сознанија за инцидентот и посочил дека извештаите за инцидентот како упад на руските сили се „дезинформации“. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-idINL5N0QV33V20140825|title=Ukraine Accuses Russia of Opening New Front Before Putin-Poroshenko Meeting|date=25 August 2014|work=Reuters|access-date=25 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101327/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-idINL5N0QV33V20140825|archive-date=5 March 2016}}</ref> Непосредно пред појавата на колоната, областа била силно гранатирана. Најблиските позиции на бунтовничката артилерија биле надвор од дострелот на оваа област. Селаните од Колоски во [[Старобешевски Регион|Старобешевскиот Регион]] за [[Ројтерс]] изјавиле дека во селото за време на викендот од 23 до 24 август се појавиле воени лица со руски акценти и без идентификациски ознаки. <ref name="REUmigewe">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighters-idUSKBN0GQ1X520140826|title='Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers|date=26 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014}}</ref> Тие поставиле блокада на патот во близина на селото. Мажите носеле препознатливи бели ленти на ракавиците. Селаните ги нарекувале „[[Зелени човечиња|мали зелени луѓе]]“, термин што се користел за да се означат нерегуларните руски сили кои ја презеле контролата врз Крим од февруари 2014 година. По појавувањето на овие луѓе, десет војници во зелени воени униформи со бели ленти на ракави биле приведени од украинските сили во [[Ѕеркална]]. Ова село е северно од Новоазовоск, од Колоски и околу 20 километри од руската граница. <ref name="REUmigewe" /> <ref name="BBCcrtoi">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28934213|title=Captured Russian troops 'in Ukraine by accident'|date=26 August 2014|work=BBC News}}</ref> Руската војска потврдила дека овие луѓе биле руски падобранци и дека биле заробени. Руското Министерство за одбрана соопштило дека мажите влегле во Украина „''по грешка за време на вежба''“. <ref name="REUmigewe">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighters-idUSKBN0GQ1X520140826|title='Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers|date=26 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighters-idUSKBN0GQ1X520140826 "'Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers"]. </cite></ref> <ref name="BBCcrtoi">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28934213|title=Captured Russian troops 'in Ukraine by accident'|date=26 August 2014|work=BBC News}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.com/news/world-europe-28934213 "Captured Russian troops 'in Ukraine by accident'"]. </cite></ref> Безбедносната служба на Украина (СБУ) објавила видеа со интервјуа со заробените руски војници. Во едно од видеата, еден војник рекол дека нивните команданти ги испратиле на 70-километарски марш „''без да ја објаснат својата цел или да предупредат дека ќе бидат на украинска територија, каде што биле уапсени од украинските сили и се предале без борба''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/russian-paratroops-in-ukraine-lost-in-media-haze-video/505944.html|title=Russian Paratroops in Ukraine: Lost in Media Haze|date=26 August 2014|work=The Moscow Times|access-date=26 August 2014}}</ref> [[Податотека:2014._Донецк_464.jpg|мини|Луѓе чекаат во ред за вода во Донецк, 22 август 2014 година]] Бунтовниците навлегле во [[Новоазовск]] на 27 август. <ref name="NYT2782014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/ukraine-russia-novoazovsk-crimea.html|title=Ukraine Reports Russian Invasion on a New Front|last=Kramer|first=Andrew E.|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> <ref name="BBC27AUG">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28951319|title=Rebels push into port of Novoazovsk|date=27 August 2014|work=BBC News|access-date=27 August 2014}}</ref> Додека украинската влада изјавила дека има „''целосна контрола''“ врз Новоазовск, градоначалникот на градот Олег Сидоркин потврдил дека бунтовниците го освоиле. Тој исто така изјавил дека „десетици“ тенкови и оклопни возила биле користени од бунтовниците во нивниот напад врз градот. Најмалку четири цивили биле повредени од гранатирањето на бунтовниците. На север, во близина на [[Старобешево]], украинските сили изјавиле дека забележале колона од 100 оклопни возила, тенкови и ракетни камиони „Град“ што се движела кон југ, кон Новоазовск. Тие изјавиле дека овие возила биле обележани со „''бели кругови или триаголници''“, слични на белите ленти видени на заробените руски падобранци претходно во текот на неделата. Среде притисокот на овој нов трет фронт, владините сили се повлекле кон запад кон [[Мариупол]]. Тие го евакуирале градот Старобешево, како дел од пограничната област од [[Азовско Море|Азовското Море]] до постојните територии под контрола на бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/08/fighting-ukraine-coastline-intensifies-201482718054359321.html|title=Fighting for Ukraine's coastline intensifies|date=27 August 2014|access-date=27 August 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> Извештај на ''„[[The New York Times|Њујорк тајмс]]“'' ги опишал војниците кои се повлекувале како „''исцрпени, валкани и разочарани''“. Западните претставници ги опишале новите акции на бунтовниците како „''прикриена инвазија''“ од страна на Руската Федерација, со тенкови, артилерија и пешадија за кои се вели дека влегле во Украина од руска територија. Портпаролката на американскиот [[Стејт департмент|Стејт департмент,]] Џен Псаки, изјавила дека „''овие упади укажуваат дека веројатно е во тек контраофанзива под водство на Русија''“, а украинскиот претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека „''се случи инвазија на руските сили''“. <ref name="REUuars">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|title=Ukraine accuses Russia of launching invasion|date=28 August 2014|work=Reuters|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306155640/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|archive-date=6 March 2016|location=Kyiv}}</ref> <ref name="Pgov31102">{{Наведена изјава за печат|title=President cancelled his visit to Turkey and urgently convenes the NSDC meeting|date=28 August 2014|url=http://president.gov.ua/en/news/31102.html|access-date=28 August 2014}}</ref> Во изјавата на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина подоцна се вели дека Новоазовск бил заземен од „руски трупи“, и покрај претходните негирања од страна на украинската влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28967526|title='Russian troops deployed' in Ukraine – Poroshenko|date=28 August 2014|work=BBC News|access-date=28 August 2014}}</ref> Според Советот за национална безбедност, украинските трупи се повлекле од Новоазовск за да спасат животи и наместо тоа подготвувале одбрана во [[Мариупол]]. Во меѓувреме, борбите продолжиле во и околу градот Донецк. Гранати паднале врз [[Калинински Регион (Донечка Област)|Калининскиот Регион]] Донецк, а бригадата Донбас продолжила да се бори против бунтовниците кои ги држеле во опсада во Иловајск со денови. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 27 August 2014|date=28 August 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123030|access-date=28 August 2014}}</ref> Командантот на НАТО, бригаден генерал Нико Так, на 28 август изјавил дека „доста повеќе“ од 1.000 руски војници дејствуваат во зоната на војната во Донбас. <ref name="NY28Aug2014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/29/world/europe/ukraine-russia-nato-photos.html|title=Over 1,000 Russian Soldiers Join Fight, NATO Says|last=MacFarquhar|first=Neil|date=28 August 2014|work=The New York Times|access-date=28 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Среде она што ''„Њујорк тајмс“'' го опишал како „хаос“ во зоната на воениот судир, бунтовниците го вратиле [[Саур-Могила]]. И покрај овие напредувања на проруските сили, Националната гарда на Украина привремено го вратила градот Комсомолское во Старобешевскиот Регион во Донечката Област на 29 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-national-guard-now-controlling-komsomolske-in-donetsk-region-362529.html|title=Ukraine National Guard now controlling Komsomolske in Donetsk region|date=29 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 August 2014}}</ref> Сепак, два дена подоцна, украинските сили се повлекле од градот, а Комсомолское повторно бил преземен од силите на ДНР. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.digitaljournal.com/news/world/as-ukrainian-troops-retreat-separatists-celebrate-new-offensive/article/400465|title=As Ukrainian troops retreat, separatists celebrate new offensive|date=31 August 2014|work=Digital Journal|access-date=2 September 2014}}</ref> На други места, украинските сили се повлекле од [[Новосвитливка (Луганска Област)|Новосвитливка]] откако биле нападнати од, како што кажале, „руски тенкови“. Тие изјавиле дека секоја куќа во селото била уништена. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28993873|title=EU 'must act on Russia aggression'|date=30 August 2014|work=BBC News|access-date=30 August 2014}}</ref> Заробениот баталјон Донбас се повлекол од [[Иловајск]] на 30 август откако преговарал за договор со проруските сили. Според некои од војниците кои се повлекле од Иловајск, силите на ДНР го прекршиле договорот и пукале врз нив додека тие се повлекле под бели знамиња, убивајќи дури неколку десетици војници. <ref>{{Наведени вести|url=http://bigstory.ap.org/article/pro-russia-rebels-confident-after-making-gains|title=PRO-RUSSIA REBELS CONFIDENT AFTER MAKING GAINS|date=30 August 2014|access-date=30 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902000911/http://bigstory.ap.org/article/pro-russia-rebels-confident-after-making-gains|archive-date=2 September 2014|agency=Associated Press}}</ref> [[Податотека:Arseniy_Yatsenyuk_awarding_wounded_volunteers.jpg|мини|Украинскиот премиер [[Арсениј Јацењук]] ги доделува волонтерите од баталјонот Донбас, 1 септември 2014 година]] Украински патролен брод во [[Азовско Море|Азовското Море]] бил погоден од артилериски оган од брегот на 31 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-boat-idUSKBN0GV0NA20140831|title=Rescue under way after separatists claim first attack on Ukrainian ship|last=Polityuk|first=Pavel|date=31 August 2014|work=Reuters|access-date=1 September 2014|last2=Vasovic|first2=Aleksandar}}</ref> Осум морнари биле спасени од бродот што тонел, додека двајца членови на екипажот се водат како исчезнати. Поранешниот командант на бунтовниците [[Игор Гиркин]] изјавил дека бунтовниците „''му го нанеле на непријателот првиот поморски пораз''“. Владините сили се повлекле од [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]] на 1 септември, и покрај тоа што го држеле аеродромот од напади на бунтовниците со недели претходно. <ref name="BBC1SEPT">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29009516|title=Troops abandon Luhansk airport after clashes|date=1 September 2014|work=BBC News|access-date=1 September 2014}}</ref> Аеродромот станал сведок на жестоки борби ноќта пред повлекувањето, а украинските власти изјавиле дека нивните сили на аеродромот биле нападнати од колона руски тенкови. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11067351/Ukraine-battles-Russian-tank-column-near-Luhansk-ahead-of-Minsk-peace-talks.html|title=Ukraine withdraws from Luhansk airport after 'Russian tank column' attack|last=Amos|first=Howard|date=1 September 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=16 October 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11067351/Ukraine-battles-Russian-tank-column-near-Luhansk-ahead-of-Minsk-peace-talks.html|archive-date=11 January 2022|last2=McElroy|first2=Damien|location=London}}</ref> Судирите продолжиле и на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]]. [[Податотека:Victims_of_War_in_Ukraine_-_Kyiv_Hospital_-_Exhibition_by_Still_Miracle_Photography_02.jpg|мини|Жртви на војната во Украина - Киевска болница - Изложба од ''Still Miracle Photography 02'']] Набљудувачите на ОБСЕ забележале жестоки борби во близина на селата Широкине и Безимене на 4 септември. <ref name="OSCE4SEPT">{{Наведена изјава за печат|access-date=5 September 2014}}</ref> Соодветно, овие села се 24 односно 34 километри источно од Мариупол. Украинските власти во Мариупол изјавиле дека ситуацијата таму „''се влошува од час во час''“ и дека постои непосредна опасност од напад врз градот. Силите на ДНР се приближиле на 5 километри од градот на 4 септември, но нивното напредување било одбиено од контранапад во текот на ноќта, започнат од вооружените сили и [[Азов (бригада)|баталјонот Азов]] . <ref name="GUA2424255">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/05/ukraine-heavy-shelling-hours-before-ceasefire-russia|title=Heavy shelling in Ukrainian port of Mariupol hours before agreed ceasefire|date=5 September 2014|work=The Guardian|access-date=5 September 2014}}</ref> Тие биле потиснати назад околу 20 километри источно од градот. Постојано гранатирање се слушало на периферијата на Мариупол. === Прекин на огнот од септември 2014 година === [[Податотека:Yurkevych-Andriy-pohoron-5452.jpg|мини|Погребна служба за украински војник, 11 септември 2014 година]] По неколкудневни мировни преговори во [[Минск]] под покровителство на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ), Украина, Русија, ДНР и ЛНР [[Мински договори|се согласиле за прекин на огнот]] на 5 септември. <ref name="BBC2908">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29082574|title=Ukraine and pro-Russia rebels sign ceasefire deal|date=5 September 2014|work=BBC News|access-date=5 September 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека ќе го почитуваат прекинот на огнот и ќе ѝ помогнат на украинската влада во неговото спроведување. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=5 September 2014}}</ref> Според ''[[The New York Times|„Њујорк тајмс“]]'', договорот бил „''скоро дословна''“ реплика на неуспешниот јунски „мировен план од 15 точки“ на украинскиот претседател [[Петро Порошенко]]. <ref name="NYT23425">{{Наведување|last=MacFarquhar|first=Neil|title=Ukraine Deal Imposes Truce Putin Devised|date=5 September 2014|url=https://www.nytimes.com/2014/09/06/world/europe/ukraine-cease-fire.html|journal=The New York Times|access-date=6 September 2014}}</ref> Било договорено дека ќе има размена на сите затвореници од двете страни и дека тешкото вооружување треба да се отстрани од борбената линија. <ref name="WP7SEPT2014">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/ukraines-cease-fire-in-jeopardy-as-new-fighting-reported/2014/09/07/cad0ca80-3689-11e4-8601-97ba88884ffd_story.html|title=Ukraine's cease-fire in jeopardy as new fighting reported|date=7 September 2014|work=The Washington Post|access-date=7 September 2014}}</ref> Хуманитарните коридори требало да се одржуваат за да можат цивилите да ги напуштат погодените области. Претседателот Порошенко изјавил дека на Донечката и Луганската Област ќе им биде доделен „''специјален статус''“ и дека употребата на [[Руски јазик|рускиот јазик]] во овие области ќе биде заштитена со закон. Русија започнала посилна операција за обука и опремување за зацврстување на сепаратистичките сили.  Лидерите на ДНР и ЛНР изјавиле дека ја задржуваат својата желба за целосна независност од Украина, и покрај овие отстапки. Рускиот претседател [[Владимир Путин]] и украинскиот претседател Порошенко разговарале за прекинот на огнот на 6 септември. <ref>{{Наведување|last=Keane|first=Fergal|title=Ukraine ceasefire: Silence on the streets of Mariupol|date=6 September 2014|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-29095968|journal=BBC News|access-date=6 September 2014}}</ref> Двете страни изјавиле дека се задоволни од прекинот на огнот и дека тој генерално се почитува. [[Податотека:Luhansk_International_Airport,_September_4,_2014.jpg|мини|Уништен терминал на аеродромот во Луганск, 4 септември 2014 година]] Примирјето било прекршено повеќе пати во ноќта помеѓу 6 и 7 септември, како и во текот на денот на 7 септември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/07/ukraine-rebels-ceasefire-broken-shelling|title=Ukraine and separatists blame each other after ceasefire broken|date=7 September 2014|work=The Guardian|access-date=7 September 2014}}</ref> <ref name="BBC7SEPT2014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29098808|title=Ukraine truce shaken by new shelling|date=7 September 2014|work=BBC News|access-date=7 September 2014}}</ref> Овие прекршувања резултирале со смрт на четворица украински војници, додека 29 биле повредени. Било пријавено силно гранатирање од страна на бунтовниците на источната периферија на Мариупол, а набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека украинската влада испукала ракети од меѓународниот аеродром во Донецк. [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]] изјавил дека овие прекршувања на договорот нема да предизвикаат пропаѓање на примирјето. Украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил на 10 септември дека „''70% од руските трупи се вратени преку границата''“, а исто така додал дека оваа акција му дала „''надеж дека [[Мински договори|мировните преговори]] имаат добри перспективи''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/10/ukraine-russia-troops-border-east-poroshenko|title=Ukraine says most Russian troops have moved back across border|date=10 September 2014|work=The Guardian|access-date=11 September 2014}}</ref> Сепак, прекршувањата на прекинот на огнот продолжиле. Во согласност со Минскиот протокол, набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека забележале [[размена на затвореници]] во близина на Авдиевка во 03:40 часот на 12 септември. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 12 September 2014: Simultaneous Release of Hostages/Prisoners|date=12 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123509|access-date=12 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-sanctions-could-be-rolled-back-if-russia-withdraws-u-s-says-1.2764118|title=Ukraine sanctions could be rolled back if Russia withdraws, U.S. says|date=12 September 2014|access-date=12 September 2014|publisher=CBC News}}</ref> Украинските сили ослободиле 31 бунтовник од ДНР, додека силите на ДНР ослободиле 37 украински војници. Набљудувачите на ОБСЕ документирале кршења на Минскиот протокол во бројни области на Донечката област од 13 до 15 септември. <ref name="OSCE15SEPT">{{Наведена изјава за печат|title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 15 September 2014: Monitoring to the east of Donetsk, SMM patrol vehicles hit by fire|date=15 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123587|access-date=15 September 2014}}</ref> Овие области ги вклучувале Макиевка, Телманове, Дебалцеве, Петровске, во близина на [[Мариупол]], Јасинувата и Меѓународниот аеродром Донецк, сите каде што се воделе интензивни борби. Две од оклопните возила во кои патувале набљудувачите биле погодени од шрапнели, при што едно од возилата станало нефункционално и ги принудило набљудувачите да се повлечат. Според набљудувачите, движењето на трупите и опремата го вршеле и ДНР и украинските сили. Тие исто така изјавиле дека имало „''проблеми со командата и контролата''“ меѓу двете страни во судирот. Набљудувачите го посетиле меѓународниот аеродром во Луганск на 20 септември. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 21 September 2014|date=22 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123921|access-date=23 September 2014}}</ref> Тие изјавиле дека аеродромот е „целосно уништен“ и целосно неупотреблив. Украинскиот претседател Петро Порошенко на 21 септември изјавил дека вооружените сили на Украина изгубиле помеѓу 60% и 65% од вкупната активна опрема во текот на војната. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.unn.com.ua/ru/news/1387749-na-peredoviy-bulo-znischeno-60-65-viyskovoyi-tekhniki-v-chastinakh-p-poroshenko|date=21 September 2014|work=Ukrainian National News|access-date=21 September 2014|language=ru|script-title=ru:На передовой уничтожили 60–65% военной техники в частях – П.Порошенко}}</ref> [[Податотека:2014._Кузнечный_фестиваль_в_Донецке_370.jpg|мини|Полицајци од ДНР во Донецк, 20 септември 2014 година]] Членовите на Трилатералната група и ДНР учествувале на видеоконференција на 25 септември 2014 година. <ref name="OSCE26SEPT">{{Наведена изјава за печат|title=Press Statement by the Trilateral Contact Group|date=26 September 2014|url=http://www.osce.org/home/124451|access-date=27 September 2014}}</ref> Според соопштението објавено од ОБСЕ денот по конференцијата, сите страни се согласиле дека борбите се „''смириле во последните денови''“ и дека „''ситуацијата по должината на 70%“'' од тампон-зоната е „''мирна''“. Тие исто така изјавиле дека „ќе вложат напори“ за продолжување на прекинот на огнот. Расфрланите прекршувања на прекинот на огнот продолжиле. <ref name="BBC29SEPT">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29415162|title='Seven Ukraine troops die' in deadliest post-truce attack|date=29 September 2014|work=BBC News|access-date=29 September 2014}}</ref> Во најзначајниот инцидент од почетокот на прекинот на огнот, седум украински војници загинале на 29 септември кога тенковска граната го погодила оклопниот транспортер со кој патувале во близина на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]]. Следела престрелка, при што многу војници биле повредени. Во текот на следните неколку дена, [[Втора битка за Донечкиот аеродром|борбите продолжиле]] околу меѓународниот аеродром во Донецк, додека самиот град Донецк бил под силно гранатирање. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=3 October 2014}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=3 October 2014}}</ref> Среде ова обновено насилство, претседателот на ОБСЕ, Дидие Буркхалтер, издал соопштение во кое „''ги повикувам сите страни веднаш да престанат со борбите''“, а исто така ркол дека ставањето на прекинот на огнот во опасност од колапс би било „неодговорно и жално“. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=3 October 2014}}</ref> Според извештајот објавен од [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]] (ОХЦХР) на 8 октомври, прекинот на огнот спроведен со Минскиот протокол станал „''сè понестабилен''“. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=9 October 2014}}</ref> Во соопштението со кое се најавило објавувањето на извештајот се вели дека најмалку 331 лице било убиено од почетокот на прекинот на огнот и дека најжестоките борби се воделе околу меѓународниот аеродром Донецк, Дебалцево и Штастја . <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=9 October 2014}}</ref> Во извештајот се вели дека поголемиот дел од цивилните смртни случаи биле предизвикани и од бунтовничко и од украинско гранатирање. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/10/09/world/europe/at-least-331-have-been-killed-in-ukraine-since-start-of-cease-fire-un-reports.html|title=331 Have Died Since Ukraine Signed Truce, U.N. Reports|last=Cumming-Bruce|first=Nick|date=8 October 2014|work=The New York Times|access-date=9 October 2014}}</ref> Неколку стотици војници на Националната гарда протестирале пред зградата на украинската претседателска администрација во Киев на 13 октомври. <ref name="KP14OCT2014">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/politicians-activists-slam-national-guard-protest-as-unpatriotic-367935.html|title=Politicians, activists slam National Guard protest as unpatriotic|date=14 October 2014|work=Kyiv Post|access-date=16 October 2014}}</ref> Тие побарале крај на задолжителната воена обврска и нивна демобилизација. Според ''„Киев пост“'', многу од демонстрантите изјавиле дека се судриле со демонстрантите од [[Евромајдан]] и дека не се наклонети кон тоа движење. === Избори во ноември 2014 и последици === [[Податотека:Donetsk_suburb_after_shelling.jpg|мини|Предградие на Донецк по гранатирањето, 7 ноември 2014 година]] Тешките борби продолжиле низ Донбас во текот на октомври, и покрај прекинот на огнот. Прекршувајќи ја постапката договорена како дел од [[Мински договори|Минскиот протокол]], властите на ДНР и ЛНР одржале парламентарни и извршни избори на 2 ноември. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=1 November 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/11/03/world/europe/rebel-backed-elections-in-eastern-ukraine.html|title=Rebel-Backed Elections to Cement Status Quo in Ukraine|last=Kramer|first=Andrew E.|date=2 November 2014|work=The New York Times|access-date=3 November 2014}}</ref> Како одговор на изборите, украинскиот претседател Петро Порошенко побарал од парламентот да го поништи „''специјалниот статус''“ кој им бил доделен на областите контролирани од ДНР и ЛНР како дел од Минскиот протокол. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/poroshenko-calls-on-lawmakers-to-revoke-special-status-for-east-sends-more-troops-to-key-cities-370640.html|title=Poroshenko calls on lawmakers to revoke special status for east, sends more troops to key cities|date=4 November 2014|work=Kyiv Post|access-date=6 November 2014}}</ref> Вицепремиерот на ДНР [[Андреј Пургин]] изјавил дека украинските сили започнале „''тотална војна''“ против ДНР и ЛНР на 6 ноември. <ref name="RE6NOV2014">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-military-idUSKBN0IQ1RJ20141106|title=Ukrainian forces deny launching fresh offensive in east|date=6 November 2014|work=Reuters|access-date=6 November 2014}}</ref> Украинските власти негирале каква било офанзива и изјавиле дека ќе се придржуваат до Минскиот протокол. И покрај ова, битките продолжиле низ Донбас, при што загинале многу војници. Истовремено, претставниците на сепаратистите побарале преработка на Минскиот протокол, како резултат на повторливите прекршувања. Повременото гранатирање на Донецк било обновено на 5 ноември. <ref name="BBC9NOV">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29975341|title=Heavy bombardment in rebel-held Donetsk|date=9 November 2014|work=BBC News|access-date=9 November 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ известиле на 8 ноември дека имало големи движења на необележана тешка опрема на територијата што ја држат сепаратистите. <ref name="OSCE8NOV">{{Наведена изјава за печат|access-date=9 November 2014}}</ref> Овие движења вклучувале оклопни транспортери, камиони, цистерни со бензин и тенкови, кои биле управувани и придружувани од мажи во темнозелени униформи без ознаки. Портпаролите на украинската влада изјавиле дека станува збор за движења на руски трупи, но ова не можело да се потврди независно. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/nov/07/ukraine-russian-military-column-east|title=Ukraine says Russian military column has entered east of country|date=7 November 2014|work=The Guardian|access-date=9 November 2014}}</ref> Во текот на ноќта кон 9 ноември, интензивно гранатирање од позициите на владата и на бунтовниците го потресел Донецк. Претседателот на ОБСЕ, Дидие Буркхалтер, изјавил дека е „''многу загрижен''“ за „''повторното оживување на насилството''“ и ја нагласил важноста од почитување на [[Мински договори|Минскиот протокол]]. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=9 November 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ забележале повеќе конвои со муниција на територијата под контрола на сепаратистите на 9 ноември. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=10 November 2014}}</ref> Меѓу нив биле 17 необележани зелени камиони [[ЗиЛ]] натоварени со муниција кај [[Свердловск (Украина)|Свердловск]] и 17 слични камиони [[КАМАЗ|Камаз]] кои влечеле хаубици кај Зурес. Друг конвој од 43 зелени воени камиони, од кои некои влечеле хаубици и ракетни лансери, бил забележан од набљудувачите на ОБСЕ во Донецк на 11 ноември. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=11 November 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Kurakhove,_Donetsk_region.jpg|мини|Оштетена зграда во Курахове, 26 ноември 2014 година]] По извештаите за овие движења на војници и опрема, генералот на НАТО Филип Бридлав изјавил на 12 ноември дека може да потврди дека руските војници и тешка опрема влегле во Украина во текот на претходната недела. Како одговор на тоа, украинското Министерство за одбрана соопштило дека се подготвува за обновена офанзива од страна на проруските сили. Портпаролот на руското Министерство за одбрана, генерал-мајор [[Игор Конашенков]], изјавил дека „''немало и нема докази''“ во поддршка на изјавата на [[НАТО]]. <ref name="BBC12NOV">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30025138|title=Russian troops crossed border, Nato says|date=12 November 2014|work=BBC News|access-date=12 November 2014}}</ref> До 2 декември, најмалку 1.000 луѓе загинале за време на борбите во Донбас, од потпишувањето на Минскиот протокол на почетокот на септември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30290310|title=Ukraine, Russia and the ceasefire that never was|date=2 December 2014|work=BBC News|access-date=2 December 2014}}</ref> Во извештајот на Би-Би-Си се вели дека прекинот на огнот бил „фикција“. Во светлината на овие постојани борби, украинските и сепаратистичките сили се согласиле да ги прекинат сите воени операции за „''Денот на тишината''“ на 9 декември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30384665|title=Shaky ceasefire holds as talks expected|date=9 December 2014|work=BBC News|access-date=9 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/12/10/world/europe/ukrainian-military-and-separatists-observe-silent-day.html|title=Ukrainian Military and Rebels Observe 'Silent Day'|last=Kramer|first=Andrew E.|date=10 December 2014|work=The New York Times|access-date=10 December 2014}}</ref> Украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил дека се надева оти „Денот на тишината“ ќе го поттикне потпишувањето на нов мировен договор. Иако по „Денот на тишината“ не се одржале нови мировни преговори, борбите меѓу украинските и сепаратистичките сили значително се намалиле во текот на декември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-military-idUSKBN0JX11B20141219|title=Rebels say new Ukraine peace talks will not take place on Sunday: IFX|date=19 December 2014|work=Reuters|access-date=20 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/dec/17/ukraine-ceasefire-frontline-counting-cost-war-uneasy-calm|title=Ukraine ceasefire leaves frontline counting cost of war in uneasy calm|date=17 December 2014|work=The Guardian|access-date=20 December 2014}}</ref> Во извештајот на Меѓународната кризна група било наведено дека [[Финансиска криза во Русија (2014)|финансиската криза во Русија]] кон крајот на 2014 година, заедно со американските и европските економски санкции, го одвратила понатамошниот напредок на проруските сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/235-eastern-ukraine-a-dangerous-winter.pdf|title=Eastern Ukraine: A Dangerous Winter|date=18 December 2014|publisher=International Crisis Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220075521/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/235-eastern-ukraine-a-dangerous-winter.pdf|archive-date=20 December 2014|accessdate=20 December 2014}}</ref> Во извештајот, исто така, се изразило загриженост за потенцијалот за „хуманитарна катастрофа“ во Донбас, контролиран од сепаратистите, во текот на студените зимски месеци, велејќи дека сепаратистите не биле во можност „''да обезбедат основни услуги за населението''“. [[Податотека:Ruins_of_Donetsk_International_airport_(16).jpg|мини|Урнатини на меѓународниот аеродром во Донецк, декември 2014 година. Контролната кула оттогаш е целосно уништена.]] Во согласност со [[Мински договори|Минскиот протокол]], во текот на неделата од 21 до 27 декември се одржале повеќе размени на затвореници. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30606486|title=Ukraine and rebels trade prisoners in Donetsk|date=26 December 2014|work=BBC News|access-date=29 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-prisoners-idUSKBN0K40IZ20141226|title=Kiev, rebels exchange POWs; trains, buses to Crimea suspended|date=26 December 2014|work=Reuters|access-date=29 December 2014}}</ref> Во текот на таа недела во [[Минск]] се одржале повеќе разговори организирани од ОБСЕ, но тие не донеле никаков резултат. На прес-конференција на 29 декември, украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил дека Минскиот протокол стапува на сила „''точка по точка''“, а исто така изјавил дека се постигнува „''напредок''“. <ref name="KP29DEC">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/poroshenko-despite-minsk-agreements-martial-law-is-still-an-option-376395.html|title=Poroshenko: Despite Minsk agreements, martial law is still an option|date=29 December 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 December 2014}}</ref> Од потпишувањето на Протоколот, над 1.500 лица држени од сепаратистите биле ослободени како дел од размената на затвореници. Додека украинските сили губеле околу 100 луѓе дневно пред Протоколот, само околу 200 биле убиени во четирите месеци од неговото потпишување. Порошенко, исто така, изјавил дека верува оти воениот судир ќе заврши единствено доколку руските трупи го напуштат Донбас. === Ескалација во јануари 2015 година === Набљудувачите на ОБСЕ известиле за „зголемување на тензиите“ по Нова Година. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=6 January 2015}}</ref> Биле регистрирани бројни прекршувања на прекинот на огнот, а повеќето се случиле во близина на Донечкиот меѓународен аеродром. Внатрешни борби меѓу бунтовничките групи избувнале во Луганската Област. <ref name="NYT5JAN2015">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/01/06/world/europe/francois-hollande-says-destabilizing-sanctions-on-russia-must-stop-now.html|title=French Leader Urges End to Sanctions Against Russia Over Ukraine|last=Kramer|first=Andrew E.|date=5 January 2015|work=The New York Times|access-date=6 January 2015}}</ref> Во еден инцидент, милитантите на ЛПР изјавиле дека го убиле [[Александар Беднов]], водачот на прорускиот „Батлјон Бетмен“, на 2 јануари 2015 година. Претставници на ЛПР изјавиле дека Беднов водел „нелегален затвор“ и дека се занимавал со мачење на затвореници. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/abuse-torture-revealed-at-self-proclaimed-luhansk-peoples-republic-illegal-prison-376631.html|title=Abuse, torture revealed at separatists' prison in Luhansk|date=3 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=6 January 2015}}</ref> Во друг инцидент, водачот на милитантната група Донски Козаци со седиште во Антрацит, Николај Козицин, изјавил дека територијата контролирана од неговата група, станала дел од „Руското Царство“ и дека рускиот претседател [[Владимир Путин]] е нејзин „цар“. <ref name="NYT5JAN2015" /> Меѓуградски автобус запрен на владин контролен пункт во Бугас бил[[Напад на автобус во Волноваха|погоден]] од ракета „Град“ на 13 јануари, при што загинале 12 цивили. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=15 January 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30798426|title=Shell hits bus 'killing 10' in Buhas|date=13 January 2015|work=BBC News|access-date=13 January 2015}}</ref> Украинскиот претседател Петро Порошенко прогласил ден на национална жалост. <ref>{{Наведени вести|url=http://uatoday.tv/politics/osce-confirms-grad-strike-on-east-ukraine-bus-and-says-insurgents-will-be-included-in-investigation-402988.html|title=OSCE confirms Grad strike on east Ukraine bus and says insurgents will be included in investigation|date=15 January 2015|work=Ukraine Today|access-date=15 January 2015}}</ref> Бугас се наоѓа на 35 километри југозападно од градот Донецк. [[Податотека:2014-12-25._Открытие_новогодней_ёлки_в_Донецке_13.JPG|мини|Командант на [[Баталјон „Спарта“|баталјонот на ДПР Спарта]] [[Арсениј Павлов]], Донецк, 25 декември 2014 година]] Новата терминална зграда на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]], која била место на борби меѓу украинските и сепаратистичките трупи од мај 2014 година, била заземена од силите на ДНР на 15 јануари. <ref name="15JANGUARD">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/jan/15/russian-backed-separatists-seize-donetsk-airport-ukraine|title=Russia-backed separatists seize Donetsk airport in Ukraine|date=15 January 2015|work=The Guardian|access-date=15 January 2015}}</ref> Во деновите пред заземањето, аеродромот бил силно бомбардиран од сепаратистички ракетен оган. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/01/14/world/europe/10-civilians-are-killed-in-ukraine-as-cease-fire-grows-more-fragile.html|title=10 Are Killed in Ukraine as Diplomacy Hits a Wall|last=Roth|first=Andrew|date=13 January 2015|work=The New York Times|access-date=15 January 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/aponline/2015/01/14/world/europe/ap-eu-ukraine-aid-crunch.html|title=Lack of Aid Deepens Suffering in Conflict-Hit East Ukraine|date=14 January 2015|work=The New York Times|access-date=15 January 2015|agency=Associated Press}}</ref> Лидерот на ДНР, [[Александар Захарченко]], изјавил дека заземањето на аеродромот е првиот чекор кон враќање на територијата изгубена од украинските сили во средината на 2014 година. Тој изјавил: „''Нека нашите сонародници го чујат ова: Ние нема само да се откажеме од нашата земја. Или ќе ја вратиме мирно, или на овој начин''“, осврнувајќи се на заземањето на аеродромот. Таквата офанзива од страна на сепаратистичките сили би сигнализирала целосно распаѓање на често игнорираниот [[Мински договори|Мински протокол]], со кој се воспоставила тампон линија помеѓу териториите контролирани од Украина и териториите контролирани од сепаратистите. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-klimkin-idINKBN0KT1VD20150120|title=Ukraine accuses separatists of abusing Minsk deal with land grab|date=21 January 2015|work=Reuters|access-date=22 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151216111547/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-klimkin-idINKBN0KT1VD20150120|archive-date=16 December 2015}}</ref> Украинските сили изјавиле дека „''немало наредба за повлекување''“ од аеродромот, а претседателот на парламентот на ДНР, [[Андреј Пургин]], изјавил дека иако силите на ДНР ја презеле контролата врз терминалните згради, борбите биле во тек бидејќи „''Украинците имаат многу места за криење''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ukraine-crisis-residents-flee-savagery-of-the-battle-for-donetsks-airport-9981531.html|title=Residents flee savagery of the battle for Donetsk's airport|last=Carroll|first=Oliver|date=15 January 2015|work=The Independent|access-date=15 January 2015|location=London}}</ref> Истовремено, новата рунда разговори во Минск, закажана за 16 јануари од страна на Трилатералната контакт група за Украина, била откажана откако лидерите на ДНР и ЛНР, Александар Захарченко и Игор Плотницки, одбиле да присуствуваат. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/244837.html|title=No Contact Group meeting without Zakharchenko, Plotnytsky – Kuchma|date=15 January 2015|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=15 January 2015}}</ref> Владина воена операција спроведена за време на викендот од 17 до 18 јануари резултирала со враќање на поголемиот дел од [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]] од страна на украинските сили. <ref name="REU18JAN">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-military-idUKKBN0KR0DD20150118|title=Ukrainian troops retake most of Donetsk airport from rebels|date=18 January 2015|work=Reuters|access-date=18 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305154720/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-military-idUKKBN0KR0DD20150118|archive-date=5 March 2016}}</ref> Според претставникот на украинскиот [[Совет за национална безбедност и одбрана на Украина|Совет за национална безбедност и одбрана]], Андриј Лисенко, операцијата ги вратила линиите на контрола утврдени со [[Мински договори|Минскиот протокол]] и затоа не претставувала негово кршење. Операцијата предизвикала борбите да се движат кон Донецк, што резултирало со силно гранатирање на станбените области на градот што се граничат со аеродромот. Властите на ДНР изјавиле дека ги запреле владините сили кај мостот Путиливски, кој ги поврзува аеродромот и градот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30878406|title=Ukraine conflict: Battles rage in Donetsk and Luhansk|date=19 January 2015|work=BBC News|access-date=19 January 2015}}</ref> Мостот, кој е стратешки важен, бил уништен за време на борбите. Набљудувачите на ОБСЕ известиле дека гранатирањето предизвикало големи штети во станбените области на Донецк, [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]], [[Кировски Регион (Донечка Област)|Кировски]], [[Петровски Регион (Донечка Област)|Петровски]] и [[Ворошиловски Регион (Донечка Област)|Ворошиловски]]. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=20 January 2015}}</ref> [[Податотека:Battle_for_Donetsk_airport,_16_January_2015.jpg|мини|250x250пкс|Баталјонот на ДНР Сомалија во новата терминална зграда на аеродромот во Донецк на 16 јануари 2015 година]] Украинскиот претседател Петро Порошенко на 21 јануари изјавил дека Русија распоредила повеќе од 9.000 војници и 500 тенкови, артилериски единици и оклопни транспортери во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30928107|title=Ukraine conflict: US accuses rebels of 'land grab'|date=21 January 2015|work=BBC News|access-date=21 January 2015}}</ref> Во статијата што се појавила во ''„Дејли Телеграф“'' се вели дека распоредувањето изгледало како „''одговор на успехот на Киев''“ во задржувањето на контролата врз Донечкиот меѓународен аеродром. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11361286/Russia-sends-9000-troops-into-Ukraine-says-Petro-Poroshenko.html|title=Russia sends 9,000 troops into Ukraine, says Petro Poroshenko|last=Blair|first=David|date=21 January 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=21 January 2015|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11361286/Russia-sends-9000-troops-into-Ukraine-says-Petro-Poroshenko.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Истиот ден, украинските сили направиле обид да го опколат аеродромот во обид да ги потиснат бунтовниците. <ref name="KP22JAN">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/donetsk-airport-overrun-by-rebels-say-army-volunteers-378037.html|title=Donetsk Airport overrun by rebels, say army volunteers|date=22 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=4 June 2015}}</ref> Додека украинските и силите на ДНР се бореле да се оддалечат од аеродромот, група бунтовници упаднале на првиот и третиот кат од новата терминална зграда. Украинските војници се држеле на вториот кат од зградата сè додека таванот не се срушил, при што загинале неколку војници. Преостанатите украински сили биле или заробени, убиени или биле принудени да се повлечат од аеродромот, дозволувајќи им на силите на ДНР да го освојат. Според еден волонтер, загинале 37 украински војници. <ref name="KP22JAN" /> ''„Дејли телеграф“'' го нарекол украинскиот пораз на аеродромот „''разорен''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11363929/Pro-Russia-separatists-vow-further-advances-into-Ukraine-after-taking-Donetsk-airport.html|title=Pro-Russia separatists vow further advances into Ukraine after taking Donetsk airport|last=Oliphant|first=Roland|date=22 January 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=23 January 2015|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11363929/Pro-Russia-separatists-vow-further-advances-into-Ukraine-after-taking-Donetsk-airport.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> [[Податотека:Ded_Moroz_visits_children_in_Donetsk_bomb_shelter,_6_January_2015_(4).jpg|мини|Цивили од Донецк кои живеат во засолниште од бомби, јануари 2015 година]] По оваа победа, сепаратистичките сили започнале да ги напаѓаат украинските сили по линијата на контрола во Донецката и Луганската Област. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-casualties-idUKKBN0KV0LQ20150122|title=Ukraine's forces hold line against Russian troops, rebels – Poroshenko|date=22 January 2015|work=Reuters|access-date=23 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151217033846/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-casualties-idUKKBN0KV0LQ20150122|archive-date=17 December 2015}}</ref> Особено жестоки борби избувнале по должината на реката Северски Донец, северозападно од градот [[Луганск]]. Сепаратистичките сили зазеле украински контролен пункт кај Кримске, нападнале други контролни пунктови во областа и гранатирале села во близина на [[Штастја]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/fighting-under-way-on-bakhmutka-road-in-luhansk-oblast-378083.html|title=Fighting under way on Bakhmutka road in Luhansk Oblast|date=22 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=23 January 2015}}</ref> Сепаратистичките сили [[Битка за Дебалцево|започнале напад]] врз градот [[Дебалцево]], кој бил под контрола на владата, во североисточната Донечка Област, напаѓајќи го со артилериски оган. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.france24.com/en/20150123-video-ukraine-military-defend-strategic-eastern-town-debaltseve-pro-russia-separatists/|title=The fight to defend Ukraine's strategic Debaltseve|date=23 January 2015|access-date=25 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150124123633/http://www.france24.com/en/20150123-video-ukraine-military-defend-strategic-eastern-town-debaltseve-pro-russia-separatists/|archive-date=24 January 2015|publisher=France 24}}</ref> ДНР започнала [[Напад врз Мариупол (2015)|напад]] врз [[Мариупол]] од Широкине наутро на 24 јануари. Голем број на ракети од типот „Град“ убиле најмалку 30 лица, а ранети биле уште 83. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-casualties-idUSKBN0KX08B20150124|title=Rebels say launched attack on Mariupol as 20 killed in east Ukraine city|date=24 January 2015|work=[[Reuters]]|access-date=24 January 2015}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 24 January 2015: Shelling Incident on Olimpiiska Street in Mariupol|date=24 January 2015|publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/136061|accessdate=24 January 2015}}</ref> Жестоките борби продолжиле во Дебалцево во текот на следната недела, што резултирало со многу цивилни и борбени жртви. <ref>{{Наведени вести|url=http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2015-01-31-EU--Ukraine/id-21c944f206034ca882fc9af9090c9ec7|title=Civilians flee east Ukraine town as fighting intensifies|last=Peter Leonard|date=31 January 2015|access-date=31 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202012237/http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2015-01-31-EU--Ukraine/id-21c944f206034ca882fc9af9090c9ec7|archive-date=2 February 2015|agency=Associated Press}}</ref> Францускиот претседател [[Франсоа Оланд]] и германската канцеларка [[Ангела Меркел]] направиле нов мировен план на 7 февруари. Француско-германскиот план, изготвен по разговорите со украинскиот претседател Петро Порошенко и рускиот претседател Владимир Путин, се сметал за оживување на [[Мински договори|Минскиот протокол]]. Претседателот Оланд изјавил дека планот е „''последна шанса''“ за решавање на судирот. <ref name="7FEB2052">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31185027|title=Ukraine crisis: 'Last chance' for peace says Hollande|date=7 February 2015|work=BBC News|access-date=7 February 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-02-07/putin-rejects-attempts-to-contain-russia-after-peace-talks-fail|title=Putin Rejects Attempts to Contain Russia After Peace Talks Fail|last=Doroshev|first=Anton|date=7 February 2015|work=Bloomberg News|access-date=7 February 2015}}</ref> Планот бил изнесен како одговор на американските предлози за испраќање вооружување до украинската влада, нешто што канцеларката Меркел изјавила дека само ќе резултира со влошување на кризата. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/02/08/world/europe/divisions-on-display-over-western-response-to-ukraine-at-security-conference.html|title=Western Nations Split on Arming Kiev|last=Gordon|first=Michael R.|date=7 February 2015|work=The New York Times|access-date=7 February 2015|last2=Smale|first2=Alison|last3=Erlanger|first3=Steven}}</ref> Борбите се влошиле во пресрет на закажаните разговори на 11 февруари за да се разговара за француско-германскиот мировен план. Силите на ДНР го гранатирале градот Краматорск на 10 февруари, каде што последен пат се воделе борби во јули 2014 година. Гранатирањето било насочено кон седиштето на вооружените сили на градот, но исто така била погодена и блиската станбена област. Седум лица биле убиени, а 26 биле ранети. Провладиниот [[Азов (бригада)|баталјон „Азов']] започнал [[Битка за Широкино|офанзива]] за повторно освојување на областите контролирани од сепаратистите на периферијата на Мариупол, со центар во селото Широкино. Командантот на баталјонот [[Андриј Билецки]] изјавил дека неговите сили се движат кон Новоазовск. <ref name="BBC10FEB">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31357588|title=Ukraine conflict: Battles rage ahead of Minsk talks|date=10 February 2015|work=BBC News|access-date=10 February 2015}}</ref> Во октомври 2015 година, член на набљудувачката мисија Максим Удовиченко, делегиран во ОБСЕ од Русија, бил суспендиран поради „лошо однесување“ поврзано со алкохол додека бил во Северодонецк и признал дека всушност е офицер на ГРУ. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/11965191/Russian-OSCE-monitor-in-Ukraine-fired-after-drunkenly-saying-he-was-a-Moscow-spy.html|title=Russian OSCE monitor in Ukraine fired after 'drunkenly saying he was a Moscow spy'|last=Quinn|first=Allison|date=30 October 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=13 May 2020|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/11965191/Russian-OSCE-monitor-in-Ukraine-fired-after-drunkenly-saying-he-was-a-Moscow-spy.html|archive-date=11 January 2022|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> == Статична војна (2015–2022) == === Минск 2: Прекин на огнот и разрешница === [[Податотека:Donbas_(2015–2022).svg|мини|500x500пкс|Карта на областите под контрола на сепаратистите од завршувањето на Битката кај Дебалцево во 2015 година до руската инвазија на Украина во 2022 година]] [[Податотека:OSCE_SMM_monitoring_the_movement_of_heavy_weaponry_in_eastern_Ukraine_(16544235410).jpg|алт=|мини|Повлекување на украинското тешко вооружување, март 2015 година]] Закажаниот самит во [[Минск]] на 11 февруари 2015 година резултирал со потпишување на нов пакет мерки за мир, наречен [[Мински договори|Минск II]], на 12 февруари. <ref name="BBC12FEB">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31435812|title=Ukraine crisis: Leaders agree peace roadmap|date=12 February 2015|work=BBC News|access-date=12 February 2015}}</ref> Планот, сличен по содржина на неуспешниот [[Мински договори|Мински протокол]], повикувал на безусловно примирје, кое требало да започне на 15 февруари, меѓу многу други мерки. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.france24.com/en/20150212-deal-ceasefire-agreed-ukraine-crisis-minsk-putin-hollande/|title=Ukraine's warring parties agree to February 15 ceasefire|date=12 February 2015|publisher=France 24|accessdate=12 February 2015}}</ref> И покрај потпишувањето на Минск II, борбите продолжиле околу Дебалцево. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31519000|title=Ukraine troops retreat from key town of Debaltseve|date=18 February 2015|work=BBC News|access-date=20 February 2015}}</ref> Силите на ДНР изјавиле дека примирјето не се однесува на Дебалцево и ја продолжиле својата офанзива. Украинските сили биле принудени да се повлечат од областа Дебалцево на 18 февруари, оставајќи ги сепаратистичките сили под контрола. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/feb/18/ukrainian-soldiers-share-horrors-of-debaltseve-battle-after-stinging-defeat|title=Ukrainian soldiers share horrors of Debaltseve battle after stinging defeat|date=18 February 2015|work=The Guardian|access-date=20 February 2015}}</ref> Во неделата по падот на Дебалцево во рацете на проруските сили, борбите во зоната на судирот стивнале. <ref name="REU26FEBY">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-idUKKBN0LU1E720150226|title=Ukraine begins artillery withdrawal, recognising truce is holding|date=26 February 2015|work=Reuters|access-date=26 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226201619/http://uk.reuters.com/article/2015/02/26/uk-ukraine-crisis-idUKKBN0LU1E720150226|archive-date=26 February 2015}}</ref> Силите на ДНР и ЛНР почнале да ја повлекуваат артилеријата од фронтовските линии како што било наведено во Минск II на 24 февруари, а Украина го сторила тоа на 26 февруари. Украина објавила дека нема жртви во периодот од 24 до 26 февруари, нешто што не се случило од почетокот на јануари 2015 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=NY0sMKuEXN0|title=Ukraine Heavy Arms Withdrawal: Situation in country's east stabilizes, says military spokesperson|date=26 February 2015|work=Ukraine Today|access-date=26 February 2015}}</ref> Мали престрелки продолжиле во март, но прекинот на огнот во голема мера бил почитуван низ целата борбена зона. Украинските и сепаратистичките сили го повлекле поголемиот дел од тешкото вооружување наведено во Минск II до 10 март. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31806946|title=Poroshenko confirms rebel weapons moved|date=10 March 2015|work=BBC News|access-date=10 March 2015}}</ref> Мали прекршувања на прекинот на огнот продолжиле во текот на март и април, иако тој продолжил да се почитува, а бројот на жртви пријавени од двете страни бил значително намален. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/b073-the-ukraine-crisis-risks-of-renewed-military-conflict-after-minsk-ii.ashx|title=The Ukraine Crisis: Risks of Renewed Military Conflict after Minsk II|date=1 April 2015|work=Crisis Group Europe Briefing N°73|publisher=International Crisis Group|location=Kyiv|format=ASHX file|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403051230/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/b073-the-ukraine-crisis-risks-of-renewed-military-conflict-after-minsk-ii.ashx|archive-date=3 April 2015|accessdate=8 April 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=lOmWjP1HIGQ|title=Ukraine: On the frontline of the supposed ceasefire|date=20 March 2015|work=BBC News|access-date=8 April 2015|location=Pisky, Donetsk Oblast, Ukraine}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.9news.com.au/world/2015/04/09/02/59/ukraine-ceasefire-talks-set-to-resume|title=Ukraine ceasefire talks set to resume|date=9 April 2015|work=9news.co.au|access-date=8 April 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref> Борбите се разгореле на 3 јуни 2015 година, кога бунтовниците од ДНР [[Битка за Маринка (2015)|започнале напад]] врз [[Маринка (Украина)|Маринка]], контролирана од владата. Во битката таму биле употребени артилерија и тенкови, кои биле опишани како најтешки борби од потпишувањето на Минск II. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-32988499|title=Ukraine crisis: Heavy fighting rages near Donetsk, despite truce|date=3 June 2015|access-date=3 June 2015|publisher=BBC}}</ref> На 15 јуни во градот Донецк се одржал антивоен протест. <ref name="UN15JUNE">{{Наведени вести|url=http://www.unian.info/politics/1089525|title=About 500 people attend anti-war protest in centre of Donetsk|date=15 June 2015|access-date=21 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716035134/http://www.unian.info/politics/1089525|archive-date=16 July 2015|agency=Ukrainian Independent Information Agency}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 19:30 (Kyiv time), 15 June 2015|date=16 June 2015|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/164746|access-date=21 July 2015}}</ref> Протестот, прв од ваков вид на територија контролирана од проруските сепаратисти, повикале на прекин на борбите во Донбас. Околу 500 луѓе, кои се собрале пред зградата на собранието, извикувале: „''Стоп на војната!“, „Вратете ни ги нашите куќи, нашите домови се разурнати!“ и „Излезете од тука!“'' Поточно, демонстрантите барале сепаратистите да престанат со ракетни напади од станбени области на периферијата на Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.forbes.com/sites/paulroderickgregory/2015/06/17/residents-of-donbass-tell-separatists-to-leave-a-glimmer-of-hope/|title=Residents of Donbass Tell Separatists To Leave: A Glimmer Of Hope?|date=17 June 2015|work=Forbes|access-date=21 July 2015}}</ref> [[Податотека:A_Russia-backed_rebel_armored_fighting_vehicles_convoy_near_Donetsk,_Eastern_Ukraine,_May_30,_2015.jpg|мини|Оклопни возила на ДНР во близина на Донецк, мај 2015 година]] Иако сите страни во воениот судир прдолжиле да го поддржуваат исполнувањето на мерките наведени во Минск II, помали престрелки продолжиле секојдневно во текот на јуни и јули 2015 година. Украинските трупи трпеле загуби секојдневно, а прекинот на огнот бил означен како „''нефункционален''“ и „''невозможен за спроведување''“. И покрај постојаните борби и гранатирање по контактната линија, не се случиле територијални промени. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2015/07/ukraines-forgotten-ceasefire-150713075152583.html|title=Ukraine's forgotten ceasefire|date=14 July 2015|access-date=26 July 2015|publisher=Al Jazeera}}</ref> Оваа состојба на застој довела до тоа војната да биде означена како „замрзнат судир“. <ref name="REU21JULY2015">{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/newswires/3041823-ceasefire-brings-limited-respite-for-east-ukrainians/|title=Ceasefire brings limited respite for east Ukrainians|last=Tsvetkova|first=Maria|date=21 July 2015|work=Euronews|access-date=26 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725132924/http://www.euronews.com/newswires/3041823-ceasefire-brings-limited-respite-for-east-ukrainians/|archive-date=25 July 2015|agency=Reuters}}</ref> По месеци прекршување на прекинот на огнот, [[Кабинет на Министрите на Украина|украинската влада]], [[Донечка Народна Република|ДНР]] и [[Луганска Народна Република|ЛНР]] заеднички се согласиле да ги прекинат сите борби, почнувајќи од 1 септември 2015 година. Овој договор се совпаднал со почетокот на учебната година во Украина и имало за цел да овозможи уште еден обид за спроведување на точките од [[Мински договори|Минск II]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.dw.com/en/ukraine-and-rebels-to-implement-minsk-deal-by-september-1/a-18676610|title=Ukraine and rebels to implement Minsk deal by September 1|date=27 August 2015|access-date=12 September 2015|publisher=Deutsche Welle}}</ref> До 12 септември, германскиот министер за надворешни работи[[Франк-Валтер Штајнмаер|, Франк-Валтер Штајнмаер,]] изјавил дека прекинот на огнот се почитува и дека страните во судирот се „многу блиску“ до постигнување договор за повлекување на тешкото вооружување од линијата, како што е наведено во Минск II. Во областа околу Мариупол, вклучувајќи го и Широкино, немало борби. Според украинскиот министер за одбрана [[Степан Полторак]], насилството во Донбас го достигнало најниското ниво од почетокот на војната. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34236464|title=Ukraine ceasefire talks 'make significant progress'|date=13 September 2015|access-date=12 September 2015|publisher=BBC}}</ref> Иако прекинот на огнот продолжило да се почитува до ноември, не било договорено конечно решение за судирот. ''„Њујорк тајмс“'' го опишал овој резултат како дел од „заеднички лак на [[Список на постсоветски воени судири|постсоветски воен судир]], видлив во грузиските енклави [[Јужна Осетија]] и [[Абхазија]], [[Нагорно-Карабах]] во Азербејџан и во [[Приднестровие]]“, и напишал дека областите контролирани од сепаратистите станале „''замрзната зона''“, каде што луѓето „''живеат во урнатини, среде уништена идеологија, во урнатините на старата империја''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/11/11/world/europe/ukraine-frozen-zone-virtual-reality.html|title=A Bleak Future in Eastern Ukraine's Frozen Zone|last=Kramer|first=Andrew E.|date=10 November 2015|work=The New York Times|access-date=12 November 2015|location=Donetsk}}</ref> Оваа состојба продолжила и во 2016 година, со извештај од 15 април на Би-Би-Си во кој sudirot е наречен „заборавената војна на Европа“. <ref name="BBC15APR16">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-35990401|title=Ukraine conflict: Daily reality of east's 'frozen war'|last=Burridge|first=Tom|date=15 April 2016|access-date=15 April 2016|publisher=BBC|location=Ukraine}}</ref> Мали избувнувања на борби продолжиле, иако не се случиле поголеми територијални промени. Ново примирје стапило на сила на 1 септември 2016 година, опишано во тоа време од дописникот на Би-Би-Си Том Бариџ како „''прв пат кога имало вистински прекин на борбите во последните 11 месеци''“, а во 2018 година од ТАСС било опишано како најуспешно примирје во текот на судирот, поради тоа што траело шест недели. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-37243434|title=Ukraine crisis: New ceasefire 'holding with eastern rebels'|date=1 September 2016|access-date=9 September 2016|publisher=BBC}}</ref> <ref name="tass.com/world/1027270">{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/1027270|title=Four DPR servicemen killed in shellings by Ukrainian troops in past week|date=23 October 2018|access-date=28 October 2018|agency=[[Information Telegraph Agency of Russia]]}}</ref> За неколку дена, двете страни се обвиниле меѓусебно за кршење на примирјето, иако изјавиле и дека примирјето било широко почитувано. <ref>{{Наведени вести|url=http://news.xinhuanet.com/english/2016-09/06/c_135664492.htm|title=Fresh combat casualties reported in eastern Ukraine despite ceasefire|date=6 September 2016|access-date=9 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906162127/http://news.xinhuanet.com/english/2016-09/06/c_135664492.htm|archive-date=6 September 2016|agency=[[Xinhua News Agency]]}}</ref> Сепак, на 6 септември (2016), украинските власти јавиле за смртта на уште еден војник. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/369025.html|title=One Ukrainian serviceman killed in Donbas in past 24 hours|date=9 September 2016|access-date=9 September 2016|agency=[[Interfax-Ukraine]]}}</ref> На 24 декември 2016 година, стапило на сила десеттото неопределено примирје од почетокот на судирот; според Специјалната мониторинг мисија на ОБСЕ во Украина, украинската влада и сепаратистите, примирјето не било почитувано. 2016 година била првата целосна календарска година од воениот судир во која Украина не изгубила никакви територии од проруските сили. <ref name="HrWD169117">[http://en.hromadske.ua/articles/show/2016_for_Donbas The Best of the Worst: What 2016 Was Like for Donbas] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170321075130/http://en.hromadske.ua/articles/show/2016_for_Donbas}}, [[Hromadske TV|Hromadske International]] (9 January 2017)</ref> Покрај тоа, и украинските вооружени сили (211 борбени загуби и 256 неборбени загуби) и локалното население (13 во областите контролирани од украинската влада) претрпеле значително помалку жртви отколку во 2015 година. === Јануари 2017 година, борби и неуспешни прекини на огнот === [[Податотека:Передові_позиції_в_населеному_пункті_Піски.jpg|десно|мини|Поглед од пункт за поддршка на украинските вооружени сили во близина на [[Пески (Донечка Област)|Писки]], јануари 2017 година]] На 29 јануари 2017 година, започнал уште еден избув на [[Битка за Авдеивка (2017)|жестоки борби]], центрирани во градот [[Авдеивка]], кој бил под контрола на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/avdiyivka-becomes-center-major-escalation-russias-war-least-10-killed.html|title=Fighting Flares in Avdiyivka: Epicenter of major escalation in Russia's war|last=Miller|first=Christopher|date=2 February 2017|work=Kyiv Post|access-date=4 February 2017}}</ref> Во 2017 година, во просек, на секои три дена умирал по еден украински војник, со околу 40.000 сепаратисти и 6.000 руски војници во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/kyiv-says-6000-russian-soldiers-40000-separatists-donbas.html|title=Kyiv says there are about 6,000 Russian soldiers, 40,000 separatists in Donbas|date=11 September 2017|work=Kyiv Post|access-date=16 November 2017}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-creeping-offensive-escalation-fighting/28268104.html|title=Anxious Ukraine Risks Escalation In 'Creeping Offensive'|last=Miller|first=Christopher|date=30 January 2017|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=27 April 2018}}</ref> На 18 февруари 2017 година, рускиот претседател [[Владимир Путин]] потпиша декрет со кој руските власти ќе ги признаат личните документи и документите за регистрација на возила издадени од ДНР и ЛНР. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/vladimir-putin-donald-trump-ukraine-war-crimea-rebels-separatists-executive-order-documents-donetsk-a7587666.html|title=Vladimir Putin issues executive order recognising separatist 'authorities' in Ukraine|last=Dearden|first=Lizzie|date=18 February 2017|work=The Independent|access-date=24 December 2017}}</ref> Претседателскиот декрет се однесувашлна „постојани жители на одредени области на украинските области Донецк и Луганск“, без никакво споменување на самопрогласените Народни Републики. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kremlin.ru/events/president/news/53895|title=Указ о признании документов, выданных гражданам Украины и лицам без гражданства, проживающим на территориях отдельных районов Донецкой и Луганской областей Украины|date=18 February 2017|work=Президент России}}</ref> Украинските власти го осудијледекретот како директно спротивен на договорот Минск II и дека тој „''легално ги признава квази-државните терористички групи кои ја покриваат руската окупација на дел од Донбас'' “. Генералниот секретар на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ) [[Ламберто Заниер]] изјавил на 19 февруари дека декретот „''покажува... признавање на оние кои ги издаваат документите''“ и дека тоа ќе го отежни одржувањето на прекинот на огнот. [[Податотека:Ukrainian_army_trench_in_Donbass.jpg|мини|Украински војник во ров. На фронтот биле изградени обемни рововски мрежи, а судирот се претворил во [[Рововско војување|рововска војна]].]] Рускиот министер за надворешни работи [[Сергеј Лавров]], по состанокот со неговите украински, германски и француски колеги во Минхен на 18 февруари, изјавил дека било договорено прекин на огнот меѓу Украина и сепаратистите, кое стапило на сила од 20 февруари 2017 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-lavrov/russias-lavrov-says-feb-20-ceasefire-in-ukraine-has-been-agreed-idUSKBN15X0LO|title=Russia's Lavrov says Feb. 20 ceasefire in Ukraine has been agreed|date=18 February 2017|work=Reuters}}</ref> Но, според портпаролот на украинските вооружени сили, на 20 февруари 2017 година, нападите на сепаратистите продолжиле, иако тој изјавил дека имало „''значително намалување на воената активност''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-39023753|title=East Ukraine ceasefire due to take effect|last=Burridge|first=Tom|date=20 February 2017|work=[[BBC News]]|access-date=29 December 2017}}</ref> На 21 февруари, генералниот секретар на ОБСЕ, Заниер, изјавил дека сè уште има значителен број прекршувања на прекинот на огнот и „''нема докази за повлекување на оружјето''“. Според двете страни во судирот, четвртиот обид за примирје во 2017 година пропаднал во рок од неколку часа на 24 јуни 2017 година. „''Прекинот на огнот за враќање во училиште''“ што требало да започне на 25 август 2017 година, исто така, веднаш пропаднал кога, на истиот тој ден, двете страни тврделе дека другата страна го прекршила. Понатамошното „Божиќно примирје“ што требало да се почитува почнувајќи од 00:00 часот ([[источноевропско време]]) на 23 декември 2017 година било веднаш прекршено од силите на ДНР и ЛНР според украинските вооружени сили (пријавувајќи девет прекршувања, вклучувајќи ја и смртта на украински војник убиен од непријателски снајперист и тврдејќи дека Украинците не возвратиле со оган <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315889-ukraines-defense-ministry-updates-on-number-of-attacks-on-ukrainian-troops-on-dec-23.html|title=Ukraine's Defense Ministry updates on number of attacks on Ukrainian troops on Dec 23|date=24 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315729-ukrainian-soldier-killed-by-enemy-sniper-in-donbas-on-first-day-of-christmas-truce.html|title=Ukrainian soldier killed by enemy sniper in Donbas on first day of 'Christmas truce'|date=24 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref>). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315389-russian-occupation-troops-violate-christmas-ceasefire-ato-hq.html|title=Russian occupation troops violate 'Christmas ceasefire' – ATO HQ|date=23 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref> <ref name="TASS982709">{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/982699|title=Donetsk republic reports violations of truce by Ukrainian army hours after its declaration|date=23 December 2017|work=[[TASS news agency]]|access-date=24 December 2017}}</ref> Од друга страна, ДНР изјавила дека украинските вооружени сили го прекршиле примирјето, додека новинската агенција ЛНР ''Луганскинформцентар'' го изјавила истото, но исто така дека „''прекинот на огнот генерално се почитува''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/982709|title=Ukrainian units abiding by ceasefire at Lugansk section of frontline|date=23 December 2017|work=[[TASS news agency]]|access-date=24 December 2017}}</ref> На 27 декември 2017 година, како дел од договорот од Минск, била спроведена размена на затвореници, при што 73 украински војници биле разменети за над 200 сепаратисти. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2017/12/27/world/europe/ukraine-prisoner-exchange.html|title=Ukraine Fighting Pauses, Briefly, for Big Prisoner Exchange|last=Higgins|first=Andrew|date=27 December 2017|work=The New York Times|access-date=9 August 2019}}</ref> На 18 јануари 2018 година, украинскиот парламент усвоил закон за враќање на контролата врз областите што ги држат сепаратистите. Законот бил усвоен со поддршка од 280 пратеници во Врховната рада со 450 места <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukrainian-parliament-passes-donbas-reintegration-bill/28982677.html|title=Ukraine Passes Bill To Restore Control Over Separatist-Held Areas|date=19 January 2018|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=19 January 2018}}</ref> (поради војната во Донбас и руската анексија на [[Крим (полуостров)|Крим]] во 2014 година, само 423 од 450 места во парламентот биле избрани на претходните избори <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27518989|title=Ukraine elections: Runners and risks|date=22 May 2014|work=[[BBC News]]|access-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527092109/http://www.bbc.com/news/world-europe-27518989|archive-date=27 May 2014}}</ref>). Руската влада го осудила законот, нарекувајќи го „''подготовки за нова војна''“, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/politics/2353903-mfa-russia-hysterical-about-ukraines-new-donbas-de-occupation-law-says-kyiv-preparing-for-new-war.html|title=Russia hysterical about Ukraine's Donbas law, says Kyiv "preparing for new war"|access-date=19 January 2018|language=en}}</ref> и ја обвинил украинската влада за кршење на [[Мински договори|договорот од Минск]]. Законот за реинтеграција на Донбас ги означил републиките Донецк и Луганск како „ [[Привремено окупирани територии на Украина|привремено окупирани територии]]“, додека Русија била означена како „агресор“. Законодавството му дало на претседателот Порошенко „''право да користи воена сила во земјата, без согласност од украинскиот парламент''“, што би вклучувало и враќање на Донбас. Предлог-законот поддржува забрана за трговија и транспортна блокада на истокот, што е во сила од 2017 година. Според законодавството, единствените документи издадени од сепаратистите што Украина би ги признала се изводите од матичната книга на родените и смртните изводи. Ново примирје договорено од сите страни во воениот судир стапил на сила на 5 март 2018 година. <ref name="cfDonbasMarch18">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/m/war/10036760-ceasefire-in-donbas-1-kia-1wia-amid-two-attacks-on-march-9.html|title="Ceasefire" in Donbas: 1 KIA, 1WIA amid two attacks on March 9|date=9 March 2018}}</ref> До 9 март, украинската војска тврдела дека не се почитува од страна на силите на ДНР и ЛНР, кои пак го тврделе истото и од страна на украинската војска. На 26 март 2018 година, Трилатералната група за Украина се согласила за „''сеопфатен, одржлив и неограничен прекин на огнот''“ што требало да започне на 30 март 2018 година. Тој пропаднал уште на првиот ден. Украина официјално ја завршила „Антитерористичката операција“ и ја заменила со „Здружена операција на силите“ на 30 април 2018 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/10045583-poroshenko-ato-over-joint-forces-operation-starting.html|title=Poroshenko: ATO over, Joint Forces Operation starting|date=16 March 2018|access-date=3 May 2018|agency=Ukrainian Independent Information Agency}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.censor.net.ua/news/3059787/poroshenko_pledges_antiterrorist_operation_in_ukraines_east_to_end_in_may|title=Poroshenko pledges anti-terrorist operation in Ukraine's east to end in May|date=5 April 2018|publisher=Censor.NET|accessdate=3 May 2018}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/502349.html|title=Poroshenko states completion of ATO, launch of joint forces operation in Donetsk and Luhansk regions|date=30 April 2018|access-date=3 May 2018|agency=Interfax-Ukraine}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/politics/10070066-anti-terrorist-operation-in-donbas-to-end-in-may-poroshenko.html|title=Anti-Terrorist Operation in Donbas to end in May – Poroshenko {{!}} The operation will gain a military format under the leadership of General Serhiy Nayev|date=5 April 2018|publisher=[[Ukrainian Independent Information Agency|UNIAN]]|accessdate=3 May 2018}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mil.gov.ua/en/news/2018/04/30/president-signed-a-decree-the-joint-forces-operation-on-deflection-and-deterrence-of-russias-armed-aggression-in-the-donbas-began-on-april-30-2018/|title=President signed a Decree: The Joint Forces Operation on deflection and deterrence of Russia's armed aggression in the Donbas began on April 30, 2018|date=30 April 2018|publisher=[[Ministry of Defence (Ukraine)|MoD]]|accessdate=3 May 2018}}</ref> Според генерал-потполковник Сергеј Наиев, командант на Здружената операција на силите, преименувањето имало за цел да означи дека Украина не се бори против домородните „терористи“ или „сепаратистички милитанти“ во Донбас, туку против руската војска. <ref name="eujfa2">{{Наведени вести|url=https://uacrisis.org/en/66558-joint-forces-operation|title=Old war, new rules: what comes next as ATO ends and a new operation starts in Donbas?|date=4 May 2018|access-date=22 July 2020|publisher=Ukraine crisis media centre|language=en-US}}</ref> Истиот ден, САД потврдиле дека испорачале противтенковски ракети „[[ФГМ-148 Џавелин]]“ на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/javelin-missile-delivery-ukraine-us-confirmed/29200588.html|title=U.S. Confirms Delivery of Javelin Antitank Missiles To Ukraine|last=Miller|first=Christopher|date=30 April 2018|access-date=3 May 2018|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> Според ''„Вашингтон пост“'', ракетите ќе бидат држени подалеку од фронтовската линија и ќе бидат употребени само во случај на целосен сепаратистички напад. На 28 јуни 2018 година, бил договорен нов „жетвен“ „сеопфатен и неопределен режим на прекин на огнот“ кој требало да започне на 1 јули 2018 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/514792.html|title=TCG, ORDLO confirm their commitment to comprehensive, timeless ceasefire regime beginning from July 1|date=27 June 2018|agency=[[Interfax-Ukraine]]}}</ref> Во рок од неколку часа по неговиот почеток, и проруската и украинската страна се обвиниле меѓусебно за кршење на ова примирје. Примирјето од 29 август 2018 година, исто така, не успеало. На 31 август 2018 година, лидерот на [[Донечка Народна Република|ДНР]] [[Александар Захарченко]] бил убиен во експлозија во ресторан. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/pro-russian-rebel-leader-killed-in-eastern-ukraine-blast/2018/08/31/12a18336-ad37-11e8-b1da-ff7faa680710_story.html|title=Pro-Russian rebel leader killed in eastern Ukraine blast|date=31 August 2018|work=[[The Washington Post]]}}</ref> Како што било објавено на 27 декември 2018 година, Јуриј Бириуков, советник на украинскиот претседател Петро Порошенко, тврдел дека речиси целата „сива зона“ меѓу завојуваните страни е ослободена од силите предводени од Русија без да се прекршат мировните договори од [[Минск]] и дека е под контрола на украинските вооружени сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/10391709-almost-entire-gray-zone-in-donbas-liberated-by-ukraine-without-minsk-deal-breach-adviser.html|title=Almost entire 'gray' zone in Donbas liberated by Ukraine without Minsk deal breach – adviser}}</ref> Ова било потврдено следниот ден од началникот на Генералштабот на вооружените сили на Украина, [[Виктор Муженко]]. Истиот ден, било договорено ново (и 22-ри обид за) неопределено примирје кое започнува на полноќ на 29 декември. И Украинците и сепаратистите се обвиниле меѓусебно за кршење на прекинот на огнот на денот кога стапил на сила. На 7 март 2019 година, Трилатералната група за Украина се согласила за ново примирје кое требало да започне на 8 март 2019 година Иако Украина тврдела дека „руските посредници“ (сепаратистите) го прекршиле истиот ден, борбите сепак стивнаале, а украинската страна изјавила дека прекинот на огнот е целосно почитуван од 10 март 2019 година. Во јуни, Русија започнала со распространување на руски пасоши на Украинците што живеат во регионите на Донбас. Овој потег, украинската влада го сметала за чекор кон анексија на регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/ukraine-sees-russias-issuance-passports-eastern-ukraine-step-towards-annexation-2021-05-20/|title=Zelenskiy: Russian passports in Donbass are a step towards 'annexation'|date=20 May 2021|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russian-passports-putins-secret-weapon-in-the-war-against-ukraine/|title=Russian passports: Putin's secret weapon in the war against Ukraine|last=Dickinson|first=Peter|date=13 April 2021|work=[[Atlantic Council]]}}</ref> === Штајнмаерова формула (2019) и прекин на огнот (2020) === [[Податотека:Zelensky,_Merkel,_Macron,_Putin,_(2019-12-10)_01.jpg|мини|Зеленски, Меркел, Макрон и Путин на заедничка прес-конференција по разговорите од Нормандискиот формат во Париз, декември 2019 година]] По обемни преговори, Украина, Русија, ДНР, ЛНР и ОБСЕ потпишале договор за обид за прекин на воениот судир во Донбас на 1 октомври 2019 година. Наречен „Штајнмаеров формула“, по нејзиниот предлагач, германскиот претседател [[Франк-Валтер Штајнмаер]], договорот предвидувал слободни избори на териториите на ДНР и ЛНР, набљудувани и верификувани од [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]], и последователна реинтеграција на тие територии во Украина со посебен статус. Русија побарала потпишување на договорот пред какво било продолжување на мировните преговори од „[[Нормандиски формат|Нормандискиот формат]]“. <ref name="bbc11oct1">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49986007|title=Will a deal with Russia bring peace to Ukraine?|date=11 October 2019|work=BBC News|access-date=11 October 2019|language=en-GB}}</ref> Анкета на јавното мислење од март 2019 година од страна на Центарот за источноевропски и меѓународни студии во Донбас контролиран од ДНР/ЛНР, покажала дека 55% се за реинтеграција со Украина, а 45% претпочитаат интеграција во Русија. 58% од сите испитаници поддржале посебен статус или во рамките на Украина или во Русија за регионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theconversation.com/most-people-in-separatist-held-areas-of-donbas-prefer-reintegration-with-ukraine-new-survey-124849|title=Most people in separatist-held areas of Donbas prefer reintegration with Ukraine – new survey|last=Sasse|first=Gwendolyn|date=14 October 2019|work=The Conversation|language=en|accessdate=3 November 2019}}</ref> [[Податотека:Участь_НГУ_в_операції_Об'єднаних_сил_IMG_2022_(49718977138).jpg|мини|Војник на украинската Национална гарда на безбедносен контролен пункт, 2019 година.]] Во согласност со Штајнмаеровата формула, украинските и сепаратистичките трупи почнале да се повлекуваат од градот Золоте на 29 октомври. Обидите за повлекување претходно во текот на месецот биле спречени од протести на украинските воени ветерани. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50221995|title=Troops pull out from key Ukrainian front-line town|date=29 October 2019|work=BBC News|access-date=29 October 2019|language=en-GB}}</ref> Понатамошно повлекување било успешно завршено во [[Петровске]] во текот на ноември. По повлекувањето и успешната размена на затвореници меѓу Русија и Украина, рускиот претседател Владимир Путин, украинскиот претседател [[Володимир Зеленски]], францускиот претседател [[Емануел Макрон]] и германската канцеларка [[Ангела Меркел]] се состанале во [[Париз]] на [[9 декември]] [[2019]] година, во продолжение на разговорите од Нормандискиот формат. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50713647|title=Putin and Zelensky in landmark Paris peace talks|date=9 December 2019|work=BBC News|access-date=9 December 2019|language=en-GB}}</ref> Двете страни се согласиле да ги разменат сите преостанати воени затвореници до крајот на 2019 година, да работат на нови избори во Донбас и да закажат понатамошни разговори. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-summit-communique/russia-and-ukraine-leaders-in-first-talks-agree-to-exchange-prisoners-idUSKBN1YD2GA|title=Russia and Ukraine leaders, in first talks, agree to exchange prisoners|date=9 December 2019|work=Reuters|access-date=9 December 2019}}</ref> [[Пандемија на КОВИД-19|Пандемијата КОВИД-19]] ги влошило условите за живот во регионите. <ref name="da2">{{Наведени вести|url=https://www.thenewhumanitarian.org/feature/2020/04/20/coronavirus-ukraine-war|title=COVID-19 turns the clock back on the war in Ukraine, as needs grow|date=20 April 2020|work=The New Humanitarian|access-date=3 June 2020|language=en}}</ref> Особено, мерките за карантин наметнати од Украина, ДНР и ЛНР ги спречиле оние на окупираните територии да ја преминат контактната линија, со што им се одземало пристапот до критични ресурси. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russian-occupied-eastern-ukraine-is-a-ticking-coronavirus-time-bomb/|title=Russian-occupied eastern Ukraine is a ticking coronavirus time bomb|date=8 April 2020|work=Atlantic Council|access-date=3 June 2020|language=en-US}}</ref> Борбите се зголемиле во март 2020 година, со деветнаесет убиени цивили, повеќе отколку во претходните пет месеци заедно. Додека некои премини се отвориле за мал број луѓе во јуни 2020 година, ДНР вовела нови прописи, наводно за да се спречи ширењето на коронавирусот, што го направило речиси невозможно за повеќето луѓе да ја преминат контактната линија. Спротивно на тоа, руската граница била целосно повторно отворена. 29-тиот обид <ref name="7265424Donbass">{{In lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/articles/2020/09/7/7265424/ The longest truce in Donbas. ]</ref> за „целосно и сеопфатно“ примирје стапило на сила на 27 јули 2020 година. За време на неговиот говор на 24 август 2020 година по повод Денот на независноста на Украина, претседателот [[Володимир Зеленски|Зеленски]] објавил дека примирјето е одржано, што довело до 29 дена без борбени загуби. Сепак, Зеленски, исто така, признал дека и покрај размената на затвореници и операциите за деминирање што се случиле, мировниот процес не се движел толку брзо како што очекувало кога го потпишал самитот на 9 декември 2019 година. На 6 септември 2020 година, украинските вооружени сили го пријавиле својот прв борбен пораз од примирјето од 27 јули 2020 година, кога еден војник бил убиен од гранатирање. И покрај ова, претседателот Зеленски на 7 ноември 2020 година изјавил дека откако било воспоставено примирјето во јули 2020 година, смртните случаи на украински војници во борба се намалиле десеткратно, а бројот на напади врз војници се намалил за пет и пол пати. <ref name="3131969ukrinform" /> Од 27 јули 2020 година до 7 ноември 2020 година, само тројца украински војници биле убиени. === Ескалација 2021–2022 === Според украинските власти, во првите три месеци од 2021 година, 25 украински војници биле убиени во конфликтната зона, во споредба со вкупно 50 што загинале во текот на целата 2020 година. <ref name="56678665Ukraineconflict">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-56678665|title=Ukraine conflict: Moscow could 'defend' Russia-backed rebels|date=2021-04-09|work=BBC News|language=en-GB}}</ref> Според Народниот правобранител на ДНР, 85 војници и 30 цивили биле убиени во периодот јануари-октомври 2021 година како последица на воена акција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ombudsman-dnr.ru/obzor-soczialno-gumanitarnoj-situaczii-slozhivshejsya-na-territorii-doneczkoj-narodnoj-respubliki-vsledstvie-voennyh-dejstvij-v-period-s-30-oktyabrya-po-05-noyabrya-2021-g/|title=Обзор социально-гуманитарной ситуации, сложившейся на территории Донецкой Народной Республики вследствие военных действий в период с 30 октября по 05 ноября 2021 г.|work=Office of the Ombudsman of DPR / Уполномоченный по правам человека ДНР|language=ru|accessdate=6 November 2021}}</ref> Кон крајот на март - почетокот на април 2021 година, руската војска преместила големи количини оружје и опрема од западна и средна Русија, па дури и од Сибир, во окупираниот Крим и [[Воронешка Област|Воронешката]] и [[Ростовска Област|Ростовската Област]] во Русија. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.theguardian.com/world/2021/apr/05/eu-sounds-alarm-at-russian-troops-ukraine-border-moves|title=EU and UK pledge backing to Ukraine after Russian military buildup|work=The Guardian|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> Специјалист за разузнавање на „Џејнс“ идентификувал четиринаесет руски воени единици од Централниот воен округ кои се преселиле во близина на руско-украинската граница и го нарекол тоа најголемото ненајавено воено движење од инвазијата на Крим во 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/russian-ground-troop-units-and-iskander-ballistic-missiles-identified-at-ukrainian-border-by-janes|title=Russian Ground Troop Units and Iskander ballistic missiles identified at Ukrainian border by Janes|date=8 April 2021|work=Janes.com|language=en|accessdate=2021-04-10}}</ref> Врховниот командант на украинските вооружени сили [[Руслан Хомчак]] изјавил дека Русија стационирала дваесет и осум баталјонски тактички групи (БТГ) по границата и дека се очекува да бидат донесени уште дваесет и пет, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3217976-khomchak-twentyeight-russian-battalion-tactical-groups-stationed-on-border-with-ukraine.html|title=Khomchak: Twenty-eight Russian battalion tactical groups stationed on border with Ukraine|date=30 March 2021|work=ukrinform.net|language=en|accessdate=2021-04-10}}</ref> вклучително и во [[Брјанска Област|Брјанската]] и [[Воронешка Област|Воронешката Област]] во Западниот воен округ на Русија. Следниот ден, руската државна новинска агенција ТАСС објавила дека педесет од нејзините БТГ составени од 15.000 војници биле распоредени за вежби во Јужниот воен округ, кој го вклучува окупираниот Крим, а исто така се граничи со конфликтната линија во Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.com/defense/1273413|title=Over 50 battalion tactical groups to fight enemy drones in southern Russia drills|accessdate=2021-04-10}}</ref> До 9 април, шефот на украинската гранична стража проценил дека 85.000 руски војници веќе се наоѓаат на Крим или во пречник од 40 километри од украинската граница. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/russia-ukraine-military-biden-donbas/2021/04/09/99859490-96d3-11eb-8f0a-3384cf4fb399_story.html|title=On Ukraine's doorstep, Russia boosts military and sends message of regional clout to Biden|last=Morris|first=Loveday|date=2021-04-09|work=The Washington Post|access-date=2021-04-11}}</ref> Портпаролот на руската влада изјавил дека руските воени движења не претставуваат закана, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-russia-kremlin-idUSKBN2BO51M|title=Kremlin says military movements near Ukraine are defensive, pose no threat|date=2021-04-01|work=Reuters|access-date=2021-04-12|language=en}}</ref> но рускиот функционер [[Дмитриј Козак]] предупредил дека руските сили би можеле да дејствуваат за да ги „одбранат“ руските граѓани во Украина, а секоја ескалација на судирот во Донбас би значело „почеток на крајот на Украина“.&nbsp;– „не истрел во ногата, туку во лицето“. <ref>{{Наведени вести|url=https://foreignpolicy.com/2021/04/09/russia-troops-border-donbass-war-putin-zelensky-ukraine/|title=Is Russia Preparing to Go to War in Ukraine?|last=Mackinnon|first=Amy|work=Foreign Policy|access-date=2021-04-10|language=en-US}}</ref> До тогаш, околу половина милион луѓе во самопрогласената [[Донечка Народна Република]] и [[Луганска Народна Република]] добиле [[Руски пасош|руски пасоши]] откако избувнале борбите во 2014 година Русија одбила да учествува кога Украина побарала состанок за Виенскиот Документ со Франција, Германија и [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/western-countries-knock-russia-for-not-attending-talks-on-ukraine/ar-BB1fw1YX|title=Western countries knock Russia for not attending talks on Ukraine|publisher=MSN|accessdate=2021-04-10}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wien-osze.diplo.de/osze-en/aktuelles/german-french-statement-ukraine-russia/2453272|title=Statement by Germany and France on the occasion of a meeting of OSCE participating States on unusual military activities on the Ukrainian-Russian border|last=Amt|first=Auswärtiges|work=wien-osze.diplo.de|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220212123051/https://wien-osze.diplo.de/osze-en/aktuelles/german-french-statement-ukraine-russia/2453272|archive-date=12 February 2022|accessdate=2021-04-11}}</ref> Германската канцеларка [[Ангела Меркел]] му телефонирала на рускиот претседател [[Владимир Путин]] за да побара прекин на натрупувањето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-merkel-putin-idUSKBN2BV1VJ|title=Merkel demanded Putin reduce Russian troops around Ukraine: German statement|date=2021-04-08|work=Reuters|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> Портпаролката на Белата куќа на САД, Џен Псаки, објавила на почетокот на април 2021 година дека натрупувањето руски трупи на украинската граница е најголемо од 2014 година. Во април 2021 година, Украина го извршила првото оперативно распоредување на воени беспилотни летала „[[Бајрактар ТБ2]]“ од [[Турција|турско]] производство во регионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aerotime.aero/27677-ukraine-flies-its-first-turkish-made-armed-drone-over-donbas|title=Ukraine flies its first Turkish-made armed drone over Donbas|last=Charpentreau|first=Clement|date=2021-04-14|work=Aerotime|language=en|accessdate=2021-11-21}}</ref> Во ноември, беспилотно летало „Бајрактар“, контролирано од украинската влада било употребено за уништување на сепаратистичка артилерија од другата страна, која извршувала напад што срамнило со земја куќи и ранило и убило украински војници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalinterest.org/feature/ukraine's-recent-drone-strike-reignites-tensions-donbass-195709|title=Ukraine's Recent Drone Strike Reignites Tensions in Donbass|date=31 October 2021|work=The National Interest|accessdate=2 November 2021}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/01/15/ukraine-russia-drones-turkey/|title=Why Ukraine's Turkish-made drone became a flash point in tensions with Russia|last=Isabelle Khurshudyan and David L. Stern|date=2022-01-15|work=The Washington Post|access-date=2022-01-29|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> Во ноември, лидерот на ДНР, Денис Пушилин, изјавил дека украинските трупи ја вратиле контролата врз селото [[Старомаривка]] во сивата зона. <ref>{{Наведени вести|url=https://tass.com/world/1354741|title=Ukrainian forces seize village of Staromaryevka — Donetsk Republic|date=2021-10-27|work=TASS|access-date=2021-11-01|language=en}}</ref> Употребата на украински и руски беспилотни летала било критикувано од Франција и Германија, додека Соединетите Американски Држави истакнале дека страната предводена од Русија постојано ги крши договорите со употреба на беспилотни летала и хаубици. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-drone-strike-separatists-zelenskiy/31536185.html|title=Ukraine's Zelenskiy Defends Drone Strike On Russia-Backed Separatists|date=29 October 2021|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2 November 2021}}</ref> Руските агенции известиле за загриженост од развојот на настаните, предупредувајќи дека понатамошната употреба на Бајрактар ТБ2 во Донбас би можела да ја „''дестабилизира ситуацијата''“ во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/kremlin-says-turkish-drones-risk-destabilising-situation-east-ukraine-2021-10-27/|title=Kremlin says Turkish drones risk destabilising situation in east Ukraine|date=2021-10-27|work=Reuters|access-date=2021-11-01|language=en}}</ref> Во декември 2021 година, украинските власти соопштиле дека Русија испраќа снајперисти и тенкови во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/russia-sending-snipers-tanks-try-provoke-ukraine-donbass-kyiv-says-2021-12-07/|title=Russia sending snipers and tanks to try to provoke Ukraine in Donbass, Kyiv says|date=2021-12-07|work=Reuters|access-date=2021-12-09|language=en}}</ref> На 21 јануари 2022 година, претседателот на Руската државна дума, [[Вјачеслав Володин]], повикал на разговори во парламентарното тело за признавање на независноста на регионот Донбас и неговото одвојување од Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-694173|title=Russian Duma chair calls to recognize Donbas independence from Ukraine|last=Jerusalem Post|date=2022-01-21|work=Jerusalem Post|language=en}}</ref> До февруари 2022 година, борбите ескалирале. <ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-sirens-wail-in-southeast-ukraine-as-civilians-told-to-evacuate-pro/|title=Biden 'convinced' Putin will invade Ukraine as Donbas region ordered evacuated|last=MacKinnon|first=Mark|date=2022-02-18|work=The Globe and Mail|access-date=2022-09-11|last2=Morrow|first2=Adrian|language=en-CA}}</ref> Имало нагло зголемување на артилериското гранатирање од страна на милитантите предводени од Русија во Донбас, што Украина и нејзините сојузници го сметале за обид да се провоцира украинската армија или да се создаде изговор за инвазија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/19/ukraine-russia-war-donbas/|title=In Ukraine's war-weary east, intensifying shelling and battered homes signal attempts at provocation by Russia|last=Khurshudyan|first=Isabelle|date=19 February 2022|work=[[The Washington Post]]|access-date=11 September 2022|last2=Hendrix|first2=Steve}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/national/over-40-shelling-incidents-leave-5-injured-in-donbas/|title=47 shelling incidents leave 5 injured in Donbas|last=Ponomarenko|first=Illia|date=18 February 2022|work=[[The Kyiv Independent]]|access-date=18 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205001/https://kyivindependent.com/national/over-40-shelling-incidents-leave-5-injured-in-donbas/|archive-date=17 February 2022|author-link=Illia Ponomarenko}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.nv.ua/nation/how-russian-proxies-are-attempting-to-provoke-the-ukrainian-army-lying-about-a-ukrainian-offensive-50218033.html|title=How Russian proxy forces are attempting to provoke the Ukrainian army and are lying about a new Ukrainian offensive|last=Volvach|first=Yaroslava|date=18 February 2022|publisher=NV.UA|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218180147/https://english.nv.ua/nation/how-russian-proxies-are-attempting-to-provoke-the-ukrainian-army-lying-about-a-ukrainian-offensive-50218033.html|archive-date=18 February 2022|accessdate=18 February 2022}}</ref> На пример, украинската војска пријавила дека издржила 60 напади по зоната само на 17 февруари, вклучувајќи „''една граната што погоди градинка во близина на фронтовската линија, при што беа повредени тројца вработени. Имаше од два до пет напади дневно во текот на првите шест недели од оваа година''“. Во услови на [[Руско-украинска криза (2021-2022)|зголемени тензии]] меѓу Русија и Украина во февруари 2022 година, рускиот претседател Владимир Путин на 21 февруари објавил дека Русија ќе ја признае независноста на народните републики Донецк и Луганск . <ref name="sds235s">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60468237|title=Ukraine crisis: Russia orders troops into rebel-held regions|date=2022-02-22|work=BBC News|access-date=2022-02-22|language=en-GB}}</ref> По ова соопштение следело наредба за распоредување руски трупи во Донбас како „миротворци“. Како одговор на тоа, голем број западни земји, вклучувајќи ги САД, Велика Британија и ЕУ, објавиле дека ќе воведат нови санкции врз организациите поврзани со Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-60472639|title=Ukraine crisis: UK to sanction Russia over breakaway regions decision|date=2022-02-22|work=BBC News|access-date=2022-02-22|language=en-GB}}</ref> === Руска инвазија на Украина во 2022 година === На 24 февруари 2022 година, Русија започнала нова, целосна [[Руска инвазија на Украина (2022)|инвазија на Украина]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60454795|title=Ukraine-Russia crisis: Ukraine: Russia has launched 'full-scale invasion'|work=BBC News|access-date=2022-02-24|language=en-gb}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uawarexplained.com/russian-invasion/?version=sixty-minutes|title=Invasion of the Russian army|work=UaWarExplained|language=en|accessdate=2022-03-29}}</ref> ДНР и ЛНР се придружиле на офанзивата; сепаратистите изјавиле дека започнала [[Источно боиште (Руска инвазија на Украина)|операција]] за заземање на целата Донечка Област и Луганска Област. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/24/world/russia-ukraine-putin|title=Ukraine Live Updates: Russia Begins Invasion From Land and Sea|last=Troianovski|first=Anton|date=2022-02-23|work=The New York Times|access-date=2022-02-24|last2=MacFarquhar|first2=Neil|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> До 25 март 2022 година, руските сили ја презеле контролата над 93 проценти од Луганската Област и 54 проценти од Донецката Област. <ref name="mfy579">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/25/russian-army-says-will-focus-on-liberation-of-donbas-region|title=Russian focus on 'liberating' Donbas hints at shift in strategy|date=25 March 2022|work=Al Jazeera|access-date=2022-03-25|language=en}}</ref> Откако наишла на силен отпор на своите операции во другите делови на Украина, Русија истиот ден објавила дека ќе го префрли својот фокус на целосно „ослободување“ на Донбас и започнала [[Битка за Донбас (2022)|кампања]] што ќе трае до поголемиот дел од средината на 2022 година. <ref name="mfy579" /> == Борци == === Список на борци === Во војната во Донбас учествувале разновидни сили, како од странско, така и од домашно потекло. === Руска вмешаност === [[Податотека:2015-05-05._Репетиция_парада_Победы_180.jpg|мини|Неколку тенкови [[Т-72]] Б од руско производство на Донечката Народна Република, за време на воена парада во 2015 година]] Руското вклучување во војната во Донбас се манифестирало во различни форми. Меѓународниот кривичен суд пресудил дека војната претставува и национален и меѓународен вооружен судир во кој се вклучени Украина и Русија, <ref name="icc-prelim-2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016)|date=14 November 2016|publisher=[[International Criminal Court]]|language=en|accessdate=2 February 2023}}</ref>  и [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] пресудил дека Русија ги контролирала бунтовниците од 2014 година па наваму. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782&filename=Grand%20Chamber%20decision%20Ukraine%20and%20the%20Netherlands%20v.%20Russia%20-%20Flight%20MH17%20and%20eastern-Ukraine-conflict%20case%20partially%20admissible,%20will%20proceed%20to%20judgment.pdf|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible|date=25 January 2023|publisher=[[European Court of Human Rights]]}}</ref> [[Податотека:2015-05-05._Репетиция_парада_Победы_099.jpg|мини|Ракетни возила земја-воздух „[[Стрела-10]]“ на Донецката Народна Република, 2015 година]] Првичните протести низ јужна и источна Украина биле во голема мера домашни изрази на незадоволство од новата украинска влада.  Руското вклучување во оваа фаза било ограничено на изразување поддршка за демонстрациите, а појавата на сепаратистите во Донецк и Луганск започнало како мала маргинална група на демонстрантите, независна од руската контрола. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=631–652|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Сепак, Русија продолжила да го искористи ова за да започне координирана политичка и воена кампања против Украина, како дел од пошироката [[Руско-украинска војна]],   вклучувајќи неколку информативни кампањи и споредни сајбер напади што започнале пред соборувањето на Јанукович во февруари. Рускиот претседател [[Владимир Путин]] му дал легитимитет на новороденото сепаратистичко движење кога го опишал Донбас како дел од историскиот регион „ Нова Русија “ (''Новоросија'') и изјавил дека не разбира како регионот воопшто станал дел од Украина во 1922 година, кога била основана [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинската Советска Социјалистичка Република]]. <ref name="Freedman">{{Наведено списание|last=Freedman|first=Lawrence|date=2 November 2014|title=Ukraine and the Art of Limited War|journal=Survival|language=en|volume=56|issue=6|page=13|doi=10.1080/00396338.2014.985432|issn=0039-6338|doi-access=free}}</ref> Кога украинските власти ги потиснале проруските протести и ги уапсиле локалните сепаратистички лидери на почетокот на март, тие биле заменети со луѓе поврзани со руските безбедносни служби и интереси во руските бизниси, веројатно по наредба на руското разузнавање.  До април 2014 година, руските граѓани ја презеле контролата врз сепаратистичкото движење и биле поддржани од волонтери и материјална опрема од Русија, вклучувајќи чеченски и козачки милитанти. <ref name="REUeuada">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|title=Pushing locals aside, Russians take top rebel posts in east Ukraine|date=27 July 2014|work=Reuters|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728013327/https://www.reuters.com/article/2014/07/27/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|archive-date=28 July 2014}}</ref> <ref name="Matsuzato">{{Наведено списание|last=Matsuzato|first=Kimitaka|date=22 March 2017|title=The Donbass War: Outbreak and Deadlock|url=https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=10746846&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA492538899&sid=googleScholar&linkaccess=abs|journal=Demokratizatsiya|language=en|location=Princeton|publisher=Princeton University Press|volume=25|issue=2|page=176|isbn=978-1-4008-8731-6}}</ref> Според бунтовничкиот командант на ДНР, [[Игор Гиркин]]: „''без оваа поддршка во април, движењето ќе згаснеше, како што се случи во [[Харков]] и [[Одеса]]''“. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=647–648|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Како што ескалирал судирот меѓу сепаратистите и украинската влада во мај 2014 година, Русија почнала да користи „ хибриден пристап“, применувајќи комбинација од тактики на дезинформација, нерегуларни борци, редовни руски трупи и конвенционална воена поддршка за поддршка на сепаратистите и дестабилизација на регионот Донбас.  <ref name="Fedorov">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7vODDwAAQBAJ|title=Routledge Handbook of Russian Security|last=Fedorov|first=Yury E.|date=15 January 2019|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-18122-8|language=en|chapter=Russia's 'Hybrid' Aggression Against Ukraine}}</ref> [[Прва битка на Донечкиот аеродром|Првата битка за Донечкиот аеродром]] кон крајот на мај 2014 година означил пресвртница во судирот; тоа била првата битка меѓу сепаратистите и украинската влада во која учествувале голем број руски волонтери. <ref>{{Наведено списание|last=Loshkariov|first=Ivan D.|last2=Sushentsov|first2=Andrey A.|date=2 January 2016|title=Radicalization of Russians in Ukraine: from 'accidental' diaspora to rebel movement|journal=Southeast European and Black Sea Studies|publisher=Informa UK Limited|volume=16|issue=1|pages=71–90|doi=10.1080/14683857.2016.1149349|issn=1468-3857}}</ref> Според украинската влада, на врвот на судирот во летото 2014 година, се наведува дека руските паравоени сили сочинувале помеѓу 15% и 80% од борците. Според корпорацијата RAND, „Русија ги вооружувала, обучувала и водела сепаратистичките сили. Но, дури и според сопствените проценки на Киев, огромното мнозинство од бунтовничките сили се состојат од локално население - а не од војници на редовната руска војска“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rand.org/blog/2022/01/us-military-aid-to-ukraine-a-silver-bullet.html|title=U.S. Military Aid to Ukraine: A Silver Bullet?|date=21 January 2022|work=[[RAND Corporation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122105440/https://www.rand.org/blog/2022/01/us-military-aid-to-ukraine-a-silver-bullet.html|archive-date=22 January 2022}}</ref> [[Податотека:Destroyed_building_in_Debaltseve,_July_25,_2014.jpg|мини|Оштетена зграда на 25 јули 2014 година]] До август 2014 година, украинската „Антитерористичка операција“ успеала значително да ја намали територијата под контрола на проруските сили и се приближила до враќање на контролата врз руско-украинската граница.  Игор Гиркин повикал на руска воена интервенција и изјавил дека борбеното неискуство на неговите нерегуларни сили, заедно со тешкотиите со регрутирањето меѓу локалното население во Донечката Област, ги предизвикало неуспесите. Тој му се обратил на рускиот претседател [[Владимир Путин]], велејќи дека: „''Губењето на оваа војна на територијата што претседателот Владимир Путин лично ја нарече Нова Русија би ја загрозило моќта на Кремљ и, лично, моќта на претседателот''“. Како одговор на влошената ситуација во Донбас, Русија го напуштила својот хибриден пристап и започнала конвенционална инвазија на регионот.  <ref>{{Наведена книга|title=The road to unfreedom: Russia, Europe, America|last=Snyder|first=Timothy|date=3 April 2018|publisher=Crown|isbn=978-0-525-57446-0|edition=First|location=New York, NY|page=191|oclc=1029484935}}</ref> Првиот знак на оваа инвазија било заробувањето на група руски падобранци во активна служба на украинска територија од страна на [[Безбедносна служба на Украина|украинската безбедносна служба]] (БСУ) на 25 август 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=130629&cat_id=39574|title=На Донеччині затримано десять громадян Росії, які незаконно перетнули кордон України зі зброєю у складі диверсійної групи|date=25 August 2014|publisher=Security Service of Ukraine|trans-title=Group of Russian citizens held in Donetsk region crossed the border with weapons as part of sabotage group|archive-url=https://web.archive.org/web/20140828070826/http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=130629&cat_id=39574|archive-date=28 August 2014|accessdate=25 August 2014}}</ref> БСУ објавила фотографии од нив и нивните имиња. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.ua/politics/955169-oprilyudneno-foto-zatrimanih-rosiyskih-viyskovih.html#ad-image-1|title=Оприлюднено фото затриманих російських військових|date=25 August 2014|publisher=Unian.ua|trans-title=Released photos of Russian soldiers|accessdate=25 August 2014}}</ref> Следниот ден, руското Министерство за одбрана соопштило дека овие војници ја преминале границата „случајно“. <ref name="BBCcrtoi">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28934213|title=Captured Russian troops 'in Ukraine by accident'|date=26 August 2014|work=BBC News}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazeta.ru/social/news/2014/08/26/n_6425813.shtml|title=Москва: задержанные на Украине военные пересекли границу случайно|date=26 August 2014|publisher=Gazeta.ru|trans-title=Moscow: soldiers arrested in Ukraine crossed the border by accident|accessdate=26 August 2014}}</ref> Според проценките на Николај Митрокин, до средината на август 2014 година, за време на [[Битка за Иловајск|битката кај Иловајск]], имало помеѓу 20.000 и 25.000 војници кои се бореле во Донбас на страната на сепаратистите, а само помеѓу 40% и 45% биле „''локални жители''“. <ref name="wil2">{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|page=649|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> [[Податотека:Vladimir_Putin_and_Sergey_Shoigu_-_Saint-Petersburg_2017-07-30_(1).jpg|мини|[[Владимир Путин]] (десно) и неговиот долгогодишен доверлив министер за одбрана [[Сергеј Шојгу]].]] Почнувајќи од 27 август 2014 година, огромни количини воена опрема и војници ја преминале границата од Русија во јужниот дел на Донечката Област, претходно држен од Украина. Западните претставници ја опишале новата офанзива како „скриена инвазија“. Портпаролката [[Стејт департмент|на американскиот Стејт департмент,]] Џен Псаки, изјавила дека упадите укажуваат на контраофанзива насочена од Русија, додека украинскиот претседател Порошенко изјавил дека руските сили извршиле инвазија. <ref name="REUuars">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|title=Ukraine accuses Russia of launching invasion|date=28 August 2014|work=Reuters|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306155640/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|archive-date=6 March 2016|location=Kyiv}}</ref> <ref name="Pgov31102">{{Наведена изјава за печат|access-date=28 August 2014}}</ref> Командантот на [[НАТО]], бригаден генерал Нико Так, на 28 август проценил дека „многу повеќе“ од 1.000 руски војници дејствувале во Донбас. <ref name="NY28Aug2014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/29/world/europe/ukraine-russia-nato-photos.html|title=Over 1,000 Russian Soldiers Join Fight, NATO Says|last=MacFarquhar|first=Neil|date=28 August 2014|work=The New York Times|access-date=28 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Во текот на претходната недела Русија ги гранатирала украинските позиции од сопствена територија; прекуграничното гранатирање започнало кон средината на јули, достигнувајќи 53 напади на 40 локации, сериозно влијаејќи на воената операција на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/russian-humanitarian-convoy-enters-ukraine-despite-warnings/2014/08/22/7b14fa8e-29e1-11e4-8593-da634b334390_story.html|title=Russia escalates tensions with aid convoy, reported firing of artillery inside Ukraine|work=The Washington Post|access-date=25 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/provallia-in-flames-details-on-russian-rocket-strike/|title=Provallia in flames, details on Russian rocket strike|last=Babiak|first=Mat|date=17 July 2014|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402182336/http://ukrainianpolicy.com/provallia-in-flames-details-on-russian-rocket-strike/|archive-date=2 April 2015|publisher=Ukrainian Policy}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pressimus.com/Interpreter_Mag/press/3365|title=Pressimus – Press – Published by Interpreter_Mag|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225050155/https://pressimus.com/Interpreter_Mag/press/3365|archive-date=25 February 2022|accessdate=25 September 2014}}</ref> Руските претставници негирале каква било улога, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/u-s-says-russia-firing-across-border-into-ukraine-1406231618|title=U.S. Says Russian Artillery Firing Across Border into Ukraine|last=Barnes|first=Julian E.|date=24 July 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=30 August 2014|last2=Mauldin|first2=William}}</ref> негирања кои се сметаат за неверојатни. Пред непријателствата, сепаратизмот во Донбас уживал ограничена поддршка и имал малку докази за поддршка за вооруженото востание. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|page=641|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Само руската интервенција спречила непосредно украинско решавање на судирот. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=634, 649|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> <ref name="myk22">{{Наведено списание|last=Mykhnenko|first=Vlad|date=15 March 2020|title=Causes and Consequences of the War in Eastern Ukraine: An Economic Geography Perspective|journal=Europe-Asia Studies|volume=72|issue=3|pages=528–560|doi=10.1080/09668136.2019.1684447|issn=0966-8136|doi-access=free}}</ref> Како резултат на тоа, во периодот пред инвазијата во август 2014 година, Русија, исто така, одлучила да ги замени многу од тврдокорните лидери на сепаратистичкото движење, вклучувајќи ги Игор Гиркин и премиерот на ДНР Александар Бородај. Овие замени, земени заедно со последователната инвазија, претставувале уште една пресвртница во природата на судирот. Со оглед на неодамнешните воени неуспеси на ДНР и ЛНР, Русија одлучила дека повеќе не може да се потпира на мешавина од нерегуларни борци во Донбас и наредила промена на раководството.  Таа го напуштила тврдокорниот сепаратистички проект предводен од руски граѓани, кој не можел целосно да го контролира, и го заменила со идејата за посебен статус за Донбас во рамките на Украина и попослушна локална команда на ДНР/ЛНР. <ref>{{Наведување|last=Moniz Bandeira|first=Luiz Alberto|title=Ukrainian Separatists and the war in Donbass|year=2019|journal=The World Disorder: US Hegemony, Proxy Wars, Terrorism and Humanitarian Catastrophes|pages=235–247|editor-last=Moniz Bandeira|editor-first=Luiz Alberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-03204-3_20|isbn=978-3-030-03204-3}}</ref> Ова претставувало руски обид да го „домородизира“ судирот, користејќи ги воено незначајните локални проруски политички активисти како политичка покривка за унапредување на руските интереси во Украина. Поранешниот премиер на ДНР Бородај подоцна изјавил дека околу 50.000 руски граѓани се бореле за сепаратистите до средината на 2015 година, не сметајќи ги редовните руски трупи кои интервенирале од август 2014 година. <ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|title=50,000 Russian citizens fought in Donbas war: separatist ex-leader|last=Slv|first=Igor|date=30 July 2016|publisher=[[Euromaidan Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009154448/http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|archive-date=9 October 2016|accessdate=16 October 2016}}</ref> <ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417220927/https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|archive-date=17 April 2021|accessdate=16 April 2021}}</ref> Руските сили и опрема учествувале во [[Втора битка на Донечкиот аеродром|Втората битка на Донечкиот аеродром]] и [[Битка за Дебалцево|битката кај Дебалцево]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30275259|title=New battle rages at Donetsk airport|date=1 December 2014|work=BBC News|access-date=9 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/02/14/world/europe/ukraine-fighting-escalates-ahead-of-truce.html|title=U.S. Faults Russia as Combat Spikes in East Ukraine|last=Kramer|first=Andrew E.|date=13 February 2015|work=The New York Times|access-date=14 February 2015|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Во извештај објавен од Кралскиот институт за обединети служби во март 2015 година се вели дека „присуството на голем број руски војници на украинска суверена територија“ станало „трајна карактеристика“ на војната во Донбас од инвазијата во август 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/11/russia-struggling-ukraine-military-operations-report|title=Russian military shelled Ukraine from mid-July, report says|date=11 March 2015|work=The Guardian|access-date=11 March 2015}}</ref> <ref name="RUSIma2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|title=Briefing Paper: Russian Forces in Ukraine|last=Igor Sutyagin|date=March 2015|publisher=Royal United Services Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508220714/https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|archive-date=8 May 2015|accessdate=11 March 2015}}</ref> По украинскиот пораз кај [[Битка за Дебалцево|Дебалцево]], страните во судирот го потпишале договорот [[Мински договори|Минск II]] за прекин на борбите на 15 февруари 2015 година.  Овие услови биле многу поволни за Русија, бидејќи барале од Украина да им додели „специјален статус“ на областите под контрола на сепаратистите и да ги реинтегрира во Украина, слично на федерализацијата што ја заговарале проруските демонстранти на почетокот на 2014 година. Ова би воспоставило руска „''стратешка линија''“ во Украина што би можела да се искористи за да се спречи идната интеграција на таа земја во [[Европска Унија|Европската Унија]] или [[НАТО]].  На прес-конференција на 17 декември 2015 година, рускиот претседател Владимир Путин за прв пат признал дека имало руско воено присуство во регионот Донбас, иако изјавил дека тоа не значи дека таму има „руски трупи“. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-russia-putin-idUKKBN0U01KP20151217|title=Russia's Putin lashes Turkey, says Russian forces were in Ukraine|date=17 December 2015|work=Reuters|access-date=18 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151218010049/http://uk.reuters.com/article/uk-russia-putin-idUKKBN0U01KP20151217|archive-date=18 December 2015}}</ref> До септември 2015 година, сепаратистичките единици, на ниво на баталјон и повисоко, дејствувале под директна команда на офицери на руските вооружени сили. <ref>{{Наведено списание|date=2016-02-05|title=Russia and the Separatists in Eastern Ukraine|url=https://www.refworld.org/pdfid/56b843194.pdf|journal=Crisis Group Europe and Central Asia Briefing|location=Kyiv/Brussels|publisher=[[International Crisis Group]]|issue=79|pages=8}}</ref> Украина, САД и некои аналитичари сметаат дека биле под команда на 8-та комбинирана вооружена армија на Русија, која била реформирана во рамките на Рускиот јужен воен округ за оваа специфична задача во 2017 година. <ref>{{Наведено списание|last=Bowen|first=Andrew S.|date=2021-11-19|title=Russian Troop Movements and Tensions along the Ukrainian Border|url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IN/IN11806|journal=Insight|publisher=[[Congressional Research Service]]|quote=Since 2014, Russia has created two new Combined Arms Armies (CAAs) in the Western Military District (20th CAA, headquartered in Voronezh) and the Southern Military District (8th CAA, headquartered in Rostov-on-Don and Novocherkassk) bordering Ukraine to oversee, coordinate, and manage command and control of units transported to the border. The 8th CAA also reportedly commands the separatist units in the Russia-controlled regions of eastern Ukraine (Donetsk and Luhansk).}}</ref> <ref>{{Наведено списание|last=Bielieskov|first=Mykola|date=2021-09-21|title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare|url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923051224/https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare|archive-date=2021-09-23|access-date=2021-11-25}}</ref> Од февруари 2018 година, бројот на сепаратистички сили се проценува на 31.000, од кои 80% (25.000) биле жители на Донбас, 15% (≈5.000) биле воени изведувачи од Русија и други земји и 3% (900–1.000) биле редовен персонал на руските вооружени сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ukrainianweek.com/Politics/209802|title=The Ukrainian Week|date=21 February 2018|work=ukrainianweek.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324185008/http://ukrainianweek.com/Politics/209802|archive-date=24 March 2022}}</ref> На 24 април 2019 година, претседателот Путин издал извршна наредба со која се забрзал процесот за добивање руско државјанство за жителите на териториите што ги држат ДНР и ЛНР. Оваа „[[пасошизација]]“ е слична на она што Русија го направила во другите проруски протекторати воспоставени по постсоветските судири, вклучително и во [[Приднестровие]], [[Абхазија]] и [[Јужна Осетија]]. Русија ги признала ДНР и ЛНР како независни држави на 21 февруари 2022 година, а потоа им наредила на руските трупи да влезат во Донбас како „миротворци“. Потоа следело започнување на целосна инвазија на Украина. Во април 2023 година, Русија им доделила статус на борбен ветеран на сепаратистичките милитанти кои се бореле во војната во Донбас од 2014 година. <ref name="veterans">{{Наведени вести|url=https://meduza.io/en/news/2023/04/20/state-duma-passes-law-giving-wagner-mercenaries-combat-veteran-status|title=State Duma passes law giving Wagner mercenaries 'combat veteran' status|date=20 April 2023|work=[[Meduza]]}}</ref> === Воена помош за Украина === Во декември 2017 година, Соединетите Американски Држави за прв пат ѝ обезбедиле на Украина помош, во форма на [[ФГМ-148 Џавелин|противтенковски ракети „Џавелин“]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cfr.org/timeline/ukraines-post-independence-struggles|title=Ukraine's Post-Independence Struggles|work=Council on Foreign Relations|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> Првично, тие требало да се држат подалеку од фронтот, но по втората испорака на слични системи на оружје, тие биле одобрени за употреба насекаде. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-us-javelin-idUSKBN1YU10O|title=Ukraine to buy more U.S. Javelin anti-tank missile systems|date=2019-12-26|work=Reuters|access-date=2021-12-13|language=en}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/34638/ukraine-cleared-to-move-javelin-missiles-to-front-lines-to-blow-up-russian-tanks-defensively|title=Ukraine Cleared To Move Javelin Missiles To Front Lines To Blow Up Russian Tanks "Defensively"|last=Trevithick|first=Joseph|date=7 July 2020|work=The Drive|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> Во септември 2021 година, Киев командувал со воените сили на заедничка вежба со партнерите од САД и НАТО. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-holds-military-drills-with-us-forces-nato-allies-2021-09-20/|title=Ukraine holds military drills with U.S. forces, NATO allies|date=2021-09-20|work=Reuters|access-date=2021-12-13|language=en}}</ref> Употребата на „Џавелин“ на фронтовската линија била пријавена во ноември 2021 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/43239/ukrainian-troops-have-been-firing-american-made-javelins-at-russian-backed-forces|title=Ukrainian Troops Have Been Firing American-Made Javelin Missiles At Russian-Backed Forces|last=Trevithick|first=Joseph|date=22 November 2021|work=The Drive|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> == Жртви == Првата жртва поврзана со битката за време на војната се случила на 13 април кога вооружени лица под команда на Игор Гиркин нападнале заседа на украинските специјални сили и убиле еден офицер на СБУ. Според Програмата за податоци за конфликти во Упсала, оваа жртва ја означило линијата на поделба помеѓу мирот и вооружениот судир. {{Sfn|Hauter|2023}} Прагот на вооружен судир бил преминат на почетокот на мај кога повеќе од 25 лица биле убиени од почетокот на судирот. {{Sfn|Kudelia|2025}} До средината на јули до почетокот на август загинале повеќе од илјада луѓе, што е минималниот праг за класифицирање како војна. {{Sfn|Kudelia|2025}} {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Проценетиот број на жртви во војната во Донбас бил 14.200–14.400 до крајот на декември 2021 година, вклучувајќи ги и смртните случаи во неборбени војни. Според [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]], 6.500 биле проруски сепаратистички сили, 4.400 биле украински сили и 3.404 биле цивили. Огромното мнозинство од смртните случаи биле во првите две години од војната (2014 и 2015 година). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crisisgroup.org/content/conflict-ukraines-donbas-visual-explainer|title=Conflict in Ukraine's Donbas: A Visual Explainer|date=29 June 2021|work=Crisis Group|accessdate=25 August 2023}}</ref> === Цивили === Според Обединетите нации, во војната загинале 3.404 цивили, а повеќе од 7.000 биле повредени. Голем број од смртните случаи меѓу цивилите се случиле во првите две години од војната, додека 365 цивили биле убиени во шесте години од 2016 до 2021 година. Во годината пред целосната инвазија на Русија, загинале вкупно 25 цивили, од кои над половина од мини и неексплодирани убојни средства. Од цивилните жртви, најмалку 312 биле странци: 298 патници и членови на екипажот на летот 17 на „Малезија ерлајнс“, 11 руски новинари, <ref>{{Наведени вести|url=http://gruz200.zzz.com.ua/|title=Проект "Груз-200 из Украины в Россию".|access-date=1 August 2018}}</ref> еден италијански новинар, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.scmp.com/news/world/article/1519455/italian-journalist-and-russian-colleague-reported-killed-ukraine|title=Italian becomes first journalist killed in east Ukraine|work=South China Morning Post|access-date=4 February 2017|language=en}}</ref> еден литвански дипломат, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28901386|title=Ukraine crisis: Lithuania envoy killed in Luhansk|work=BBC News|access-date=14 October 2014}}</ref> и еден руски цивил убиен во прекугранично гранатирање. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/russia-warns-ukraine-of-irreversible-consequences-after-cross-border-shelling/2014/07/13/d2be1bb0-0a85-11e4-8341-b8072b1e7348_story.html|title=Russia warns Ukraine of 'irreversible consequences' after cross-border shelling|date=13 July 2014|work=[[The Washington Post]]|access-date=14 July 2014}}</ref> Од 3.106 цивилни жртви поврзани со воениот судир, без да се сметаат жртвите од соборувањето на летот 17 на „Малезија ерлајнс“: 1.852 биле мажи, 1.072 жени, 102 момчиња, 50 девојчиња и 30 возрасни лица чиј пол е непознат. === Украински сили === [[Податотека:On_the_Day_of_Defenders_of_Ukraine,_the_President_honored_the_memory_of_the_fallen_warriors._(52437349696).jpg|мини|Мурал на украински војници кои загинале за време на војната во Донбас во 2014 година]] Украина објавила дека 4.535 нејзини војници биле убиени до крајот на февруари 2022 година, вклучувајќи 253 украински државјани или странци родени во странство. <ref name="memory">{{Наведена мрежна страница|url=https://memorybook.org.ua/en|work=memorybook.org.ua|language=uk|script-title=uk:Книга пам'яті загиблих|trans-title=Memorial Book to the Fallen|accessdate=11 November 2025|quote=Herman Shapovalenko, Yevhen Vorokh, Yuriy Hirchenko}}</ref> {{Efn|Бројот на убиени украински војници ја вклучува и смртта на двајца војници за време на [[Руска анексија на Крим|Руската анексија на Крим]].}} Уште 70 украински војници се водат како исчезнати. До 16 април 2026 година, ''UALosses'' ги потврдил имињата на 6.310 украински војници убиени помеѓу 2014 и 2021 година за време на војната во Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=UA Losses|date=16 April 2026|accessdate=18 April 2026}}</ref> Проруски извори тврделе дека украинските сили имале 10.000 убиени, 20.000 ранети и 13.500 дезертери или исчезнати, до крајот на јуни 2015 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda-tv.ru/2014/09/02/82429|title=Roundup Novorossia September 1, 2014 (video)|date=2 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909232947/http://www.pravda-tv.ru/2014/09/02/82429|archive-date=9 September 2015|accessdate=14 October 2014}}</ref> === Сепаратистички сили === Сепаратистите објавиле дека до февруари 2015 година изгубиле најмногу 1.400 луѓе. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tass.ru/en/world/774959|title=7,000 people killed during Donbas conflict – DPR representative|date=2 February 2015|accessdate=6 March 2015}}</ref> ОН проценила дека до крајот на декември 2021 година биле убиени околу 6.500 сепаратисти. Украина тврдела дека до почетокот на 2015 година биле убиени 7.577 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/at-least-1638-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-382732.html|title=At least 1,638 soldiers killed in Russia's war against Ukraine|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112115/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/at-least-1638-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-382732.html|archive-date=2 April 2015|accessdate=5 March 2015}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://donoda.gov.ua/?lang=ua&sec=02.03.09&iface=Public&cmd=view&args=id:25100;tags%24_exclude:46|title=From the beginning of ATO in Donbas more than 14,6 thousands of fighters were killed|date=16 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012043835/http://donoda.gov.ua/?lang=ua&sec=02.03.09&iface=Public&cmd=view&args=id:25100;tags%24_exclude:46|archive-date=12 October 2017|accessdate=16 March 2015}}</ref> сепаратисти, а 12.000 се воделе како исчезнати <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/ua/articles/politics/4860533-sk_lki_boyovik_v_v_yskovikh_rf_zaginuli_v_donbas_za_chas_ato.htm|date=23 January 2015|work=LIGA news|language=uk|script-title=uk:Скільки бойовиків і військових РФ загинули в Донбасі за час АТО|trans-title=How many fighters and RF military have been killed during the Donbas ATO}}</ref> Тие тврделе дека дополнителни 103 руски војници биле убиени помеѓу јануари и април 2016 година. <ref>{{Наведени вести|url=http://uatoday.tv/politics/over-100-russian-servicemen-killed-in-donbas-warzone-since-start-of-2016-627063.html|title=Over 100 Russian servicemen killed in Donbas warzone since start of 2016|date=8 April 2016|access-date=16 October 2016|publisher=uatoday.tv}}</ref> Слика од наводно сепаратистички гробишта во Донецк кон крајот на февруари 2015 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.censor.net.ua/photo_news/325478/giant_cemetery_of_unidentified_russian_mercenaries_found_by_russian_blogger_in_donetsk_photo|title=Giant cemetery of unidentified Russian mercenaries found by Russian blogger in Donetsk|date=20 February 2015|work=Censor.net}}</ref> покажала бројки кои достигнуваат до најмалку 2.213 мртви. <ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/russian-activists-fresh-graves-soldiers-killed-ukraine-114424034.html|title=Russian activists say find fresh graves of soldiers killed in Ukraine|last=Maria Antonova|date=20 May 2015|access-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150521024231/http://news.yahoo.com/russian-activists-fresh-graves-soldiers-killed-ukraine-114424034.html|archive-date=21 May 2015|publisher=Yahoo News|agency=Agence France-Presse}}</ref> Кон крајот на август 2015 година, според објавеното ''протекување на'' информации од рускиот новински сајт, ''Деловаја Жизн'', 2.000 руски војници биле убиени во Украина до февруари 2015 година. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/over-2000-russian-troops-killed-during-ukraine-invasion/|title=Over 2,000 Russian troops killed during Ukraine invasion|last=Goble|first=Paul A.|access-date=25 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826002407/http://ukrainianpolicy.com/over-2000-russian-troops-killed-during-ukraine-invasion/|archive-date=26 August 2015|agency=Ukrainian Policy|quote="As of February 1, 2015, Moscow had already paid monetary compensation "for more than 2,000 families of soldiers who had been killed and for 3,200 soldiers who were seriously wounded and recognized as invalids.""}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-number-of-russian-troops-killed-or-injured-fighting-in-ukraine-seems-to-have-been-accidentally-10472603.html|title=The number of Russian troops killed or injured fighting in Ukraine seems to have been accidentally published|last=Segalov|first=Michael|date=26 August 2015|work=The Independent|access-date=26 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923170558/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-number-of-russian-troops-killed-or-injured-fighting-in-ukraine-seems-to-have-been-accidentally-10472603.html|archive-date=23 September 2015|location=London}}</ref> Американскиот државен департмент објавил дека 400-500 руски војници биле убиени до март 2015 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.info/world/1053938-nuland-at-least-400-500-russian-soldiers-killed-in-ukraine.html|title=Nuland: At least 400–500 Russian soldiers killed in Ukraine|date=10 March 2015|accessdate=10 March 2015}}</ref> Помеѓу јануари 2017 и крајот на февруари 2022 година, сепаратистичките власти на ДНР објавиле дека вкупно 677 сепаратистички борци биле убиени на територијата контролирана од ДНР. Медиумскиот центар на Луганск објавил уште четири смртни случаи на војници од ЛНР и уште четири смртни случаи на цивили во периодот јануари-февруари 2022 година. ДНР објавила 13 смртни случаи на војници и 8 цивили во овој период, што довело до вкупно 5.059 од 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eng.ombudsman-dnr.ru/the-overview-of-the-current-social-and-humanitarian-situation-in-the-territory-of-the-donetsk-peoples-republic-as-a-result-of-hostilities-in-the-period-from-19-and-25-february-2022/|title=The overview of the current social and humanitarian situation in the territory of the Donetsk People's Republic as a result of hostilities in the period from 19 and 25 February 2022 – Human rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic|work=eng.ombudsman-dnr.ru}}</ref> == Последици и хуманитарни проблеми == [[Податотека:Lysychansk_16.jpg|мини|Оштетена зграда во Лисичанск, 4 август 2014 година]] [[Обединети нации|Обединетите нации]] во мај 2014 година забележале „''алармантно влошување''“ на човековите права на територијата кои ја држат бунтовниците поврзани со [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] и [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27438422|title=Ukraine crisis: UN sounds alarm on human rights in east|date=16 May 2014|work=BBC News|access-date=17 May 2014}}</ref> ОН известиле за растечко беззаконие во регионот, документирајќи случаи на целни убиства, мачење и киднапирања, првенствено извршени од силите на Донечката Народна Република. <ref name="un" /> ОН, исто така, известиле за закани, напади и киднапирања на новинари и меѓународни набљудувачи, како и за тепања и напади врз поддржувачи на украинското единство. <ref name="un">{{Наведена книга|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15May2014.pdf|title=Report on the human rights situation in Ukraine|date=15 May 2014|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> Русија ги критикувала овие извештаи и изјавила дека се „политички мотивирани“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-un-idUSBREA4F05Y20140516|title=Russia lambasts U.N. report on rights in Ukraine|date=16 May 2014|work=Reuters|access-date=13 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518010929/https://www.reuters.com/article/2014/05/16/us-ukraine-crisis-un-idUSBREA4F05Y20140516|archive-date=18 May 2014}}</ref> Во извештајот на „[[Хјуман рајтс воч]]“ од 2014 година се вели дека „''антикиевските сили во источна Украина киднапираат, напаѓаат и малтретираат луѓе за кои се сомневаат дека ја поддржуваат украинската влада или ги сметаат за непожелни... антикиевските бунтовници користат тепања и киднапирања за да испратат порака дека секој што не ги поддржува подобро да замолчи или да си замине''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2014/05/23/ukraine-anti-kiev-forces-running-amok|title=Ukraine: Anti-Kiev Forces Running Amok|date=23 May 2014|publisher=Human Rights Watch|accessdate=24 July 2014}}</ref> Исто така, постоело повеќе случаи на тепања, киднапирања и можни погубувања на локални жители од страна на украинските трупи, <ref>{{Наведени вести|url=http://www.newsweek.com/evidence-war-crimes-committed-ukrainian-nationalist-volunteers-grows-269604|title=Ukrainian Nationalist Volunteers Committing 'ISIS-Style' War Crimes|date=10 September 2014|work=[[Newsweek]]}}</ref> како што се милицијата на [[Олег Љашко]] и баталјонот за територијална одбрана Ајдар. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=9 August 2014}}</ref> Во август, Игор Друз, висок советник на прорускиот бунтовнички командант Игор Гиркин, изјавил дека „''Во неколку наврати, во вонредна состојба, извршивме погубувања со пукање за да спречиме хаос. Како резултат на тоа, нашите трупи, оние што се повлекоа од Славјанск, се високо дисциплинирани''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28619599|title=Rebel adviser 'admits executions'|date=2 August 2014|work=BBC News|access-date=2 August 2014}}</ref> До крајот на 2015 година, на заедничката територија на Донбас имало 79 места каде што биле држени киднапирани цивили и воени затвореници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://interfax.com.ua/news/general/307388.html|title=На неконтролируемой Украиной территории Донбасса есть 79 неофициальных мест незаконного содержания людей|publisher=Interfax Ukraine|accessdate=29 November 2015}}</ref> По првото примирје од Минскиот протокол, воените водачи ја презеле контролата врз областите на сепаратистичката страна. <ref>{{Наведени вести|url=https://apnews.com/article/e2dcda041fa84a7192093bfe98dea55a|title=Ukraine rebels: a disunited front run by warlords|last=Vasilyeva|first=Nataliya|date=11 November 2014|work=Associated Press|access-date=15 November 2020}}</ref> Во извештајот на [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар за човекови права]] на Обединетите нации (ОХЦХР) објавен на 28 јули 2014 година, се вели дека била нанесена штета во вредност од најмалку 750 милиони американски долари на имотот и инфраструктурата во областите Донецк и Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215684.html|title=1,129 civilians killed, 3,442 injured in Ukraine during anti-terrorist operation – UN report|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=28 July 2014}}</ref> Хјуман рајтс воч соопштил дека украинските владини сили, провладините паравоени сили и бунтовниците користеле ненаведувани ракети „Град“ во нападите врз цивилни области, наведувајќи дека „''Употребата на неселективни ракети во населени области го крши меѓународното хуманитарно право или законите на војување и може да претставува воени злосторства''“. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=27 July 2014}}</ref> ''„Њујорк тајмс“'' објавил дека високата стапка на цивилни жртви „''го оставила населението во источна Украина огорчено кон прозападната влада на Украина“'' и дека ова расположение помогнало да се ''„поттикне регрутирање''“ за бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/07/29/world/europe/civilian-death-toll-rise-in-ukraine.html|title=Enmity and Civilian Toll Rise in Ukraine While Attention Is Diverted|last=Tavernise|first=Sabrina|date=28 July 2014|work=The New York Times|access-date=29 July 2014|last2=Sneider|first2=Noah}}</ref> Како последица на воениот судир, големи делови од регионот Донбас, од двете страни на „контактната линија“, се загадени со мини и други експлозивни остатоци од војната. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/global-development/2016/apr/04/ukraine-attempt-defuse-landmines-as-more-are-planted|title=Ukraine's desperate attempt to defuse landmines – as more are planted|date=2016-04-04|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> Според координаторот за хуманитарни работи на ОН во Украина, во 2020 година Украина била една од земјите најмногу погодени од мини во светот, со речиси 1.200 жртви од почетокот на судирот во 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ukraine.un.org/en/123917-landmines-still-pose-threat-two-million-ukrainians|title=Landmines Still Pose a Threat to Two Million Ukrainians|date=5 April 2021|work=United Nations Ukraine|accessdate=2 February 2022}}</ref> Во извештајот на [[УНИЦЕФ]] објавен во декември 2019 година се вели дека 172 деца биле повредени или убиени поради мини и други експлозиви, над 750 образовни установи биле оштетени или уништени, а 430.000 деца живееле со психолошки трауми поврзани со војната. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/press-releases/430000-children-continue-bear-brunt-eastern-ukraine-conflict|title=430,000 children continue to bear the brunt of eastern Ukraine conflict|work=www.unicef.org|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/ukraine/en/stories/children-endure-deadly-legacy-landmines-eastern-ukraine|title=Children endure deadly legacy of landmines in eastern Ukraine|work=www.unicef.org|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> === Раселено население === [[Податотека:Remains_of_an_Eastern_Orthodox_church_after_shelling_near_Donetsk_International_Airport.jpg|мини|Урнатините на Иверскиот манастир во близина на аеродромот во Донецк, мај 2015 година]] До почетокот на август 2014 година, најмалку 730.000 побегнале од борбите во Донбас и заминале за Русија. <ref name="unhcr-refugees">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-migrants-idINKBN0G517P20140805|title=About 730,000 have left Ukraine for Russia due to conflict – UNHCR|date=5 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101193516/http://in.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-migrants-idINKBN0G517P20140805|archive-date=1 January 2016}}</ref> Овој број, многу поголем од претходните проценки, го дала [[Висок комесаријат на ООН за бегалци|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за бегалци]] (УНХЦР). Бројот на внатрешни бегалци се искачил на 117.000. <ref name="unhcr-refugees" /> До почетокот на септември, по острата ескалација во текот на август, бројот на раселени лица од Донбас во Украина се зголемил повеќе од двојно на 260.000. <ref>{{Наведена изјава за печат|url=http://reliefweb.int/report/ukraine/number-displaced-inside-ukraine-more-doubles-early-august-260000|access-date=2 September 2014}}</ref> Бројот на баратели на привремен азил и баратели со статус на бегалци од Украина во Русија се искачил на 121.000. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29029060|title=UN says million people have fled|date=2 September 2014|work=BBC News|access-date=2 September 2014}}</ref> И покрај двата месеци нестабилно примирје воспоставено со [[Мински договори|Минскиот протокол]], бројот на раселени бегалци од Донбас во Украина нагло ескалирал на 466.829 кон средината на ноември. <ref>{{Наведена изјава за печат|url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/Media.aspx?IsMediaPage=true&LangID=E|access-date=20 November 2014}}</ref> До април 2015 година, војната предизвикала најмалку 1,3 милиони луѓе да станат внатрешно раселени во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/un-refugee-head-confronts-ukraines-atypical-challenge-392051.html|title=UN refugee head confronts Ukraine's atypical challenge|last=Allison Quinn|date=25 June 2015|work=[[Kyiv Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626044739/http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/un-refugee-head-confronts-ukraines-atypical-challenge-392051.html|archive-date=26 June 2015}}</ref> Покрај тоа, повеќе од 800.000 Украинци побарале азил, дозволи за престој или други форми на легален престој во соседните земји, од кои над 659.143 во Русија, 81.100 во Белорусија и илјадници други на други места. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/2015/04/22/ukraine-crisis-has-created-more-than-2-million-refugees-un-reports/|title=Ukraine crisis has created more than 2 million refugees, UN reports|date=22 April 2015|access-date=28 June 2015|agency=euronews.com}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/ocha_ukraine_situation_report_36_-_17_april_2015.pdf|title=Ukraine: Situation report No.36|last=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs|date=17 April 2015|accessdate=2021-06-22}}</ref> Според друг извештај на ОХЦХР на ОН, над три милиони луѓе продолжиле да живеат во Донбас од март 2016 година. Се вели дека ова вклучува 2,7&nbsp;милиони кои живееле во областите контролирани од ДНР и ЛНР, и 200.000 во областите контролирани од Украина во близина на линијата на контакт. Покрај тоа, се вели дека украинската влада регистрирала вкупно 1,6 милиони внатрешно раселени лица во Украина кои побегнале поради судирот. Според извештаите, над еден милион побарале азил на друго место, а повеќето заминале во Русија. Во извештајот, исто така, се вели дека луѓето кои живееле во областите контролирани од сепаратистите доживеале „''целосно отсуство на владеење на правото, извештаи за произволно притворање, мачење и притвор без комуникација, како и без пристап до вистински механизми за правна заштита''“. <ref>{{Наведена изјава за печат|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53359|access-date=4 March 2016}}</ref> До ноември 2017 година, ООН идентификувале 1,8 милиони внатрешно раселени и погодени од судирот лица во Украина, додека други 427.240 кои побарале азил или статус на бегалец во Руската Федерација, плус 11.230 во Италија, 10.495 во Германија, 8.380 во Шпанија и 4.595 во Полска. Во 2011 година, украинските области Луганск и Донецк имале вкупно население од 6,1 милиони жители. Како резултат на руската воена агресија во 2014 година, 2 милиони морале да го напуштат регионот како бегалци. По [[Руска инвазија на Украина (2022)|целосната руска инвазија во 2022 година]], уште приближно 3 милиони или побегнале или биле убиени, што вкупно резултирало со намалување од 80% на населението на Донбас. Според политикологот Тарас Куцио, ова претставува „уништување, депопулација и геноцид“. <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=42, 43|language=en}}</ref> == Реакции == === Украинско јавно мислење === Национална анкета спроведена во март-април 2014 година од страна на Киевскиот меѓународен институт за социологија покажала дека 31% од испитаниците во Донбас сакаат регионот да се одвои од Украина, додека 58% сакаат автономија во рамките на Украина. Анкета на Меѓународниот републикански институт од септември 2014 година на украинската јавност (со исклучок на оние во [[Крим (полуостров)|Крим]], анектиран од Русија), покажала дека 89% од испитаниците се спротивставуваат на [[Руско-украинска војна|руската интервенција во Украина]] . <ref name="IRI14OCT">Press release: {{Наведена изјава за печат|access-date=17 October 2014}}</ref> Поделено по региони, 78% од анкетираните од [[Источна Украина]] (вклучувајќи ја и [[Днепропетровска Област|Дњепропетровската Област]]) се спротивставиле на интервенцијата, заедно со 89% во [[Јужна Украина]], 93% во [[Средна Украина]] и 99% во [[Западна Украина]]. Поделено по мајчин јазик, 79% од руските говорници и 95% од украинските говорници се спротивставиле на интервенцијата. 80% од анкетираните рекле дека Украина треба да остане [[Унитарна држава|унитарна]] земја. 56% од анкетираните изјавиле дека Русија треба да плати за обновата на Донбас, додека 32% рекле дека Донечката и Луганската Област треба да платат. 59% од анкетираните изјавиле дека ја поддржуваат владината воена операција во Донбас, додека 33% изјавиле дека се противат на неа. 73% од испитаниците изјавиле дека војната во Донбас е едно од трите најважни прашања со кои се соочува Украина. <ref name="IRI14OCT">Press release: {{Наведена изјава за печат|access-date=17 October 2014}}</ref> Анкета спроведена од истиот институт во 2017 година покажала дека 80% од Украинците на национално ниво и 73% од луѓето од областите на Донбас под контрола на Украина веруваат дека сепаратистичките републики треба да останат дел од Украина. Околу 60% од анкетираните луѓе не верувале дека Украина прави доволно за да ги врати изгубените територии поради Минските договори. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iri.org/resource/ukraine-poll-majority-want-donbas-remain-ukraine|title=Ukraine Poll: Majority Want Donbas to Remain in Ukraine|date=7 June 2017|work=iri.org|accessdate=29 December 2017}}</ref> Заедничката анкета спроведена од Левада и Меѓународниот институт за социологија од Киев од септември до октомври 2020 година покажала дека во отцепените региони контролирани од ДНР/ЛНР, над половина од испитаниците сакале да се приклучат кон Русија (со или без некаков автономен статус), додека помалку од една десетина посакувале независност, а 12% сакале реинтеграција во Украина. Тоа е во спротивност со испитаниците во Донбас, контролиран од [[Киев]], каде што огромното мнозинство сметало дека сепаратистичките региони треба да бидат вратени во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2021/02/12/new-survey-ukraine-russia-conflict-finds-deeply-divided-views-contested-donbas-region/|title=A new survey of the Ukraine-Russia conflict finds deeply divided views in the contested Donbas region|last=John O'Loughlin|date=February 12, 2021|work=The Washington Post|access-date=26 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210329044459/https://www.washingtonpost.com/politics/2021/02/12/new-survey-ukraine-russia-conflict-finds-deeply-divided-views-contested-donbas-region/|archive-date=29 March 2021|last2=Gwendolyn Sasse|language=en-US|issn=0190-8286|last3=Gerard Toal|last4=Kristin M. Bakke|author-link3=Gerard Toal}}</ref> Според резултатите од Левада во јануари 2022 година, приближно 70% од оние во отцепените региони изјавиле дека нивните територии треба да станат дел од Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wilsoncenter.org/event/public-opinion-divided-donbas-results-january-2022-survey-both-sides-contact-line|title=Public Opinion in the Divided Donbas: Results of a January 2022 Survey on Both Sides of the Contact Line|last=John O'Loughlin|last2=Gwendolyn Sasse|authorlink2=Gwendolyn Sasse|date=February 23, 2022|work=[[Wilson Center]]|language=en|last3=Gerard Toal|authorlink3=Gerard Toal|last4=Mikhail Minakov|authorlink4=Mikhail Minakov}}</ref> До 2021 година, 72% од Украинците ја сметале Русија за непријателска држава. Уделот на оние кои ги опишале своите ставови кон рускиот народ како „''топли''“ се намалил од 47% во мај 2018 година на 30% во април 2021 година. Во 2020 година, 61% од Украинците го сметале воениот судир како „''руска агресија со употреба на локални милитанти''“, а само 21% тврделе дека станува збор за граѓанска војна. На Исток, 42,2% од испитаниците ја сметале војната за „''внатрешен судир''“. По целосната инвазија, 6% од испитаниците на Исток и 1% во сите други региони сметале дека војната е обид за заштита на рускојазичното население. {{Sfn|Kudelia|2025}} === Русија === [[Податотека:Марш_за_мир_и_свободу_(2).jpg|десно|мини|''Маршот за мир и слобода'' во Москва бил еден од антивоените протести во Русија.]] Во [[Русија]] во 2014 година се одржале серија [[Антивоени протести во Русија (2014)|антивоени протести]]. Демонстрантите одржале два протестни собири на 2 и 15 март 2014 година. Вториот, познат како ''Марш на мирот'' ({{Langx|ru|Марш Мира}}), се одржал во [[Москва]] еден ден пред референдумот на Крим. Протестите биле најголемите во Русија од [[Протести во Русија (2011-2013)|руските протести]] во 2011–2013 година . [[Борис Немцов]] изјавил дека јавното мислење се манипулира со помош на агитација и пропаганда, а на оние кои се спротивставуваат на политиката на владата им е забранет пристап до медиумите. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-rallies-idINL6N0MC0JC20140315|title=Ukraine crisis triggers Russia's biggest anti-Putin protest in two years|date=15 March 2014|work=Reuters|access-date=16 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622232507/https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-rallies-idINL6N0MC0JC20140315|archive-date=22 June 2020}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dw.com/en/anti-war-protesters-march-through-moscow/a-17938261|title=Anti-war protesters march through Moscow|work=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222145813/http://www.dw.com/en/anti-war-protesters-march-through-moscow/a-17938261|archive-date=22 December 2015|accessdate=13 December 2015}}</ref> === Меѓународни реакции === [[Податотека:Secretary_Kerry_Joins_President_Obama_for_Meeting_With_Ukrainian_President_Poroshenko_Before_NATO_Summit_in_Wales_(14950820747).jpg|мини|Украинскиот претседател [[Петро Порошенко|Порошенко]] разговара со [[Барак Обама]] и други западни лидери за време на самитот на НАТО во Њупорт, 4 септември 2014 година]] [[Податотека:Displaced_persons_from_the_occupied_Kharkiv_and_Luhansk_territories.jpg|thumbtime=0:04|мини|Раселени лица од окупираните територии Харков и Луганск за време на руската инвазија на Украина во Донбас]] Претседателот на Врховната рада, [[Олександар Турчинов]], во јуни 2014 година изјавил дека го смета судирот за директна војна со Русија. <ref>{{Наведени вести|url=http://lb.ua/news/2014/06/27/271204_aleksandr_turchinov_pri_vtorzhenii.html|title=Александр Турчинов: "При вторжении со стороны Чернигова, русские танки уже через пару часов могли быть в Киеве" (Alexander Turchinov: "With the invasion from the Chernihiv direction, Russian tanks in a couple of hours could be in Kyiv")|date=27 June 2014|access-date=19 July 2014|publisher=LB.ua|language=ru}}</ref> Според украинскиот претседател [[Петро Порошенко]], војната ќе биде позната во историјата на Украина како „Патриотска војна“. [[НАТО]] во јули 2014 година изјавил дека го смета судирот за војна со руски нерегуларни единици, <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=19 July 2014}}</ref> а други го сметале за војна меѓу руски посредници и Украина. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/3192c7a0-0cd2-11e4-bf1e-00144feabdc0.html|title=Nato must focus on the 'hybrid wars' being waged on the west|date=17 July 2014|work=Financial Times|access-date=19 July 2014}}</ref> [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] ги опишал настаните во регионот Донбас како „''немеѓународен вооружен судир''“ во јули 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-warcrimes-idUSKBN0FR0V920140722|title=Ukraine war crimes trials a step closer after Red Cross assessment|last=Miles|first=Tom|date=22 July 2014|work=Reuters|access-date=22 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123081443/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-warcrimes-idUSKBN0FR0V920140722|archive-date=23 January 2016|location=Geneva}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=23 July 2014}}</ref> Некои новински агенции, како што се [[Информативна телеграфска агенција на Русија|Информативната телеграфска агенција на Русија]] и [[Ројтерс]], ја протолкувале оваа изјава како да значи дека Украина е во состојба на „[[граѓанска војна]]“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/742051|title=Red Cross admits Ukraine is in a state of civil war|access-date=25 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> По инвазијата на руските сили во август 2014 година, на почетокот на септември 2014 година, [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешенал]] соопштил дека ја смета војната за „меѓународна“, наспроти „немеѓународна“. <ref name="AI7SEPT">{{Наведена изјава за печат|access-date=7 September 2014}}</ref> Според анкетата на [[Руски центар за истражување на јавното мислење|РЦИЈМ]] спроведена во август 2014 година, 59% од анкетираните руски граѓани ја сметале војната во Донбас за граѓанска војна. Повеќето од анкетираните изјавиле дека директната војна со Украина е или „апсолутно невозможна“ или „крајно малку веројатна“. 28% изјавиле дека таков судир би можел да се случи во иднина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.researchgate.net/publication/332798454|title=The Ukraine Invasion and Public Opinion|date=January 2015|work=[[Georgetown Journal of International Affairs]]}}</ref> Генералниот секретар на [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешенал]], Салил Шети, изјавил дека „сателитските снимки, заедно со извештаите за руски војници заробени во Украина и сведоштвата на очевидци за руски војници и воени возила што се движат преку границата, не оставаат сомнеж дека ова сега е меѓународен вооружен судир“. Судирот е класифициран и како дел од „[[хибридна војна]]“ што ја води Русија против Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ponarseurasia.org/article/defense-conspirology-rejoinder-serhiy-kudelias-anti-political-analysis-hybrid-war-eastern|title=In Defense of Conspirology: A Rejoinder to Serhiy Kudelia's Anti-Political Analysis of the Hybrid War in Eastern Ukraine|date=30 September 2014|publisher=PONARS Eurasia}}</ref> До почетокот на 2015 година, [[Европска Унија|Европската Унија]] имала стремежда ги етикетира учесниците во судирот како „странски вооружени формации“ или сепаратисти поддржани од Русија. По доставувањето на доверливиот извештај на IntCen во јануари 2015 година, официјалните документи на ЕУ го потврдиле присуството на руската војска во областа и почнале отворено да се повикуваат на „''руски трупи во Украина''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://euobserver.com/foreign/127667|title=EU breaks taboo on 'Russian forces in Ukraine'|last=Rettman|first=Andrew|date=16 February 2015|work=EUobserver|access-date=19 February 2016}}</ref> Еден труд од 2015 година објавен од Кралскиот институт и еден извештај од 2017 година од корпорацијата РАНД документираат како воениот судир се претворил од локализиран судир преку посредници во раните фази до хибридна војна меѓу Русија и Украина, а потоа до ограничена конвенционална војна со директната инвазија на руските трупи во август 2014 година. <ref name="RUSIma2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|title=Briefing Paper: Russian Forces in Ukraine|last=Igor Sutyagin|date=March 2015|publisher=Royal United Services Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508220714/https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|archive-date=8 May 2015|accessdate=11 March 2015}}</ref> Обвинителот на Меѓународниот кривичен суд издал извештај во ноември 2016 година како дел од прелиминарното испитување. Во извештајот било наведено дека до 30 април 2014 година, се чинело дека високиот интензитет на воениот судир го активирал законот за вооружен судир со „ДНР“ и „ЛНР“ како страни. <ref name="icc-prelim-2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016)|date=14 November 2016|publisher=[[International Criminal Court]]|language=en|accessdate=2 February 2023}}</ref>  Понатаму се наведува дека ангажманите меѓу украинските и руските вооружени сили во источна Украина укажуваат на постоење на паралелен меѓународен вооружен судир до 14 јули 2014 година.  Во него се забележува дека, доколку се утврди дека Русија вршела целосна контрола врз милитантните групи, ова би претставувало само еден меѓународен вооружен судир што би предизвикал примена на Римскиот статут.  {{Efn|Во извештајот се наведува дека неговата тековна истрага ќе се фокусира на утврдување дали може да се тврди дека постои меѓународен вооружен судир меѓу Украина и Русија во источна Украина..<ref name="icc-prelim-2016" />{{Rp|at=¶ 184 see also 170}}}} Денот по објавувањето на извештајот, Русија ја објавила својата намера да се повлече од членството во [[Меѓународен кривичен суд|Меѓународниот кривичен суд]] (МКС). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-38005282|title=Russia withdraws from International Criminal Court treaty|date=16 November 2016|access-date=16 March 2022|agency=BBC}}</ref> {{Efn|Иако Русија била потписник на [[Римски статут|Римскиот статут]], тој не бил ратификуван, т.е. руските закони не биле изменети за да се признае авторитетот на статутот. Русија формално ги известила ОН за своето повлекување на 30 ноември 2016 година.<ref>{{Cite web |date=30 November 2016 |title=Reference: C.N.886.2016.TREATIES-XVIII.10 (Depositary Notification) |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2016/CN.886.2016-Eng.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220034328/https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2016/CN.886.2016-Eng.pdf |archive-date=20 December 2016 |access-date=7 December 2021 |website=[[United Nations]]}}</ref>}} Во декември 2021 година, францускиот весник ''„Ле Монд“'' анализирал промена во руската дипломатска етикета за судирот. Веќе не станувало збор за членство на Украина во НАТО, туку за проширување на НАТО во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.lemonde.fr/international/article/2021/12/06/les-options-limitees-de-washington-face-aux-man-uvres-de-la-russie-au-seuil-de-l-ukraine_6104848_3210.html|title=Les options limitées des Etats-Unis face aux manœuvres de la Russie à la frontière avec l'Ukraine|date=6 December 2021|work=Le Monde.fr|via=Le Monde}}</ref> Окружниот суд во [[Хаг]] донел пресуда на судењето за убиството на летот MH17 на „Малезија ерлајнс“ на 17 ноември 2022 година, вклучувајќи го и заклучокот дека Русија вршела целосна контрола врз ДНР од средината на мај 2014 година па наваму, и дека затоа се одвива меѓународен вооружен судир (иако обвинетите од ДНР немаат имунитет на борци поради нивното и негирањето на Русија за членство во руските вооружени сили). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.courtmh17.com/en/en/news/2022/transcript-of-the-mh17-judgment-hearing.html|title=Transcript of the MH17 judgment hearing Kharchenko Dubinskiy Girkin Pulatov|work=www.courtmh17.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203221725/https://www.courtmh17.com/en/en/news/2022/transcript-of-the-mh17-judgment-hearing.html|archive-date=3 February 2023|accessdate=2023-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justsecurity.org/84456/dutch-court-in-life-sentences-russia-had-overall-control-of-forces-in-eastern-ukraine-downing-of-flight-mh17/|title=Dutch Court, in Life Sentences: Russia Had "Overall Control" of Forces in Eastern Ukraine Downing of Flight MH17|last=Hoon|first=Marieke de|date=2022-12-19|work=Just Security|language=en-US|accessdate=2023-02-02}}</ref> [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] пресудил на 25 јануари 2023 година дека од 11 мај 2014 година, а најмалку до 26 јануари 2022 година, областите контролирани од сепаратистите во Источна Украина се под „''просторна јурисдикција''“ на Русија, бидејќи таа имала ''ефективна контрола'' врз овие области преку своето присуство и преку своето влијание врз „ДНР“ и „ЛНР“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/european-court-rules-ukraine-cases-russia-admissible-96661080|title=European court rules Ukraine cases against Russia admissible|last=Corder|first=Mike|date=2023-01-25|publisher=ABC News|language=en|accessdate=2023-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible|date=2023-01-25|url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782|location=Strasbourg|access-date=2023-02-02}}</ref> == See also == {{Portal|Russia|Ukraine}} * [[Outline of the Russo-Ukrainian War]] * [[2017 cyberattacks on Ukraine]] * [[December 2015 Ukraine power grid cyberattack]] * [[Little green men (Russo-Ukrainian War)]] * [[Military history of the Russian Federation]] == Белешки == {{Notelist}} == Наводи == {{наводи}} ==Дополнителни извори== {{See also|Bibliography of Ukrainian history|List of Slavic studies journals}} {{refbegin}} * {{cite book |last1=Arel |first1=Dominique |last2=Driscoll |first2=Jesse |date=2023 |title=Ukraine's Unnamed War: Before the Russian Invasion of 2022 |url=https://books.google.com/books?id=7dWgEAAAQBAJ&pg=PP1 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-009-05292-4 |doi=10.1017/9781009052924}} * {{cite book |last=Arutunyan |first=Anna |author-link=Anna Arutunyan |date=2022 |title=Hybrid Warriors: Proxies, Freelancers and Moscow's Struggle for Ukraine |url=https://books.google.com/books?id=33KMEAAAQBAJ&pg=PA1 |location=London |publisher=Hurst & Company |isbn=978-1-78738-795-9}} * {{Cite journal|last=Bowen|first=Andrew|year=2017|title=Coercive Diplomacy and the Donbas: Explaining Russian Strategy in Eastern Ukraine|journal=Journal of Strategic Studies|volume=42|issue=3–4|pages=312–343|doi=10.1080/01402390.2017.1413550|s2cid=158522112| issn=0140-2390}} * {{cite book |last=Hauter |first=Jakob |date=2023 |title=Russia's Overlooked Invasion: The Causes of the 2014 Outbreak of War in Ukraine's Donbas |url=https://www.google.com/books/edition/Russia_s_Overlooked_Invasion/XqjuzwEACAAJ |series=Soviet and Post-Soviet Politics and Society |volume=270 |location=Stuttgart |publisher=Ibidem |isbn=978-3-8382-1803-8}} * Ivanov, O. (2016). [https://journals.macewan.ca/shcsjournal/article/view/278 Social Background of the Military Conflict in Ukraine: Regional cleavages and geopolitical orientations]. ''Social, Health, and Communication Studies Journal'', 2(1), 52–73. Retrieved 26 June 2017. * {{cite book |last=Kudelia |first=Serhiy |date=2025 |title=Seize the City, Undo the State: The Inception of Russia's War on Ukraine |url=https://books.google.com/books?id=Jbg7EQAAQBAJ&pg=PP1 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-779553-8 |doi=10.1093/9780197795576.001.0001}} *{{cite web|url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/eastern-europe/ukraine/261-peace-ukraine-iii-costs-war-donbas|title=Peace in Ukraine (III): The Costs of War in Donbas|publisher=Crisis Group|date=2020-09-03|accessdate=2025-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617203309/https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/eastern-europe/ukraine/261-peace-ukraine-iii-costs-war-donbas|archive-date=2025-06-17}} *{{cite journal|url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/13518046.2021.1923984?needAccess=true|title=A Conventional War: Escalation in the War in Donbas, Ukraine|first=Ilmari |last=Käihkö|journal=Journal of Slavic Military Studies|year=2021|volume=34|issue=1|pages=24-49|archive-url=https://web.archive.org/web/20250619212352/https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/13518046.2021.1923984?needAccess=true|archive-date=2025-06-19}} {{refend}} == Надворешни врски == {{Sister project links|auto=y}} * [http://www.osce.org/odihr/118476?download=true 12 May 2014 report on human rights and minority rights situation in Ukraine] by the [[OSCE]] Office for Democratic Institutions and Human Rights * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_Report_15July2014.pdf 15 July 2014 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] * [https://www.hrw.org/news/2014/08/28/ukraine-rebel-forces-detain-torture-civilians 28 August 2014 report on claims of war crimes by the insurgents] in Donbas by [[Human Rights Watch]] * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHR_seventh_reportUkraine20.11.14.pdf 15 November 2014 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/9thOHCHRreportUkraine.pdf#sthash.HFQs2pv2.dpuf 1 December 2014 to 15 February 2015 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] [[Категорија:Донбас]] [[Категорија:Руско-украинска криза (2021-2022)]] [[Категорија:Руско-украинска војна]] [[Категорија:Судири во 2022 година]] [[Категорија:Судири во 2021 година]] [[Категорија:Судири во 2020 година]] [[Категорија:Судири во 2019 година]] [[Категорија:Судири во 2018 година]] [[Категорија:Судири во 2017 година]] [[Категорија:Судири во 2016 година]] [[Категорија:Судири во 2015 година]] [[Категорија:Судири во 2014 година]] [[Категорија:Војна во Донбас| ]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] [[Категорија:Статии со текст на украински]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] 48xvxq4bhbjcejocc5aa275ndog8u9y 5542763 5542761 2026-04-21T08:21:38Z Тиверополник 1815 5542763 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Војна во Донбас | partof = [[Руско-украинска војна]] | image = {{multiple image|total_width=300px|perrow=2/2/2/2|border=infobox | image1 = A Russia-backed rebel armored fighting vehicles convoy near Donetsk, Eastern Ukraine, May 30, 2015.jpg | image2 = A Russia-backed rebel looking though firing port at his position near Donetsk, Eastern Ukraine, May 26, 2015.jpg | image3 = Ruins of Donetsk International airport (16).jpg | image4 = 2015-04-26-0314 (17283082376).jpg | image5 = Ukrainian troops during the Battle of Debaltseve, 5 February 2015 (3).jpg | image6 = Battalion "Donbas" in Donetsk region 04.jpg }}{{parabr}}'''Горен ред:''' Проруски паравоени сили во Донбас.<br />'''Средина:''' Последици од [[Втора битка за Донечкиот аеродром|Втората битка за Донечкиот аеродром]]; оштетени згради во [[Спартак (Донечкска Област)|Спартак]].<br />'''Долу:''' Украински тенк [[Т-64БВ]] за време на [[Битка за Дебалцево|битката кај Дебалцево]]; војници од баталјонот Донбас на [[БТР-60]] во Донбас, август 2014 година. | caption = | date = {{start date|df= yes|2014|04|12}}<ref>{{Cite book |last1=Galeotti |first1=Mark |author1-link=Mark Galeotti |title=Armies of Russia's war in Ukraine |last2=Hook |first2=Adam |date=2019 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-4728-3345-7 |editor-last=Windrow |editor-first=Martin |series=Elite |location=Oxford New York|pages=14–16}}</ref><ref name="6Ynq0">{{Cite book |last=Mitrokhin |first=Nikolay |title=Civil war? Interstate war? Hybrid war? dimensions and interpretations of the Donbas Conflict in 2014-2020 |date=2021 |publisher=ibidem Verlag |isbn=978-3-8382-7383-9 |editor-last=Hauter |editor-first=Jakob |series=Soviet and post-Soviet politics and society |location=Stuttgart |chapter=Infiltration, Instruction, Invasion: Russia's War in the Donbas |editor-last2=Wilson |editor-first2=Andrew|page=115}}</ref>{{sfn|Arel|Driscoll|2023|p=[https://books.google.com/books?id=jIGhEAAAQBAJ&pg=PA4 4]}}<ref name="PlokhyTheRussoUkrainianWar123">{{Cite book |last=Plokhy |first=Serhii |author-link=Serhii Plokhy |date=2023 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |url=https://books.google.com/books?id=H2F_EAAAQBAJ&pg=PT23 |location=New York |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-1-324-05119-0 |pages=123–124}}</ref> – {{End date|df= yes|2022|2|24}}{{Efn|Војната ескалирала когаРусија ја нападнала на Украина во целост на 24 февруари 2022 година; сепак, терминот „војна во Донбас“ генерално не се користи за настани што се случиле по почетокот на целосната инвазија.}}<br />({{age in years, months, weeks and days|month1=04|day1=06|year1=2014|month2=02|day2=24|year2=2022}}) | place = [[Донечка Област]] и [[Луганска Област]] [[Украина]] | coordinates = | map_type = | map_relief = | latitude = | longitude = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | status = Опфатено од [[Руска инвазија на Украина (2022)|Руско-украинската војна]] (како дел од [[Источно боиште (Руска инвазија на Украина)|Источно боиште на Руската инвазија на Украина]]) | territory = Руски контролирани сепаратисти воспоставиле две широко непризнаени републики во делови од областите Донецк и Луганск. | combatants_header = | combatant1 = {{Tree list}} * {{flag|Russia}}<ref>{{cite news |date=24 April 2018 |title=PACE officially recognizes occupied areas in Donbas as 'effectively controlled' by Russia |publisher=Unian.info |url=https://www.unian.info/politics/10092899-pace-officially-recognizes-russia-s-occupation-of-donbas.html |access-date=27 April 2018}}</ref><ref>{{cite web |date=24 April 2017 |title=Ukraine vs Russia: The ICJ's Court Decision, Examined |url=https://en.hromadske.ua/posts/ukraine-vs-russia-the-icjs-court-decision-examined |access-date=27 April 2018 |publisher=en.hromadske.ua}}</ref><ref>{{cite web |date=22 May 2015 |title=Ukraine: Breaking Bodies: Torture and Summary Killings in Eastern Ukraine |url=https://www.amnesty.org/en/documents/eur50/1683/2015/en/ |access-date=20 May 2018 |publisher=Amnesty International |page=10 |quote=Sustained fighting erupted in eastern Ukraine that summer, amidst compelling evidence of Russian military involvement.}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of Donetsk People's Republic.svg}} [[Донечка Народна Република]]{{efn|name=DonetskLuhansk|Донечката Народна Република и Луганската Народна Република, кои биле марионетски држави контролирани од Русија, ја прогласиле својата независност од Украина во мај 2014 година. Среде целосната инвазија на Украина, Русија официјално ја објавила руската анексија на Донечката, Херсонската, Луганската и Запорошката област на 30 септември 2022 година.}} ** {{flagicon image|Flag of the Luhansk People's Republic.svg}} [[Луганска Народна Република]]{{efn|name=DonetskLuhansk}} {{Tree list/end}} | combatant2 = {{flag|Ukraine}} | units1 = {{flagicon|Russia}} '''Русија''' ''[[Борци од војната во Донбас#Руски сили|(детали)]]'' * [[Руски вооружени сили]] * [[Борци од војната во Донбас#Странски групи|Странски волонтери]] {{flagicon|Donetsk People's Republic}}{{flagicon|Luhansk People's Republic}} '''[[Руски сепаратистички сили во Донбас|Проруски сепаратисти]]''' ''[[Руски народни милиции во Украина|(детали)]]''<br /> [[Сепаратистички сили на војната во Донбас#Структура|Народна милиција на ДНР]]<br /> [[Сепаратистички сили на војната во Донбас#Структура|Народна милиција на ЛНР]] | units2 = {{flagicon|Ukraine}} '''Украина''' ''[[Борци од војната во Донбас#Украински сили|(детали)]]''<br /> [[Украински вооружени сили]] * [[Украински воздухопловни сили]] * [[Украински копнени сили|Копнени сили]] ** [[Баталјони за територијална одбрана (Украина)|Баталјони за територијална одбрана]] [[Безбедносна служба на Украина|Безбедносна служба]] [[Министерство за внатрешни работи на Украина|Министерство за внатрешни работи]] * [[Милиција (Украина)|Милиција]] * [[Национална гарда на Украина|Национална гарда]] [[Украински доброволни баталјони]]<ref>* {{cite news |last=Olena Goncharova |date=18 October 2015 |title=Foreign fighters struggle for legal status in Ukraine |work=[[Kyiv Post]] |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/foreign-fighters-struggle-for-legal-status-in-ukraine-400182.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018173857/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/foreign-fighters-struggle-for-legal-status-in-ukraine-400182.html |archive-date=18 October 2015}} * {{Cite news |date=19 October 2015 |title=Foreign nationals fighting for Ukraine in Donbas demand passports in exchange for their service |agency=[[Ukraine Today]] |url=http://uatoday.tv/society/foreign-nationals-fighting-for-ukraine-in-donbas-demand-passports-in-exchange-for-their-service-516210.html |access-date=26 October 2015}} * {{cite magazine |last=Nolan Peterson |date=4 August 2015 |title=Why a Russian Is Fighting for Ukraine |url=http://www.newsweek.com/why-russian-fighting-ukraine-320723 |magazine=[[Newsweek]] |access-date=26 October 2015}} * {{Cite news |date=19 October 2015 |title=They Came to Fight for Ukraine. Now They're Stuck in No Man's Land |work=[[Foreign Policy]] |url=https://foreignpolicy.com/2015/10/19/ukraines-abandoned-soldiers-russian-belarusian-volunteers/ |access-date=26 October 2015}} * {{Cite news |last=Megrelidze |first=Sophiko |date=23 January 2015 |title=Georgians in Ukraine fight shadow war |work=Associated Press |url=https://apnews.com/27f1501df4204a3b83e41a38b54bceff}}</ref> | combatant3 = | commander1 = {{ubl|{{flagdeco|Russia}} [[Владимир Путин]]|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Денис Пушилин]]<br /><small>(2018–2022)</small>|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Александар Захарченко]]<br /><small>(2014–2018)</small>{{Assassinated}}|{{flagicon|Russia}} [[Александар Бородај]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Russia}} [[Игор Гиркин]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Павел Губарев]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Леонид Пашечник]]<br /><small>(2017–2022)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Игор Плотницки]]<br /><small>(2014–2017)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Валериј Болотов]]<br /><small>(2014)</small>{{Assassinated}}}} | commander2 = {{ubl|{{flagdeco|Ukraine}} [[Володимир Зеленски]]<br /><small>(2019–2022)</small>|{{flagdeco|Ukraine}} [[Петро Порошенко]]<br /><small>(2014–2019)</small>|{{flagdeco|Ukraine}} [[Олександар Турчинов]]<br /><small>(2014)</small>}} | commander3 = | strength1 = {{ubl|40,000–45,000 борци<ref>{{Cite news |date=9 June 2015 |title=Pro-Russian rebels have 40,000-strong army, sufficient for 'mid-sized European state': Ukraine defence minister |work=ABC AU |url=http://www.abc.net.au/news/2015-06-09/ukrainian-rebels-have-army-the-size-of-small-european-state/6530828 |access-date=26 June 2015}}</ref>|9,000–12,000 руски војници<ref>{{Cite news |title=Kyiv Says 42,500 Rebels, Russian Soldiers Stationed in East Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russian-troops-fighting-poltorak/27059578.html |access-date=25 June 2015 |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=8 June 2015}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 March 2015 |title=Some 12,000 Russian soldiers in Ukraine supporting rebels: U.S. commander |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-russia-soldiers/some-12000-russian-soldiers-in-ukraine-supporting-rebels-u-s-commander-idUSKBN0LZ2FV20150303 |access-date=3 March 2015}}</ref>}} | strength2 = 64,000 војници<ref>{{Cite news |date=28 July 2015 |title=Probability of full-scale Russian invasion remains high – Ukrainian army general |agency=Ukraine Today |url=http://24today.net/open/484721 |url-status=dead |access-date=29 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228171239/http://24today.net/open/484721 |archive-date=28 February 2017}}</ref> | strength3 = | casualties1 = {{ubl|6,500 убиени{{Ref label|killed|*}}<ref name="OHCHR" />|{{nowrap|15,800–16,200}} повредени<ref name="OHCHR" />}} | casualties2 = {{ubl|4,535 убиени<ref name="memory" />|70 исчезнати<ref name="70missing">{{Cite news |date=6 September 2019 |title=UNIAN: 70 missing soldiers officially reported over years of war in Donbas |agency=Ukrainian Independent Information Agency |url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/unian-70-missing-soldiers-officially-reported-over-years-of-war-in-donbas.html |access-date=6 September 2019}}</ref>|{{nowrap|13,800–14,200}} повредени<ref name="OHCHR">{{cite web |url= https://ukraine.un.org/sites/default/files/2022-02/Conflict-related%20civilian%20casualties%20as%20of%2031%20December%202021%20%28rev%2027%20January%202022%29%20corr%20EN_0.pdf |title= Conflict-related civilian casualties in Ukraine |work= [[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|OHCHR]] |date= 27 January 2022 |access-date= 27 January 2022}}</ref>}} | casualties3 = {{ubl|3,404 убиени цивили (365 во 2016–2021 година))<ref name="OHCHR" />|14,200–14,400 убиени; 51,000–54,000 повредени<ref name="OHCHR" />|1,6 милиони Украинци внатрешно раселени; над 1 милион избегаа во странство од март 2016 година<ref name="OHCHR232">{{Cite book |url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_13th_HRMMU_Report_3March2016.pdf |title=Report on the human rights situation in Ukraine 16 November 2015 to 15 February 2016 |date=3 March 2016 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |access-date=3 March 2016}}</ref>}} | notes = {{Note label|killed|*}} Вклучува 400–500 руски војници (според Државниот департмент на Соединетите Американски Држави, март 2015 година)<ref>{{Cite book |last=Bellal |first=Annyssa |url=https://books.google.com/books?id=IfX8CgAAQBAJ&pg=PA302 |title=The War Report: Armed Conflict in 2014 |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=978-0-19-876606-3 |page=302 |access-date=17 October 2016}}</ref> | campaignbox = }} '''Војната во Донбас''', {{Efn|{{langx|uk|Війна на Донбасі|Viina na Donbasi}}<br>{{langx|ru|Война в Донбассе|Voyna v Donbasse}}}} исто така наречена '''Донбаска војна''' — дел од [[Руско-украинска војна|руско-украинската војна]] во источниот регион [[Донбас]] во [[Украина]]. Војната започнала во април 2014 година, кога [[Руски сепаратистички сили во Донбас|борците поддржани од Русија]] започнале востание против украинската влада, зазеле територија и прогласле независни држави. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведена книга|title=Armies of Russia's war in Ukraine|last=Galeotti|first=Mark|last2=Hook|first2=Adam|date=2019|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-4728-3345-7|editor-last=Windrow|editor-first=Martin|series=Elite|location=Oxford New York|pages=14–16|author-link=Mark Galeotti}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Civil war? Interstate war? Hybrid war? dimensions and interpretations of the Donbas Conflict in 2014-2020|last=Mitrokhin|first=Nikolay|date=2021|publisher=ibidem Verlag|isbn=978-3-8382-7383-9|editor-last=Hauter|editor-first=Jakob|series=Soviet and post-Soviet politics and society|location=Stuttgart|page=115|chapter=Infiltration, Instruction, Invasion: Russia's War in the Donbas|editor-last2=Wilson|editor-first2=Andrew}}</ref> Украинската војска започнала операција против нив, но не успеала целосно да ја врати територијата. <ref>{{Наведена книга|title=Armies of Russia's war in Ukraine|last=Galeotti|first=Mark|last2=Hook|first2=Adam|date=2019|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-4728-3345-7|editor-last=Windrow|editor-first=Martin|series=Elite|location=Oxford New York, NY|pages=14–16}}</ref> Тајно, руската војска биладиректно вклучена, а сепаратистите во голема мера биле под руска контрола. Војната продолжила сè додека не започнала [[Руска инвазија на Украина (2022)|целосната руска инвазија на Украина]] во 2022 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/384d981b-d3da-4fca-b6ab-21b1136bd2ab|title=Military briefing: the make-or-break fight for the Donbas|last=Foy|first=Henry|date=2022-03-24|work=[[Financial Times]]|access-date=2023-11-15|last2=Rathbone|first2=John Paul|last3=Schwartz|first3=Felicia}}</ref> Во март 2014 година, по [[Револуција на достоинството|Револуцијата на достоинството]] во Украина, Русија го [[Руска окупација на Крим|окупирала Крим]]. Антиреволуционерни и проруски протести започнале во украинските покраини [[Донечка Област|Донецк]] и [[Луганска Област|Луганск]], заедно познати како „Донбас“. На 12 април, единица командоси предводена од рускиот државјанин [[Игор Гиркин|Игор „Стрелков“ Гиркин]] ја преминала границата од Русија и го зазела [[Опсада на Славјанск|Славјанск]] и други населби во Донбас. Сепаратистите ги прогласиле републиките [[Донечка Народна Република|Донецк]] и [[Луганска Народна Република|Луганск]] (ДНР и ЛНР) за независни држави. <ref name="PlokhyTheRussoUkrainianWar125">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=H2F_EAAAQBAJ&pg=PT24|title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History|last=Plokhy|first=Serhii|date=2023|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=978-1-324-05119-0|location=New York|page=125|quote=Girkin, for example, led a group of Russian mercenaries in seizing the key transportation center of Sloviansk in the Donetsk oblast.|author-link=Serhii Plokhy}}</ref> Русија тајно ги поддржувала со војници и оружје. Таа признала дека испратила само „воени специјалисти“, <ref>''The Interpreter'' quoted what Putin said during a live call-in session on 12 October 2016:<br /><br />"When we were forced, I want to stress, forced to defend the Russian-speaking population in the Donbas, forced to respond to the desire of the people living in Crimea to return to being part of the Russian Federation, they instantly began to whip up anti-Russian policies and the imposition of sanctions."<br /><br />{{Наведени вести|url=http://www.interpretermag.com/day-968/#15291|title=Putin Claims Russia Was 'Forced To Defend Russian-Speaking Population in Donbass'|date=12 October 2016|work=The Interpreter|access-date=8 January 2018}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/12054164/Vladimir-Putins-annual-press-conference-2015-live.html|title=Vladimir Putin admits: Russian troops 'were in Ukraine'|last=Oliphant|first=Roland|date=17 December 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=9 January 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/12054164/Vladimir-Putins-annual-press-conference-2015-live.html|archive-date=11 January 2022|issn=0307-1235}}</ref>, но подоцна ги признала сепаратистите како руски борбени ветерани. <ref name="veterans">{{Наведени вести|url=https://meduza.io/en/news/2023/04/20/state-duma-passes-law-giving-wagner-mercenaries-combat-veteran-status|title=State Duma passes law giving Wagner mercenaries 'combat veteran' status|date=20 April 2023|work=[[Meduza]]}}</ref> На 15 април, Украина започнала „Антитерористичка операција“ (АТО). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27035196|title=Ukraine says Donetsk 'anti-terror operation' under way|date=2014-04-15|work=BBC News|accessdate=2022-04-22}}</ref> До август 2014 година, Украина повторно го освоила поголемиот дел од својата територија. Русија одговорила со тајно испраќање војници, тенкови и артилерија во Донбас, <ref name="nyt1">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/23/world/europe/russia-moves-artillery-units-into-ukraine-nato-says.html|title=Russia Moves Artillery Units into Ukraine, NATO Says|last=Michael R. Gordon|date=22 August 2014|work=The New York Times|access-date=5 June 2015}}</ref> <ref name="NYT2782014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/ukraine-russia-novoazovsk-crimea.html|title=Ukraine Reports Russian Invasion on a New Front|last=Kramer|first=Andrew E.|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-aid-convoy-idUSKBN0GM0IS20140822|title=Ukraine accuses Russia of invasion after aid convoy crosses border|date=22 August 2014|work=Reuters|access-date=22 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140822150641/https://www.reuters.com/article/2014/08/22/us-ukraine-crisis-aid-convoy-idUSKBN0GM0IS20140822|archive-date=22 August 2014}}</ref> помагајќи им на проруските сили да го вратат поголемиот дел од она што го изгубиле. <ref name="Katchanovski2016">{{Наведено списание|last=[[Ivan Katchanovski]]|date=1 October 2016|title=The Separatist War in Donbas: A Violent Break-up of Ukraine?|url=https://www.researchgate.net/publication/299383810|journal=European Politics and Society|volume=17|issue=4|pages=473–489|doi=10.1080/23745118.2016.1154131|issn=2374-5118}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uawarexplained.com/uk/ldnr/?version=sixty-minutes|title=Окремі райони Донбасу та Луганської області (ОРДЛО)|date=29 March 2022|accessdate=29 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|accessdate=16 April 2021}}</ref> Лидерот на ДНР, [[Александар Бородај]], изјавил дека 50.000 руски граѓани се бореле за сепаратистите до средината на 2015 година, без редовните руски трупи кои ја извршиле инвазија. <ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|title=50,000 Russian citizens fought in Donbas war: separatist ex-leader|last=Slv|first=Igor|date=30 July 2016|publisher=[[Euromaidan Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009154448/http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|archive-date=9 October 2016|accessdate=16 October 2016}}</ref> <ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417220927/https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|archive-date=17 April 2021|accessdate=16 April 2021}}</ref> [[Мински договори|Договорот за прекин на огнот од Минск]] бил потпишан во септември 2014 година. <ref name="BBC2908">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29082574|title=Ukraine and pro-Russia rebels sign ceasefire deal|date=5 September 2014|work=BBC News|access-date=5 September 2014}}</ref> И покрај прекинот на огнот, силите поддржани од Русија започнале [[Втора битка за Донечкиот аеродром|напад врз Донечкиот аеродром]], на крајот освојувајќи го во јануари 2015 година. Нов прекин на огнот, [[Мински договори|Минск II]], бил договорен на 12 февруари 2015 година. Веднаш потоа, сепаратистите ја обновиле својата [[Битка кај Дебалцево|офанзива врз Дебалцево]] и ја принудиле украинската војска да се повлече. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/ukraine-separatists-claim-major-gains-in-debaltseve/a-18264224|title=Rebels claim upper hand in Debaltseve|date=17 February 2015|publisher=[[Deutsche Welle]]|accessdate=22 March 2023}}</ref> Двете страни ја зацврстиле својата позиција со изградба на мрежи од ровови, бункери и тунели, што резултирало со статичко [[рововско војување]]. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2022-04-26}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.businessinsider.com/heres-what-the-bunkers-ukrainian-troops-dig-for-protection-look-like-2017-8|title=Here's what it's like inside the bunkers Ukrainian troops are living in every day|last=Brown|first=Daniel|work=Business Insider|language=en-US|accessdate=2022-04-26}}</ref> Донбас останал воена зона, со десетици убиени месечно. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/daily-vertical-deadly-donbas-forgotten-war/27880993.html|title=The Daily Vertical: Ukraine's Forgotten War (Transcript)|last=Whitmore|first=Brian|date=26 July 2016|access-date=9 September 2016|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> До крајот на 2017 година, набљудувачите на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]] изброиле околу 30.000 луѓе во воена опрема кои преминуваат од Русија на двата гранични пунктови што им било дозволено да ги следат, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://osce.usmission.gov/response-chief-observer-observer-mission-russian-border-checkpoints-gukovo-donetsk-statement-pc/|title=Response to Chief Observer of the Observer Mission at the Russian Border Checkpoints Gukovo and Donetsk {{!}} Statement to the PC|date=17 November 2016}}</ref> и документирале воени конвои кои тајно преминуваат од Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://khpg.org//en/1534013815|title=OSCE catches Russia bringing war to Donbas by night|work=Kharkiv Human Rights Protection Group|accessdate=2022-03-02}}</ref> Сите страни се согласиле за завршување на војната во октомври 2019 година, <ref name="bbc11oct1">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49986007|title=Will a deal with Russia bring peace to Ukraine?|date=11 October 2019|work=BBC News|access-date=11 October 2019|language=en-GB}}</ref> но тоа останало нерешено. <ref name="7265424Donbass">{{In lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/articles/2020/09/7/7265424/ The longest truce in Donbas. ]</ref> Во текот на 2021 година, руските посредници ги засилиле своите напади додека руските сили се насобрале во близина на границите на Украина. <ref name="56678665Ukraineconflict">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-56678665|title=Ukraine conflict: Moscow could 'defend' Russia-backed rebels|date=2021-04-09|work=BBC News|language=en-GB}}</ref> Русија ги признала ДНР и ЛНР како независни држави на 21 февруари 2022 година и распоредила „мировни“ трупи таму. На 24 февруари, Русија започнала целосна инвазија на Украина, вклучувајќи ја и војната во Донбас во неа. Околу 14.000 луѓе биле убиени во војната: 6.500 руски сили, 4.400 украински сили и 3.400 цивили од двете страни. Повеќето цивилни жртви биле во првата година. Во 2011 година, областите Луганск и Донецк имале вкупно население од 6,1 милиони. Како резултат на војната во Донбас, 2 милиони побегнале како бегалци. <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=42, 43|language=en}}</ref> == Позадина == И покрај тоа што е призната како [[Распад на Советскиот Сојуз|независна држава од 1991 година]], како поранешна република составен дел од [[Советски Сојуз|СССР]], [[Украина]] била перцепирана од раководството на [[Русија]] како дел од нејзината [[сфера на влијание]]. Во еден труд од 2002 година, Тарас Куцио напишал: „''Додека ја прифаќаше украинската независност, Путин се обиде да ја вовлече Украина во поблиски односи. Овој пристап беше прифатлив за источните украински [[Олигархија|олигарси]], кои не негуваат антируски чувства''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/occ47.pdf|title=EU and Ukraine: a turning point in 2004?|last=Kuzio|first=Taras|authorlink=Taras Kuzio|date=November 2003|work=European Union Institute for Security Studies|page=11|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202143301/https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/occ47.pdf|archive-date=2 December 2022}}</ref> Во 2011 година, Кузио напишал: <blockquote>Традиционалната советска политика на поделба на источните наспроти западните Украинци, тогашните „буржоаски националисти“, а сега „лудите Галицијци“, останува на сила. Оваа тактика намерно ја употреби администрацијата на Јанукович, која промовира стратегија на регионално „раздели па владеј“ преку поларизација, користејќи провокации во стилот на 9 мај, за да го одржи трајно мобилизиран својот источноукраински електорат.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/yanukovych_looks_to_soviet_nationalism_to_stay_in_power/24227494.html|title=Yanukovych Relies on Soviet Nationalism to Stay in Power|last1=Kuzio|first1=Taras|date=8 June 2011|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref></blockquote>  Аналитичарите изјавиле дека од февруари 2014 година, Русија имала можност да: <ref name="postponed-war">{{Наведено списание|last=Ilin|first=Illia|last2=Nihmatova|first2=Olena|date=14 December 2023|title=Exploring Russia's Postponed War Against Ukraine: A Corpus-Based Analysis of Strategic Studies Institutes' Publications from 1991 to 2014|journal=Central European Journal of International and Security Studies|volume=17|issue=4|pages=4–36|doi=10.51870/WUJQ2611|doi-access=free}}</ref> * [[Руско-украински спорови за гас|Контролира и манипулира со цената на испораките на гас]] на штета на Украина (во изминатите неколку години, двапати го прекинала протокот на гас во земјата за да ги натера украинските лидери да дејствуваат); * Произволно [[Руско ембарго на украинските производи|воведува трговски ограничувања врз украинскиот извоз]]; * Да ја преплави Украина со телевизиска пропаганда што ги истакнува наводното мешање на Западот во внатрешните работи на Украина; * Да ги разгори сецесионистичките чувства во рускојазичните области како што се Крим и Донецк. Украинската држава, исто така, тврдела дека руски државни оперативци биле инфилтрирани во нејзините безбедносни служби во периодот пред настаните од 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.lb.ua/news/2024/09/24/32454_maydan_cases_former_sbu_officials.html|title=Maydan cases: former SBU officials, 20 high-ranking Russian FSB officials to be tried|date=24 September 2024|work=LB.ua}}</ref> Според Институтот за современа Русија, [[Кремљ]], исто така, држел цврста контрола врз претседателот на Украина, [[Виктор Јанукович]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://imrussia.org/en/world/666-the-kremlins-euromaidan-endgame|title=The Kremlin's Euromaidan Endgame|date=13 February 2014}}</ref> === Украинска револуција === Во ноември 2013 година, протестите „[[Евромајдан]]“ започнале како одговор на ненадејната одлука на Јанукович да се откаже од договорот за политичко здружување и слободна трговија со [[Европска Унија|Европската унија]] (ЕУ), наместо тоа избирајќи поблиски врски со [[Русија]]. Порано истата година, [[Врховна Рада|украинскиот парламент]] со огромно мнозинство го одобрил финализирањето на договорот со ЕУ. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/parliament-passes-statement-on-ukraines-aspirations-for-european-integration-320792.html|title=Parliament passes statement on Ukraine's aspirations for European integration|date=22 February 2013|work=[[Kyiv Post]]|quote=A total of 315 of the 349 MPs registered in the sitting hall supported the document on Friday. The draft document reads that the Verkhovna Rada "within its powers, will ensure that the recommendations concerning the signing of the Association Agreement between Ukraine and the EU, which are stipulated in the resolutions of the European Parliament and the conclusions of the Council of the EU approved on December 10, 2012, at a meeting of the EU foreign ministers, will be fulfilled."}}</ref> Русија извршила притисок врз Украина да го отфрли. <ref>{{Наведена книга|title=The European Union in Crisis|publisher=Palgrave Macmillan|editor-last=Dinan|editor-first=Desmond|pages=3, 274|editor-last2=Nugent|editor-first2=Neil}}</ref> Обемот на протестите се проширил, со повици за оставка на Јанукович. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-idUSBRE9BA04420131212|title=Kiev protesters gather, EU dangles aid promise|date=2013-12-12|work=[[Reuters]]|access-date=2023-07-07|language=en}}</ref> Демонстрантите се спротивставиле на она што го сметале за [[Корупција во Украина|корупција во владата]] и злоупотреба на моќ, [[Украински олигарси|олигархиско]] владеење, [[полициска бруталност]] и кршење на [[Човекови права во Украина|човековите права]]. <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine's Euromaidan: Analyses of a Civil Revolution|date=2015|publisher=[[Ibidem Press]]|editor-last=Marples|editor-first=David|pages=9–14|editor-last2=Mills|editor-first2=Frederick}}</ref> На 28 јануари 2014 година, украинската влада поднела оставка. Протестите кулминирале на 18-20 февруари 2014 година со судири во [[Киев]] меѓу демонстрантите и специјалната полиција за немири Беркут, во кои [[Список на загинати учесници во Евромајдан|биле убиени 108 демонстранти]]; повеќето од нив биле застрелани од [[Снајпер|снајперисти]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHRThematicReportUkraineJan2014-May2016_EN.pdf|title=Accountability for killings in Ukraine from January 2014 to May 2016|publisher=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|pages=9, 21–25}}</ref> На 21 февруари, претседателот Јанукович и опозицијата [[Договор за решавање на политичката криза во Украина|потпишале договор]] за формирање привремена влада на единство, предвремени избори и итни уставни измени (кои требало да ги потпише претседателот). Сепак, Јанукович тајно побегнал од градот таа вечер. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=1 March 2022}}</ref> Следниот ден, парламентот [[Револуција на достоинството|гласал за негово отстранување од функцијата]]. Околу 73% од парламентот и членовите на сите партии гласале за негово отстранување, вклучувајќи ги и членовите на [[Партија на регионите|неговата партија]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25|date=24 February 2014|work=[[Interfax-Ukraine]]|access-date=25 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|archive-date=10 February 2020}}</ref> На 27 февруари била формирана привремена влада и биле закажани предвремени претседателски избори. Оваа серија настани станала позната како [[Револуција на достоинството]]. Веднаш по револуцијата, необележани руски трупи [[Руска окупација на Крим|ја окупирале]] украинската територија [[Крим (полуостров)|Крим]]. По нелегален референдум, Крим бил [[Руска анексија на Крим|анексиран од Русија]]. === Протести во Донбас === [[Податотека:2014-03-09._Протесты_в_Донецке_019.jpg|лево|мини|Проруски демонстранти во [[Донецк]], 9 март 2014 година]] По револуцијата, во делови од Донбас започнале контрареволуционерни и [[Проруски протести во Украина (2014)|проруски протести]]. Во последниот попис, населението на Донбас вкупно имало околу 58% [[Украинци|етнички Украинци]] и 38% [[Руси во Украина|етнички Руси]]: [[Донечка Област|Донечката Област]] имала 57% Украинци и 38% Руси, додека [[Луганска Област|Луганската Област]] имала 58% Украинци и 39% Руси. <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine Over the Edge: Russia, the West and the "New Cold War"|last=Hahn|first=Gordon|date=2018|publisher=McFarland|page=116}}</ref> Национална анкета спроведена во март-април 2014 година покажала дека 58% од испитаниците во Донбас сакале автономија во рамките на Украина, а 31% сакале отцепување. <ref name="Katchanovski">{{Наведена книга|title=Ukraine in Crisis|last=Ivan Katchanovski|date=2017|publisher=Taylor & Francis|editor-last=Petro|editor-first=Nicolai|pages=64–65|chapter=The Separatist War in Donbas}}</ref> Донбас бил регионот кој најмногу го поддржувал Јанукович и неговата Партија на регионите. Луѓето во Донбас најмногу ги следел руските медиуми, кои ја прикажувале новата привремена влада на Украина како нелегитимна „''фашистичка хунта''“ и дека етничките Руси се во непосредна опасност.  [[Хакирање на е-поштата на Сурков|Протечените е-пораки]] и телефонски повици подоцна откриле дека руската држава ги финансирала и организирала сепаратистите, главно преку советниците на Кремљ, [[Владислав Сурков]] и [[Сергеј Глазев]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/|title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine|last=Umland|first=Andreas|date=1 November 2016|work=[[European Council on Foreign Relations]]}}</ref> <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NxdXEAAAQBAJ&dq=%22We+now+know+that+Kremlin+advisors+Vladislav+Surkov+and+Sergei+Glazyev+had+directed+efforts+to+coordinate+and+organize+these+protests+at+the+beginning+of+March+2014%22&pg=PA26|title=The War in Ukraine's Donbas: Origins, Contexts, and the Future|last=David R. Marples|date=2021|publisher=Central European University Press|isbn=978-963-386-420-3|pages=26|quote=The Russian Spring was not exactly a spontaneous uprising. We now know that Kremlin advisors Vladislav Surkov and Sergei Glazyev had directed efforts to coordinate and organize these protests at the beginning of March 2014, turning them into a pro-Russian separatist movement.}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://static.rusi.org/201907_op_surkov_leaks_web_final.pdf|title=The Surkov Leaks: The Inner Workings of Russia's Hybrid War in Ukraine|last=Shandra|first=Alya|last2=Seely|first2=Robert|date=2019|publisher=[[Royal United Services Institute]]}}</ref> Проруските демонстранти ја окупирле зградата на регионалната државна администрација во Донецк од 1 до 6 март 2014 година, сè додека СБУ не ги отстранил. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbsnews.com/news/ukrainian-city-of-donetsk-epitomizes-countrys-crisis/|title=Ukrainian city of Donetsk epitomizes country's crisis|date=6 March 2014|access-date=7 March 2014|publisher=CBS News}}</ref> [[Павел Губарев]] бил прогласен за „народен гувернер“ на Донечката област, а [[Александар Харитонов]] за „народен гувернер“ на Луганската Област. <ref>{{Наведена книга|title=The Donbas Conflict in Ukraine: Elites, Protest, and Partition|last=Platonova|first=Daria|date=2021|publisher=Routledge|pages=211–212}}</ref> Украинските власти ги уапсиле локалните сепаратистички лидери на почетокот на март. Тие биле заменети со личности поврзани со руските безбедносни служби. Политикологот Тарас Кузио напишал дека Русија ги преобразила демонстрантите „''во вооружени бунтовници; ова никогаш не бил органски процес''“. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=11|language=en}}</ref> На 6 април, 1.000–2.000 демонстранти во [[Донецк]] побарале референдум за автономија или присоединување кон Русија, сличен на оној одржан на Крим во март. <ref name="BBC100a6414">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26910210|title=Ukraine: Pro-Russians storm offices in Donetsk, Luhansk, Kharkiv|date=6 April 2014|work=BBC News}}</ref> Стотици маскирани мажи заплениле оружје од зградата на СБУ во градот, {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} а голема толпа [[Освојување на Донецк (2014)|упаднала и ја окупирала]] зградата на РСА во Донецк, кревајќи го руското знаме. Тие побарале регионалниот совет да гласа за референдум за присоединување кон Русија следниот ден, {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} ветувајќи дека во спротивно ќе ја преземат контролата врз регионалната влада со „мандат на народот“, разрешувајќи ги сите избрани регионални советници и членови на парламентот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/6/7021524/|date=6 April 2014|work=[[Ukrainska Pravda]]|language=uk|script-title=uk:Донецькі сепаратисти готуються сформувати "народну облраду" та приєднатися до РФ}}</ref> Бидејќи овие барања не биле исполнети, следниот ден активистите ја прогласиле [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] (ДНР) за независна држава. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26919928|title=Ukraine crisis: Protesters declare Donetsk 'republic'|date=2014-04-07|work=BBC News|access-date=2024-12-24|language=en-GB}}</ref> Немирите започнале и во [[Луганск]] на 6 април, кога стотици демонстранти го опседнале седиштето на СБУ шест часа, барајќи ослободување на антивладините милитанти кои биле држени таму. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} На крајот тие упаднале и ја окупирале зградата, ослободувајќи затвореници и запленувајќи оружје. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Министерот за внатрешни работи, [[Арсен Аваков]], на 9 април 2014 година изјавил дека сепаратистичката окупација на зградите на украинската влада во Донбас ќе биде прекината во рок од 48 часа, со преговори или со сила, изјавувајќи: „''ние сме подготвени и за двете''“. Вршителот на должноста претседател [[Олександар Турчинов]] веќе наредил заземената зграда на регионалната администрација во Донецк да се стави „''под државна заштита''“, <ref name="cnn.com">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2014/04/09/world/europe/ukraine-crisis/index.html|title=Ukraine unrest will be resolved by force or talks in 48 hours, minister says|last=Laura Smith-Spark|date=10 April 2014|access-date=30 July 2015|publisher=CNN|last2=Kellie Morgan}}</ref> <ref name="Ukrainska Pravda">{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021915/|date=9 April 2014|work=Ukrainian Pravda|access-date=26 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826105357/http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021915/|archive-date=26 August 2014|language=uk|script-title=uk:Турчинов наказав взяти під держохорону будівлю Донецької ОДА|trans-title=Turchynov ordered to take the Donetsk Regional State Administration building under state protection}}</ref> и понудил амнестија на сепаратистите кои се разоружале и се предале. На 11 април, било објавено дека премиерот [[Арсениј Јацењук]] изјавил дека иако е против употребата на сила, сè има граници. == Првата фаза од војната (2014-2015) == Иако првичните протести биле во голема мера самородни изрази на незадоволство од новата украинска влада, Русија ги искористила за да започне координирана политичка и воена кампања против Украина.  Руските граѓани го предводеле сепаратистичкото движење во Донецк од април 2014 година, а биле поддржани од волонтери и материјална опрема од Русија. <ref name="REUeuada">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|title=Pushing locals aside, Russians take top rebel posts in east Ukraine|date=27 July 2014|work=Reuters|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728013327/https://www.reuters.com/article/2014/07/27/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|archive-date=28 July 2014}}</ref> Со ескалацијата на судирот во мај 2014 година, Русија применила „ хибриден пристап“, распоредувајќи комбинација од дезинформации, нерегуларни борци, редовни руски трупи и конвенционална воена поддршка за дестабилизација на Донбас.  <ref name="Fedorov">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7vODDwAAQBAJ|title=Routledge Handbook of Russian Security|last=Fedorov|first=Yury E.|date=15 January 2019|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-18122-8|language=en|chapter=Russia's 'Hybrid' Aggression Against Ukraine}}</ref> === Освојување на градови === [[Податотека:2014-04-14_Sloviansk_city_council_-_3.jpg|мини|Проруски паравоени сили го окупираат градскиот совет на Славјанск, 14 април 2014 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bellingcat.com/news/uk-and-europe/2014/08/27/who-exactly-are-the-terek-wolf-sotnia/|title=Who Exactly Are The Terek Wolf Sotnia?|last=Team|first=Bellingcat Investigation|date=2014-08-27|work=bellingcat|language=en-GB|accessdate=2023-01-04}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://euromaidanpress.com/2014/05/17/russian-mercenaries-in-the-donbas/|title=Russian mercenaries in the Donbas|last=Shkandrij|first=Myroslaw|date=May 17, 2014|work=[[Euromaidan Press]]}}</ref>]] Помеѓу 12 и 14 април 2014 година, руски милитанти ја презеле контролата врз владини згради во неколку градови во Донечката област, вклучувајќи ги [[Славјанск]], [[Краматорск]], [[Друшкивка]], [[Горливка]], [[Мариупол]], Енакиево, Макиевка и Ждановка. <ref name="gorlovkafox">{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/ukraine-asks-for-un-peacekeepers-as-pro-russia-militants-seize-more-buildings|title=Another government building in eastern Ukraine attacked by pro-Russia militants|date=14 April 2014|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414104652/http://www.foxnews.com/world/2014/04/14/deadline-for-pro-russian-gunmen-to-leave-ukraine-government-buildings-passes/|archive-date=14 April 2014|publisher=Fox News}}</ref> <ref name="zhdanovka">{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/activists-easily-seize-local-council-building-in-donetsk-regions-zhdanovka-343434.html|title=Activists easily seize local council building in Donetsk region's Zhdanovka|date=14 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904150402/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/activists-easily-seize-local-council-building-in-donetsk-regions-zhdanovka-343434.html|archive-date=4 September 2014}}</ref> ==== Славјанск ==== [[Податотека:2014-04-14_Sloviansk_city_council_-_2.jpg|мини|Проруските бунтовници ја окупираат зградата на градската администрација во Славјанск, 14 април 2014 година]] На 12 април 2014 година, тешко вооружена руска паравоена единица ја преминала границата од Русија во Украина и го зазела стратешкиот град Славјанск. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Тие ја нападнале и ја окупирале градската административна зграда, полициската станица и зградата на СБУ, заплениле оружје и поставиле блокади на патиштата со помош на локални вооружени активисти. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref name="kpslov">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-extremists-seize-police-stations-in-donetsks-slavyansk-shaktarysk-fail-to-take-donetsk-prosecutors-office-343195.html|title=Armed pro-Russian extremists launch coordinated attacks in Donetsk Oblast, seize buildings and set up checkpoints|last=Mark Rachkevych|date=12 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=28 July 2015}}</ref> Милитантите [[Зелени човечиња|не носеле никакви ознаки]] и биле испратени од окупираниот Крим преку Русија. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Единицата била составена од педесет доброволци од руските вооружени сили, под команда на поранешниот полковник на ГРУ [[Игор Гиркин|Игор „Стрелков“ Гиркин]], {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine's Maidan, Russia's War: A Chronicle and Analysis of the Revolution of Dignity|last=Wynnyckyj|first=Mychailo|date=2019|publisher=[[Columbia University Press]]|pages=151–153|quote=On 12 April 2014, the city's main administrative building, its police station and SBU office were stormed and captured by a group of heavily armed men. These later turned out to be 'volunteers' from the Russian Armed Forces under the command of Russian GRU Colonel Igor Girkin}}</ref> десничарски руски националист поврзан со неоимперијалистичкото движење. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/europe/the-ukraine-war-from-perspective-of-russian-nationalists-a-1023801.html|title=Russian Far-Right Idol: The Man Who Started the War in Ukraine|last=Bidder|first=Benjamin|work=Der Spiegel|access-date=27 August 2015}}</ref> Во интервју за рускиот ултранационалистички весник ''Завтра'', тој изјавил дека оваа акција ја предизвикало војната во источна Украина:<blockquote>„Јас сум тој што го повлекол чкрапалото на оваа војна. Да не ја беше преминала нашата единица границата, сè ќе пропаднеше, како во Харков или Одеса“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine|date=21 November 2014|work=[[The Moscow Times]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who 'pulled the trigger of war' in Ukraine?|date=26 November 2014|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who "pulled the trigger of war" in Ukraine?|last=Kim|first=Lucian|date=25 November 2014|work=[[Reuters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126151235/http://blogs.reuters.com/great-debate/2014/11/25/should-putin-fear-the-man-who-pulled-the-trigger-of-war-in-ukraine/|archive-date=26 November 2014}}</ref></blockquote> [[Податотека:Igor_Ivanovich_Strelkov.jpg|мини|Рускиот командант Игор „Стрелков“ Гиркин, кој признал дека ја започнал војната во Донбас во април 2014 година]] Гиркин објаснил дека „''никој таму не сакал да се бори''“ сè додека неговата единица не го освоила Славјанск. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/europe/the-ukraine-war-from-perspective-of-russian-nationalists-a-1023801.html|title=Russian Far-Right Idol: The Man Who Started the War in Ukraine|last=Bidder|first=Benjamin|work=Der Spiegel|access-date=27 August 2015|quote=But his big moment would only come later. In April 2014, Strelkov, joined by armed irregulars from Russia, marched from Crimea to the provincial city of Sloviansk, which is strategically located between the population centers of Donetsk and Kharkiv. "In the beginning, nobody there wanted to fight," Strelkov recalls. He and his men attacked a police station in Sloviansk and created facts on the ground.}}</ref> Проруските милитанти незаконски притвориле новинари (вклучувајќи го и Американецот Сајмон Островски), локални цивили и избраната градоначалничка, Нелја Штепа. На 25 април, тие киднапирале осум набљудувачи на ОБСЕ и ги држеле како заробеници, тврдејќи дека се „''шпиони на НАТО''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/27/ukraine-kidnapped-observers-slavyansk-vyacheslav-ponomarev|title=Ukraine: kidnapped observers paraded by pro-Russian gunmen in Slavyansk|date=27 April 2014|work=[[The Guardian]]|access-date=12 March 2025}}</ref> Милитантите, исто така, извршиле неколку погубувања по кратка постапка. Гиркин подоцна ја презел одговорноста за нив. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novayagazeta.ru/articles/2020/07/17/86300-besslavnye-gibridy|title=Бесславные гибриды|work=Новая газета – Novayagazeta.ru|language=ru|accessdate=20 July 2020}}</ref> Според Сергиј Куделија во ''„Освој го градот, поништи ја државата: Почетокот на руската војна против Украина'' “, „''Ниту еден од локалните активисти кои ги организираа првите антикиевски протести во Славјанск не одигра никаква истакната улога откако Гиркин го зазеде градот''“. Иако некои се приклучиле на паравоените сили, тие биле командувани од надворешни лица; „сепаратистичкиот отпор во Славјанск бил целосно подреден на интересите на мала група руски граѓани кои дејствувале во координација со нивните московски шефови“. {{Sfn|Kudelia|2025}} ==== Краматорск ==== Истиот ден кога бил освоен Славјанск, луѓето на Гиркин ја нападнале полициската станица во блискиот [[Краматорск]], што резултирало со престрелка. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022218/|date=12 April 2014|work=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:На Донбасі сепаратисти і міліція влаштували перестрілку|trans-title=Separatists and police engaged in a gunfight in Kramatorsk}}</ref> Борците, тврдејќи дека се членови на Донбаската народна милиција, подоцна ја зазеле полициската станица. Тие го отстраниле знакот на полициската станица и го кренале знамето на [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] над зградата. <ref name="militaproof">{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022227/|title=Приїжджі загарбники в Краматорську назвалися "народним ополченням"|date=12 April 2014|work=Ukrainska Pravda}}</ref> Потоа издале ултиматум во кој било наведено дека доколку градоначалникот и администрацијата на градот не се заколнат на верност кон Републиката до следниот понеделник, ќе ги отстранат од функцијата. <ref name="militaproof" /> ==== Горливка ==== Проруските милитанти наравиле обид да го освојат полицискиот штаб во [[Горливка]] на 12 април, но биле спречени. ''„Украинска правда“'' објавила дека полицијата изјавила дека целта на обидот за заземање била да се добие пристап до складиште за оружје. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022226/|date=12 April 2014|access-date=28 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:У Горлівці міліція відбила атаку сепаратистів на "зброю МВС"|trans-title=Horlivka police repelled a separatist attack on "Ministry of Internal Affairs weapons"}}</ref> Тие изјавиле дека ќе употребат сила доколку е потребно за да ја одбранат зградата од „криминалци и терористи“. <ref>{{Наведени вести|url=http://novosti.dn.ua/details/222549/|date=12 April 2014|access-date=28 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722094612/http://novosti.dn.ua/details/222549/|archive-date=22 July 2015|agency=Novosti.dn|language=ru|script-title=ru:Горловские милиционеры во всеоружии и готовы обороняться|trans-title=Horlivka militiamen fully armed and ready to defend}}</ref> До 14 април милитантите ја освоиле зградата по напнатата пресметка со полицијата. Некои членови на локалната полициска единица пребегнале во Донечката Народна Република порано во текот на денот, додека преостанатите полицајци биле принудени да се повлечат, дозволувајќи им на бунтовниците да ја преземат контролата врз зградата. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/2014/04/14/live-ukraine-pro-russian-attack-police-hq-in-horlivka/|title=Pro-Russian attack police HQ in Horlivka as Kyiv's deadline expires|date=14 April 2014|work=Euronews|access-date=14 April 2014}}</ref> Локалниот началник на полицијата бил заробен и тешко претепан од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/14/7022432/|date=14 April 2014|access-date=28 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:Аваков: Керівник міліції Горлівки – справжній офіцер – побитий, але живий|trans-title=Avakov: The Head of Police of Horlivka – a true officer – is battered but alive}}</ref> Заменик претседателот на градскиот совет на Горловка, [[Володимир Рибак]], бил киднапиран од маскирани мажи за кои се верува дека биле проруски милитанти на 17 април. Неговото тело подоцна било пронајдено во река во окупираниот Славјанск на 22 април. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.unian.net/politics/910433-v-reke-na-donetchine-nashli-telo-mujchinyi-pohojego-na-propavshego-deputata-iz-gorlovki-smi.html|date=22 April 2014|access-date=28 July 2015|language=ru|script-title=ru:В реке на Донетчине нашли тело мужчины, похожего на пропавшего депутата из Горловки|trans-title=A man's body, resembling the missing Horlivka councilor, has been found in a river in the Donetsk Region}}</ref> Зградата на градската администрација била заземена на 30 април, со што се зацврстила сепаратистичката контрола врз Горловка. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/pro-russian-separatists-seize-buildings-in-east-ukraines-horlivka/article18335644/|title=Pro-Russian separatists seize buildings in east Ukraine's Horlivka|date=30 April 2014|work=The Globe and Mail|access-date=30 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140430163031/http://www.theglobeandmail.com/try-it-now/?articleId=18335644|archive-date=30 April 2014|location=Toronto}}</ref> ==== Други населби ==== Други помали градови, како и владини згради, биле освоени од милитантите поддржани од Русија во Донбас. Во [[Бахмут|Артемивск]] (Бахмут) на 12 април, сепаратистите не успеале да ја освојат локалната канцеларија на Министерството за внатрешни работи, туку наместо тоа [[Битка за Артемивск|ја освоија]] зградата на градската администрација и го кренале знамето на ДНР над неа. Зградите на градската администрација во [[Енакиево]] и [[Друшкивка]] биле исто така освоени. Полицијата го одбила нападот на проруските милитанти врз канцеларијата на Министерството за внатрешни работи во [[Лиман (град)|Красни Лиман]] на 12 април, но зградата подоцна била освоена од сепаратистите по престрелка. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ghanaiannews.ca/ukraine-crisis-another-police-building-seized-in-east/|title=Ukraine Crisis: Another police building seized in east|publisher=Ghanaiannews.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014053700/http://www.ghanaiannews.ca/ukraine-crisis-another-police-building-seized-in-east/|archive-date=14 October 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците поврзани со Донбаската народна милиција окупирале регионална административна зграда во [[Харцизк]] на 13 април, а потоа и локална административна зграда во [[Ждановка]] на 14 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2014/9/20/timeline-ukraines-political-crisis|title=Timeline: Ukraine's political crisis|date=20 September 2014|access-date=20 September 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> На 12 април, необележани проруски милитанти го зазеле седиштето на Министерството за внатрешни работи во [[Донецк]] и две полициски станици без отпор, додека нападот врз канцеларијата на генералниот обвинител бил одбиен. По преговорите меѓу милитантите и оние во зградата, шефот на канцеларијата поднел оставка од својата функција. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022201/|title=Сепаратисти змусили керівника Донецької облміліції піти у відставку|date=12 April 2014|work=Ukrainska Pravda}}</ref> Според анонимни сведоци, некои милитанти носеле униформи на специјалните полициски сили [[Беркут (специјална полициска единица)|Беркут]], кои биле распуштени од новата влада по февруарската револуција. <ref name="teleapr12">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10763008/Fears-of-full-scale-Russian-invasion-as-eastern-Ukraine-cities-toppled.html|title=Fears of full-scale Russian invasion as eastern Ukraine cities toppled|last=Oliphant|first=Roland|date=12 April 2014|work=The Daily Telegraph|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10763008/Fears-of-full-scale-Russian-invasion-as-eastern-Ukraine-cities-toppled.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Милитантите, исто така, ја зазеле зградата на општинската администрација без отпор на 16 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2014/04/16/4d36b1b6-c532-11e3-b574-f8748871856a_story.html|title=Ukrainian troop defections escalate tensions in eastern Ukraine|date=16 April 2014|work=The Washington Post|access-date=16 April 2014}}</ref> Демонстрантите го кренале знамето на ДНР над зградите на градската администрација во [[Покровск|Красноармијск]] и [[Новоазовск]] на 16 април. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/728259|title=Protesters hoist Donetsk People's Republic's flag in Novoazovsk, Krasnoarmeisk|date=16 April 2014|work=Information Telegraph Agency of Russia|access-date=23 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204211051/http://tass.ru/en/world/728259|archive-date=4 February 2016}}</ref> Зградата на локалната администрација во [[Сиверск]] била слично заземена на 18 април. По преземањето, локалната полиција објавила дека ќе соработува со активистите. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304626304579509100018004342|title=Eastern Ukraine's Pro-Russian Activists Stand Fast|last=Sonne|first=Paul|date=18 April 2014|publisher=The Wall Street Journal|last2=White|first2=Gregory L.}}</ref> === Почеток на владина „Антитерористичка операција“ === [[Податотека:2014-04-15._Протесты_в_Донецке_001.jpg|мини|Барикадата пред зградата на регионалната државна администрација на Донецксо слоган кој ги повикува ЕУ и САД да „си одат дома“, алудирајќи на тврдења за западна интервенција.]] Првите смртни случаи во судирот во Донбас се случиле на 13 април, кога руските паравоени сили кои го окупирале Славјанск отвориле оган врз украинските офицери на СБУ на периферијата на градот. Капетанот на украинската Алфа група, Генадиј Биличенко, бил убиен, а неколку биле ранети, додека најмалку еден руски милитант бил убиен од возвратен оган. <ref>{{Наведена книга|title=Beyond Frozen Conflict|last=von Twickel|first=Nikolaus|date=2020|publisher=Bloomsbury Publishing|page=61}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/13/ukraine-president-warns-largescale-antiterrorist-operation-pro-russia-forces|title=Ukraine warns of 'large-scale operation' against pro-Russian forces after clashes|date=13 April 2014|work=[[The Guardian]]}}</ref> <ref name="Kyiv servicemen killed">{{Наведени вести|url=https://archive.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/at-least-24-servicemen-killed-during-ukraines-anti-terrorist-operation-348075.html|title=At least 24 servicemen killed during Ukraine’s anti-terrorist operation|date=18 May 2014|work=[[Kyiv Post]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://docs.un.org/en/A/73/PV.67|title=UN General Assembly, 73rd session: 67th plenary meeting|date=20 February 2019|publisher=[[United Nations]]|page=3|quote=President Poroshenko: The war claimed its first victim in Donbas on 13 April 2014. His name was Gennady Bilichenko. He was a Ukrainian officer and part of a group that had strict orders not to respond to provocations. Back then, we entertained the illusion that war was still avoidable. That group was ambushed near the city of Slovyansk. Gennady died from gunfire. Six days later, the same Russian officers detained Volodymyr Rybak, a local politician in Horlivka who wanted only to raise the Ukrainian flag in his town. At his side was 19-year-old activist Yuriy Popravko. They tortured them, split open their stomachs and pushed them, while still alive, into the river. That is how Russia’s war in Donbas started.}}</ref> Како одговор на сепаратистичкото освојување на Славјанск и Краматорск, нападите врз владините сили и полициските станици во Донбас и нивното одбивање да се предадат, Турчинов објавил дека украинските сили ќе започнат „Антитерористичка операција“ на 15 април. <ref name="news.biharprabha.com">{{Наведени вести|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/pro-russian-group-in-donetsk-declare-independence-from-ukraine/|title=Pro-Russian Group in Donetsk declare independence from Ukraine|access-date=7 April 2014|publisher=news.biharprabha.com|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Сепак, украинските сили биле доста слабо подготвени и операцијата наскоро била прекинета. <ref name="IrregularArmy">{{Наведена книга|url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISW%20Separatist%20ORBAT%20Holcomb%202017_Final.pdf|title=The Kremlin's Irregular Army|last=Holcomb|first=Franklin|publisher=Institute for the Study of War|year=2017|access-date=5 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120225729/https://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISW%20Separatist%20ORBAT%20Holcomb%202017_Final.pdf|archive-date=20 January 2022}}</ref> Рускиот паравоен командант Игор Стрелков изјавил дека украинските сили на почетокот биле „''исклучително претпазливи''“, бидејќи руските трупи биле натрупани на границата со Украина и Украинците не биле сигурни како ќе одговори Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who 'pulled the trigger of war' in Ukraine?|date=26 November 2014|work=[[Reuters]]|access-date=23 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231122231958/https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|archive-date=22 November 2023}}</ref> [[Податотека:Kramatorsk_situation_2014-04-12_and_04-16_EN.png|мини|Карта на битката кај Краматорск од 12 до 16 април]] Како дел од оваа контраофанзива, во [[Битка за Краматорск|битката за Краматорск]], украинските специјални сили го вратиле Краматорскиот аеродром на 15 април, по судир со Донбаската народна милиција. Украинските власти и руските медиуми соопштиле дека најмалку четворица бунтовници биле убиени, а неколку заробени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/04/16/world/europe/ukraine-russia.html|title=Ukraine Sends Force to Stem Unrest in East|last=Kramer|first=Andrew E.|date=15 April 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> <ref name="airfield">{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/turchynov-anti-terrorist-operation-has-begun-in-northern-donetsk-343563.html|title=Ukrainian troops in control of Donetsk Oblast's Kramatorsk airfield, Ukrainian deputy prime minister says several hundred Russian troops in Ukraine|date=16 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=3 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503234455/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/turchynov-anti-terrorist-operation-has-begun-in-northern-donetsk-343563.html|archive-date=3 May 2014}}</ref> Надвор од аеродромот, лути демонстранти го опколиле украинскиот командант на единицата, генерал-потполковник Васил Крутов и побарале да дознае зошто војниците „пукале врз локалното население“. Крутов изјавил дека немирите ги водат руските сили и „''Треба да го уништиме овој странски напаѓач''“. <ref name="krutovguardian">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/15/troops-fire-mob-ukraine-oleksandr-turchynov-general-vasily-krutov|title=Troops fire as locals in Kramatorsk confront Ukraine general Vasily Krutov|date=15 April 2014|work=The Guardian|access-date=14 April 2014}}</ref> На 16 април, 25-та воздушно-десантна бригада на Украина влегла во Краматорск во колони пешадиски борбени возила БМД-2. Тие биле блокирани од толпи цивили меѓу кои имаки и членови на руска диверзантско-терористичка група, според украинското министерство за одбрана. <ref name="BBC16Apr14">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27053500|title=Ukraine crisis: Military column 'seized' in Kramatorsk|date=16 April 2014|access-date=17 April 2014|publisher=BBC}}</ref> Една од колоните била опкружена и разоружана, а нивните шест оклопни возила биле запленети од руски паравоени сили, кои ги однеле во Славјанск. <ref name="BBC16Apr14" /> Истиот ден, голема толпа поддржана од руски паравоени сили запрела друга украинска оклопна колона во Пчолкино, пуштајќи ги да си одат дури откако војниците ги предале своите пушки. Поради ова, Турчинов објавил дека ќе ја распушти бригадата, иако ова подоцна било откажано. [[Податотека:BMDs_of_Sloviansk_self-defense.jpg|мини|Руски паравоени сили во Славјанск со пешадиско борбено возило БМД-2, 16 април 2014 година]] Во [[Мариупол]] на 17 април, тројца припадници на Донбаската народна милиција биле убиени, 11 ранети, а 63 уапсени по неуспешен напад врз база на украинската Национална гарда. На 17 април 2014 година, во [[Женева]] бил потпишан договор од претставници на Русија, Украина, ЕУ и САД. Во него се повикувало на прекин на огнот во Донбас, разоружување на сите нелегални вооружени групи и напуштање на сите нелегално окупирани згради и јавни места. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eeas.europa.eu/archives/docs/statements/docs/2014/140417_01_en.pdf|title=Geneva Statement on Ukraine|date=17 April 2014|publisher=[[European External Action Service]]}}</ref> Проруските паравоени сили одбиле да ги напуштат окупираните згради и одбиле да се разоружаат сè додека не се разоружа украинската националистичка група [[Десен Сектор]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/04/21/abductions-accusations-threaten-ukraine-agreement-a34398|title=Abductions, Accusations Threaten Ukraine Agreement|date=21 April 2014|work=[[The Moscow Times]]}}</ref> Украинската влада на 19 април 2014 година објавила дека ја прекинала контраофанзивата во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-27086511|title=Ukraine crisis: Kiev calls Easter truce in east|date=19 April 2014|work=BBC News}}</ref> На 20 април, сепаратистите во Енакиево ја напуштиле зградата на градската администрација таму, која ја окупирале од 13 април. И покрај ова, до 27 мај градот сè уште не бил под контрола на украинската влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/matthew-kaminski-contending-with-putins-hand-in-ukraines-badlands-1401233457|title=Contending With Putin's Hand in Ukraine's Badlands|last=Kaminski|first=Matthew|date=27 May 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=26 August 2014}}</ref> === Повторно започнување на украинската операција === [[Податотека:Andriivka_95th_Air_Mob_Bde_2014-05-02.jpg|мини|Украински војници од 95-та воздушно-десантна бригада надвор од селото Андриевка во близина на Славјанск, 2 мај 2014 година]] Украина повторно ја започнала застојната операција против проруските паравоени сили на 22 април, откако телото на локалниот советник [[Володимир Рибак]] било пронајдено фрлено во река во близина на Славјанск. <ref name="bbc22">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27118875|title=Ukraine alert as politician 'killed'|date=22 April 2014|work=BBC News}}</ref> Тој бил киднапиран на 17 април од страна на проруски милитанти откако се обидел повторно да го крене украинското знаме над зградата на градскиот совет на [[Горловка]]. Телата на активистите од [[Евромајдан|Мајдан]] Јуриј Поправко и Јуриј Дјаковски биле исто така пронајдени во реката. Сите тројца биле киднапирани, мачени, осакатени и убиени од страна на проруски милитанти. <ref name="HRW April 2014">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2014/04/28/ukraine-end-politically-motivated-abuses|title=Ukraine: End Politically Motivated Abuses|date=28 April 2014|publisher=[[Human Rights Watch]]}}</ref> <ref name="OHCHR-killings">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHRThematicReportUkraineJan2014-May2016_EN.pdf|title=Accountability for killings in Ukraine from January 2014 to May 2016|date=May 2016|publisher=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|pages=33-34}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.khpg.org/en/1555269923|title=Tortured to death for defending Ukraine. The first war crimes Russia brought to Donbas|date=17 April 2019|publisher=[[Kharkiv Human Rights Protection Group]]}}</ref> Тие станале првите цивили убиени од проруските сили во војната во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/society/1321966-poroshenko-street-in-free-horlivka-to-carry-tortured-ukrainian-activists-name.html|title=Poroshenko: Street in free Horlivka to carry tortured Ukrainian activist's name|date=17 April 2016|work=[[UNIAN]]}}</ref> Турчинов изјавил дека „''терористите кои ефикасно ја зедоа целата Донечка област како заложници сега отидоа предалеку''“. Проруските милитанти киднапирале повеќе од дваесетина луѓе, вклучувајќи новинари како што е Симон Островски. На 22 април, канцелариите на еден весник во Костјантинивка биле запалени, откако биле упатени закани поради критикување на милитантите. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/apr/24/ukraine-press-freedom|title=Ukrainian newspaper office burned down after threats|last=Greenslade|first=Roy|date=28 April 2014|work=The Guardian|access-date=28 April 2014}}</ref> На 21 април, демонстрантите се собрале на „народно собрание“ пред зградата на СБУ во Луганск и повикале на „народна влада“, барајќи или федерализација или приклучување кон Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/16/crisis-east-ukraine-city-by-city-guide-map|title=Crisis in east Ukraine: a city-by-city guide to the spreading conflict|last=Alan Yuhas and Tom McCarthy|date=16 April 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> На ова собрание, тие го избрале [[Валери Болотов]] за „народен гувернер“. <ref>{{Наведени вести|url=http://vesti-ukr.com/donbass/48519-v-lugansve-vybrali-narodnogo-gubernatora|title=В Луганске выбрали "народного губернатора" &#124; Донбасс &#124; Вести|date=22 November 2013|work=Вести|access-date=26 August 2014|publisher=Vesti.ua}}</ref> Биле објавени два референдуми, едниот што ќе се одржи на 11 мај за да се утврди дали регионот Луганск треба да бара поголема автономија, а другиот закажан за 18 мај за да се утврди дали регионот треба да се придружи на Русија или да прогласи независност. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/21/7023176/|title=У Луганську сепаратисти вирішили провести два референдуми &#124; Українська правда|work=Ukrainska Pravda|accessdate=26 August 2014}}</ref> Министерството за внатрешни работи објавило дека градот [[Свјатогорск]], во близина на Славјанск, бил повторно преземен од украинските трупи на 23 април. Покрај тоа, Министерството за одбрана соопштило дека ја презело контролата врз сите точки од стратешко значење во областа околу [[Краматорск]]. На 24 април, од 70 до 100 бунтовници вооружени со автоматски пушки и ракетни лансери извршиле напад на складиште за оружје во Артемивск. <ref name="depotaz">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-armed-forces-repel-attack-by-gunmen-on-military-compound-in-artemivsk-344883.html|title=Eastern cities Artemivsk, Mariupol latest targets in Ukraine anti-terror operation|last=Miller|first=Christopher J.|date=24 April 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424133534/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-armed-forces-repel-attack-by-gunmen-on-military-compound-in-artemivsk-344883.html|archive-date=24 April 2014}}</ref> Во складиштето имало околу 30 [[Тенк|тенкови]]. Украинските трупи се обиделе да се борат против бунтовниците, но биле принудени да се повлечат откако многу војници биле ранети од бунтовничкиот оган. Околу 30 милитанти го зазелр полицискиот штаб во Константиновка на 28 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://themoscowtimes.com/articles/pro-russian-separatists-seize-government-buildings-in-konstantinovka-34705|title=Separatists Seize Konstantinovka Police Headquarters in Eastern Ukraine|date=28 April 2014|work=The Moscow Times|access-date=28 April 2014}}</ref> [[Податотека:Ukrainian_soldiers_near_Kramatorsk.jpg|мини|Украински војници во близина на Краматорск, 25 април 2014 година]] На 24 април, Аваков изјавил дека украинските сили ја зазеле градската администрација во [[Мариупол]], по [[Битка за Мариупол (мај-јуни 2014)|судир]] со проруските демонстранти таму. <ref name="mariupolapril24reuters">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-mariupol-idUSBREA3N1C620140424|title=Separatists surround 'liberated' Ukraine city hall|date=24 April 2014|work=Reuters|access-date=28 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427035137/https://www.reuters.com/article/2014/04/24/us-ukraine-crisis-mariupol-idUSBREA3N1C620140424|archive-date=27 April 2014}}</ref> И покрај ова, извештајот на Би-Би-Си изјавил дека иако се чини дека украинските трупи и градоначалникот на Мариупол влегле во зградата рано наутро, украинските трупи ја напуштиле до попладне. Локалните проруски активисти ги обвиниле украинските националисти за нападот врз зградата, но рекле дека ДНР ја вратила контролата. Претставничка на Републиката, Ирина Воропоева, изјавила: „''Ние, Донечката Народна Република, сè уште ја контролираме зградата. Имаше обид за провокација, но сега тоа е завршено''.“ <ref name="mariupolapril24reuters" /> Истиот ден, украински владини претставници изјавиле дека вооружените сили имале намера да го вратат градот Славјанск, но дека зголемената закана од „руска инвазија“ ги запрела овие операции. <ref name="kp24" /> Руските сили се мобилизирале на 10 километри од украинската граница. <ref name="kp24">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/5-dead-one-wounded-as-anti-terror-operation-continues-in-sloviansk-live-updates-344902.html|title=Senior security official: Anti-terror operation suspended as Russian troops amass on border|date=24 April 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424133143/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/5-dead-one-wounded-as-anti-terror-operation-continues-in-sloviansk-live-updates-344902.html|archive-date=24 April 2014}}</ref> До 6 мај, 14 украински војници загинале, а 66 биле повредени во борбите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/14-servicemen-die-66-injured-during-special-operation-in-eastern-ukraine-346679.html|title=14 servicemen die, 66 injured during special operation in eastern Ukraine|date=7 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508130729/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/14-servicemen-die-66-injured-during-special-operation-in-eastern-ukraine-346679.html|archive-date=8 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Бунтовниците ги презеле канцелариите на регионалната државна телевизиска мрежа на 27 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-separatists-tv-idUSBREA3Q0CZ20140427|title=Separatists seize control of TV HQ in east Ukraine city|date=27 April 2014|work=Reuters|access-date=28 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427204110/https://www.reuters.com/article/2014/04/27/us-ukraine-separatists-tv-idUSBREA3Q0CZ20140427|archive-date=27 April 2014}}</ref> Откако го зазеле радиодифузниот центар, милитантите почнале да емитуваат руски телевизиски канали. На 27 април била прогласена [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] (ЛНР). <ref name="en.itar-tass.com">{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/729768|title=ITAR-TASS: World – Federalization supporters in Luhansk proclaim people's republic|date=20 May 2010|access-date=26 August 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Претставниците на Републиката побарале украинската влада да обезбеди амнестија за сите демонстранти, да го воведе рускиот јазик како службен јазик и да одржи референдум за статусот на регионот. Тие издале ултиматум во кој се наведувало дека доколку Киев не ги исполни нивните барања до 14:00 часот на 29 април, ќе започнат востание заедно со востанието на [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]]. <ref name="en.itar-tass.com" /> На 29 април, зградата на градската администрација во [[Первомајск]] била преземена од бунтовниците на [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]], кои потоа го кренале своето знаме над неа. <ref name="ReferenceA">{{Наведени вести|url=http://www.unian.net/politics/914397-ukrainskie-voyska-vyishli-iz-kramatorska-smi.html|date=4 May 2014|access-date=14 May 2014|agency=Ukrainian Independent Information Agency|language=ru|script-title=ru:Украинские войска вышли из Краматорска|trans-title=Ukrainian troops have withdrawn from Kramatorsk}}</ref> <ref name="lugradar.net">{{Наведена мрежна страница|url=http://lugradar.net/2014/04/13915|date=30 April 2014|publisher=Lugradar.net|language=ru|script-title=ru:Красный Луч и Первомайск "слились". Кто дальше?|trans-title=Krasnyi Luch and Pervomaisk have "merged." Who next?|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513012527/http://lugradar.net/2014/04/13915|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Во Красниј Луч, градската администрација се согласила на барањата на сепаратистичките активисти да ги поддржи референдумите за статусот на Донецк и Луганск од 11 мај, по што било кренато руското знаме над зградата на градската администрација. Бунтовниците ја окупирале зградата на градската администрација во [[Кадиевка]] на 1 мај. Подоцна во текот на неделата, тие ја зазеле локалната полициска станица, деловниот центар и зградата на СБУ. <ref>{{Наведени вести|url=http://fakty.ua/181184-nikakih-nacionalisticheskih-idej-u-nas-net-my-prosto-za-edinuyu-ukrainu-i-ne-hotim-v-rossiyu|title=Никаких националистических идей у нас нет. Мы просто за единую Украину и&nbsp;... – Газета "ФАКТЫ и комментарии|access-date=14 May 2014|publisher=Fakty.ua}}</ref> Активистите во [[Ровенки]] окупирале полициска зграда на 5 мај, но брзо ја напуштиле. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gigamir.net/news/kyiv/pub795629|title=Жительница города Ровеньки: "Люди не понимают, что такое "Луганская республика", но референдума хотят" (Люди рассказывают, что не доверяют новой власти, ждут, когда их освободят от "нехороших людей", и хотят остаться в составе Украины)|publisher=Gigamir.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509010721/http://gigamir.net/news/kyiv/pub795629|archive-date=9 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Истиот ден, полициската станица во [[Славјаносербск]] била заземена од припадници на [[Армија на Југоистокот|Армијата на Југоистокот]], поврзана со [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lugradar.net/2014/05/13992|date=5 May 2014|publisher=Lugradar.net|language=ru|script-title=ru:Славяносербская милиция перешла на сторону сепаратистов|trans-title=Slavyanoserbsk militia sided with the separatists|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513012659/http://lugradar.net/2014/05/13992|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Градот [[Антрацит]] бил окупиран од голем број [[Донски Козаци]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.huffingtonpost.com/dmitry-tymchuk/putin-ukraine-separatists_b_5274906.html|title=Putin's Tourists Enter Ukraine &#124; Dmitry Tymchuk|date=6 May 2014|work=HuffPost|access-date=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците продолжиле да ја заземаат канцеларијата на обвинителот во [[Севјеродонецк]] на 7 мај. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://potok.ua/2014/05/08/severodoneck-separatisty-zaxvatili-zdanie-prokuratury.html|title=Северодонецк: сепаратисты захватили здание прокуратуры " ИИИ "Поток" &#124; Главные новости дня|publisher=Potok.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513011556/http://potok.ua/2014/05/08/severodoneck-separatisty-zaxvatili-zdanie-prokuratury.html|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Следниот ден, поддржувачите на [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] ги зазеле владините згради во [[Старобилск]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.obzor.lg.ua/news/starobelsk35698|title=КИУ: Вчера в Старобельске штурмовали райгосадминистрацию|publisher=OBZOR.lg.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513052246/http://www.obzor.lg.ua/news/starobelsk35698|archive-date=13 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> По владината контраофанзива како дел од „Антитерористичката операција“ во Донечката Област на 2-3 мај, бунтовниците биле протерани од окупираната зграда на СБУ во Краматорск. И покрај ова, украинските трупи брзо се повлекле од градот од непознати причини, а сепаратистите брзо ја вратиле контролата. Спорадични борби продолжиле до 5 јули, кога бунтовниците се повлекле од Краматорск. <ref name="BBCkramawith">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28177020|title=Donetsk rebels in mass withdrawal|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> [[Податотека:Standoff_between_locals_and_Ukrainian_forces_in_Mariupol,_9_May_2014_(3).jpg|мини|Престрелка меѓу проруските активисти и украинските сили во [[Мариупол]], 9 мај 2014 година]] Рано наутро на 7 мај, Националната гарда ја вратила градската администрација во Мариупол по жестоките борби со бунтовниците во текот на ноќта. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com//news/world/ukrainian-forces-retake-city-hall-in-eastern-port-of-mariupol/article18505621/?click=dlvr.it|title=Putin cools rhetoric, but NATO disputes claims of troop pullback|date=7 May 2014|work=The Globe and Mail|access-date=14 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140515123018/http://www.theglobeandmail.com/try-it-now/?articleId=18505621|archive-date=15 May 2014|location=Toronto}}</ref> Антивладините демонстранти изјавиле дека владините сили употребиле солзавец за време на операцијата, што резултирало со повреди кога демонстрантите се обиделе повторно да ја окупираат зградата откако Националната гарда се повлекла. <ref name="ada242daw">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-mariupol-idAFKBN0DN0XF20140507|title=Ukraine forces briefly occupy city hall in eastern Mariupol|last=Robinson|first=Matt|date=7 May 2014|work=Reuters|access-date=7 November 2020|language=en}}</ref> До утрото на 7 мај, знамето на ДНР повторно се веело над зградата. <ref name="ada242daw" /> Судирите меѓу владините сили и проруските групи ескалирале на почетокот на мај кога зградата на градската администрација накратко била повторно преземена од страна на [[Национална гарда на Украина|Украинската Национална гарда]]. Проруските сили брзо ја вратиле зградата. <ref name="aljazeera.com">{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/indepth/interactive/2014/05/timeline-ukraine-pro-russian-unrest-20145912017783471.html|title=Timeline: Ukraine's pro-Russian unrest|last=Varshalomidze|first=Tamila|date=26 June 2014|access-date=27 November 2015|publisher=Al Jazeera}}</ref> Потоа милитантите започнале напад врз локална полициска станица, што ја натерало украинската влада да испрати воени сили. Престрелките меѓу војниците и локалните демонстранти предизвикало зградата на градската администрација да биде запалена. Владините сили не биле успешни во протерувањето на проруските сили, што само дополнително ги разгорело тензиите во Мариупол. Украинските трупи започнале уште еден напад врз бунтовниците во Мариупол на 9 мај. Полициска зграда окупирана од бунтовници била запалена од владините сили, предизвикувајќи бунтовниците да побегнат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/mariupol-police-station-fire-21-3518352|title=21 dead as Ukraine police station set on fire in a bid to drive out pro-Russians|last=Keegan|first=Simon|date=9 May 2014|work=Daily Mirror|accessdate=26 August 2014}}</ref> Министерот за внатрешни работи Аваков изјавил дека 60 бунтовници ја нападнале полициската зграда, а не украинските трупи и дека полицијата и другите владини сили успеале да ги одбијат бунтовниците. Помеѓу шест и дваесет милитанти биле убиени, заедно со еден полицаец. <ref name="newsinfo">{{Наведени вести|url=http://newsinfo.inquirer.net/601080/at-least-7-dead-in-southeastern-ukraine-port-city|title=At least 7 dead in southeastern Ukraine port city|date=10 May 2014|work=Philippine Daily Inquirer|access-date=26 August 2014}}</ref> Четири милитанти биле заробени, а пет полицајци биле ранети. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/may/09/ukraine-crisis-mariupol-police-station|title=Ukraine crisis: 'three people killed' in fighting at Mariupol police station|date=9 May 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> За време на борбите, проруските демонстранти заплениле еден оклопен транспортер, а потоа го барикадирале центарот на градот со гуми. Истиот ден, сепаратистите кои се обидувале да ги разоружаат украинските трупи во близина на Донецк биле пречекани со предупредувачки истрели, а 100 биле приведени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unn.com.ua/uk/news/1340433-za-donetskom-viyskovi-zatrimali-blizko-sotni-separatistiv|title=By Donetsk military detained about a hundred separatists|date=9 August 2013|publisher=Unn.com.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509234730/https://www.unn.com.ua/uk/news/1340433-za-donetskom-viyskovi-zatrimali-blizko-sotni-separatistiv|archive-date=9 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Исто така, неименуван свештеник на [[Украинска Православна Црква - Московски Патријархат|УПЦ-МП]] се обидел да преговара со сепаратистите во близина на Дружкивка, но подоцна бил убиен откако бил застрелан осум пати. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/news/politics/1670990-terroristy_ubili_pravoslavnogo_svyashchennika_smi.htm|title=Террористы убили православного священника – СМИ|last=ЛIГАБiзнесIнформИнформационное агентство|date=9 May 2014|publisher=News.liga.net|accessdate=26 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-orthodox-church-confirms-priest-murdered-in-donetsk-region-347180.html|title=Ukrainian Orthodox Church confirms priest murdered in Donetsk region|date=10 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902042404/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-orthodox-church-confirms-priest-murdered-in-donetsk-region-347180.html|archive-date=2 September 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> === Мај 2014: борби по референдумот === [[Податотека:Karlovka_23_May_2014.jpg|мини|Црквата „Свето Богојавление“ во Карловка на 23 мај, со чаури од куршуми на асфалтот во преден план.]] На 12 мај било објавено дека, по [[Референдуми за статусот на Донбас (2014)|референдумот за локална автономија]], водачот на Донбаската народна милиција, [[Игор Гиркин]], се прогласил за „врховен командант“ на Донбаската народна република. Во својот декрет, тој побарал сите војници стационирани во регионот да му се заколнат на верност во рок од 48 часа и изјавил дека сите преостанати украински војници во регионот ќе бидат „''уништени на лице место''“. Потоа, тој побарал од [[Русија|Руската Федерација]] воена поддршка за заштита од „''заканата од интервенција на НАТО''“ и „''геноцид''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.businessweek.com/news/2014-05-12/russia-signals-respect-for-ukraine-s-separatist-referendums|title=Ukraine Rebels Seek to Join Russia as Gas Deadline Is Set|last=Daryna Krasnolutska|date=12 May 2014|work=Bloomberg Business Week|access-date=12 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513065029/http://www.businessweek.com/news/2014-05-12/russia-signals-respect-for-ukraine-s-separatist-referendums|archive-date=13 May 2014|last2=Kateryna Choursina|last3=Anton Doroshev}}</ref> [[Павел Губарев]], претседател на Донбаската народна република, вовел воена состојба на 15 мај и се заколнал на „тотално уништување“ на украинските сили доколку не се повлечат од Донбас до 21:00 часот. Слично на тоа, претседателот на Луганската народна република, [[Валериј Болотов]], прогласил воена состојба на 22 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.rttnews.com/2326351/11-ukrainian-soldiers-killed-in-attack-by-pro-russian-separatists-in-east.aspx?type=gn|title=11 Ukrainian Soldiers Killed in Attack By Pro-Russian Separatists in East|date=22 May 2014|access-date=26 August 2014|publisher=Rttnews.com}}</ref> Магнатот за челик со седиште во Донецк, [[Ринат Ахметов]], ги повикал своите 300.000 вработени во регионот Донецк на „''митинг против сепаратистите''“ на 20 мај. Сирени се огласиле напладне во неговите фабрики за да го означат почетокот на митингот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/ukrainian-tycoons-calls-for-rallies-against-separatists-go-largely-unheeded/2014/05/20/567deaae-e00e-11e3-9743-bb9b59cde7b9_story.html|title=Ukrainian tycoon's calls for rallies against separatists go largely unheeded|date=20 May 2014|work=The Washington Post|access-date=20 May 2014}}</ref> Таканаречен „Марш на мирот“ се одржал во [[Донбас Арена|Донбас Арената]] во градот [[Донецк]], придружен со автомобили што свиреле со сирени напладне. [[BBC News]] и ''[[Украинска правда]]'' објавиле дека некои возила биле нападнати од сепаратисти и дека вооружени лица ги предупредиле канцелариите на неколку градски такси услуги да не учествуваат. На 16 мај, работниците во челичарницата „Метинвест“, заедно со локалната полиција и безбедносните сили, ги избркале бунтовниците од градската администрација и другите окупирани владини згради во градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-pro-russian-insurgents-retreat-from-buildings-in-mariupol-1.2644943|title=Ukraine: Pro-Russian insurgents retreat from buildings in Mariupol|date=16 May 2014|access-date=26 August 2014|publisher=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref> Повеќето бунтовници го напуштиле градот, а за малкуте што останале се вели дека останале невооружени. И покрај ова, седиштето на Донечката Народна Република останало недопрено, а проруските демонстранти сè уште можеле да се видат пред изгорената градска администрација. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2014/05/18/world/europe/mariupol-urkraine-leadership-vacuum/|title=Who's in charge here? In one eastern Ukrainian city, answer isn't clear|last=Richard Allen Greene|date=19 May 2014|access-date=4 June 2015|publisher=CNN}}</ref> Како одговор на одбивањето на Ахметов да плати даноци на Донечката Народна Република, на 20 мај претседателот на Државниот совет на ДНР, [[Денис Пушилин]], објавил дека Републиката ќе се обиде да го национализира имотот на Ахметов. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/05/20/7025874/|date=20 May 2014|access-date=30 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:Сепаратисти відповіли Ахметову оголошенням "націоналізації"|trans-title=Separatists responded to Akhmetov with an announcement of "nationalisation"}}</ref> На 25 мај, помеѓу 2.000 и 5.000 демонстранти марширале до вилата на Ахметов во градот Донецк и побарале национализација на имотот на Ахметов, скандирајќи „''Ахметов е непријател на народот''!“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/733219|title=Donetsk republic, Akhmetov's reps fail to agree on his companies' nationalization|date=25 May 2014|access-date=27 May 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> [[Податотека:Volnovakha_checkpoint_attack.png|мини|Напад на контролниот пункт Волноваха, 22 мај 2014 година]] На 22 мај, 18 украински војници биле убиени за време на напад на бунтовниците врз контролен пункт на армијата во близина на градот [[Волнаваха]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-army-death-toll-in-volnovakha-soars-to-18-349005.html|title=Ukrainian army death toll in Volnovakha soars to 18|date=23 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523225452/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-army-death-toll-in-volnovakha-soars-to-18-349005.html|archive-date=23 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Три оклопни транспортери и неколку камиони биле уништени во нападот, додека еден бунтовник бил убиен. <ref>{{Наведени вести|url=http://bigstory.ap.org/article/russian-trains-planes-move-army-away-ukraine|title=AP journalists see 11 dead at Ukraine checkpoint|date=22 May 2014|access-date=22 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140522123057/http://bigstory.ap.org/article/russian-trains-planes-move-army-away-ukraine|archive-date=22 May 2014|agency=Associated Press}}</ref> Истиот ден, конвој составен од 100 војници се обидел да премине мост кај Рубижне, Луганска област, и да напредува на територијата што ја држат бунтовниците. Тие биле нападнати од заседа од група од помеѓу 300 и 500 бунтовници. По борбите што траеле во текот на целиот ден, војниците биле принудени да се повлечат. За време на борбите биле убиени помеѓу два и четиринаесет војници и помеѓу седум и дваесет бунтовници. Три пешадиски борбени возила на армијата и еден камион биле уништени, а уште три оклопни возила биле заробени од бунтовниците.<ref name="KyivPost26May14">[http://www.kyivpost.com/multimedia/photo/burned-houses-military-vehicles-remain-after-fierce-fight-in-luhansk-oblast-that-killed-at-least-nine-people-on-may-22-349531.html Kyiv Post], ''Burned houses, military vehicles remain after a fierce fight in Luhansk Oblast that killed at least nine people on 22 May'', by [[Anastasia Vlasova (journalist)|Anastasia Vlasova]] and Oksana Grytsenko, 26 May 2014. This article is currently [29 June 2014] entitled: ''Reconstructing the deadly 22 May firefight near the Siversky Donets River in Luhansk Oblast'' on the newspaper website.</ref> <ref name="npr.org">{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303749904579579601942418022|title=Putin Promises To Respect Ukraine's Election|last=Alpert|first=Lukas I.|date=23 May 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=14 October 2014}}</ref> Министерството за внатрешни работи изјавило дека некои бунтовници се обиделе да влезат во Луганската област од Русија, но биле одбиени од граничната полиција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/news/2014-05-22/ukraine-deaths-in-clashes-with-pro-russian-separatists/5472190|title=Ukraine crisis: Seventeen killed in clashes with pro-Russian separatists near Donetsk – ABC News (Australian Broadcasting Corporation)|date=22 May 2014|publisher=Australian Broadcasting Corporation|accessdate=26 August 2014}}</ref> По декларацијата на Павел Губарев за основање на „ Партијата Нова Русија“ на 22 мај, претставниците на републиките Донецк и Луганск потпишале договор за создавање на [[Конфедерација|конфедеративната]] држава [[Новорусија (конфедерација)|Нова Русија]]. Сепаратистите планирале да ги вклучат поголемиот дел од јужните и источните региони на Украина во новата конфедерација, вклучувајќи ги клучните градови [[Харков]], [[Херсон]], [[Днепар (град)|Днепар]], [[Николаев]], [[Запорожје]] и [[Одеса]]. Потпишаната декларација ја утврдило позицијата на руското православие како државна религија и намерата за национализација на клучните индустрии. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/welcome-to-new-russia/|title=Welcome to New Russia|last=Babiak|first=Mat|date=22 May 2014|work=Ukrainian Policy|access-date=16 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523114538/http://ukrainianpolicy.com/welcome-to-new-russia/|archive-date=23 May 2014}}</ref> [[Податотека:NAF_checkpoint_in_Semenivka.png|десно|мини|Сепаратисти од „ 1-виот Славјански баталјон “ во Семеновка со знамето на „Нова Русија“ (''Новорусија'') во јуни 2014 година]] Единица на провладиниот баталјон Донбас, доброволна паравоена единица, направила обид да напредува кон сепаратистички контролен пункт во близина на селото Карливка, северозападно од градот Донецк, на 23 мај. <ref name="battalionambushed">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-donbas-battalion-ambushed-in-donetsk-oblast-village-at-least-one-killed-349026.html|title=Ukrainian Donbas Battalion ambushed in Donetsk Oblast village; at least five killed|last=Mark Rachkevych|date=23 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523183136/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-donbas-battalion-ambushed-in-donetsk-oblast-village-at-least-one-killed-349026.html|archive-date=23 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Тие биле нападнати од група од 150 до 200 сепаратисти, поддржани од еден од заробените оклопни транспортери. Провладината паравоена единица била опкружена од сепаратистите и била побројна шест спрема еден сè додека борците поврзани со националистичкиот [[Десен Сектор|Десен сектор]] не ги пробиле сепаратистичките линии за да им дозволат на некои членови на групата да избегаат. Петмина припадници на баталјонот Донбас биле убиени, заедно со четворица сепаратисти. Дваесет припадници на провладините паравоени сили биле ранети, а најмалку четворица биле заробени. Вклученоста на Десен Сектор била оспорена од раководството на баталјонот Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://zn.ua/UKRAINE/is-batalon-donbass-otricaet-uchastie-pravogo-sektora-v-stolknoveniyah-pod-karlovkoy-23-maya-145716_.html|title=ИС: Батальон "Донбасс" отрицает участие "Правого сектора" в столкновениях под Карловкой 23 мая – Украина|last=публикация Дмитрия Тымчука.|publisher=zn.ua|accessdate=12 June 2014}}</ref> Прорускиот лидер [[Игор Безлер]] изјавил дека ги погубил сите заробени паравоени сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/05/23/7026275/|title="Бєс" Заявив Командиру "Донбасу", Що Вбив Усіх Полонених|work=Ukrainska Pravda|accessdate=26 August 2014}}</ref> Друг сепаратистички лидер потврдил дека четворица од нивните борци биле убиени, а исто така изјавил дека загинале десет провладини паравоени сили и двајца цивили. Во текот на истиот ден, двајца проруски сепаратисти биле убиени за време на нападот на провладината паравоена група „Украински баталјон“ врз окупирана зграда на локалната самоуправа во [[Торез]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?two_killed_and_two_more_wounded_in_torez_donetsk_regional_administration_reports&objectId=446161&lang=en|title=Two killed and two more wounded in Torez, Donetsk regional administration reports|publisher=24tv.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528041115/http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?two_killed_and_two_more_wounded_in_torez_donetsk_regional_administration_reports&objectId=446161&lang=en|archive-date=28 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> === Ескалација во мај и јуни 2014 година === ==== Прва битка за Донечкиот аеродром ==== Утрото на 26 мај, 200 проруски бунтовници, вклучувајќи ги и членовите на баталјонот Восток, го зазеле главниот терминал на [[Донечки меѓународнен аеродром|меѓународниот аеродром]] во [[Донецк]], поставиле блокади на патот околу него и побарале владините сили да се повлечат. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/05/28/world/europe/ukraine.html|title=Dozens of Separatists Killed in Ukraine Army Attack|last=A. Roth and S. Tavernise|date=27 May 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2014}}</ref> Набргу по објавувањето на овие барања, Украинската национална гарда им издала ултиматум на сепаратистите, барајќи од нив да се предадат. Ова подоцна било одбиено. Владините сили потоа започнале напад врз сепаратистичките позиции на аеродромот со падобранци и воздушни напади. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnn.com/2014/05/27/world/europe/ukraine-crisis/index.html|title=Ukraine: Fighting closes Donetsk airport, claims dozens of lives|last=Paton Walsh|first=Nick|date=27 May 2014|access-date=13 November 2019|publisher=CNN|last2=Smith-Spark|first2=Laura}}</ref> Владините сили користеле напаѓачки хеликоптери. Тие пукале преку противвоздушен топ. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainians-vote-in-momentous-may-25-election-to-pick-nations-fifth-president-live-updates-349211.html|title=Ukrainian army battles Kremlin-backed separatists in Donetsk; at least one civilian killed in crossfire|date=26 May 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Се проценува дека 40 бунтовници загинале во борбите, а некои цивили биле затекнати во вкрстен оган. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-fighting-idUKKBN0E70N820140527|title=Reuters Fighting rages in Ukraine eastern city, dozens dead|last=Zawadzki|first=Sabina|date=27 May 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202121518/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-fighting-idUKKBN0E70N820140527|archive-date=2 December 2016}}</ref> Помеѓу 15 и 35 бунтовници биле убиени во еден инцидент со пријателски оган, кога два камиони што превезувале ранети борци од аеродромот биле нападнати од бунтовници, мешајќи ги со украинските сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-i-was-a-separatist-fighter/25455466.html|title=Interview: I Was A Separatist Fighter In Ukraine|last=Shakirov|first=Mumin|date=2014-07-13|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|accessdate=2019-09-11}}</ref> За време на борбите на аеродромот, „[[Дружба Арена]]“ во градот Донецк била ограбена од проруски бунтовници, кои ја ограбиле зградата и уништиле опрема за надзор, а потоа ја запалиле. <ref name="reut27">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighting-idUSKBN0E70OA20140527|title=Fighting rages in eastern Ukraine city, dozens dead|date=27 May 2014|work=Reuters}}</ref> Истовремено, полицијата во Донецк соопштила дека бунтовниците убиле двајца полицајци во блискиот град Хорливка. ''„Москва Тајмс“'' објавил дека двајцата мажи биле погубени затоа што „''ја прекршиле својата заклетва кон Донечката Народна Република''“. Бунтовниците поврзани со Луганската Народна Република нападнале единица на украинската Национална гарда во раните утрински часови на 28 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.enca.com/world/ukraine-forces-attacked-suffer-losses-lugansk|title=Ukraine forces attacked, suffer losses in Lugansk|date=28 May 2014|access-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140529152546/http://www.enca.com/world/ukraine-forces-attacked-suffer-losses-lugansk|archive-date=29 May 2014|publisher=ENCA}}</ref> [[Михајло Ковал]], министерот за одбрана, на 30 мај изјавил дека украинските владини сили „''целосно ги исчистиле''“ бунтовниците од јужните и западните делови на Донечката Област и северниот дел на Луганската Област. <ref>{{Наведени вести|url=https://au.news.yahoo.com/world/a/23991750/ukraine-completely-clears-part-of-separatist-east-from-rebels/|title=Ukraine completely clears part of separatist east from rebels – Yahoo!7|date=30 May 2014|access-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531110011/https://au.news.yahoo.com/world/a/23991750/ukraine-completely-clears-part-of-separatist-east-from-rebels/|archive-date=31 May 2014|publisher=Yahoo! News}}</ref> Во меѓувреме, внатрешен државен удар го заменил раководството на Донечката Народна Република, а некои тела на руски борци убиени во битката на аеродромот биле репатрирани во Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10863933/Ukraines-rebels-in-crisis-after-Donetsk-coup.html|title=Ukraine's rebels in crisis after Donetsk 'coup'|last=Oliphant|first=Roland|date=29 May 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=12 June 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10863933/Ukraines-rebels-in-crisis-after-Donetsk-coup.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> ==== Опсада на граничниот премин Луганск ==== Двајца сепаратисти биле убиени во престрелка со украинските граничари на 31 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/05/31/i-was-held-at-gunpoint-by-ukraine-rebels.html|title=I Was Held at Gunpoint by Ukraine Rebels|last=Anna Nemtsova|date=31 May 2014|work=The Daily Beast|access-date=26 August 2014|publisher=Thedailybeast.com}}</ref> Два дена подоцна, пет сепаратисти биле убиени кога 500 сепаратисти нападнале граничен пункт во Луганската Област. Единаесет граничари и осум сепаратисти биле ранети за време на борбите, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jun/02/pro-russion-rebels-killed-in-attack-on-east-ukraine-border-base|title=Ukraine: pro-Russia rebels killed attempting to storm border guard base|last=Luke Harding and agencies in Luhansk|date=2 June 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> во кои загинал и еден цивил. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-luhansk-violence-idUKKBN0EE25420140603|title=Fog of war falls heavy after violence in eastern Ukraine region|last=Thomas Grove|date=3 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170321075942/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-luhansk-violence-idUKKBN0EE25420140603|archive-date=21 March 2017}}</ref> ==== Воздушен напад на Луганск на 2 јуни ==== [[Податотека:Луганська_ОДА_після_удару.jpg|мини|Штета на зградата на [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]] во Луганск на 2 јуни 2014 година]] На 2 јуни, осум лица биле убиени, а повеќе од 20 биле ранети во серија експлозии што ја погодиле окупираната зграда на [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]] во градот Луганск. <ref name="CNN-2014-06-03">{{Наведување|last=Magnay|first=Diana|title=Air attack on pro-Russian separatists in Luhansk kills 8, stuns residents|date=3 June 2014|url=https://edition.cnn.com/2014/06/03/world/europe/ukraine-luhansk-building-attack/index.html?hpt=hp_c1|publisher=CNN|access-date=4 June 2014|last2=Tom Lister}}</ref> Сепаратистите го обвиниле инцидентот за воздушен напад на владата, додека украинските власти го негирале ова и тврделе дека експлозиите биле предизвикани од залутан проектил земја-воздух испукан од бунтовниците. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ewn.co.za/2014/06/02/Two-killed-in-Ukraine-explosion|title=At least two killed in Ukraine explosion|date=2 June 2014|publisher=Ewn.co.za|accessdate=26 August 2014}}</ref> [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ) објавила извештај следниот ден, наведувајќи дека врз основа на „''ограничено набљудување''“, тие веруваат дека експлозијата е предизвикана од воздушен напад, поддржувајќи ги тврдењата на сепаратистите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/heavy-fighting-in-eastern-ukraine-as-government-restarts-active-phase-of-anti-terror-operation-350453.html|title=Two Ukrainian troops killed in battles with insurgents on 3 June; OSCE says Luhansk blast on June 2 likely caused by airstrike (UPDATES, VIDEO)|last=Christopher J. Miller|date=3 June 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Истрагата на CNN пронашла јасни докази дека нападот дошол од воздух, а моделот на кратерите покажал употреба на стандардна опрема на [[Су-25]], ловец за копнен напад, и [[Су-27]] - двата борбени авиони управувани од Украина. Иако [[Русија|Руската Федерација]] го користи и Сухој Су-27, тој не бил споменат во вестите на CNN како можност. [[Радио Слободна Европа|Радио Слободна Европа,]] исто така, заклучил дека „''И покрај негирањата, сите докази за смртоносна експлозија укажуваат на Киев''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-unspun-luhansk-blast/25410384.html|title=Despite Denials, All Evidence For Deadly Explosion Points To Kyiv|date=4 June 2014|access-date=4 May 2017|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> CNN соопштил дека ова е прв пат цивили да бидат убиени во напад на украинските воздухопловни сили за време на проруските немири во Донбас во 2014 година. Следниот ден, [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] прогласила тридневна жалост во градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://vesti-ukr.com/donbass/54943-bolotov-objavil-v-luganske-trehdnevnyj-traur-po-pogibshim|title=Болотов объявил в Луганске трехдневный траур по погибшим (Bolotov declared a three-day mourning over the killed in Luhansk)|date=3 June 2014|work=Вести vesti-ukr|access-date=28 May 2017}}</ref> ==== Продолжување на борбите ==== [[Податотека:2014-06-03._Протесты_в_Донецке_015.JPG|мини|Припадници на баталјонот Восток ја демонтираат барикадата во Донецк, [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]], на 3 јуни 2014 година.]] Владите сили уништиле сепаратистичко упориште во Семеновка и ја вратиле контролата врз [[Лиман (град)|Красниј Лиман]] на 3 јуни. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine-abroad/northern-donetsk-region-cleared-of-insurgents-part-of-luhansk-region-border-closed-350518.html|title=Northern Donetsk region cleared of insurgents, part of Luhansk region border closed|date=3 June 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Двајца војници биле убиени во борбите, а четириесет и пет биле ранети, со спротивставени извештаи за загубите на бунтовничката страна. <ref name="conflicting">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2014/06/04/world/europe/ukraine-crisis/|title=Conflicting accounts in heightened eastern Ukraine fighting|date=4 June 2014|access-date=14 October 2014|publisher=CNN}}</ref> Според владини извори, 300 бунтовници биле убиени, а 500 ранети, но бунтовниците рекле дека изгубиле помеѓу 10 и 50. Бунтовниците изјавиле дека најмалку 25 биле убиени додека биле во болница во Красниј Лиман. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/734712|title=Ukrainian troops kill more than 25 people in Krasny Liman hospital|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150921231820/http://tass.ru/en/world/734712|archive-date=21 September 2015|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Двете страни ги негирале извештаите на другата страна за битката, а извештаите не биле независно потврдени. Следниот ден, бунтовниците го зазеле опколениот граничен пункт во Луганск (запленувајќи огромни количини муниција) и база на Националната гарда во близина на градот Луганск. Во борбите во овие области загинале шест бунтовници, а тројца владини војници биле ранети. Друг граничен пункт бил заземен од бунтовниците во [[Свердловск (Украина)|Свердловск]]. Базата на Националната гарда паднала откако на гардистите им снемало муниција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://globalnews.ca/news/1373185/6-militants-killed-3-ukrainian-troops-injured/|title=6 militants killed, 3 Ukrainian troops injured in Luhansk|last=Qena|first=Nebi|date=4 June 2014|publisher=Globalnews.ca|accessdate=26 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/militants-killed-ukrainian-troops-injured-23984915|title=Rebels Seize 3 Government Bases in Eastern Ukraine|date=22 August 2014|work=ABC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20140604202112/https://abcnews.go.com/International/wireStory/militants-killed-ukrainian-troops-injured-23984915|archive-date=4 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Друг граничен пункт бил нападнат на 5 јуни, во селото [[Маринивка (Донечка Област)|Маринивка]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/thomson-reuters/140606/separatists-eastern-ukraine-attack-border-post|title=Separatists kill member of Ukrainian special forces|date=6 June 2014|work=GlobalPost|publisher=Globalpost.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607133444/http://www.globalpost.com/dispatch/news/thomson-reuters/140606/separatists-eastern-ukraine-attack-border-post|archive-date=7 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Владини претставници изјавиле дека меѓу 15 и 16 бунтовници се убиени, а дека пет војници биле повредени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/06/ukraine-says-15-rebels-killed-border-clash-2014667936400443.html|title=Ukraine says 15 rebels killed in border clash – Europe|publisher=Al Jazeera|accessdate=12 June 2014}}</ref> Престрелка меѓу соперничките сепаратистички групи во градот Донецк се случила на 7 јуни, во близина на Донечката Народна Република. Потпретседателот на Донечката Народна Република, Максим Петрухин, бил убиен во борбите, а претседателот [[Денис Пушилин]] бил ранет. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/06/7/7028405/|title=У Донецьку застрелили помічника головного місцевого терориста. Пушиліна поранено &#124; Українська правда|date=7 June 2014|work=Ukrainska Pravda|accessdate=12 June 2014}}</ref> ==== Упад на руски тенкови ==== Украинските власти изјавиле дека Русија им дозволила на тенковите да ја преминат руско-украинската граница во Донечката Област на 11 јуни. Министерот за внатрешни работи [[Арсен Аваков]] изјавил дека „''забележавме како минуваат колони со оклопни транспортери, други оклопни возила и артилериски оружја, како и тенкови кои, според нашите информации, ја преминале границата и утрово биле во Снижне''“. Тој продолжил велејќи дека украинските сили уништиле дел од колоната и дека борбите сè уште се во тек. Дописниците на [[Ројтерс]] потврдиле присуство на три тенкови во градот Донецк, а Бирото за разузнавање и истражување на американскиот [[Стејт департмент|Стејт департмент,]] исто така, соопштило дека Русија навистина испратила тенкови, заедно со друго тешко оружје, до сепаратистите во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-idUSKBN0EN1KS20140612|title=Ukraine accuses Russia of letting rebels bring in tanks|last=Zinets|first=Natalia|date=12 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014}}</ref> Се вели дека испратеното оружје вклучувало: колона од три тенкови [[Т-64]], неколку повеќекратни ракетни лансери [[БМ-21 Град]] и други воени возила. „''Русија ќе тврди дека овие тенкови се земени од украинските сили, но ниедна украински тенковска единица не дејствувала во таа област''“, се вели во соопштението на [[Стејт департментот]]. „''Уверени сме дека овие тенкови дошле од Русија''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/06/14/world/europe/russia-has-sent-tanks-to-ukraine-rebels-us-says.html?emc=edit_na_20140613&nlid=13240517|title=Russia Has Sent Tanks to Ukraine Rebels, U.S. Says|last=Gordon|first=Michael R.|date=13 June 2014|work=The New York Times}}</ref> [[Претседателски избори во Украина (2014)|Новоизбраниот]] украински претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека е „неприфатливо“ тенковите да влезат во Украина. Русија ги нарекла извештаите „''уште една лажна информација''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27815441|title=Ukraine says 'Russian tank incursion' unacceptable|date=12 June 2014|publisher=BBC|accessdate=26 August 2014}}</ref> Сепак, трите тенкови подоцна биле забележани како се движат низ [[Макиевка]] и [[Торез]], веејќи го [[Знаме на Русија|знамето на Руската Федерација]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hromadske.tv/society/rosiiski-tanki-vzhe-v-makiyivtsi/|title=Російські танки вже в Макіївці|publisher=Hromadske.tv|archive-url=https://web.archive.org/web/20140614045414/http://www.hromadske.tv/society/rosiiski-tanki-vzhe-v-makiyivtsi/|archive-date=14 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците потврдиле дека набавиле три тенкови, но водачите одбиле да објаснат како ги набавиле; еден милитант им кажал на новинарите дека потекнуваат „''од воен магацин''“. <ref name="BBC News T6413614">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27829773|title=Ukraine crisis: Kiev forces win back Mariupol|date=13 June 2014|publisher=BBC|accessdate=26 August 2014}}</ref> Претседателот на ДНР, [[Денис Пушилин]], изјавил дека трите тенкови ќе бидат стационирани во градот Донецк и дека тие им даваат на неговите сили „''барем малку надеж за одбрана [на Донецк] бидејќи тешкото оружје веќе се користи против нас''“. Константин Машовец, поранешен функционер на украинското Министерство за одбрана, изјавил дека тенковите веројатно биле запленети од руските сили на [[Република Крим|Крим]] пред да се упатат кон континентална Украина. Антон Герашченко, советник на Арсен Аваков, потврдил на брифинг во [[Киев]] дека тенковите некогаш биле во посед на вооружените сили на Украина во [[Крим (полуостров)|Крим]] и дека биле префрлени по море во Русија пред да ја преминат границата со Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mashable.com/2014/06/13/ukraine-seize-port-city-russia-separatists/|title=Ukrainian Forces Seize Crucial Port City From Pro-Russia Separatists|last=Miller|first=Christopher|date=13 June 2014|publisher=Mashable.com|accessdate=26 August 2014}}</ref> [[Податотека:2014-06-12._War_in_Donbass_20.JPG|мини|[[БТР-80]] во украинска служба, 12 јуни 2014 година]] Ден по упадот со тенкови, тројца војници биле убиени кога биле нападнати од бунтовници во [[Степанивка]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10899655/US-accuses-Russia-of-sending-rocket-launchers-to-Ukraine-rebels.html|title=US accuses Russia of sending rocket launchers to Ukraine rebels|date=14 June 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=26 August 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10899655/US-accuses-Russia-of-sending-rocket-launchers-to-Ukraine-rebels.html|archive-date=11 January 2022|agency=[[Agence France-Presse]]|location=London}}</ref> Жестоките борби продолжиле во текот на утрото на 13 јуни, кога владата започнала нов напад врз бунтовниците во Мариупол. Украинските трупи успеале да го вратат градот и го прогласиле за „''привремен главен град''“ на Донечката Област сè додека владата не ја врати контролата врз градот Донецк. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.sky.com/story/1281593/ukraine-troops-storm-rebel-held-buildings|title=Ukraine Troops Storm Rebel-Held Buildings|date=13 June 2014|publisher=BSkyB|accessdate=26 August 2014}}</ref> Украинските трупи ја презеле контролата врз Мариупол на 13 јуни со помош на Националната гарда. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-crisis-government-troops-recapture-port-city-of-mariupol-1.2674375|title=Ukraine crisis: Government troops recapture the port city of Mariupol|date=13 June 2014|access-date=5 July 2014|publisher=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref> Штабот на ДНР бил освоен, а Мариупол бил прогласен за привремен главен град на Донечката Област, наместо градот Донецк, кој бил окупиран од сепаратистите. Во меѓувреме, договорот меѓу министерот за внатрешни работи, Арсен Аваков, и претседателот на ДНР, Денис Пушилин, со цел да се создаде прекин на огнот и да им се овозможи на цивилите да избегаат од насилството во Славјанск, не успеало, бидејќи двете страни се обвинувале меѓусебно за започнување нови напади. Следното утро, конвој граничари бил нападнат од бунтовници додека минувал покрај Мариупол, при што загинале најмалку петмина од граничарите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.0629.com.ua/news/555391/v-mariupole-na-post-mostu-rasstrelali-kolonnu-pogranicnikov-est-pogibsie-fotovideo|title=В Мариуполе на пост-мосту расстреляли колонну пограничников. Есть погибшие (ФОТО+ВИДЕО)|work=0629.com.ua – Сайт города Мариуполя}}</ref> ==== Соборување на Иљушин Ил-76 ==== [[Воздухопловни сили на Украина|Украинскиот авион]] „[[Иљушин Ил-76]] МД“ бил соборен од силите поврзани со [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] на 14 јуни. <ref name="shootdown">{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukrainian-transport-plane-shot-down-by-pro-russian-separatists-in-luhansk-1402736354|title=Dozens Killed as Ukrainian Transport Plane Is Shot Down by Rebels in Luhansk|last=Kolyandr|first=Alexander|date=14 June 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=27 June 2014}}</ref> Авионот се подготвувал за слетување на [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]] и превезувал војници и опрема од непозната локација. Сите 49 лица во него загинале. Во меѓувреме, два тенкови Т-72 влегле во Донецк, а на воен контролен пункт во Луганск избувнало престрелка, која траела два дена. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.info/politics/930099-terrorists-drove-two-russian-tanks-t-72-to-donetsk-nsdc-representative.html|title=Terrorists drove two Russian tanks T-72 to Donetsk – NSDC representative: UNIAN news|date=18 June 2014|publisher=Unian.info|accessdate=8 July 2014}}</ref> ==== Битка кај Јампил ==== Доцна на 19 јуни, во градот [[Јампил (Донечка Област)|Јампил]], во близина на градот Красни Лиман, кој бил под контрола на владата, избувнала битка со тенкови и оклопни возила. До 4.000 бунтовници биле присутни во борбите, кои започнале, според бунтовниците, откако вооружените сили направиле обид да го освојат Јампил, <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-fighting-idINKBN0EU0S320140619|title=Ukraine rebels speak of heavy losses in battle against government troops|last=Vasovic|first=Aleksandar|date=19 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208082837/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-fighting-idINKBN0EU0S320140619|archive-date=8 December 2015}}</ref> со цел да се пробијат до [[Сиверск]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/736846|title=Ukrainian army using attack aviation, tanks to seize Yampol village|last=<%= item.timeFlag %>|access-date=26 August 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Според вооружените сили, таа започнала откако бунтовниците направиле обид да го пробијат кордонот на владини трупи околу градот Красни Лиман, кој бил под контрола на владата. Битката била опишана како надминување „''во однос на силата и обемот на сè што се случило претходно''“ за време на војната Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27919047|title=Ukraine crisis: EU deal to be signed on 27 June|date=19 June 2014}}</ref> Вооружените сили употребиле и воздушни и артилериски напади во обидите да ги разбијат бунтовниците. <ref name="whitehouse">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/06/21/world/europe/ukraine.html?partner=rss&emc=rss&_r=1|title=As Ukraine Announces Cease-Fire, White House Points Finger at Russia|last=M. R. Gordon and D. M. Herszenhorn|date=20 June 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2014}}</ref> Битката продолжила и следниот ден. Во текот на ноќта, меѓу 7 и 12 војници биле убиени, а меѓу 25 и 30 биле ранети. Вооружените сили соопштиле дека убиле 300 бунтовници, но ова не било независно потврдено, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/7-ukrainian-troops-killed-in-overnight-fighting/2014/06/20/9078b184-f847-11e3-8118-eae4d5b48c7d_story.html|title=7 Ukrainian troops killed, rebels operate tanks – The Washington Post|date=20 June 2014|work=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211184931/https://www.washingtonpost.com/world/europe/7-ukrainian-troops-killed-in-overnight-fighting/2014/06/20/9078b184-f847-11e3-8118-eae4d5b48c7d_story.html|archive-date=11 December 2018}}</ref> сепаратистите потврдиле само две смртни случаи и седум ранети на нивна страна. Бунтовниците, исто така, изјавиле дека уништиле еден тенк, неколку [[БМД-1]], а исто така собориле и бомбардер [[Сухој Су-25|Су-25]]. Украинската војска соопшти дека ја презеле контролата врз Јампил и Сиверск на 20 јуни, 20 часа пред едностраното примирје од страна на украинските сили, како дел од мировниот план од 15 точки на украинскиот претседател [[Петро Порошенко]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-military-free-yampil-in-donetsk-region-from-terrorists-nsdc-352725.html|title=Ukrainian military free Yampil in Donetsk Region from terrorists – NSDC|date=20 June 2014|work=Kyiv Post|access-date=20 June 2014}}</ref> Тие, исто така, признале дека сè уште имало жестоки борби во областа околу Јампил и селото Закитне. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.rbc.ua/rus/news/v-donetskoy-obl-siloviki-zanyali-seversk---oga-20062014171300|title=силовики заняли Северск, – ОГА|date=20 June 2014|work=Рбк-Украина|publisher=RBC News}}</ref> До тој момент, бројот на војници убиени во битката достигнал 13. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.france24.com/en/20140620-ukraine-week-long-ceasefire-fight-separatists-east-russia/|title=Ukraine declares week-long ceasefire in fight against separatists|date=20 June 2014|publisher=France 24|accessdate=14 October 2014}}</ref> За време на продолжените борби, милитантите дигнале во воздух мост над река во селото Закитне. === Јули 2014: офанзива на владата по прекинот на огнот === [[Податотека:Ukrainian_soldier_in_Sloviansk,_July_9,_2014.jpg|мини|Украински војник во Славјанск, јули 2014 година]] Откако завршило еднонеделното примирје прогласено од украинскиот претседател [[Петро Порошенко]], вооружените сили ги обновиле своите операции против бунтовниците на 1 јули. Гранатирањето се случило во Краматорск и Славјанск, а владините сили го вратиле граничниот премин во [[Должанск]], еден од трите главни гранични премини окупирани од сепаратистите. Владите сили, исто така, ги вратиле селата Брусивка и Стари Караван. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/01/ukraine-petro-poroshenko-goes-on-attack|title=Ukraine retakes border crossing from rebels as Poroshenko goes on attack|last=Luhn|first=Alec|date=1 July 2014|work=The Guardian|access-date=16 July 2014}}</ref> Истиот ден, бунтовниците во Луганск изјавиле дека ја презеле контролата врз [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/rebels-claim-control-over-luhansk-airport-354221.html|title=Rebels claim control over Luhansk airport|date=1 July 2014|work=Kyiv Post|agency=Interfax-Ukraine}}</ref> На 1 јули 2014 година во Донецк избувнала улична престрелка меѓу соперничките фракции на проруските милитанти, што резултирало со смртно рането едно лице, а уште две лица биле во критична состојба. Портпаролот на Министерството за внатрешни работи, Зорјан Шкирјакук, изјавил дека над 1.000 проруски бунтовници биле убиени во првиот ден по продолжувањето на непријателствата. <ref>{{Наведени вести|url=http://tsn.ua/politika/za-pershiy-den-vidnovlennya-ato-siloviki-znischili-ponad-1000-boyovikiv-357144.html|date=1 July 2014|access-date=25 November 2014|agency=TSN|language=uk|script-title=uk:За перший день відновлення АТО силовики знищили понад 1000 бойовиків|trans-title=In the first day of resumption of the ATO, security forces killed more than 1,000 militants}}</ref> ''Liga.net'', повикувајќи се на извор вклучен во владината воена операција, објавил дека над 400 бунтовници биле убиени во акција, но дека повисоките бројки објавени претходно не можеле да се потврдат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/articles/politics/2373601-posle_peremiriya_v_pervyy_den_ato_ubito_bolshe_400_boevikov.htm|date=2 July 2014|work=liga.net|language=ru|script-title=ru:Первые сутки возобновления АТО: потери, пленные, новое оружие|trans-title=First days of the resumption of ATO: losses, prisoners, new weapons|accessdate=6 March 2015}}</ref> Самите сепаратисти пријавиле само два смртни случаи во борбите кај [[Николаевка (Донечка Област)|Николаевка]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28139139|title=Russia and Ukraine 'agree steps' towards new truce|work=BBC News|access-date=14 October 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_apartment_building_in_Donetsk,_July_14,_2014.jpg|мини|Оштетена станбена зграда во Донецк, 14 јули 2014 година]] Бунтовниците нападнале граничен пункт во [[Новоазовск]] на 2 јули. За време на нападот, врз пунктот биле испукани минофрлачи, по што избувнале судири. Еден граничар бил убиен во борбите, а уште осум стражари биле повредени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/guard-killed-in-attack-on-border-post-ukraine-says/|title=Guard killed in attack on border post, Ukraine says|date=2 July 2014|publisher=Fox News}}</ref> Владите сили го вратиле градот [[Николаевка (Донечка Област)|Николаевка]], во близина на Славјанск, на 4 јули. Како резултат на тоа, група милитанти поврзани со ДНР пребегнале и се придружиле на украинската армија. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-govt-forces-take-control-of-village-near-sloviansk-avakov-354724.html|title=Ukraine government forces take control of village near Sloviansk – Avakov|date=4 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Како дополнителен удар врз бунтовниците, владините сили го вратиле упориштето [[Славјанск]] на 5 јули. <ref name="5BBC7">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28174104|title=Rebels abandon Sloviansk stronghold|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> Командантот на бунтовниците од ДНР, [[Игор Гиркин]], ја донел одлуката „''поради огромната бројна супериорност на непријателот''“, според премиерот на ДНР [[Александар Бородај]]. Тој рекол дека силите на ДНР се повлекле во [[Краматорск]], но [[BBC News]] објавил дека биле видени како ги напуштаат своите контролни пунктови во Краматорск. <ref name="5BBC7" /> Подоцна истиот ден, Бородај потврдил дека бунтовниците го напуштиле „''целиот северен сектор''“, вклучувајќи го и Краматорск, и се повлекле во градот [[Донецк]]. <ref name="BBCkramawith">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28177020|title=Donetsk rebels in mass withdrawal|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> По повлекувањето на силите на Гиркин во Донецк, тој ја презел контролата врз ДНР, заменувајќи ги претходните власти таму во она што било опишано како „[[државен удар]]“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.opendemocracy.net/en/odr/long-live-donetsk-peoples-republic/|title=Long live the Donetsk People's Republic!|last=Marples|first=David|date=8 July 2014|work=openDemocracy|accessdate=9 August 2019}}</ref> Последователно, вооружените сили на Украина ги вратиле [[Дружкивка]], [[Костјантиновка]] и [[Артемивск (Донечка Област)|Артемивск]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukrainian-government-troops-target-further-gains-in-east-1404644564|title=Ukrainian Government Troops Target Further Gains in East|last=Cullison|first=Alan|date=6 July 2014|work=The Wall Street Journal}}</ref> Среде повлекувањето на бунтовниците, градоначалникот на Донец, [[Олександар Лукјанченко]], изјавил дека најмалку 30.000 луѓе го напуштиле градот од април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/06/ukraine-crisis-donetsk|title=Donetsk becomes a ghost town as fearful residents flee conflict|last=Luhn|first=Alec|date=6 July 2014|work=The Guardian}}</ref> Во посебен настан, украинските сили изјавиле дека забележале два [[Беспилотно летало|дрона]] во Мариупол и дека еден од нив го собориле. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/739216|title=Ukraine's forces control fully Slavyansk, Kramatorsk|date=6 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Пред планираната владина офанзива врз градот Донецк, окупиран од бунтовниците, клучните патишта кои водат кон градот биле блокирани на 7 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28191833|title=Bridges destroyed outside Donetsk|date=7 July 2014|work=BBC News|access-date=7 July 2014}}</ref> Бунтовниците уништиле железнички мостови преку патиштата, предизвикувајќи нивно уривање и блокирање на патиштата. Министерот за одбрана [[Валериј Гелетеј]] изјавил на 8 јули дека „''нема повеќе еднострани прекини на огнот''“ и изјавил дека дијалогот е можен само доколку бунтовниците го положат оружјето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28209182|title=Ukraine crisis: 'No more unilateral ceasefires'|date=8 July 2014|work=BBC News|access-date=8 July 2014}}</ref> Повеќе борби избувнале на Меѓународниот аеродром во Луганск на 9 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/fighting-under-way-near-luhansk-airport-355362.html|title=Fighting under way near Luhansk airport|date=9 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Бунтовниците поврзани со ЛНР изјавиле дека го освоиле аеродромот на 1 јули, но украинската армија успеала да ја задржи контролата врз него. Повеќе од 10.000 домаќинства во Луганската Област останале без гас поради оштетување на гасоводите, според соопштението на регионалниот снабдувач со гас истиот ден. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/739741|title=Armed hostilities in Luhansk damage over 60 gas pipes|date=9 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> [[Податотека:Destroyed_house_in_Donbass.jpg|мини|Уништена куќа во Донбас, јули 2014 година]] Судирите на меѓународниот аеродром во Донецк продолжиле на 10 јули. Бунтовниците испукувале минофрлачи кон аеродромот и направиле обид да го вратат, но биле одбиени од вооружените сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28255174|title=Ukraine forces clash with separatists at Donetsk airport|date=10 July 2014|publisher=BBC}}</ref> Украинските сили, исто така, го вратиле градот [[Сиверск]], што било потврдено од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-forces-regain-more-ground-but-sustain-further-casualties-1.2702000|title=Ukraine forces regain more ground but sustain further casualties|date=10 July 2014|publisher=CBC News}}</ref> Истиот ден, градската администрација на Луганск објавила дека шест цивили биле повредени поради тековните непријателства низ градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/luhansk-city-council-reports-injury-of-six-civilians-355432.html|title=Luhansk City Council reports injury of six civilians|date=10 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Имало и извештаи за фракционерство меѓу сепаратистите, со некои дезертери. Според овие извештаи, баталјонот „Восток“ го отфрлил авторитетот на Игор Гиркин. [[Александар Бородај]], премиер на ДНР, сепак, ги негирал овие извештаи и изјавил дека тие се лаги. <ref>{{Наведени вести|url=https://nationalpost.com/news/deep-rifts-emerge-in-ranks-of-ukraines-pro-russia-insurgents-as-support-from-moscow-evaporates|title=Deep rifts emerge in ranks of Ukraine's pro-Russia insurgents as support from Moscow evaporates|last=Karmanau|first=Yuras|date=10 July 2014|work=National Post}}</ref> Тешките борби продолжиле во Луганската Област на 11 јули. Тој ден, колона на вооружените сили што се движела во близина на [[Ровенки]] била нападната од камион со ракета [[БМ-21 Град]], управуван од бунтовниците. <ref name="BBCdth">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28267929|title=Ukraine president vows to act over army deaths|date=11 July 2014|work=BBC News|access-date=11 July 2014}}</ref> Воздушен напад започнат од вооружените сили на крајот успеал да го уништи ракетниот фрлач, но дури откако биле убиени 23 војници. <ref>{{Наведени вести|url=http://zik.ua/en/news/2014/07/11/19_ukraine_army_servicemen_killed_by_enemy_artillery_near_rovenky_505245|title=19 Ukraine army servicemen killed by enemy artillery near Rovenky|date=11 July 2014|work=ZIK}}</ref> Како одговор на нападот, украинскиот претседател Порошенко изјавил дека „''За секој живот на нашите војници, милитантите ќе платат со десетици и стотици свои''“. Следниот ден, украинските воздухопловни сили започнале воздушни напади насочени кон позициите на бунтовниците низ Донецк и Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/ukraine-launches-air-offensive-kill-1000-rebels-kiev-says/article19578600/|title=Ukraine launches air offensive, kills 1,000 rebels, Kiev says|date=12 July 2014|work=The Globe and Mail|archive-url=https://web.archive.org/web/20140713003305/http://www.theglobeandmail.com/news/world/ukraine-launches-air-offensive-kill-1000-rebels-kiev-says/article19578600/|archive-date=13 July 2014|location=Toronto}}</ref> Украинската влада соопштила дека 500 бунтовници биле убиени во овие напади, за кои тие изјавиле дека биле [[одмазда]] за сепаратистичкиот ракетен напад од претходниот ден. Четири лица биле убиени во [[Маринка (Украина)|Маринка]], западно предградие на градот Донецк, откако ракети погодиле дел од градот кој бил под контрола на бунтовниците. Украинската влада и сепаратистите се обвинувале меѓусебно за нападот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28277928|title=Ukraine conflict: Rockets ravage suburb of Donetsk|date=12 July 2014|publisher=BBC}}</ref> === Зголемување на борбите === По краткото затишје по повлекувањето на бунтовниците од северниот дел на Донечката Област, борбите продолжиле нагло да ескалираат во источните делови на Донечката Област. Гранати паднале врз пограничниот град Донецк во [[Ростовска Област|Ростовската Област]], дел од Русија, на 13 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/13/ukrainian-shell-russian-border-town-donetsk?CMP=twt_gu|title=Ukraine's shelling could have irreversible consequences, says Russia|date=13 July 2014|work=The Guardian|access-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715010428/http://www.theguardian.com/world/2014/jul/13/ukrainian-shell-russian-border-town-donetsk?CMP=twt_gu|archive-date=15 July 2014}}</ref> Еден цивил бил убиен во гранатирањето. Руските власти ги обвиниле вооружените сили на Украина за гранатирањето, додека Украина негирала одговорност и ги обвинила бунтовниците во Донбас дека организирале напад со лажно знаме. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSKBN0FI09I20140713|title=Russia warns Ukraine after shell crosses border|date=13 July 2014|work=Reuters|access-date=14 July 2014}}</ref> Русија соопштила дека размислува за започнување воздушни напади врз владини цели во Украина како одмазда за гранатирањето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.deccanchronicle.com/140714/world-asia/article/moscow-considering-targeted-strikes-ukraine-report|title=Moscow 'considering targeted strikes' on Ukraine: report|date=14 July 2014|work=Deccan Chronicle|access-date=14 July 2014}}</ref> Украинските сили продолжиле да напредуваат околу Луганск, ставајќи крај на бунтовничката блокада на Меѓународниот аеродром во Луганск. Претставници на ЛНР признале дека изгубиле 30 луѓе за време на борбите во селото [[Олександривка]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/07/ukraine-forces-breaks-rebel-airport-blockade-201471493349612951.html|title=Ukraine forces break rebel airport blockade|date=14 July 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> Градот Снижне, окупиран од бунтовниците, бил погоден од ракети испукани од авион на 15 јули, при што загинале најмалку 11 лица и биле уништени повеќе домови. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28308461|title=Warplane bombs town of Snizhne in east Ukraine|date=16 July 2014|work=BBC News|access-date=16 July 2014}}</ref> Бунтовниците ги обвиниле Воздухопловните сили на Украина, но украинската влада негирала каква било вмешаност во нападот. На 16 јули избувнале судири меѓу бунтовниците и вооружените сили по должина на границата со Русија во Шахтарскиот регион. Бунтовниците кои се криеле во градот [[Степановка]] се обиделе да избегаат од опколувањето на владините сили во 05:00 часот. <ref name="REfr">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSKBN0FL0K020140716|title=More Ukrainian soldiers killed as fighting rages in east, peace move flops|date=16 July 2014|work=Reuters|access-date=16 July 2014}}</ref> Според извештајот на Националната гарда, блокада на патот во близина на пограничното село Маринивка била нападната од бунтовниците со тенкови, минофрлачки оган и противтенковски ракети. <ref name="IFng">{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/213817.html|title=Militants attack National Guard positions in Donetsk region|date=16 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=17 July 2014}}</ref> Контролниот пункт бил гранатиран повеќе од еден час, предизвикувајќи значителна штета на инфраструктурата во Маринивка. Гардистите успеале да го одбијат нападот и ги принудиле бунтовниците да се вратат во Степановка, каде што борбите продолжиле. Потоа битката се преселила во блиското село Тарани. Најмалку 11 украински војници загинале во борбите. Обидите за формирање „контактна група“ меѓу бунтовниците и украинската влада, дел од мировниот план од 15 точки“ на претседателот Порошенко, не успеале, оставајќи мала надеж за обновен прекин на огнот. Бунтовниците подоцна изјавиле дека успешно ја вратиле Маринивка од вооружените сили. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.oregonlive.com/today/index.ssf/2014/07/ukraines_separatist_rebels_rec.html|title=Ukraine's separatist rebels reclaim village on Russian border|date=16 July 2014|work=The Oregonian|access-date=17 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727054841/http://www.oregonlive.com/today/index.ssf/2014/07/ukraines_separatist_rebels_rec.html|archive-date=27 July 2014|agency=Associated Press}}</ref> === Соборување на летот 17 на „Малезија ерлајнс“ === На 17 јули 2014 година, силите на ДНР собориле цивилен патнички авион, на летот 17 на „Малезија ерлајнс“ над Грабово (село во Донечката Област), при што загинале сите 298 лица во авионот. Оваа катастрофа следела по два слични инциденти претходно во текот на неделата, кога биле соборени два авиони на украинските воздухопловни сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28354856|title=Malaysia airliner crashes in east Ukraine conflict zone|date=17 July 2014|work=BBC News|access-date=17 July 2014}}</ref> Бунтовниците поврзани со ДНР ја обвиниле украинската влада за катастрофата, додека владата, Холандија и Австралија ги обвиниле Русија и бунтовниците. <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.government.nl/latest/news/2018/05/25/mh17-the-netherlands-and-australia-hold-russia-responsible|title=MH17: The Netherlands and Australia hold Russia responsible|last=Algemene Zaken|first=Ministerie van|last2=Buitenlandse Zaken|first2=Ministerie van|date=25 May 2018|work=government.nl|language=nl-NL|accessdate=25 May 2018}}</ref> <ref name="Evidence in The Australian">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theaustralian.com.au/news/world/mh17-shot-down-by-missile-from-russia-by-its-military-report-finds/news-story/d3d1cafaa0033e7acc42d9b9fc38dbf4|title=MH17 evidence points to 'rogue state' Russia, Tony Abbott says|work=The Australian}}</ref> Одговорноста за истрагата била делегирана на Холандскиот одбор за безбедност и заедничкиот истражен тим предводен од Холандија, кои заклучиле дека авионот бил соборен со ракета земја-воздух [[9К37 Бук]] лансирана од територија контролирана од проруските сепаратисти во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/live/2015/oct/13/mh17-crash-report-ukraine-live-updates|title=MH17 crash report: Dutch investigators confirm Buk missile hit plane – live updates|last=Weaver|first=Matthew|date=13 October 2015|work=The Guardian|access-date=13 October 2015}}</ref> Според истрагата, ракетата која била користена потекнува од 53-та противвоздушна ракетна бригада на [[Русија|Руската Федерација]], <ref name="BBC 5.24.18">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-44235402|title=MH17 missile owned by Russian brigade, investigators say|date=24 May 2018|work=[[BBC News]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2018/05/24/europe/mh17-plane-netherlands-russia-intl/index.html|title=Missile that downed MH17 'owned by Russian brigade'|last=Smith-Spark|first=Laura|date=24 May 2018|publisher=[[CNN]]|last2=Masters|first2=James}}</ref> и била пренесена од Русија на денот на несреќата, испалена од поле во област контролирана од сепаратистите, а лансерот се вратил во Русија откако бил употребен за соборување на авионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-37495067|title=MH17 missile 'came from Russia', Dutch-led investigators say|last=<!-- staff writer(s); no by-line -->|date=28 September 2016|work=[[BBC News Online]]|publisher=[[BBC]]|accessdate=2 October 2016}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.smh.com.au/world/malaysia-airlines-flight-mh17-was-shot-down-from-prorussian-rebel-controlled-territory-investigation-finds-20160928-grqter.html|title=Malaysia Airlines Flight MH17 was shot down from pro-Russian rebel controlled territory, investigation finds|last=Miller|first=Nick|date=29 September 2016|work=The Sydney Morning Herald}}</ref> Врз основа на заклучоците, владите на Холандија и Австралија ја прогласиле Русија за одговорна за распоредувањето на Бук и презеле чекори за формално да ја повикаат на одговорност. === Владин упад во градовите Донецк и Луганск === Во меѓувреме, борбите во Луганск резултирале со прекин на електричната енергија и водоснабдувањето низ целиот град. <ref name="BBCle">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28363086|title=Part of Luhansk 'retaken' from rebels|date=18 July 2014|work=BBC News|access-date=18 July 2014}}</ref> Гранатирањето оштетило електрична трафостаница во областа Каменнобродски, предизвикувајќи прекин на електричната енергија. Рафинерија за нафта во [[Лисичанск]], исто така, била запалена. Според соопштението на градската администрација, најмалку 20 цивили биле убиени при гранатирањето на Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214309.html|title=Over 20 civilians killed in rocket fire in Luhansk on Friday|date=18 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=18 July 2014}}</ref> Во соопштението било наведено дека ракетите ги погодиле „речиси секој округ“. Гранатирањето ги принудило набљудувачите на ОБСЕ да избегаат од нивната канцеларија во Луганск и да се преселат во [[Старобилск]]. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=25 July 2014}}</ref> Владините сили продолжиле да го освојуваат југоисточниот дел од градот. Уште 16 лица загинале преку ноќ, а најмалку 60 биле ранети. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/city-council-sixteen-civilians-killed-66-wounded-in-luhansk-in-past-24-hours-356902.html|title=Sixteen civilians killed, 66 wounded in Luhansk in past 24 hours|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> Според владиниот извештај, аеродромот во Луганск бил обезбеден од владините сили за време на битката. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-forces-unblock-luhansk-airport-356866.html|title=Ukrainian forces unblock Luhansk airport|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> [[Податотека:Burned_apartment_building_in_Lysychansk,_July_28,_2014.jpg|мини|Момче си игра пред изгорена зграда во Лисичанск, 28 јули 2014 година]] Жестоките борби, исто така, продолжиле околу аеродромот во Донецк преку ноќ, а експлозии се слушнале во сите области на градот. Градот се смирил до 09:00 часот на 19 јули. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/authorities-donetsk-quiet-after-nighttime-and-morning-shelling-356901.html|title=Donetsk quiet after nighttime and morning shelling|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> До 21 јули, жестоките борби во Донецк повторно започнале. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-airplane-idUKKBN0FP02L20140721|title=Fighting flares in Ukraine as crash investigators arrive|date=21 July 2014|work=Reuters|access-date=21 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420041451/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-airplane-idUKKBN0FP02L20140721|archive-date=20 April 2016}}</ref> Донецк бл потресен од експлозии, а огнот од тешко оружје предизвикал чад кој се издигнал над градот. Борбите биле концентрирани во северозападните области Киевски и Кујбишевски, како и во близина на централната железничка станица и аеродромот, што ги натерало локалните жители да бараат засолниште во засолништа од бомби или да избегаат од градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214690.html|title=Northwest Donetsk rocked by explosions as residents hide in bomb shelters|date=21 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=21 July 2014}}</ref> Водоснабдувањето на градот било прекинато за време на борбите, а целиот железнички и автобуски превоз бил запрен. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214706.html|title=Water supplies to Donetsk stopped|date=21 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=21 July 2014}}</ref> Улиците се испразниле, а бунтовниците поставиле барикади низ градот за да го контролираат сообраќајот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/civilians-killed-as-ukrainian-forces-tighten-noose-on-rebels-in-donetsk-357203.html|title=Civilians killed as Ukrainian forces tighten noose on rebels in Donetsk|date=21 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=21 July 2014}}</ref> Градовите [[Торецк]], [[Соледар]] и [[Рубижне]] <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/741679|title=Ukrainian troops take control of three settlements in Donetsk region|last=<!-- staff writer(s); no by-line -->|date=21 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> исто така биле повторно освоени од владините сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/separatists-retreat-from-dzerzhynsk-357159.html|title=Separatists retreat from Dzerzhynsk|date=21 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=21 July 2014}}</ref> Предградието Мајорск, веднаш надвор од Горливка, и градот Северодонецк, во Луганската Област, биле повторно освоени од вооружените сили на 22 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28416973|title=MH17 bodies moved out of Ukraine rebel area|date=22 July 2014|work=BBC News|access-date=22 July 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ кои го посетиле Донецк по борбите таму претходниот ден и изјавиле дека градот е „''практично напуштен''“ и дека борбите престанале. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from the Special Monitoring Mission (SMM) in Ukraine based on information received until 18:00 hrs, 23 July (Kyiv time)|date=24 July 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/121790|access-date=25 July 2014}}</ref> Истиот ден, премиерот на ДНР [[Александар Бородин|Александар Бородај]] изјавил дека сака да ги продолжи преговорите за прекин на огнот. Командантот на ДНР [[Игор Гиркин]], исто така, изјавил: „''Дојде време кога Русија мора да донесе конечна одлука - навистина да ги поддржи Русите од Донбас или да ги напушти засекогаш''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bloomberg.com/news/2014-07-21/ukraine-army-hits-rebels-with-advance-across-all-fronts-.html|title=Ukraine Army Hits Rebels With Advance 'Across All Fronts'|last=Kudrytski|first=Aliaksandr|last2=Verbyany|first2=Volodymyr|date=21 July 2014|work=[[Bloomberg News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728040924/http://www.bloomberg.com/news/2014-07-21/ukraine-army-hits-rebels-with-advance-across-all-fronts-.html|archive-date=28 July 2014}}</ref> Исто така, проукраинскиот паравоен баталјон „Донбас“ ја освоил [[Попасна]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.segodnya.ua/regions/donetsk/popasnaya-luganskoy-oblasti-osvobozhdena-ot-boevikov-semenchenko-538863.html|title=Попасна Луганской области освобождена от боевиков – Семенченко (Popasnaya Luhansk region freed from insurgents – Sementchenko)|date=22 July 2014|work=Segodnya|access-date=23 July 2014|language=ru}}</ref> [[Податотека:Blown_up_railway_bridge_in_Donbass.jpg|мини|Уништена железничка надвозница, над автопатот H20, 25 јули 2014 година]] Откако го вратиле [[Северодонецк]], владините сили се бореле против бунтовниците околу соседниот град [[Лисичанск]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-makes-significant-gains-against-pro-russia-rebels-1406030208|title=Dutch Take Over Lead of Malaysia Airlines Crash Investigation in Ukraine|last=Troianovski|first=Anton|date=22 July 2014|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=23 July 2014|author-link=Anton Troianovski}}</ref> Бунтовнички автомобил-бомба убил тројца војници за време на борбите таму. Ракетни напади на „Град“ биле лансирани врз владините сили во [[Весела Гора (Луганска Област)|Весела Гора]], Камишево, како и врз аеродромот во Луганск. Прес-центарот за владината воена операција соопштил дека ситуацијата останува „најсложена“ во областите околу „''градот Донецк, градот Луганск, Краснодон и Попасна''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214797.html|title=Ukrainian army says militants fired Grad systems against Luhansk airport|date=22 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=23 July 2014}}</ref> Владите сили ја пробиле бунтовничката блокада околу аеродромот во Донецк на 23 јули, а потоа напредувале во северозападниот агол на градот Донецк. <ref name="DHwi">{{Наведени вести|url=http://www.deccanherald.com/content/421377/ukraine-rebels-withdraw-donetsk-outskirts.html|title=Ukraine rebels withdraw from Donetsk outskirts|date=23 July 2014|work=Deccan Herald|access-date=23 July 2014|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> Потоа, бунтовниците се повлекле од многу области на периферијата на градот, вклучувајќи ги Карливка, Нетаилов, Покровскиот Регион, Первомајске и областа околу аеродромот во Донецк. Командантот на бунтовниците Игор Гиркин изјавил дека ова е направено за да се зацврсти центарот на Донецк, а исто така и за да се избегне опколување од страна на владините сили. Тој исто така изјавил дека не очекува владина инвазија во центарот на Донецк. <ref name="DHwi" /> Во меѓувреме, судирите продолжиле во Шахтарскиот Регион, долж границата со Русија. Среде борбите, два украински борбени авиони [[Сухој Су-25|Су-25]] кои обезбедувале воздушна поддршка на копнените сили во близина на [[Дмитривка (Донечка Област)|Дмитривка]] биле соборени од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215078.html|title=Militants shot down two Su-25 Ukrainian attack aircraft with air defense missile system – ATO press center|date=23 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=23 July 2014}}</ref> На 24 јули, владините сили го вратија [[Лисичанск]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-troops-enter-lysychansk-357777.html|title=Ukrainian troops enter Lysychansk|date=24 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=24 July 2014}}</ref> Истиот ден, се воделе борби околу [[Горливка]]. <ref name="KPadafaf">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-advances-after-heavy-fighting-357839.html|title=Ukraine Advances After Heavy Fighting|date=25 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=24 July 2014}}</ref> Владините сили започнале воздушни и артилериски напади врз бунтовниците во градот, а судирите се воделе насекаде околу него. Еден важен мост се урнал во борбите, прекинувајќи ја критичната рута надвор од градот. Луѓето избегале од насилството со автомобили и пеш. И покрај овие напредувања на вооружените сили, границата со Русија не била обезбедена. Граничниот премин [[Изварине]] во Луганската Област, кој е контролиран од [[Армија на Југоистокот|Армијата на Југоистокот]], било објавено дека е главната влезна точка за оружје и засилување од Русија. Гранатирањето повторно започнало во регионите: [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]], [[Кировски Регион (Донечка Област)|Кировски]] и [[Петровски Регион (Донечка Област)|Петровски]] во градот Донецк. Според градската администрација на Донецк, 11 куќи биле оштетени во Петровски, а најмалку еден човек бил повреден. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215243.html|title=Fighting taking place in Donetsk suburb – city council|date=24 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=25 July 2014}}</ref> Борбите продолжиле во текот на ноќта до 26 јули, со експлозии, гранатирање и пукање што се слушале низ целиот град. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-donetsk-idUSL6N0Q10BQ20140726|title=Shelling echoes around Donetsk as Kiev presses against rebels|last=Vasovic|first=Aleksandar|date=26 July 2014|work=Reuters|access-date=26 July 2014}}</ref> Во текот на третиот ден од владината офанзива врз бунтовничкото упориште Горливка, на 27 јули биле убиени помеѓу 20 и 30 цивили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10993931/Fierce-fighting-in-Ukraine-prevents-Dutch-forces-reaching-MH17-crash-site.html|title=Fierce fighting in Ukraine prevents Dutch forces reaching MH17 crash site|last=Oliphant|first=Roland|date=27 July 2014|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=27 July 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10993931/Fierce-fighting-in-Ukraine-prevents-Dutch-forces-reaching-MH17-crash-site.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Горливка била практично напуштена, со прекини во електричната енергија и водата. Гранатирањето оштетило или уништило многу згради, вклучувајќи болница, продавница за зеленчук и канцеларија на енергетска компанија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/fierce-battle-between-military-and-rebels-in-eastern-ukraine-halts-plane-investigation/2014/07/27/b695809c-1582-11e4-9e3b-7f2f110c6265_story.html|title=As fighting continues in east Ukraine, U.S. releases images said to implicate Russia|date=27 July 2014|work=The Washington Post|access-date=27 July 2014}}</ref> Украинските трупи влегле и во градот [[Шахтарск]], се бореле со бунтовниците кои го окупирале и го освоиле околу 14:30 часот. <ref>{{Наведени вести|url=http://novosti.dn.ua/details/230767/|title=Ukrainian troops liberated Shakhtersk|date=27 July 2014|work=News of Donbas|access-date=27 July 2014|language=ru}}</ref> Ова го прекинало коридорот за снабдување помеѓу териториите што ги држат ДНР и ЛНР, изолирајќи ги бунтовниците во градот Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.morningstaronline.co.uk/a-4d5f-Ukrainian-forces-battle-for-Horlivka|title=Ukrainian Forces Battle For Horlivka|date=27 July 2014|work=Morning Star|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728151729/http://www.morningstaronline.co.uk/a-4d5f-Ukrainian-forces-battle-for-Horlivka|archive-date=28 July 2014}}</ref> Престрелки избувнале и во блиските градови [[Снижне]] и [[Торез]]. Интензивните борби низ [[Шахтарски Регион|Шахтарскиот Регион]] принудиле група холандски и австралиски полицајци да го откажат обидот за истрага на местото на падот на летот 17 на „Малезија ерлајнс“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/27/mh17-crash-site-access-ukraine-investigators|title=MH17: Dutch and Australian experts forced to delay mission due to fighting|last=Farrell|first=Paul|date=27 July 2014|work=The Guardian|access-date=14 December 2019|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> 41 украински војник ги напуштиле своите позиции и заминале на граничниот премин Изварине, контролиран од бунтовниците, каде што им кажале на бунтовниците дека одбиваат да се борат против „''сопствениот народ''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://m.azh.kz/index.php/en/news/view/4405|title=Over 40 Ukrainian Soldiers Flee to Russia|date=27 July 2014|access-date=28 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222161352/https://m.azh.kz/index.php/en/news/view/4405|archive-date=22 February 2022}}</ref> Бунтовниците им дозволиле да побегнат од Украина и да преминат во Русија. До 28 јули, стратешките височини [[Саур-Могила]] биле ставени под украинска контрола, заедно со градот [[Дебалцево]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215712.html|title=ATO forces take over Debaltseve, Shakhtarsk, Torez, Lutuhyne, fighting for Pervomaisk and Snizhne underway – ATO press center|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> Бунтовниците претходно го користеле Саур-Могила за гранатирање на украинските трупи околу градот Маринивка. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215685.html|title=Ukrainian Armed Forces take control of Savur-Mohyla – report to president|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> До 29 јули, уште 17 цивили биле убиени во борбите, заедно со дополнителни 43 повредени лица. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215876.html|title=Seventeen civilians, including three children, killed in gunfire in Horlivka in past 24 hours|date=29 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=29 July 2014}}</ref> Гранатирањето продолжило во областите [[Ленински Регион (Донечка Област)|Ленински]] и [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]] во градот Донецк. Според градската администрација, овие области биле тешко оштетени. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215865.html|title=Donetsk authorities report overnight shelling of city|date=29 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=29 July 2014}}</ref> Според извештајот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина, премините на границата со Русија биле нападнати од руска територија најмалку 153 пати од 5 јуни. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-border-checkpoints-come-under-over-150-attacks-from-russia-since-june-5-358484.html|title=Ukrainian border checkpoints come under over 150 attacks from Russia since June 5|date=29 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 July 2014}}</ref> Во овие напади биле убиени 27 граничари, а 185 биле повредени. Владините сили направиле понатамошен напредок на 30 јули, кога ги истерале бунтовниците од Авдеивка, во близина на аеродромот Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28559482|title=Army claims strategic town in Donetsk|date=30 July 2014|work=BBC News|access-date=30 July 2014}}</ref> Воените операции биле прекинати на 31 јули. <ref name="BBChalt">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28581722|title=Ukraine MH17: Forensic scientists reach jet crash site|date=13 July 2014|work=BBC News|access-date=31 July 2014}}</ref> Ова требало да им овозможи на меѓународните експерти да го испитаат местото на падот на летот 17 на Малезија ерлајнс, кое се наоѓа во [[Шахтарски Регион|Шахтарскиот Регион]], каде што се воделе најжестоките битки во претходните неколку дена. Набљудувачите биле придружувани до местото од страна на украинските вооружени сили. <ref name="IFpower">{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216353.html|title=Luhansk is fully without power – mayor's office|date=31 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=31 July 2014}}</ref> [[Податотека:2014-07-31._Батальон_«Донбасс»_под_Первомайском_40.jpg|мини|Украински војници во предградието на [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск, Луганска Област,]] 31 јули 2014 година]] Откако борбите прекинале разни далноводи, градот [[Луганск]] го изгубил целиот пристап до електрична енергија. Останало малку гориво за напојување на генераторите за итни случаи. Мали престрелки се случиле во Василивка и Жовтнове. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216351.html|title=Donetsk city council reports fighting near Zhovtneve|date=31 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=31 July 2014}}</ref> Во меѓувреме, разговорите меѓу сепаратистите, Русија, Украина и ОБСЕ се одржале во [[Минск]]. Борбите продолжиле во [[Шахтарск]]. Заседа од страна на бунтовниците врз владините сили таму резултирало со смрт на десет војници. <ref name="BBC19">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28599315|title=Air crash team finds human remains|date=1 August 2014|work=BBC News|access-date=1 August 2014}}</ref> 11 исчезнале, а 13 биле ранети. Владината офанзива продолжила врз градот [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск, Луганска Област]].<ref name="BBC19" /> По серијата воени порази, Игор Гиркин, командант на бунтовниците за ДНР, побарал руска воена интервенција и изјавил дека борбеното неискуство на неговите нерегуларни сили, заедно со тешкотиите со регрутирањето меѓу локалното население во Донечката Област, ги предизвикало неуспесите. Тој му се обратил на рускиот претседател [[Владимир Путин]], велејќи дека „''Губењето на оваа војна на територијата што претседателот Владимир Путин лично ја нарече Нова Русија би ја загрозило моќта на Кремљ и, лично, моќта на претседателот''“. <ref name="The Daily Beast">{{Наведени вести|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/07/25/putin-s-number-one-gunman-in-ukraine-warns-him-of-possible-defeat.html|title=Putin's Number One Gunman in Ukraine Warns Him of Possible Defeat|date=25 July 2014|work=The Daily Beast|access-date=2 August 2014}}</ref> Владини сили се приближиле кон градовите Луганск и Донецк на 3 август. <ref name="BBCfs">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28630391|title=Donetsk and Luhansk 'facing siege'|date=3 August 2014|work=BBC News|access-date=3 August 2014}}</ref> Голем број цивили биле убиени во борбите во двата града. Се велело дека Луганск е „''практично опколен''“, со малку електрична енергија или вода. Ситуацијата во градот Донецк била помалку тешка, бидејќи возовите кон [[Русија]] сè уште транзитирале, но борбите и гранатирањето не попуштиле Според вооружените сили, три четвртини од територијата што некогаш ја држеле бунтовниците била повторно освоена. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-urkaine-crisis-east/ukrainian-army-steps-up-attacks-on-rebel-held-donetsk-idUSKBN0G207E20140803|title=Ukrainian Army Steps Up Attacks on Rebel-Held Donetsk|date=3 August 2014|work=Reuters|access-date=3 August 2014|location=Donetsk}}</ref> Тие исто така изјавиле дека целосно ги прекинале линиите за снабдување помеѓу ДНР и ЛНР, по повеќе од една недела борби во Шахтарскиот Регион. <ref>{{Наведени вести|url=http://tsn.ua/ukrayina/silam-ato-nareshti-vdalosya-rozdiliti-teroristiv-na-donbasi-na-dvi-grupi-361740.html|title=Силам АТО нарешті вдалося розділити терористів на Донбасі на дві групи (Force ATO finally managed to divide terrorists into two groups Donbas)|date=3 August 2014|access-date=3 August 2014|publisher=TSN.ua|location=Ukraine|language=uk}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Snizhne,_August_6,_2014.jpg|мини|Делумно уништена зграда во Снижне, 6 август 2014 година]] По долготрајна битка, вооружените сили го вратиле виталниот град [[Јасинувата]] на 4 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-east-idUSL6N0QA2B020140804|title=Kiev says it recaptures rail hub in east Ukraine, five soldiers killed|date=4 August 2014|work=Reuters|access-date=4 August 2014|location=Kyiv}}</ref> Најмалку пет војници загинале во борбите за освојување на градот, кој претставува стратешка железничка раскрсница на главниот пат помеѓу градовите Донецк и Луганск. Провладините паравоени батаљони [[Азов (бригада)|Азов]] и [[Шахтарск (бригада)|Шахтарск]] изјавиле дека напредувале во градот Донецк и дека почнале да го „''ослободуваат''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/donetsk-faces-threat-of-urban-warfare-as-ukrainian-forces-move-to-encircle-city-359270.html|title=Donetsk faces the threat of urban warfare as Ukrainian forces move to encircle city|date=4 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=4 August 2014}}</ref> Украинската влада изјавила дека сите цивили треба да се евакуираат од Донецк и издала соопштенија во кои побарала од силите на ДНР и ЛНР да помогнат во воспоставувањето „''хуманитарни коридори''“ за да им се овозможи на цивилите во Донецк, Луганск и Горловка да избегаат. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216860.html|title=ATO command suggests militants establishing humanitarian corridors from Luhansk, Donetsk and Horlivka|date=4 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=4 August 2014}}</ref> Коментирајќи ја ситуацијата во Луганск, градоначалникот Сергеј Кравченко изјавил: „''Како резултат на блокадата и непрекинатите ракетни напади, градот е на работ на хуманитарна катастрофа''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2014-08-04-EU--Ukraine/id-026c885872c84d199627f0901371df87|title=East Ukraine city dying under siege|date=4 August 2014|access-date=4 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808054305/http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2014-08-04-EU--Ukraine/id-026c885872c84d199627f0901371df87|archive-date=8 August 2014|agency=Associated Press}}</ref> Додека владините трупи навлегувале во Донецк на 5 август, во 17:00 часот избувнале жестоки борби во Петровскиот Округ на градот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28665050|title=Ukraine rebel-held Donetsk sees 'heavy fighting'|date=5 August 2014|work=BBC News|access-date=5 August 2014}}</ref> На други места, бунтовниците го вратиле градот Јасинувата по повлекувањето на владините сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-action-idUSKBN0G50UW20140805|title=Ukraine keeps up anti-rebel offensive with nervous eye on Russia|date=5 August 2014|work=Reuters|access-date=5 August 2014}}</ref> Портпаролот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина изјавил дека вооружените сили го напуштиле градот за да избегнат повреда на „''мирното население''“ и дека градот се евакуирал за да може да биде „''целосно ослободен''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_forces_leave_yasynuvata_324879|title=Ukrainian forces leave Yasynuvata|date=5 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=5 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140805171010/http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_forces_leave_yasynuvata_324879|archive-date=5 August 2014}}</ref> Тој исто така изјавил дека железничката станица останала под владина контрола и дека целиот железнички сообраќај бил блокиран. Борбите меѓу бунтовниците и владините сили низ регионот Донбас продолжиле во текот на денот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_have_no_strength_for_counterattack___nsdc_324883|title=Terrorists have no strength for counterattack – NSDC|date=6 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=6 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140806044230/http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_have_no_strength_for_counterattack___nsdc_324883|archive-date=6 August 2014}}</ref> [[Податотека:Burning_apartment_building_in_Shahtersk,_August_3,_2014.jpg|мини|Запалена станбена зграда во [[Шахтарск]], 3 август 2014 година]] Борбите и гранатирањето продолжиле околу Донецк на 8 август, при што неколку цивили биле убиени или повредени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/ukraines-donetsk-becomes-ghost-town-as-national-forces-shell-separatists/|title=Ukraine's Donetsk becomes ghost town as national forces shell separatists|last=<!-- staff writer(s); no by-line. -->|date=7 August 2014|publisher=Fox News}}</ref> До 9 август, бунтовничкиот командант Игор Гиркин изјавил дека Донецк бил „''целосно опколен''“ од страна на владините сили. <ref name="BBC892014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28724487|title=Army closes in on Donetsk rebels|date=9 August 2014|work=BBC News|access-date=9 August 2014}}</ref> Ова следело по заземањето на виталниот град [[Красни Луч]] од страна на владата, откако козаците поврзани со бунтовниците стационирани таму побегнале. Понатамошни престрелки меѓу бунтовниците и вооружените сили се случиле во Мнохопиља, Степановка, Грихоровка, Красни Јар, Победа, Шишкове, Комишне, Новоганивка, Красна Таливка, Дмитривка, Сабивка и аеродромот Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_troops_attack_terrorists_in_12_localities_325119|title=Ukrainian troops attack terrorists in 12 localities|date=9 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=10 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809160620/http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_troops_attack_terrorists_in_12_localities_325119|archive-date=9 August 2014}}</ref> Преку ноќта и до 10 август, владините сили започнале артилериски напад врз градот Донецк. <ref name="BBC1082014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28732180|title=Army pounds rebels in Donetsk|date=10 August 2014|work=BBC News|access-date=10 August 2014}}</ref> Според портпаролот на вооружените сили, бунтовниците почнале да бегаат од градот за време на нападот и биле во состојба на „''паника и хаос''“. Болниците и станбените згради биле тешко оштетени, а голем број од преостанатите жители се засолниле во подруми. Градовите [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск]], Калинове, Комишувага, во западниот дел на Луганската Област во близина на [[Попасна]], биле освоени од владините сили на 12 август по жестоки борби. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/218108.html|title=Ukrainian troops liberate Pervomaisk, Kalynove, Komyshuvakha in west of Luhansk region – ATO press center|date=12 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=12 August 2014}}</ref> Тешкото гранатирање на Донецк продолжило до 14 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28788945|title=Shells hit Donetsk amid Russia convoy row|date=14 August 2014|work=BBC News|access-date=14 August 2014}}</ref> За време на овој артилериски бараж, Игор Гиркин поднел оставка од функцијата командант на бунтовничките сили на Донечката Народна Република. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28792966|title=Rebel military chief Strelkov 'quits'|date=14 August 2014|work=BBC News|access-date=14 August 2014}}</ref> Тој бил заменет од [[Владимир Кононов]], познат повоениот прекар „''Цар''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/strelkov-resigns-from-post-following-news-of-severe-injury/|title='Strelkov' resigns from post following news of severe injury|last=Babiak|first=Mat|date=14 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402164702/http://ukrainianpolicy.com/strelkov-resigns-from-post-following-news-of-severe-injury/|archive-date=2 April 2015|publisher=Ukrainian Policy}}</ref> Оставката на Гиркин, заедно со оставката на премиерот на ДНР [[Александар Бородај]] на 7 август (кој бил заменет од [[Александар Захарченко]]), претставувало промена во природата на судирот. Со оглед на неодамнешните воени неуспеси на ДНР и ЛНР, Русија одлучила дека повеќе не може да се потпира на мешавина од нерегуларни борци во Донбас и наредила промена на раководството.  Таа го напуштила сепаратистичкиот проект и го заменила со идејата за федерализација на Донбас во рамките на Украина. За да се спроведе оваа промена, наскоро се префрлила од хибридно војување на конвенционално војување. === Руска инвазија во август 2014 година === {{Главна|Битка за Иловајск|Битка за Новоазовск}} [[Податотека:War_in_donbass.svg|мини|421x421пкс|Карта на областите под контрола на бунтовниците за јуни-август 2014 година]] [[Податотека:Ukrainian_troops_guard_a_road_in_Donbass.jpg|мини|Украински војници чуваат пат во Донбас, август 2014 година]] На 14 август, конвој од околу дваесетина оклопни транспортери и други возила со официјални руски воени таблички преминале во [[Украина]] во близина на граничниот премин Изварине, кој бил под контрола на бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/14/russian-military-vehicles-enter-ukraine-aid-convoy-stops-short-border|title=Russian military vehicles enter Ukraine as aid convoy stops short of border|last=Walker|first=Shaun|date=14 August 2014|work=The Guardian|access-date=15 August 2014|author-link=Shaun Walker (journalist)}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.codastory.com/armed-conflict/when-a-reporter-crossed-the-kremlins-borderline-ukraine/|title=When a reporter crossed the Kremlin's borderline|last=Walker|first=Shaun|date=6 March 2018|access-date=18 March 2025|publisher=[[Coda Media]]|author-link=Shaun Walker (journalist)}}</ref> Генералниот секретар на НАТО, [[Андерс Фог Расмусен|Андерс Фог Расмусен,]] потврдил дека се случил „руски упад“ во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnbc.com/2014/08/15/russia-masses-military-vehicles-as-aid-convoy-waits-near-ukraine-border.html#_gus|title=Russian aid convoy checked; NATO spots 'incursion' into Ukraine|date=15 August 2014|access-date=15 August 2014|publisher=CNBC|agency=Reuters}}</ref> Украинскиот претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека украинската артилерија се вклучила и уништила „значаен“ дел од оклопната колона. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=15 August 2014}}</ref> [[Министерство за одбрана на Русија|Руското Министерство за одбрана]] негирало постоење на таков конвој. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28813047|title=Russia denies sending troops and weapons in to Ukraine|date=15 August 2014|work=BBC News|access-date=19 August 2014}}</ref> По овој инцидент, новоназначениот премиер на ДНР [[Александар Захарченко]] изјавил дека неговите сили вклучуваат 1.200 борци обучени од Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28817347|title=Rebel leader says Russian arms on way|date=16 August 2014|work=BBC News|access-date=16 August 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Donetsk,_August_7,_2014.jpg|мини|Оштетена зграда во [[Донецк]], 7 август 2014 година]] Борбен авион [[МиГ-29]] на украинските воздухопловни сили бил соборен од бунтовниците во Луганската Област на 17 август. Десет цивили биле убиени за време на постојаното гранатирање во Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/17/ukraine-fighter-jet-shot-down|title=Ukrainian fighter plane shot down by pro-Russia rebels|date=17 August 2014|work=The Guardian|access-date=17 August 2014}}</ref> Градот Горливка, окупиран од бунтовниците, бил опкружен од вооружените сили на 18 август. <ref name="BBC24242">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28832873|title=Ukraine refugee convoy hit by rockets, says military|date=18 August 2014|work=BBC News|access-date=18 August 2014}}</ref> Владините сили, исто така, напредувале во периферијата на градот Луганск. Конвој бегалци од Луганск [[Напад на бегалски конвој во Новосвитливка|бил погоден]] од ракети „Град“ во близина на селото Новосвитливка. Десетици цивили загинале во нападот, за кој Советот за национална безбедност и одбрана на Украина ги обвинил бунтовниците. Бунтовниците негирале дека нападнале какви било конвои на бегалци. Премиерот на ДНР, Александар Захарченко, изјавил дека доколку украинската влада даде „''разумни предлози за положување оружје, затворање на границите, ќе разговараме под еднакви услови како рамноправни партнери''“. <ref name="hardware that we took from the Ukrainian military">[http://tass.ru/en/world/745598 Donetsk Republic prime minister says militia ready for reasonable talks with Kiev], [[Information Telegraph Agency of Russia]] (19 August 2014)</ref> Сепак, тој додал дека владата „''мора да нè признае како држава, сега веќе е невозможно да се побара одреден степен на автономија''“. Откако навлегле во градот Луганск на 18 август, владините сили започнале да напредуваат низ градот „блок по блок“ на 19 август. <ref name="BBCalcta">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28858542|title=Ukraine street battles in Luhansk as troops advance|date=19 August 2014|work=BBC News|access-date=19 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/219015.html|title=Government forces continue to clear Luhansk of militants – interior minister's adviser|date=19 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=19 August 2014}}</ref> Борби се слушале на улиците низ градот, а гранатирањето на многу области окупирани од бунтовниците продолжило. Исто така, имало борби во [[Макиевка]] и [[Иловајск]], два града во близина на градот Донецк. Портпаролот на Министерството за внатрешни работи изјавил дека владините сили го „чистат“ Иловајск од бунтовниците, а подоцна го зазеле поголемиот дел од градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/government_forces_clearing_ilovaisk_of_snipers_325474|title=Government forces clearing Ilovaisk of snipers|date=19 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=19 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819163725/http://www.ukrinform.ua/eng/news/government_forces_clearing_ilovaisk_of_snipers_325474|archive-date=19 August 2014}}</ref> Седиштето на ДНР во градот Донецк исто така било гранатирано. Борбите низ Донечката Област на 19 август резултирале со смрт на 34 цивили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28866283|title=Fierce battle for town of Ilovaisk|date=20 August 2014|work=BBC News|access-date=20 August 2014}}</ref> До раната вечер на 20 август, владините сили соопштиле дека повторно зазеле „''значајни делови''“ од градот Луганск, по серија битки на улиците во текот на денот. <ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/fighting-outside-key-ukrainian-city-kills-9-troops-091723576.html|title=Ukrainian govt troops take over much of Luhansk|date=20 August 2014|work=Yahoo News|access-date=20 August 2014|agency=Associated Press|location=Donetsk}}</ref> На 23 август, тешко вооружени мажи, за кои се верува дека биле руски војници, поставиле блокада на патот југозападно од [[Амвросиевка]], во близина на Колоски, приближно 10 километри од границата. <ref name="orlando">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.orlandosentinel.com/news/sns-rt-us-ukraine-crisis-fighters-20140826,0,4798053.story|title='Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers|last=Tsvetkova|first=Maria|work=[[Orlando Sentinel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903202111/http://www.orlandosentinel.com/news/sns-rt-us-ukraine-crisis-fighters-20140826,0,4798053.story|archive-date=3 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0GQ20Q20140826?sp=true|date=26 August 2014|work=[[Reuters]]|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140828173518/http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0GQ20Q20140826?sp=true|archive-date=28 August 2014|language=ru|script-title=ru:Блокпост "зеленых человечков" насторожил жителей востока Украины|trans-title=Checkpoint "green men" alerted residents of eastern Ukraine}}</ref> Следниот ден, украинските медиуми објавиле дека оклопни сили на руската армија опремени со 250 возила и артилерија влегле во Амвросиевка, во она што сметале дека претставува почеток на голема офанзива врз [[Мариупол]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/news/politics/3032771-v_amvrosievku_voshli_rossiyskie_voyska_istochnik.htm|title=В Амвросиевку вошли российские войска без знаков отличия|date=24 August 2014|publisher=Liga News|trans-title=Russian troops entered Amvrosievka without insignia|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019095206/http://news.liga.net/news/politics/3032771-v_amvrosievku_voshli_rossiyskie_voyska_istochnik.htm|archive-date=19 October 2017|accessdate=11 April 2015}}</ref> До 25 август, контраофанзивата на бунтовниците го запре анапредувањето на владата кон градовите Донецк и Луганск. <ref name="Stfore2">{{Наведени вести|url=http://www.stratfor.com/sample/analysis/after-re-establishing-supply-lines-ukrainian-separatists-launch-counteroffensive|title=Ukrainian Separatists Fight Back to Maintain Supply Lines|date=25 August 2014|work=Stratfor|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826212148/http://www.stratfor.com/sample/analysis/after-re-establishing-supply-lines-ukrainian-separatists-launch-counteroffensive|archive-date=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците ги нападнаалевладините позиции во [[Штастја]] и по должината на реката [[Северски Донец]] во Луганската Област. Кога се случил овој напад, бунтовниците во Луганск добиле засилување. Владините сили во близина на Иловајск и Амвросиевка во Донечката Област биле опкружени од бунтовници, откако нивниот обид да го освојат Иловајск бил запрен со силно гранатирање. Провладиниот доброволен баталјон [[Донбас (бригада)|Донбас]], заробен во градот со денови од страна на бунтовниците, ја обвинил украинската влада и вооружените сили дека ги „''напуштаат''“. <ref name="NYTvoceuk">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/video-of-combat-in-eastern-ukraine-adds-to-worries-in-kiev.html|title=Video of Combat in Eastern Ukraine Adds to Worries in Kiev|last=Mackey|first=Robert|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014}}</ref> Други доброволни баталјони, како што се [[Азов (бригада)|„Азов“]] и „[[Днипро (бригада)|Днипро]]“, го напуштиле Иловајск откако наишле на жесток отпор. Водачот на баталјонот „Донбас“, Семен Семенченко, изјавил: „''Мислам дека е профитабилно за Министерството за одбрана да не испраќа помош, туку да се постигне ситуација во која доброволните баталјони ќе почнат да се обвинуваат меѓусебно за тоа кој кому му помогнал''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/abandoned-donbas-battalion-fights-on-361886.html|title=Abandoned Donbas Battalion fights on|date=24 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=27 August 2014}}</ref> Колона оклопни возила влегла во Украина од Русија во близина на [[Новоазовск]] на 25 август. <ref name="nyt1">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/23/world/europe/russia-moves-artillery-units-into-ukraine-nato-says.html|title=Russia Moves Artillery Units into Ukraine, NATO Says|last=Michael R. Gordon|date=22 August 2014|work=The New York Times|access-date=5 June 2015}}</ref> <ref name="BBCcfrmom">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28924945|title='Column from Russia' moves on Mariupol|date=25 August 2014|work=BBC News|access-date=25 August 2014}}</ref> Немало бунтовнички формации во област од 30 км во текот на многу недели. <ref name="REU26AUG2014">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-novoazovsk-idUKKBN0GQ19Y20140826|title=In Ukraine, an armoured column appears out of nowhere|date=26 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306025346/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-novoazovsk-idUKKBN0GQ19Y20140826|archive-date=6 March 2016}}</ref> Жестоки борби се воделе во селото Маркине, 7 километри од Новоазовск. Бунтовниците го користеле селото како основа за гранатирање на Новоазовск. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-column-idUSKBN0GP0MB20140825|title=Ukraine accuses Russia of opening new front before leaders' meeting|date=25 August 2014|work=Reuters|access-date=25 August 2014}}</ref> Портпаролот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина изјавил дека влегувањето на колоната во Украина е обид „''на руската војска под маската на борци од Донбас да отвори нова област на воена конфронтација''“. Според мрежната страница на градот Мариупол, батаљоните „[[Днипро (бригада)|Днипро]]“ и „[[Донбас (бригада)|Донбас]]“ го одбиле нападот, а „напаѓачите“ се повлекле кон границата. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_retreating_from_novoazovsk_to_border_325628|title=Terrorists retreating from Novoazovsk to border|date=25 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=25 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626205659/http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_retreating_from_novoazovsk_to_border_325628|archive-date=26 June 2015}}</ref> Рускиот министер за надворешни работи [[Сергеј Лавров]] изјавил дека немал сознанија за инцидентот и посочил дека извештаите за инцидентот како упад на руските сили се „дезинформации“. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-idINL5N0QV33V20140825|title=Ukraine Accuses Russia of Opening New Front Before Putin-Poroshenko Meeting|date=25 August 2014|work=Reuters|access-date=25 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101327/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-idINL5N0QV33V20140825|archive-date=5 March 2016}}</ref> Непосредно пред појавата на колоната, областа била силно гранатирана. Најблиските позиции на бунтовничката артилерија биле надвор од дострелот на оваа област. Селаните од Колоски во [[Старобешевски Регион|Старобешевскиот Регион]] за [[Ројтерс]] изјавиле дека во селото за време на викендот од 23 до 24 август се појавиле воени лица со руски акценти и без идентификациски ознаки. <ref name="REUmigewe">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighters-idUSKBN0GQ1X520140826|title='Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers|date=26 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014}}</ref> Тие поставиле блокада на патот во близина на селото. Мажите носеле препознатливи бели ленти на ракавиците. Селаните ги нарекувале „[[Зелени човечиња|мали зелени луѓе]]“, термин што се користел за да се означат нерегуларните руски сили кои ја презеле контролата врз Крим од февруари 2014 година. По појавувањето на овие луѓе, десет војници во зелени воени униформи со бели ленти на ракави биле приведени од украинските сили во [[Ѕеркална]]. Ова село е северно од Новоазовоск, од Колоски и околу 20 километри од руската граница. <ref name="REUmigewe" /> <ref name="BBCcrtoi">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28934213|title=Captured Russian troops 'in Ukraine by accident'|date=26 August 2014|work=BBC News}}</ref> Руската војска потврдила дека овие луѓе биле руски падобранци и дека биле заробени. Руското Министерство за одбрана соопштило дека мажите влегле во Украина „''по грешка за време на вежба''“.<ref name="BBCcrtoi">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28934213|title=Captured Russian troops 'in Ukraine by accident'|date=26 August 2014|work=BBC News}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.com/news/world-europe-28934213 "Captured Russian troops 'in Ukraine by accident'"]. </cite></ref> Безбедносната служба на Украина (СБУ) објавила видеа со интервјуа со заробените руски војници. Во едно од видеата, еден војник рекол дека нивните команданти ги испратиле на 70-километарски марш „''без да ја објаснат својата цел или да предупредат дека ќе бидат на украинска територија, каде што биле уапсени од украинските сили и се предале без борба''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/russian-paratroops-in-ukraine-lost-in-media-haze-video/505944.html|title=Russian Paratroops in Ukraine: Lost in Media Haze|date=26 August 2014|work=The Moscow Times|access-date=26 August 2014}}</ref> [[Податотека:2014._Донецк_464.jpg|мини|Луѓе чекаат во ред за вода во Донецк, 22 август 2014 година]] Бунтовниците навлегле во [[Новоазовск]] на 27 август. <ref name="NYT2782014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/ukraine-russia-novoazovsk-crimea.html|title=Ukraine Reports Russian Invasion on a New Front|last=Kramer|first=Andrew E.|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> <ref name="BBC27AUG">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28951319|title=Rebels push into port of Novoazovsk|date=27 August 2014|work=BBC News|access-date=27 August 2014}}</ref> Додека украинската влада изјавила дека има „''целосна контрола''“ врз Новоазовск, градоначалникот на градот Олег Сидоркин потврдил дека бунтовниците го освоиле. Тој исто така изјавил дека „десетици“ тенкови и оклопни возила биле користени од бунтовниците во нивниот напад врз градот. Најмалку четири цивили биле повредени од гранатирањето на бунтовниците. На север, во близина на [[Старобешево]], украинските сили изјавиле дека забележале колона од 100 оклопни возила, тенкови и ракетни камиони „Град“ што се движела кон југ, кон Новоазовск. Тие изјавиле дека овие возила биле обележани со „''бели кругови или триаголници''“, слични на белите ленти видени на заробените руски падобранци претходно во текот на неделата. Среде притисокот на овој нов трет фронт, владините сили се повлекле кон запад кон [[Мариупол]]. Тие го евакуирале градот Старобешево, како дел од пограничната област од [[Азовско Море|Азовското Море]] до постојните територии под контрола на бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/08/fighting-ukraine-coastline-intensifies-201482718054359321.html|title=Fighting for Ukraine's coastline intensifies|date=27 August 2014|access-date=27 August 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> Извештај на ''„[[The New York Times|Њујорк тајмс]]“'' ги опишал војниците кои се повлекувале како „''исцрпени, валкани и разочарани''“. Западните претставници ги опишале новите акции на бунтовниците како „''прикриена инвазија''“ од страна на Руската Федерација, со тенкови, артилерија и пешадија за кои се вели дека влегле во Украина од руска територија. Портпаролката на американскиот [[Стејт департмент|Стејт департмент,]] Џен Псаки, изјавила дека „''овие упади укажуваат дека веројатно е во тек контраофанзива под водство на Русија''“, а украинскиот претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека „''се случи инвазија на руските сили''“. <ref name="REUuars">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|title=Ukraine accuses Russia of launching invasion|date=28 August 2014|work=Reuters|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306155640/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|archive-date=6 March 2016|location=Kyiv}}</ref> <ref name="Pgov31102">{{Наведена изјава за печат|title=President cancelled his visit to Turkey and urgently convenes the NSDC meeting|date=28 August 2014|url=http://president.gov.ua/en/news/31102.html|access-date=28 August 2014}}</ref> Во изјавата на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина подоцна се вели дека Новоазовск бил заземен од „руски трупи“, и покрај претходните негирања од страна на украинската влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28967526|title='Russian troops deployed' in Ukraine – Poroshenko|date=28 August 2014|work=BBC News|access-date=28 August 2014}}</ref> Според Советот за национална безбедност, украинските трупи се повлекле од Новоазовск за да спасат животи и наместо тоа подготвувале одбрана во [[Мариупол]]. Во меѓувреме, борбите продолжиле во и околу градот Донецк. Гранати паднале врз [[Калинински Регион (Донечка Област)|Калининскиот Регион]] Донецк, а бригадата Донбас продолжила да се бори против бунтовниците кои ги држеле во опсада во Иловајск со денови. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 27 August 2014|date=28 August 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123030|access-date=28 August 2014}}</ref> Командантот на НАТО, бригаден генерал Нико Так, на 28 август изјавил дека „доста повеќе“ од 1.000 руски војници дејствуваат во зоната на војната во Донбас. <ref name="NY28Aug2014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/29/world/europe/ukraine-russia-nato-photos.html|title=Over 1,000 Russian Soldiers Join Fight, NATO Says|last=MacFarquhar|first=Neil|date=28 August 2014|work=The New York Times|access-date=28 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Среде она што ''„Њујорк тајмс“'' го опишал како „хаос“ во зоната на воениот судир, бунтовниците го вратиле [[Саур-Могила]]. И покрај овие напредувања на проруските сили, Националната гарда на Украина привремено го вратила градот Комсомолское во Старобешевскиот Регион во Донечката Област на 29 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-national-guard-now-controlling-komsomolske-in-donetsk-region-362529.html|title=Ukraine National Guard now controlling Komsomolske in Donetsk region|date=29 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 August 2014}}</ref> Сепак, два дена подоцна, украинските сили се повлекле од градот, а Комсомолское повторно бил преземен од силите на ДНР. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.digitaljournal.com/news/world/as-ukrainian-troops-retreat-separatists-celebrate-new-offensive/article/400465|title=As Ukrainian troops retreat, separatists celebrate new offensive|date=31 August 2014|work=Digital Journal|access-date=2 September 2014}}</ref> На други места, украинските сили се повлекле од [[Новосвитливка (Луганска Област)|Новосвитливка]] откако биле нападнати од, како што кажале, „руски тенкови“. Тие изјавиле дека секоја куќа во селото била уништена. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28993873|title=EU 'must act on Russia aggression'|date=30 August 2014|work=BBC News|access-date=30 August 2014}}</ref> Заробениот баталјон Донбас се повлекол од [[Иловајск]] на 30 август откако преговарал за договор со проруските сили. Според некои од војниците кои се повлекле од Иловајск, силите на ДНР го прекршиле договорот и пукале врз нив додека тие се повлекле под бели знамиња, убивајќи дури неколку десетици војници. <ref>{{Наведени вести|url=http://bigstory.ap.org/article/pro-russia-rebels-confident-after-making-gains|title=PRO-RUSSIA REBELS CONFIDENT AFTER MAKING GAINS|date=30 August 2014|access-date=30 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902000911/http://bigstory.ap.org/article/pro-russia-rebels-confident-after-making-gains|archive-date=2 September 2014|agency=Associated Press}}</ref> [[Податотека:Arseniy_Yatsenyuk_awarding_wounded_volunteers.jpg|мини|Украинскиот премиер [[Арсениј Јацењук]] ги доделува волонтерите од баталјонот Донбас, 1 септември 2014 година]] Украински патролен брод во [[Азовско Море|Азовското Море]] бил погоден од артилериски оган од брегот на 31 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-boat-idUSKBN0GV0NA20140831|title=Rescue under way after separatists claim first attack on Ukrainian ship|last=Polityuk|first=Pavel|date=31 August 2014|work=Reuters|access-date=1 September 2014|last2=Vasovic|first2=Aleksandar}}</ref> Осум морнари биле спасени од бродот што тонел, додека двајца членови на екипажот се водат како исчезнати. Поранешниот командант на бунтовниците [[Игор Гиркин]] изјавил дека бунтовниците „''му го нанеле на непријателот првиот поморски пораз''“. Владините сили се повлекле од [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]] на 1 септември, и покрај тоа што го држеле аеродромот од напади на бунтовниците со недели претходно. <ref name="BBC1SEPT">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29009516|title=Troops abandon Luhansk airport after clashes|date=1 September 2014|work=BBC News|access-date=1 September 2014}}</ref> Аеродромот станал сведок на жестоки борби ноќта пред повлекувањето, а украинските власти изјавиле дека нивните сили на аеродромот биле нападнати од колона руски тенкови. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11067351/Ukraine-battles-Russian-tank-column-near-Luhansk-ahead-of-Minsk-peace-talks.html|title=Ukraine withdraws from Luhansk airport after 'Russian tank column' attack|last=Amos|first=Howard|date=1 September 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=16 October 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11067351/Ukraine-battles-Russian-tank-column-near-Luhansk-ahead-of-Minsk-peace-talks.html|archive-date=11 January 2022|last2=McElroy|first2=Damien|location=London}}</ref> Судирите продолжиле и на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]]. [[Податотека:Victims_of_War_in_Ukraine_-_Kyiv_Hospital_-_Exhibition_by_Still_Miracle_Photography_02.jpg|мини|Жртви на војната во Украина - Киевска болница - Изложба од ''Still Miracle Photography 02'']] Набљудувачите на ОБСЕ забележале жестоки борби во близина на селата Широкине и Безимене на 4 септември. <ref name="OSCE4SEPT">{{Наведена изјава за печат|access-date=5 September 2014}}</ref> Соодветно, овие села се 24 односно 34 километри источно од Мариупол. Украинските власти во Мариупол изјавиле дека ситуацијата таму „''се влошува од час во час''“ и дека постои непосредна опасност од напад врз градот. Силите на ДНР се приближиле на 5 километри од градот на 4 септември, но нивното напредување било одбиено од контранапад во текот на ноќта, започнат од вооружените сили и [[Азов (бригада)|баталјонот Азов]]. <ref name="GUA2424255">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/05/ukraine-heavy-shelling-hours-before-ceasefire-russia|title=Heavy shelling in Ukrainian port of Mariupol hours before agreed ceasefire|date=5 September 2014|work=The Guardian|access-date=5 September 2014}}</ref> Тие биле потиснати назад околу 20 километри источно од градот. Постојано гранатирање се слушало на периферијата на Мариупол. === Прекин на огнот од септември 2014 година === [[Податотека:Yurkevych-Andriy-pohoron-5452.jpg|мини|Погребна служба за украински војник, 11 септември 2014 година]] По неколкудневни мировни преговори во [[Минск]] под покровителство на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ), Украина, Русија, ДНР и ЛНР [[Мински договори|се согласиле за прекин на огнот]] на 5 септември. <ref name="BBC2908">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29082574|title=Ukraine and pro-Russia rebels sign ceasefire deal|date=5 September 2014|work=BBC News|access-date=5 September 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека ќе го почитуваат прекинот на огнот и ќе ѝ помогнат на украинската влада во неговото спроведување. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=5 September 2014}}</ref> Според ''[[The New York Times|„Њујорк тајмс“]]'', договорот бил „''скоро дословна''“ реплика на неуспешниот јунски „мировен план од 15 точки“ на украинскиот претседател [[Петро Порошенко]]. <ref name="NYT23425">{{Наведување|last=MacFarquhar|first=Neil|title=Ukraine Deal Imposes Truce Putin Devised|date=5 September 2014|url=https://www.nytimes.com/2014/09/06/world/europe/ukraine-cease-fire.html|journal=The New York Times|access-date=6 September 2014}}</ref> Било договорено дека ќе има размена на сите затвореници од двете страни и дека тешкото вооружување треба да се отстрани од борбената линија. <ref name="WP7SEPT2014">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/ukraines-cease-fire-in-jeopardy-as-new-fighting-reported/2014/09/07/cad0ca80-3689-11e4-8601-97ba88884ffd_story.html|title=Ukraine's cease-fire in jeopardy as new fighting reported|date=7 September 2014|work=The Washington Post|access-date=7 September 2014}}</ref> Хуманитарните коридори требало да се одржуваат за да можат цивилите да ги напуштат погодените области. Претседателот Порошенко изјавил дека на Донечката и Луганската Област ќе им биде доделен „''специјален статус''“ и дека употребата на [[Руски јазик|рускиот јазик]] во овие области ќе биде заштитена со закон. Русија започнала посилна операција за обука и опремување за зацврстување на сепаратистичките сили.  Лидерите на ДНР и ЛНР изјавиле дека ја задржуваат својата желба за целосна независност од Украина, и покрај овие отстапки. Рускиот претседател [[Владимир Путин]] и украинскиот претседател Порошенко разговарале за прекинот на огнот на 6 септември. <ref>{{Наведување|last=Keane|first=Fergal|title=Ukraine ceasefire: Silence on the streets of Mariupol|date=6 September 2014|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-29095968|journal=BBC News|access-date=6 September 2014}}</ref> Двете страни изјавиле дека се задоволни од прекинот на огнот и дека тој генерално се почитува. [[Податотека:Luhansk_International_Airport,_September_4,_2014.jpg|мини|Уништен терминал на аеродромот во Луганск, 4 септември 2014 година]] Примирјето било прекршено повеќе пати во ноќта помеѓу 6 и 7 септември, како и во текот на денот на 7 септември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/07/ukraine-rebels-ceasefire-broken-shelling|title=Ukraine and separatists blame each other after ceasefire broken|date=7 September 2014|work=The Guardian|access-date=7 September 2014}}</ref> <ref name="BBC7SEPT2014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29098808|title=Ukraine truce shaken by new shelling|date=7 September 2014|work=BBC News|access-date=7 September 2014}}</ref> Овие прекршувања резултирале со смрт на четворица украински војници, додека 29 биле повредени. Било пријавено силно гранатирање од страна на бунтовниците на источната периферија на Мариупол, а набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека украинската влада испукала ракети од меѓународниот аеродром во Донецк. [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]] изјавил дека овие прекршувања на договорот нема да предизвикаат пропаѓање на примирјето. Украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил на 10 септември дека „''70% од руските трупи се вратени преку границата''“, а исто така додал дека оваа акција му дала „''надеж дека [[Мински договори|мировните преговори]] имаат добри перспективи''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/10/ukraine-russia-troops-border-east-poroshenko|title=Ukraine says most Russian troops have moved back across border|date=10 September 2014|work=The Guardian|access-date=11 September 2014}}</ref> Сепак, прекршувањата на прекинот на огнот продолжиле. Во согласност со Минскиот протокол, набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека забележале [[размена на затвореници]] во близина на Авдиевка во 03:40 часот на 12 септември. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 12 September 2014: Simultaneous Release of Hostages/Prisoners|date=12 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123509|access-date=12 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-sanctions-could-be-rolled-back-if-russia-withdraws-u-s-says-1.2764118|title=Ukraine sanctions could be rolled back if Russia withdraws, U.S. says|date=12 September 2014|access-date=12 September 2014|publisher=CBC News}}</ref> Украинските сили ослободиле 31 бунтовник од ДНР, додека силите на ДНР ослободиле 37 украински војници. Набљудувачите на ОБСЕ документирале кршења на Минскиот протокол во бројни области на Донечката област од 13 до 15 септември. <ref name="OSCE15SEPT">{{Наведена изјава за печат|title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 15 September 2014: Monitoring to the east of Donetsk, SMM patrol vehicles hit by fire|date=15 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123587|access-date=15 September 2014}}</ref> Овие области ги вклучувале Макиевка, Телманове, Дебалцеве, Петровске, во близина на [[Мариупол]], Јасинувата и Меѓународниот аеродром Донецк, сите каде што се воделе интензивни борби. Две од оклопните возила во кои патувале набљудувачите биле погодени од шрапнели, при што едно од возилата станало нефункционално и ги принудило набљудувачите да се повлечат. Според набљудувачите, движењето на трупите и опремата го вршеле и ДНР и украинските сили. Тие исто така изјавиле дека имало „''проблеми со командата и контролата''“ меѓу двете страни во судирот. Набљудувачите го посетиле меѓународниот аеродром во Луганск на 20 септември. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 21 September 2014|date=22 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123921|access-date=23 September 2014}}</ref> Тие изјавиле дека аеродромот е „целосно уништен“ и целосно неупотреблив. Украинскиот претседател Петро Порошенко на 21 септември изјавил дека вооружените сили на Украина изгубиле помеѓу 60% и 65% од вкупната активна опрема во текот на војната. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.unn.com.ua/ru/news/1387749-na-peredoviy-bulo-znischeno-60-65-viyskovoyi-tekhniki-v-chastinakh-p-poroshenko|date=21 September 2014|work=Ukrainian National News|access-date=21 September 2014|language=ru|script-title=ru:На передовой уничтожили 60–65% военной техники в частях – П.Порошенко}}</ref> [[Податотека:2014._Кузнечный_фестиваль_в_Донецке_370.jpg|мини|Полицајци од ДНР во Донецк, 20 септември 2014 година]] Членовите на Трилатералната група и ДНР учествувале на видеоконференција на 25 септември 2014 година. <ref name="OSCE26SEPT">{{Наведена изјава за печат|title=Press Statement by the Trilateral Contact Group|date=26 September 2014|url=http://www.osce.org/home/124451|access-date=27 September 2014}}</ref> Според соопштението објавено од ОБСЕ денот по конференцијата, сите страни се согласиле дека борбите се „''смириле во последните денови''“ и дека „''ситуацијата по должината на 70%“'' од тампон-зоната е „''мирна''“. Тие исто така изјавиле дека „ќе вложат напори“ за продолжување на прекинот на огнот. Расфрланите прекршувања на прекинот на огнот продолжиле. <ref name="BBC29SEPT">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29415162|title='Seven Ukraine troops die' in deadliest post-truce attack|date=29 September 2014|work=BBC News|access-date=29 September 2014}}</ref> Во најзначајниот инцидент од почетокот на прекинот на огнот, седум украински војници загинале на 29 септември кога тенковска граната го погодила оклопниот транспортер со кој патувале во близина на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]]. Следела престрелка, при што многу војници биле повредени. Во текот на следните неколку дена, [[Втора битка за Донечкиот аеродром|борбите продолжиле]] околу меѓународниот аеродром во Донецк, додека самиот град Донецк бил под силно гранатирање. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=3 October 2014}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=3 October 2014}}</ref> Среде ова обновено насилство, претседателот на ОБСЕ, Дидие Буркхалтер, издал соопштение во кое „''ги повикувам сите страни веднаш да престанат со борбите''“, а исто така ркол дека ставањето на прекинот на огнот во опасност од колапс би било „неодговорно и жално“. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=3 October 2014}}</ref> Според извештајот објавен од [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]] (ОХЦХР) на 8 октомври, прекинот на огнот спроведен со Минскиот протокол станал „''сè понестабилен''“. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=9 October 2014}}</ref> Во соопштението со кое се најавило објавувањето на извештајот се вели дека најмалку 331 лице било убиено од почетокот на прекинот на огнот и дека најжестоките борби се воделе околу меѓународниот аеродром Донецк, Дебалцево и Штастја. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=9 October 2014}}</ref> Во извештајот се вели дека поголемиот дел од цивилните смртни случаи биле предизвикани и од бунтовничко и од украинско гранатирање. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/10/09/world/europe/at-least-331-have-been-killed-in-ukraine-since-start-of-cease-fire-un-reports.html|title=331 Have Died Since Ukraine Signed Truce, U.N. Reports|last=Cumming-Bruce|first=Nick|date=8 October 2014|work=The New York Times|access-date=9 October 2014}}</ref> Неколку стотици војници на Националната гарда протестирале пред зградата на украинската претседателска администрација во Киев на 13 октомври. <ref name="KP14OCT2014">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/politicians-activists-slam-national-guard-protest-as-unpatriotic-367935.html|title=Politicians, activists slam National Guard protest as unpatriotic|date=14 October 2014|work=Kyiv Post|access-date=16 October 2014}}</ref> Тие побарале крај на задолжителната воена обврска и нивна демобилизација. Според ''„Киев пост“'', многу од демонстрантите изјавиле дека се судриле со демонстрантите од [[Евромајдан]] и дека не се наклонети кон тоа движење. === Избори во ноември 2014 и последици === [[Податотека:Donetsk_suburb_after_shelling.jpg|мини|Предградие на Донецк по гранатирањето, 7 ноември 2014 година]] Тешките борби продолжиле низ Донбас во текот на октомври, и покрај прекинот на огнот. Прекршувајќи ја постапката договорена како дел од [[Мински договори|Минскиот протокол]], властите на ДНР и ЛНР одржале парламентарни и извршни избори на 2 ноември. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=1 November 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/11/03/world/europe/rebel-backed-elections-in-eastern-ukraine.html|title=Rebel-Backed Elections to Cement Status Quo in Ukraine|last=Kramer|first=Andrew E.|date=2 November 2014|work=The New York Times|access-date=3 November 2014}}</ref> Како одговор на изборите, украинскиот претседател Петро Порошенко побарал од парламентот да го поништи „''специјалниот статус''“ кој им бил доделен на областите контролирани од ДНР и ЛНР како дел од Минскиот протокол. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/poroshenko-calls-on-lawmakers-to-revoke-special-status-for-east-sends-more-troops-to-key-cities-370640.html|title=Poroshenko calls on lawmakers to revoke special status for east, sends more troops to key cities|date=4 November 2014|work=Kyiv Post|access-date=6 November 2014}}</ref> Вицепремиерот на ДНР [[Андреј Пургин]] изјавил дека украинските сили започнале „''тотална војна''“ против ДНР и ЛНР на 6 ноември. <ref name="RE6NOV2014">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-military-idUSKBN0IQ1RJ20141106|title=Ukrainian forces deny launching fresh offensive in east|date=6 November 2014|work=Reuters|access-date=6 November 2014}}</ref> Украинските власти негирале каква било офанзива и изјавиле дека ќе се придржуваат до Минскиот протокол. И покрај ова, битките продолжиле низ Донбас, при што загинале многу војници. Истовремено, претставниците на сепаратистите побарале преработка на Минскиот протокол, како резултат на повторливите прекршувања. Повременото гранатирање на Донецк било обновено на 5 ноември. <ref name="BBC9NOV">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29975341|title=Heavy bombardment in rebel-held Donetsk|date=9 November 2014|work=BBC News|access-date=9 November 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ известиле на 8 ноември дека имало големи движења на необележана тешка опрема на територијата што ја држат сепаратистите. <ref name="OSCE8NOV">{{Наведена изјава за печат|access-date=9 November 2014}}</ref> Овие движења вклучувале оклопни транспортери, камиони, цистерни со бензин и тенкови, кои биле управувани и придружувани од мажи во темнозелени униформи без ознаки. Портпаролите на украинската влада изјавиле дека станува збор за движења на руски трупи, но ова не можело да се потврди независно. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/nov/07/ukraine-russian-military-column-east|title=Ukraine says Russian military column has entered east of country|date=7 November 2014|work=The Guardian|access-date=9 November 2014}}</ref> Во текот на ноќта кон 9 ноември, интензивно гранатирање од позициите на владата и на бунтовниците го потресел Донецк. Претседателот на ОБСЕ, Дидие Буркхалтер, изјавил дека е „''многу загрижен''“ за „''повторното оживување на насилството''“ и ја нагласил важноста од почитување на [[Мински договори|Минскиот протокол]]. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=9 November 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ забележале повеќе конвои со муниција на територијата под контрола на сепаратистите на 9 ноември. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=10 November 2014}}</ref> Меѓу нив биле 17 необележани зелени камиони [[ЗиЛ]] натоварени со муниција кај [[Свердловск (Украина)|Свердловск]] и 17 слични камиони [[КАМАЗ|Камаз]] кои влечеле хаубици кај Зурес. Друг конвој од 43 зелени воени камиони, од кои некои влечеле хаубици и ракетни лансери, бил забележан од набљудувачите на ОБСЕ во Донецк на 11 ноември. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=11 November 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Kurakhove,_Donetsk_region.jpg|мини|Оштетена зграда во Курахове, 26 ноември 2014 година]] По извештаите за овие движења на војници и опрема, генералот на НАТО Филип Бридлав изјавил на 12 ноември дека може да потврди дека руските војници и тешка опрема влегле во Украина во текот на претходната недела. Како одговор на тоа, украинското Министерство за одбрана соопштило дека се подготвува за обновена офанзива од страна на проруските сили. Портпаролот на руското Министерство за одбрана, генерал-мајор [[Игор Конашенков]], изјавил дека „''немало и нема докази''“ во поддршка на изјавата на [[НАТО]]. <ref name="BBC12NOV">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30025138|title=Russian troops crossed border, Nato says|date=12 November 2014|work=BBC News|access-date=12 November 2014}}</ref> До 2 декември, најмалку 1.000 луѓе загинале за време на борбите во Донбас, од потпишувањето на Минскиот протокол на почетокот на септември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30290310|title=Ukraine, Russia and the ceasefire that never was|date=2 December 2014|work=BBC News|access-date=2 December 2014}}</ref> Во извештајот на Би-Би-Си се вели дека прекинот на огнот бил „фикција“. Во светлината на овие постојани борби, украинските и сепаратистичките сили се согласиле да ги прекинат сите воени операции за „''Денот на тишината''“ на 9 декември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30384665|title=Shaky ceasefire holds as talks expected|date=9 December 2014|work=BBC News|access-date=9 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/12/10/world/europe/ukrainian-military-and-separatists-observe-silent-day.html|title=Ukrainian Military and Rebels Observe 'Silent Day'|last=Kramer|first=Andrew E.|date=10 December 2014|work=The New York Times|access-date=10 December 2014}}</ref> Украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил дека се надева оти „Денот на тишината“ ќе го поттикне потпишувањето на нов мировен договор. Иако по „Денот на тишината“ не се одржале нови мировни преговори, борбите меѓу украинските и сепаратистичките сили значително се намалиле во текот на декември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-military-idUSKBN0JX11B20141219|title=Rebels say new Ukraine peace talks will not take place on Sunday: IFX|date=19 December 2014|work=Reuters|access-date=20 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/dec/17/ukraine-ceasefire-frontline-counting-cost-war-uneasy-calm|title=Ukraine ceasefire leaves frontline counting cost of war in uneasy calm|date=17 December 2014|work=The Guardian|access-date=20 December 2014}}</ref> Во извештајот на Меѓународната кризна група било наведено дека [[Финансиска криза во Русија (2014)|финансиската криза во Русија]] кон крајот на 2014 година, заедно со американските и европските економски санкции, го одвратила понатамошниот напредок на проруските сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/235-eastern-ukraine-a-dangerous-winter.pdf|title=Eastern Ukraine: A Dangerous Winter|date=18 December 2014|publisher=International Crisis Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220075521/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/235-eastern-ukraine-a-dangerous-winter.pdf|archive-date=20 December 2014|accessdate=20 December 2014}}</ref> Во извештајот, исто така, се изразило загриженост за потенцијалот за „хуманитарна катастрофа“ во Донбас, контролиран од сепаратистите, во текот на студените зимски месеци, велејќи дека сепаратистите не биле во можност „''да обезбедат основни услуги за населението''“. [[Податотека:Ruins_of_Donetsk_International_airport_(16).jpg|мини|Урнатини на меѓународниот аеродром во Донецк, декември 2014 година. Контролната кула оттогаш е целосно уништена.]] Во согласност со [[Мински договори|Минскиот протокол]], во текот на неделата од 21 до 27 декември се одржале повеќе размени на затвореници. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30606486|title=Ukraine and rebels trade prisoners in Donetsk|date=26 December 2014|work=BBC News|access-date=29 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-prisoners-idUSKBN0K40IZ20141226|title=Kiev, rebels exchange POWs; trains, buses to Crimea suspended|date=26 December 2014|work=Reuters|access-date=29 December 2014}}</ref> Во текот на таа недела во [[Минск]] се одржале повеќе разговори организирани од ОБСЕ, но тие не донеле никаков резултат. На прес-конференција на 29 декември, украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил дека Минскиот протокол стапува на сила „''точка по точка''“, а исто така изјавил дека се постигнува „''напредок''“. <ref name="KP29DEC">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/poroshenko-despite-minsk-agreements-martial-law-is-still-an-option-376395.html|title=Poroshenko: Despite Minsk agreements, martial law is still an option|date=29 December 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 December 2014}}</ref> Од потпишувањето на Протоколот, над 1.500 лица држени од сепаратистите биле ослободени како дел од размената на затвореници. Додека украинските сили губеле околу 100 луѓе дневно пред Протоколот, само околу 200 биле убиени во четирите месеци од неговото потпишување. Порошенко, исто така, изјавил дека верува оти воениот судир ќе заврши единствено доколку руските трупи го напуштат Донбас. === Ескалација во јануари 2015 година === Набљудувачите на ОБСЕ известиле за „зголемување на тензиите“ по Нова Година. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=6 January 2015}}</ref> Биле регистрирани бројни прекршувања на прекинот на огнот, а повеќето се случиле во близина на Донечкиот меѓународен аеродром. Внатрешни борби меѓу бунтовничките групи избувнале во Луганската Област. <ref name="NYT5JAN2015">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/01/06/world/europe/francois-hollande-says-destabilizing-sanctions-on-russia-must-stop-now.html|title=French Leader Urges End to Sanctions Against Russia Over Ukraine|last=Kramer|first=Andrew E.|date=5 January 2015|work=The New York Times|access-date=6 January 2015}}</ref> Во еден инцидент, милитантите на ЛПР изјавиле дека го убиле [[Александар Беднов]], водачот на прорускиот „Батлјон Бетмен“, на 2 јануари 2015 година. Претставници на ЛПР изјавиле дека Беднов водел „нелегален затвор“ и дека се занимавал со мачење на затвореници. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/abuse-torture-revealed-at-self-proclaimed-luhansk-peoples-republic-illegal-prison-376631.html|title=Abuse, torture revealed at separatists' prison in Luhansk|date=3 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=6 January 2015}}</ref> Во друг инцидент, водачот на милитантната група Донски Козаци со седиште во Антрацит, Николај Козицин, изјавил дека територијата контролирана од неговата група, станала дел од „Руското Царство“ и дека рускиот претседател [[Владимир Путин]] е нејзин „цар“. <ref name="NYT5JAN2015" /> Меѓуградски автобус запрен на владин контролен пункт во Бугас бил[[Напад на автобус во Волноваха|погоден]] од ракета „Град“ на 13 јануари, при што загинале 12 цивили. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=15 January 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30798426|title=Shell hits bus 'killing 10' in Buhas|date=13 January 2015|work=BBC News|access-date=13 January 2015}}</ref> Украинскиот претседател Петро Порошенко прогласил ден на национална жалост. <ref>{{Наведени вести|url=http://uatoday.tv/politics/osce-confirms-grad-strike-on-east-ukraine-bus-and-says-insurgents-will-be-included-in-investigation-402988.html|title=OSCE confirms Grad strike on east Ukraine bus and says insurgents will be included in investigation|date=15 January 2015|work=Ukraine Today|access-date=15 January 2015}}</ref> Бугас се наоѓа на 35 километри југозападно од градот Донецк. [[Податотека:2014-12-25._Открытие_новогодней_ёлки_в_Донецке_13.JPG|мини|Командант на [[Баталјон „Спарта“|баталјонот на ДПР Спарта]] [[Арсениј Павлов]], Донецк, 25 декември 2014 година]] Новата терминална зграда на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]], која била место на борби меѓу украинските и сепаратистичките трупи од мај 2014 година, била заземена од силите на ДНР на 15 јануари. <ref name="15JANGUARD">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/jan/15/russian-backed-separatists-seize-donetsk-airport-ukraine|title=Russia-backed separatists seize Donetsk airport in Ukraine|date=15 January 2015|work=The Guardian|access-date=15 January 2015}}</ref> Во деновите пред заземањето, аеродромот бил силно бомбардиран од сепаратистички ракетен оган. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/01/14/world/europe/10-civilians-are-killed-in-ukraine-as-cease-fire-grows-more-fragile.html|title=10 Are Killed in Ukraine as Diplomacy Hits a Wall|last=Roth|first=Andrew|date=13 January 2015|work=The New York Times|access-date=15 January 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/aponline/2015/01/14/world/europe/ap-eu-ukraine-aid-crunch.html|title=Lack of Aid Deepens Suffering in Conflict-Hit East Ukraine|date=14 January 2015|work=The New York Times|access-date=15 January 2015|agency=Associated Press}}</ref> Лидерот на ДНР, [[Александар Захарченко]], изјавил дека заземањето на аеродромот е првиот чекор кон враќање на територијата изгубена од украинските сили во средината на 2014 година. Тој изјавил: „''Нека нашите сонародници го чујат ова: Ние нема само да се откажеме од нашата земја. Или ќе ја вратиме мирно, или на овој начин''“, осврнувајќи се на заземањето на аеродромот. Таквата офанзива од страна на сепаратистичките сили би сигнализирала целосно распаѓање на често игнорираниот [[Мински договори|Мински протокол]], со кој се воспоставила тампон линија помеѓу териториите контролирани од Украина и териториите контролирани од сепаратистите. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-klimkin-idINKBN0KT1VD20150120|title=Ukraine accuses separatists of abusing Minsk deal with land grab|date=21 January 2015|work=Reuters|access-date=22 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151216111547/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-klimkin-idINKBN0KT1VD20150120|archive-date=16 December 2015}}</ref> Украинските сили изјавиле дека „''немало наредба за повлекување''“ од аеродромот, а претседателот на парламентот на ДНР, [[Андреј Пургин]], изјавил дека иако силите на ДНР ја презеле контролата врз терминалните згради, борбите биле во тек бидејќи „''Украинците имаат многу места за криење''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ukraine-crisis-residents-flee-savagery-of-the-battle-for-donetsks-airport-9981531.html|title=Residents flee savagery of the battle for Donetsk's airport|last=Carroll|first=Oliver|date=15 January 2015|work=The Independent|access-date=15 January 2015|location=London}}</ref> Истовремено, новата рунда разговори во Минск, закажана за 16 јануари од страна на Трилатералната контакт група за Украина, била откажана откако лидерите на ДНР и ЛНР, Александар Захарченко и Игор Плотницки, одбиле да присуствуваат. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/244837.html|title=No Contact Group meeting without Zakharchenko, Plotnytsky – Kuchma|date=15 January 2015|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=15 January 2015}}</ref> Владина воена операција спроведена за време на викендот од 17 до 18 јануари резултирала со враќање на поголемиот дел од [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]] од страна на украинските сили. <ref name="REU18JAN">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-military-idUKKBN0KR0DD20150118|title=Ukrainian troops retake most of Donetsk airport from rebels|date=18 January 2015|work=Reuters|access-date=18 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305154720/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-military-idUKKBN0KR0DD20150118|archive-date=5 March 2016}}</ref> Според претставникот на украинскиот [[Совет за национална безбедност и одбрана на Украина|Совет за национална безбедност и одбрана]], Андриј Лисенко, операцијата ги вратила линиите на контрола утврдени со [[Мински договори|Минскиот протокол]] и затоа не претставувала негово кршење. Операцијата предизвикала борбите да се движат кон Донецк, што резултирало со силно гранатирање на станбените области на градот што се граничат со аеродромот. Властите на ДНР изјавиле дека ги запреле владините сили кај мостот Путиливски, кој ги поврзува аеродромот и градот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30878406|title=Ukraine conflict: Battles rage in Donetsk and Luhansk|date=19 January 2015|work=BBC News|access-date=19 January 2015}}</ref> Мостот, кој е стратешки важен, бил уништен за време на борбите. Набљудувачите на ОБСЕ известиле дека гранатирањето предизвикало големи штети во станбените области на Донецк, [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]], [[Кировски Регион (Донечка Област)|Кировски]], [[Петровски Регион (Донечка Област)|Петровски]] и [[Ворошиловски Регион (Донечка Област)|Ворошиловски]]. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=20 January 2015}}</ref> [[Податотека:Battle_for_Donetsk_airport,_16_January_2015.jpg|мини|250x250пкс|Баталјонот на ДНР Сомалија во новата терминална зграда на аеродромот во Донецк на 16 јануари 2015 година]] Украинскиот претседател Петро Порошенко на 21 јануари изјавил дека Русија распоредила повеќе од 9.000 војници и 500 тенкови, артилериски единици и оклопни транспортери во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30928107|title=Ukraine conflict: US accuses rebels of 'land grab'|date=21 January 2015|work=BBC News|access-date=21 January 2015}}</ref> Во статијата што се појавила во ''„Дејли Телеграф“'' се вели дека распоредувањето изгледало како „''одговор на успехот на Киев''“ во задржувањето на контролата врз Донечкиот меѓународен аеродром. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11361286/Russia-sends-9000-troops-into-Ukraine-says-Petro-Poroshenko.html|title=Russia sends 9,000 troops into Ukraine, says Petro Poroshenko|last=Blair|first=David|date=21 January 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=21 January 2015|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11361286/Russia-sends-9000-troops-into-Ukraine-says-Petro-Poroshenko.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Истиот ден, украинските сили направиле обид да го опколат аеродромот во обид да ги потиснат бунтовниците. <ref name="KP22JAN">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/donetsk-airport-overrun-by-rebels-say-army-volunteers-378037.html|title=Donetsk Airport overrun by rebels, say army volunteers|date=22 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=4 June 2015}}</ref> Додека украинските и силите на ДНР се бореле да се оддалечат од аеродромот, група бунтовници упаднале на првиот и третиот кат од новата терминална зграда. Украинските војници се држеле на вториот кат од зградата сè додека таванот не се срушил, при што загинале неколку војници. Преостанатите украински сили биле или заробени, убиени или биле принудени да се повлечат од аеродромот, дозволувајќи им на силите на ДНР да го освојат. Според еден волонтер, загинале 37 украински војници. <ref name="KP22JAN" /> ''„Дејли телеграф“'' го нарекол украинскиот пораз на аеродромот „''разорен''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11363929/Pro-Russia-separatists-vow-further-advances-into-Ukraine-after-taking-Donetsk-airport.html|title=Pro-Russia separatists vow further advances into Ukraine after taking Donetsk airport|last=Oliphant|first=Roland|date=22 January 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=23 January 2015|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11363929/Pro-Russia-separatists-vow-further-advances-into-Ukraine-after-taking-Donetsk-airport.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> [[Податотека:Ded_Moroz_visits_children_in_Donetsk_bomb_shelter,_6_January_2015_(4).jpg|мини|Цивили од Донецк кои живеат во засолниште од бомби, јануари 2015 година]] По оваа победа, сепаратистичките сили започнале да ги напаѓаат украинските сили по линијата на контрола во Донецката и Луганската Област. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-casualties-idUKKBN0KV0LQ20150122|title=Ukraine's forces hold line against Russian troops, rebels – Poroshenko|date=22 January 2015|work=Reuters|access-date=23 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151217033846/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-casualties-idUKKBN0KV0LQ20150122|archive-date=17 December 2015}}</ref> Особено жестоки борби избувнале по должината на реката Северски Донец, северозападно од градот [[Луганск]]. Сепаратистичките сили зазеле украински контролен пункт кај Кримске, нападнале други контролни пунктови во областа и гранатирале села во близина на [[Штастја]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/fighting-under-way-on-bakhmutka-road-in-luhansk-oblast-378083.html|title=Fighting under way on Bakhmutka road in Luhansk Oblast|date=22 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=23 January 2015}}</ref> Сепаратистичките сили [[Битка за Дебалцево|започнале напад]] врз градот [[Дебалцево]], кој бил под контрола на владата, во североисточната Донечка Област, напаѓајќи го со артилериски оган. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.france24.com/en/20150123-video-ukraine-military-defend-strategic-eastern-town-debaltseve-pro-russia-separatists/|title=The fight to defend Ukraine's strategic Debaltseve|date=23 January 2015|access-date=25 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150124123633/http://www.france24.com/en/20150123-video-ukraine-military-defend-strategic-eastern-town-debaltseve-pro-russia-separatists/|archive-date=24 January 2015|publisher=France 24}}</ref> ДНР започнала [[Напад врз Мариупол (2015)|напад]] врз [[Мариупол]] од Широкине наутро на 24 јануари. Голем број на ракети од типот „Град“ убиле најмалку 30 лица, а ранети биле уште 83. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-casualties-idUSKBN0KX08B20150124|title=Rebels say launched attack on Mariupol as 20 killed in east Ukraine city|date=24 January 2015|work=[[Reuters]]|access-date=24 January 2015}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 24 January 2015: Shelling Incident on Olimpiiska Street in Mariupol|date=24 January 2015|publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/136061|accessdate=24 January 2015}}</ref> Жестоките борби продолжиле во Дебалцево во текот на следната недела, што резултирало со многу цивилни и борбени жртви. <ref>{{Наведени вести|url=http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2015-01-31-EU--Ukraine/id-21c944f206034ca882fc9af9090c9ec7|title=Civilians flee east Ukraine town as fighting intensifies|last=Peter Leonard|date=31 January 2015|access-date=31 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202012237/http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2015-01-31-EU--Ukraine/id-21c944f206034ca882fc9af9090c9ec7|archive-date=2 February 2015|agency=Associated Press}}</ref> Францускиот претседател [[Франсоа Оланд]] и германската канцеларка [[Ангела Меркел]] направиле нов мировен план на 7 февруари. Француско-германскиот план, изготвен по разговорите со украинскиот претседател Петро Порошенко и рускиот претседател Владимир Путин, се сметал за оживување на [[Мински договори|Минскиот протокол]]. Претседателот Оланд изјавил дека планот е „''последна шанса''“ за решавање на судирот. <ref name="7FEB2052">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31185027|title=Ukraine crisis: 'Last chance' for peace says Hollande|date=7 February 2015|work=BBC News|access-date=7 February 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-02-07/putin-rejects-attempts-to-contain-russia-after-peace-talks-fail|title=Putin Rejects Attempts to Contain Russia After Peace Talks Fail|last=Doroshev|first=Anton|date=7 February 2015|work=Bloomberg News|access-date=7 February 2015}}</ref> Планот бил изнесен како одговор на американските предлози за испраќање вооружување до украинската влада, нешто што канцеларката Меркел изјавила дека само ќе резултира со влошување на кризата. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/02/08/world/europe/divisions-on-display-over-western-response-to-ukraine-at-security-conference.html|title=Western Nations Split on Arming Kiev|last=Gordon|first=Michael R.|date=7 February 2015|work=The New York Times|access-date=7 February 2015|last2=Smale|first2=Alison|last3=Erlanger|first3=Steven}}</ref> Борбите се влошиле во пресрет на закажаните разговори на 11 февруари за да се разговара за француско-германскиот мировен план. Силите на ДНР го гранатирале градот Краматорск на 10 февруари, каде што последен пат се воделе борби во јули 2014 година. Гранатирањето било насочено кон седиштето на вооружените сили на градот, но исто така била погодена и блиската станбена област. Седум лица биле убиени, а 26 биле ранети. Провладиниот [[Азов (бригада)|баталјон „Азов']] започнал [[Битка за Широкино|офанзива]] за повторно освојување на областите контролирани од сепаратистите на периферијата на Мариупол, со центар во селото Широкино. Командантот на баталјонот [[Андриј Билецки]] изјавил дека неговите сили се движат кон Новоазовск. <ref name="BBC10FEB">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31357588|title=Ukraine conflict: Battles rage ahead of Minsk talks|date=10 February 2015|work=BBC News|access-date=10 February 2015}}</ref> Во октомври 2015 година, член на набљудувачката мисија Максим Удовиченко, делегиран во ОБСЕ од Русија, бил суспендиран поради „лошо однесување“ поврзано со алкохол додека бил во Северодонецк и признал дека всушност е офицер на ГРУ. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/11965191/Russian-OSCE-monitor-in-Ukraine-fired-after-drunkenly-saying-he-was-a-Moscow-spy.html|title=Russian OSCE monitor in Ukraine fired after 'drunkenly saying he was a Moscow spy'|last=Quinn|first=Allison|date=30 October 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=13 May 2020|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/11965191/Russian-OSCE-monitor-in-Ukraine-fired-after-drunkenly-saying-he-was-a-Moscow-spy.html|archive-date=11 January 2022|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> == Статична војна (2015–2022) == === Минск 2: Прекин на огнот и разрешница === [[Податотека:Donbas_(2015–2022).svg|мини|500x500пкс|Карта на областите под контрола на сепаратистите од завршувањето на Битката кај Дебалцево во 2015 година до руската инвазија на Украина во 2022 година]] [[Податотека:OSCE_SMM_monitoring_the_movement_of_heavy_weaponry_in_eastern_Ukraine_(16544235410).jpg|алт=|мини|Повлекување на украинското тешко вооружување, март 2015 година]] Закажаниот самит во [[Минск]] на 11 февруари 2015 година резултирал со потпишување на нов пакет мерки за мир, наречен [[Мински договори|Минск II]], на 12 февруари. <ref name="BBC12FEB">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31435812|title=Ukraine crisis: Leaders agree peace roadmap|date=12 February 2015|work=BBC News|access-date=12 February 2015}}</ref> Планот, сличен по содржина на неуспешниот [[Мински договори|Мински протокол]], повикувал на безусловно примирје, кое требало да започне на 15 февруари, меѓу многу други мерки. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.france24.com/en/20150212-deal-ceasefire-agreed-ukraine-crisis-minsk-putin-hollande/|title=Ukraine's warring parties agree to February 15 ceasefire|date=12 February 2015|publisher=France 24|accessdate=12 February 2015}}</ref> И покрај потпишувањето на Минск II, борбите продолжиле околу Дебалцево. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31519000|title=Ukraine troops retreat from key town of Debaltseve|date=18 February 2015|work=BBC News|access-date=20 February 2015}}</ref> Силите на ДНР изјавиле дека примирјето не се однесува на Дебалцево и ја продолжиле својата офанзива. Украинските сили биле принудени да се повлечат од областа Дебалцево на 18 февруари, оставајќи ги сепаратистичките сили под контрола. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/feb/18/ukrainian-soldiers-share-horrors-of-debaltseve-battle-after-stinging-defeat|title=Ukrainian soldiers share horrors of Debaltseve battle after stinging defeat|date=18 February 2015|work=The Guardian|access-date=20 February 2015}}</ref> Во неделата по падот на Дебалцево во рацете на проруските сили, борбите во зоната на судирот стивнале. <ref name="REU26FEBY">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-idUKKBN0LU1E720150226|title=Ukraine begins artillery withdrawal, recognising truce is holding|date=26 February 2015|work=Reuters|access-date=26 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226201619/http://uk.reuters.com/article/2015/02/26/uk-ukraine-crisis-idUKKBN0LU1E720150226|archive-date=26 February 2015}}</ref> Силите на ДНР и ЛНР почнале да ја повлекуваат артилеријата од фронтовските линии како што било наведено во Минск II на 24 февруари, а Украина го сторила тоа на 26 февруари. Украина објавила дека нема жртви во периодот од 24 до 26 февруари, нешто што не се случило од почетокот на јануари 2015 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=NY0sMKuEXN0|title=Ukraine Heavy Arms Withdrawal: Situation in country's east stabilizes, says military spokesperson|date=26 February 2015|work=Ukraine Today|access-date=26 February 2015}}</ref> Мали престрелки продолжиле во март, но прекинот на огнот во голема мера бил почитуван низ целата борбена зона. Украинските и сепаратистичките сили го повлекле поголемиот дел од тешкото вооружување наведено во Минск II до 10 март. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31806946|title=Poroshenko confirms rebel weapons moved|date=10 March 2015|work=BBC News|access-date=10 March 2015}}</ref> Мали прекршувања на прекинот на огнот продолжиле во текот на март и април, иако тој продолжил да се почитува, а бројот на жртви пријавени од двете страни бил значително намален. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/b073-the-ukraine-crisis-risks-of-renewed-military-conflict-after-minsk-ii.ashx|title=The Ukraine Crisis: Risks of Renewed Military Conflict after Minsk II|date=1 April 2015|work=Crisis Group Europe Briefing N°73|publisher=International Crisis Group|location=Kyiv|format=ASHX file|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403051230/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/b073-the-ukraine-crisis-risks-of-renewed-military-conflict-after-minsk-ii.ashx|archive-date=3 April 2015|accessdate=8 April 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=lOmWjP1HIGQ|title=Ukraine: On the frontline of the supposed ceasefire|date=20 March 2015|work=BBC News|access-date=8 April 2015|location=Pisky, Donetsk Oblast, Ukraine}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.9news.com.au/world/2015/04/09/02/59/ukraine-ceasefire-talks-set-to-resume|title=Ukraine ceasefire talks set to resume|date=9 April 2015|work=9news.co.au|access-date=8 April 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref> Борбите се разгореле на 3 јуни 2015 година, кога бунтовниците од ДНР [[Битка за Маринка (2015)|започнале напад]] врз [[Маринка (Украина)|Маринка]], контролирана од владата. Во битката таму биле употребени артилерија и тенкови, кои биле опишани како најтешки борби од потпишувањето на Минск II. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-32988499|title=Ukraine crisis: Heavy fighting rages near Donetsk, despite truce|date=3 June 2015|access-date=3 June 2015|publisher=BBC}}</ref> На 15 јуни во градот Донецк се одржал антивоен протест. <ref name="UN15JUNE">{{Наведени вести|url=http://www.unian.info/politics/1089525|title=About 500 people attend anti-war protest in centre of Donetsk|date=15 June 2015|access-date=21 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716035134/http://www.unian.info/politics/1089525|archive-date=16 July 2015|agency=Ukrainian Independent Information Agency}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 19:30 (Kyiv time), 15 June 2015|date=16 June 2015|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/164746|access-date=21 July 2015}}</ref> Протестот, прв од ваков вид на територија контролирана од проруските сепаратисти, повикале на прекин на борбите во Донбас. Околу 500 луѓе, кои се собрале пред зградата на собранието, извикувале: „''Стоп на војната!“, „Вратете ни ги нашите куќи, нашите домови се разурнати!“ и „Излезете од тука!“'' Поточно, демонстрантите барале сепаратистите да престанат со ракетни напади од станбени области на периферијата на Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.forbes.com/sites/paulroderickgregory/2015/06/17/residents-of-donbass-tell-separatists-to-leave-a-glimmer-of-hope/|title=Residents of Donbass Tell Separatists To Leave: A Glimmer Of Hope?|date=17 June 2015|work=Forbes|access-date=21 July 2015}}</ref> [[Податотека:A_Russia-backed_rebel_armored_fighting_vehicles_convoy_near_Donetsk,_Eastern_Ukraine,_May_30,_2015.jpg|мини|Оклопни возила на ДНР во близина на Донецк, мај 2015 година]] Иако сите страни во воениот судир прдолжиле да го поддржуваат исполнувањето на мерките наведени во Минск II, помали престрелки продолжиле секојдневно во текот на јуни и јули 2015 година. Украинските трупи трпеле загуби секојдневно, а прекинот на огнот бил означен како „''нефункционален''“ и „''невозможен за спроведување''“. И покрај постојаните борби и гранатирање по контактната линија, не се случиле територијални промени. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2015/07/ukraines-forgotten-ceasefire-150713075152583.html|title=Ukraine's forgotten ceasefire|date=14 July 2015|access-date=26 July 2015|publisher=Al Jazeera}}</ref> Оваа состојба на застој довела до тоа војната да биде означена како „замрзнат судир“. <ref name="REU21JULY2015">{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/newswires/3041823-ceasefire-brings-limited-respite-for-east-ukrainians/|title=Ceasefire brings limited respite for east Ukrainians|last=Tsvetkova|first=Maria|date=21 July 2015|work=Euronews|access-date=26 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725132924/http://www.euronews.com/newswires/3041823-ceasefire-brings-limited-respite-for-east-ukrainians/|archive-date=25 July 2015|agency=Reuters}}</ref> По месеци прекршување на прекинот на огнот, [[Кабинет на Министрите на Украина|украинската влада]], [[Донечка Народна Република|ДНР]] и [[Луганска Народна Република|ЛНР]] заеднички се согласиле да ги прекинат сите борби, почнувајќи од 1 септември 2015 година. Овој договор се совпаднал со почетокот на учебната година во Украина и имало за цел да овозможи уште еден обид за спроведување на точките од [[Мински договори|Минск II]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.dw.com/en/ukraine-and-rebels-to-implement-minsk-deal-by-september-1/a-18676610|title=Ukraine and rebels to implement Minsk deal by September 1|date=27 August 2015|access-date=12 September 2015|publisher=Deutsche Welle}}</ref> До 12 септември, германскиот министер за надворешни работи[[Франк-Валтер Штајнмаер|, Франк-Валтер Штајнмаер,]] изјавил дека прекинот на огнот се почитува и дека страните во судирот се „многу блиску“ до постигнување договор за повлекување на тешкото вооружување од линијата, како што е наведено во Минск II. Во областа околу Мариупол, вклучувајќи го и Широкино, немало борби. Според украинскиот министер за одбрана [[Степан Полторак]], насилството во Донбас го достигнало најниското ниво од почетокот на војната. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34236464|title=Ukraine ceasefire talks 'make significant progress'|date=13 September 2015|access-date=12 September 2015|publisher=BBC}}</ref> Иако прекинот на огнот продолжило да се почитува до ноември, не било договорено конечно решение за судирот. ''„Њујорк тајмс“'' го опишал овој резултат како дел од „заеднички лак на [[Список на постсоветски воени судири|постсоветски воен судир]], видлив во грузиските енклави [[Јужна Осетија]] и [[Абхазија]], [[Нагорно-Карабах]] во Азербејџан и во [[Приднестровие]]“, и напишал дека областите контролирани од сепаратистите станале „''замрзната зона''“, каде што луѓето „''живеат во урнатини, среде уништена идеологија, во урнатините на старата империја''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/11/11/world/europe/ukraine-frozen-zone-virtual-reality.html|title=A Bleak Future in Eastern Ukraine's Frozen Zone|last=Kramer|first=Andrew E.|date=10 November 2015|work=The New York Times|access-date=12 November 2015|location=Donetsk}}</ref> Оваа состојба продолжила и во 2016 година, со извештај од 15 април на Би-Би-Си во кој sudirot е наречен „заборавената војна на Европа“. <ref name="BBC15APR16">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-35990401|title=Ukraine conflict: Daily reality of east's 'frozen war'|last=Burridge|first=Tom|date=15 April 2016|access-date=15 April 2016|publisher=BBC|location=Ukraine}}</ref> Мали избувнувања на борби продолжиле, иако не се случиле поголеми територијални промени. Ново примирје стапило на сила на 1 септември 2016 година, опишано во тоа време од дописникот на Би-Би-Си Том Бариџ како „''прв пат кога имало вистински прекин на борбите во последните 11 месеци''“, а во 2018 година од ТАСС било опишано како најуспешно примирје во текот на судирот, поради тоа што траело шест недели. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-37243434|title=Ukraine crisis: New ceasefire 'holding with eastern rebels'|date=1 September 2016|access-date=9 September 2016|publisher=BBC}}</ref> <ref name="tass.com/world/1027270">{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/1027270|title=Four DPR servicemen killed in shellings by Ukrainian troops in past week|date=23 October 2018|access-date=28 October 2018|agency=[[Information Telegraph Agency of Russia]]}}</ref> За неколку дена, двете страни се обвиниле меѓусебно за кршење на примирјето, иако изјавиле и дека примирјето било широко почитувано. <ref>{{Наведени вести|url=http://news.xinhuanet.com/english/2016-09/06/c_135664492.htm|title=Fresh combat casualties reported in eastern Ukraine despite ceasefire|date=6 September 2016|access-date=9 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906162127/http://news.xinhuanet.com/english/2016-09/06/c_135664492.htm|archive-date=6 September 2016|agency=[[Xinhua News Agency]]}}</ref> Сепак, на 6 септември (2016), украинските власти јавиле за смртта на уште еден војник. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/369025.html|title=One Ukrainian serviceman killed in Donbas in past 24 hours|date=9 September 2016|access-date=9 September 2016|agency=[[Interfax-Ukraine]]}}</ref> На 24 декември 2016 година, стапило на сила десеттото неопределено примирје од почетокот на судирот; според Специјалната мониторинг мисија на ОБСЕ во Украина, украинската влада и сепаратистите, примирјето не било почитувано. 2016 година била првата целосна календарска година од воениот судир во која Украина не изгубила никакви територии од проруските сили. <ref name="HrWD169117">[http://en.hromadske.ua/articles/show/2016_for_Donbas The Best of the Worst: What 2016 Was Like for Donbas] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170321075130/http://en.hromadske.ua/articles/show/2016_for_Donbas}}, [[Hromadske TV|Hromadske International]] (9 January 2017)</ref> Покрај тоа, и украинските вооружени сили (211 борбени загуби и 256 неборбени загуби) и локалното население (13 во областите контролирани од украинската влада) претрпеле значително помалку жртви отколку во 2015 година. === Јануари 2017 година, борби и неуспешни прекини на огнот === [[Податотека:Передові_позиції_в_населеному_пункті_Піски.jpg|десно|мини|Поглед од пункт за поддршка на украинските вооружени сили во близина на [[Пески (Донечка Област)|Писки]], јануари 2017 година]] На 29 јануари 2017 година, започнал уште еден избув на [[Битка за Авдеивка (2017)|жестоки борби]], центрирани во градот [[Авдеивка]], кој бил под контрола на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/avdiyivka-becomes-center-major-escalation-russias-war-least-10-killed.html|title=Fighting Flares in Avdiyivka: Epicenter of major escalation in Russia's war|last=Miller|first=Christopher|date=2 February 2017|work=Kyiv Post|access-date=4 February 2017}}</ref> Во 2017 година, во просек, на секои три дена умирал по еден украински војник, со околу 40.000 сепаратисти и 6.000 руски војници во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/kyiv-says-6000-russian-soldiers-40000-separatists-donbas.html|title=Kyiv says there are about 6,000 Russian soldiers, 40,000 separatists in Donbas|date=11 September 2017|work=Kyiv Post|access-date=16 November 2017}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-creeping-offensive-escalation-fighting/28268104.html|title=Anxious Ukraine Risks Escalation In 'Creeping Offensive'|last=Miller|first=Christopher|date=30 January 2017|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=27 April 2018}}</ref> На 18 февруари 2017 година, рускиот претседател [[Владимир Путин]] потпиша декрет со кој руските власти ќе ги признаат личните документи и документите за регистрација на возила издадени од ДНР и ЛНР. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/vladimir-putin-donald-trump-ukraine-war-crimea-rebels-separatists-executive-order-documents-donetsk-a7587666.html|title=Vladimir Putin issues executive order recognising separatist 'authorities' in Ukraine|last=Dearden|first=Lizzie|date=18 February 2017|work=The Independent|access-date=24 December 2017}}</ref> Претседателскиот декрет се однесувашлна „постојани жители на одредени области на украинските области Донецк и Луганск“, без никакво споменување на самопрогласените Народни Републики. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kremlin.ru/events/president/news/53895|title=Указ о признании документов, выданных гражданам Украины и лицам без гражданства, проживающим на территориях отдельных районов Донецкой и Луганской областей Украины|date=18 February 2017|work=Президент России}}</ref> Украинските власти го осудијледекретот како директно спротивен на договорот Минск II и дека тој „''легално ги признава квази-државните терористички групи кои ја покриваат руската окупација на дел од Донбас'' “. Генералниот секретар на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ) [[Ламберто Заниер]] изјавил на 19 февруари дека декретот „''покажува... признавање на оние кои ги издаваат документите''“ и дека тоа ќе го отежни одржувањето на прекинот на огнот. [[Податотека:Ukrainian_army_trench_in_Donbass.jpg|мини|Украински војник во ров. На фронтот биле изградени обемни рововски мрежи, а судирот се претворил во [[Рововско војување|рововска војна]].]] Рускиот министер за надворешни работи [[Сергеј Лавров]], по состанокот со неговите украински, германски и француски колеги во Минхен на 18 февруари, изјавил дека било договорено прекин на огнот меѓу Украина и сепаратистите, кое стапило на сила од 20 февруари 2017 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-lavrov/russias-lavrov-says-feb-20-ceasefire-in-ukraine-has-been-agreed-idUSKBN15X0LO|title=Russia's Lavrov says Feb. 20 ceasefire in Ukraine has been agreed|date=18 February 2017|work=Reuters}}</ref> Но, според портпаролот на украинските вооружени сили, на 20 февруари 2017 година, нападите на сепаратистите продолжиле, иако тој изјавил дека имало „''значително намалување на воената активност''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-39023753|title=East Ukraine ceasefire due to take effect|last=Burridge|first=Tom|date=20 February 2017|work=[[BBC News]]|access-date=29 December 2017}}</ref> На 21 февруари, генералниот секретар на ОБСЕ, Заниер, изјавил дека сè уште има значителен број прекршувања на прекинот на огнот и „''нема докази за повлекување на оружјето''“. Според двете страни во судирот, четвртиот обид за примирје во 2017 година пропаднал во рок од неколку часа на 24 јуни 2017 година. „''Прекинот на огнот за враќање во училиште''“ што требало да започне на 25 август 2017 година, исто така, веднаш пропаднал кога, на истиот тој ден, двете страни тврделе дека другата страна го прекршила. Понатамошното „Божиќно примирје“ кое требало да се почитува почнувајќи од 00:00 часот ([[источноевропско време]]) на 23 декември 2017 година било веднаш прекршено од силите на ДНР и ЛНР според украинските вооружени сили (пријавувајќи девет прекршувања, вклучувајќи ја и смртта на украински војник убиен од непријателски снајперист и тврдејќи дека Украинците не возвратиле со оган <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315889-ukraines-defense-ministry-updates-on-number-of-attacks-on-ukrainian-troops-on-dec-23.html|title=Ukraine's Defense Ministry updates on number of attacks on Ukrainian troops on Dec 23|date=24 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315729-ukrainian-soldier-killed-by-enemy-sniper-in-donbas-on-first-day-of-christmas-truce.html|title=Ukrainian soldier killed by enemy sniper in Donbas on first day of 'Christmas truce'|date=24 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref>). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315389-russian-occupation-troops-violate-christmas-ceasefire-ato-hq.html|title=Russian occupation troops violate 'Christmas ceasefire' – ATO HQ|date=23 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref> <ref name="TASS982709">{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/982699|title=Donetsk republic reports violations of truce by Ukrainian army hours after its declaration|date=23 December 2017|work=[[TASS news agency]]|access-date=24 December 2017}}</ref> Од друга страна, ДНР изјавила дека украинските вооружени сили го прекршиле примирјето, додека новинската агенција ЛНР ''Луганскинформцентар'' го изјавила истото, но исто така дека „''прекинот на огнот генерално се почитува''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/982709|title=Ukrainian units abiding by ceasefire at Lugansk section of frontline|date=23 December 2017|work=[[TASS news agency]]|access-date=24 December 2017}}</ref> На 27 декември 2017 година, како дел од договорот од Минск, била спроведена размена на затвореници, при што 73 украински војници биле разменети за над 200 сепаратисти. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2017/12/27/world/europe/ukraine-prisoner-exchange.html|title=Ukraine Fighting Pauses, Briefly, for Big Prisoner Exchange|last=Higgins|first=Andrew|date=27 December 2017|work=The New York Times|access-date=9 August 2019}}</ref> На 18 јануари 2018 година, украинскиот парламент усвоил закон за враќање на контролата врз областите што ги држат сепаратистите. Законот бил усвоен со поддршка од 280 пратеници во Врховната рада со 450 места <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukrainian-parliament-passes-donbas-reintegration-bill/28982677.html|title=Ukraine Passes Bill To Restore Control Over Separatist-Held Areas|date=19 January 2018|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=19 January 2018}}</ref> (поради војната во Донбас и руската анексија на [[Крим (полуостров)|Крим]] во 2014 година, само 423 од 450 места во парламентот биле избрани на претходните избори <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27518989|title=Ukraine elections: Runners and risks|date=22 May 2014|work=[[BBC News]]|access-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527092109/http://www.bbc.com/news/world-europe-27518989|archive-date=27 May 2014}}</ref>). Руската влада го осудила законот, нарекувајќи го „''подготовки за нова војна''“, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/politics/2353903-mfa-russia-hysterical-about-ukraines-new-donbas-de-occupation-law-says-kyiv-preparing-for-new-war.html|title=Russia hysterical about Ukraine's Donbas law, says Kyiv "preparing for new war"|access-date=19 January 2018|language=en}}</ref> и ја обвинил украинската влада за кршење на [[Мински договори|договорот од Минск]]. Законот за реинтеграција на Донбас ги означил републиките Донецк и Луганск како „ [[Привремено окупирани територии на Украина|привремено окупирани територии]]“, додека Русија била означена како „агресор“. Законодавството му дало на претседателот Порошенко „''право да користи воена сила во земјата, без согласност од украинскиот парламент''“, што би вклучувало и враќање на Донбас. Предлог-законот поддржува забрана за трговија и транспортна блокада на истокот, што е во сила од 2017 година. Според законодавството, единствените документи издадени од сепаратистите што Украина би ги признала се изводите од матичната книга на родените и смртните изводи. Ново примирје договорено од сите страни во воениот судир стапил на сила на 5 март 2018 година. <ref name="cfDonbasMarch18">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/m/war/10036760-ceasefire-in-donbas-1-kia-1wia-amid-two-attacks-on-march-9.html|title="Ceasefire" in Donbas: 1 KIA, 1WIA amid two attacks on March 9|date=9 March 2018}}</ref> До 9 март, украинската војска тврдела дека не се почитува од страна на силите на ДНР и ЛНР, кои пак го тврделе истото и од страна на украинската војска. На 26 март 2018 година, Трилатералната група за Украина се согласила за „''сеопфатен, одржлив и неограничен прекин на огнот''“ што требало да започне на 30 март 2018 година. Тој пропаднал уште на првиот ден. Украина официјално ја завршила „Антитерористичката операција“ и ја заменила со „Здружена операција на силите“ на 30 април 2018 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/10045583-poroshenko-ato-over-joint-forces-operation-starting.html|title=Poroshenko: ATO over, Joint Forces Operation starting|date=16 March 2018|access-date=3 May 2018|agency=Ukrainian Independent Information Agency}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.censor.net.ua/news/3059787/poroshenko_pledges_antiterrorist_operation_in_ukraines_east_to_end_in_may|title=Poroshenko pledges anti-terrorist operation in Ukraine's east to end in May|date=5 April 2018|publisher=Censor.NET|accessdate=3 May 2018}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/502349.html|title=Poroshenko states completion of ATO, launch of joint forces operation in Donetsk and Luhansk regions|date=30 April 2018|access-date=3 May 2018|agency=Interfax-Ukraine}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/politics/10070066-anti-terrorist-operation-in-donbas-to-end-in-may-poroshenko.html|title=Anti-Terrorist Operation in Donbas to end in May – Poroshenko {{!}} The operation will gain a military format under the leadership of General Serhiy Nayev|date=5 April 2018|publisher=[[Ukrainian Independent Information Agency|UNIAN]]|accessdate=3 May 2018}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mil.gov.ua/en/news/2018/04/30/president-signed-a-decree-the-joint-forces-operation-on-deflection-and-deterrence-of-russias-armed-aggression-in-the-donbas-began-on-april-30-2018/|title=President signed a Decree: The Joint Forces Operation on deflection and deterrence of Russia's armed aggression in the Donbas began on April 30, 2018|date=30 April 2018|publisher=[[Ministry of Defence (Ukraine)|MoD]]|accessdate=3 May 2018}}</ref> Според генерал-потполковник Сергеј Наиев, командант на Здружената операција на силите, преименувањето имало за цел да означи дека Украина не се бори против домородните „терористи“ или „сепаратистички милитанти“ во Донбас, туку против руската војска. <ref name="eujfa2">{{Наведени вести|url=https://uacrisis.org/en/66558-joint-forces-operation|title=Old war, new rules: what comes next as ATO ends and a new operation starts in Donbas?|date=4 May 2018|access-date=22 July 2020|publisher=Ukraine crisis media centre|language=en-US}}</ref> Истиот ден, САД потврдиле дека испорачале противтенковски ракети „[[ФГМ-148 Џавелин]]“ на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/javelin-missile-delivery-ukraine-us-confirmed/29200588.html|title=U.S. Confirms Delivery of Javelin Antitank Missiles To Ukraine|last=Miller|first=Christopher|date=30 April 2018|access-date=3 May 2018|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> Според ''„Вашингтон пост“'', ракетите ќе бидат држени подалеку од фронтовската линија и ќе бидат употребени само во случај на целосен сепаратистички напад. На 28 јуни 2018 година, бил договорен нов „жетвен“ „сеопфатен и неопределен режим на прекин на огнот“ кој требало да започне на 1 јули 2018 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/514792.html|title=TCG, ORDLO confirm their commitment to comprehensive, timeless ceasefire regime beginning from July 1|date=27 June 2018|agency=[[Interfax-Ukraine]]}}</ref> Во рок од неколку часа по неговиот почеток, и проруската и украинската страна се обвиниле меѓусебно за кршење на ова примирје. Примирјето од 29 август 2018 година, исто така, не успеало. На 31 август 2018 година, лидерот на [[Донечка Народна Република|ДНР]] [[Александар Захарченко]] бил убиен во експлозија во ресторан. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/pro-russian-rebel-leader-killed-in-eastern-ukraine-blast/2018/08/31/12a18336-ad37-11e8-b1da-ff7faa680710_story.html|title=Pro-Russian rebel leader killed in eastern Ukraine blast|date=31 August 2018|work=[[The Washington Post]]}}</ref> Како што било објавено на 27 декември 2018 година, Јуриј Бириуков, советник на украинскиот претседател Петро Порошенко, тврдел дека речиси целата „сива зона“ меѓу завојуваните страни е ослободена од силите предводени од Русија без да се прекршат мировните договори од [[Минск]] и дека е под контрола на украинските вооружени сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/10391709-almost-entire-gray-zone-in-donbas-liberated-by-ukraine-without-minsk-deal-breach-adviser.html|title=Almost entire 'gray' zone in Donbas liberated by Ukraine without Minsk deal breach – adviser}}</ref> Ова било потврдено следниот ден од началникот на Генералштабот на вооружените сили на Украина, [[Виктор Муженко]]. Истиот ден, било договорено ново (и 22-ри обид за) неопределено примирје кое започнува на полноќ на 29 декември. И Украинците и сепаратистите се обвиниле меѓусебно за кршење на прекинот на огнот на денот кога стапил на сила. На 7 март 2019 година, Трилатералната група за Украина се согласила за ново примирје кое требало да започне на 8 март 2019 година. Иако Украина тврдела дека „руските посредници“ (сепаратистите) го прекршиле истиот ден, борбите сепак стивнаале, а украинската страна изјавила дека прекинот на огнот е целосно почитуван од 10 март 2019 година. Во јуни, Русија започнала со распространување на руски пасоши на Украинците што живеат во регионите на Донбас. Овој потег, украинската влада го сметала за чекор кон анексија на регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/ukraine-sees-russias-issuance-passports-eastern-ukraine-step-towards-annexation-2021-05-20/|title=Zelenskiy: Russian passports in Donbass are a step towards 'annexation'|date=20 May 2021|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russian-passports-putins-secret-weapon-in-the-war-against-ukraine/|title=Russian passports: Putin's secret weapon in the war against Ukraine|last=Dickinson|first=Peter|date=13 April 2021|work=[[Atlantic Council]]}}</ref> === Штајнмаерова формула (2019) и прекин на огнот (2020) === [[Податотека:Zelensky,_Merkel,_Macron,_Putin,_(2019-12-10)_01.jpg|мини|Зеленски, Меркел, Макрон и Путин на заедничка прес-конференција по разговорите од Нормандискиот формат во Париз, декември 2019 година]] По обемни преговори, Украина, Русија, ДНР, ЛНР и ОБСЕ потпишале договор за обид за прекин на воениот судир во Донбас на 1 октомври 2019 година. Наречен „Штајнмаеров формула“, по нејзиниот предлагач, германскиот претседател [[Франк-Валтер Штајнмаер]], договорот предвидувал слободни избори на териториите на ДНР и ЛНР, набљудувани и верификувани од [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]], и последователна реинтеграција на тие територии во Украина со посебен статус. Русија побарала потпишување на договорот пред какво било продолжување на мировните преговори од „[[Нормандиски формат|Нормандискиот формат]]“. <ref name="bbc11oct1">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49986007|title=Will a deal with Russia bring peace to Ukraine?|date=11 October 2019|work=BBC News|access-date=11 October 2019|language=en-GB}}</ref> Анкета на јавното мислење од март 2019 година од страна на Центарот за источноевропски и меѓународни студии во Донбас контролиран од ДНР/ЛНР, покажала дека 55% се за реинтеграција со Украина, а 45% претпочитаат интеграција во Русија. 58% од сите испитаници поддржале посебен статус или во рамките на Украина или во Русија за регионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theconversation.com/most-people-in-separatist-held-areas-of-donbas-prefer-reintegration-with-ukraine-new-survey-124849|title=Most people in separatist-held areas of Donbas prefer reintegration with Ukraine – new survey|last=Sasse|first=Gwendolyn|date=14 October 2019|work=The Conversation|language=en|accessdate=3 November 2019}}</ref> [[Податотека:Участь_НГУ_в_операції_Об'єднаних_сил_IMG_2022_(49718977138).jpg|мини|Војник на украинската Национална гарда на безбедносен контролен пункт, 2019 година.]] Во согласност со Штајнмаеровата формула, украинските и сепаратистичките трупи почнале да се повлекуваат од градот Золоте на 29 октомври. Обидите за повлекување претходно во текот на месецот биле спречени од протести на украинските воени ветерани. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50221995|title=Troops pull out from key Ukrainian front-line town|date=29 October 2019|work=BBC News|access-date=29 October 2019|language=en-GB}}</ref> Понатамошно повлекување било успешно завршено во [[Петровске]] во текот на ноември. По повлекувањето и успешната размена на затвореници меѓу Русија и Украина, рускиот претседател Владимир Путин, украинскиот претседател [[Володимир Зеленски]], францускиот претседател [[Емануел Макрон]] и германската канцеларка [[Ангела Меркел]] се состанале во [[Париз]] на [[9 декември]] [[2019]] година, во продолжение на разговорите од Нормандискиот формат. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50713647|title=Putin and Zelensky in landmark Paris peace talks|date=9 December 2019|work=BBC News|access-date=9 December 2019|language=en-GB}}</ref> Двете страни се согласиле да ги разменат сите преостанати воени затвореници до крајот на 2019 година, да работат на нови избори во Донбас и да закажат понатамошни разговори. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-summit-communique/russia-and-ukraine-leaders-in-first-talks-agree-to-exchange-prisoners-idUSKBN1YD2GA|title=Russia and Ukraine leaders, in first talks, agree to exchange prisoners|date=9 December 2019|work=Reuters|access-date=9 December 2019}}</ref> [[Пандемија на КОВИД-19|Пандемијата КОВИД-19]] ги влошило условите за живот во регионите. <ref name="da2">{{Наведени вести|url=https://www.thenewhumanitarian.org/feature/2020/04/20/coronavirus-ukraine-war|title=COVID-19 turns the clock back on the war in Ukraine, as needs grow|date=20 April 2020|work=The New Humanitarian|access-date=3 June 2020|language=en}}</ref> Особено, мерките за карантин наметнати од Украина, ДНР и ЛНР ги спречиле оние на окупираните територии да ја преминат контактната линија, со што им се одземало пристапот до критични ресурси. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russian-occupied-eastern-ukraine-is-a-ticking-coronavirus-time-bomb/|title=Russian-occupied eastern Ukraine is a ticking coronavirus time bomb|date=8 April 2020|work=Atlantic Council|access-date=3 June 2020|language=en-US}}</ref> Борбите се зголемиле во март 2020 година, со деветнаесет убиени цивили, повеќе отколку во претходните пет месеци заедно. Додека некои премини се отвориле за мал број луѓе во јуни 2020 година, ДНР вовела нови прописи, наводно за да се спречи ширењето на коронавирусот, што го направило речиси невозможно за повеќето луѓе да ја преминат контактната линија. Спротивно на тоа, руската граница била целосно повторно отворена. 29-тиот обид <ref name="7265424Donbass">{{In lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/articles/2020/09/7/7265424/ The longest truce in Donbas. ]</ref> за „целосно и сеопфатно“ примирје стапило на сила на 27 јули 2020 година. За време на неговиот говор на 24 август 2020 година по повод Денот на независноста на Украина, претседателот [[Володимир Зеленски|Зеленски]] објавил дека примирјето е одржано, што довело до 29 дена без борбени загуби. Сепак, Зеленски, исто така, признал дека и покрај размената на затвореници и операциите за деминирање што се случиле, мировниот процес не се движел толку брзо како што очекувало кога го потпишал самитот на 9 декември 2019 година. На 6 септември 2020 година, украинските вооружени сили го пријавиле својот прв борбен пораз од примирјето од 27 јули 2020 година, кога еден војник бил убиен од гранатирање. И покрај ова, претседателот Зеленски на 7 ноември 2020 година изјавил дека откако било воспоставено примирјето во јули 2020 година, смртните случаи на украински војници во борба се намалиле десеткратно, а бројот на напади врз војници се намалил за пет и пол пати.<ref name="3131969ukrinform">[https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3131969-number-of-ukrainian-soldiers-killed-in-donbas-decrease-tenfold-over-103-days-of-ceasefire.html Number of Ukrainian soldiers killed in Donbas decreases tenfold over 103 days of ceasefire], [[Ukrinform]] (7 November 2020)</ref>Од 27 јули 2020 година до 7 ноември 2020 година, само тројца украински војници биле убиени. === Ескалација 2021–2022 === Според украинските власти, во првите три месеци од 2021 година, 25 украински војници биле убиени во конфликтната зона, во споредба со вкупно 50 што загинале во текот на целата 2020 година. <ref name="56678665Ukraineconflict">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-56678665|title=Ukraine conflict: Moscow could 'defend' Russia-backed rebels|date=2021-04-09|work=BBC News|language=en-GB}}</ref> Според Народниот правобранител на ДНР, 85 војници и 30 цивили биле убиени во периодот јануари-октомври 2021 година како последица на воена акција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ombudsman-dnr.ru/obzor-soczialno-gumanitarnoj-situaczii-slozhivshejsya-na-territorii-doneczkoj-narodnoj-respubliki-vsledstvie-voennyh-dejstvij-v-period-s-30-oktyabrya-po-05-noyabrya-2021-g/|title=Обзор социально-гуманитарной ситуации, сложившейся на территории Донецкой Народной Республики вследствие военных действий в период с 30 октября по 05 ноября 2021 г.|work=Office of the Ombudsman of DPR / Уполномоченный по правам человека ДНР|language=ru|accessdate=6 November 2021}}</ref> Кон крајот на март - почетокот на април 2021 година, руската војска преместила големи количини оружје и опрема од западна и средна Русија, па дури и од Сибир, во окупираниот Крим и [[Воронешка Област|Воронешката]] и [[Ростовска Област|Ростовската Област]] во Русија. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.theguardian.com/world/2021/apr/05/eu-sounds-alarm-at-russian-troops-ukraine-border-moves|title=EU and UK pledge backing to Ukraine after Russian military buildup|work=The Guardian|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> Специјалист за разузнавање на „Џејнс“ идентификувал четиринаесет руски воени единици од Централниот воен округ кои се преселиле во близина на руско-украинската граница и го нарекол тоа најголемото ненајавено воено движење од инвазијата на Крим во 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/russian-ground-troop-units-and-iskander-ballistic-missiles-identified-at-ukrainian-border-by-janes|title=Russian Ground Troop Units and Iskander ballistic missiles identified at Ukrainian border by Janes|date=8 April 2021|work=Janes.com|language=en|accessdate=2021-04-10}}</ref> Врховниот командант на украинските вооружени сили [[Руслан Хомчак]] изјавил дека Русија стационирала дваесет и осум баталјонски тактички групи (БТГ) по границата и дека се очекува да бидат донесени уште дваесет и пет, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3217976-khomchak-twentyeight-russian-battalion-tactical-groups-stationed-on-border-with-ukraine.html|title=Khomchak: Twenty-eight Russian battalion tactical groups stationed on border with Ukraine|date=30 March 2021|work=ukrinform.net|language=en|accessdate=2021-04-10}}</ref> вклучително и во [[Брјанска Област|Брјанската]] и [[Воронешка Област|Воронешката Област]] во Западниот воен округ на Русија. Следниот ден, руската државна новинска агенција ТАСС објавила дека педесет од нејзините БТГ составени од 15.000 војници биле распоредени за вежби во Јужниот воен округ, кој го вклучува окупираниот Крим, а исто така се граничи со конфликтната линија во Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.com/defense/1273413|title=Over 50 battalion tactical groups to fight enemy drones in southern Russia drills|accessdate=2021-04-10}}</ref> До 9 април, шефот на украинската гранична стража проценил дека 85.000 руски војници веќе се наоѓаат на Крим или во пречник од 40 километри од украинската граница. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/russia-ukraine-military-biden-donbas/2021/04/09/99859490-96d3-11eb-8f0a-3384cf4fb399_story.html|title=On Ukraine's doorstep, Russia boosts military and sends message of regional clout to Biden|last=Morris|first=Loveday|date=2021-04-09|work=The Washington Post|access-date=2021-04-11}}</ref> Портпаролот на руската влада изјавил дека руските воени движења не претставуваат закана, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-russia-kremlin-idUSKBN2BO51M|title=Kremlin says military movements near Ukraine are defensive, pose no threat|date=2021-04-01|work=Reuters|access-date=2021-04-12|language=en}}</ref> но рускиот функционер [[Дмитриј Козак]] предупредил дека руските сили би можеле да дејствуваат за да ги „одбранат“ руските граѓани во Украина, а секоја ескалација на судирот во Донбас би значело „почеток на крајот на Украина“.&nbsp;– „не истрел во ногата, туку во лицето“. <ref>{{Наведени вести|url=https://foreignpolicy.com/2021/04/09/russia-troops-border-donbass-war-putin-zelensky-ukraine/|title=Is Russia Preparing to Go to War in Ukraine?|last=Mackinnon|first=Amy|work=Foreign Policy|access-date=2021-04-10|language=en-US}}</ref> До тогаш, околу половина милион луѓе во самопрогласената [[Донечка Народна Република]] и [[Луганска Народна Република]] добиле [[Руски пасош|руски пасоши]] откако избувнале борбите во 2014 година Русија одбила да учествува кога Украина побарала состанок за Виенскиот Документ со Франција, Германија и [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/western-countries-knock-russia-for-not-attending-talks-on-ukraine/ar-BB1fw1YX|title=Western countries knock Russia for not attending talks on Ukraine|publisher=MSN|accessdate=2021-04-10}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wien-osze.diplo.de/osze-en/aktuelles/german-french-statement-ukraine-russia/2453272|title=Statement by Germany and France on the occasion of a meeting of OSCE participating States on unusual military activities on the Ukrainian-Russian border|last=Amt|first=Auswärtiges|work=wien-osze.diplo.de|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220212123051/https://wien-osze.diplo.de/osze-en/aktuelles/german-french-statement-ukraine-russia/2453272|archive-date=12 February 2022|accessdate=2021-04-11}}</ref> Германската канцеларка [[Ангела Меркел]] му телефонирала на рускиот претседател [[Владимир Путин]] за да побара прекин на натрупувањето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-merkel-putin-idUSKBN2BV1VJ|title=Merkel demanded Putin reduce Russian troops around Ukraine: German statement|date=2021-04-08|work=Reuters|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> Портпаролката на Белата куќа на САД, Џен Псаки, објавила на почетокот на април 2021 година дека натрупувањето руски трупи на украинската граница е најголемо од 2014 година. Во април 2021 година, Украина го извршила првото оперативно распоредување на воени беспилотни летала „[[Бајрактар ТБ2]]“ од [[Турција|турско]] производство во регионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aerotime.aero/27677-ukraine-flies-its-first-turkish-made-armed-drone-over-donbas|title=Ukraine flies its first Turkish-made armed drone over Donbas|last=Charpentreau|first=Clement|date=2021-04-14|work=Aerotime|language=en|accessdate=2021-11-21}}</ref> Во ноември, беспилотно летало „Бајрактар“, контролирано од украинската влада било употребено за уништување на сепаратистичка артилерија од другата страна, која извршувала напад што срамнило со земја куќи и ранило и убило украински војници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalinterest.org/feature/ukraine's-recent-drone-strike-reignites-tensions-donbass-195709|title=Ukraine's Recent Drone Strike Reignites Tensions in Donbass|date=31 October 2021|work=The National Interest|accessdate=2 November 2021}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/01/15/ukraine-russia-drones-turkey/|title=Why Ukraine's Turkish-made drone became a flash point in tensions with Russia|last=Isabelle Khurshudyan and David L. Stern|date=2022-01-15|work=The Washington Post|access-date=2022-01-29|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> Во ноември, лидерот на ДНР, Денис Пушилин, изјавил дека украинските трупи ја вратиле контролата врз селото [[Старомаривка]] во сивата зона. <ref>{{Наведени вести|url=https://tass.com/world/1354741|title=Ukrainian forces seize village of Staromaryevka — Donetsk Republic|date=2021-10-27|work=TASS|access-date=2021-11-01|language=en}}</ref> Употребата на украински и руски беспилотни летала било критикувано од Франција и Германија, додека Соединетите Американски Држави истакнале дека страната предводена од Русија постојано ги крши договорите со употреба на беспилотни летала и хаубици. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-drone-strike-separatists-zelenskiy/31536185.html|title=Ukraine's Zelenskiy Defends Drone Strike On Russia-Backed Separatists|date=29 October 2021|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2 November 2021}}</ref> Руските агенции известиле за загриженост од развојот на настаните, предупредувајќи дека понатамошната употреба на Бајрактар ТБ2 во Донбас би можела да ја „''дестабилизира ситуацијата''“ во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/kremlin-says-turkish-drones-risk-destabilising-situation-east-ukraine-2021-10-27/|title=Kremlin says Turkish drones risk destabilising situation in east Ukraine|date=2021-10-27|work=Reuters|access-date=2021-11-01|language=en}}</ref> Во декември 2021 година, украинските власти соопштиле дека Русија испраќа снајперисти и тенкови во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/russia-sending-snipers-tanks-try-provoke-ukraine-donbass-kyiv-says-2021-12-07/|title=Russia sending snipers and tanks to try to provoke Ukraine in Donbass, Kyiv says|date=2021-12-07|work=Reuters|access-date=2021-12-09|language=en}}</ref> На 21 јануари 2022 година, претседателот на Руската државна дума, [[Вјачеслав Володин]], повикал на разговори во парламентарното тело за признавање на независноста на регионот Донбас и неговото одвојување од Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-694173|title=Russian Duma chair calls to recognize Donbas independence from Ukraine|last=Jerusalem Post|date=2022-01-21|work=Jerusalem Post|language=en}}</ref> До февруари 2022 година, борбите ескалирале. <ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-sirens-wail-in-southeast-ukraine-as-civilians-told-to-evacuate-pro/|title=Biden 'convinced' Putin will invade Ukraine as Donbas region ordered evacuated|last=MacKinnon|first=Mark|date=2022-02-18|work=The Globe and Mail|access-date=2022-09-11|last2=Morrow|first2=Adrian|language=en-CA}}</ref> Имало нагло зголемување на артилериското гранатирање од страна на милитантите предводени од Русија во Донбас, што Украина и нејзините сојузници го сметале за обид да се провоцира украинската армија или да се создаде изговор за инвазија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/19/ukraine-russia-war-donbas/|title=In Ukraine's war-weary east, intensifying shelling and battered homes signal attempts at provocation by Russia|last=Khurshudyan|first=Isabelle|date=19 February 2022|work=[[The Washington Post]]|access-date=11 September 2022|last2=Hendrix|first2=Steve}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/national/over-40-shelling-incidents-leave-5-injured-in-donbas/|title=47 shelling incidents leave 5 injured in Donbas|last=Ponomarenko|first=Illia|date=18 February 2022|work=[[The Kyiv Independent]]|access-date=18 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205001/https://kyivindependent.com/national/over-40-shelling-incidents-leave-5-injured-in-donbas/|archive-date=17 February 2022|author-link=Illia Ponomarenko}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.nv.ua/nation/how-russian-proxies-are-attempting-to-provoke-the-ukrainian-army-lying-about-a-ukrainian-offensive-50218033.html|title=How Russian proxy forces are attempting to provoke the Ukrainian army and are lying about a new Ukrainian offensive|last=Volvach|first=Yaroslava|date=18 February 2022|publisher=NV.UA|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218180147/https://english.nv.ua/nation/how-russian-proxies-are-attempting-to-provoke-the-ukrainian-army-lying-about-a-ukrainian-offensive-50218033.html|archive-date=18 February 2022|accessdate=18 February 2022}}</ref> На пример, украинската војска пријавила дека издржила 60 напади по зоната само на 17 февруари, вклучувајќи „''една граната што погоди градинка во близина на фронтовската линија, при што беа повредени тројца вработени. Имаше од два до пет напади дневно во текот на првите шест недели од оваа година''“. Во услови на [[Руско-украинска криза (2021-2022)|зголемени тензии]] меѓу Русија и Украина во февруари 2022 година, рускиот претседател Владимир Путин на 21 февруари објавил дека Русија ќе ја признае независноста на народните републики Донецк и Луганск. <ref name="sds235s">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60468237|title=Ukraine crisis: Russia orders troops into rebel-held regions|date=2022-02-22|work=BBC News|access-date=2022-02-22|language=en-GB}}</ref> По ова соопштение следело наредба за распоредување руски трупи во Донбас како „миротворци“. Како одговор на тоа, голем број западни земји, вклучувајќи ги САД, Велика Британија и ЕУ, објавиле дека ќе воведат нови санкции врз организациите поврзани со Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-60472639|title=Ukraine crisis: UK to sanction Russia over breakaway regions decision|date=2022-02-22|work=BBC News|access-date=2022-02-22|language=en-GB}}</ref> === Руска инвазија на Украина во 2022 година === На 24 февруари 2022 година, Русија започнала нова, целосна [[Руска инвазија на Украина (2022)|инвазија на Украина]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60454795|title=Ukraine-Russia crisis: Ukraine: Russia has launched 'full-scale invasion'|work=BBC News|access-date=2022-02-24|language=en-gb}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uawarexplained.com/russian-invasion/?version=sixty-minutes|title=Invasion of the Russian army|work=UaWarExplained|language=en|accessdate=2022-03-29}}</ref> ДНР и ЛНР се придружиле на офанзивата; сепаратистите изјавиле дека започнала [[Источно боиште (Руска инвазија на Украина)|операција]] за заземање на целата Донечка Област и Луганска Област. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/24/world/russia-ukraine-putin|title=Ukraine Live Updates: Russia Begins Invasion From Land and Sea|last=Troianovski|first=Anton|date=2022-02-23|work=The New York Times|access-date=2022-02-24|last2=MacFarquhar|first2=Neil|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> До 25 март 2022 година, руските сили ја презеле контролата над 93 проценти од Луганската Област и 54 проценти од Донецката Област. <ref name="mfy579">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/25/russian-army-says-will-focus-on-liberation-of-donbas-region|title=Russian focus on 'liberating' Donbas hints at shift in strategy|date=25 March 2022|work=Al Jazeera|access-date=2022-03-25|language=en}}</ref> Откако наишла на силен отпор на своите операции во другите делови на Украина, Русија истиот ден објавила дека ќе го префрли својот фокус на целосно „ослободување“ на Донбас и започнала [[Битка за Донбас (2022)|кампања]] што ќе трае до поголемиот дел од средината на 2022 година. <ref name="mfy579" /> == Борци == === Список на борци === Во војната во Донбас учествувале разновидни сили, како од странско, така и од домашно потекло. === Руска вмешаност === [[Податотека:2015-05-05._Репетиция_парада_Победы_180.jpg|мини|Неколку тенкови [[Т-72]] Б од руско производство на Донечката Народна Република, за време на воена парада во 2015 година]] Руското вклучување во војната во Донбас се манифестирало во различни форми. Меѓународниот кривичен суд пресудил дека војната претставува и национален и меѓународен вооружен судир во кој се вклучени Украина и Русија, <ref name="icc-prelim-2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016)|date=14 November 2016|publisher=[[International Criminal Court]]|language=en|accessdate=2 February 2023}}</ref>  и [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] пресудил дека Русија ги контролирала бунтовниците од 2014 година па наваму. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782&filename=Grand%20Chamber%20decision%20Ukraine%20and%20the%20Netherlands%20v.%20Russia%20-%20Flight%20MH17%20and%20eastern-Ukraine-conflict%20case%20partially%20admissible,%20will%20proceed%20to%20judgment.pdf|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible|date=25 January 2023|publisher=[[European Court of Human Rights]]}}</ref> [[Податотека:2015-05-05._Репетиция_парада_Победы_099.jpg|мини|Ракетни возила земја-воздух „[[Стрела-10]]“ на Донецката Народна Република, 2015 година]] Првичните протести низ јужна и источна Украина биле во голема мера домашни изрази на незадоволство од новата украинска влада.  Руското вклучување во оваа фаза било ограничено на изразување поддршка за демонстрациите, а појавата на сепаратистите во Донецк и Луганск започнало како мала маргинална група на демонстрантите, независна од руската контрола. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=631–652|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Сепак, Русија продолжила да го искористи ова за да започне координирана политичка и воена кампања против Украина, како дел од пошироката [[Руско-украинска војна]],   вклучувајќи неколку информативни кампањи и споредни сајбер напади што започнале пред соборувањето на Јанукович во февруари. Рускиот претседател [[Владимир Путин]] му дал легитимитет на новороденото сепаратистичко движење кога го опишал Донбас како дел од историскиот регион „ Нова Русија “ (''Новоросија'') и изјавил дека не разбира како регионот воопшто станал дел од Украина во 1922 година, кога била основана [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинската Советска Социјалистичка Република]]. <ref name="Freedman">{{Наведено списание|last=Freedman|first=Lawrence|date=2 November 2014|title=Ukraine and the Art of Limited War|journal=Survival|language=en|volume=56|issue=6|page=13|doi=10.1080/00396338.2014.985432|issn=0039-6338|doi-access=free}}</ref> Кога украинските власти ги потиснале проруските протести и ги уапсиле локалните сепаратистички лидери на почетокот на март, тие биле заменети со луѓе поврзани со руските безбедносни служби и интереси во руските бизниси, веројатно по наредба на руското разузнавање.  До април 2014 година, руските граѓани ја презеле контролата врз сепаратистичкото движење и биле поддржани од волонтери и материјална опрема од Русија, вклучувајќи чеченски и козачки милитанти. <ref name="REUeuada">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|title=Pushing locals aside, Russians take top rebel posts in east Ukraine|date=27 July 2014|work=Reuters|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728013327/https://www.reuters.com/article/2014/07/27/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|archive-date=28 July 2014}}</ref> <ref name="Matsuzato">{{Наведено списание|last=Matsuzato|first=Kimitaka|date=22 March 2017|title=The Donbass War: Outbreak and Deadlock|url=https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=10746846&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA492538899&sid=googleScholar&linkaccess=abs|journal=Demokratizatsiya|language=en|location=Princeton|publisher=Princeton University Press|volume=25|issue=2|page=176|isbn=978-1-4008-8731-6}}</ref> Според бунтовничкиот командант на ДНР, [[Игор Гиркин]]: „''без оваа поддршка во април, движењето ќе згаснеше, како што се случи во [[Харков]] и [[Одеса]]''“. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=647–648|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Како што ескалирал судирот меѓу сепаратистите и украинската влада во мај 2014 година, Русија почнала да користи „ хибриден пристап“, применувајќи комбинација од тактики на дезинформација, нерегуларни борци, редовни руски трупи и конвенционална воена поддршка за поддршка на сепаратистите и дестабилизација на регионот Донбас.  <ref name="Fedorov">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7vODDwAAQBAJ|title=Routledge Handbook of Russian Security|last=Fedorov|first=Yury E.|date=15 January 2019|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-18122-8|language=en|chapter=Russia's 'Hybrid' Aggression Against Ukraine}}</ref> [[Прва битка на Донечкиот аеродром|Првата битка за Донечкиот аеродром]] кон крајот на мај 2014 година означил пресвртница во судирот; тоа била првата битка меѓу сепаратистите и украинската влада во која учествувале голем број руски волонтери. <ref>{{Наведено списание|last=Loshkariov|first=Ivan D.|last2=Sushentsov|first2=Andrey A.|date=2 January 2016|title=Radicalization of Russians in Ukraine: from 'accidental' diaspora to rebel movement|journal=Southeast European and Black Sea Studies|publisher=Informa UK Limited|volume=16|issue=1|pages=71–90|doi=10.1080/14683857.2016.1149349|issn=1468-3857}}</ref> Според украинската влада, на врвот на судирот во летото 2014 година, се наведува дека руските паравоени сили сочинувале помеѓу 15% и 80% од борците. Според корпорацијата RAND, „Русија ги вооружувала, обучувала и водела сепаратистичките сили. Но, дури и според сопствените проценки на Киев, огромното мнозинство од бунтовничките сили се состојат од локално население - а не од војници на редовната руска војска“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rand.org/blog/2022/01/us-military-aid-to-ukraine-a-silver-bullet.html|title=U.S. Military Aid to Ukraine: A Silver Bullet?|date=21 January 2022|work=[[RAND Corporation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122105440/https://www.rand.org/blog/2022/01/us-military-aid-to-ukraine-a-silver-bullet.html|archive-date=22 January 2022}}</ref> [[Податотека:Destroyed_building_in_Debaltseve,_July_25,_2014.jpg|мини|Оштетена зграда на 25 јули 2014 година]] До август 2014 година, украинската „Антитерористичка операција“ успеала значително да ја намали територијата под контрола на проруските сили и се приближила до враќање на контролата врз руско-украинската граница.  Игор Гиркин повикал на руска воена интервенција и изјавил дека борбеното неискуство на неговите нерегуларни сили, заедно со тешкотиите со регрутирањето меѓу локалното население во Донечката Област, ги предизвикало неуспесите. Тој му се обратил на рускиот претседател [[Владимир Путин]], велејќи дека: „''Губењето на оваа војна на територијата што претседателот Владимир Путин лично ја нарече Нова Русија би ја загрозило моќта на Кремљ и, лично, моќта на претседателот''“. Како одговор на влошената ситуација во Донбас, Русија го напуштила својот хибриден пристап и започнала конвенционална инвазија на регионот.  <ref>{{Наведена книга|title=The road to unfreedom: Russia, Europe, America|last=Snyder|first=Timothy|date=3 April 2018|publisher=Crown|isbn=978-0-525-57446-0|edition=First|location=New York, NY|page=191|oclc=1029484935}}</ref> Првиот знак на оваа инвазија било заробувањето на група руски падобранци во активна служба на украинска територија од страна на [[Безбедносна служба на Украина|украинската безбедносна служба]] (БСУ) на 25 август 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=130629&cat_id=39574|title=На Донеччині затримано десять громадян Росії, які незаконно перетнули кордон України зі зброєю у складі диверсійної групи|date=25 August 2014|publisher=Security Service of Ukraine|trans-title=Group of Russian citizens held in Donetsk region crossed the border with weapons as part of sabotage group|archive-url=https://web.archive.org/web/20140828070826/http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=130629&cat_id=39574|archive-date=28 August 2014|accessdate=25 August 2014}}</ref> БСУ објавила фотографии од нив и нивните имиња. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.ua/politics/955169-oprilyudneno-foto-zatrimanih-rosiyskih-viyskovih.html#ad-image-1|title=Оприлюднено фото затриманих російських військових|date=25 August 2014|publisher=Unian.ua|trans-title=Released photos of Russian soldiers|accessdate=25 August 2014}}</ref> Следниот ден, руското Министерство за одбрана соопштило дека овие војници ја преминале границата „случајно“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazeta.ru/social/news/2014/08/26/n_6425813.shtml|title=Москва: задержанные на Украине военные пересекли границу случайно|date=26 August 2014|publisher=Gazeta.ru|trans-title=Moscow: soldiers arrested in Ukraine crossed the border by accident|accessdate=26 August 2014}}</ref> Според проценките на Николај Митрокин, до средината на август 2014 година, за време на [[Битка за Иловајск|битката кај Иловајск]], имало помеѓу 20.000 и 25.000 војници кои се бореле во Донбас на страната на сепаратистите, а само помеѓу 40% и 45% биле „''локални жители''“. <ref name="wil2">{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|page=649|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> [[Податотека:Vladimir_Putin_and_Sergey_Shoigu_-_Saint-Petersburg_2017-07-30_(1).jpg|мини|[[Владимир Путин]] (десно) и неговиот долгогодишен доверлив министер за одбрана [[Сергеј Шојгу]].]] Почнувајќи од 27 август 2014 година, огромни количини воена опрема и војници ја преминале границата од Русија во јужниот дел на Донечката Област, претходно држен од Украина. Западните претставници ја опишале новата офанзива како „скриена инвазија“. Портпаролката [[Стејт департмент|на американскиот Стејт департмент,]] Џен Псаки, изјавила дека упадите укажуваат на контраофанзива насочена од Русија, додека украинскиот претседател Порошенко изјавил дека руските сили извршиле инвазија. <ref name="REUuars">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|title=Ukraine accuses Russia of launching invasion|date=28 August 2014|work=Reuters|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306155640/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|archive-date=6 March 2016|location=Kyiv}}</ref>Командантот на [[НАТО]], бригаден генерал Нико Так, на 28 август проценил дека „многу повеќе“ од 1.000 руски војници дејствувале во Донбас. <ref name="NY28Aug2014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/29/world/europe/ukraine-russia-nato-photos.html|title=Over 1,000 Russian Soldiers Join Fight, NATO Says|last=MacFarquhar|first=Neil|date=28 August 2014|work=The New York Times|access-date=28 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Во текот на претходната недела Русија ги гранатирала украинските позиции од сопствена територија; прекуграничното гранатирање започнало кон средината на јули, достигнувајќи 53 напади на 40 локации, сериозно влијаејќи на воената операција на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/russian-humanitarian-convoy-enters-ukraine-despite-warnings/2014/08/22/7b14fa8e-29e1-11e4-8593-da634b334390_story.html|title=Russia escalates tensions with aid convoy, reported firing of artillery inside Ukraine|work=The Washington Post|access-date=25 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/provallia-in-flames-details-on-russian-rocket-strike/|title=Provallia in flames, details on Russian rocket strike|last=Babiak|first=Mat|date=17 July 2014|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402182336/http://ukrainianpolicy.com/provallia-in-flames-details-on-russian-rocket-strike/|archive-date=2 April 2015|publisher=Ukrainian Policy}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pressimus.com/Interpreter_Mag/press/3365|title=Pressimus – Press – Published by Interpreter_Mag|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225050155/https://pressimus.com/Interpreter_Mag/press/3365|archive-date=25 February 2022|accessdate=25 September 2014}}</ref> Руските претставници негирале каква било улога, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/u-s-says-russia-firing-across-border-into-ukraine-1406231618|title=U.S. Says Russian Artillery Firing Across Border into Ukraine|last=Barnes|first=Julian E.|date=24 July 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=30 August 2014|last2=Mauldin|first2=William}}</ref> негирања кои се сметаат за неверојатни. Пред непријателствата, сепаратизмот во Донбас уживал ограничена поддршка и имал малку докази за поддршка за вооруженото востание. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|page=641|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Само руската интервенција спречила непосредно украинско решавање на судирот. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=634, 649|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> <ref name="myk22">{{Наведено списание|last=Mykhnenko|first=Vlad|date=15 March 2020|title=Causes and Consequences of the War in Eastern Ukraine: An Economic Geography Perspective|journal=Europe-Asia Studies|volume=72|issue=3|pages=528–560|doi=10.1080/09668136.2019.1684447|issn=0966-8136|doi-access=free}}</ref> Како резултат на тоа, во периодот пред инвазијата во август 2014 година, Русија, исто така, одлучила да ги замени многу од тврдокорните лидери на сепаратистичкото движење, вклучувајќи ги Игор Гиркин и премиерот на ДНР Александар Бородај. Овие замени, земени заедно со последователната инвазија, претставувале уште една пресвртница во природата на судирот. Со оглед на неодамнешните воени неуспеси на ДНР и ЛНР, Русија одлучила дека повеќе не може да се потпира на мешавина од нерегуларни борци во Донбас и наредила промена на раководството.  Таа го напуштила тврдокорниот сепаратистички проект предводен од руски граѓани, кој не можел целосно да го контролира, и го заменила со идејата за посебен статус за Донбас во рамките на Украина и попослушна локална команда на ДНР/ЛНР. <ref>{{Наведување|last=Moniz Bandeira|first=Luiz Alberto|title=Ukrainian Separatists and the war in Donbass|year=2019|journal=The World Disorder: US Hegemony, Proxy Wars, Terrorism and Humanitarian Catastrophes|pages=235–247|editor-last=Moniz Bandeira|editor-first=Luiz Alberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-03204-3_20|isbn=978-3-030-03204-3}}</ref> Ова претставувало руски обид да го „домородизира“ судирот, користејќи ги воено незначајните локални проруски политички активисти како политичка покривка за унапредување на руските интереси во Украина. Поранешниот премиер на ДНР Бородај подоцна изјавил дека околу 50.000 руски граѓани се бореле за сепаратистите до средината на 2015 година, не сметајќи ги редовните руски трупи кои интервенирале од август 2014 година. <ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|title=50,000 Russian citizens fought in Donbas war: separatist ex-leader|last=Slv|first=Igor|date=30 July 2016|publisher=[[Euromaidan Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009154448/http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|archive-date=9 October 2016|accessdate=16 October 2016}}</ref> <ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417220927/https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|archive-date=17 April 2021|accessdate=16 April 2021}}</ref> Руските сили и опрема учествувале во [[Втора битка на Донечкиот аеродром|Втората битка на Донечкиот аеродром]] и [[Битка за Дебалцево|битката кај Дебалцево]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30275259|title=New battle rages at Donetsk airport|date=1 December 2014|work=BBC News|access-date=9 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/02/14/world/europe/ukraine-fighting-escalates-ahead-of-truce.html|title=U.S. Faults Russia as Combat Spikes in East Ukraine|last=Kramer|first=Andrew E.|date=13 February 2015|work=The New York Times|access-date=14 February 2015|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Во извештај објавен од Кралскиот институт за обединети служби во март 2015 година се вели дека „присуството на голем број руски војници на украинска суверена територија“ станало „трајна карактеристика“ на војната во Донбас од инвазијата во август 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/11/russia-struggling-ukraine-military-operations-report|title=Russian military shelled Ukraine from mid-July, report says|date=11 March 2015|work=The Guardian|access-date=11 March 2015}}</ref> <ref name="RUSIma2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|title=Briefing Paper: Russian Forces in Ukraine|last=Igor Sutyagin|date=March 2015|publisher=Royal United Services Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508220714/https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|archive-date=8 May 2015|accessdate=11 March 2015}}</ref> По украинскиот пораз кај [[Битка за Дебалцево|Дебалцево]], страните во судирот го потпишале договорот [[Мински договори|Минск II]] за прекин на борбите на 15 февруари 2015 година.  Овие услови биле многу поволни за Русија, бидејќи барале од Украина да им додели „специјален статус“ на областите под контрола на сепаратистите и да ги реинтегрира во Украина, слично на федерализацијата што ја заговарале проруските демонстранти на почетокот на 2014 година. Ова би воспоставило руска „''стратешка линија''“ во Украина што би можела да се искористи за да се спречи идната интеграција на таа земја во [[Европска Унија|Европската Унија]] или [[НАТО]].  На прес-конференција на 17 декември 2015 година, рускиот претседател Владимир Путин за прв пат признал дека имало руско воено присуство во регионот Донбас, иако изјавил дека тоа не значи дека таму има „руски трупи“. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-russia-putin-idUKKBN0U01KP20151217|title=Russia's Putin lashes Turkey, says Russian forces were in Ukraine|date=17 December 2015|work=Reuters|access-date=18 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151218010049/http://uk.reuters.com/article/uk-russia-putin-idUKKBN0U01KP20151217|archive-date=18 December 2015}}</ref> До септември 2015 година, сепаратистичките единици, на ниво на баталјон и повисоко, дејствувале под директна команда на офицери на руските вооружени сили. <ref>{{Наведено списание|date=2016-02-05|title=Russia and the Separatists in Eastern Ukraine|url=https://www.refworld.org/pdfid/56b843194.pdf|journal=Crisis Group Europe and Central Asia Briefing|location=Kyiv/Brussels|publisher=[[International Crisis Group]]|issue=79|pages=8}}</ref> Украина, САД и некои аналитичари сметаат дека биле под команда на 8-та комбинирана вооружена армија на Русија, која била реформирана во рамките на Рускиот јужен воен округ за оваа специфична задача во 2017 година. <ref>{{Наведено списание|last=Bowen|first=Andrew S.|date=2021-11-19|title=Russian Troop Movements and Tensions along the Ukrainian Border|url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IN/IN11806|journal=Insight|publisher=[[Congressional Research Service]]|quote=Since 2014, Russia has created two new Combined Arms Armies (CAAs) in the Western Military District (20th CAA, headquartered in Voronezh) and the Southern Military District (8th CAA, headquartered in Rostov-on-Don and Novocherkassk) bordering Ukraine to oversee, coordinate, and manage command and control of units transported to the border. The 8th CAA also reportedly commands the separatist units in the Russia-controlled regions of eastern Ukraine (Donetsk and Luhansk).}}</ref> <ref>{{Наведено списание|last=Bielieskov|first=Mykola|date=2021-09-21|title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare|url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923051224/https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare|archive-date=2021-09-23|access-date=2021-11-25}}</ref> Од февруари 2018 година, бројот на сепаратистички сили се проценува на 31.000, од кои 80% (25.000) биле жители на Донбас, 15% (≈5.000) биле воени изведувачи од Русија и други земји и 3% (900–1.000) биле редовен персонал на руските вооружени сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ukrainianweek.com/Politics/209802|title=The Ukrainian Week|date=21 February 2018|work=ukrainianweek.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324185008/http://ukrainianweek.com/Politics/209802|archive-date=24 March 2022}}</ref> На 24 април 2019 година, претседателот Путин издал извршна наредба со која се забрзал процесот за добивање руско државјанство за жителите на териториите што ги држат ДНР и ЛНР. Оваа „[[пасошизација]]“ е слична на она што Русија го направила во другите проруски протекторати воспоставени по постсоветските судири, вклучително и во [[Приднестровие]], [[Абхазија]] и [[Јужна Осетија]]. Русија ги признала ДНР и ЛНР како независни држави на 21 февруари 2022 година, а потоа им наредила на руските трупи да влезат во Донбас како „миротворци“. Потоа следело започнување на целосна инвазија на Украина. Во април 2023 година, Русија им доделила статус на борбен ветеран на сепаратистичките милитанти кои се бореле во војната во Донбас од 2014 година. <ref name="veterans">{{Наведени вести|url=https://meduza.io/en/news/2023/04/20/state-duma-passes-law-giving-wagner-mercenaries-combat-veteran-status|title=State Duma passes law giving Wagner mercenaries 'combat veteran' status|date=20 April 2023|work=[[Meduza]]}}</ref> === Воена помош за Украина === Во декември 2017 година, Соединетите Американски Држави за прв пат ѝ обезбедиле на Украина помош, во форма на [[ФГМ-148 Џавелин|противтенковски ракети „Џавелин“]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cfr.org/timeline/ukraines-post-independence-struggles|title=Ukraine's Post-Independence Struggles|work=Council on Foreign Relations|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> Првично, тие требало да се држат подалеку од фронтот, но по втората испорака на слични системи на оружје, тие биле одобрени за употреба насекаде. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-us-javelin-idUSKBN1YU10O|title=Ukraine to buy more U.S. Javelin anti-tank missile systems|date=2019-12-26|work=Reuters|access-date=2021-12-13|language=en}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/34638/ukraine-cleared-to-move-javelin-missiles-to-front-lines-to-blow-up-russian-tanks-defensively|title=Ukraine Cleared To Move Javelin Missiles To Front Lines To Blow Up Russian Tanks "Defensively"|last=Trevithick|first=Joseph|date=7 July 2020|work=The Drive|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> Во септември 2021 година, Киев командувал со воените сили на заедничка вежба со партнерите од САД и НАТО. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-holds-military-drills-with-us-forces-nato-allies-2021-09-20/|title=Ukraine holds military drills with U.S. forces, NATO allies|date=2021-09-20|work=Reuters|access-date=2021-12-13|language=en}}</ref> Употребата на „Џавелин“ на фронтовската линија била пријавена во ноември 2021 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/43239/ukrainian-troops-have-been-firing-american-made-javelins-at-russian-backed-forces|title=Ukrainian Troops Have Been Firing American-Made Javelin Missiles At Russian-Backed Forces|last=Trevithick|first=Joseph|date=22 November 2021|work=The Drive|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> == Жртви == Првата жртва поврзана со битката за време на војната се случила на 13 април кога вооружени лица под команда на Игор Гиркин нападнале заседа на украинските специјални сили и убиле еден офицер на СБУ. Според Програмата за податоци за конфликти во Упсала, оваа жртва ја означило линијата на поделба помеѓу мирот и вооружениот судир. {{Sfn|Hauter|2023}} Прагот на вооружен судир бил преминат на почетокот на мај кога повеќе од 25 лица биле убиени од почетокот на судирот. {{Sfn|Kudelia|2025}} До средината на јули до почетокот на август загинале повеќе од илјада луѓе, што е минималниот праг за класифицирање како војна. {{Sfn|Kudelia|2025}} {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Проценетиот број на жртви во војната во Донбас бил 14.200–14.400 до крајот на декември 2021 година, вклучувајќи ги и смртните случаи во неборбени војни. Според [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]], 6.500 биле проруски сепаратистички сили, 4.400 биле украински сили и 3.404 биле цивили. Огромното мнозинство од смртните случаи биле во првите две години од војната (2014 и 2015 година). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crisisgroup.org/content/conflict-ukraines-donbas-visual-explainer|title=Conflict in Ukraine's Donbas: A Visual Explainer|date=29 June 2021|work=Crisis Group|accessdate=25 August 2023}}</ref> === Цивили === Според Обединетите нации, во војната загинале 3.404 цивили, а повеќе од 7.000 биле повредени. Голем број од смртните случаи меѓу цивилите се случиле во првите две години од војната, додека 365 цивили биле убиени во шесте години од 2016 до 2021 година. Во годината пред целосната инвазија на Русија, загинале вкупно 25 цивили, од кои над половина од мини и неексплодирани убојни средства. Од цивилните жртви, најмалку 312 биле странци: 298 патници и членови на екипажот на летот 17 на „Малезија ерлајнс“, 11 руски новинари, <ref>{{Наведени вести|url=http://gruz200.zzz.com.ua/|title=Проект "Груз-200 из Украины в Россию".|access-date=1 August 2018}}</ref> еден италијански новинар, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.scmp.com/news/world/article/1519455/italian-journalist-and-russian-colleague-reported-killed-ukraine|title=Italian becomes first journalist killed in east Ukraine|work=South China Morning Post|access-date=4 February 2017|language=en}}</ref> еден литвански дипломат, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28901386|title=Ukraine crisis: Lithuania envoy killed in Luhansk|work=BBC News|access-date=14 October 2014}}</ref> и еден руски цивил убиен во прекугранично гранатирање. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/russia-warns-ukraine-of-irreversible-consequences-after-cross-border-shelling/2014/07/13/d2be1bb0-0a85-11e4-8341-b8072b1e7348_story.html|title=Russia warns Ukraine of 'irreversible consequences' after cross-border shelling|date=13 July 2014|work=[[The Washington Post]]|access-date=14 July 2014}}</ref> Од 3.106 цивилни жртви поврзани со воениот судир, без да се сметаат жртвите од соборувањето на летот 17 на „Малезија ерлајнс“: 1.852 биле мажи, 1.072 жени, 102 момчиња, 50 девојчиња и 30 возрасни лица чиј пол е непознат. === Украински сили === [[Податотека:On_the_Day_of_Defenders_of_Ukraine,_the_President_honored_the_memory_of_the_fallen_warriors._(52437349696).jpg|мини|Мурал на украински војници кои загинале за време на војната во Донбас во 2014 година]] Украина објавила дека 4.535 нејзини војници биле убиени до крајот на февруари 2022 година, вклучувајќи 253 украински државјани или странци родени во странство. <ref name="memory">{{Наведена мрежна страница|url=https://memorybook.org.ua/en|work=memorybook.org.ua|language=uk|script-title=uk:Книга пам'яті загиблих|trans-title=Memorial Book to the Fallen|accessdate=11 November 2025|quote=Herman Shapovalenko, Yevhen Vorokh, Yuriy Hirchenko}}</ref> {{Efn|Бројот на убиени украински војници ја вклучува и смртта на двајца војници за време на [[Руска анексија на Крим|Руската анексија на Крим]].}} Уште 70 украински војници се водат како исчезнати. До 16 април 2026 година, ''UALosses'' ги потврдил имињата на 6.310 украински војници убиени помеѓу 2014 и 2021 година за време на војната во Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=UA Losses|date=16 April 2026|accessdate=18 April 2026}}</ref> Проруски извори тврделе дека украинските сили имале 10.000 убиени, 20.000 ранети и 13.500 дезертери или исчезнати, до крајот на јуни 2015 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda-tv.ru/2014/09/02/82429|title=Roundup Novorossia September 1, 2014 (video)|date=2 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909232947/http://www.pravda-tv.ru/2014/09/02/82429|archive-date=9 September 2015|accessdate=14 October 2014}}</ref> === Сепаратистички сили === Сепаратистите објавиле дека до февруари 2015 година изгубиле најмногу 1.400 луѓе. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tass.ru/en/world/774959|title=7,000 people killed during Donbas conflict – DPR representative|date=2 February 2015|accessdate=6 March 2015}}</ref> ОН проценила дека до крајот на декември 2021 година биле убиени околу 6.500 сепаратисти. Украина тврдела дека до почетокот на 2015 година биле убиени 7.577 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/at-least-1638-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-382732.html|title=At least 1,638 soldiers killed in Russia's war against Ukraine|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112115/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/at-least-1638-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-382732.html|archive-date=2 April 2015|accessdate=5 March 2015}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://donoda.gov.ua/?lang=ua&sec=02.03.09&iface=Public&cmd=view&args=id:25100;tags%24_exclude:46|title=From the beginning of ATO in Donbas more than 14,6 thousands of fighters were killed|date=16 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012043835/http://donoda.gov.ua/?lang=ua&sec=02.03.09&iface=Public&cmd=view&args=id:25100;tags%24_exclude:46|archive-date=12 October 2017|accessdate=16 March 2015}}</ref> сепаратисти, а 12.000 се воделе како исчезнати <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/ua/articles/politics/4860533-sk_lki_boyovik_v_v_yskovikh_rf_zaginuli_v_donbas_za_chas_ato.htm|date=23 January 2015|work=LIGA news|language=uk|script-title=uk:Скільки бойовиків і військових РФ загинули в Донбасі за час АТО|trans-title=How many fighters and RF military have been killed during the Donbas ATO}}</ref> Тие тврделе дека дополнителни 103 руски војници биле убиени помеѓу јануари и април 2016 година. <ref>{{Наведени вести|url=http://uatoday.tv/politics/over-100-russian-servicemen-killed-in-donbas-warzone-since-start-of-2016-627063.html|title=Over 100 Russian servicemen killed in Donbas warzone since start of 2016|date=8 April 2016|access-date=16 October 2016|publisher=uatoday.tv}}</ref> Слика од наводно сепаратистички гробишта во Донецк кон крајот на февруари 2015 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.censor.net.ua/photo_news/325478/giant_cemetery_of_unidentified_russian_mercenaries_found_by_russian_blogger_in_donetsk_photo|title=Giant cemetery of unidentified Russian mercenaries found by Russian blogger in Donetsk|date=20 February 2015|work=Censor.net}}</ref> покажала бројки кои достигнуваат до најмалку 2.213 мртви. <ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/russian-activists-fresh-graves-soldiers-killed-ukraine-114424034.html|title=Russian activists say find fresh graves of soldiers killed in Ukraine|last=Maria Antonova|date=20 May 2015|access-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150521024231/http://news.yahoo.com/russian-activists-fresh-graves-soldiers-killed-ukraine-114424034.html|archive-date=21 May 2015|publisher=Yahoo News|agency=Agence France-Presse}}</ref> Кон крајот на август 2015 година, според објавеното ''протекување на'' информации од рускиот новински сајт, ''Деловаја Жизн'', 2.000 руски војници биле убиени во Украина до февруари 2015 година. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/over-2000-russian-troops-killed-during-ukraine-invasion/|title=Over 2,000 Russian troops killed during Ukraine invasion|last=Goble|first=Paul A.|access-date=25 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826002407/http://ukrainianpolicy.com/over-2000-russian-troops-killed-during-ukraine-invasion/|archive-date=26 August 2015|agency=Ukrainian Policy|quote="As of February 1, 2015, Moscow had already paid monetary compensation "for more than 2,000 families of soldiers who had been killed and for 3,200 soldiers who were seriously wounded and recognized as invalids.""}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-number-of-russian-troops-killed-or-injured-fighting-in-ukraine-seems-to-have-been-accidentally-10472603.html|title=The number of Russian troops killed or injured fighting in Ukraine seems to have been accidentally published|last=Segalov|first=Michael|date=26 August 2015|work=The Independent|access-date=26 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923170558/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-number-of-russian-troops-killed-or-injured-fighting-in-ukraine-seems-to-have-been-accidentally-10472603.html|archive-date=23 September 2015|location=London}}</ref> Американскиот државен департмент објавил дека 400-500 руски војници биле убиени до март 2015 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.info/world/1053938-nuland-at-least-400-500-russian-soldiers-killed-in-ukraine.html|title=Nuland: At least 400–500 Russian soldiers killed in Ukraine|date=10 March 2015|accessdate=10 March 2015}}</ref> Помеѓу јануари 2017 и крајот на февруари 2022 година, сепаратистичките власти на ДНР објавиле дека вкупно 677 сепаратистички борци биле убиени на територијата контролирана од ДНР. Медиумскиот центар на Луганск објавил уште четири смртни случаи на војници од ЛНР и уште четири смртни случаи на цивили во периодот јануари-февруари 2022 година. ДНР објавила 13 смртни случаи на војници и 8 цивили во овој период, што довело до вкупно 5.059 од 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eng.ombudsman-dnr.ru/the-overview-of-the-current-social-and-humanitarian-situation-in-the-territory-of-the-donetsk-peoples-republic-as-a-result-of-hostilities-in-the-period-from-19-and-25-february-2022/|title=The overview of the current social and humanitarian situation in the territory of the Donetsk People's Republic as a result of hostilities in the period from 19 and 25 February 2022 – Human rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic|work=eng.ombudsman-dnr.ru}}</ref> == Последици и хуманитарни проблеми == [[Податотека:Lysychansk_16.jpg|мини|Оштетена зграда во Лисичанск, 4 август 2014 година]] [[Обединети нации|Обединетите нации]] во мај 2014 година забележале „''алармантно влошување''“ на човековите права на територијата кои ја држат бунтовниците поврзани со [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] и [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27438422|title=Ukraine crisis: UN sounds alarm on human rights in east|date=16 May 2014|work=BBC News|access-date=17 May 2014}}</ref> ОН известиле за растечко беззаконие во регионот, документирајќи случаи на целни убиства, мачење и киднапирања, првенствено извршени од силите на Донечката Народна Република. <ref name="un" /> ОН, исто така, известиле за закани, напади и киднапирања на новинари и меѓународни набљудувачи, како и за тепања и напади врз поддржувачи на украинското единство. <ref name="un">{{Наведена книга|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15May2014.pdf|title=Report on the human rights situation in Ukraine|date=15 May 2014|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> Русија ги критикувала овие извештаи и изјавила дека се „политички мотивирани“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-un-idUSBREA4F05Y20140516|title=Russia lambasts U.N. report on rights in Ukraine|date=16 May 2014|work=Reuters|access-date=13 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518010929/https://www.reuters.com/article/2014/05/16/us-ukraine-crisis-un-idUSBREA4F05Y20140516|archive-date=18 May 2014}}</ref> Во извештајот на „[[Хјуман рајтс воч]]“ од 2014 година се вели дека „''антикиевските сили во источна Украина киднапираат, напаѓаат и малтретираат луѓе за кои се сомневаат дека ја поддржуваат украинската влада или ги сметаат за непожелни... антикиевските бунтовници користат тепања и киднапирања за да испратат порака дека секој што не ги поддржува подобро да замолчи или да си замине''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2014/05/23/ukraine-anti-kiev-forces-running-amok|title=Ukraine: Anti-Kiev Forces Running Amok|date=23 May 2014|publisher=Human Rights Watch|accessdate=24 July 2014}}</ref> Исто така, постоело повеќе случаи на тепања, киднапирања и можни погубувања на локални жители од страна на украинските трупи, <ref>{{Наведени вести|url=http://www.newsweek.com/evidence-war-crimes-committed-ukrainian-nationalist-volunteers-grows-269604|title=Ukrainian Nationalist Volunteers Committing 'ISIS-Style' War Crimes|date=10 September 2014|work=[[Newsweek]]}}</ref> како што се милицијата на [[Олег Љашко]] и баталјонот за територијална одбрана Ајдар. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=9 August 2014}}</ref> Во август, Игор Друз, висок советник на прорускиот бунтовнички командант Игор Гиркин, изјавил дека „''Во неколку наврати, во вонредна состојба, извршивме погубувања со пукање за да спречиме хаос. Како резултат на тоа, нашите трупи, оние што се повлекоа од Славјанск, се високо дисциплинирани''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28619599|title=Rebel adviser 'admits executions'|date=2 August 2014|work=BBC News|access-date=2 August 2014}}</ref> До крајот на 2015 година, на заедничката територија на Донбас имало 79 места каде што биле држени киднапирани цивили и воени затвореници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://interfax.com.ua/news/general/307388.html|title=На неконтролируемой Украиной территории Донбасса есть 79 неофициальных мест незаконного содержания людей|publisher=Interfax Ukraine|accessdate=29 November 2015}}</ref> По првото примирје од Минскиот протокол, воените водачи ја презеле контролата врз областите на сепаратистичката страна. <ref>{{Наведени вести|url=https://apnews.com/article/e2dcda041fa84a7192093bfe98dea55a|title=Ukraine rebels: a disunited front run by warlords|last=Vasilyeva|first=Nataliya|date=11 November 2014|work=Associated Press|access-date=15 November 2020}}</ref> Во извештајот на [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар за човекови права]] на Обединетите нации (ОХЦХР) објавен на 28 јули 2014 година, се вели дека била нанесена штета во вредност од најмалку 750 милиони американски долари на имотот и инфраструктурата во областите Донецк и Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215684.html|title=1,129 civilians killed, 3,442 injured in Ukraine during anti-terrorist operation – UN report|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=28 July 2014}}</ref> Хјуман рајтс воч соопштил дека украинските владини сили, провладините паравоени сили и бунтовниците користеле ненаведувани ракети „Град“ во нападите врз цивилни области, наведувајќи дека „''Употребата на неселективни ракети во населени области го крши меѓународното хуманитарно право или законите на војување и може да претставува воени злосторства''“. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=27 July 2014}}</ref> ''„Њујорк тајмс“'' објавил дека високата стапка на цивилни жртви „''го оставила населението во источна Украина огорчено кон прозападната влада на Украина“'' и дека ова расположение помогнало да се ''„поттикне регрутирање''“ за бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/07/29/world/europe/civilian-death-toll-rise-in-ukraine.html|title=Enmity and Civilian Toll Rise in Ukraine While Attention Is Diverted|last=Tavernise|first=Sabrina|date=28 July 2014|work=The New York Times|access-date=29 July 2014|last2=Sneider|first2=Noah}}</ref> Како последица на воениот судир, големи делови од регионот Донбас, од двете страни на „контактната линија“, се загадени со мини и други експлозивни остатоци од војната. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/global-development/2016/apr/04/ukraine-attempt-defuse-landmines-as-more-are-planted|title=Ukraine's desperate attempt to defuse landmines – as more are planted|date=2016-04-04|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> Според координаторот за хуманитарни работи на ОН во Украина, во 2020 година Украина била една од земјите најмногу погодени од мини во светот, со речиси 1.200 жртви од почетокот на судирот во 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ukraine.un.org/en/123917-landmines-still-pose-threat-two-million-ukrainians|title=Landmines Still Pose a Threat to Two Million Ukrainians|date=5 April 2021|work=United Nations Ukraine|accessdate=2 February 2022}}</ref> Во извештајот на [[УНИЦЕФ]] објавен во декември 2019 година се вели дека 172 деца биле повредени или убиени поради мини и други експлозиви, над 750 образовни установи биле оштетени или уништени, а 430.000 деца живееле со психолошки трауми поврзани со војната. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/press-releases/430000-children-continue-bear-brunt-eastern-ukraine-conflict|title=430,000 children continue to bear the brunt of eastern Ukraine conflict|work=www.unicef.org|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/ukraine/en/stories/children-endure-deadly-legacy-landmines-eastern-ukraine|title=Children endure deadly legacy of landmines in eastern Ukraine|work=www.unicef.org|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> === Раселено население === [[Податотека:Remains_of_an_Eastern_Orthodox_church_after_shelling_near_Donetsk_International_Airport.jpg|мини|Урнатините на Иверскиот манастир во близина на аеродромот во Донецк, мај 2015 година]] До почетокот на август 2014 година, најмалку 730.000 побегнале од борбите во Донбас и заминале за Русија. <ref name="unhcr-refugees">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-migrants-idINKBN0G517P20140805|title=About 730,000 have left Ukraine for Russia due to conflict – UNHCR|date=5 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101193516/http://in.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-migrants-idINKBN0G517P20140805|archive-date=1 January 2016}}</ref> Овој број, многу поголем од претходните проценки, го дала [[Висок комесаријат на ООН за бегалци|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за бегалци]] (УНХЦР). Бројот на внатрешни бегалци се искачил на 117.000. <ref name="unhcr-refugees" /> До почетокот на септември, по острата ескалација во текот на август, бројот на раселени лица од Донбас во Украина се зголемил повеќе од двојно на 260.000. <ref>{{Наведена изјава за печат|url=http://reliefweb.int/report/ukraine/number-displaced-inside-ukraine-more-doubles-early-august-260000|access-date=2 September 2014}}</ref> Бројот на баратели на привремен азил и баратели со статус на бегалци од Украина во Русија се искачил на 121.000. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29029060|title=UN says million people have fled|date=2 September 2014|work=BBC News|access-date=2 September 2014}}</ref> И покрај двата месеци нестабилно примирје воспоставено со [[Мински договори|Минскиот протокол]], бројот на раселени бегалци од Донбас во Украина нагло ескалирал на 466.829 кон средината на ноември. <ref>{{Наведена изјава за печат|url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/Media.aspx?IsMediaPage=true&LangID=E|access-date=20 November 2014}}</ref> До април 2015 година, војната предизвикала најмалку 1,3 милиони луѓе да станат внатрешно раселени во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/un-refugee-head-confronts-ukraines-atypical-challenge-392051.html|title=UN refugee head confronts Ukraine's atypical challenge|last=Allison Quinn|date=25 June 2015|work=[[Kyiv Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626044739/http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/un-refugee-head-confronts-ukraines-atypical-challenge-392051.html|archive-date=26 June 2015}}</ref> Покрај тоа, повеќе од 800.000 Украинци побарале азил, дозволи за престој или други форми на легален престој во соседните земји, од кои над 659.143 во Русија, 81.100 во Белорусија и илјадници други на други места. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/2015/04/22/ukraine-crisis-has-created-more-than-2-million-refugees-un-reports/|title=Ukraine crisis has created more than 2 million refugees, UN reports|date=22 April 2015|access-date=28 June 2015|agency=euronews.com}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/ocha_ukraine_situation_report_36_-_17_april_2015.pdf|title=Ukraine: Situation report No.36|last=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs|date=17 April 2015|accessdate=2021-06-22}}</ref> Според друг извештај на ОХЦХР на ОН, над три милиони луѓе продолжиле да живеат во Донбас од март 2016 година. Се вели дека ова вклучува 2,7&nbsp;милиони кои живееле во областите контролирани од ДНР и ЛНР, и 200.000 во областите контролирани од Украина во близина на линијата на контакт. Покрај тоа, се вели дека украинската влада регистрирала вкупно 1,6 милиони внатрешно раселени лица во Украина кои побегнале поради судирот. Според извештаите, над еден милион побарале азил на друго место, а повеќето заминале во Русија. Во извештајот, исто така, се вели дека луѓето кои живееле во областите контролирани од сепаратистите доживеале „''целосно отсуство на владеење на правото, извештаи за произволно притворање, мачење и притвор без комуникација, како и без пристап до вистински механизми за правна заштита''“. <ref>{{Наведена изјава за печат|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53359|access-date=4 March 2016}}</ref> До ноември 2017 година, ООН идентификувале 1,8 милиони внатрешно раселени и погодени од судирот лица во Украина, додека други 427.240 кои побарале азил или статус на бегалец во Руската Федерација, плус 11.230 во Италија, 10.495 во Германија, 8.380 во Шпанија и 4.595 во Полска. Во 2011 година, украинските области Луганск и Донецк имале вкупно население од 6,1 милиони жители. Како резултат на руската воена агресија во 2014 година, 2 милиони морале да го напуштат регионот како бегалци. По [[Руска инвазија на Украина (2022)|целосната руска инвазија во 2022 година]], уште приближно 3 милиони или побегнале или биле убиени, што вкупно резултирало со намалување од 80% на населението на Донбас. Според политикологот Тарас Куцио, ова претставува „уништување, депопулација и геноцид“. <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=42, 43|language=en}}</ref> == Реакции == === Украинско јавно мислење === Национална анкета спроведена во март-април 2014 година од страна на Киевскиот меѓународен институт за социологија покажала дека 31% од испитаниците во Донбас сакаат регионот да се одвои од Украина, додека 58% сакаат автономија во рамките на Украина. Анкета на Меѓународниот републикански институт од септември 2014 година на украинската јавност (со исклучок на оние во [[Крим (полуостров)|Крим]], анектиран од Русија), покажала дека 89% од испитаниците се спротивставуваат на [[Руско-украинска војна|руската интервенција во Украина]]. <ref name="IRI14OCT">Press release: {{Наведена изјава за печат|access-date=17 October 2014}}</ref> Поделено по региони, 78% од анкетираните од [[Источна Украина]] (вклучувајќи ја и [[Днепропетровска Област|Дњепропетровската Област]]) се спротивставиле на интервенцијата, заедно со 89% во [[Јужна Украина]], 93% во [[Средна Украина]] и 99% во [[Западна Украина]]. Поделено по мајчин јазик, 79% од руските говорници и 95% од украинските говорници се спротивставиле на интервенцијата. 80% од анкетираните рекле дека Украина треба да остане [[Унитарна држава|унитарна]] земја. 56% од анкетираните изјавиле дека Русија треба да плати за обновата на Донбас, додека 32% рекле дека Донечката и Луганската Област треба да платат. 59% од анкетираните изјавиле дека ја поддржуваат владината воена операција во Донбас, додека 33% изјавиле дека се противат на неа. 73% од испитаниците изјавиле дека војната во Донбас е едно од трите најважни прашања со кои се соочува Украина. <ref name="IRI14OCT">Press release: {{Наведена изјава за печат|access-date=17 October 2014}}</ref> Анкета спроведена од истиот институт во 2017 година покажала дека 80% од Украинците на национално ниво и 73% од луѓето од областите на Донбас под контрола на Украина веруваат дека сепаратистичките републики треба да останат дел од Украина. Околу 60% од анкетираните луѓе не верувале дека Украина прави доволно за да ги врати изгубените територии поради Минските договори. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iri.org/resource/ukraine-poll-majority-want-donbas-remain-ukraine|title=Ukraine Poll: Majority Want Donbas to Remain in Ukraine|date=7 June 2017|work=iri.org|accessdate=29 December 2017}}</ref> Заедничката анкета спроведена од Левада и Меѓународниот институт за социологија од Киев од септември до октомври 2020 година покажала дека во отцепените региони контролирани од ДНР/ЛНР, над половина од испитаниците сакале да се приклучат кон Русија (со или без некаков автономен статус), додека помалку од една десетина посакувале независност, а 12% сакале реинтеграција во Украина. Тоа е во спротивност со испитаниците во Донбас, контролиран од [[Киев]], каде што огромното мнозинство сметало дека сепаратистичките региони треба да бидат вратени во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2021/02/12/new-survey-ukraine-russia-conflict-finds-deeply-divided-views-contested-donbas-region/|title=A new survey of the Ukraine-Russia conflict finds deeply divided views in the contested Donbas region|last=John O'Loughlin|date=February 12, 2021|work=The Washington Post|access-date=26 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210329044459/https://www.washingtonpost.com/politics/2021/02/12/new-survey-ukraine-russia-conflict-finds-deeply-divided-views-contested-donbas-region/|archive-date=29 March 2021|last2=Gwendolyn Sasse|language=en-US|issn=0190-8286|last3=Gerard Toal|last4=Kristin M. Bakke|author-link3=Gerard Toal}}</ref> Според резултатите од Левада во јануари 2022 година, приближно 70% од оние во отцепените региони изјавиле дека нивните територии треба да станат дел од Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wilsoncenter.org/event/public-opinion-divided-donbas-results-january-2022-survey-both-sides-contact-line|title=Public Opinion in the Divided Donbas: Results of a January 2022 Survey on Both Sides of the Contact Line|last=John O'Loughlin|last2=Gwendolyn Sasse|authorlink2=Gwendolyn Sasse|date=February 23, 2022|work=[[Wilson Center]]|language=en|last3=Gerard Toal|authorlink3=Gerard Toal|last4=Mikhail Minakov|authorlink4=Mikhail Minakov}}</ref> До 2021 година, 72% од Украинците ја сметале Русија за непријателска држава. Уделот на оние кои ги опишале своите ставови кон рускиот народ како „''топли''“ се намалил од 47% во мај 2018 година на 30% во април 2021 година. Во 2020 година, 61% од Украинците го сметале воениот судир како „''руска агресија со употреба на локални милитанти''“, а само 21% тврделе дека станува збор за граѓанска војна. На Исток, 42,2% од испитаниците ја сметале војната за „''внатрешен судир''“. По целосната инвазија, 6% од испитаниците на Исток и 1% во сите други региони сметале дека војната е обид за заштита на рускојазичното население. {{Sfn|Kudelia|2025}} === Русија === [[Податотека:Марш_за_мир_и_свободу_(2).jpg|десно|мини|''Маршот за мир и слобода'' во Москва бил еден од антивоените протести во Русија.]] Во [[Русија]] во 2014 година се одржале серија [[Антивоени протести во Русија (2014)|антивоени протести]]. Демонстрантите одржале два протестни собири на 2 и 15 март 2014 година. Вториот, познат како ''Марш на мирот'' ({{Langx|ru|Марш Мира}}), се одржал во [[Москва]] еден ден пред референдумот на Крим. Протестите биле најголемите во Русија од [[Протести во Русија (2011-2013)|руските протести]] во 2011–2013 година. [[Борис Немцов]] изјавил дека јавното мислење се манипулира со помош на агитација и пропаганда, а на оние кои се спротивставуваат на политиката на владата им е забранет пристап до медиумите. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-rallies-idINL6N0MC0JC20140315|title=Ukraine crisis triggers Russia's biggest anti-Putin protest in two years|date=15 March 2014|work=Reuters|access-date=16 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622232507/https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-rallies-idINL6N0MC0JC20140315|archive-date=22 June 2020}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dw.com/en/anti-war-protesters-march-through-moscow/a-17938261|title=Anti-war protesters march through Moscow|work=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222145813/http://www.dw.com/en/anti-war-protesters-march-through-moscow/a-17938261|archive-date=22 December 2015|accessdate=13 December 2015}}</ref> === Меѓународни реакции === [[Податотека:Secretary_Kerry_Joins_President_Obama_for_Meeting_With_Ukrainian_President_Poroshenko_Before_NATO_Summit_in_Wales_(14950820747).jpg|мини|Украинскиот претседател [[Петро Порошенко|Порошенко]] разговара со [[Барак Обама]] и други западни лидери за време на самитот на НАТО во Њупорт, 4 септември 2014 година]] [[Податотека:Displaced_persons_from_the_occupied_Kharkiv_and_Luhansk_territories.jpg|thumbtime=0:04|мини|Раселени лица од окупираните територии Харков и Луганск за време на руската инвазија на Украина во Донбас]] Претседателот на Врховната рада, [[Олександар Турчинов]], во јуни 2014 година изјавил дека го смета судирот за директна војна со Русија. <ref>{{Наведени вести|url=http://lb.ua/news/2014/06/27/271204_aleksandr_turchinov_pri_vtorzhenii.html|title=Александр Турчинов: "При вторжении со стороны Чернигова, русские танки уже через пару часов могли быть в Киеве" (Alexander Turchinov: "With the invasion from the Chernihiv direction, Russian tanks in a couple of hours could be in Kyiv")|date=27 June 2014|access-date=19 July 2014|publisher=LB.ua|language=ru}}</ref> Според украинскиот претседател [[Петро Порошенко]], војната ќе биде позната во историјата на Украина како „Патриотска војна“. [[НАТО]] во јули 2014 година изјавил дека го смета судирот за војна со руски нерегуларни единици, <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=19 July 2014}}</ref> а други го сметале за војна меѓу руски посредници и Украина. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/3192c7a0-0cd2-11e4-bf1e-00144feabdc0.html|title=Nato must focus on the 'hybrid wars' being waged on the west|date=17 July 2014|work=Financial Times|access-date=19 July 2014}}</ref> [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] ги опишал настаните во регионот Донбас како „''немеѓународен вооружен судир''“ во јули 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-warcrimes-idUSKBN0FR0V920140722|title=Ukraine war crimes trials a step closer after Red Cross assessment|last=Miles|first=Tom|date=22 July 2014|work=Reuters|access-date=22 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123081443/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-warcrimes-idUSKBN0FR0V920140722|archive-date=23 January 2016|location=Geneva}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=23 July 2014}}</ref> Некои новински агенции, како што се [[Информативна телеграфска агенција на Русија|Информативната телеграфска агенција на Русија]] и [[Ројтерс]], ја протолкувале оваа изјава како да значи дека Украина е во состојба на „[[граѓанска војна]]“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/742051|title=Red Cross admits Ukraine is in a state of civil war|access-date=25 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> По инвазијата на руските сили во август 2014 година, на почетокот на септември 2014 година, [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешенал]] соопштил дека ја смета војната за „меѓународна“, наспроти „немеѓународна“. <ref name="AI7SEPT">{{Наведена изјава за печат|access-date=7 September 2014}}</ref> Според анкетата на [[Руски центар за истражување на јавното мислење|РЦИЈМ]] спроведена во август 2014 година, 59% од анкетираните руски граѓани ја сметале војната во Донбас за граѓанска војна. Повеќето од анкетираните изјавиле дека директната војна со Украина е или „апсолутно невозможна“ или „крајно малку веројатна“. 28% изјавиле дека таков судир би можел да се случи во иднина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.researchgate.net/publication/332798454|title=The Ukraine Invasion and Public Opinion|date=January 2015|work=[[Georgetown Journal of International Affairs]]}}</ref> Генералниот секретар на [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешенал]], Салил Шети, изјавил дека „сателитските снимки, заедно со извештаите за руски војници заробени во Украина и сведоштвата на очевидци за руски војници и воени возила што се движат преку границата, не оставаат сомнеж дека ова сега е меѓународен вооружен судир“. Судирот е класифициран и како дел од „[[хибридна војна]]“ што ја води Русија против Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ponarseurasia.org/article/defense-conspirology-rejoinder-serhiy-kudelias-anti-political-analysis-hybrid-war-eastern|title=In Defense of Conspirology: A Rejoinder to Serhiy Kudelia's Anti-Political Analysis of the Hybrid War in Eastern Ukraine|date=30 September 2014|publisher=PONARS Eurasia}}</ref> До почетокот на 2015 година, [[Европска Унија|Европската Унија]] имала стремежда ги етикетира учесниците во судирот како „странски вооружени формации“ или сепаратисти поддржани од Русија. По доставувањето на доверливиот извештај на IntCen во јануари 2015 година, официјалните документи на ЕУ го потврдиле присуството на руската војска во областа и почнале отворено да се повикуваат на „''руски трупи во Украина''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://euobserver.com/foreign/127667|title=EU breaks taboo on 'Russian forces in Ukraine'|last=Rettman|first=Andrew|date=16 February 2015|work=EUobserver|access-date=19 February 2016}}</ref> Еден труд од 2015 година објавен од Кралскиот институт и еден извештај од 2017 година од корпорацијата РАНД документираат како воениот судир се претворил од локализиран судир преку посредници во раните фази до хибридна војна меѓу Русија и Украина, а потоа до ограничена конвенционална војна со директната инвазија на руските трупи во август 2014 година. <ref name="RUSIma2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|title=Briefing Paper: Russian Forces in Ukraine|last=Igor Sutyagin|date=March 2015|publisher=Royal United Services Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508220714/https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|archive-date=8 May 2015|accessdate=11 March 2015}}</ref> Обвинителот на Меѓународниот кривичен суд издал извештај во ноември 2016 година како дел од прелиминарното испитување. Во извештајот било наведено дека до 30 април 2014 година, се чинело дека високиот интензитет на воениот судир го активирал законот за вооружен судир со „ДНР“ и „ЛНР“ како страни. <ref name="icc-prelim-2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016)|date=14 November 2016|publisher=[[International Criminal Court]]|language=en|accessdate=2 February 2023}}</ref>  Понатаму се наведува дека ангажманите меѓу украинските и руските вооружени сили во источна Украина укажуваат на постоење на паралелен меѓународен вооружен судир до 14 јули 2014 година.  Во него се забележува дека, доколку се утврди дека Русија вршела целосна контрола врз милитантните групи, ова би претставувало само еден меѓународен вооружен судир што би предизвикал примена на Римскиот статут.  {{Efn|Во извештајот се наведува дека неговата тековна истрага ќе се фокусира на утврдување дали може да се тврди дека постои меѓународен вооружен судир меѓу Украина и Русија во источна Украина..<ref name="icc-prelim-2016" />{{Rp|at=¶ 184 see also 170}}}} Денот по објавувањето на извештајот, Русија ја објавила својата намера да се повлече од членството во [[Меѓународен кривичен суд|Меѓународниот кривичен суд]] (МКС). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-38005282|title=Russia withdraws from International Criminal Court treaty|date=16 November 2016|access-date=16 March 2022|agency=BBC}}</ref> {{Efn|Иако Русија била потписник на [[Римски статут|Римскиот статут]], тој не бил ратификуван, т.е. руските закони не биле изменети за да се признае авторитетот на статутот. Русија формално ги известила ОН за своето повлекување на 30 ноември 2016 година.<ref>{{Cite web |date=30 November 2016 |title=Reference: C.N.886.2016.TREATIES-XVIII.10 (Depositary Notification) |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2016/CN.886.2016-Eng.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220034328/https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2016/CN.886.2016-Eng.pdf |archive-date=20 December 2016 |access-date=7 December 2021 |website=[[United Nations]]}}</ref>}} Во декември 2021 година, францускиот весник ''„Ле Монд“'' анализирал промена во руската дипломатска етикета за судирот. Веќе не станувало збор за членство на Украина во НАТО, туку за проширување на НАТО во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.lemonde.fr/international/article/2021/12/06/les-options-limitees-de-washington-face-aux-man-uvres-de-la-russie-au-seuil-de-l-ukraine_6104848_3210.html|title=Les options limitées des Etats-Unis face aux manœuvres de la Russie à la frontière avec l'Ukraine|date=6 December 2021|work=Le Monde.fr|via=Le Monde}}</ref> Окружниот суд во [[Хаг]] донел пресуда на судењето за убиството на летот MH17 на „Малезија ерлајнс“ на 17 ноември 2022 година, вклучувајќи го и заклучокот дека Русија вршела целосна контрола врз ДНР од средината на мај 2014 година па наваму, и дека затоа се одвива меѓународен вооружен судир (иако обвинетите од ДНР немаат имунитет на борци поради нивното и негирањето на Русија за членство во руските вооружени сили). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.courtmh17.com/en/en/news/2022/transcript-of-the-mh17-judgment-hearing.html|title=Transcript of the MH17 judgment hearing Kharchenko Dubinskiy Girkin Pulatov|work=www.courtmh17.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203221725/https://www.courtmh17.com/en/en/news/2022/transcript-of-the-mh17-judgment-hearing.html|archive-date=3 February 2023|accessdate=2023-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justsecurity.org/84456/dutch-court-in-life-sentences-russia-had-overall-control-of-forces-in-eastern-ukraine-downing-of-flight-mh17/|title=Dutch Court, in Life Sentences: Russia Had "Overall Control" of Forces in Eastern Ukraine Downing of Flight MH17|last=Hoon|first=Marieke de|date=2022-12-19|work=Just Security|language=en-US|accessdate=2023-02-02}}</ref> [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] пресудил на 25 јануари 2023 година дека од 11 мај 2014 година, а најмалку до 26 јануари 2022 година, областите контролирани од сепаратистите во Источна Украина се под „''просторна јурисдикција''“ на Русија, бидејќи таа имала ''ефективна контрола'' врз овие области преку своето присуство и преку своето влијание врз „ДНР“ и „ЛНР“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/european-court-rules-ukraine-cases-russia-admissible-96661080|title=European court rules Ukraine cases against Russia admissible|last=Corder|first=Mike|date=2023-01-25|publisher=ABC News|language=en|accessdate=2023-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible|date=2023-01-25|url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782|location=Strasbourg|access-date=2023-02-02}}</ref> == Белешки == {{Notelist}} == Наводи == {{наводи}} ==Дополнителни извори== {{See also|Bibliography of Ukrainian history|List of Slavic studies journals}} {{refbegin}} * {{cite book |last1=Arel |first1=Dominique |last2=Driscoll |first2=Jesse |date=2023 |title=Ukraine's Unnamed War: Before the Russian Invasion of 2022 |url=https://books.google.com/books?id=7dWgEAAAQBAJ&pg=PP1 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-009-05292-4 |doi=10.1017/9781009052924}} * {{cite book |last=Arutunyan |first=Anna |author-link=Anna Arutunyan |date=2022 |title=Hybrid Warriors: Proxies, Freelancers and Moscow's Struggle for Ukraine |url=https://books.google.com/books?id=33KMEAAAQBAJ&pg=PA1 |location=London |publisher=Hurst & Company |isbn=978-1-78738-795-9}} * {{Cite journal|last=Bowen|first=Andrew|year=2017|title=Coercive Diplomacy and the Donbas: Explaining Russian Strategy in Eastern Ukraine|journal=Journal of Strategic Studies|volume=42|issue=3–4|pages=312–343|doi=10.1080/01402390.2017.1413550|s2cid=158522112| issn=0140-2390}} * {{cite book |last=Hauter |first=Jakob |date=2023 |title=Russia's Overlooked Invasion: The Causes of the 2014 Outbreak of War in Ukraine's Donbas |url=https://www.google.com/books/edition/Russia_s_Overlooked_Invasion/XqjuzwEACAAJ |series=Soviet and Post-Soviet Politics and Society |volume=270 |location=Stuttgart |publisher=Ibidem |isbn=978-3-8382-1803-8}} * Ivanov, O. (2016). [https://journals.macewan.ca/shcsjournal/article/view/278 Social Background of the Military Conflict in Ukraine: Regional cleavages and geopolitical orientations]. ''Social, Health, and Communication Studies Journal'', 2(1), 52–73. Retrieved 26 June 2017. * {{cite book |last=Kudelia |first=Serhiy |date=2025 |title=Seize the City, Undo the State: The Inception of Russia's War on Ukraine |url=https://books.google.com/books?id=Jbg7EQAAQBAJ&pg=PP1 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-779553-8 |doi=10.1093/9780197795576.001.0001}} *{{cite web|url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/eastern-europe/ukraine/261-peace-ukraine-iii-costs-war-donbas|title=Peace in Ukraine (III): The Costs of War in Donbas|publisher=Crisis Group|date=2020-09-03|accessdate=2025-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617203309/https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/eastern-europe/ukraine/261-peace-ukraine-iii-costs-war-donbas|archive-date=2025-06-17}} *{{cite journal|url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/13518046.2021.1923984?needAccess=true|title=A Conventional War: Escalation in the War in Donbas, Ukraine|first=Ilmari |last=Käihkö|journal=Journal of Slavic Military Studies|year=2021|volume=34|issue=1|pages=24-49|archive-url=https://web.archive.org/web/20250619212352/https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/13518046.2021.1923984?needAccess=true|archive-date=2025-06-19}} {{refend}} == Надворешни врски == {{Sister project links|auto=y}} * [http://www.osce.org/odihr/118476?download=true 12 May 2014 report on human rights and minority rights situation in Ukraine] by the [[OSCE]] Office for Democratic Institutions and Human Rights * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_Report_15July2014.pdf 15 July 2014 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] * [https://www.hrw.org/news/2014/08/28/ukraine-rebel-forces-detain-torture-civilians 28 August 2014 report on claims of war crimes by the insurgents] in Donbas by [[Human Rights Watch]] * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHR_seventh_reportUkraine20.11.14.pdf 15 November 2014 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/9thOHCHRreportUkraine.pdf#sthash.HFQs2pv2.dpuf 1 December 2014 to 15 February 2015 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] [[Категорија:Донбас]] [[Категорија:Руско-украинска криза (2021-2022)]] [[Категорија:Руско-украинска војна]] [[Категорија:Судири во 2022 година]] [[Категорија:Судири во 2021 година]] [[Категорија:Судири во 2020 година]] [[Категорија:Судири во 2019 година]] [[Категорија:Судири во 2018 година]] [[Категорија:Судири во 2017 година]] [[Категорија:Судири во 2016 година]] [[Категорија:Судири во 2015 година]] [[Категорија:Судири во 2014 година]] [[Категорија:Војна во Донбас| ]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] [[Категорија:Статии со текст на украински]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] 8api3sf2gircvteoh369oijuxclwpwo 5542764 5542763 2026-04-21T08:34:04Z Тиверополник 1815 5542764 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Војна во Донбас | partof = [[Руско-украинска војна]] | image = {{multiple image|total_width=300px|perrow=2/2/2/2|border=infobox | image1 = A Russia-backed rebel armored fighting vehicles convoy near Donetsk, Eastern Ukraine, May 30, 2015.jpg | image2 = A Russia-backed rebel looking though firing port at his position near Donetsk, Eastern Ukraine, May 26, 2015.jpg | image3 = Ruins of Donetsk International airport (16).jpg | image4 = 2015-04-26-0314 (17283082376).jpg | image5 = Ukrainian troops during the Battle of Debaltseve, 5 February 2015 (3).jpg | image6 = Battalion "Donbas" in Donetsk region 04.jpg }}{{parabr}}'''Горен ред:''' Проруски паравоени сили во Донбас.<br />'''Средина:''' Последици од [[Втора битка за Донечкиот аеродром|Втората битка за Донечкиот аеродром]]; оштетени згради во [[Спартак (Донечкска Област)|Спартак]].<br />'''Долу:''' Украински тенк [[Т-64БВ]] за време на [[Битка за Дебалцево|битката кај Дебалцево]]; војници од баталјонот Донбас на [[БТР-60]] во Донбас, август 2014 година. | caption = | date = {{start date|df= yes|2014|04|12}}<ref>{{Cite book |last1=Galeotti |first1=Mark |author1-link=Mark Galeotti |title=Armies of Russia's war in Ukraine |last2=Hook |first2=Adam |date=2019 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-4728-3345-7 |editor-last=Windrow |editor-first=Martin |series=Elite |location=Oxford New York|pages=14–16}}</ref><ref name="6Ynq0">{{Cite book |last=Mitrokhin |first=Nikolay |title=Civil war? Interstate war? Hybrid war? dimensions and interpretations of the Donbas Conflict in 2014-2020 |date=2021 |publisher=ibidem Verlag |isbn=978-3-8382-7383-9 |editor-last=Hauter |editor-first=Jakob |series=Soviet and post-Soviet politics and society |location=Stuttgart |chapter=Infiltration, Instruction, Invasion: Russia's War in the Donbas |editor-last2=Wilson |editor-first2=Andrew|page=115}}</ref>{{sfn|Arel|Driscoll|2023|p=[https://books.google.com/books?id=jIGhEAAAQBAJ&pg=PA4 4]}}<ref name="PlokhyTheRussoUkrainianWar123">{{Cite book |last=Plokhy |first=Serhii |author-link=Serhii Plokhy |date=2023 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |url=https://books.google.com/books?id=H2F_EAAAQBAJ&pg=PT23 |location=New York |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-1-324-05119-0 |pages=123–124}}</ref> – {{End date|df= yes|2022|2|24}}{{Efn|Војната ескалирала когаРусија ја нападнала на Украина во целост на 24 февруари 2022 година; сепак, терминот „војна во Донбас“ генерално не се користи за настани што се случиле по почетокот на целосната инвазија.}}<br />({{age in years, months, weeks and days|month1=04|day1=06|year1=2014|month2=02|day2=24|year2=2022}}) | place = [[Донечка Област]] и [[Луганска Област]] [[Украина]] | coordinates = | map_type = | map_relief = | latitude = | longitude = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | status = Опфатено од [[Руска инвазија на Украина (2022)|Руско-украинската војна]] (како дел од [[Источно боиште (Руска инвазија на Украина)|Источно боиште на Руската инвазија на Украина]]) | territory = Руски контролирани сепаратисти воспоставиле две широко непризнаени републики во делови од областите Донецк и Луганск. | combatants_header = | combatant1 = {{Tree list}} * {{flag|Russia}}<ref>{{cite news |date=24 April 2018 |title=PACE officially recognizes occupied areas in Donbas as 'effectively controlled' by Russia |publisher=Unian.info |url=https://www.unian.info/politics/10092899-pace-officially-recognizes-russia-s-occupation-of-donbas.html |access-date=27 April 2018}}</ref><ref>{{cite web |date=24 April 2017 |title=Ukraine vs Russia: The ICJ's Court Decision, Examined |url=https://en.hromadske.ua/posts/ukraine-vs-russia-the-icjs-court-decision-examined |access-date=27 April 2018 |publisher=en.hromadske.ua}}</ref><ref>{{cite web |date=22 May 2015 |title=Ukraine: Breaking Bodies: Torture and Summary Killings in Eastern Ukraine |url=https://www.amnesty.org/en/documents/eur50/1683/2015/en/ |access-date=20 May 2018 |publisher=Amnesty International |page=10 |quote=Sustained fighting erupted in eastern Ukraine that summer, amidst compelling evidence of Russian military involvement.}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of Donetsk People's Republic.svg}} [[Донечка Народна Република]]{{efn|name=DonetskLuhansk|Донечката Народна Република и Луганската Народна Република, кои биле марионетски држави контролирани од Русија, ја прогласиле својата независност од Украина во мај 2014 година. Среде целосната инвазија на Украина, Русија официјално ја објавила руската анексија на Донечката, Херсонската, Луганската и Запорошката област на 30 септември 2022 година.}} ** {{flagicon image|Flag of the Luhansk People's Republic.svg}} [[Луганска Народна Република]]{{efn|name=DonetskLuhansk}} {{Tree list/end}} | combatant2 = {{flag|Ukraine}} | units1 = {{flagicon|Russia}} '''Русија''' ''[[Борци од војната во Донбас#Руски сили|(детали)]]'' * [[Руски вооружени сили]] * [[Борци од војната во Донбас#Странски групи|Странски волонтери]] {{flagicon|Donetsk People's Republic}}{{flagicon|Luhansk People's Republic}} '''[[Руски сепаратистички сили во Донбас|Проруски сепаратисти]]''' ''[[Руски народни милиции во Украина|(детали)]]''<br /> [[Сепаратистички сили на војната во Донбас#Структура|Народна милиција на ДНР]]<br /> [[Сепаратистички сили на војната во Донбас#Структура|Народна милиција на ЛНР]] | units2 = {{flagicon|Ukraine}} '''Украина''' ''[[Борци од војната во Донбас#Украински сили|(детали)]]''<br /> [[Украински вооружени сили]] * [[Украински воздухопловни сили]] * [[Украински копнени сили|Копнени сили]] ** [[Баталјони за територијална одбрана (Украина)|Баталјони за територијална одбрана]] [[Безбедносна служба на Украина|Безбедносна служба]] [[Министерство за внатрешни работи на Украина|Министерство за внатрешни работи]] * [[Милиција (Украина)|Милиција]] * [[Национална гарда на Украина|Национална гарда]] [[Украински доброволни баталјони]]<ref>* {{cite news |last=Olena Goncharova |date=18 October 2015 |title=Foreign fighters struggle for legal status in Ukraine |work=[[Kyiv Post]] |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/foreign-fighters-struggle-for-legal-status-in-ukraine-400182.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018173857/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/foreign-fighters-struggle-for-legal-status-in-ukraine-400182.html |archive-date=18 October 2015}} * {{Cite news |date=19 October 2015 |title=Foreign nationals fighting for Ukraine in Donbas demand passports in exchange for their service |agency=[[Ukraine Today]] |url=http://uatoday.tv/society/foreign-nationals-fighting-for-ukraine-in-donbas-demand-passports-in-exchange-for-their-service-516210.html |access-date=26 October 2015}} * {{cite magazine |last=Nolan Peterson |date=4 August 2015 |title=Why a Russian Is Fighting for Ukraine |url=http://www.newsweek.com/why-russian-fighting-ukraine-320723 |magazine=[[Newsweek]] |access-date=26 October 2015}} * {{Cite news |date=19 October 2015 |title=They Came to Fight for Ukraine. Now They're Stuck in No Man's Land |work=[[Foreign Policy]] |url=https://foreignpolicy.com/2015/10/19/ukraines-abandoned-soldiers-russian-belarusian-volunteers/ |access-date=26 October 2015}} * {{Cite news |last=Megrelidze |first=Sophiko |date=23 January 2015 |title=Georgians in Ukraine fight shadow war |work=Associated Press |url=https://apnews.com/27f1501df4204a3b83e41a38b54bceff}}</ref> | combatant3 = | commander1 = {{ubl|{{flagdeco|Russia}} [[Владимир Путин]]|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Денис Пушилин]]<br /><small>(2018–2022)</small>|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Александар Захарченко]]<br /><small>(2014–2018)</small>{{Assassinated}}|{{flagicon|Russia}} [[Александар Бородај]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Russia}} [[Игор Гиркин]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Павел Губарев]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Леонид Пашечник]]<br /><small>(2017–2022)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Игор Плотницки]]<br /><small>(2014–2017)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Валериј Болотов]]<br /><small>(2014)</small>{{Assassinated}}}} | commander2 = {{ubl|{{flagdeco|Ukraine}} [[Володимир Зеленски]]<br /><small>(2019–2022)</small>|{{flagdeco|Ukraine}} [[Петро Порошенко]]<br /><small>(2014–2019)</small>|{{flagdeco|Ukraine}} [[Олександар Турчинов]]<br /><small>(2014)</small>}} | commander3 = | strength1 = {{ubl|40,000–45,000 борци<ref>{{Cite news |date=9 June 2015 |title=Pro-Russian rebels have 40,000-strong army, sufficient for 'mid-sized European state': Ukraine defence minister |work=ABC AU |url=http://www.abc.net.au/news/2015-06-09/ukrainian-rebels-have-army-the-size-of-small-european-state/6530828 |access-date=26 June 2015}}</ref>|9,000–12,000 руски војници<ref>{{Cite news |title=Kyiv Says 42,500 Rebels, Russian Soldiers Stationed in East Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russian-troops-fighting-poltorak/27059578.html |access-date=25 June 2015 |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=8 June 2015}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 March 2015 |title=Some 12,000 Russian soldiers in Ukraine supporting rebels: U.S. commander |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-russia-soldiers/some-12000-russian-soldiers-in-ukraine-supporting-rebels-u-s-commander-idUSKBN0LZ2FV20150303 |access-date=3 March 2015}}</ref>}} | strength2 = 64,000 војници<ref>{{Cite news |date=28 July 2015 |title=Probability of full-scale Russian invasion remains high – Ukrainian army general |agency=Ukraine Today |url=http://24today.net/open/484721 |url-status=dead |access-date=29 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228171239/http://24today.net/open/484721 |archive-date=28 February 2017}}</ref> | strength3 = | casualties1 = {{ubl|6,500 убиени{{Ref label|killed|*}}<ref name="OHCHR" />|{{nowrap|15,800–16,200}} повредени<ref name="OHCHR" />}} | casualties2 = {{ubl|4,535 убиени<ref name="memory" />|70 исчезнати<ref name="70missing">{{Cite news |date=6 September 2019 |title=UNIAN: 70 missing soldiers officially reported over years of war in Donbas |agency=Ukrainian Independent Information Agency |url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/unian-70-missing-soldiers-officially-reported-over-years-of-war-in-donbas.html |access-date=6 September 2019}}</ref>|{{nowrap|13,800–14,200}} повредени<ref name="OHCHR">{{cite web |url= https://ukraine.un.org/sites/default/files/2022-02/Conflict-related%20civilian%20casualties%20as%20of%2031%20December%202021%20%28rev%2027%20January%202022%29%20corr%20EN_0.pdf |title= Conflict-related civilian casualties in Ukraine |work= [[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|OHCHR]] |date= 27 January 2022 |access-date= 27 January 2022}}</ref>}} | casualties3 = {{ubl|3,404 убиени цивили (365 во 2016–2021 година))<ref name="OHCHR" />|14,200–14,400 убиени; 51,000–54,000 повредени<ref name="OHCHR" />|1,6 милиони Украинци внатрешно раселени; над 1 милион избегаа во странство од март 2016 година<ref name="OHCHR232">{{Cite book |url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_13th_HRMMU_Report_3March2016.pdf |title=Report on the human rights situation in Ukraine 16 November 2015 to 15 February 2016 |date=3 March 2016 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |access-date=3 March 2016}}</ref>}} | notes = {{Note label|killed|*}} Вклучува 400–500 руски војници (според Државниот департмент на Соединетите Американски Држави, март 2015 година)<ref>{{Cite book |last=Bellal |first=Annyssa |url=https://books.google.com/books?id=IfX8CgAAQBAJ&pg=PA302 |title=The War Report: Armed Conflict in 2014 |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=978-0-19-876606-3 |page=302 |access-date=17 October 2016}}</ref> | campaignbox = }} '''Војната во Донбас''', {{Efn|{{langx|uk|Війна на Донбасі|Viina na Donbasi}}<br>{{langx|ru|Война в Донбассе|Voyna v Donbasse}}}} исто така наречена '''Донбаска војна''' — дел од [[Руско-украинска војна|руско-украинската војна]] во источниот регион [[Донбас]] во [[Украина]]. Војната започнала во април 2014 година, кога [[Руски сепаратистички сили во Донбас|борците поддржани од Русија]] започнале востание против украинската влада, зазеле територија и прогласле независни држави. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведена книга|title=Armies of Russia's war in Ukraine|last=Galeotti|first=Mark|last2=Hook|first2=Adam|date=2019|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-4728-3345-7|editor-last=Windrow|editor-first=Martin|series=Elite|location=Oxford New York|pages=14–16|author-link=Mark Galeotti}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Civil war? Interstate war? Hybrid war? dimensions and interpretations of the Donbas Conflict in 2014-2020|last=Mitrokhin|first=Nikolay|date=2021|publisher=ibidem Verlag|isbn=978-3-8382-7383-9|editor-last=Hauter|editor-first=Jakob|series=Soviet and post-Soviet politics and society|location=Stuttgart|page=115|chapter=Infiltration, Instruction, Invasion: Russia's War in the Donbas|editor-last2=Wilson|editor-first2=Andrew}}</ref> Украинската војска започнала операција против нив, но не успеала целосно да ја врати територијата. <ref>{{Наведена книга|title=Armies of Russia's war in Ukraine|last=Galeotti|first=Mark|last2=Hook|first2=Adam|date=2019|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-4728-3345-7|editor-last=Windrow|editor-first=Martin|series=Elite|location=Oxford New York, NY|pages=14–16}}</ref> Тајно, руската војска биладиректно вклучена, а сепаратистите во голема мера биле под руска контрола. Војната продолжила сè додека не започнала [[Руска инвазија на Украина (2022)|целосната руска инвазија на Украина]] во 2022 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/384d981b-d3da-4fca-b6ab-21b1136bd2ab|title=Military briefing: the make-or-break fight for the Donbas|last=Foy|first=Henry|date=2022-03-24|work=[[Financial Times]]|access-date=2023-11-15|last2=Rathbone|first2=John Paul|last3=Schwartz|first3=Felicia}}</ref> Во март 2014 година, по [[Револуција на достоинството|Револуцијата на достоинството]] во Украина, Русија го [[Руска окупација на Крим|окупирала Крим]]. Антиреволуционерни и проруски протести започнале во украинските покраини [[Донечка Област|Донецк]] и [[Луганска Област|Луганск]], заедно познати како „Донбас“. На 12 април, единица командоси предводена од рускиот државјанин [[Игор Гиркин|Игор „Стрелков“ Гиркин]] ја преминала границата од Русија и го зазела [[Опсада на Славјанск|Славјанск]] и други населби во Донбас. Сепаратистите ги прогласиле републиките [[Донечка Народна Република|Донецк]] и [[Луганска Народна Република|Луганск]] (ДНР и ЛНР) за независни држави. <ref name="PlokhyTheRussoUkrainianWar125">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=H2F_EAAAQBAJ&pg=PT24|title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History|last=Plokhy|first=Serhii|date=2023|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=978-1-324-05119-0|location=New York|page=125|quote=Girkin, for example, led a group of Russian mercenaries in seizing the key transportation center of Sloviansk in the Donetsk oblast.|author-link=Serhii Plokhy}}</ref> Русија тајно ги поддржувала со војници и оружје. Таа признала дека испратила само „воени специјалисти“, <ref>''The Interpreter'' quoted what Putin said during a live call-in session on 12 October 2016:<br /><br />"When we were forced, I want to stress, forced to defend the Russian-speaking population in the Donbas, forced to respond to the desire of the people living in Crimea to return to being part of the Russian Federation, they instantly began to whip up anti-Russian policies and the imposition of sanctions."<br /><br />{{Наведени вести|url=http://www.interpretermag.com/day-968/#15291|title=Putin Claims Russia Was 'Forced To Defend Russian-Speaking Population in Donbass'|date=12 October 2016|work=The Interpreter|access-date=8 January 2018}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/12054164/Vladimir-Putins-annual-press-conference-2015-live.html|title=Vladimir Putin admits: Russian troops 'were in Ukraine'|last=Oliphant|first=Roland|date=17 December 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=9 January 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/12054164/Vladimir-Putins-annual-press-conference-2015-live.html|archive-date=11 January 2022|issn=0307-1235}}</ref>, но подоцна ги признала сепаратистите како руски борбени ветерани. <ref name="veterans">{{Наведени вести|url=https://meduza.io/en/news/2023/04/20/state-duma-passes-law-giving-wagner-mercenaries-combat-veteran-status|title=State Duma passes law giving Wagner mercenaries 'combat veteran' status|date=20 April 2023|work=[[Meduza]]}}</ref> На 15 април, Украина започнала „Антитерористичка операција“ (АТО). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27035196|title=Ukraine says Donetsk 'anti-terror operation' under way|date=2014-04-15|work=BBC News|accessdate=2022-04-22}}</ref> До август 2014 година, Украина повторно го освоила поголемиот дел од својата територија. Русија одговорила со тајно испраќање војници, тенкови и артилерија во Донбас, <ref name="nyt1">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/23/world/europe/russia-moves-artillery-units-into-ukraine-nato-says.html|title=Russia Moves Artillery Units into Ukraine, NATO Says|last=Michael R. Gordon|date=22 August 2014|work=The New York Times|access-date=5 June 2015}}</ref> <ref name="NYT2782014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/ukraine-russia-novoazovsk-crimea.html|title=Ukraine Reports Russian Invasion on a New Front|last=Kramer|first=Andrew E.|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-aid-convoy-idUSKBN0GM0IS20140822|title=Ukraine accuses Russia of invasion after aid convoy crosses border|date=22 August 2014|work=Reuters|access-date=22 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140822150641/https://www.reuters.com/article/2014/08/22/us-ukraine-crisis-aid-convoy-idUSKBN0GM0IS20140822|archive-date=22 August 2014}}</ref> помагајќи им на проруските сили да го вратат поголемиот дел од она што го изгубиле. <ref name="Katchanovski2016">{{Наведено списание|last=[[Ivan Katchanovski]]|date=1 October 2016|title=The Separatist War in Donbas: A Violent Break-up of Ukraine?|url=https://www.researchgate.net/publication/299383810|journal=European Politics and Society|volume=17|issue=4|pages=473–489|doi=10.1080/23745118.2016.1154131|issn=2374-5118}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uawarexplained.com/uk/ldnr/?version=sixty-minutes|title=Окремі райони Донбасу та Луганської області (ОРДЛО)|date=29 March 2022|accessdate=29 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|accessdate=16 April 2021}}</ref> Лидерот на ДНР, [[Александар Бородај]], изјавил дека 50.000 руски граѓани се бореле за сепаратистите до средината на 2015 година, без редовните руски трупи кои ја извршиле инвазија. <ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|title=50,000 Russian citizens fought in Donbas war: separatist ex-leader|last=Slv|first=Igor|date=30 July 2016|publisher=[[Euromaidan Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009154448/http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|archive-date=9 October 2016|accessdate=16 October 2016}}</ref> <ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417220927/https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|archive-date=17 April 2021|accessdate=16 April 2021}}</ref> [[Мински договори|Договорот за прекин на огнот од Минск]] бил потпишан во септември 2014 година. <ref name="BBC2908">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29082574|title=Ukraine and pro-Russia rebels sign ceasefire deal|date=5 September 2014|work=BBC News|access-date=5 September 2014}}</ref> И покрај прекинот на огнот, силите поддржани од Русија започнале [[Втора битка за Донечкиот аеродром|напад врз Донечкиот аеродром]], на крајот освојувајќи го во јануари 2015 година. Нов прекин на огнот, [[Мински договори|Минск II]], бил договорен на 12 февруари 2015 година. Веднаш потоа, сепаратистите ја обновиле својата [[Битка кај Дебалцево|офанзива врз Дебалцево]] и ја принудиле украинската војска да се повлече. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/ukraine-separatists-claim-major-gains-in-debaltseve/a-18264224|title=Rebels claim upper hand in Debaltseve|date=17 February 2015|publisher=[[Deutsche Welle]]|accessdate=22 March 2023}}</ref> Двете страни ја зацврстиле својата позиција со изградба на мрежи од ровови, бункери и тунели, што резултирало со статичко [[рововско војување]]. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2022-04-26}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.businessinsider.com/heres-what-the-bunkers-ukrainian-troops-dig-for-protection-look-like-2017-8|title=Here's what it's like inside the bunkers Ukrainian troops are living in every day|last=Brown|first=Daniel|work=Business Insider|language=en-US|accessdate=2022-04-26}}</ref> Донбас останал воена зона, со десетици убиени месечно. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/daily-vertical-deadly-donbas-forgotten-war/27880993.html|title=The Daily Vertical: Ukraine's Forgotten War (Transcript)|last=Whitmore|first=Brian|date=26 July 2016|access-date=9 September 2016|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> До крајот на 2017 година, набљудувачите на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]] изброиле околу 30.000 луѓе во воена опрема кои преминуваат од Русија на двата гранични пунктови што им било дозволено да ги следат, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://osce.usmission.gov/response-chief-observer-observer-mission-russian-border-checkpoints-gukovo-donetsk-statement-pc/|title=Response to Chief Observer of the Observer Mission at the Russian Border Checkpoints Gukovo and Donetsk {{!}} Statement to the PC|date=17 November 2016}}</ref> и документирале воени конвои кои тајно преминуваат од Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://khpg.org//en/1534013815|title=OSCE catches Russia bringing war to Donbas by night|work=Kharkiv Human Rights Protection Group|accessdate=2022-03-02}}</ref> Сите страни се согласиле за завршување на војната во октомври 2019 година, <ref name="bbc11oct1">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49986007|title=Will a deal with Russia bring peace to Ukraine?|date=11 October 2019|work=BBC News|access-date=11 October 2019|language=en-GB}}</ref> но тоа останало нерешено. <ref name="7265424Donbass">{{In lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/articles/2020/09/7/7265424/ The longest truce in Donbas. ]</ref> Во текот на 2021 година, руските посредници ги засилиле своите напади додека руските сили се насобрале во близина на границите на Украина. <ref name="56678665Ukraineconflict">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-56678665|title=Ukraine conflict: Moscow could 'defend' Russia-backed rebels|date=2021-04-09|work=BBC News|language=en-GB}}</ref> Русија ги признала ДНР и ЛНР како независни држави на 21 февруари 2022 година и распоредила „мировни“ трупи таму. На 24 февруари, Русија започнала целосна инвазија на Украина, вклучувајќи ја и војната во Донбас во неа. Околу 14.000 луѓе биле убиени во војната: 6.500 руски сили, 4.400 украински сили и 3.400 цивили од двете страни. Повеќето цивилни жртви биле во првата година. Во 2011 година, областите Луганск и Донецк имале вкупно население од 6,1 милиони. Како резултат на војната во Донбас, 2 милиони побегнале како бегалци. <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=42, 43|language=en}}</ref> == Позадина == И покрај тоа што е призната како [[Распад на Советскиот Сојуз|независна држава од 1991 година]], како поранешна република составен дел од [[Советски Сојуз|СССР]], [[Украина]] била перцепирана од раководството на [[Русија]] како дел од нејзината [[сфера на влијание]]. Во еден труд од 2002 година, Тарас Куцио напишал: „''Додека ја прифаќаше украинската независност, Путин се обиде да ја вовлече Украина во поблиски односи. Овој пристап беше прифатлив за источните украински [[Олигархија|олигарси]], кои не негуваат антируски чувства''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/occ47.pdf|title=EU and Ukraine: a turning point in 2004?|last=Kuzio|first=Taras|authorlink=Taras Kuzio|date=November 2003|work=European Union Institute for Security Studies|page=11|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202143301/https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/occ47.pdf|archive-date=2 December 2022}}</ref> Во 2011 година, Кузио напишал: <blockquote>Традиционалната советска политика на поделба на источните наспроти западните Украинци, тогашните „буржоаски националисти“, а сега „лудите Галицијци“, останува на сила. Оваа тактика намерно ја употреби администрацијата на Јанукович, која промовира стратегија на регионално „раздели па владеј“ преку поларизација, користејќи провокации во стилот на 9 мај, за да го одржи трајно мобилизиран својот источноукраински електорат.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/yanukovych_looks_to_soviet_nationalism_to_stay_in_power/24227494.html|title=Yanukovych Relies on Soviet Nationalism to Stay in Power|last1=Kuzio|first1=Taras|date=8 June 2011|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref></blockquote>  Аналитичарите изјавиле дека од февруари 2014 година, Русија имала можност да: <ref name="postponed-war">{{Наведено списание|last=Ilin|first=Illia|last2=Nihmatova|first2=Olena|date=14 December 2023|title=Exploring Russia's Postponed War Against Ukraine: A Corpus-Based Analysis of Strategic Studies Institutes' Publications from 1991 to 2014|journal=Central European Journal of International and Security Studies|volume=17|issue=4|pages=4–36|doi=10.51870/WUJQ2611|doi-access=free}}</ref> * [[Руско-украински спорови за гас|Контролира и манипулира со цената на испораките на гас]] на штета на Украина (во изминатите неколку години, двапати го прекинала протокот на гас во земјата за да ги натера украинските лидери да дејствуваат); * Произволно [[Руско ембарго на украинските производи|воведува трговски ограничувања врз украинскиот извоз]]; * Да ја преплави Украина со телевизиска пропаганда што ги истакнува наводното мешање на Западот во внатрешните работи на Украина; * Да ги разгори сецесионистичките чувства во рускојазичните области како што се Крим и Донецк. Украинската држава, исто така, тврдела дека руски државни оперативци биле инфилтрирани во нејзините безбедносни служби во периодот пред настаните од 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.lb.ua/news/2024/09/24/32454_maydan_cases_former_sbu_officials.html|title=Maydan cases: former SBU officials, 20 high-ranking Russian FSB officials to be tried|date=24 September 2024|work=LB.ua}}</ref> Според Институтот за современа Русија, [[Кремљ]], исто така, држел цврста контрола врз претседателот на Украина, [[Виктор Јанукович]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://imrussia.org/en/world/666-the-kremlins-euromaidan-endgame|title=The Kremlin's Euromaidan Endgame|date=13 February 2014}}</ref> === Украинска револуција === Во ноември 2013 година, протестите „[[Евромајдан]]“ започнале како одговор на ненадејната одлука на Јанукович да се откаже од договорот за политичко здружување и слободна трговија со [[Европска Унија|Европската унија]] (ЕУ), наместо тоа избирајќи поблиски врски со [[Русија]]. Порано истата година, [[Врховна Рада|украинскиот парламент]] со огромно мнозинство го одобрил финализирањето на договорот со ЕУ. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/parliament-passes-statement-on-ukraines-aspirations-for-european-integration-320792.html|title=Parliament passes statement on Ukraine's aspirations for European integration|date=22 February 2013|work=[[Kyiv Post]]|quote=A total of 315 of the 349 MPs registered in the sitting hall supported the document on Friday. The draft document reads that the Verkhovna Rada "within its powers, will ensure that the recommendations concerning the signing of the Association Agreement between Ukraine and the EU, which are stipulated in the resolutions of the European Parliament and the conclusions of the Council of the EU approved on December 10, 2012, at a meeting of the EU foreign ministers, will be fulfilled."}}</ref> Русија извршила притисок врз Украина да го отфрли. <ref>{{Наведена книга|title=The European Union in Crisis|publisher=Palgrave Macmillan|editor-last=Dinan|editor-first=Desmond|pages=3, 274|editor-last2=Nugent|editor-first2=Neil}}</ref> Обемот на протестите се проширил, со повици за оставка на Јанукович. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-idUSBRE9BA04420131212|title=Kiev protesters gather, EU dangles aid promise|date=2013-12-12|work=[[Reuters]]|access-date=2023-07-07|language=en}}</ref> Демонстрантите се спротивставиле на она што го сметале за [[Корупција во Украина|корупција во владата]] и злоупотреба на моќ, [[Украински олигарси|олигархиско]] владеење, [[полициска бруталност]] и кршење на [[Човекови права во Украина|човековите права]]. <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine's Euromaidan: Analyses of a Civil Revolution|date=2015|publisher=[[Ibidem Press]]|editor-last=Marples|editor-first=David|pages=9–14|editor-last2=Mills|editor-first2=Frederick}}</ref> На 28 јануари 2014 година, украинската влада поднела оставка. Протестите кулминирале на 18-20 февруари 2014 година со судири во [[Киев]] меѓу демонстрантите и специјалната полиција за немири Беркут, во кои [[Список на загинати учесници во Евромајдан|биле убиени 108 демонстранти]]; повеќето од нив биле застрелани од [[Снајпер|снајперисти]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHRThematicReportUkraineJan2014-May2016_EN.pdf|title=Accountability for killings in Ukraine from January 2014 to May 2016|publisher=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|pages=9, 21–25}}</ref> На 21 февруари, претседателот Јанукович и опозицијата [[Договор за решавање на политичката криза во Украина|потпишале договор]] за формирање привремена влада на единство, предвремени избори и итни уставни измени (кои требало да ги потпише претседателот). Сепак, Јанукович тајно побегнал од градот таа вечер. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=1 March 2022}}</ref> Следниот ден, парламентот [[Револуција на достоинството|гласал за негово отстранување од функцијата]]. Околу 73% од парламентот и членовите на сите партии гласале за негово отстранување, вклучувајќи ги и членовите на [[Партија на регионите|неговата партија]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25|date=24 February 2014|work=[[Interfax-Ukraine]]|access-date=25 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|archive-date=10 February 2020}}</ref> На 27 февруари била формирана привремена влада и биле закажани предвремени претседателски избори. Оваа серија настани станала позната како [[Револуција на достоинството]]. Веднаш по револуцијата, необележани руски трупи [[Руска окупација на Крим|ја окупирале]] украинската територија [[Крим (полуостров)|Крим]]. По нелегален референдум, Крим бил [[Руска анексија на Крим|анексиран од Русија]]. === Протести во Донбас === [[Податотека:2014-03-09._Протесты_в_Донецке_019.jpg|лево|мини|Проруски демонстранти во [[Донецк]], 9 март 2014 година]] По револуцијата, во делови од Донбас започнале контрареволуционерни и [[Проруски протести во Украина (2014)|проруски протести]]. Во последниот попис, населението на Донбас вкупно имало околу 58% [[Украинци|етнички Украинци]] и 38% [[Руси во Украина|етнички Руси]]: [[Донечка Област|Донечката Област]] имала 57% Украинци и 38% Руси, додека [[Луганска Област|Луганската Област]] имала 58% Украинци и 39% Руси. <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine Over the Edge: Russia, the West and the "New Cold War"|last=Hahn|first=Gordon|date=2018|publisher=McFarland|page=116}}</ref> Национална анкета спроведена во март-април 2014 година покажала дека 58% од испитаниците во Донбас сакале автономија во рамките на Украина, а 31% сакале отцепување. <ref name="Katchanovski">{{Наведена книга|title=Ukraine in Crisis|last=Ivan Katchanovski|date=2017|publisher=Taylor & Francis|editor-last=Petro|editor-first=Nicolai|pages=64–65|chapter=The Separatist War in Donbas}}</ref> Донбас бил регионот кој најмногу го поддржувал Јанукович и неговата Партија на регионите. Луѓето во Донбас најмногу ги следел руските медиуми, кои ја прикажувале новата привремена влада на Украина како нелегитимна „''фашистичка хунта''“ и дека етничките Руси се во непосредна опасност.  [[Хакирање на е-поштата на Сурков|Протечените е-пораки]] и телефонски повици подоцна откриле дека руската држава ги финансирала и организирала сепаратистите, главно преку советниците на Кремљ, [[Владислав Сурков]] и [[Сергеј Глазев]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/|title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine|last=Umland|first=Andreas|date=1 November 2016|work=[[European Council on Foreign Relations]]}}</ref> <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NxdXEAAAQBAJ&dq=%22We+now+know+that+Kremlin+advisors+Vladislav+Surkov+and+Sergei+Glazyev+had+directed+efforts+to+coordinate+and+organize+these+protests+at+the+beginning+of+March+2014%22&pg=PA26|title=The War in Ukraine's Donbas: Origins, Contexts, and the Future|last=David R. Marples|date=2021|publisher=Central European University Press|isbn=978-963-386-420-3|pages=26|quote=The Russian Spring was not exactly a spontaneous uprising. We now know that Kremlin advisors Vladislav Surkov and Sergei Glazyev had directed efforts to coordinate and organize these protests at the beginning of March 2014, turning them into a pro-Russian separatist movement.}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://static.rusi.org/201907_op_surkov_leaks_web_final.pdf|title=The Surkov Leaks: The Inner Workings of Russia's Hybrid War in Ukraine|last=Shandra|first=Alya|last2=Seely|first2=Robert|date=2019|publisher=[[Royal United Services Institute]]}}</ref> Проруските демонстранти ја окупирле зградата на регионалната државна администрација во Донецк од 1 до 6 март 2014 година, сè додека СБУ не ги отстранил. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbsnews.com/news/ukrainian-city-of-donetsk-epitomizes-countrys-crisis/|title=Ukrainian city of Donetsk epitomizes country's crisis|date=6 March 2014|access-date=7 March 2014|publisher=CBS News}}</ref> [[Павел Губарев]] бил прогласен за „народен гувернер“ на Донечката област, а [[Александар Харитонов]] за „народен гувернер“ на Луганската Област. <ref>{{Наведена книга|title=The Donbas Conflict in Ukraine: Elites, Protest, and Partition|last=Platonova|first=Daria|date=2021|publisher=Routledge|pages=211–212}}</ref> Украинските власти ги уапсиле локалните сепаратистички лидери на почетокот на март. Тие биле заменети со личности поврзани со руските безбедносни служби. Политикологот Тарас Кузио напишал дека Русија ги преобразила демонстрантите „''во вооружени бунтовници; ова никогаш не бил органски процес''“. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=11|language=en}}</ref> На 6 април, 1.000–2.000 демонстранти во [[Донецк]] побарале референдум за автономија или присоединување кон Русија, сличен на оној одржан на Крим во март. <ref name="BBC100a6414">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26910210|title=Ukraine: Pro-Russians storm offices in Donetsk, Luhansk, Kharkiv|date=6 April 2014|work=BBC News}}</ref> Стотици маскирани мажи заплениле оружје од зградата на СБУ во градот, {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} а голема толпа [[Освојување на Донецк (2014)|упаднала и ја окупирала]] зградата на РСА во Донецк, кревајќи го руското знаме. Тие побарале регионалниот совет да гласа за референдум за присоединување кон Русија следниот ден, {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} ветувајќи дека во спротивно ќе ја преземат контролата врз регионалната влада со „мандат на народот“, разрешувајќи ги сите избрани регионални советници и членови на парламентот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/6/7021524/|date=6 April 2014|work=[[Ukrainska Pravda]]|language=uk|script-title=uk:Донецькі сепаратисти готуються сформувати "народну облраду" та приєднатися до РФ}}</ref> Бидејќи овие барања не биле исполнети, следниот ден активистите ја прогласиле [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] (ДНР) за независна држава. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26919928|title=Ukraine crisis: Protesters declare Donetsk 'republic'|date=2014-04-07|work=BBC News|access-date=2024-12-24|language=en-GB}}</ref> Немирите започнале и во [[Луганск]] на 6 април, кога стотици демонстранти го опседнале седиштето на СБУ шест часа, барајќи ослободување на антивладините милитанти кои биле држени таму. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} На крајот тие упаднале и ја окупирале зградата, ослободувајќи затвореници и запленувајќи оружје. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Министерот за внатрешни работи, [[Арсен Аваков]], на 9 април 2014 година изјавил дека сепаратистичката окупација на зградите на украинската влада во Донбас ќе биде прекината во рок од 48 часа, со преговори или со сила, изјавувајќи: „''ние сме подготвени и за двете''“. Вршителот на должноста претседател [[Олександар Турчинов]] веќе наредил заземената зграда на регионалната администрација во Донецк да се стави „''под државна заштита''“, <ref name="cnn.com">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2014/04/09/world/europe/ukraine-crisis/index.html|title=Ukraine unrest will be resolved by force or talks in 48 hours, minister says|last=Laura Smith-Spark|date=10 April 2014|access-date=30 July 2015|publisher=CNN|last2=Kellie Morgan}}</ref> <ref name="Ukrainska Pravda">{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021915/|date=9 April 2014|work=Ukrainian Pravda|access-date=26 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826105357/http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021915/|archive-date=26 August 2014|language=uk|script-title=uk:Турчинов наказав взяти під держохорону будівлю Донецької ОДА|trans-title=Turchynov ordered to take the Donetsk Regional State Administration building under state protection}}</ref> и понудил амнестија на сепаратистите кои се разоружале и се предале. На 11 април, било објавено дека премиерот [[Арсениј Јацењук]] изјавил дека иако е против употребата на сила, сè има граници. == Првата фаза од војната (2014-2015) == Иако првичните протести биле во голема мера самородни изрази на незадоволство од новата украинска влада, Русија ги искористила за да започне координирана политичка и воена кампања против Украина.  Руските граѓани го предводеле сепаратистичкото движење во Донецк од април 2014 година, а биле поддржани од волонтери и материјална опрема од Русија. <ref name="REUeuada">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|title=Pushing locals aside, Russians take top rebel posts in east Ukraine|date=27 July 2014|work=Reuters|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728013327/https://www.reuters.com/article/2014/07/27/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|archive-date=28 July 2014}}</ref> Со ескалацијата на судирот во мај 2014 година, Русија применила „ хибриден пристап“, распоредувајќи комбинација од дезинформации, нерегуларни борци, редовни руски трупи и конвенционална воена поддршка за дестабилизација на Донбас.  <ref name="Fedorov">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7vODDwAAQBAJ|title=Routledge Handbook of Russian Security|last=Fedorov|first=Yury E.|date=15 January 2019|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-18122-8|language=en|chapter=Russia's 'Hybrid' Aggression Against Ukraine}}</ref> === Освојување на градови === [[Податотека:2014-04-14_Sloviansk_city_council_-_3.jpg|мини|Проруски паравоени сили го окупираат градскиот совет на Славјанск, 14 април 2014 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bellingcat.com/news/uk-and-europe/2014/08/27/who-exactly-are-the-terek-wolf-sotnia/|title=Who Exactly Are The Terek Wolf Sotnia?|last=Team|first=Bellingcat Investigation|date=2014-08-27|work=bellingcat|language=en-GB|accessdate=2023-01-04}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://euromaidanpress.com/2014/05/17/russian-mercenaries-in-the-donbas/|title=Russian mercenaries in the Donbas|last=Shkandrij|first=Myroslaw|date=May 17, 2014|work=[[Euromaidan Press]]}}</ref>]] Помеѓу 12 и 14 април 2014 година, руски милитанти ја презеле контролата врз владини згради во неколку градови во Донечката област, вклучувајќи ги [[Славјанск]], [[Краматорск]], [[Друшкивка]], [[Горливка]], [[Мариупол]], Енакиево, Макиевка и Ждановка. <ref name="gorlovkafox">{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/ukraine-asks-for-un-peacekeepers-as-pro-russia-militants-seize-more-buildings|title=Another government building in eastern Ukraine attacked by pro-Russia militants|date=14 April 2014|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414104652/http://www.foxnews.com/world/2014/04/14/deadline-for-pro-russian-gunmen-to-leave-ukraine-government-buildings-passes/|archive-date=14 April 2014|publisher=Fox News}}</ref> <ref name="zhdanovka">{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/activists-easily-seize-local-council-building-in-donetsk-regions-zhdanovka-343434.html|title=Activists easily seize local council building in Donetsk region's Zhdanovka|date=14 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904150402/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/activists-easily-seize-local-council-building-in-donetsk-regions-zhdanovka-343434.html|archive-date=4 September 2014}}</ref> ==== Славјанск ==== [[Податотека:2014-04-14_Sloviansk_city_council_-_2.jpg|мини|Проруските бунтовници ја окупираат зградата на градската администрација во Славјанск, 14 април 2014 година]] На 12 април 2014 година, тешко вооружена руска паравоена единица ја преминала границата од Русија во Украина и го зазела стратешкиот град Славјанск. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Тие ја нападнале и ја окупирале градската административна зграда, полициската станица и зградата на СБУ, заплениле оружје и поставиле блокади на патиштата со помош на локални вооружени активисти. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref name="kpslov">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-extremists-seize-police-stations-in-donetsks-slavyansk-shaktarysk-fail-to-take-donetsk-prosecutors-office-343195.html|title=Armed pro-Russian extremists launch coordinated attacks in Donetsk Oblast, seize buildings and set up checkpoints|last=Mark Rachkevych|date=12 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=28 July 2015}}</ref> Милитантите [[Зелени човечиња|не носеле никакви ознаки]] и биле испратени од окупираниот Крим преку Русија. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Единицата била составена од педесет доброволци од руските вооружени сили, под команда на поранешниот полковник на ГРУ [[Игор Гиркин|Игор „Стрелков“ Гиркин]], {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine's Maidan, Russia's War: A Chronicle and Analysis of the Revolution of Dignity|last=Wynnyckyj|first=Mychailo|date=2019|publisher=[[Columbia University Press]]|pages=151–153|quote=On 12 April 2014, the city's main administrative building, its police station and SBU office were stormed and captured by a group of heavily armed men. These later turned out to be 'volunteers' from the Russian Armed Forces under the command of Russian GRU Colonel Igor Girkin}}</ref> десничарски руски националист поврзан со неоимперијалистичкото движење. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/europe/the-ukraine-war-from-perspective-of-russian-nationalists-a-1023801.html|title=Russian Far-Right Idol: The Man Who Started the War in Ukraine|last=Bidder|first=Benjamin|work=Der Spiegel|access-date=27 August 2015}}</ref> Во интервју за рускиот ултранационалистички весник ''Завтра'', тој изјавил дека оваа акција ја предизвикало војната во источна Украина:<blockquote>„Јас сум тој што го повлекол чкрапалото на оваа војна. Да не ја беше преминала нашата единица границата, сè ќе пропаднеше, како во Харков или Одеса“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine|date=21 November 2014|work=[[The Moscow Times]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who 'pulled the trigger of war' in Ukraine?|date=26 November 2014|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who "pulled the trigger of war" in Ukraine?|last=Kim|first=Lucian|date=25 November 2014|work=[[Reuters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126151235/http://blogs.reuters.com/great-debate/2014/11/25/should-putin-fear-the-man-who-pulled-the-trigger-of-war-in-ukraine/|archive-date=26 November 2014}}</ref></blockquote> [[Податотека:Igor_Ivanovich_Strelkov.jpg|мини|Рускиот командант Игор „Стрелков“ Гиркин, кој признал дека ја започнал војната во Донбас во април 2014 година]] Гиркин објаснил дека „''никој таму не сакал да се бори''“ сè додека неговата единица не го освоила Славјанск. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/europe/the-ukraine-war-from-perspective-of-russian-nationalists-a-1023801.html|title=Russian Far-Right Idol: The Man Who Started the War in Ukraine|last=Bidder|first=Benjamin|work=Der Spiegel|access-date=27 August 2015|quote=But his big moment would only come later. In April 2014, Strelkov, joined by armed irregulars from Russia, marched from Crimea to the provincial city of Sloviansk, which is strategically located between the population centers of Donetsk and Kharkiv. "In the beginning, nobody there wanted to fight," Strelkov recalls. He and his men attacked a police station in Sloviansk and created facts on the ground.}}</ref> Проруските милитанти незаконски притвориле новинари (вклучувајќи го и Американецот Сајмон Островски), локални цивили и избраната градоначалничка, Нелја Штепа. На 25 април, тие киднапирале осум набљудувачи на ОБСЕ и ги држеле како заробеници, тврдејќи дека се „''шпиони на НАТО''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/27/ukraine-kidnapped-observers-slavyansk-vyacheslav-ponomarev|title=Ukraine: kidnapped observers paraded by pro-Russian gunmen in Slavyansk|date=27 April 2014|work=[[The Guardian]]|access-date=12 March 2025}}</ref> Милитантите, исто така, извршиле неколку погубувања по кратка постапка. Гиркин подоцна ја презел одговорноста за нив. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novayagazeta.ru/articles/2020/07/17/86300-besslavnye-gibridy|title=Бесславные гибриды|work=Новая газета – Novayagazeta.ru|language=ru|accessdate=20 July 2020}}</ref> Според Сергиј Куделија во ''„Освој го градот, поништи ја државата: Почетокот на руската војна против Украина'' “, „''Ниту еден од локалните активисти кои ги организираа првите антикиевски протести во Славјанск не одигра никаква истакната улога откако Гиркин го зазеде градот''“. Иако некои се приклучиле на паравоените сили, тие биле командувани од надворешни лица; „сепаратистичкиот отпор во Славјанск бил целосно подреден на интересите на мала група руски граѓани кои дејствувале во координација со нивните московски шефови“. {{Sfn|Kudelia|2025}} ==== Краматорск ==== Истиот ден кога бил освоен Славјанск, луѓето на Гиркин ја нападнале полициската станица во блискиот [[Краматорск]], што резултирало со престрелка. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022218/|date=12 April 2014|work=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:На Донбасі сепаратисти і міліція влаштували перестрілку|trans-title=Separatists and police engaged in a gunfight in Kramatorsk}}</ref> Борците, тврдејќи дека се членови на Донбаската народна милиција, подоцна ја зазеле полициската станица. Тие го отстраниле знакот на полициската станица и го кренале знамето на [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] над зградата. <ref name="militaproof">{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022227/|title=Приїжджі загарбники в Краматорську назвалися "народним ополченням"|date=12 April 2014|work=Ukrainska Pravda}}</ref> Потоа издале ултиматум во кој било наведено дека доколку градоначалникот и администрацијата на градот не се заколнат на верност кон Републиката до следниот понеделник, ќе ги отстранат од функцијата. <ref name="militaproof" /> ==== Горливка ==== Проруските милитанти наравиле обид да го освојат полицискиот штаб во [[Горливка]] на 12 април, но биле спречени. ''„Украинска правда“'' објавила дека полицијата изјавила дека целта на обидот за заземање била да се добие пристап до складиште за оружје. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022226/|date=12 April 2014|access-date=28 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:У Горлівці міліція відбила атаку сепаратистів на "зброю МВС"|trans-title=Horlivka police repelled a separatist attack on "Ministry of Internal Affairs weapons"}}</ref> Тие изјавиле дека ќе употребат сила доколку е потребно за да ја одбранат зградата од „криминалци и терористи“. <ref>{{Наведени вести|url=http://novosti.dn.ua/details/222549/|date=12 April 2014|access-date=28 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722094612/http://novosti.dn.ua/details/222549/|archive-date=22 July 2015|agency=Novosti.dn|language=ru|script-title=ru:Горловские милиционеры во всеоружии и готовы обороняться|trans-title=Horlivka militiamen fully armed and ready to defend}}</ref> До 14 април милитантите ја освоиле зградата по напнатата пресметка со полицијата. Некои членови на локалната полициска единица пребегнале во Донечката Народна Република порано во текот на денот, додека преостанатите полицајци биле принудени да се повлечат, дозволувајќи им на бунтовниците да ја преземат контролата врз зградата. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/2014/04/14/live-ukraine-pro-russian-attack-police-hq-in-horlivka/|title=Pro-Russian attack police HQ in Horlivka as Kyiv's deadline expires|date=14 April 2014|work=Euronews|access-date=14 April 2014}}</ref> Локалниот началник на полицијата бил заробен и тешко претепан од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/14/7022432/|date=14 April 2014|access-date=28 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:Аваков: Керівник міліції Горлівки – справжній офіцер – побитий, але живий|trans-title=Avakov: The Head of Police of Horlivka – a true officer – is battered but alive}}</ref> Заменик претседателот на градскиот совет на Горловка, [[Володимир Рибак]], бил киднапиран од маскирани мажи за кои се верува дека биле проруски милитанти на 17 април. Неговото тело подоцна било пронајдено во река во окупираниот Славјанск на 22 април. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.unian.net/politics/910433-v-reke-na-donetchine-nashli-telo-mujchinyi-pohojego-na-propavshego-deputata-iz-gorlovki-smi.html|date=22 April 2014|access-date=28 July 2015|language=ru|script-title=ru:В реке на Донетчине нашли тело мужчины, похожего на пропавшего депутата из Горловки|trans-title=A man's body, resembling the missing Horlivka councilor, has been found in a river in the Donetsk Region}}</ref> Зградата на градската администрација била заземена на 30 април, со што се зацврстила сепаратистичката контрола врз Горловка. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/pro-russian-separatists-seize-buildings-in-east-ukraines-horlivka/article18335644/|title=Pro-Russian separatists seize buildings in east Ukraine's Horlivka|date=30 April 2014|work=The Globe and Mail|access-date=30 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140430163031/http://www.theglobeandmail.com/try-it-now/?articleId=18335644|archive-date=30 April 2014|location=Toronto}}</ref> ==== Други населби ==== Други помали градови, како и владини згради, биле освоени од милитантите поддржани од Русија во Донбас. Во [[Бахмут|Артемивск]] (Бахмут) на 12 април, сепаратистите не успеале да ја освојат локалната канцеларија на Министерството за внатрешни работи, туку наместо тоа [[Битка за Артемивск|ја освоија]] зградата на градската администрација и го кренале знамето на ДНР над неа. Зградите на градската администрација во [[Енакиево]] и [[Друшкивка]] биле исто така освоени. Полицијата го одбила нападот на проруските милитанти врз канцеларијата на Министерството за внатрешни работи во [[Лиман (град)|Красни Лиман]] на 12 април, но зградата подоцна била освоена од сепаратистите по престрелка. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ghanaiannews.ca/ukraine-crisis-another-police-building-seized-in-east/|title=Ukraine Crisis: Another police building seized in east|publisher=Ghanaiannews.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014053700/http://www.ghanaiannews.ca/ukraine-crisis-another-police-building-seized-in-east/|archive-date=14 October 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците поврзани со Донбаската народна милиција окупирале регионална административна зграда во [[Харцизк]] на 13 април, а потоа и локална административна зграда во [[Ждановка]] на 14 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2014/9/20/timeline-ukraines-political-crisis|title=Timeline: Ukraine's political crisis|date=20 September 2014|access-date=20 September 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> На 12 април, необележани проруски милитанти го зазеле седиштето на Министерството за внатрешни работи во [[Донецк]] и две полициски станици без отпор, додека нападот врз канцеларијата на генералниот обвинител бил одбиен. По преговорите меѓу милитантите и оние во зградата, шефот на канцеларијата поднел оставка од својата функција. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022201/|title=Сепаратисти змусили керівника Донецької облміліції піти у відставку|date=12 April 2014|work=Ukrainska Pravda}}</ref> Според анонимни сведоци, некои милитанти носеле униформи на специјалните полициски сили [[Беркут (специјална полициска единица)|Беркут]], кои биле распуштени од новата влада по февруарската револуција. <ref name="teleapr12">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10763008/Fears-of-full-scale-Russian-invasion-as-eastern-Ukraine-cities-toppled.html|title=Fears of full-scale Russian invasion as eastern Ukraine cities toppled|last=Oliphant|first=Roland|date=12 April 2014|work=The Daily Telegraph|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10763008/Fears-of-full-scale-Russian-invasion-as-eastern-Ukraine-cities-toppled.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Милитантите, исто така, ја зазеле зградата на општинската администрација без отпор на 16 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2014/04/16/4d36b1b6-c532-11e3-b574-f8748871856a_story.html|title=Ukrainian troop defections escalate tensions in eastern Ukraine|date=16 April 2014|work=The Washington Post|access-date=16 April 2014}}</ref> Демонстрантите го кренале знамето на ДНР над зградите на градската администрација во [[Покровск|Красноармијск]] и [[Новоазовск]] на 16 април. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/728259|title=Protesters hoist Donetsk People's Republic's flag in Novoazovsk, Krasnoarmeisk|date=16 April 2014|work=Information Telegraph Agency of Russia|access-date=23 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204211051/http://tass.ru/en/world/728259|archive-date=4 February 2016}}</ref> Зградата на локалната администрација во [[Сиверск]] била слично заземена на 18 април. По преземањето, локалната полиција објавила дека ќе соработува со активистите. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304626304579509100018004342|title=Eastern Ukraine's Pro-Russian Activists Stand Fast|last=Sonne|first=Paul|date=18 April 2014|publisher=The Wall Street Journal|last2=White|first2=Gregory L.}}</ref> === Почеток на владина „Антитерористичка операција“ === [[Податотека:2014-04-15._Протесты_в_Донецке_001.jpg|мини|Барикадата пред зградата на регионалната државна администрација на Донецксо слоган кој ги повикува ЕУ и САД да „си одат дома“, алудирајќи на тврдења за западна интервенција.]] Првите смртни случаи во судирот во Донбас се случиле на 13 април, кога руските паравоени сили кои го окупирале Славјанск отвориле оган врз украинските офицери на СБУ на периферијата на градот. Капетанот на украинската Алфа група, Генадиј Биличенко, бил убиен, а неколку биле ранети, додека најмалку еден руски милитант бил убиен од возвратен оган. <ref>{{Наведена книга|title=Beyond Frozen Conflict|last=von Twickel|first=Nikolaus|date=2020|publisher=Bloomsbury Publishing|page=61}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/13/ukraine-president-warns-largescale-antiterrorist-operation-pro-russia-forces|title=Ukraine warns of 'large-scale operation' against pro-Russian forces after clashes|date=13 April 2014|work=[[The Guardian]]}}</ref> <ref name="Kyiv servicemen killed">{{Наведени вести|url=https://archive.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/at-least-24-servicemen-killed-during-ukraines-anti-terrorist-operation-348075.html|title=At least 24 servicemen killed during Ukraine’s anti-terrorist operation|date=18 May 2014|work=[[Kyiv Post]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://docs.un.org/en/A/73/PV.67|title=UN General Assembly, 73rd session: 67th plenary meeting|date=20 February 2019|publisher=[[United Nations]]|page=3|quote=President Poroshenko: The war claimed its first victim in Donbas on 13 April 2014. His name was Gennady Bilichenko. He was a Ukrainian officer and part of a group that had strict orders not to respond to provocations. Back then, we entertained the illusion that war was still avoidable. That group was ambushed near the city of Slovyansk. Gennady died from gunfire. Six days later, the same Russian officers detained Volodymyr Rybak, a local politician in Horlivka who wanted only to raise the Ukrainian flag in his town. At his side was 19-year-old activist Yuriy Popravko. They tortured them, split open their stomachs and pushed them, while still alive, into the river. That is how Russia’s war in Donbas started.}}</ref> Како одговор на сепаратистичкото освојување на Славјанск и Краматорск, нападите врз владините сили и полициските станици во Донбас и нивното одбивање да се предадат, Турчинов објавил дека украинските сили ќе започнат „Антитерористичка операција“ на 15 април. <ref name="news.biharprabha.com">{{Наведени вести|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/pro-russian-group-in-donetsk-declare-independence-from-ukraine/|title=Pro-Russian Group in Donetsk declare independence from Ukraine|access-date=7 April 2014|publisher=news.biharprabha.com|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Сепак, украинските сили биле доста слабо подготвени и операцијата наскоро била прекинета. <ref name="IrregularArmy">{{Наведена книга|url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISW%20Separatist%20ORBAT%20Holcomb%202017_Final.pdf|title=The Kremlin's Irregular Army|last=Holcomb|first=Franklin|publisher=Institute for the Study of War|year=2017|access-date=5 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120225729/https://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISW%20Separatist%20ORBAT%20Holcomb%202017_Final.pdf|archive-date=20 January 2022}}</ref> Рускиот паравоен командант Игор Стрелков изјавил дека украинските сили на почетокот биле „''исклучително претпазливи''“, бидејќи руските трупи биле натрупани на границата со Украина и Украинците не биле сигурни како ќе одговори Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who 'pulled the trigger of war' in Ukraine?|date=26 November 2014|work=[[Reuters]]|access-date=23 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231122231958/https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|archive-date=22 November 2023}}</ref> [[Податотека:Kramatorsk_situation_2014-04-12_and_04-16_EN.png|мини|Карта на битката кај Краматорск од 12 до 16 април]] Како дел од оваа контраофанзива, во [[Битка за Краматорск|битката за Краматорск]], украинските специјални сили го вратиле Краматорскиот аеродром на 15 април, по судир со Донбаската народна милиција. Украинските власти и руските медиуми соопштиле дека најмалку четворица бунтовници биле убиени, а неколку заробени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/04/16/world/europe/ukraine-russia.html|title=Ukraine Sends Force to Stem Unrest in East|last=Kramer|first=Andrew E.|date=15 April 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> <ref name="airfield">{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/turchynov-anti-terrorist-operation-has-begun-in-northern-donetsk-343563.html|title=Ukrainian troops in control of Donetsk Oblast's Kramatorsk airfield, Ukrainian deputy prime minister says several hundred Russian troops in Ukraine|date=16 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=3 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503234455/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/turchynov-anti-terrorist-operation-has-begun-in-northern-donetsk-343563.html|archive-date=3 May 2014}}</ref> Надвор од аеродромот, лути демонстранти го опколиле украинскиот командант на единицата, генерал-потполковник Васил Крутов и побарале да дознае зошто војниците „пукале врз локалното население“. Крутов изјавил дека немирите ги водат руските сили и „''Треба да го уништиме овој странски напаѓач''“. <ref name="krutovguardian">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/15/troops-fire-mob-ukraine-oleksandr-turchynov-general-vasily-krutov|title=Troops fire as locals in Kramatorsk confront Ukraine general Vasily Krutov|date=15 April 2014|work=The Guardian|access-date=14 April 2014}}</ref> На 16 април, 25-та воздушно-десантна бригада на Украина влегла во Краматорск во колони пешадиски борбени возила БМД-2. Тие биле блокирани од толпи цивили меѓу кои имаки и членови на руска диверзантско-терористичка група, според украинското министерство за одбрана. <ref name="BBC16Apr14">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27053500|title=Ukraine crisis: Military column 'seized' in Kramatorsk|date=16 April 2014|access-date=17 April 2014|publisher=BBC}}</ref> Една од колоните била опкружена и разоружана, а нивните шест оклопни возила биле запленети од руски паравоени сили, кои ги однеле во Славјанск. <ref name="BBC16Apr14" /> Истиот ден, голема толпа поддржана од руски паравоени сили запрела друга украинска оклопна колона во Пчолкино, пуштајќи ги да си одат дури откако војниците ги предале своите пушки. Поради ова, Турчинов објавил дека ќе ја распушти бригадата, иако ова подоцна било откажано. [[Податотека:BMDs_of_Sloviansk_self-defense.jpg|мини|Руски паравоени сили во Славјанск со пешадиско борбено возило БМД-2, 16 април 2014 година]] Во [[Мариупол]] на 17 април, тројца припадници на Донбаската народна милиција биле убиени, 11 ранети, а 63 уапсени по неуспешен напад врз база на украинската Национална гарда. На 17 април 2014 година, во [[Женева]] бил потпишан договор од претставници на Русија, Украина, ЕУ и САД. Во него се повикувало на прекин на огнот во Донбас, разоружување на сите нелегални вооружени групи и напуштање на сите нелегално окупирани згради и јавни места. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eeas.europa.eu/archives/docs/statements/docs/2014/140417_01_en.pdf|title=Geneva Statement on Ukraine|date=17 April 2014|publisher=[[European External Action Service]]}}</ref> Проруските паравоени сили одбиле да ги напуштат окупираните згради и одбиле да се разоружаат сè додека не се разоружа украинската националистичка група [[Десен Сектор]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/04/21/abductions-accusations-threaten-ukraine-agreement-a34398|title=Abductions, Accusations Threaten Ukraine Agreement|date=21 April 2014|work=[[The Moscow Times]]}}</ref> Украинската влада на 19 април 2014 година објавила дека ја прекинала контраофанзивата во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-27086511|title=Ukraine crisis: Kiev calls Easter truce in east|date=19 April 2014|work=BBC News}}</ref> На 20 април, сепаратистите во Енакиево ја напуштиле зградата на градската администрација таму, која ја окупирале од 13 април. И покрај ова, до 27 мај градот сè уште не бил под контрола на украинската влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/matthew-kaminski-contending-with-putins-hand-in-ukraines-badlands-1401233457|title=Contending With Putin's Hand in Ukraine's Badlands|last=Kaminski|first=Matthew|date=27 May 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=26 August 2014}}</ref> === Повторно започнување на украинската операција === [[Податотека:Andriivka_95th_Air_Mob_Bde_2014-05-02.jpg|мини|Украински војници од 95-та воздушно-десантна бригада надвор од селото Андриевка во близина на Славјанск, 2 мај 2014 година]] Украина повторно ја започнала застојната операција против проруските паравоени сили на 22 април, откако телото на локалниот советник [[Володимир Рибак]] било пронајдено фрлено во река во близина на Славјанск. <ref name="bbc22">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27118875|title=Ukraine alert as politician 'killed'|date=22 April 2014|work=BBC News}}</ref> Тој бил киднапиран на 17 април од страна на проруски милитанти откако се обидел повторно да го крене украинското знаме над зградата на градскиот совет на [[Горловка]]. Телата на активистите од [[Евромајдан|Мајдан]] Јуриј Поправко и Јуриј Дјаковски биле исто така пронајдени во реката. Сите тројца биле киднапирани, мачени, осакатени и убиени од страна на проруски милитанти. <ref name="HRW April 2014">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2014/04/28/ukraine-end-politically-motivated-abuses|title=Ukraine: End Politically Motivated Abuses|date=28 April 2014|publisher=[[Human Rights Watch]]}}</ref> <ref name="OHCHR-killings">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHRThematicReportUkraineJan2014-May2016_EN.pdf|title=Accountability for killings in Ukraine from January 2014 to May 2016|date=May 2016|publisher=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|pages=33-34}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.khpg.org/en/1555269923|title=Tortured to death for defending Ukraine. The first war crimes Russia brought to Donbas|date=17 April 2019|publisher=[[Kharkiv Human Rights Protection Group]]}}</ref> Тие станале првите цивили убиени од проруските сили во војната во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/society/1321966-poroshenko-street-in-free-horlivka-to-carry-tortured-ukrainian-activists-name.html|title=Poroshenko: Street in free Horlivka to carry tortured Ukrainian activist's name|date=17 April 2016|work=[[UNIAN]]}}</ref> Турчинов изјавил дека „''терористите кои ефикасно ја зедоа целата Донечка област како заложници сега отидоа предалеку''“. Проруските милитанти киднапирале повеќе од дваесетина луѓе, вклучувајќи новинари како што е Симон Островски. На 22 април, канцелариите на еден весник во Костјантинивка биле запалени, откако биле упатени закани поради критикување на милитантите. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/apr/24/ukraine-press-freedom|title=Ukrainian newspaper office burned down after threats|last=Greenslade|first=Roy|date=28 April 2014|work=The Guardian|access-date=28 April 2014}}</ref> На 21 април, демонстрантите се собрале на „народно собрание“ пред зградата на СБУ во Луганск и повикале на „народна влада“, барајќи или федерализација или приклучување кон Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/16/crisis-east-ukraine-city-by-city-guide-map|title=Crisis in east Ukraine: a city-by-city guide to the spreading conflict|last=Alan Yuhas and Tom McCarthy|date=16 April 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> На ова собрание, тие го избрале [[Валери Болотов]] за „народен гувернер“. <ref>{{Наведени вести|url=http://vesti-ukr.com/donbass/48519-v-lugansve-vybrali-narodnogo-gubernatora|title=В Луганске выбрали "народного губернатора" &#124; Донбасс &#124; Вести|date=22 November 2013|work=Вести|access-date=26 August 2014|publisher=Vesti.ua}}</ref> Биле објавени два референдуми, едниот што ќе се одржи на 11 мај за да се утврди дали регионот Луганск треба да бара поголема автономија, а другиот закажан за 18 мај за да се утврди дали регионот треба да се придружи на Русија или да прогласи независност. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/21/7023176/|title=У Луганську сепаратисти вирішили провести два референдуми &#124; Українська правда|work=Ukrainska Pravda|accessdate=26 August 2014}}</ref> Министерството за внатрешни работи објавило дека градот [[Свјатогорск]], во близина на Славјанск, бил повторно преземен од украинските трупи на 23 април. Покрај тоа, Министерството за одбрана соопштило дека ја презело контролата врз сите точки од стратешко значење во областа околу [[Краматорск]]. На 24 април, од 70 до 100 бунтовници вооружени со автоматски пушки и ракетни лансери извршиле напад на складиште за оружје во Артемивск. <ref name="depotaz">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-armed-forces-repel-attack-by-gunmen-on-military-compound-in-artemivsk-344883.html|title=Eastern cities Artemivsk, Mariupol latest targets in Ukraine anti-terror operation|last=Miller|first=Christopher J.|date=24 April 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424133534/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-armed-forces-repel-attack-by-gunmen-on-military-compound-in-artemivsk-344883.html|archive-date=24 April 2014}}</ref> Во складиштето имало околу 30 [[Тенк|тенкови]]. Украинските трупи се обиделе да се борат против бунтовниците, но биле принудени да се повлечат откако многу војници биле ранети од бунтовничкиот оган. Околу 30 милитанти го зазелр полицискиот штаб во Константиновка на 28 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://themoscowtimes.com/articles/pro-russian-separatists-seize-government-buildings-in-konstantinovka-34705|title=Separatists Seize Konstantinovka Police Headquarters in Eastern Ukraine|date=28 April 2014|work=The Moscow Times|access-date=28 April 2014}}</ref> [[Податотека:Ukrainian_soldiers_near_Kramatorsk.jpg|мини|Украински војници во близина на Краматорск, 25 април 2014 година]] На 24 април, Аваков изјавил дека украинските сили ја зазеле градската администрација во [[Мариупол]], по [[Битка за Мариупол (мај-јуни 2014)|судир]] со проруските демонстранти таму. <ref name="mariupolapril24reuters">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-mariupol-idUSBREA3N1C620140424|title=Separatists surround 'liberated' Ukraine city hall|date=24 April 2014|work=Reuters|access-date=28 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427035137/https://www.reuters.com/article/2014/04/24/us-ukraine-crisis-mariupol-idUSBREA3N1C620140424|archive-date=27 April 2014}}</ref> И покрај ова, извештајот на Би-Би-Си изјавил дека иако се чини дека украинските трупи и градоначалникот на Мариупол влегле во зградата рано наутро, украинските трупи ја напуштиле до попладне. Локалните проруски активисти ги обвиниле украинските националисти за нападот врз зградата, но рекле дека ДНР ја вратила контролата. Претставничка на Републиката, Ирина Воропоева, изјавила: „''Ние, Донечката Народна Република, сè уште ја контролираме зградата. Имаше обид за провокација, но сега тоа е завршено''.“ <ref name="mariupolapril24reuters" /> Истиот ден, украински владини претставници изјавиле дека вооружените сили имале намера да го вратат градот Славјанск, но дека зголемената закана од „руска инвазија“ ги запрела овие операции. <ref name="kp24" /> Руските сили се мобилизирале на 10 километри од украинската граница. <ref name="kp24">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/5-dead-one-wounded-as-anti-terror-operation-continues-in-sloviansk-live-updates-344902.html|title=Senior security official: Anti-terror operation suspended as Russian troops amass on border|date=24 April 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424133143/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/5-dead-one-wounded-as-anti-terror-operation-continues-in-sloviansk-live-updates-344902.html|archive-date=24 April 2014}}</ref> До 6 мај, 14 украински војници загинале, а 66 биле повредени во борбите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/14-servicemen-die-66-injured-during-special-operation-in-eastern-ukraine-346679.html|title=14 servicemen die, 66 injured during special operation in eastern Ukraine|date=7 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508130729/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/14-servicemen-die-66-injured-during-special-operation-in-eastern-ukraine-346679.html|archive-date=8 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Бунтовниците ги презеле канцелариите на регионалната државна телевизиска мрежа на 27 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-separatists-tv-idUSBREA3Q0CZ20140427|title=Separatists seize control of TV HQ in east Ukraine city|date=27 April 2014|work=Reuters|access-date=28 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427204110/https://www.reuters.com/article/2014/04/27/us-ukraine-separatists-tv-idUSBREA3Q0CZ20140427|archive-date=27 April 2014}}</ref> Откако го зазеле радиодифузниот центар, милитантите почнале да емитуваат руски телевизиски канали. На 27 април била прогласена [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] (ЛНР). <ref name="en.itar-tass.com">{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/729768|title=ITAR-TASS: World – Federalization supporters in Luhansk proclaim people's republic|date=20 May 2010|access-date=26 August 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Претставниците на Републиката побарале украинската влада да обезбеди амнестија за сите демонстранти, да го воведе рускиот јазик како службен јазик и да одржи референдум за статусот на регионот. Тие издале ултиматум во кој се наведувало дека доколку Киев не ги исполни нивните барања до 14:00 часот на 29 април, ќе започнат востание заедно со востанието на [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]]. <ref name="en.itar-tass.com" /> На 29 април, зградата на градската администрација во [[Первомајск]] била преземена од бунтовниците на [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]], кои потоа го кренале своето знаме над неа. <ref name="ReferenceA">{{Наведени вести|url=http://www.unian.net/politics/914397-ukrainskie-voyska-vyishli-iz-kramatorska-smi.html|date=4 May 2014|access-date=14 May 2014|agency=Ukrainian Independent Information Agency|language=ru|script-title=ru:Украинские войска вышли из Краматорска|trans-title=Ukrainian troops have withdrawn from Kramatorsk}}</ref> <ref name="lugradar.net">{{Наведена мрежна страница|url=http://lugradar.net/2014/04/13915|date=30 April 2014|publisher=Lugradar.net|language=ru|script-title=ru:Красный Луч и Первомайск "слились". Кто дальше?|trans-title=Krasnyi Luch and Pervomaisk have "merged." Who next?|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513012527/http://lugradar.net/2014/04/13915|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Во Красниј Луч, градската администрација се согласила на барањата на сепаратистичките активисти да ги поддржи референдумите за статусот на Донецк и Луганск од 11 мај, по што било кренато руското знаме над зградата на градската администрација. Бунтовниците ја окупирале зградата на градската администрација во [[Кадиевка]] на 1 мај. Подоцна во текот на неделата, тие ја зазеле локалната полициска станица, деловниот центар и зградата на СБУ. <ref>{{Наведени вести|url=http://fakty.ua/181184-nikakih-nacionalisticheskih-idej-u-nas-net-my-prosto-za-edinuyu-ukrainu-i-ne-hotim-v-rossiyu|title=Никаких националистических идей у нас нет. Мы просто за единую Украину и&nbsp;... – Газета "ФАКТЫ и комментарии|access-date=14 May 2014|publisher=Fakty.ua}}</ref> Активистите во [[Ровенки]] окупирале полициска зграда на 5 мај, но брзо ја напуштиле. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gigamir.net/news/kyiv/pub795629|title=Жительница города Ровеньки: "Люди не понимают, что такое "Луганская республика", но референдума хотят" (Люди рассказывают, что не доверяют новой власти, ждут, когда их освободят от "нехороших людей", и хотят остаться в составе Украины)|publisher=Gigamir.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509010721/http://gigamir.net/news/kyiv/pub795629|archive-date=9 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Истиот ден, полициската станица во [[Славјаносербск]] била заземена од припадници на [[Армија на Југоистокот|Армијата на Југоистокот]], поврзана со [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lugradar.net/2014/05/13992|date=5 May 2014|publisher=Lugradar.net|language=ru|script-title=ru:Славяносербская милиция перешла на сторону сепаратистов|trans-title=Slavyanoserbsk militia sided with the separatists|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513012659/http://lugradar.net/2014/05/13992|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Градот [[Антрацит]] бил окупиран од голем број [[Донски Козаци]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.huffingtonpost.com/dmitry-tymchuk/putin-ukraine-separatists_b_5274906.html|title=Putin's Tourists Enter Ukraine &#124; Dmitry Tymchuk|date=6 May 2014|work=HuffPost|access-date=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците продолжиле да ја заземаат канцеларијата на обвинителот во [[Севјеродонецк]] на 7 мај. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://potok.ua/2014/05/08/severodoneck-separatisty-zaxvatili-zdanie-prokuratury.html|title=Северодонецк: сепаратисты захватили здание прокуратуры " ИИИ "Поток" &#124; Главные новости дня|publisher=Potok.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513011556/http://potok.ua/2014/05/08/severodoneck-separatisty-zaxvatili-zdanie-prokuratury.html|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Следниот ден, поддржувачите на [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] ги зазеле владините згради во [[Старобилск]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.obzor.lg.ua/news/starobelsk35698|title=КИУ: Вчера в Старобельске штурмовали райгосадминистрацию|publisher=OBZOR.lg.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513052246/http://www.obzor.lg.ua/news/starobelsk35698|archive-date=13 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> По владината контраофанзива како дел од „Антитерористичката операција“ во Донечката Област на 2-3 мај, бунтовниците биле протерани од окупираната зграда на СБУ во Краматорск. И покрај ова, украинските трупи брзо се повлекле од градот од непознати причини, а сепаратистите брзо ја вратиле контролата. Спорадични борби продолжиле до 5 јули, кога бунтовниците се повлекле од Краматорск. <ref name="BBCkramawith">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28177020|title=Donetsk rebels in mass withdrawal|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> [[Податотека:Standoff_between_locals_and_Ukrainian_forces_in_Mariupol,_9_May_2014_(3).jpg|мини|Престрелка меѓу проруските активисти и украинските сили во [[Мариупол]], 9 мај 2014 година]] Рано наутро на 7 мај, Националната гарда ја вратила градската администрација во Мариупол по жестоките борби со бунтовниците во текот на ноќта. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com//news/world/ukrainian-forces-retake-city-hall-in-eastern-port-of-mariupol/article18505621/?click=dlvr.it|title=Putin cools rhetoric, but NATO disputes claims of troop pullback|date=7 May 2014|work=The Globe and Mail|access-date=14 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140515123018/http://www.theglobeandmail.com/try-it-now/?articleId=18505621|archive-date=15 May 2014|location=Toronto}}</ref> Антивладините демонстранти изјавиле дека владините сили употребиле солзавец за време на операцијата, што резултирало со повреди кога демонстрантите се обиделе повторно да ја окупираат зградата откако Националната гарда се повлекла. <ref name="ada242daw">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-mariupol-idAFKBN0DN0XF20140507|title=Ukraine forces briefly occupy city hall in eastern Mariupol|last=Robinson|first=Matt|date=7 May 2014|work=Reuters|access-date=7 November 2020|language=en}}</ref> До утрото на 7 мај, знамето на ДНР повторно се веело над зградата. <ref name="ada242daw" /> Судирите меѓу владините сили и проруските групи ескалирале на почетокот на мај кога зградата на градската администрација накратко била повторно преземена од страна на [[Национална гарда на Украина|Украинската Национална гарда]]. Проруските сили брзо ја вратиле зградата. <ref name="aljazeera.com">{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/indepth/interactive/2014/05/timeline-ukraine-pro-russian-unrest-20145912017783471.html|title=Timeline: Ukraine's pro-Russian unrest|last=Varshalomidze|first=Tamila|date=26 June 2014|access-date=27 November 2015|publisher=Al Jazeera}}</ref> Потоа милитантите започнале напад врз локална полициска станица, што ја натерало украинската влада да испрати воени сили. Престрелките меѓу војниците и локалните демонстранти предизвикало зградата на градската администрација да биде запалена. Владините сили не биле успешни во протерувањето на проруските сили, што само дополнително ги разгорело тензиите во Мариупол. Украинските трупи започнале уште еден напад врз бунтовниците во Мариупол на 9 мај. Полициска зграда окупирана од бунтовници била запалена од владините сили, предизвикувајќи бунтовниците да побегнат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/mariupol-police-station-fire-21-3518352|title=21 dead as Ukraine police station set on fire in a bid to drive out pro-Russians|last=Keegan|first=Simon|date=9 May 2014|work=Daily Mirror|accessdate=26 August 2014}}</ref> Министерот за внатрешни работи Аваков изјавил дека 60 бунтовници ја нападнале полициската зграда, а не украинските трупи и дека полицијата и другите владини сили успеале да ги одбијат бунтовниците. Помеѓу шест и дваесет милитанти биле убиени, заедно со еден полицаец. <ref name="newsinfo">{{Наведени вести|url=http://newsinfo.inquirer.net/601080/at-least-7-dead-in-southeastern-ukraine-port-city|title=At least 7 dead in southeastern Ukraine port city|date=10 May 2014|work=Philippine Daily Inquirer|access-date=26 August 2014}}</ref> Четири милитанти биле заробени, а пет полицајци биле ранети. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/may/09/ukraine-crisis-mariupol-police-station|title=Ukraine crisis: 'three people killed' in fighting at Mariupol police station|date=9 May 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> За време на борбите, проруските демонстранти заплениле еден оклопен транспортер, а потоа го барикадирале центарот на градот со гуми. Истиот ден, сепаратистите кои се обидувале да ги разоружаат украинските трупи во близина на Донецк биле пречекани со предупредувачки истрели, а 100 биле приведени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unn.com.ua/uk/news/1340433-za-donetskom-viyskovi-zatrimali-blizko-sotni-separatistiv|title=By Donetsk military detained about a hundred separatists|date=9 August 2013|publisher=Unn.com.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509234730/https://www.unn.com.ua/uk/news/1340433-za-donetskom-viyskovi-zatrimali-blizko-sotni-separatistiv|archive-date=9 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Исто така, неименуван свештеник на [[Украинска Православна Црква - Московски Патријархат|УПЦ-МП]] се обидел да преговара со сепаратистите во близина на Дружкивка, но подоцна бил убиен откако бил застрелан осум пати. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/news/politics/1670990-terroristy_ubili_pravoslavnogo_svyashchennika_smi.htm|title=Террористы убили православного священника – СМИ|last=ЛIГАБiзнесIнформИнформационное агентство|date=9 May 2014|publisher=News.liga.net|accessdate=26 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-orthodox-church-confirms-priest-murdered-in-donetsk-region-347180.html|title=Ukrainian Orthodox Church confirms priest murdered in Donetsk region|date=10 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902042404/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-orthodox-church-confirms-priest-murdered-in-donetsk-region-347180.html|archive-date=2 September 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> === Мај 2014: борби по референдумот === [[Податотека:Karlovka_23_May_2014.jpg|мини|Црквата „Свето Богојавление“ во Карловка на 23 мај, со чаури од куршуми на асфалтот во преден план.]] На 12 мај било објавено дека, по [[Референдуми за статусот на Донбас (2014)|референдумот за локална автономија]], водачот на Донбаската народна милиција, [[Игор Гиркин]], се прогласил за „врховен командант“ на Донбаската народна република. Во својот декрет, тој побарал сите војници стационирани во регионот да му се заколнат на верност во рок од 48 часа и изјавил дека сите преостанати украински војници во регионот ќе бидат „''уништени на лице место''“. Потоа, тој побарал од [[Русија|Руската Федерација]] воена поддршка за заштита од „''заканата од интервенција на НАТО''“ и „''геноцид''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.businessweek.com/news/2014-05-12/russia-signals-respect-for-ukraine-s-separatist-referendums|title=Ukraine Rebels Seek to Join Russia as Gas Deadline Is Set|last=Daryna Krasnolutska|date=12 May 2014|work=Bloomberg Business Week|access-date=12 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513065029/http://www.businessweek.com/news/2014-05-12/russia-signals-respect-for-ukraine-s-separatist-referendums|archive-date=13 May 2014|last2=Kateryna Choursina|last3=Anton Doroshev}}</ref> [[Павел Губарев]], претседател на Донбаската народна република, вовел воена состојба на 15 мај и се заколнал на „тотално уништување“ на украинските сили доколку не се повлечат од Донбас до 21:00 часот. Слично на тоа, претседателот на Луганската народна република, [[Валериј Болотов]], прогласил воена состојба на 22 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.rttnews.com/2326351/11-ukrainian-soldiers-killed-in-attack-by-pro-russian-separatists-in-east.aspx?type=gn|title=11 Ukrainian Soldiers Killed in Attack By Pro-Russian Separatists in East|date=22 May 2014|access-date=26 August 2014|publisher=Rttnews.com}}</ref> Магнатот за челик со седиште во Донецк, [[Ринат Ахметов]], ги повикал своите 300.000 вработени во регионот Донецк на „''митинг против сепаратистите''“ на 20 мај. Сирени се огласиле напладне во неговите фабрики за да го означат почетокот на митингот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/ukrainian-tycoons-calls-for-rallies-against-separatists-go-largely-unheeded/2014/05/20/567deaae-e00e-11e3-9743-bb9b59cde7b9_story.html|title=Ukrainian tycoon's calls for rallies against separatists go largely unheeded|date=20 May 2014|work=The Washington Post|access-date=20 May 2014}}</ref> Таканаречен „Марш на мирот“ се одржал во [[Донбас Арена|Донбас Арената]] во градот [[Донецк]], придружен со автомобили што свиреле со сирени напладне. [[BBC News]] и ''[[Украинска правда]]'' објавиле дека некои возила биле нападнати од сепаратисти и дека вооружени лица ги предупредиле канцелариите на неколку градски такси услуги да не учествуваат. На 16 мај, работниците во челичарницата „Метинвест“, заедно со локалната полиција и безбедносните сили, ги избркале бунтовниците од градската администрација и другите окупирани владини згради во градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-pro-russian-insurgents-retreat-from-buildings-in-mariupol-1.2644943|title=Ukraine: Pro-Russian insurgents retreat from buildings in Mariupol|date=16 May 2014|access-date=26 August 2014|publisher=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref> Повеќето бунтовници го напуштиле градот, а за малкуте што останале се вели дека останале невооружени. И покрај ова, седиштето на Донечката Народна Република останало недопрено, а проруските демонстранти сè уште можеле да се видат пред изгорената градска администрација. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2014/05/18/world/europe/mariupol-urkraine-leadership-vacuum/|title=Who's in charge here? In one eastern Ukrainian city, answer isn't clear|last=Richard Allen Greene|date=19 May 2014|access-date=4 June 2015|publisher=CNN}}</ref> Како одговор на одбивањето на Ахметов да плати даноци на Донечката Народна Република, на 20 мај претседателот на Државниот совет на ДНР, [[Денис Пушилин]], објавил дека Републиката ќе се обиде да го национализира имотот на Ахметов. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/05/20/7025874/|date=20 May 2014|access-date=30 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:Сепаратисти відповіли Ахметову оголошенням "націоналізації"|trans-title=Separatists responded to Akhmetov with an announcement of "nationalisation"}}</ref> На 25 мај, помеѓу 2.000 и 5.000 демонстранти марширале до вилата на Ахметов во градот Донецк и побарале национализација на имотот на Ахметов, скандирајќи „''Ахметов е непријател на народот''!“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/733219|title=Donetsk republic, Akhmetov's reps fail to agree on his companies' nationalization|date=25 May 2014|access-date=27 May 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> [[Податотека:Volnovakha_checkpoint_attack.png|мини|Напад на контролниот пункт Волноваха, 22 мај 2014 година]] На 22 мај, 18 украински војници биле убиени за време на напад на бунтовниците врз контролен пункт на армијата во близина на градот [[Волнаваха]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-army-death-toll-in-volnovakha-soars-to-18-349005.html|title=Ukrainian army death toll in Volnovakha soars to 18|date=23 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523225452/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-army-death-toll-in-volnovakha-soars-to-18-349005.html|archive-date=23 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Три оклопни транспортери и неколку камиони биле уништени во нападот, додека еден бунтовник бил убиен. <ref>{{Наведени вести|url=http://bigstory.ap.org/article/russian-trains-planes-move-army-away-ukraine|title=AP journalists see 11 dead at Ukraine checkpoint|date=22 May 2014|access-date=22 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140522123057/http://bigstory.ap.org/article/russian-trains-planes-move-army-away-ukraine|archive-date=22 May 2014|agency=Associated Press}}</ref> Истиот ден, конвој составен од 100 војници се обидел да премине мост кај Рубижне, Луганска област, и да напредува на територијата што ја држат бунтовниците. Тие биле нападнати од заседа од група од помеѓу 300 и 500 бунтовници. По борбите што траеле во текот на целиот ден, војниците биле принудени да се повлечат. За време на борбите биле убиени помеѓу два и четиринаесет војници и помеѓу седум и дваесет бунтовници. Три пешадиски борбени возила на армијата и еден камион биле уништени, а уште три оклопни возила биле заробени од бунтовниците.<ref name="KyivPost26May14">[http://www.kyivpost.com/multimedia/photo/burned-houses-military-vehicles-remain-after-fierce-fight-in-luhansk-oblast-that-killed-at-least-nine-people-on-may-22-349531.html Kyiv Post], ''Burned houses, military vehicles remain after a fierce fight in Luhansk Oblast that killed at least nine people on 22 May'', by [[Anastasia Vlasova (journalist)|Anastasia Vlasova]] and Oksana Grytsenko, 26 May 2014. This article is currently [29 June 2014] entitled: ''Reconstructing the deadly 22 May firefight near the Siversky Donets River in Luhansk Oblast'' on the newspaper website.</ref> <ref name="npr.org">{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303749904579579601942418022|title=Putin Promises To Respect Ukraine's Election|last=Alpert|first=Lukas I.|date=23 May 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=14 October 2014}}</ref> Министерството за внатрешни работи изјавило дека некои бунтовници се обиделе да влезат во Луганската област од Русија, но биле одбиени од граничната полиција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/news/2014-05-22/ukraine-deaths-in-clashes-with-pro-russian-separatists/5472190|title=Ukraine crisis: Seventeen killed in clashes with pro-Russian separatists near Donetsk – ABC News (Australian Broadcasting Corporation)|date=22 May 2014|publisher=Australian Broadcasting Corporation|accessdate=26 August 2014}}</ref> По декларацијата на Павел Губарев за основање на „ Партијата Нова Русија“ на 22 мај, претставниците на републиките Донецк и Луганск потпишале договор за создавање на [[Конфедерација|конфедеративната]] држава [[Новорусија (конфедерација)|Нова Русија]]. Сепаратистите планирале да ги вклучат поголемиот дел од јужните и источните региони на Украина во новата конфедерација, вклучувајќи ги клучните градови [[Харков]], [[Херсон]], [[Днепар (град)|Днепар]], [[Николаев]], [[Запорожје]] и [[Одеса]]. Потпишаната декларација ја утврдило позицијата на руското православие како државна религија и намерата за национализација на клучните индустрии. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/welcome-to-new-russia/|title=Welcome to New Russia|last=Babiak|first=Mat|date=22 May 2014|work=Ukrainian Policy|access-date=16 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523114538/http://ukrainianpolicy.com/welcome-to-new-russia/|archive-date=23 May 2014}}</ref> [[Податотека:NAF_checkpoint_in_Semenivka.png|десно|мини|Сепаратисти од „ 1-виот Славјански баталјон “ во Семеновка со знамето на „Нова Русија“ (''Новорусија'') во јуни 2014 година]] Единица на провладиниот баталјон Донбас, доброволна паравоена единица, направила обид да напредува кон сепаратистички контролен пункт во близина на селото Карливка, северозападно од градот Донецк, на 23 мај. <ref name="battalionambushed">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-donbas-battalion-ambushed-in-donetsk-oblast-village-at-least-one-killed-349026.html|title=Ukrainian Donbas Battalion ambushed in Donetsk Oblast village; at least five killed|last=Mark Rachkevych|date=23 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523183136/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-donbas-battalion-ambushed-in-donetsk-oblast-village-at-least-one-killed-349026.html|archive-date=23 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Тие биле нападнати од група од 150 до 200 сепаратисти, поддржани од еден од заробените оклопни транспортери. Провладината паравоена единица била опкружена од сепаратистите и била побројна шест спрема еден сè додека борците поврзани со националистичкиот [[Десен Сектор|Десен сектор]] не ги пробиле сепаратистичките линии за да им дозволат на некои членови на групата да избегаат. Петмина припадници на баталјонот Донбас биле убиени, заедно со четворица сепаратисти. Дваесет припадници на провладините паравоени сили биле ранети, а најмалку четворица биле заробени. Вклученоста на Десен Сектор била оспорена од раководството на баталјонот Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://zn.ua/UKRAINE/is-batalon-donbass-otricaet-uchastie-pravogo-sektora-v-stolknoveniyah-pod-karlovkoy-23-maya-145716_.html|title=ИС: Батальон "Донбасс" отрицает участие "Правого сектора" в столкновениях под Карловкой 23 мая – Украина|last=публикация Дмитрия Тымчука.|publisher=zn.ua|accessdate=12 June 2014}}</ref> Прорускиот лидер [[Игор Безлер]] изјавил дека ги погубил сите заробени паравоени сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/05/23/7026275/|title="Бєс" Заявив Командиру "Донбасу", Що Вбив Усіх Полонених|work=Ukrainska Pravda|accessdate=26 August 2014}}</ref> Друг сепаратистички лидер потврдил дека четворица од нивните борци биле убиени, а исто така изјавил дека загинале десет провладини паравоени сили и двајца цивили. Во текот на истиот ден, двајца проруски сепаратисти биле убиени за време на нападот на провладината паравоена група „Украински баталјон“ врз окупирана зграда на локалната самоуправа во [[Торез]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?two_killed_and_two_more_wounded_in_torez_donetsk_regional_administration_reports&objectId=446161&lang=en|title=Two killed and two more wounded in Torez, Donetsk regional administration reports|publisher=24tv.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528041115/http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?two_killed_and_two_more_wounded_in_torez_donetsk_regional_administration_reports&objectId=446161&lang=en|archive-date=28 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> === Ескалација во мај и јуни 2014 година === ==== Прва битка за Донечкиот аеродром ==== Утрото на 26 мај, 200 проруски бунтовници, вклучувајќи ги и членовите на баталјонот Восток, го зазеле главниот терминал на [[Донечки меѓународнен аеродром|меѓународниот аеродром]] во [[Донецк]], поставиле блокади на патот околу него и побарале владините сили да се повлечат. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/05/28/world/europe/ukraine.html|title=Dozens of Separatists Killed in Ukraine Army Attack|last=A. Roth and S. Tavernise|date=27 May 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2014}}</ref> Набргу по објавувањето на овие барања, Украинската национална гарда им издала ултиматум на сепаратистите, барајќи од нив да се предадат. Ова подоцна било одбиено. Владините сили потоа започнале напад врз сепаратистичките позиции на аеродромот со падобранци и воздушни напади. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnn.com/2014/05/27/world/europe/ukraine-crisis/index.html|title=Ukraine: Fighting closes Donetsk airport, claims dozens of lives|last=Paton Walsh|first=Nick|date=27 May 2014|access-date=13 November 2019|publisher=CNN|last2=Smith-Spark|first2=Laura}}</ref> Владините сили користеле напаѓачки хеликоптери. Тие пукале преку противвоздушен топ. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainians-vote-in-momentous-may-25-election-to-pick-nations-fifth-president-live-updates-349211.html|title=Ukrainian army battles Kremlin-backed separatists in Donetsk; at least one civilian killed in crossfire|date=26 May 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Се проценува дека 40 бунтовници загинале во борбите, а некои цивили биле затекнати во вкрстен оган. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-fighting-idUKKBN0E70N820140527|title=Reuters Fighting rages in Ukraine eastern city, dozens dead|last=Zawadzki|first=Sabina|date=27 May 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202121518/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-fighting-idUKKBN0E70N820140527|archive-date=2 December 2016}}</ref> Помеѓу 15 и 35 бунтовници биле убиени во еден инцидент со пријателски оган, кога два камиони што превезувале ранети борци од аеродромот биле нападнати од бунтовници, мешајќи ги со украинските сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-i-was-a-separatist-fighter/25455466.html|title=Interview: I Was A Separatist Fighter In Ukraine|last=Shakirov|first=Mumin|date=2014-07-13|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|accessdate=2019-09-11}}</ref> За време на борбите на аеродромот, „[[Дружба Арена]]“ во градот Донецк била ограбена од проруски бунтовници, кои ја ограбиле зградата и уништиле опрема за надзор, а потоа ја запалиле. <ref name="reut27">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighting-idUSKBN0E70OA20140527|title=Fighting rages in eastern Ukraine city, dozens dead|date=27 May 2014|work=Reuters}}</ref> Истовремено, полицијата во Донецк соопштила дека бунтовниците убиле двајца полицајци во блискиот град Хорливка. ''„Москва Тајмс“'' објавил дека двајцата мажи биле погубени затоа што „''ја прекршиле својата заклетва кон Донечката Народна Република''“. Бунтовниците поврзани со Луганската Народна Република нападнале единица на украинската Национална гарда во раните утрински часови на 28 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.enca.com/world/ukraine-forces-attacked-suffer-losses-lugansk|title=Ukraine forces attacked, suffer losses in Lugansk|date=28 May 2014|access-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140529152546/http://www.enca.com/world/ukraine-forces-attacked-suffer-losses-lugansk|archive-date=29 May 2014|publisher=ENCA}}</ref> [[Михајло Ковал]], министерот за одбрана, на 30 мај изјавил дека украинските владини сили „''целосно ги исчистиле''“ бунтовниците од јужните и западните делови на Донечката Област и северниот дел на Луганската Област. <ref>{{Наведени вести|url=https://au.news.yahoo.com/world/a/23991750/ukraine-completely-clears-part-of-separatist-east-from-rebels/|title=Ukraine completely clears part of separatist east from rebels – Yahoo!7|date=30 May 2014|access-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531110011/https://au.news.yahoo.com/world/a/23991750/ukraine-completely-clears-part-of-separatist-east-from-rebels/|archive-date=31 May 2014|publisher=Yahoo! News}}</ref> Во меѓувреме, внатрешен државен удар го заменил раководството на Донечката Народна Република, а некои тела на руски борци убиени во битката на аеродромот биле репатрирани во Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10863933/Ukraines-rebels-in-crisis-after-Donetsk-coup.html|title=Ukraine's rebels in crisis after Donetsk 'coup'|last=Oliphant|first=Roland|date=29 May 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=12 June 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10863933/Ukraines-rebels-in-crisis-after-Donetsk-coup.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> ==== Опсада на граничниот премин Луганск ==== Двајца сепаратисти биле убиени во престрелка со украинските граничари на 31 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/05/31/i-was-held-at-gunpoint-by-ukraine-rebels.html|title=I Was Held at Gunpoint by Ukraine Rebels|last=Anna Nemtsova|date=31 May 2014|work=The Daily Beast|access-date=26 August 2014|publisher=Thedailybeast.com}}</ref> Два дена подоцна, пет сепаратисти биле убиени кога 500 сепаратисти нападнале граничен пункт во Луганската Област. Единаесет граничари и осум сепаратисти биле ранети за време на борбите, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jun/02/pro-russion-rebels-killed-in-attack-on-east-ukraine-border-base|title=Ukraine: pro-Russia rebels killed attempting to storm border guard base|last=Luke Harding and agencies in Luhansk|date=2 June 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> во кои загинал и еден цивил. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-luhansk-violence-idUKKBN0EE25420140603|title=Fog of war falls heavy after violence in eastern Ukraine region|last=Thomas Grove|date=3 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170321075942/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-luhansk-violence-idUKKBN0EE25420140603|archive-date=21 March 2017}}</ref> ==== Воздушен напад на Луганск на 2 јуни ==== [[Податотека:Луганська_ОДА_після_удару.jpg|мини|Штета на зградата на [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]] во Луганск на 2 јуни 2014 година]] На 2 јуни, осум лица биле убиени, а повеќе од 20 биле ранети во серија експлозии што ја погодиле окупираната зграда на [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]] во градот Луганск. <ref name="CNN-2014-06-03">{{Наведување|last=Magnay|first=Diana|title=Air attack on pro-Russian separatists in Luhansk kills 8, stuns residents|date=3 June 2014|url=https://edition.cnn.com/2014/06/03/world/europe/ukraine-luhansk-building-attack/index.html?hpt=hp_c1|publisher=CNN|access-date=4 June 2014|last2=Tom Lister}}</ref> Сепаратистите го обвиниле инцидентот за воздушен напад на владата, додека украинските власти го негирале ова и тврделе дека експлозиите биле предизвикани од залутан проектил земја-воздух испукан од бунтовниците. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ewn.co.za/2014/06/02/Two-killed-in-Ukraine-explosion|title=At least two killed in Ukraine explosion|date=2 June 2014|publisher=Ewn.co.za|accessdate=26 August 2014}}</ref> [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ) објавила извештај следниот ден, наведувајќи дека врз основа на „''ограничено набљудување''“, тие веруваат дека експлозијата е предизвикана од воздушен напад, поддржувајќи ги тврдењата на сепаратистите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/heavy-fighting-in-eastern-ukraine-as-government-restarts-active-phase-of-anti-terror-operation-350453.html|title=Two Ukrainian troops killed in battles with insurgents on 3 June; OSCE says Luhansk blast on June 2 likely caused by airstrike (UPDATES, VIDEO)|last=Christopher J. Miller|date=3 June 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Истрагата на CNN пронашла јасни докази дека нападот дошол од воздух, а моделот на кратерите покажал употреба на стандардна опрема на [[Су-25]], ловец за копнен напад, и [[Су-27]] - двата борбени авиони управувани од Украина. Иако [[Русија|Руската Федерација]] го користи и Сухој Су-27, тој не бил споменат во вестите на CNN како можност. [[Радио Слободна Европа|Радио Слободна Европа,]] исто така, заклучил дека „''И покрај негирањата, сите докази за смртоносна експлозија укажуваат на Киев''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-unspun-luhansk-blast/25410384.html|title=Despite Denials, All Evidence For Deadly Explosion Points To Kyiv|date=4 June 2014|access-date=4 May 2017|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> CNN соопштил дека ова е прв пат цивили да бидат убиени во напад на украинските воздухопловни сили за време на проруските немири во Донбас во 2014 година. Следниот ден, [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] прогласила тридневна жалост во градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://vesti-ukr.com/donbass/54943-bolotov-objavil-v-luganske-trehdnevnyj-traur-po-pogibshim|title=Болотов объявил в Луганске трехдневный траур по погибшим (Bolotov declared a three-day mourning over the killed in Luhansk)|date=3 June 2014|work=Вести vesti-ukr|access-date=28 May 2017}}</ref> ==== Продолжување на борбите ==== [[Податотека:2014-06-03._Протесты_в_Донецке_015.JPG|мини|Припадници на баталјонот Восток ја демонтираат барикадата во Донецк, [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]], на 3 јуни 2014 година.]] Владите сили уништиле сепаратистичко упориште во Семеновка и ја вратиле контролата врз [[Лиман (град)|Красниј Лиман]] на 3 јуни. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine-abroad/northern-donetsk-region-cleared-of-insurgents-part-of-luhansk-region-border-closed-350518.html|title=Northern Donetsk region cleared of insurgents, part of Luhansk region border closed|date=3 June 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Двајца војници биле убиени во борбите, а четириесет и пет биле ранети, со спротивставени извештаи за загубите на бунтовничката страна. <ref name="conflicting">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2014/06/04/world/europe/ukraine-crisis/|title=Conflicting accounts in heightened eastern Ukraine fighting|date=4 June 2014|access-date=14 October 2014|publisher=CNN}}</ref> Според владини извори, 300 бунтовници биле убиени, а 500 ранети, но бунтовниците рекле дека изгубиле помеѓу 10 и 50. Бунтовниците изјавиле дека најмалку 25 биле убиени додека биле во болница во Красниј Лиман. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/734712|title=Ukrainian troops kill more than 25 people in Krasny Liman hospital|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150921231820/http://tass.ru/en/world/734712|archive-date=21 September 2015|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Двете страни ги негирале извештаите на другата страна за битката, а извештаите не биле независно потврдени. Следниот ден, бунтовниците го зазеле опколениот граничен пункт во Луганск (запленувајќи огромни количини муниција) и база на Националната гарда во близина на градот Луганск. Во борбите во овие области загинале шест бунтовници, а тројца владини војници биле ранети. Друг граничен пункт бил заземен од бунтовниците во [[Свердловск (Украина)|Свердловск]]. Базата на Националната гарда паднала откако на гардистите им снемало муниција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://globalnews.ca/news/1373185/6-militants-killed-3-ukrainian-troops-injured/|title=6 militants killed, 3 Ukrainian troops injured in Luhansk|last=Qena|first=Nebi|date=4 June 2014|publisher=Globalnews.ca|accessdate=26 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/militants-killed-ukrainian-troops-injured-23984915|title=Rebels Seize 3 Government Bases in Eastern Ukraine|date=22 August 2014|work=ABC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20140604202112/https://abcnews.go.com/International/wireStory/militants-killed-ukrainian-troops-injured-23984915|archive-date=4 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Друг граничен пункт бил нападнат на 5 јуни, во селото [[Маринивка (Донечка Област)|Маринивка]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/thomson-reuters/140606/separatists-eastern-ukraine-attack-border-post|title=Separatists kill member of Ukrainian special forces|date=6 June 2014|work=GlobalPost|publisher=Globalpost.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607133444/http://www.globalpost.com/dispatch/news/thomson-reuters/140606/separatists-eastern-ukraine-attack-border-post|archive-date=7 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Владини претставници изјавиле дека меѓу 15 и 16 бунтовници се убиени, а дека пет војници биле повредени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/06/ukraine-says-15-rebels-killed-border-clash-2014667936400443.html|title=Ukraine says 15 rebels killed in border clash – Europe|publisher=Al Jazeera|accessdate=12 June 2014}}</ref> Престрелка меѓу соперничките сепаратистички групи во градот Донецк се случила на 7 јуни, во близина на Донечката Народна Република. Потпретседателот на Донечката Народна Република, Максим Петрухин, бил убиен во борбите, а претседателот [[Денис Пушилин]] бил ранет. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/06/7/7028405/|title=У Донецьку застрелили помічника головного місцевого терориста. Пушиліна поранено &#124; Українська правда|date=7 June 2014|work=Ukrainska Pravda|accessdate=12 June 2014}}</ref> ==== Упад на руски тенкови ==== Украинските власти изјавиле дека Русија им дозволила на тенковите да ја преминат руско-украинската граница во Донечката Област на 11 јуни. Министерот за внатрешни работи [[Арсен Аваков]] изјавил дека „''забележавме како минуваат колони со оклопни транспортери, други оклопни возила и артилериски оружја, како и тенкови кои, според нашите информации, ја преминале границата и утрово биле во Снижне''“. Тој продолжил велејќи дека украинските сили уништиле дел од колоната и дека борбите сè уште се во тек. Дописниците на [[Ројтерс]] потврдиле присуство на три тенкови во градот Донецк, а Бирото за разузнавање и истражување на американскиот [[Стејт департмент|Стејт департмент,]] исто така, соопштило дека Русија навистина испратила тенкови, заедно со друго тешко оружје, до сепаратистите во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-idUSKBN0EN1KS20140612|title=Ukraine accuses Russia of letting rebels bring in tanks|last=Zinets|first=Natalia|date=12 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014}}</ref> Се вели дека испратеното оружје вклучувало: колона од три тенкови [[Т-64]], неколку повеќекратни ракетни лансери [[БМ-21 Град]] и други воени возила. „''Русија ќе тврди дека овие тенкови се земени од украинските сили, но ниедна украински тенковска единица не дејствувала во таа област''“, се вели во соопштението на [[Стејт департментот]]. „''Уверени сме дека овие тенкови дошле од Русија''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/06/14/world/europe/russia-has-sent-tanks-to-ukraine-rebels-us-says.html?emc=edit_na_20140613&nlid=13240517|title=Russia Has Sent Tanks to Ukraine Rebels, U.S. Says|last=Gordon|first=Michael R.|date=13 June 2014|work=The New York Times}}</ref> [[Претседателски избори во Украина (2014)|Новоизбраниот]] украински претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека е „неприфатливо“ тенковите да влезат во Украина. Русија ги нарекла извештаите „''уште една лажна информација''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27815441|title=Ukraine says 'Russian tank incursion' unacceptable|date=12 June 2014|publisher=BBC|accessdate=26 August 2014}}</ref> Сепак, трите тенкови подоцна биле забележани како се движат низ [[Макиевка]] и [[Торез]], веејќи го [[Знаме на Русија|знамето на Руската Федерација]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hromadske.tv/society/rosiiski-tanki-vzhe-v-makiyivtsi/|title=Російські танки вже в Макіївці|publisher=Hromadske.tv|archive-url=https://web.archive.org/web/20140614045414/http://www.hromadske.tv/society/rosiiski-tanki-vzhe-v-makiyivtsi/|archive-date=14 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците потврдиле дека набавиле три тенкови, но водачите одбиле да објаснат како ги набавиле; еден милитант им кажал на новинарите дека потекнуваат „''од воен магацин''“. <ref name="BBC News T6413614">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27829773|title=Ukraine crisis: Kiev forces win back Mariupol|date=13 June 2014|publisher=BBC|accessdate=26 August 2014}}</ref> Претседателот на ДНР, [[Денис Пушилин]], изјавил дека трите тенкови ќе бидат стационирани во градот Донецк и дека тие им даваат на неговите сили „''барем малку надеж за одбрана [на Донецк] бидејќи тешкото оружје веќе се користи против нас''“. Константин Машовец, поранешен функционер на украинското Министерство за одбрана, изјавил дека тенковите веројатно биле запленети од руските сили на [[Република Крим|Крим]] пред да се упатат кон континентална Украина. Антон Герашченко, советник на Арсен Аваков, потврдил на брифинг во [[Киев]] дека тенковите некогаш биле во посед на вооружените сили на Украина во [[Крим (полуостров)|Крим]] и дека биле префрлени по море во Русија пред да ја преминат границата со Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mashable.com/2014/06/13/ukraine-seize-port-city-russia-separatists/|title=Ukrainian Forces Seize Crucial Port City From Pro-Russia Separatists|last=Miller|first=Christopher|date=13 June 2014|publisher=Mashable.com|accessdate=26 August 2014}}</ref> [[Податотека:2014-06-12._War_in_Donbass_20.JPG|мини|[[БТР-80]] во украинска служба, 12 јуни 2014 година]] Ден по упадот со тенкови, тројца војници биле убиени кога биле нападнати од бунтовници во [[Степанивка]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10899655/US-accuses-Russia-of-sending-rocket-launchers-to-Ukraine-rebels.html|title=US accuses Russia of sending rocket launchers to Ukraine rebels|date=14 June 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=26 August 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10899655/US-accuses-Russia-of-sending-rocket-launchers-to-Ukraine-rebels.html|archive-date=11 January 2022|agency=[[Agence France-Presse]]|location=London}}</ref> Жестоките борби продолжиле во текот на утрото на 13 јуни, кога владата започнала нов напад врз бунтовниците во Мариупол. Украинските трупи успеале да го вратат градот и го прогласиле за „''привремен главен град''“ на Донечката Област сè додека владата не ја врати контролата врз градот Донецк. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.sky.com/story/1281593/ukraine-troops-storm-rebel-held-buildings|title=Ukraine Troops Storm Rebel-Held Buildings|date=13 June 2014|publisher=BSkyB|accessdate=26 August 2014}}</ref> Украинските трупи ја презеле контролата врз Мариупол на 13 јуни со помош на Националната гарда. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-crisis-government-troops-recapture-port-city-of-mariupol-1.2674375|title=Ukraine crisis: Government troops recapture the port city of Mariupol|date=13 June 2014|access-date=5 July 2014|publisher=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref> Штабот на ДНР бил освоен, а Мариупол бил прогласен за привремен главен град на Донечката Област, наместо градот Донецк, кој бил окупиран од сепаратистите. Во меѓувреме, договорот меѓу министерот за внатрешни работи, Арсен Аваков, и претседателот на ДНР, Денис Пушилин, со цел да се создаде прекин на огнот и да им се овозможи на цивилите да избегаат од насилството во Славјанск, не успеало, бидејќи двете страни се обвинувале меѓусебно за започнување нови напади. Следното утро, конвој граничари бил нападнат од бунтовници додека минувал покрај Мариупол, при што загинале најмалку петмина од граничарите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.0629.com.ua/news/555391/v-mariupole-na-post-mostu-rasstrelali-kolonnu-pogranicnikov-est-pogibsie-fotovideo|title=В Мариуполе на пост-мосту расстреляли колонну пограничников. Есть погибшие (ФОТО+ВИДЕО)|work=0629.com.ua – Сайт города Мариуполя}}</ref> ==== Соборување на Иљушин Ил-76 ==== [[Воздухопловни сили на Украина|Украинскиот авион]] „[[Иљушин Ил-76]] МД“ бил соборен од силите поврзани со [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] на 14 јуни. <ref name="shootdown">{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukrainian-transport-plane-shot-down-by-pro-russian-separatists-in-luhansk-1402736354|title=Dozens Killed as Ukrainian Transport Plane Is Shot Down by Rebels in Luhansk|last=Kolyandr|first=Alexander|date=14 June 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=27 June 2014}}</ref> Авионот се подготвувал за слетување на [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]] и превезувал војници и опрема од непозната локација. Сите 49 лица во него загинале. Во меѓувреме, два тенкови Т-72 влегле во Донецк, а на воен контролен пункт во Луганск избувнало престрелка, која траела два дена. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.info/politics/930099-terrorists-drove-two-russian-tanks-t-72-to-donetsk-nsdc-representative.html|title=Terrorists drove two Russian tanks T-72 to Donetsk – NSDC representative: UNIAN news|date=18 June 2014|publisher=Unian.info|accessdate=8 July 2014}}</ref> ==== Битка кај Јампил ==== Доцна на 19 јуни, во градот [[Јампил (Донечка Област)|Јампил]], во близина на градот Красни Лиман, кој бил под контрола на владата, избувнала битка со тенкови и оклопни возила. До 4.000 бунтовници биле присутни во борбите, кои започнале, според бунтовниците, откако вооружените сили направиле обид да го освојат Јампил, <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-fighting-idINKBN0EU0S320140619|title=Ukraine rebels speak of heavy losses in battle against government troops|last=Vasovic|first=Aleksandar|date=19 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208082837/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-fighting-idINKBN0EU0S320140619|archive-date=8 December 2015}}</ref> со цел да се пробијат до [[Сиверск]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/736846|title=Ukrainian army using attack aviation, tanks to seize Yampol village|last=<%= item.timeFlag %>|access-date=26 August 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Според вооружените сили, таа започнала откако бунтовниците направиле обид да го пробијат кордонот на владини трупи околу градот Красни Лиман, кој бил под контрола на владата. Битката била опишана како надминување „''во однос на силата и обемот на сè што се случило претходно''“ за време на војната Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27919047|title=Ukraine crisis: EU deal to be signed on 27 June|date=19 June 2014}}</ref> Вооружените сили употребиле и воздушни и артилериски напади во обидите да ги разбијат бунтовниците. <ref name="whitehouse">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/06/21/world/europe/ukraine.html?partner=rss&emc=rss&_r=1|title=As Ukraine Announces Cease-Fire, White House Points Finger at Russia|last=M. R. Gordon and D. M. Herszenhorn|date=20 June 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2014}}</ref> Битката продолжила и следниот ден. Во текот на ноќта, меѓу 7 и 12 војници биле убиени, а меѓу 25 и 30 биле ранети. Вооружените сили соопштиле дека убиле 300 бунтовници, но ова не било независно потврдено, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/7-ukrainian-troops-killed-in-overnight-fighting/2014/06/20/9078b184-f847-11e3-8118-eae4d5b48c7d_story.html|title=7 Ukrainian troops killed, rebels operate tanks – The Washington Post|date=20 June 2014|work=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211184931/https://www.washingtonpost.com/world/europe/7-ukrainian-troops-killed-in-overnight-fighting/2014/06/20/9078b184-f847-11e3-8118-eae4d5b48c7d_story.html|archive-date=11 December 2018}}</ref> сепаратистите потврдиле само две смртни случаи и седум ранети на нивна страна. Бунтовниците, исто така, изјавиле дека уништиле еден тенк, неколку [[БМД-1]], а исто така собориле и бомбардер [[Сухој Су-25|Су-25]]. Украинската војска соопшти дека ја презеле контролата врз Јампил и Сиверск на 20 јуни, 20 часа пред едностраното примирје од страна на украинските сили, како дел од мировниот план од 15 точки на украинскиот претседател [[Петро Порошенко]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-military-free-yampil-in-donetsk-region-from-terrorists-nsdc-352725.html|title=Ukrainian military free Yampil in Donetsk Region from terrorists – NSDC|date=20 June 2014|work=Kyiv Post|access-date=20 June 2014}}</ref> Тие, исто така, признале дека сè уште имало жестоки борби во областа околу Јампил и селото Закитне. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.rbc.ua/rus/news/v-donetskoy-obl-siloviki-zanyali-seversk---oga-20062014171300|title=силовики заняли Северск, – ОГА|date=20 June 2014|work=Рбк-Украина|publisher=RBC News}}</ref> До тој момент, бројот на војници убиени во битката достигнал 13. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.france24.com/en/20140620-ukraine-week-long-ceasefire-fight-separatists-east-russia/|title=Ukraine declares week-long ceasefire in fight against separatists|date=20 June 2014|publisher=France 24|accessdate=14 October 2014}}</ref> За време на продолжените борби, милитантите дигнале во воздух мост над река во селото Закитне. === Јули 2014: офанзива на владата по прекинот на огнот === [[Податотека:Ukrainian_soldier_in_Sloviansk,_July_9,_2014.jpg|мини|Украински војник во Славјанск, јули 2014 година]] Откако завршило еднонеделното примирје прогласено од украинскиот претседател [[Петро Порошенко]], вооружените сили ги обновиле своите операции против бунтовниците на 1 јули. Гранатирањето се случило во Краматорск и Славјанск, а владините сили го вратиле граничниот премин во [[Должанск]], еден од трите главни гранични премини окупирани од сепаратистите. Владите сили, исто така, ги вратиле селата Брусивка и Стари Караван. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/01/ukraine-petro-poroshenko-goes-on-attack|title=Ukraine retakes border crossing from rebels as Poroshenko goes on attack|last=Luhn|first=Alec|date=1 July 2014|work=The Guardian|access-date=16 July 2014}}</ref> Истиот ден, бунтовниците во Луганск изјавиле дека ја презеле контролата врз [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/rebels-claim-control-over-luhansk-airport-354221.html|title=Rebels claim control over Luhansk airport|date=1 July 2014|work=Kyiv Post|agency=Interfax-Ukraine}}</ref> На 1 јули 2014 година во Донецк избувнала улична престрелка меѓу соперничките фракции на проруските милитанти, што резултирало со смртно рането едно лице, а уште две лица биле во критична состојба. Портпаролот на Министерството за внатрешни работи, Зорјан Шкирјакук, изјавил дека над 1.000 проруски бунтовници биле убиени во првиот ден по продолжувањето на непријателствата. <ref>{{Наведени вести|url=http://tsn.ua/politika/za-pershiy-den-vidnovlennya-ato-siloviki-znischili-ponad-1000-boyovikiv-357144.html|date=1 July 2014|access-date=25 November 2014|agency=TSN|language=uk|script-title=uk:За перший день відновлення АТО силовики знищили понад 1000 бойовиків|trans-title=In the first day of resumption of the ATO, security forces killed more than 1,000 militants}}</ref> ''Liga.net'', повикувајќи се на извор вклучен во владината воена операција, објавил дека над 400 бунтовници биле убиени во акција, но дека повисоките бројки објавени претходно не можеле да се потврдат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/articles/politics/2373601-posle_peremiriya_v_pervyy_den_ato_ubito_bolshe_400_boevikov.htm|date=2 July 2014|work=liga.net|language=ru|script-title=ru:Первые сутки возобновления АТО: потери, пленные, новое оружие|trans-title=First days of the resumption of ATO: losses, prisoners, new weapons|accessdate=6 March 2015}}</ref> Самите сепаратисти пријавиле само два смртни случаи во борбите кај [[Николаевка (Донечка Област)|Николаевка]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28139139|title=Russia and Ukraine 'agree steps' towards new truce|work=BBC News|access-date=14 October 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_apartment_building_in_Donetsk,_July_14,_2014.jpg|мини|Оштетена станбена зграда во Донецк, 14 јули 2014 година]] Бунтовниците нападнале граничен пункт во [[Новоазовск]] на 2 јули. За време на нападот, врз пунктот биле испукани минофрлачи, по што избувнале судири. Еден граничар бил убиен во борбите, а уште осум стражари биле повредени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/guard-killed-in-attack-on-border-post-ukraine-says/|title=Guard killed in attack on border post, Ukraine says|date=2 July 2014|publisher=Fox News}}</ref> Владите сили го вратиле градот [[Николаевка (Донечка Област)|Николаевка]], во близина на Славјанск, на 4 јули. Како резултат на тоа, група милитанти поврзани со ДНР пребегнале и се придружиле на украинската армија. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-govt-forces-take-control-of-village-near-sloviansk-avakov-354724.html|title=Ukraine government forces take control of village near Sloviansk – Avakov|date=4 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Како дополнителен удар врз бунтовниците, владините сили го вратиле упориштето [[Славјанск]] на 5 јули. <ref name="5BBC7">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28174104|title=Rebels abandon Sloviansk stronghold|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> Командантот на бунтовниците од ДНР, [[Игор Гиркин]], ја донел одлуката „''поради огромната бројна супериорност на непријателот''“, според премиерот на ДНР [[Александар Бородај]]. Тој рекол дека силите на ДНР се повлекле во [[Краматорск]], но [[BBC News]] објавил дека биле видени како ги напуштаат своите контролни пунктови во Краматорск. <ref name="5BBC7" /> Подоцна истиот ден, Бородај потврдил дека бунтовниците го напуштиле „''целиот северен сектор''“, вклучувајќи го и Краматорск, и се повлекле во градот [[Донецк]]. <ref name="BBCkramawith">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28177020|title=Donetsk rebels in mass withdrawal|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> По повлекувањето на силите на Гиркин во Донецк, тој ја презел контролата врз ДНР, заменувајќи ги претходните власти таму во она што било опишано како „[[државен удар]]“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.opendemocracy.net/en/odr/long-live-donetsk-peoples-republic/|title=Long live the Donetsk People's Republic!|last=Marples|first=David|date=8 July 2014|work=openDemocracy|accessdate=9 August 2019}}</ref> Последователно, вооружените сили на Украина ги вратиле [[Дружкивка]], [[Костјантиновка]] и [[Артемивск (Донечка Област)|Артемивск]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukrainian-government-troops-target-further-gains-in-east-1404644564|title=Ukrainian Government Troops Target Further Gains in East|last=Cullison|first=Alan|date=6 July 2014|work=The Wall Street Journal}}</ref> Среде повлекувањето на бунтовниците, градоначалникот на Донец, [[Олександар Лукјанченко]], изјавил дека најмалку 30.000 луѓе го напуштиле градот од април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/06/ukraine-crisis-donetsk|title=Donetsk becomes a ghost town as fearful residents flee conflict|last=Luhn|first=Alec|date=6 July 2014|work=The Guardian}}</ref> Во посебен настан, украинските сили изјавиле дека забележале два [[Беспилотно летало|дрона]] во Мариупол и дека еден од нив го собориле. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/739216|title=Ukraine's forces control fully Slavyansk, Kramatorsk|date=6 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Пред планираната владина офанзива врз градот Донецк, окупиран од бунтовниците, клучните патишта кои водат кон градот биле блокирани на 7 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28191833|title=Bridges destroyed outside Donetsk|date=7 July 2014|work=BBC News|access-date=7 July 2014}}</ref> Бунтовниците уништиле железнички мостови преку патиштата, предизвикувајќи нивно уривање и блокирање на патиштата. Министерот за одбрана [[Валериј Гелетеј]] изјавил на 8 јули дека „''нема повеќе еднострани прекини на огнот''“ и изјавил дека дијалогот е можен само доколку бунтовниците го положат оружјето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28209182|title=Ukraine crisis: 'No more unilateral ceasefires'|date=8 July 2014|work=BBC News|access-date=8 July 2014}}</ref> Повеќе борби избувнале на Меѓународниот аеродром во Луганск на 9 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/fighting-under-way-near-luhansk-airport-355362.html|title=Fighting under way near Luhansk airport|date=9 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Бунтовниците поврзани со ЛНР изјавиле дека го освоиле аеродромот на 1 јули, но украинската армија успеала да ја задржи контролата врз него. Повеќе од 10.000 домаќинства во Луганската Област останале без гас поради оштетување на гасоводите, според соопштението на регионалниот снабдувач со гас истиот ден. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/739741|title=Armed hostilities in Luhansk damage over 60 gas pipes|date=9 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> [[Податотека:Destroyed_house_in_Donbass.jpg|мини|Уништена куќа во Донбас, јули 2014 година]] Судирите на меѓународниот аеродром во Донецк продолжиле на 10 јули. Бунтовниците испукувале минофрлачи кон аеродромот и направиле обид да го вратат, но биле одбиени од вооружените сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28255174|title=Ukraine forces clash with separatists at Donetsk airport|date=10 July 2014|publisher=BBC}}</ref> Украинските сили, исто така, го вратиле градот [[Сиверск]], што било потврдено од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-forces-regain-more-ground-but-sustain-further-casualties-1.2702000|title=Ukraine forces regain more ground but sustain further casualties|date=10 July 2014|publisher=CBC News}}</ref> Истиот ден, градската администрација на Луганск објавила дека шест цивили биле повредени поради тековните непријателства низ градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/luhansk-city-council-reports-injury-of-six-civilians-355432.html|title=Luhansk City Council reports injury of six civilians|date=10 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Имало и извештаи за фракционерство меѓу сепаратистите, со некои дезертери. Според овие извештаи, баталјонот „Восток“ го отфрлил авторитетот на Игор Гиркин. [[Александар Бородај]], премиер на ДНР, сепак, ги негирал овие извештаи и изјавил дека тие се лаги. <ref>{{Наведени вести|url=https://nationalpost.com/news/deep-rifts-emerge-in-ranks-of-ukraines-pro-russia-insurgents-as-support-from-moscow-evaporates|title=Deep rifts emerge in ranks of Ukraine's pro-Russia insurgents as support from Moscow evaporates|last=Karmanau|first=Yuras|date=10 July 2014|work=National Post}}</ref> Тешките борби продолжиле во Луганската Област на 11 јули. Тој ден, колона на вооружените сили што се движела во близина на [[Ровенки]] била нападната од камион со ракета [[БМ-21 Град]], управуван од бунтовниците. <ref name="BBCdth">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28267929|title=Ukraine president vows to act over army deaths|date=11 July 2014|work=BBC News|access-date=11 July 2014}}</ref> Воздушен напад започнат од вооружените сили на крајот успеал да го уништи ракетниот фрлач, но дури откако биле убиени 23 војници. <ref>{{Наведени вести|url=http://zik.ua/en/news/2014/07/11/19_ukraine_army_servicemen_killed_by_enemy_artillery_near_rovenky_505245|title=19 Ukraine army servicemen killed by enemy artillery near Rovenky|date=11 July 2014|work=ZIK}}</ref> Како одговор на нападот, украинскиот претседател Порошенко изјавил дека „''За секој живот на нашите војници, милитантите ќе платат со десетици и стотици свои''“. Следниот ден, украинските воздухопловни сили започнале воздушни напади насочени кон позициите на бунтовниците низ Донецк и Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/ukraine-launches-air-offensive-kill-1000-rebels-kiev-says/article19578600/|title=Ukraine launches air offensive, kills 1,000 rebels, Kiev says|date=12 July 2014|work=The Globe and Mail|archive-url=https://web.archive.org/web/20140713003305/http://www.theglobeandmail.com/news/world/ukraine-launches-air-offensive-kill-1000-rebels-kiev-says/article19578600/|archive-date=13 July 2014|location=Toronto}}</ref> Украинската влада соопштила дека 500 бунтовници биле убиени во овие напади, за кои тие изјавиле дека биле [[одмазда]] за сепаратистичкиот ракетен напад од претходниот ден. Четири лица биле убиени во [[Маринка (Украина)|Маринка]], западно предградие на градот Донецк, откако ракети погодиле дел од градот кој бил под контрола на бунтовниците. Украинската влада и сепаратистите се обвинувале меѓусебно за нападот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28277928|title=Ukraine conflict: Rockets ravage suburb of Donetsk|date=12 July 2014|publisher=BBC}}</ref> === Зголемување на борбите === По краткото затишје по повлекувањето на бунтовниците од северниот дел на Донечката Област, борбите продолжиле нагло да ескалираат во источните делови на Донечката Област. Гранати паднале врз пограничниот град Донецк во [[Ростовска Област|Ростовската Област]], дел од Русија, на 13 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/13/ukrainian-shell-russian-border-town-donetsk?CMP=twt_gu|title=Ukraine's shelling could have irreversible consequences, says Russia|date=13 July 2014|work=The Guardian|access-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715010428/http://www.theguardian.com/world/2014/jul/13/ukrainian-shell-russian-border-town-donetsk?CMP=twt_gu|archive-date=15 July 2014}}</ref> Еден цивил бил убиен во гранатирањето. Руските власти ги обвиниле вооружените сили на Украина за гранатирањето, додека Украина негирала одговорност и ги обвинила бунтовниците во Донбас дека организирале напад со лажно знаме. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSKBN0FI09I20140713|title=Russia warns Ukraine after shell crosses border|date=13 July 2014|work=Reuters|access-date=14 July 2014}}</ref> Русија соопштила дека размислува за започнување воздушни напади врз владини цели во Украина како одмазда за гранатирањето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.deccanchronicle.com/140714/world-asia/article/moscow-considering-targeted-strikes-ukraine-report|title=Moscow 'considering targeted strikes' on Ukraine: report|date=14 July 2014|work=Deccan Chronicle|access-date=14 July 2014}}</ref> Украинските сили продолжиле да напредуваат околу Луганск, ставајќи крај на бунтовничката блокада на Меѓународниот аеродром во Луганск. Претставници на ЛНР признале дека изгубиле 30 луѓе за време на борбите во селото [[Олександривка]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/07/ukraine-forces-breaks-rebel-airport-blockade-201471493349612951.html|title=Ukraine forces break rebel airport blockade|date=14 July 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> Градот Снижне, окупиран од бунтовниците, бил погоден од ракети испукани од авион на 15 јули, при што загинале најмалку 11 лица и биле уништени повеќе домови. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28308461|title=Warplane bombs town of Snizhne in east Ukraine|date=16 July 2014|work=BBC News|access-date=16 July 2014}}</ref> Бунтовниците ги обвиниле Воздухопловните сили на Украина, но украинската влада негирала каква било вмешаност во нападот. На 16 јули избувнале судири меѓу бунтовниците и вооружените сили по должина на границата со Русија во Шахтарскиот регион. Бунтовниците кои се криеле во градот [[Степановка]] се обиделе да избегаат од опколувањето на владините сили во 05:00 часот. <ref name="REfr">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSKBN0FL0K020140716|title=More Ukrainian soldiers killed as fighting rages in east, peace move flops|date=16 July 2014|work=Reuters|access-date=16 July 2014}}</ref> Според извештајот на Националната гарда, блокада на патот во близина на пограничното село Маринивка била нападната од бунтовниците со тенкови, минофрлачки оган и противтенковски ракети. <ref name="IFng">{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/213817.html|title=Militants attack National Guard positions in Donetsk region|date=16 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=17 July 2014}}</ref> Контролниот пункт бил гранатиран повеќе од еден час, предизвикувајќи значителна штета на инфраструктурата во Маринивка. Гардистите успеале да го одбијат нападот и ги принудиле бунтовниците да се вратат во Степановка, каде што борбите продолжиле. Потоа битката се преселила во блиското село Тарани. Најмалку 11 украински војници загинале во борбите. Обидите за формирање „контактна група“ меѓу бунтовниците и украинската влада, дел од мировниот план од 15 точки“ на претседателот Порошенко, не успеале, оставајќи мала надеж за обновен прекин на огнот. Бунтовниците подоцна изјавиле дека успешно ја вратиле Маринивка од вооружените сили. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.oregonlive.com/today/index.ssf/2014/07/ukraines_separatist_rebels_rec.html|title=Ukraine's separatist rebels reclaim village on Russian border|date=16 July 2014|work=The Oregonian|access-date=17 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727054841/http://www.oregonlive.com/today/index.ssf/2014/07/ukraines_separatist_rebels_rec.html|archive-date=27 July 2014|agency=Associated Press}}</ref> === Соборување на летот 17 на „Малезија ерлајнс“ === На 17 јули 2014 година, силите на ДНР собориле цивилен патнички авион, на летот 17 на „Малезија ерлајнс“ над Грабово (село во Донечката Област), при што загинале сите 298 лица во авионот. Оваа катастрофа следела по два слични инциденти претходно во текот на неделата, кога биле соборени два авиони на украинските воздухопловни сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28354856|title=Malaysia airliner crashes in east Ukraine conflict zone|date=17 July 2014|work=BBC News|access-date=17 July 2014}}</ref> Бунтовниците поврзани со ДНР ја обвиниле украинската влада за катастрофата, додека владата, Холандија и Австралија ги обвиниле Русија и бунтовниците. <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.government.nl/latest/news/2018/05/25/mh17-the-netherlands-and-australia-hold-russia-responsible|title=MH17: The Netherlands and Australia hold Russia responsible|last=Algemene Zaken|first=Ministerie van|last2=Buitenlandse Zaken|first2=Ministerie van|date=25 May 2018|work=government.nl|language=nl-NL|accessdate=25 May 2018}}</ref> <ref name="Evidence in The Australian">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theaustralian.com.au/news/world/mh17-shot-down-by-missile-from-russia-by-its-military-report-finds/news-story/d3d1cafaa0033e7acc42d9b9fc38dbf4|title=MH17 evidence points to 'rogue state' Russia, Tony Abbott says|work=The Australian}}</ref> Одговорноста за истрагата била делегирана на Холандскиот одбор за безбедност и заедничкиот истражен тим предводен од Холандија, кои заклучиле дека авионот бил соборен со ракета земја-воздух [[9К37 Бук]] лансирана од територија контролирана од проруските сепаратисти во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/live/2015/oct/13/mh17-crash-report-ukraine-live-updates|title=MH17 crash report: Dutch investigators confirm Buk missile hit plane – live updates|last=Weaver|first=Matthew|date=13 October 2015|work=The Guardian|access-date=13 October 2015}}</ref> Според истрагата, ракетата која била користена потекнува од 53-та противвоздушна ракетна бригада на [[Русија|Руската Федерација]], <ref name="BBC 5.24.18">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-44235402|title=MH17 missile owned by Russian brigade, investigators say|date=24 May 2018|work=[[BBC News]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2018/05/24/europe/mh17-plane-netherlands-russia-intl/index.html|title=Missile that downed MH17 'owned by Russian brigade'|last=Smith-Spark|first=Laura|date=24 May 2018|publisher=[[CNN]]|last2=Masters|first2=James}}</ref> и била пренесена од Русија на денот на несреќата, испалена од поле во област контролирана од сепаратистите, а лансерот се вратил во Русија откако бил употребен за соборување на авионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-37495067|title=MH17 missile 'came from Russia', Dutch-led investigators say|last=<!-- staff writer(s); no by-line -->|date=28 September 2016|work=[[BBC News Online]]|publisher=[[BBC]]|accessdate=2 October 2016}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.smh.com.au/world/malaysia-airlines-flight-mh17-was-shot-down-from-prorussian-rebel-controlled-territory-investigation-finds-20160928-grqter.html|title=Malaysia Airlines Flight MH17 was shot down from pro-Russian rebel controlled territory, investigation finds|last=Miller|first=Nick|date=29 September 2016|work=The Sydney Morning Herald}}</ref> Врз основа на заклучоците, владите на Холандија и Австралија ја прогласиле Русија за одговорна за распоредувањето на Бук и презеле чекори за формално да ја повикаат на одговорност. === Владин упад во градовите Донецк и Луганск === Во меѓувреме, борбите во Луганск резултирале со прекин на електричната енергија и водоснабдувањето низ целиот град. <ref name="BBCle">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28363086|title=Part of Luhansk 'retaken' from rebels|date=18 July 2014|work=BBC News|access-date=18 July 2014}}</ref> Гранатирањето оштетило електрична трафостаница во областа Каменнобродски, предизвикувајќи прекин на електричната енергија. Рафинерија за нафта во [[Лисичанск]], исто така, била запалена. Според соопштението на градската администрација, најмалку 20 цивили биле убиени при гранатирањето на Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214309.html|title=Over 20 civilians killed in rocket fire in Luhansk on Friday|date=18 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=18 July 2014}}</ref> Во соопштението било наведено дека ракетите ги погодиле „речиси секој округ“. Гранатирањето ги принудило набљудувачите на ОБСЕ да избегаат од нивната канцеларија во Луганск и да се преселат во [[Старобилск]]. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=25 July 2014}}</ref> Владините сили продолжиле да го освојуваат југоисточниот дел од градот. Уште 16 лица загинале преку ноќ, а најмалку 60 биле ранети. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/city-council-sixteen-civilians-killed-66-wounded-in-luhansk-in-past-24-hours-356902.html|title=Sixteen civilians killed, 66 wounded in Luhansk in past 24 hours|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> Според владиниот извештај, аеродромот во Луганск бил обезбеден од владините сили за време на битката. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-forces-unblock-luhansk-airport-356866.html|title=Ukrainian forces unblock Luhansk airport|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> [[Податотека:Burned_apartment_building_in_Lysychansk,_July_28,_2014.jpg|мини|Момче си игра пред изгорена зграда во Лисичанск, 28 јули 2014 година]] Жестоките борби, исто така, продолжиле околу аеродромот во Донецк преку ноќ, а експлозии се слушнале во сите области на градот. Градот се смирил до 09:00 часот на 19 јули. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/authorities-donetsk-quiet-after-nighttime-and-morning-shelling-356901.html|title=Donetsk quiet after nighttime and morning shelling|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> До 21 јули, жестоките борби во Донецк повторно започнале. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-airplane-idUKKBN0FP02L20140721|title=Fighting flares in Ukraine as crash investigators arrive|date=21 July 2014|work=Reuters|access-date=21 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420041451/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-airplane-idUKKBN0FP02L20140721|archive-date=20 April 2016}}</ref> Донецк бл потресен од експлозии, а огнот од тешко оружје предизвикал чад кој се издигнал над градот. Борбите биле концентрирани во северозападните области Киевски и Кујбишевски, како и во близина на централната железничка станица и аеродромот, што ги натерало локалните жители да бараат засолниште во засолништа од бомби или да избегаат од градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214690.html|title=Northwest Donetsk rocked by explosions as residents hide in bomb shelters|date=21 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=21 July 2014}}</ref> Водоснабдувањето на градот било прекинато за време на борбите, а целиот железнички и автобуски превоз бил запрен. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214706.html|title=Water supplies to Donetsk stopped|date=21 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=21 July 2014}}</ref> Улиците се испразниле, а бунтовниците поставиле барикади низ градот за да го контролираат сообраќајот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/civilians-killed-as-ukrainian-forces-tighten-noose-on-rebels-in-donetsk-357203.html|title=Civilians killed as Ukrainian forces tighten noose on rebels in Donetsk|date=21 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=21 July 2014}}</ref> Градовите [[Торецк]], [[Соледар]] и [[Рубижне]] <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/741679|title=Ukrainian troops take control of three settlements in Donetsk region|last=<!-- staff writer(s); no by-line -->|date=21 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> исто така биле повторно освоени од владините сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/separatists-retreat-from-dzerzhynsk-357159.html|title=Separatists retreat from Dzerzhynsk|date=21 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=21 July 2014}}</ref> Предградието Мајорск, веднаш надвор од Горливка, и градот Северодонецк, во Луганската Област, биле повторно освоени од вооружените сили на 22 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28416973|title=MH17 bodies moved out of Ukraine rebel area|date=22 July 2014|work=BBC News|access-date=22 July 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ кои го посетиле Донецк по борбите таму претходниот ден и изјавиле дека градот е „''практично напуштен''“ и дека борбите престанале. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from the Special Monitoring Mission (SMM) in Ukraine based on information received until 18:00 hrs, 23 July (Kyiv time)|date=24 July 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/121790|access-date=25 July 2014}}</ref> Истиот ден, премиерот на ДНР [[Александар Бородин|Александар Бородај]] изјавил дека сака да ги продолжи преговорите за прекин на огнот. Командантот на ДНР [[Игор Гиркин]], исто така, изјавил: „''Дојде време кога Русија мора да донесе конечна одлука - навистина да ги поддржи Русите од Донбас или да ги напушти засекогаш''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bloomberg.com/news/2014-07-21/ukraine-army-hits-rebels-with-advance-across-all-fronts-.html|title=Ukraine Army Hits Rebels With Advance 'Across All Fronts'|last=Kudrytski|first=Aliaksandr|last2=Verbyany|first2=Volodymyr|date=21 July 2014|work=[[Bloomberg News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728040924/http://www.bloomberg.com/news/2014-07-21/ukraine-army-hits-rebels-with-advance-across-all-fronts-.html|archive-date=28 July 2014}}</ref> Исто така, проукраинскиот паравоен баталјон „Донбас“ ја освоил [[Попасна]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.segodnya.ua/regions/donetsk/popasnaya-luganskoy-oblasti-osvobozhdena-ot-boevikov-semenchenko-538863.html|title=Попасна Луганской области освобождена от боевиков – Семенченко (Popasnaya Luhansk region freed from insurgents – Sementchenko)|date=22 July 2014|work=Segodnya|access-date=23 July 2014|language=ru}}</ref> [[Податотека:Blown_up_railway_bridge_in_Donbass.jpg|мини|Уништена железничка надвозница, над автопатот H20, 25 јули 2014 година]] Откако го вратиле [[Северодонецк]], владините сили се бореле против бунтовниците околу соседниот град [[Лисичанск]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-makes-significant-gains-against-pro-russia-rebels-1406030208|title=Dutch Take Over Lead of Malaysia Airlines Crash Investigation in Ukraine|last=Troianovski|first=Anton|date=22 July 2014|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=23 July 2014|author-link=Anton Troianovski}}</ref> Бунтовнички автомобил-бомба убил тројца војници за време на борбите таму. Ракетни напади на „Град“ биле лансирани врз владините сили во [[Весела Гора (Луганска Област)|Весела Гора]], Камишево, како и врз аеродромот во Луганск. Прес-центарот за владината воена операција соопштил дека ситуацијата останува „најсложена“ во областите околу „''градот Донецк, градот Луганск, Краснодон и Попасна''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214797.html|title=Ukrainian army says militants fired Grad systems against Luhansk airport|date=22 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=23 July 2014}}</ref> Владите сили ја пробиле бунтовничката блокада околу аеродромот во Донецк на 23 јули, а потоа напредувале во северозападниот агол на градот Донецк. <ref name="DHwi">{{Наведени вести|url=http://www.deccanherald.com/content/421377/ukraine-rebels-withdraw-donetsk-outskirts.html|title=Ukraine rebels withdraw from Donetsk outskirts|date=23 July 2014|work=Deccan Herald|access-date=23 July 2014|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> Потоа, бунтовниците се повлекле од многу области на периферијата на градот, вклучувајќи ги Карливка, Нетаилов, Покровскиот Регион, Первомајске и областа околу аеродромот во Донецк. Командантот на бунтовниците Игор Гиркин изјавил дека ова е направено за да се зацврсти центарот на Донецк, а исто така и за да се избегне опколување од страна на владините сили. Тој исто така изјавил дека не очекува владина инвазија во центарот на Донецк. <ref name="DHwi" /> Во меѓувреме, судирите продолжиле во Шахтарскиот Регион, долж границата со Русија. Среде борбите, два украински борбени авиони [[Сухој Су-25|Су-25]] кои обезбедувале воздушна поддршка на копнените сили во близина на [[Дмитривка (Донечка Област)|Дмитривка]] биле соборени од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215078.html|title=Militants shot down two Su-25 Ukrainian attack aircraft with air defense missile system – ATO press center|date=23 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=23 July 2014}}</ref> На 24 јули, владините сили го вратија [[Лисичанск]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-troops-enter-lysychansk-357777.html|title=Ukrainian troops enter Lysychansk|date=24 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=24 July 2014}}</ref> Истиот ден, се воделе борби околу [[Горливка]]. <ref name="KPadafaf">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-advances-after-heavy-fighting-357839.html|title=Ukraine Advances After Heavy Fighting|date=25 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=24 July 2014}}</ref> Владините сили започнале воздушни и артилериски напади врз бунтовниците во градот, а судирите се воделе насекаде околу него. Еден важен мост се урнал во борбите, прекинувајќи ја критичната рута надвор од градот. Луѓето избегале од насилството со автомобили и пеш. И покрај овие напредувања на вооружените сили, границата со Русија не била обезбедена. Граничниот премин [[Изварине]] во Луганската Област, кој е контролиран од [[Армија на Југоистокот|Армијата на Југоистокот]], било објавено дека е главната влезна точка за оружје и засилување од Русија. Гранатирањето повторно започнало во регионите: [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]], [[Кировски Регион (Донечка Област)|Кировски]] и [[Петровски Регион (Донечка Област)|Петровски]] во градот Донецк. Според градската администрација на Донецк, 11 куќи биле оштетени во Петровски, а најмалку еден човек бил повреден. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215243.html|title=Fighting taking place in Donetsk suburb – city council|date=24 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=25 July 2014}}</ref> Борбите продолжиле во текот на ноќта до 26 јули, со експлозии, гранатирање и пукање што се слушале низ целиот град. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-donetsk-idUSL6N0Q10BQ20140726|title=Shelling echoes around Donetsk as Kiev presses against rebels|last=Vasovic|first=Aleksandar|date=26 July 2014|work=Reuters|access-date=26 July 2014}}</ref> Во текот на третиот ден од владината офанзива врз бунтовничкото упориште Горливка, на 27 јули биле убиени помеѓу 20 и 30 цивили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10993931/Fierce-fighting-in-Ukraine-prevents-Dutch-forces-reaching-MH17-crash-site.html|title=Fierce fighting in Ukraine prevents Dutch forces reaching MH17 crash site|last=Oliphant|first=Roland|date=27 July 2014|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=27 July 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10993931/Fierce-fighting-in-Ukraine-prevents-Dutch-forces-reaching-MH17-crash-site.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Горливка била практично напуштена, со прекини во електричната енергија и водата. Гранатирањето оштетило или уништило многу згради, вклучувајќи болница, продавница за зеленчук и канцеларија на енергетска компанија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/fierce-battle-between-military-and-rebels-in-eastern-ukraine-halts-plane-investigation/2014/07/27/b695809c-1582-11e4-9e3b-7f2f110c6265_story.html|title=As fighting continues in east Ukraine, U.S. releases images said to implicate Russia|date=27 July 2014|work=The Washington Post|access-date=27 July 2014}}</ref> Украинските трупи влегле и во градот [[Шахтарск]], се бореле со бунтовниците кои го окупирале и го освоиле околу 14:30 часот. <ref>{{Наведени вести|url=http://novosti.dn.ua/details/230767/|title=Ukrainian troops liberated Shakhtersk|date=27 July 2014|work=News of Donbas|access-date=27 July 2014|language=ru}}</ref> Ова го прекинало коридорот за снабдување помеѓу териториите што ги држат ДНР и ЛНР, изолирајќи ги бунтовниците во градот Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.morningstaronline.co.uk/a-4d5f-Ukrainian-forces-battle-for-Horlivka|title=Ukrainian Forces Battle For Horlivka|date=27 July 2014|work=Morning Star|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728151729/http://www.morningstaronline.co.uk/a-4d5f-Ukrainian-forces-battle-for-Horlivka|archive-date=28 July 2014}}</ref> Престрелки избувнале и во блиските градови [[Снижне]] и [[Торез]]. Интензивните борби низ [[Шахтарски Регион|Шахтарскиот Регион]] принудиле група холандски и австралиски полицајци да го откажат обидот за истрага на местото на падот на летот 17 на „Малезија ерлајнс“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/27/mh17-crash-site-access-ukraine-investigators|title=MH17: Dutch and Australian experts forced to delay mission due to fighting|last=Farrell|first=Paul|date=27 July 2014|work=The Guardian|access-date=14 December 2019|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> 41 украински војник ги напуштиле своите позиции и заминале на граничниот премин Изварине, контролиран од бунтовниците, каде што им кажале на бунтовниците дека одбиваат да се борат против „''сопствениот народ''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://m.azh.kz/index.php/en/news/view/4405|title=Over 40 Ukrainian Soldiers Flee to Russia|date=27 July 2014|access-date=28 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222161352/https://m.azh.kz/index.php/en/news/view/4405|archive-date=22 February 2022}}</ref> Бунтовниците им дозволиле да побегнат од Украина и да преминат во Русија. До 28 јули, стратешките височини [[Саур-Могила]] биле ставени под украинска контрола, заедно со градот [[Дебалцево]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215712.html|title=ATO forces take over Debaltseve, Shakhtarsk, Torez, Lutuhyne, fighting for Pervomaisk and Snizhne underway – ATO press center|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> Бунтовниците претходно го користеле Саур-Могила за гранатирање на украинските трупи околу градот Маринивка. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215685.html|title=Ukrainian Armed Forces take control of Savur-Mohyla – report to president|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> До 29 јули, уште 17 цивили биле убиени во борбите, заедно со дополнителни 43 повредени лица. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215876.html|title=Seventeen civilians, including three children, killed in gunfire in Horlivka in past 24 hours|date=29 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=29 July 2014}}</ref> Гранатирањето продолжило во областите [[Ленински Регион (Донечка Област)|Ленински]] и [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]] во градот Донецк. Според градската администрација, овие области биле тешко оштетени. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215865.html|title=Donetsk authorities report overnight shelling of city|date=29 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=29 July 2014}}</ref> Според извештајот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина, премините на границата со Русија биле нападнати од руска територија најмалку 153 пати од 5 јуни. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-border-checkpoints-come-under-over-150-attacks-from-russia-since-june-5-358484.html|title=Ukrainian border checkpoints come under over 150 attacks from Russia since June 5|date=29 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 July 2014}}</ref> Во овие напади биле убиени 27 граничари, а 185 биле повредени. Владините сили направиле понатамошен напредок на 30 јули, кога ги истерале бунтовниците од Авдеивка, во близина на аеродромот Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28559482|title=Army claims strategic town in Donetsk|date=30 July 2014|work=BBC News|access-date=30 July 2014}}</ref> Воените операции биле прекинати на 31 јули. <ref name="BBChalt">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28581722|title=Ukraine MH17: Forensic scientists reach jet crash site|date=13 July 2014|work=BBC News|access-date=31 July 2014}}</ref> Ова требало да им овозможи на меѓународните експерти да го испитаат местото на падот на летот 17 на Малезија ерлајнс, кое се наоѓа во [[Шахтарски Регион|Шахтарскиот Регион]], каде што се воделе најжестоките битки во претходните неколку дена. Набљудувачите биле придружувани до местото од страна на украинските вооружени сили. <ref name="IFpower">{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216353.html|title=Luhansk is fully without power – mayor's office|date=31 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=31 July 2014}}</ref> [[Податотека:2014-07-31._Батальон_«Донбасс»_под_Первомайском_40.jpg|мини|Украински војници во предградието на [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск, Луганска Област,]] 31 јули 2014 година]] Откако борбите прекинале разни далноводи, градот [[Луганск]] го изгубил целиот пристап до електрична енергија. Останало малку гориво за напојување на генераторите за итни случаи. Мали престрелки се случиле во Василивка и Жовтнове. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216351.html|title=Donetsk city council reports fighting near Zhovtneve|date=31 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=31 July 2014}}</ref> Во меѓувреме, разговорите меѓу сепаратистите, Русија, Украина и ОБСЕ се одржале во [[Минск]]. Борбите продолжиле во [[Шахтарск]]. Заседа од страна на бунтовниците врз владините сили таму резултирало со смрт на десет војници. <ref name="BBC19">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28599315|title=Air crash team finds human remains|date=1 August 2014|work=BBC News|access-date=1 August 2014}}</ref> 11 исчезнале, а 13 биле ранети. Владината офанзива продолжила врз градот [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск, Луганска Област]].<ref name="BBC19" /> По серијата воени порази, Игор Гиркин, командант на бунтовниците за ДНР, побарал руска воена интервенција и изјавил дека борбеното неискуство на неговите нерегуларни сили, заедно со тешкотиите со регрутирањето меѓу локалното население во Донечката Област, ги предизвикало неуспесите. Тој му се обратил на рускиот претседател [[Владимир Путин]], велејќи дека „''Губењето на оваа војна на територијата што претседателот Владимир Путин лично ја нарече Нова Русија би ја загрозило моќта на Кремљ и, лично, моќта на претседателот''“. <ref name="The Daily Beast">{{Наведени вести|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/07/25/putin-s-number-one-gunman-in-ukraine-warns-him-of-possible-defeat.html|title=Putin's Number One Gunman in Ukraine Warns Him of Possible Defeat|date=25 July 2014|work=The Daily Beast|access-date=2 August 2014}}</ref> Владини сили се приближиле кон градовите Луганск и Донецк на 3 август. <ref name="BBCfs">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28630391|title=Donetsk and Luhansk 'facing siege'|date=3 August 2014|work=BBC News|access-date=3 August 2014}}</ref> Голем број цивили биле убиени во борбите во двата града. Се велело дека Луганск е „''практично опколен''“, со малку електрична енергија или вода. Ситуацијата во градот Донецк била помалку тешка, бидејќи возовите кон [[Русија]] сè уште транзитирале, но борбите и гранатирањето не попуштиле Според вооружените сили, три четвртини од територијата што некогаш ја држеле бунтовниците била повторно освоена. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-urkaine-crisis-east/ukrainian-army-steps-up-attacks-on-rebel-held-donetsk-idUSKBN0G207E20140803|title=Ukrainian Army Steps Up Attacks on Rebel-Held Donetsk|date=3 August 2014|work=Reuters|access-date=3 August 2014|location=Donetsk}}</ref> Тие исто така изјавиле дека целосно ги прекинале линиите за снабдување помеѓу ДНР и ЛНР, по повеќе од една недела борби во Шахтарскиот Регион. <ref>{{Наведени вести|url=http://tsn.ua/ukrayina/silam-ato-nareshti-vdalosya-rozdiliti-teroristiv-na-donbasi-na-dvi-grupi-361740.html|title=Силам АТО нарешті вдалося розділити терористів на Донбасі на дві групи (Force ATO finally managed to divide terrorists into two groups Donbas)|date=3 August 2014|access-date=3 August 2014|publisher=TSN.ua|location=Ukraine|language=uk}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Snizhne,_August_6,_2014.jpg|мини|Делумно уништена зграда во Снижне, 6 август 2014 година]] По долготрајна битка, вооружените сили го вратиле виталниот град [[Јасинувата]] на 4 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-east-idUSL6N0QA2B020140804|title=Kiev says it recaptures rail hub in east Ukraine, five soldiers killed|date=4 August 2014|work=Reuters|access-date=4 August 2014|location=Kyiv}}</ref> Најмалку пет војници загинале во борбите за освојување на градот, кој претставува стратешка железничка раскрсница на главниот пат помеѓу градовите Донецк и Луганск. Провладините паравоени батаљони [[Азов (бригада)|Азов]] и [[Шахтарск (бригада)|Шахтарск]] изјавиле дека напредувале во градот Донецк и дека почнале да го „''ослободуваат''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/donetsk-faces-threat-of-urban-warfare-as-ukrainian-forces-move-to-encircle-city-359270.html|title=Donetsk faces the threat of urban warfare as Ukrainian forces move to encircle city|date=4 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=4 August 2014}}</ref> Украинската влада изјавила дека сите цивили треба да се евакуираат од Донецк и издала соопштенија во кои побарала од силите на ДНР и ЛНР да помогнат во воспоставувањето „''хуманитарни коридори''“ за да им се овозможи на цивилите во Донецк, Луганск и Горловка да избегаат. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216860.html|title=ATO command suggests militants establishing humanitarian corridors from Luhansk, Donetsk and Horlivka|date=4 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=4 August 2014}}</ref> Коментирајќи ја ситуацијата во Луганск, градоначалникот Сергеј Кравченко изјавил: „''Како резултат на блокадата и непрекинатите ракетни напади, градот е на работ на хуманитарна катастрофа''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2014-08-04-EU--Ukraine/id-026c885872c84d199627f0901371df87|title=East Ukraine city dying under siege|date=4 August 2014|access-date=4 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808054305/http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2014-08-04-EU--Ukraine/id-026c885872c84d199627f0901371df87|archive-date=8 August 2014|agency=Associated Press}}</ref> Додека владините трупи навлегувале во Донецк на 5 август, во 17:00 часот избувнале жестоки борби во Петровскиот Округ на градот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28665050|title=Ukraine rebel-held Donetsk sees 'heavy fighting'|date=5 August 2014|work=BBC News|access-date=5 August 2014}}</ref> На други места, бунтовниците го вратиле градот Јасинувата по повлекувањето на владините сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-action-idUSKBN0G50UW20140805|title=Ukraine keeps up anti-rebel offensive with nervous eye on Russia|date=5 August 2014|work=Reuters|access-date=5 August 2014}}</ref> Портпаролот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина изјавил дека вооружените сили го напуштиле градот за да избегнат повреда на „''мирното население''“ и дека градот се евакуирал за да може да биде „''целосно ослободен''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_forces_leave_yasynuvata_324879|title=Ukrainian forces leave Yasynuvata|date=5 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=5 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140805171010/http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_forces_leave_yasynuvata_324879|archive-date=5 August 2014}}</ref> Тој исто така изјавил дека железничката станица останала под владина контрола и дека целиот железнички сообраќај бил блокиран. Борбите меѓу бунтовниците и владините сили низ регионот Донбас продолжиле во текот на денот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_have_no_strength_for_counterattack___nsdc_324883|title=Terrorists have no strength for counterattack – NSDC|date=6 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=6 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140806044230/http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_have_no_strength_for_counterattack___nsdc_324883|archive-date=6 August 2014}}</ref> [[Податотека:Burning_apartment_building_in_Shahtersk,_August_3,_2014.jpg|мини|Запалена станбена зграда во [[Шахтарск]], 3 август 2014 година]] Борбите и гранатирањето продолжиле околу Донецк на 8 август, при што неколку цивили биле убиени или повредени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/ukraines-donetsk-becomes-ghost-town-as-national-forces-shell-separatists/|title=Ukraine's Donetsk becomes ghost town as national forces shell separatists|last=<!-- staff writer(s); no by-line. -->|date=7 August 2014|publisher=Fox News}}</ref> До 9 август, бунтовничкиот командант Игор Гиркин изјавил дека Донецк бил „''целосно опколен''“ од страна на владините сили. <ref name="BBC892014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28724487|title=Army closes in on Donetsk rebels|date=9 August 2014|work=BBC News|access-date=9 August 2014}}</ref> Ова следело по заземањето на виталниот град [[Красни Луч]] од страна на владата, откако козаците поврзани со бунтовниците стационирани таму побегнале. Понатамошни престрелки меѓу бунтовниците и вооружените сили се случиле во Мнохопиља, Степановка, Грихоровка, Красни Јар, Победа, Шишкове, Комишне, Новоганивка, Красна Таливка, Дмитривка, Сабивка и аеродромот Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_troops_attack_terrorists_in_12_localities_325119|title=Ukrainian troops attack terrorists in 12 localities|date=9 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=10 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809160620/http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_troops_attack_terrorists_in_12_localities_325119|archive-date=9 August 2014}}</ref> Преку ноќта и до 10 август, владините сили започнале артилериски напад врз градот Донецк. <ref name="BBC1082014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28732180|title=Army pounds rebels in Donetsk|date=10 August 2014|work=BBC News|access-date=10 August 2014}}</ref> Според портпаролот на вооружените сили, бунтовниците почнале да бегаат од градот за време на нападот и биле во состојба на „''паника и хаос''“. Болниците и станбените згради биле тешко оштетени, а голем број од преостанатите жители се засолниле во подруми. Градовите [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск]], Калинове, Комишувага, во западниот дел на Луганската Област во близина на [[Попасна]], биле освоени од владините сили на 12 август по жестоки борби. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/218108.html|title=Ukrainian troops liberate Pervomaisk, Kalynove, Komyshuvakha in west of Luhansk region – ATO press center|date=12 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=12 August 2014}}</ref> Тешкото гранатирање на Донецк продолжило до 14 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28788945|title=Shells hit Donetsk amid Russia convoy row|date=14 August 2014|work=BBC News|access-date=14 August 2014}}</ref> За време на овој артилериски бараж, Игор Гиркин поднел оставка од функцијата командант на бунтовничките сили на Донечката Народна Република. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28792966|title=Rebel military chief Strelkov 'quits'|date=14 August 2014|work=BBC News|access-date=14 August 2014}}</ref> Тој бил заменет од [[Владимир Кононов]], познат повоениот прекар „''Цар''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/strelkov-resigns-from-post-following-news-of-severe-injury/|title='Strelkov' resigns from post following news of severe injury|last=Babiak|first=Mat|date=14 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402164702/http://ukrainianpolicy.com/strelkov-resigns-from-post-following-news-of-severe-injury/|archive-date=2 April 2015|publisher=Ukrainian Policy}}</ref> Оставката на Гиркин, заедно со оставката на премиерот на ДНР [[Александар Бородај]] на 7 август (кој бил заменет од [[Александар Захарченко]]), претставувало промена во природата на судирот. Со оглед на неодамнешните воени неуспеси на ДНР и ЛНР, Русија одлучила дека повеќе не може да се потпира на мешавина од нерегуларни борци во Донбас и наредила промена на раководството.  Таа го напуштила сепаратистичкиот проект и го заменила со идејата за федерализација на Донбас во рамките на Украина. За да се спроведе оваа промена, наскоро се префрлила од хибридно војување на конвенционално војување. === Руска инвазија во август 2014 година === {{Главна|Битка за Иловајск|Битка за Новоазовск}} [[Податотека:War_in_donbass.svg|мини|421x421пкс|Карта на областите под контрола на бунтовниците за јуни-август 2014 година]] [[Податотека:Ukrainian_troops_guard_a_road_in_Donbass.jpg|мини|Украински војници чуваат пат во Донбас, август 2014 година]] На 14 август, конвој од околу дваесетина оклопни транспортери и други возила со официјални руски воени таблички преминале во [[Украина]] во близина на граничниот премин Изварине, кој бил под контрола на бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/14/russian-military-vehicles-enter-ukraine-aid-convoy-stops-short-border|title=Russian military vehicles enter Ukraine as aid convoy stops short of border|last=Walker|first=Shaun|date=14 August 2014|work=The Guardian|access-date=15 August 2014|author-link=Shaun Walker (journalist)}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.codastory.com/armed-conflict/when-a-reporter-crossed-the-kremlins-borderline-ukraine/|title=When a reporter crossed the Kremlin's borderline|last=Walker|first=Shaun|date=6 March 2018|access-date=18 March 2025|publisher=[[Coda Media]]|author-link=Shaun Walker (journalist)}}</ref> Генералниот секретар на НАТО, [[Андерс Фог Расмусен|Андерс Фог Расмусен,]] потврдил дека се случил „руски упад“ во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnbc.com/2014/08/15/russia-masses-military-vehicles-as-aid-convoy-waits-near-ukraine-border.html#_gus|title=Russian aid convoy checked; NATO spots 'incursion' into Ukraine|date=15 August 2014|access-date=15 August 2014|publisher=CNBC|agency=Reuters}}</ref> Украинскиот претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека украинската артилерија се вклучила и уништила „значаен“ дел од оклопната колона. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=15 August 2014}}</ref> [[Министерство за одбрана на Русија|Руското Министерство за одбрана]] негирало постоење на таков конвој. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28813047|title=Russia denies sending troops and weapons in to Ukraine|date=15 August 2014|work=BBC News|access-date=19 August 2014}}</ref> По овој инцидент, новоназначениот премиер на ДНР [[Александар Захарченко]] изјавил дека неговите сили вклучуваат 1.200 борци обучени од Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28817347|title=Rebel leader says Russian arms on way|date=16 August 2014|work=BBC News|access-date=16 August 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Donetsk,_August_7,_2014.jpg|мини|Оштетена зграда во [[Донецк]], 7 август 2014 година]] Борбен авион [[МиГ-29]] на украинските воздухопловни сили бил соборен од бунтовниците во Луганската Област на 17 август. Десет цивили биле убиени за време на постојаното гранатирање во Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/17/ukraine-fighter-jet-shot-down|title=Ukrainian fighter plane shot down by pro-Russia rebels|date=17 August 2014|work=The Guardian|access-date=17 August 2014}}</ref> Градот Горливка, окупиран од бунтовниците, бил опкружен од вооружените сили на 18 август. <ref name="BBC24242">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28832873|title=Ukraine refugee convoy hit by rockets, says military|date=18 August 2014|work=BBC News|access-date=18 August 2014}}</ref> Владините сили, исто така, напредувале во периферијата на градот Луганск. Конвој бегалци од Луганск [[Напад на бегалски конвој во Новосвитливка|бил погоден]] од ракети „Град“ во близина на селото Новосвитливка. Десетици цивили загинале во нападот, за кој Советот за национална безбедност и одбрана на Украина ги обвинил бунтовниците. Бунтовниците негирале дека нападнале какви било конвои на бегалци. Премиерот на ДНР, Александар Захарченко, изјавил дека доколку украинската влада даде „''разумни предлози за положување оружје, затворање на границите, ќе разговараме под еднакви услови како рамноправни партнери''“. <ref name="hardware that we took from the Ukrainian military">[http://tass.ru/en/world/745598 Donetsk Republic prime minister says militia ready for reasonable talks with Kiev], [[Information Telegraph Agency of Russia]] (19 August 2014)</ref> Сепак, тој додал дека владата „''мора да нè признае како држава, сега веќе е невозможно да се побара одреден степен на автономија''“. Откако навлегле во градот Луганск на 18 август, владините сили започнале да напредуваат низ градот „блок по блок“ на 19 август. <ref name="BBCalcta">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28858542|title=Ukraine street battles in Luhansk as troops advance|date=19 August 2014|work=BBC News|access-date=19 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/219015.html|title=Government forces continue to clear Luhansk of militants – interior minister's adviser|date=19 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=19 August 2014}}</ref> Борби се слушале на улиците низ градот, а гранатирањето на многу области окупирани од бунтовниците продолжило. Исто така, имало борби во [[Макиевка]] и [[Иловајск]], два града во близина на градот Донецк. Портпаролот на Министерството за внатрешни работи изјавил дека владините сили го „чистат“ Иловајск од бунтовниците, а подоцна го зазеле поголемиот дел од градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/government_forces_clearing_ilovaisk_of_snipers_325474|title=Government forces clearing Ilovaisk of snipers|date=19 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=19 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819163725/http://www.ukrinform.ua/eng/news/government_forces_clearing_ilovaisk_of_snipers_325474|archive-date=19 August 2014}}</ref> Седиштето на ДНР во градот Донецк исто така било гранатирано. Борбите низ Донечката Област на 19 август резултирале со смрт на 34 цивили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28866283|title=Fierce battle for town of Ilovaisk|date=20 August 2014|work=BBC News|access-date=20 August 2014}}</ref> До раната вечер на 20 август, владините сили соопштиле дека повторно зазеле „''значајни делови''“ од градот Луганск, по серија битки на улиците во текот на денот. <ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/fighting-outside-key-ukrainian-city-kills-9-troops-091723576.html|title=Ukrainian govt troops take over much of Luhansk|date=20 August 2014|work=Yahoo News|access-date=20 August 2014|agency=Associated Press|location=Donetsk}}</ref> На 23 август, тешко вооружени мажи, за кои се верува дека биле руски војници, поставиле блокада на патот југозападно од [[Амвросиевка]], во близина на Колоски, приближно 10 километри од границата. <ref name="orlando">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.orlandosentinel.com/news/sns-rt-us-ukraine-crisis-fighters-20140826,0,4798053.story|title='Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers|last=Tsvetkova|first=Maria|work=[[Orlando Sentinel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903202111/http://www.orlandosentinel.com/news/sns-rt-us-ukraine-crisis-fighters-20140826,0,4798053.story|archive-date=3 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0GQ20Q20140826?sp=true|date=26 August 2014|work=[[Reuters]]|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140828173518/http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0GQ20Q20140826?sp=true|archive-date=28 August 2014|language=ru|script-title=ru:Блокпост "зеленых человечков" насторожил жителей востока Украины|trans-title=Checkpoint "green men" alerted residents of eastern Ukraine}}</ref> Следниот ден, украинските медиуми објавиле дека оклопни сили на руската армија опремени со 250 возила и артилерија влегле во Амвросиевка, во она што сметале дека претставува почеток на голема офанзива врз [[Мариупол]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/news/politics/3032771-v_amvrosievku_voshli_rossiyskie_voyska_istochnik.htm|title=В Амвросиевку вошли российские войска без знаков отличия|date=24 August 2014|publisher=Liga News|trans-title=Russian troops entered Amvrosievka without insignia|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019095206/http://news.liga.net/news/politics/3032771-v_amvrosievku_voshli_rossiyskie_voyska_istochnik.htm|archive-date=19 October 2017|accessdate=11 April 2015}}</ref> До 25 август, контраофанзивата на бунтовниците го запре анапредувањето на владата кон градовите Донецк и Луганск. <ref name="Stfore2">{{Наведени вести|url=http://www.stratfor.com/sample/analysis/after-re-establishing-supply-lines-ukrainian-separatists-launch-counteroffensive|title=Ukrainian Separatists Fight Back to Maintain Supply Lines|date=25 August 2014|work=Stratfor|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826212148/http://www.stratfor.com/sample/analysis/after-re-establishing-supply-lines-ukrainian-separatists-launch-counteroffensive|archive-date=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците ги нападнаалевладините позиции во [[Штастја]] и по должината на реката [[Северски Донец]] во Луганската Област. Кога се случил овој напад, бунтовниците во Луганск добиле засилување. Владините сили во близина на Иловајск и Амвросиевка во Донечката Област биле опкружени од бунтовници, откако нивниот обид да го освојат Иловајск бил запрен со силно гранатирање. Провладиниот доброволен баталјон [[Донбас (бригада)|Донбас]], заробен во градот со денови од страна на бунтовниците, ја обвинил украинската влада и вооружените сили дека ги „''напуштаат''“. <ref name="NYTvoceuk">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/video-of-combat-in-eastern-ukraine-adds-to-worries-in-kiev.html|title=Video of Combat in Eastern Ukraine Adds to Worries in Kiev|last=Mackey|first=Robert|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014}}</ref> Други доброволни баталјони, како што се [[Азов (бригада)|„Азов“]] и „[[Днипро (бригада)|Днипро]]“, го напуштиле Иловајск откако наишле на жесток отпор. Водачот на баталјонот „Донбас“, Семен Семенченко, изјавил: „''Мислам дека е профитабилно за Министерството за одбрана да не испраќа помош, туку да се постигне ситуација во која доброволните баталјони ќе почнат да се обвинуваат меѓусебно за тоа кој кому му помогнал''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/abandoned-donbas-battalion-fights-on-361886.html|title=Abandoned Donbas Battalion fights on|date=24 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=27 August 2014}}</ref> Колона оклопни возила влегла во Украина од Русија во близина на [[Новоазовск]] на 25 август. <ref name="nyt1">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/23/world/europe/russia-moves-artillery-units-into-ukraine-nato-says.html|title=Russia Moves Artillery Units into Ukraine, NATO Says|last=Michael R. Gordon|date=22 August 2014|work=The New York Times|access-date=5 June 2015}}</ref> <ref name="BBCcfrmom">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28924945|title='Column from Russia' moves on Mariupol|date=25 August 2014|work=BBC News|access-date=25 August 2014}}</ref> Немало бунтовнички формации во област од 30 км во текот на многу недели. <ref name="REU26AUG2014">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-novoazovsk-idUKKBN0GQ19Y20140826|title=In Ukraine, an armoured column appears out of nowhere|date=26 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306025346/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-novoazovsk-idUKKBN0GQ19Y20140826|archive-date=6 March 2016}}</ref> Жестоки борби се воделе во селото Маркине, 7 километри од Новоазовск. Бунтовниците го користеле селото како основа за гранатирање на Новоазовск. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-column-idUSKBN0GP0MB20140825|title=Ukraine accuses Russia of opening new front before leaders' meeting|date=25 August 2014|work=Reuters|access-date=25 August 2014}}</ref> Портпаролот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина изјавил дека влегувањето на колоната во Украина е обид „''на руската војска под маската на борци од Донбас да отвори нова област на воена конфронтација''“. Според мрежната страница на градот Мариупол, батаљоните „[[Днипро (бригада)|Днипро]]“ и „[[Донбас (бригада)|Донбас]]“ го одбиле нападот, а „напаѓачите“ се повлекле кон границата. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_retreating_from_novoazovsk_to_border_325628|title=Terrorists retreating from Novoazovsk to border|date=25 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=25 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626205659/http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_retreating_from_novoazovsk_to_border_325628|archive-date=26 June 2015}}</ref> Рускиот министер за надворешни работи [[Сергеј Лавров]] изјавил дека немал сознанија за инцидентот и посочил дека извештаите за инцидентот како упад на руските сили се „дезинформации“. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-idINL5N0QV33V20140825|title=Ukraine Accuses Russia of Opening New Front Before Putin-Poroshenko Meeting|date=25 August 2014|work=Reuters|access-date=25 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101327/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-idINL5N0QV33V20140825|archive-date=5 March 2016}}</ref> Непосредно пред појавата на колоната, областа била силно гранатирана. Најблиските позиции на бунтовничката артилерија биле надвор од дострелот на оваа област. Селаните од Колоски во [[Старобешевски Регион|Старобешевскиот Регион]] за [[Ројтерс]] изјавиле дека во селото за време на викендот од 23 до 24 август се појавиле воени лица со руски акценти и без идентификациски ознаки. <ref name="REUmigewe">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighters-idUSKBN0GQ1X520140826|title='Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers|date=26 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014}}</ref> Тие поставиле блокада на патот во близина на селото. Мажите носеле препознатливи бели ленти на ракавиците. Селаните ги нарекувале „[[Зелени човечиња|мали зелени луѓе]]“, термин што се користел за да се означат нерегуларните руски сили кои ја презеле контролата врз Крим од февруари 2014 година. По појавувањето на овие луѓе, десет војници во зелени воени униформи со бели ленти на ракави биле приведени од украинските сили во [[Ѕеркална]]. Ова село е северно од Новоазовоск, од Колоски и околу 20 километри од руската граница. <ref name="REUmigewe" /> <ref name="BBCcrtoi">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28934213|title=Captured Russian troops 'in Ukraine by accident'|date=26 August 2014|work=BBC News}}</ref> Руската војска потврдила дека овие луѓе биле руски падобранци и дека биле заробени. Руското Министерство за одбрана соопштило дека мажите влегле во Украина „''по грешка за време на вежба''“.<ref name="BBCcrtoi">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28934213|title=Captured Russian troops 'in Ukraine by accident'|date=26 August 2014|work=BBC News}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.com/news/world-europe-28934213 "Captured Russian troops 'in Ukraine by accident'"]. </cite></ref> Безбедносната служба на Украина (СБУ) објавила видеа со интервјуа со заробените руски војници. Во едно од видеата, еден војник рекол дека нивните команданти ги испратиле на 70-километарски марш „''без да ја објаснат својата цел или да предупредат дека ќе бидат на украинска територија, каде што биле уапсени од украинските сили и се предале без борба''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/russian-paratroops-in-ukraine-lost-in-media-haze-video/505944.html|title=Russian Paratroops in Ukraine: Lost in Media Haze|date=26 August 2014|work=The Moscow Times|access-date=26 August 2014}}</ref> [[Податотека:2014._Донецк_464.jpg|мини|Луѓе чекаат во ред за вода во Донецк, 22 август 2014 година]] Бунтовниците навлегле во [[Новоазовск]] на 27 август. <ref name="NYT2782014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/ukraine-russia-novoazovsk-crimea.html|title=Ukraine Reports Russian Invasion on a New Front|last=Kramer|first=Andrew E.|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> <ref name="BBC27AUG">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28951319|title=Rebels push into port of Novoazovsk|date=27 August 2014|work=BBC News|access-date=27 August 2014}}</ref> Додека украинската влада изјавила дека има „''целосна контрола''“ врз Новоазовск, градоначалникот на градот Олег Сидоркин потврдил дека бунтовниците го освоиле. Тој исто така изјавил дека „десетици“ тенкови и оклопни возила биле користени од бунтовниците во нивниот напад врз градот. Најмалку четири цивили биле повредени од гранатирањето на бунтовниците. На север, во близина на [[Старобешево]], украинските сили изјавиле дека забележале колона од 100 оклопни возила, тенкови и ракетни камиони „Град“ што се движела кон југ, кон Новоазовск. Тие изјавиле дека овие возила биле обележани со „''бели кругови или триаголници''“, слични на белите ленти видени на заробените руски падобранци претходно во текот на неделата. Среде притисокот на овој нов трет фронт, владините сили се повлекле кон запад кон [[Мариупол]]. Тие го евакуирале градот Старобешево, како дел од пограничната област од [[Азовско Море|Азовското Море]] до постојните територии под контрола на бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/08/fighting-ukraine-coastline-intensifies-201482718054359321.html|title=Fighting for Ukraine's coastline intensifies|date=27 August 2014|access-date=27 August 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> Извештај на ''„[[The New York Times|Њујорк тајмс]]“'' ги опишал војниците кои се повлекувале како „''исцрпени, валкани и разочарани''“. Западните претставници ги опишале новите акции на бунтовниците како „''прикриена инвазија''“ од страна на Руската Федерација, со тенкови, артилерија и пешадија за кои се вели дека влегле во Украина од руска територија. Портпаролката на американскиот [[Стејт департмент|Стејт департмент,]] Џен Псаки, изјавила дека „''овие упади укажуваат дека веројатно е во тек контраофанзива под водство на Русија''“, а украинскиот претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека „''се случи инвазија на руските сили''“. <ref name="REUuars">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|title=Ukraine accuses Russia of launching invasion|date=28 August 2014|work=Reuters|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306155640/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|archive-date=6 March 2016|location=Kyiv}}</ref> <ref name="Pgov31102">{{Наведена изјава за печат|title=President cancelled his visit to Turkey and urgently convenes the NSDC meeting|date=28 August 2014|url=http://president.gov.ua/en/news/31102.html|access-date=28 August 2014}}</ref> Во изјавата на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина подоцна се вели дека Новоазовск бил заземен од „руски трупи“, и покрај претходните негирања од страна на украинската влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28967526|title='Russian troops deployed' in Ukraine – Poroshenko|date=28 August 2014|work=BBC News|access-date=28 August 2014}}</ref> Според Советот за национална безбедност, украинските трупи се повлекле од Новоазовск за да спасат животи и наместо тоа подготвувале одбрана во [[Мариупол]]. Во меѓувреме, борбите продолжиле во и околу градот Донецк. Гранати паднале врз [[Калинински Регион (Донечка Област)|Калининскиот Регион]] Донецк, а бригадата Донбас продолжила да се бори против бунтовниците кои ги држеле во опсада во Иловајск со денови. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 27 August 2014|date=28 August 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123030|access-date=28 August 2014}}</ref> Командантот на НАТО, бригаден генерал Нико Так, на 28 август изјавил дека „доста повеќе“ од 1.000 руски војници дејствуваат во зоната на војната во Донбас. <ref name="NY28Aug2014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/29/world/europe/ukraine-russia-nato-photos.html|title=Over 1,000 Russian Soldiers Join Fight, NATO Says|last=MacFarquhar|first=Neil|date=28 August 2014|work=The New York Times|access-date=28 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Среде она што ''„Њујорк тајмс“'' го опишал како „хаос“ во зоната на воениот судир, бунтовниците го вратиле [[Саур-Могила]]. И покрај овие напредувања на проруските сили, Националната гарда на Украина привремено го вратила градот Комсомолское во Старобешевскиот Регион во Донечката Област на 29 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-national-guard-now-controlling-komsomolske-in-donetsk-region-362529.html|title=Ukraine National Guard now controlling Komsomolske in Donetsk region|date=29 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 August 2014}}</ref> Сепак, два дена подоцна, украинските сили се повлекле од градот, а Комсомолское повторно бил преземен од силите на ДНР. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.digitaljournal.com/news/world/as-ukrainian-troops-retreat-separatists-celebrate-new-offensive/article/400465|title=As Ukrainian troops retreat, separatists celebrate new offensive|date=31 August 2014|work=Digital Journal|access-date=2 September 2014}}</ref> На други места, украинските сили се повлекле од [[Новосвитливка (Луганска Област)|Новосвитливка]] откако биле нападнати од, како што кажале, „руски тенкови“. Тие изјавиле дека секоја куќа во селото била уништена. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28993873|title=EU 'must act on Russia aggression'|date=30 August 2014|work=BBC News|access-date=30 August 2014}}</ref> Заробениот баталјон Донбас се повлекол од [[Иловајск]] на 30 август откако преговарал за договор со проруските сили. Според некои од војниците кои се повлекле од Иловајск, силите на ДНР го прекршиле договорот и пукале врз нив додека тие се повлекле под бели знамиња, убивајќи дури неколку десетици војници. <ref>{{Наведени вести|url=http://bigstory.ap.org/article/pro-russia-rebels-confident-after-making-gains|title=PRO-RUSSIA REBELS CONFIDENT AFTER MAKING GAINS|date=30 August 2014|access-date=30 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902000911/http://bigstory.ap.org/article/pro-russia-rebels-confident-after-making-gains|archive-date=2 September 2014|agency=Associated Press}}</ref> [[Податотека:Arseniy_Yatsenyuk_awarding_wounded_volunteers.jpg|мини|Украинскиот премиер [[Арсениј Јацењук]] ги доделува волонтерите од баталјонот Донбас, 1 септември 2014 година]] Украински патролен брод во [[Азовско Море|Азовското Море]] бил погоден од артилериски оган од брегот на 31 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-boat-idUSKBN0GV0NA20140831|title=Rescue under way after separatists claim first attack on Ukrainian ship|last=Polityuk|first=Pavel|date=31 August 2014|work=Reuters|access-date=1 September 2014|last2=Vasovic|first2=Aleksandar}}</ref> Осум морнари биле спасени од бродот што тонел, додека двајца членови на екипажот се водат како исчезнати. Поранешниот командант на бунтовниците [[Игор Гиркин]] изјавил дека бунтовниците „''му го нанеле на непријателот првиот поморски пораз''“. Владините сили се повлекле од [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]] на 1 септември, и покрај тоа што го држеле аеродромот од напади на бунтовниците со недели претходно. <ref name="BBC1SEPT">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29009516|title=Troops abandon Luhansk airport after clashes|date=1 September 2014|work=BBC News|access-date=1 September 2014}}</ref> Аеродромот станал сведок на жестоки борби ноќта пред повлекувањето, а украинските власти изјавиле дека нивните сили на аеродромот биле нападнати од колона руски тенкови. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11067351/Ukraine-battles-Russian-tank-column-near-Luhansk-ahead-of-Minsk-peace-talks.html|title=Ukraine withdraws from Luhansk airport after 'Russian tank column' attack|last=Amos|first=Howard|date=1 September 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=16 October 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11067351/Ukraine-battles-Russian-tank-column-near-Luhansk-ahead-of-Minsk-peace-talks.html|archive-date=11 January 2022|last2=McElroy|first2=Damien|location=London}}</ref> Судирите продолжиле и на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]]. [[Податотека:Victims_of_War_in_Ukraine_-_Kyiv_Hospital_-_Exhibition_by_Still_Miracle_Photography_02.jpg|мини|Жртви на војната во Украина - Киевска болница - Изложба од ''Still Miracle Photography 02'']] Набљудувачите на ОБСЕ забележале жестоки борби во близина на селата Широкине и Безимене на 4 септември. <ref name="OSCE4SEPT">{{Наведена изјава за печат|access-date=5 September 2014}}</ref> Соодветно, овие села се 24 односно 34 километри источно од Мариупол. Украинските власти во Мариупол изјавиле дека ситуацијата таму „''се влошува од час во час''“ и дека постои непосредна опасност од напад врз градот. Силите на ДНР се приближиле на 5 километри од градот на 4 септември, но нивното напредување било одбиено од контранапад во текот на ноќта, започнат од вооружените сили и [[Азов (бригада)|баталјонот Азов]]. <ref name="GUA2424255">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/05/ukraine-heavy-shelling-hours-before-ceasefire-russia|title=Heavy shelling in Ukrainian port of Mariupol hours before agreed ceasefire|date=5 September 2014|work=The Guardian|access-date=5 September 2014}}</ref> Тие биле потиснати назад околу 20 километри источно од градот. Постојано гранатирање се слушало на периферијата на Мариупол. === Прекин на огнот од септември 2014 година === [[Податотека:Yurkevych-Andriy-pohoron-5452.jpg|мини|Погребна служба за украински војник, 11 септември 2014 година]] По неколкудневни мировни преговори во [[Минск]] под покровителство на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ), Украина, Русија, ДНР и ЛНР [[Мински договори|се согласиле за прекин на огнот]] на 5 септември. <ref name="BBC2908">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29082574|title=Ukraine and pro-Russia rebels sign ceasefire deal|date=5 September 2014|work=BBC News|access-date=5 September 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека ќе го почитуваат прекинот на огнот и ќе ѝ помогнат на украинската влада во неговото спроведување. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=5 September 2014}}</ref> Според ''[[The New York Times|„Њујорк тајмс“]]'', договорот бил „''скоро дословна''“ реплика на неуспешниот јунски „мировен план од 15 точки“ на украинскиот претседател [[Петро Порошенко]]. <ref name="NYT23425">{{Наведување|last=MacFarquhar|first=Neil|title=Ukraine Deal Imposes Truce Putin Devised|date=5 September 2014|url=https://www.nytimes.com/2014/09/06/world/europe/ukraine-cease-fire.html|journal=The New York Times|access-date=6 September 2014}}</ref> Било договорено дека ќе има размена на сите затвореници од двете страни и дека тешкото вооружување треба да се отстрани од борбената линија. <ref name="WP7SEPT2014">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/ukraines-cease-fire-in-jeopardy-as-new-fighting-reported/2014/09/07/cad0ca80-3689-11e4-8601-97ba88884ffd_story.html|title=Ukraine's cease-fire in jeopardy as new fighting reported|date=7 September 2014|work=The Washington Post|access-date=7 September 2014}}</ref> Хуманитарните коридори требало да се одржуваат за да можат цивилите да ги напуштат погодените области. Претседателот Порошенко изјавил дека на Донечката и Луганската Област ќе им биде доделен „''специјален статус''“ и дека употребата на [[Руски јазик|рускиот јазик]] во овие области ќе биде заштитена со закон. Русија започнала посилна операција за обука и опремување за зацврстување на сепаратистичките сили.  Лидерите на ДНР и ЛНР изјавиле дека ја задржуваат својата желба за целосна независност од Украина, и покрај овие отстапки. Рускиот претседател [[Владимир Путин]] и украинскиот претседател Порошенко разговарале за прекинот на огнот на 6 септември. <ref>{{Наведување|last=Keane|first=Fergal|title=Ukraine ceasefire: Silence on the streets of Mariupol|date=6 September 2014|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-29095968|journal=BBC News|access-date=6 September 2014}}</ref> Двете страни изјавиле дека се задоволни од прекинот на огнот и дека тој генерално се почитува. [[Податотека:Luhansk_International_Airport,_September_4,_2014.jpg|мини|Уништен терминал на аеродромот во Луганск, 4 септември 2014 година]] Примирјето било прекршено повеќе пати во ноќта помеѓу 6 и 7 септември, како и во текот на денот на 7 септември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/07/ukraine-rebels-ceasefire-broken-shelling|title=Ukraine and separatists blame each other after ceasefire broken|date=7 September 2014|work=The Guardian|access-date=7 September 2014}}</ref> <ref name="BBC7SEPT2014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29098808|title=Ukraine truce shaken by new shelling|date=7 September 2014|work=BBC News|access-date=7 September 2014}}</ref> Овие прекршувања резултирале со смрт на четворица украински војници, додека 29 биле повредени. Било пријавено силно гранатирање од страна на бунтовниците на источната периферија на Мариупол, а набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека украинската влада испукала ракети од меѓународниот аеродром во Донецк. [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]] изјавил дека овие прекршувања на договорот нема да предизвикаат пропаѓање на примирјето. Украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил на 10 септември дека „''70% од руските трупи се вратени преку границата''“, а исто така додал дека оваа акција му дала „''надеж дека [[Мински договори|мировните преговори]] имаат добри перспективи''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/10/ukraine-russia-troops-border-east-poroshenko|title=Ukraine says most Russian troops have moved back across border|date=10 September 2014|work=The Guardian|access-date=11 September 2014}}</ref> Сепак, прекршувањата на прекинот на огнот продолжиле. Во согласност со Минскиот протокол, набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека забележале [[размена на затвореници]] во близина на Авдиевка во 03:40 часот на 12 септември. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 12 September 2014: Simultaneous Release of Hostages/Prisoners|date=12 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123509|access-date=12 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-sanctions-could-be-rolled-back-if-russia-withdraws-u-s-says-1.2764118|title=Ukraine sanctions could be rolled back if Russia withdraws, U.S. says|date=12 September 2014|access-date=12 September 2014|publisher=CBC News}}</ref> Украинските сили ослободиле 31 бунтовник од ДНР, додека силите на ДНР ослободиле 37 украински војници. Набљудувачите на ОБСЕ документирале кршења на Минскиот протокол во бројни области на Донечката област од 13 до 15 септември. <ref name="OSCE15SEPT">{{Наведена изјава за печат|title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 15 September 2014: Monitoring to the east of Donetsk, SMM patrol vehicles hit by fire|date=15 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123587|access-date=15 September 2014}}</ref> Овие области ги вклучувале Макиевка, Телманове, Дебалцеве, Петровске, во близина на [[Мариупол]], Јасинувата и Меѓународниот аеродром Донецк, сите каде што се воделе интензивни борби. Две од оклопните возила во кои патувале набљудувачите биле погодени од шрапнели, при што едно од возилата станало нефункционално и ги принудило набљудувачите да се повлечат. Според набљудувачите, движењето на трупите и опремата го вршеле и ДНР и украинските сили. Тие исто така изјавиле дека имало „''проблеми со командата и контролата''“ меѓу двете страни во судирот. Набљудувачите го посетиле меѓународниот аеродром во Луганск на 20 септември. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 21 September 2014|date=22 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123921|access-date=23 September 2014}}</ref> Тие изјавиле дека аеродромот е „целосно уништен“ и целосно неупотреблив. Украинскиот претседател Петро Порошенко на 21 септември изјавил дека вооружените сили на Украина изгубиле помеѓу 60% и 65% од вкупната активна опрема во текот на војната. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.unn.com.ua/ru/news/1387749-na-peredoviy-bulo-znischeno-60-65-viyskovoyi-tekhniki-v-chastinakh-p-poroshenko|date=21 September 2014|work=Ukrainian National News|access-date=21 September 2014|language=ru|script-title=ru:На передовой уничтожили 60–65% военной техники в частях – П.Порошенко}}</ref> [[Податотека:2014._Кузнечный_фестиваль_в_Донецке_370.jpg|мини|Полицајци од ДНР во Донецк, 20 септември 2014 година]] Членовите на Трилатералната група и ДНР учествувале на видеоконференција на 25 септември 2014 година. <ref name="OSCE26SEPT">{{Наведена изјава за печат|title=Press Statement by the Trilateral Contact Group|date=26 September 2014|url=http://www.osce.org/home/124451|access-date=27 September 2014}}</ref> Според соопштението објавено од ОБСЕ денот по конференцијата, сите страни се согласиле дека борбите се „''смириле во последните денови''“ и дека „''ситуацијата по должината на 70%“'' од тампон-зоната е „''мирна''“. Тие исто така изјавиле дека „ќе вложат напори“ за продолжување на прекинот на огнот. Расфрланите прекршувања на прекинот на огнот продолжиле. <ref name="BBC29SEPT">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29415162|title='Seven Ukraine troops die' in deadliest post-truce attack|date=29 September 2014|work=BBC News|access-date=29 September 2014}}</ref> Во најзначајниот инцидент од почетокот на прекинот на огнот, седум украински војници загинале на 29 септември кога тенковска граната го погодила оклопниот транспортер со кој патувале во близина на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]]. Следела престрелка, при што многу војници биле повредени. Во текот на следните неколку дена, [[Втора битка за Донечкиот аеродром|борбите продолжиле]] околу меѓународниот аеродром во Донецк, додека самиот град Донецк бил под силно гранатирање.<ref>{{Cite press release |title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 1 October 2014 |date=2 October 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/124979 |access-date=3 October 2014}}</ref><ref>{{Cite press release |title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 2 October 2014 |date=3 October 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/125107 |access-date=3 October 2014}}</ref> Среде ова обновено насилство, претседателот на ОБСЕ, Дидие Буркхалтер, издал соопштение во кое „''ги повикувам сите страни веднаш да престанат со борбите''“, а исто така ркол дека ставањето на прекинот на огнот во опасност од колапс би било „неодговорно и жално“.<ref>{{Cite press release |title=Truce too important for stabilization to be carelessly put at risk, Swiss OSCE Chair says after new outbreak of violence |date=2 October 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/cio/125003 |access-date=3 October 2014}}</ref> Според извештајот објавен од [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]] (ОХЦХР) на 8 октомври, прекинот на огнот спроведен со Минскиот протокол станал „''сè понестабилен''“. <ref>{{Cite press release |title=Report on the human rights situation in Ukraine |date=16 September 2014 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHR_sixth_report_on_Ukraine.pdf |access-date=9 October 2014}}</ref>Во соопштението со кое се најавило објавувањето на извештајот се вели дека најмалку 331 лице било убиено од почетокот на прекинот на огнот и дека најжестоките борби се воделе околу меѓународниот аеродром Донецк, Дебалцево и Штастја.<ref>{{Cite press release |title=Protracted conflict in eastern Ukraine continues to take heavy toll on civilians |date=8 October 2014 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=15143&LangID=E |access-date=9 October 2014}}</ref> Во извештајот се вели дека поголемиот дел од цивилните смртни случаи биле предизвикани и од бунтовничко и од украинско гранатирање.<ref>{{Cite news |last=Cumming-Bruce |first=Nick |date=8 October 2014 |title=331 Have Died Since Ukraine Signed Truce, U.N. Reports |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/10/09/world/europe/at-least-331-have-been-killed-in-ukraine-since-start-of-cease-fire-un-reports.html |access-date=9 October 2014}}</ref> Неколку стотици војници на Националната гарда протестирале пред зградата на украинската претседателска администрација во Киев на 13 октомври. <ref name="KP14OCT2014">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/politicians-activists-slam-national-guard-protest-as-unpatriotic-367935.html|title=Politicians, activists slam National Guard protest as unpatriotic|date=14 October 2014|work=Kyiv Post|access-date=16 October 2014}}</ref> Тие побарале крај на задолжителната воена обврска и нивна демобилизација. Според ''„Киев пост“'', многу од демонстрантите изјавиле дека се судриле со демонстрантите од [[Евромајдан]] и дека не се наклонети кон тоа движење. === Избори во ноември 2014 и последици === [[Податотека:Donetsk_suburb_after_shelling.jpg|мини|Предградие на Донецк по гранатирањето, 7 ноември 2014 година]] Тешките борби продолжиле низ Донбас во текот на октомври, и покрај прекинот на огнот. Прекршувајќи ја постапката договорена како дел од [[Мински договори|Минскиот протокол]], властите на ДНР и ЛНР одржале парламентарни и извршни избори на 2 ноември. <ref>{{Cite press release |title=So-called elections not in line with Minsk Protocol, says OSCE Chair, calling for enhanced efforts and dialogue to implement all commitments |date=31 October 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/cio/126242 |access-date=1 November 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Kramer |first=Andrew E. |date=2 November 2014 |title=Rebel-Backed Elections to Cement Status Quo in Ukraine |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/11/03/world/europe/rebel-backed-elections-in-eastern-ukraine.html |access-date=3 November 2014}}</ref> Како одговор на изборите, украинскиот претседател Петро Порошенко побарал од парламентот да го поништи „''специјалниот статус''“ кој им бил доделен на областите контролирани од ДНР и ЛНР како дел од Минскиот протокол.<ref>{{Cite news |date=4 November 2014 |title=Poroshenko calls on lawmakers to revoke special status for east, sends more troops to key cities |work=Kyiv Post |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/poroshenko-calls-on-lawmakers-to-revoke-special-status-for-east-sends-more-troops-to-key-cities-370640.html |access-date=6 November 2014}}</ref> Вицепремиерот на ДНР [[Андреј Пургин]] изјавил дека украинските сили започнале „''тотална војна''“ против ДНР и ЛНР на 6 ноември. <ref name="RE6NOV2014">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-military-idUSKBN0IQ1RJ20141106|title=Ukrainian forces deny launching fresh offensive in east|date=6 November 2014|work=Reuters|access-date=6 November 2014}}</ref> Украинските власти негирале каква било офанзива и изјавиле дека ќе се придржуваат до Минскиот протокол. И покрај ова, битките продолжиле низ Донбас, при што загинале многу војници. Истовремено, претставниците на сепаратистите побарале преработка на Минскиот протокол, како резултат на повторливите прекршувања. Повременото гранатирање на Донецк било обновено на 5 ноември. <ref name="BBC9NOV">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29975341|title=Heavy bombardment in rebel-held Donetsk|date=9 November 2014|work=BBC News|access-date=9 November 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ известиле на 8 ноември дека имало големи движења на необележана тешка опрема на територијата што ја држат сепаратистите. <ref name="OSCE8NOV">{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 8 November 2014 |date=8 November 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/126483 |access-date=9 November 2014}}</ref> Овие движења вклучувале оклопни транспортери, камиони, цистерни со бензин и тенкови, кои биле управувани и придружувани од мажи во темнозелени униформи без ознаки. Портпаролите на украинската влада изјавиле дека станува збор за движења на руски трупи, но ова не можело да се потврди независно. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/nov/07/ukraine-russian-military-column-east|title=Ukraine says Russian military column has entered east of country|date=7 November 2014|work=The Guardian|access-date=9 November 2014}}</ref> Во текот на ноќта кон 9 ноември, интензивно гранатирање од позициите на владата и на бунтовниците го потресел Донецк. Претседателот на ОБСЕ, Дидие Буркхалтер, изјавил дека е „''многу загрижен''“ за „''повторното оживување на насилството''“ и ја нагласил важноста од почитување на [[Мински договори|Минскиот протокол]]..<ref>{{Cite press release |title=Concerned about latest SMM reports of activities undermining Minsk commitments, OSCE Chair calls on all sides to preserve and consolidate ceasefire |date=8 November 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/cio/126484 |access-date=9 November 2014}}</ref>Набљудувачите на ОБСЕ забележале повеќе конвои со муниција на територијата под контрола на сепаратистите на 9 ноември. <ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 9 November 2014 |date=9 November 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/126485 |access-date=10 November 2014}}</ref> Меѓу нив биле 17 необележани зелени камиони [[ЗиЛ]] натоварени со муниција кај [[Свердловск (Украина)|Свердловск]] и 17 слични камиони [[КАМАЗ|Камаз]] кои влечеле хаубици кај Зурес. Друг конвој од 43 зелени воени камиони, од кои некои влечеле хаубици и ракетни лансери, бил забележан од набљудувачите на ОБСЕ во Донецк на 11 ноември. <ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 11 November 2014 |date=11 November 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/126556 |access-date=11 November 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Kurakhove,_Donetsk_region.jpg|мини|Оштетена зграда во Курахове, 26 ноември 2014 година]] По извештаите за овие движења на војници и опрема, генералот на НАТО Филип Бридлав изјавил на 12 ноември дека може да потврди дека руските војници и тешка опрема влегле во Украина во текот на претходната недела. Како одговор на тоа, украинското Министерство за одбрана соопштило дека се подготвува за обновена офанзива од страна на проруските сили. Портпаролот на руското Министерство за одбрана, генерал-мајор [[Игор Конашенков]], изјавил дека „''немало и нема докази''“ во поддршка на изјавата на [[НАТО]]. <ref name="BBC12NOV">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30025138|title=Russian troops crossed border, Nato says|date=12 November 2014|work=BBC News|access-date=12 November 2014}}</ref> До 2 декември, најмалку 1.000 луѓе загинале за време на борбите во Донбас, од потпишувањето на Минскиот протокол на почетокот на септември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30290310|title=Ukraine, Russia and the ceasefire that never was|date=2 December 2014|work=BBC News|access-date=2 December 2014}}</ref> Во извештајот на Би-Би-Си се вели дека прекинот на огнот бил „фикција“. Во светлината на овие постојани борби, украинските и сепаратистичките сили се согласиле да ги прекинат сите воени операции за „''Денот на тишината''“ на 9 декември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30384665|title=Shaky ceasefire holds as talks expected|date=9 December 2014|work=BBC News|access-date=9 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/12/10/world/europe/ukrainian-military-and-separatists-observe-silent-day.html|title=Ukrainian Military and Rebels Observe 'Silent Day'|last=Kramer|first=Andrew E.|date=10 December 2014|work=The New York Times|access-date=10 December 2014}}</ref> Украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил дека се надева оти „Денот на тишината“ ќе го поттикне потпишувањето на нов мировен договор. Иако по „Денот на тишината“ не се одржале нови мировни преговори, борбите меѓу украинските и сепаратистичките сили значително се намалиле во текот на декември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-military-idUSKBN0JX11B20141219|title=Rebels say new Ukraine peace talks will not take place on Sunday: IFX|date=19 December 2014|work=Reuters|access-date=20 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/dec/17/ukraine-ceasefire-frontline-counting-cost-war-uneasy-calm|title=Ukraine ceasefire leaves frontline counting cost of war in uneasy calm|date=17 December 2014|work=The Guardian|access-date=20 December 2014}}</ref> Во извештајот на Меѓународната кризна група било наведено дека [[Финансиска криза во Русија (2014)|финансиската криза во Русија]] кон крајот на 2014 година, заедно со американските и европските економски санкции, го одвратила понатамошниот напредок на проруските сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/235-eastern-ukraine-a-dangerous-winter.pdf|title=Eastern Ukraine: A Dangerous Winter|date=18 December 2014|publisher=International Crisis Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220075521/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/235-eastern-ukraine-a-dangerous-winter.pdf|archive-date=20 December 2014|accessdate=20 December 2014}}</ref> Во извештајот, исто така, се изразило загриженост за потенцијалот за „хуманитарна катастрофа“ во Донбас, контролиран од сепаратистите, во текот на студените зимски месеци, велејќи дека сепаратистите не биле во можност „''да обезбедат основни услуги за населението''“. [[Податотека:Ruins_of_Donetsk_International_airport_(16).jpg|мини|Урнатини на меѓународниот аеродром во Донецк, декември 2014 година. Контролната кула оттогаш е целосно уништена.]] Во согласност со [[Мински договори|Минскиот протокол]], во текот на неделата од 21 до 27 декември се одржале повеќе размени на затвореници. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30606486|title=Ukraine and rebels trade prisoners in Donetsk|date=26 December 2014|work=BBC News|access-date=29 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-prisoners-idUSKBN0K40IZ20141226|title=Kiev, rebels exchange POWs; trains, buses to Crimea suspended|date=26 December 2014|work=Reuters|access-date=29 December 2014}}</ref> Во текот на таа недела во [[Минск]] се одржале повеќе разговори организирани од ОБСЕ, но тие не донеле никаков резултат. На прес-конференција на 29 декември, украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил дека Минскиот протокол стапува на сила „''точка по точка''“, а исто така изјавил дека се постигнува „''напредок''“. <ref name="KP29DEC">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/poroshenko-despite-minsk-agreements-martial-law-is-still-an-option-376395.html|title=Poroshenko: Despite Minsk agreements, martial law is still an option|date=29 December 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 December 2014}}</ref> Од потпишувањето на Протоколот, над 1.500 лица држени од сепаратистите биле ослободени како дел од размената на затвореници. Додека украинските сили губеле околу 100 луѓе дневно пред Протоколот, само околу 200 биле убиени во четирите месеци од неговото потпишување. Порошенко, исто така, изјавил дека верува оти воениот судир ќе заврши единствено доколку руските трупи го напуштат Донбас. === Ескалација во јануари 2015 година === Набљудувачите на ОБСЕ известиле за „зголемување на тензиите“ по Нова Година.<ref>{{Cite press release |title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM) based on information received as of 18:00 (Kyiv time) |date=5 January 2015 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/133421 |access-date=6 January 2015}}</ref> Биле регистрирани бројни прекршувања на прекинот на огнот, а повеќето се случиле во близина на Донечкиот меѓународен аеродром. Внатрешни борби меѓу бунтовничките групи избувнале во Луганската Област. <ref name="NYT5JAN2015">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/01/06/world/europe/francois-hollande-says-destabilizing-sanctions-on-russia-must-stop-now.html|title=French Leader Urges End to Sanctions Against Russia Over Ukraine|last=Kramer|first=Andrew E.|date=5 January 2015|work=The New York Times|access-date=6 January 2015}}</ref> Во еден инцидент, милитантите на ЛПР изјавиле дека го убиле [[Александар Беднов]], водачот на прорускиот „Батлјон Бетмен“, на 2 јануари 2015 година. Претставници на ЛПР изјавиле дека Беднов водел „нелегален затвор“ и дека се занимавал со мачење на затвореници. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/abuse-torture-revealed-at-self-proclaimed-luhansk-peoples-republic-illegal-prison-376631.html|title=Abuse, torture revealed at separatists' prison in Luhansk|date=3 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=6 January 2015}}</ref> Во друг инцидент, водачот на милитантната група Донски Козаци со седиште во Антрацит, Николај Козицин, изјавил дека територијата контролирана од неговата група, станала дел од „Руското Царство“ и дека рускиот претседател [[Владимир Путин]] е нејзин „цар“. <ref name="NYT5JAN2015" /> Меѓуградски автобус запрен на владин контролен пункт во Бугас бил[[Напад на автобус во Волноваха|погоден]] од ракета „Град“ на 13 јануари, при што загинале 12 цивили.<ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine, 14 January 2015: 12 civilians killed and 17 wounded when a rocket exploded close to a civilian bus near Volnovakha |date=14 January 2015 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/134636 |access-date=15 January 2015}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2015 |title=Shell hits bus 'killing 10' in Buhas |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30798426 |access-date=13 January 2015}}</ref> Украинскиот претседател Петро Порошенко прогласил ден на национална жалост. <ref>{{Наведени вести|url=http://uatoday.tv/politics/osce-confirms-grad-strike-on-east-ukraine-bus-and-says-insurgents-will-be-included-in-investigation-402988.html|title=OSCE confirms Grad strike on east Ukraine bus and says insurgents will be included in investigation|date=15 January 2015|work=Ukraine Today|access-date=15 January 2015}}</ref> Бугас се наоѓа на 35 километри југозападно од градот Донецк. [[Податотека:2014-12-25._Открытие_новогодней_ёлки_в_Донецке_13.JPG|мини|Командант на [[Баталјон „Спарта“|баталјонот на ДПР Спарта]] [[Арсениј Павлов]], Донецк, 25 декември 2014 година]] Новата терминална зграда на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]], која била место на борби меѓу украинските и сепаратистичките трупи од мај 2014 година, била заземена од силите на ДНР на 15 јануари. <ref name="15JANGUARD">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/jan/15/russian-backed-separatists-seize-donetsk-airport-ukraine|title=Russia-backed separatists seize Donetsk airport in Ukraine|date=15 January 2015|work=The Guardian|access-date=15 January 2015}}</ref> Во деновите пред заземањето, аеродромот бил силно бомбардиран од сепаратистички ракетен оган. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/01/14/world/europe/10-civilians-are-killed-in-ukraine-as-cease-fire-grows-more-fragile.html|title=10 Are Killed in Ukraine as Diplomacy Hits a Wall|last=Roth|first=Andrew|date=13 January 2015|work=The New York Times|access-date=15 January 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/aponline/2015/01/14/world/europe/ap-eu-ukraine-aid-crunch.html|title=Lack of Aid Deepens Suffering in Conflict-Hit East Ukraine|date=14 January 2015|work=The New York Times|access-date=15 January 2015|agency=Associated Press}}</ref> Лидерот на ДНР, [[Александар Захарченко]], изјавил дека заземањето на аеродромот е првиот чекор кон враќање на територијата изгубена од украинските сили во средината на 2014 година. Тој изјавил: „''Нека нашите сонародници го чујат ова: Ние нема само да се откажеме од нашата земја. Или ќе ја вратиме мирно, или на овој начин''“, осврнувајќи се на заземањето на аеродромот. Таквата офанзива од страна на сепаратистичките сили би сигнализирала целосно распаѓање на често игнорираниот [[Мински договори|Мински протокол]], со кој се воспоставила тампон линија помеѓу териториите контролирани од Украина и териториите контролирани од сепаратистите. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-klimkin-idINKBN0KT1VD20150120|title=Ukraine accuses separatists of abusing Minsk deal with land grab|date=21 January 2015|work=Reuters|access-date=22 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151216111547/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-klimkin-idINKBN0KT1VD20150120|archive-date=16 December 2015}}</ref> Украинските сили изјавиле дека „''немало наредба за повлекување''“ од аеродромот, а претседателот на парламентот на ДНР, [[Андреј Пургин]], изјавил дека иако силите на ДНР ја презеле контролата врз терминалните згради, борбите биле во тек бидејќи „''Украинците имаат многу места за криење''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ukraine-crisis-residents-flee-savagery-of-the-battle-for-donetsks-airport-9981531.html|title=Residents flee savagery of the battle for Donetsk's airport|last=Carroll|first=Oliver|date=15 January 2015|work=The Independent|access-date=15 January 2015|location=London}}</ref> Истовремено, новата рунда разговори во Минск, закажана за 16 јануари од страна на Трилатералната контакт група за Украина, била откажана откако лидерите на ДНР и ЛНР, Александар Захарченко и Игор Плотницки, одбиле да присуствуваат. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/244837.html|title=No Contact Group meeting without Zakharchenko, Plotnytsky – Kuchma|date=15 January 2015|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=15 January 2015}}</ref> Владина воена операција спроведена за време на викендот од 17 до 18 јануари резултирала со враќање на поголемиот дел од [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]] од страна на украинските сили. <ref name="REU18JAN">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-military-idUKKBN0KR0DD20150118|title=Ukrainian troops retake most of Donetsk airport from rebels|date=18 January 2015|work=Reuters|access-date=18 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305154720/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-military-idUKKBN0KR0DD20150118|archive-date=5 March 2016}}</ref> Според претставникот на украинскиот [[Совет за национална безбедност и одбрана на Украина|Совет за национална безбедност и одбрана]], Андриј Лисенко, операцијата ги вратила линиите на контрола утврдени со [[Мински договори|Минскиот протокол]] и затоа не претставувала негово кршење. Операцијата предизвикала борбите да се движат кон Донецк, што резултирало со силно гранатирање на станбените области на градот што се граничат со аеродромот. Властите на ДНР изјавиле дека ги запреле владините сили кај мостот Путиливски, кој ги поврзува аеродромот и градот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30878406|title=Ukraine conflict: Battles rage in Donetsk and Luhansk|date=19 January 2015|work=BBC News|access-date=19 January 2015}}</ref> Мостот, кој е стратешки важен, бил уништен за време на борбите. Набљудувачите на ОБСЕ известиле дека гранатирањето предизвикало големи штети во станбените области на Донецк, [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]], [[Кировски Регион (Донечка Област)|Кировски]], [[Петровски Регион (Донечка Област)|Петровски]] и [[Ворошиловски Регион (Донечка Област)|Ворошиловски]]. <ref>{{Cite press release |title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 19 January 2015 |date=20 January 2015 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/135491 |access-date=20 January 2015}}</ref> [[Податотека:Battle_for_Donetsk_airport,_16_January_2015.jpg|мини|250x250пкс|Баталјонот на ДНР Сомалија во новата терминална зграда на аеродромот во Донецк на 16 јануари 2015 година]] Украинскиот претседател Петро Порошенко на 21 јануари изјавил дека Русија распоредила повеќе од 9.000 војници и 500 тенкови, артилериски единици и оклопни транспортери во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30928107|title=Ukraine conflict: US accuses rebels of 'land grab'|date=21 January 2015|work=BBC News|access-date=21 January 2015}}</ref> Во статијата што се појавила во ''„Дејли Телеграф“'' се вели дека распоредувањето изгледало како „''одговор на успехот на Киев''“ во задржувањето на контролата врз Донечкиот меѓународен аеродром. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11361286/Russia-sends-9000-troops-into-Ukraine-says-Petro-Poroshenko.html|title=Russia sends 9,000 troops into Ukraine, says Petro Poroshenko|last=Blair|first=David|date=21 January 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=21 January 2015|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11361286/Russia-sends-9000-troops-into-Ukraine-says-Petro-Poroshenko.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Истиот ден, украинските сили направиле обид да го опколат аеродромот во обид да ги потиснат бунтовниците. <ref name="KP22JAN">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/donetsk-airport-overrun-by-rebels-say-army-volunteers-378037.html|title=Donetsk Airport overrun by rebels, say army volunteers|date=22 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=4 June 2015}}</ref> Додека украинските и силите на ДНР се бореле да се оддалечат од аеродромот, група бунтовници упаднале на првиот и третиот кат од новата терминална зграда. Украинските војници се држеле на вториот кат од зградата сè додека таванот не се срушил, при што загинале неколку војници. Преостанатите украински сили биле или заробени, убиени или биле принудени да се повлечат од аеродромот, дозволувајќи им на силите на ДНР да го освојат. Според еден волонтер, загинале 37 украински војници. <ref name="KP22JAN" /> ''„Дејли телеграф“'' го нарекол украинскиот пораз на аеродромот „''разорен''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11363929/Pro-Russia-separatists-vow-further-advances-into-Ukraine-after-taking-Donetsk-airport.html|title=Pro-Russia separatists vow further advances into Ukraine after taking Donetsk airport|last=Oliphant|first=Roland|date=22 January 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=23 January 2015|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11363929/Pro-Russia-separatists-vow-further-advances-into-Ukraine-after-taking-Donetsk-airport.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> [[Податотека:Ded_Moroz_visits_children_in_Donetsk_bomb_shelter,_6_January_2015_(4).jpg|мини|Цивили од Донецк кои живеат во засолниште од бомби, јануари 2015 година]] По оваа победа, сепаратистичките сили започнале да ги напаѓаат украинските сили по линијата на контрола во Донецката и Луганската Област. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-casualties-idUKKBN0KV0LQ20150122|title=Ukraine's forces hold line against Russian troops, rebels – Poroshenko|date=22 January 2015|work=Reuters|access-date=23 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151217033846/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-casualties-idUKKBN0KV0LQ20150122|archive-date=17 December 2015}}</ref> Особено жестоки борби избувнале по должината на реката Северски Донец, северозападно од градот [[Луганск]]. Сепаратистичките сили зазеле украински контролен пункт кај Кримске, нападнале други контролни пунктови во областа и гранатирале села во близина на [[Штастја]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/fighting-under-way-on-bakhmutka-road-in-luhansk-oblast-378083.html|title=Fighting under way on Bakhmutka road in Luhansk Oblast|date=22 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=23 January 2015}}</ref> Сепаратистичките сили [[Битка за Дебалцево|започнале напад]] врз градот [[Дебалцево]], кој бил под контрола на владата, во североисточната Донечка Област, напаѓајќи го со артилериски оган. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.france24.com/en/20150123-video-ukraine-military-defend-strategic-eastern-town-debaltseve-pro-russia-separatists/|title=The fight to defend Ukraine's strategic Debaltseve|date=23 January 2015|access-date=25 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150124123633/http://www.france24.com/en/20150123-video-ukraine-military-defend-strategic-eastern-town-debaltseve-pro-russia-separatists/|archive-date=24 January 2015|publisher=France 24}}</ref> ДНР започнала [[Напад врз Мариупол (2015)|напад]] врз [[Мариупол]] од Широкине наутро на 24 јануари. Голем број на ракети од типот „Град“ убиле најмалку 30 лица, а ранети биле уште 83. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-casualties-idUSKBN0KX08B20150124|title=Rebels say launched attack on Mariupol as 20 killed in east Ukraine city|date=24 January 2015|work=[[Reuters]]|access-date=24 January 2015}}</ref><ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 24 January 2015: Shelling Incident on Olimpiiska Street in Mariupol |date=24 January 2015 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/136061 |access-date=24 January 2015}}</ref> Жестоките борби продолжиле во Дебалцево во текот на следната недела, што резултирало со многу цивилни и борбени жртви. <ref>{{Наведени вести|url=http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2015-01-31-EU--Ukraine/id-21c944f206034ca882fc9af9090c9ec7|title=Civilians flee east Ukraine town as fighting intensifies|last=Peter Leonard|date=31 January 2015|access-date=31 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202012237/http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2015-01-31-EU--Ukraine/id-21c944f206034ca882fc9af9090c9ec7|archive-date=2 February 2015|agency=Associated Press}}</ref> Францускиот претседател [[Франсоа Оланд]] и германската канцеларка [[Ангела Меркел]] направиле нов мировен план на 7 февруари. Француско-германскиот план, изготвен по разговорите со украинскиот претседател Петро Порошенко и рускиот претседател Владимир Путин, се сметал за оживување на [[Мински договори|Минскиот протокол]]. Претседателот Оланд изјавил дека планот е „''последна шанса''“ за решавање на судирот. <ref name="7FEB2052">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31185027|title=Ukraine crisis: 'Last chance' for peace says Hollande|date=7 February 2015|work=BBC News|access-date=7 February 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-02-07/putin-rejects-attempts-to-contain-russia-after-peace-talks-fail|title=Putin Rejects Attempts to Contain Russia After Peace Talks Fail|last=Doroshev|first=Anton|date=7 February 2015|work=Bloomberg News|access-date=7 February 2015}}</ref> Планот бил изнесен како одговор на американските предлози за испраќање вооружување до украинската влада, нешто што канцеларката Меркел изјавила дека само ќе резултира со влошување на кризата. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/02/08/world/europe/divisions-on-display-over-western-response-to-ukraine-at-security-conference.html|title=Western Nations Split on Arming Kiev|last=Gordon|first=Michael R.|date=7 February 2015|work=The New York Times|access-date=7 February 2015|last2=Smale|first2=Alison|last3=Erlanger|first3=Steven}}</ref> Борбите се влошиле во пресрет на закажаните разговори на 11 февруари за да се разговара за француско-германскиот мировен план. Силите на ДНР го гранатирале градот Краматорск на 10 февруари, каде што последен пат се воделе борби во јули 2014 година. Гранатирањето било насочено кон седиштето на вооружените сили на градот, но исто така била погодена и блиската станбена област. Седум лица биле убиени, а 26 биле ранети. Провладиниот [[Азов (бригада)|баталјон „Азов']] започнал [[Битка за Широкино|офанзива]] за повторно освојување на областите контролирани од сепаратистите на периферијата на Мариупол, со центар во селото Широкино. Командантот на баталјонот [[Андриј Билецки]] изјавил дека неговите сили се движат кон Новоазовск. <ref name="BBC10FEB">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31357588|title=Ukraine conflict: Battles rage ahead of Minsk talks|date=10 February 2015|work=BBC News|access-date=10 February 2015}}</ref> Во октомври 2015 година, член на набљудувачката мисија Максим Удовиченко, делегиран во ОБСЕ од Русија, бил суспендиран поради „лошо однесување“ поврзано со алкохол додека бил во Северодонецк и признал дека всушност е офицер на ГРУ. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/11965191/Russian-OSCE-monitor-in-Ukraine-fired-after-drunkenly-saying-he-was-a-Moscow-spy.html|title=Russian OSCE monitor in Ukraine fired after 'drunkenly saying he was a Moscow spy'|last=Quinn|first=Allison|date=30 October 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=13 May 2020|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/11965191/Russian-OSCE-monitor-in-Ukraine-fired-after-drunkenly-saying-he-was-a-Moscow-spy.html|archive-date=11 January 2022|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> == Статична војна (2015–2022) == === Минск 2: Прекин на огнот и разрешница === [[Податотека:Donbas_(2015–2022).svg|мини|500x500пкс|Карта на областите под контрола на сепаратистите од завршувањето на Битката кај Дебалцево во 2015 година до руската инвазија на Украина во 2022 година]] [[Податотека:OSCE_SMM_monitoring_the_movement_of_heavy_weaponry_in_eastern_Ukraine_(16544235410).jpg|алт=|мини|Повлекување на украинското тешко вооружување, март 2015 година]] Закажаниот самит во [[Минск]] на 11 февруари 2015 година резултирал со потпишување на нов пакет мерки за мир, наречен [[Мински договори|Минск II]], на 12 февруари. <ref name="BBC12FEB">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31435812|title=Ukraine crisis: Leaders agree peace roadmap|date=12 February 2015|work=BBC News|access-date=12 February 2015}}</ref> Планот, сличен по содржина на неуспешниот [[Мински договори|Мински протокол]], повикувал на безусловно примирје, кое требало да започне на 15 февруари, меѓу многу други мерки. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.france24.com/en/20150212-deal-ceasefire-agreed-ukraine-crisis-minsk-putin-hollande/|title=Ukraine's warring parties agree to February 15 ceasefire|date=12 February 2015|publisher=France 24|accessdate=12 February 2015}}</ref> И покрај потпишувањето на Минск II, борбите продолжиле околу Дебалцево. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31519000|title=Ukraine troops retreat from key town of Debaltseve|date=18 February 2015|work=BBC News|access-date=20 February 2015}}</ref> Силите на ДНР изјавиле дека примирјето не се однесува на Дебалцево и ја продолжиле својата офанзива. Украинските сили биле принудени да се повлечат од областа Дебалцево на 18 февруари, оставајќи ги сепаратистичките сили под контрола. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/feb/18/ukrainian-soldiers-share-horrors-of-debaltseve-battle-after-stinging-defeat|title=Ukrainian soldiers share horrors of Debaltseve battle after stinging defeat|date=18 February 2015|work=The Guardian|access-date=20 February 2015}}</ref> Во неделата по падот на Дебалцево во рацете на проруските сили, борбите во зоната на судирот стивнале. <ref name="REU26FEBY">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-idUKKBN0LU1E720150226|title=Ukraine begins artillery withdrawal, recognising truce is holding|date=26 February 2015|work=Reuters|access-date=26 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226201619/http://uk.reuters.com/article/2015/02/26/uk-ukraine-crisis-idUKKBN0LU1E720150226|archive-date=26 February 2015}}</ref> Силите на ДНР и ЛНР почнале да ја повлекуваат артилеријата од фронтовските линии како што било наведено во Минск II на 24 февруари, а Украина го сторила тоа на 26 февруари. Украина објавила дека нема жртви во периодот од 24 до 26 февруари, нешто што не се случило од почетокот на јануари 2015 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=NY0sMKuEXN0|title=Ukraine Heavy Arms Withdrawal: Situation in country's east stabilizes, says military spokesperson|date=26 February 2015|work=Ukraine Today|access-date=26 February 2015}}</ref> Мали престрелки продолжиле во март, но прекинот на огнот во голема мера бил почитуван низ целата борбена зона. Украинските и сепаратистичките сили го повлекле поголемиот дел од тешкото вооружување наведено во Минск II до 10 март. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31806946|title=Poroshenko confirms rebel weapons moved|date=10 March 2015|work=BBC News|access-date=10 March 2015}}</ref> Мали прекршувања на прекинот на огнот продолжиле во текот на март и април, иако тој продолжил да се почитува, а бројот на жртви пријавени од двете страни бил значително намален. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/b073-the-ukraine-crisis-risks-of-renewed-military-conflict-after-minsk-ii.ashx|title=The Ukraine Crisis: Risks of Renewed Military Conflict after Minsk II|date=1 April 2015|work=Crisis Group Europe Briefing N°73|publisher=International Crisis Group|location=Kyiv|format=ASHX file|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403051230/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/b073-the-ukraine-crisis-risks-of-renewed-military-conflict-after-minsk-ii.ashx|archive-date=3 April 2015|accessdate=8 April 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=lOmWjP1HIGQ|title=Ukraine: On the frontline of the supposed ceasefire|date=20 March 2015|work=BBC News|access-date=8 April 2015|location=Pisky, Donetsk Oblast, Ukraine}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.9news.com.au/world/2015/04/09/02/59/ukraine-ceasefire-talks-set-to-resume|title=Ukraine ceasefire talks set to resume|date=9 April 2015|work=9news.co.au|access-date=8 April 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref> Борбите се разгореле на 3 јуни 2015 година, кога бунтовниците од ДНР [[Битка за Маринка (2015)|започнале напад]] врз [[Маринка (Украина)|Маринка]], контролирана од владата. Во битката таму биле употребени артилерија и тенкови, кои биле опишани како најтешки борби од потпишувањето на Минск II. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-32988499|title=Ukraine crisis: Heavy fighting rages near Donetsk, despite truce|date=3 June 2015|access-date=3 June 2015|publisher=BBC}}</ref> На 15 јуни во градот Донецк се одржал антивоен протест. <ref name="UN15JUNE">{{Наведени вести|url=http://www.unian.info/politics/1089525|title=About 500 people attend anti-war protest in centre of Donetsk|date=15 June 2015|access-date=21 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716035134/http://www.unian.info/politics/1089525|archive-date=16 July 2015|agency=Ukrainian Independent Information Agency}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 19:30 (Kyiv time), 15 June 2015|date=16 June 2015|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/164746|access-date=21 July 2015}}</ref> Протестот, прв од ваков вид на територија контролирана од проруските сепаратисти, повикале на прекин на борбите во Донбас. Околу 500 луѓе, кои се собрале пред зградата на собранието, извикувале: „''Стоп на војната!“, „Вратете ни ги нашите куќи, нашите домови се разурнати!“ и „Излезете од тука!“'' Поточно, демонстрантите барале сепаратистите да престанат со ракетни напади од станбени области на периферијата на Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.forbes.com/sites/paulroderickgregory/2015/06/17/residents-of-donbass-tell-separatists-to-leave-a-glimmer-of-hope/|title=Residents of Donbass Tell Separatists To Leave: A Glimmer Of Hope?|date=17 June 2015|work=Forbes|access-date=21 July 2015}}</ref> [[Податотека:A_Russia-backed_rebel_armored_fighting_vehicles_convoy_near_Donetsk,_Eastern_Ukraine,_May_30,_2015.jpg|мини|Оклопни возила на ДНР во близина на Донецк, мај 2015 година]] Иако сите страни во воениот судир прдолжиле да го поддржуваат исполнувањето на мерките наведени во Минск II, помали престрелки продолжиле секојдневно во текот на јуни и јули 2015 година. Украинските трупи трпеле загуби секојдневно, а прекинот на огнот бил означен како „''нефункционален''“ и „''невозможен за спроведување''“. И покрај постојаните борби и гранатирање по контактната линија, не се случиле територијални промени. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2015/07/ukraines-forgotten-ceasefire-150713075152583.html|title=Ukraine's forgotten ceasefire|date=14 July 2015|access-date=26 July 2015|publisher=Al Jazeera}}</ref> Оваа состојба на застој довела до тоа војната да биде означена како „замрзнат судир“. <ref name="REU21JULY2015">{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/newswires/3041823-ceasefire-brings-limited-respite-for-east-ukrainians/|title=Ceasefire brings limited respite for east Ukrainians|last=Tsvetkova|first=Maria|date=21 July 2015|work=Euronews|access-date=26 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725132924/http://www.euronews.com/newswires/3041823-ceasefire-brings-limited-respite-for-east-ukrainians/|archive-date=25 July 2015|agency=Reuters}}</ref> По месеци прекршување на прекинот на огнот, [[Кабинет на Министрите на Украина|украинската влада]], [[Донечка Народна Република|ДНР]] и [[Луганска Народна Република|ЛНР]] заеднички се согласиле да ги прекинат сите борби, почнувајќи од 1 септември 2015 година. Овој договор се совпаднал со почетокот на учебната година во Украина и имало за цел да овозможи уште еден обид за спроведување на точките од [[Мински договори|Минск II]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.dw.com/en/ukraine-and-rebels-to-implement-minsk-deal-by-september-1/a-18676610|title=Ukraine and rebels to implement Minsk deal by September 1|date=27 August 2015|access-date=12 September 2015|publisher=Deutsche Welle}}</ref> До 12 септември, германскиот министер за надворешни работи[[Франк-Валтер Штајнмаер|, Франк-Валтер Штајнмаер,]] изјавил дека прекинот на огнот се почитува и дека страните во судирот се „многу блиску“ до постигнување договор за повлекување на тешкото вооружување од линијата, како што е наведено во Минск II. Во областа околу Мариупол, вклучувајќи го и Широкино, немало борби. Според украинскиот министер за одбрана [[Степан Полторак]], насилството во Донбас го достигнало најниското ниво од почетокот на војната. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34236464|title=Ukraine ceasefire talks 'make significant progress'|date=13 September 2015|access-date=12 September 2015|publisher=BBC}}</ref> Иако прекинот на огнот продолжило да се почитува до ноември, не било договорено конечно решение за судирот. ''„Њујорк тајмс“'' го опишал овој резултат како дел од „заеднички лак на [[Список на постсоветски воени судири|постсоветски воен судир]], видлив во грузиските енклави [[Јужна Осетија]] и [[Абхазија]], [[Нагорно-Карабах]] во Азербејџан и во [[Приднестровие]]“, и напишал дека областите контролирани од сепаратистите станале „''замрзната зона''“, каде што луѓето „''живеат во урнатини, среде уништена идеологија, во урнатините на старата империја''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/11/11/world/europe/ukraine-frozen-zone-virtual-reality.html|title=A Bleak Future in Eastern Ukraine's Frozen Zone|last=Kramer|first=Andrew E.|date=10 November 2015|work=The New York Times|access-date=12 November 2015|location=Donetsk}}</ref> Оваа состојба продолжила и во 2016 година, со извештај од 15 април на Би-Би-Си во кој sudirot е наречен „заборавената војна на Европа“. <ref name="BBC15APR16">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-35990401|title=Ukraine conflict: Daily reality of east's 'frozen war'|last=Burridge|first=Tom|date=15 April 2016|access-date=15 April 2016|publisher=BBC|location=Ukraine}}</ref> Мали избувнувања на борби продолжиле, иако не се случиле поголеми територијални промени. Ново примирје стапило на сила на 1 септември 2016 година, опишано во тоа време од дописникот на Би-Би-Си Том Бариџ како „''прв пат кога имало вистински прекин на борбите во последните 11 месеци''“, а во 2018 година од ТАСС било опишано како најуспешно примирје во текот на судирот, поради тоа што траело шест недели. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-37243434|title=Ukraine crisis: New ceasefire 'holding with eastern rebels'|date=1 September 2016|access-date=9 September 2016|publisher=BBC}}</ref> <ref name="tass.com/world/1027270">{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/1027270|title=Four DPR servicemen killed in shellings by Ukrainian troops in past week|date=23 October 2018|access-date=28 October 2018|agency=[[Information Telegraph Agency of Russia]]}}</ref> За неколку дена, двете страни се обвиниле меѓусебно за кршење на примирјето, иако изјавиле и дека примирјето било широко почитувано. <ref>{{Наведени вести|url=http://news.xinhuanet.com/english/2016-09/06/c_135664492.htm|title=Fresh combat casualties reported in eastern Ukraine despite ceasefire|date=6 September 2016|access-date=9 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906162127/http://news.xinhuanet.com/english/2016-09/06/c_135664492.htm|archive-date=6 September 2016|agency=[[Xinhua News Agency]]}}</ref> Сепак, на 6 септември (2016), украинските власти јавиле за смртта на уште еден војник. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/369025.html|title=One Ukrainian serviceman killed in Donbas in past 24 hours|date=9 September 2016|access-date=9 September 2016|agency=[[Interfax-Ukraine]]}}</ref> На 24 декември 2016 година, стапило на сила десеттото неопределено примирје од почетокот на судирот; според Специјалната мониторинг мисија на ОБСЕ во Украина, украинската влада и сепаратистите, примирјето не било почитувано. 2016 година била првата целосна календарска година од воениот судир во која Украина не изгубила никакви територии од проруските сили. <ref name="HrWD169117">[http://en.hromadske.ua/articles/show/2016_for_Donbas The Best of the Worst: What 2016 Was Like for Donbas] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170321075130/http://en.hromadske.ua/articles/show/2016_for_Donbas}}, [[Hromadske TV|Hromadske International]] (9 January 2017)</ref> Покрај тоа, и украинските вооружени сили (211 борбени загуби и 256 неборбени загуби) и локалното население (13 во областите контролирани од украинската влада) претрпеле значително помалку жртви отколку во 2015 година. === Јануари 2017 година, борби и неуспешни прекини на огнот === [[Податотека:Передові_позиції_в_населеному_пункті_Піски.jpg|десно|мини|Поглед од пункт за поддршка на украинските вооружени сили во близина на [[Пески (Донечка Област)|Писки]], јануари 2017 година]] На 29 јануари 2017 година, започнал уште еден избув на [[Битка за Авдеивка (2017)|жестоки борби]], центрирани во градот [[Авдеивка]], кој бил под контрола на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/avdiyivka-becomes-center-major-escalation-russias-war-least-10-killed.html|title=Fighting Flares in Avdiyivka: Epicenter of major escalation in Russia's war|last=Miller|first=Christopher|date=2 February 2017|work=Kyiv Post|access-date=4 February 2017}}</ref> Во 2017 година, во просек, на секои три дена умирал по еден украински војник, со околу 40.000 сепаратисти и 6.000 руски војници во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/kyiv-says-6000-russian-soldiers-40000-separatists-donbas.html|title=Kyiv says there are about 6,000 Russian soldiers, 40,000 separatists in Donbas|date=11 September 2017|work=Kyiv Post|access-date=16 November 2017}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-creeping-offensive-escalation-fighting/28268104.html|title=Anxious Ukraine Risks Escalation In 'Creeping Offensive'|last=Miller|first=Christopher|date=30 January 2017|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=27 April 2018}}</ref> На 18 февруари 2017 година, рускиот претседател [[Владимир Путин]] потпиша декрет со кој руските власти ќе ги признаат личните документи и документите за регистрација на возила издадени од ДНР и ЛНР. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/vladimir-putin-donald-trump-ukraine-war-crimea-rebels-separatists-executive-order-documents-donetsk-a7587666.html|title=Vladimir Putin issues executive order recognising separatist 'authorities' in Ukraine|last=Dearden|first=Lizzie|date=18 February 2017|work=The Independent|access-date=24 December 2017}}</ref> Претседателскиот декрет се однесувашлна „постојани жители на одредени области на украинските области Донецк и Луганск“, без никакво споменување на самопрогласените Народни Републики. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kremlin.ru/events/president/news/53895|title=Указ о признании документов, выданных гражданам Украины и лицам без гражданства, проживающим на территориях отдельных районов Донецкой и Луганской областей Украины|date=18 February 2017|work=Президент России}}</ref> Украинските власти го осудијледекретот како директно спротивен на договорот Минск II и дека тој „''легално ги признава квази-државните терористички групи кои ја покриваат руската окупација на дел од Донбас'' “. Генералниот секретар на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ) [[Ламберто Заниер]] изјавил на 19 февруари дека декретот „''покажува... признавање на оние кои ги издаваат документите''“ и дека тоа ќе го отежни одржувањето на прекинот на огнот. [[Податотека:Ukrainian_army_trench_in_Donbass.jpg|мини|Украински војник во ров. На фронтот биле изградени обемни рововски мрежи, а судирот се претворил во [[Рововско војување|рововска војна]].]] Рускиот министер за надворешни работи [[Сергеј Лавров]], по состанокот со неговите украински, германски и француски колеги во Минхен на 18 февруари, изјавил дека било договорено прекин на огнот меѓу Украина и сепаратистите, кое стапило на сила од 20 февруари 2017 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-lavrov/russias-lavrov-says-feb-20-ceasefire-in-ukraine-has-been-agreed-idUSKBN15X0LO|title=Russia's Lavrov says Feb. 20 ceasefire in Ukraine has been agreed|date=18 February 2017|work=Reuters}}</ref> Но, според портпаролот на украинските вооружени сили, на 20 февруари 2017 година, нападите на сепаратистите продолжиле, иако тој изјавил дека имало „''значително намалување на воената активност''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-39023753|title=East Ukraine ceasefire due to take effect|last=Burridge|first=Tom|date=20 February 2017|work=[[BBC News]]|access-date=29 December 2017}}</ref> На 21 февруари, генералниот секретар на ОБСЕ, Заниер, изјавил дека сè уште има значителен број прекршувања на прекинот на огнот и „''нема докази за повлекување на оружјето''“. Според двете страни во судирот, четвртиот обид за примирје во 2017 година пропаднал во рок од неколку часа на 24 јуни 2017 година. „''Прекинот на огнот за враќање во училиште''“ што требало да започне на 25 август 2017 година, исто така, веднаш пропаднал кога, на истиот тој ден, двете страни тврделе дека другата страна го прекршила. Понатамошното „Божиќно примирје“ кое требало да се почитува почнувајќи од 00:00 часот ([[источноевропско време]]) на 23 декември 2017 година било веднаш прекршено од силите на ДНР и ЛНР според украинските вооружени сили (пријавувајќи девет прекршувања, вклучувајќи ја и смртта на украински војник убиен од непријателски снајперист и тврдејќи дека Украинците не возвратиле со оган <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315889-ukraines-defense-ministry-updates-on-number-of-attacks-on-ukrainian-troops-on-dec-23.html|title=Ukraine's Defense Ministry updates on number of attacks on Ukrainian troops on Dec 23|date=24 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315729-ukrainian-soldier-killed-by-enemy-sniper-in-donbas-on-first-day-of-christmas-truce.html|title=Ukrainian soldier killed by enemy sniper in Donbas on first day of 'Christmas truce'|date=24 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref>). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315389-russian-occupation-troops-violate-christmas-ceasefire-ato-hq.html|title=Russian occupation troops violate 'Christmas ceasefire' – ATO HQ|date=23 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref> <ref name="TASS982709">{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/982699|title=Donetsk republic reports violations of truce by Ukrainian army hours after its declaration|date=23 December 2017|work=[[TASS news agency]]|access-date=24 December 2017}}</ref> Од друга страна, ДНР изјавила дека украинските вооружени сили го прекршиле примирјето, додека новинската агенција ЛНР ''Луганскинформцентар'' го изјавила истото, но исто така дека „''прекинот на огнот генерално се почитува''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/982709|title=Ukrainian units abiding by ceasefire at Lugansk section of frontline|date=23 December 2017|work=[[TASS news agency]]|access-date=24 December 2017}}</ref> На 27 декември 2017 година, како дел од договорот од Минск, била спроведена размена на затвореници, при што 73 украински војници биле разменети за над 200 сепаратисти. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2017/12/27/world/europe/ukraine-prisoner-exchange.html|title=Ukraine Fighting Pauses, Briefly, for Big Prisoner Exchange|last=Higgins|first=Andrew|date=27 December 2017|work=The New York Times|access-date=9 August 2019}}</ref> На 18 јануари 2018 година, украинскиот парламент усвоил закон за враќање на контролата врз областите што ги држат сепаратистите. Законот бил усвоен со поддршка од 280 пратеници во Врховната рада со 450 места <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukrainian-parliament-passes-donbas-reintegration-bill/28982677.html|title=Ukraine Passes Bill To Restore Control Over Separatist-Held Areas|date=19 January 2018|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=19 January 2018}}</ref> (поради војната во Донбас и руската анексија на [[Крим (полуостров)|Крим]] во 2014 година, само 423 од 450 места во парламентот биле избрани на претходните избори <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27518989|title=Ukraine elections: Runners and risks|date=22 May 2014|work=[[BBC News]]|access-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527092109/http://www.bbc.com/news/world-europe-27518989|archive-date=27 May 2014}}</ref>). Руската влада го осудила законот, нарекувајќи го „''подготовки за нова војна''“, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/politics/2353903-mfa-russia-hysterical-about-ukraines-new-donbas-de-occupation-law-says-kyiv-preparing-for-new-war.html|title=Russia hysterical about Ukraine's Donbas law, says Kyiv "preparing for new war"|access-date=19 January 2018|language=en}}</ref> и ја обвинил украинската влада за кршење на [[Мински договори|договорот од Минск]]. Законот за реинтеграција на Донбас ги означил републиките Донецк и Луганск како „ [[Привремено окупирани територии на Украина|привремено окупирани територии]]“, додека Русија била означена како „агресор“. Законодавството му дало на претседателот Порошенко „''право да користи воена сила во земјата, без согласност од украинскиот парламент''“, што би вклучувало и враќање на Донбас. Предлог-законот поддржува забрана за трговија и транспортна блокада на истокот, што е во сила од 2017 година. Според законодавството, единствените документи издадени од сепаратистите што Украина би ги признала се изводите од матичната книга на родените и смртните изводи. Ново примирје договорено од сите страни во воениот судир стапил на сила на 5 март 2018 година. <ref name="cfDonbasMarch18">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/m/war/10036760-ceasefire-in-donbas-1-kia-1wia-amid-two-attacks-on-march-9.html|title="Ceasefire" in Donbas: 1 KIA, 1WIA amid two attacks on March 9|date=9 March 2018}}</ref> До 9 март, украинската војска тврдела дека не се почитува од страна на силите на ДНР и ЛНР, кои пак го тврделе истото и од страна на украинската војска. На 26 март 2018 година, Трилатералната група за Украина се согласила за „''сеопфатен, одржлив и неограничен прекин на огнот''“ што требало да започне на 30 март 2018 година. Тој пропаднал уште на првиот ден. Украина официјално ја завршила „Антитерористичката операција“ и ја заменила со „Здружена операција на силите“ на 30 април 2018 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/10045583-poroshenko-ato-over-joint-forces-operation-starting.html|title=Poroshenko: ATO over, Joint Forces Operation starting|date=16 March 2018|access-date=3 May 2018|agency=Ukrainian Independent Information Agency}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.censor.net.ua/news/3059787/poroshenko_pledges_antiterrorist_operation_in_ukraines_east_to_end_in_may|title=Poroshenko pledges anti-terrorist operation in Ukraine's east to end in May|date=5 April 2018|publisher=Censor.NET|accessdate=3 May 2018}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/502349.html|title=Poroshenko states completion of ATO, launch of joint forces operation in Donetsk and Luhansk regions|date=30 April 2018|access-date=3 May 2018|agency=Interfax-Ukraine}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/politics/10070066-anti-terrorist-operation-in-donbas-to-end-in-may-poroshenko.html|title=Anti-Terrorist Operation in Donbas to end in May – Poroshenko {{!}} The operation will gain a military format under the leadership of General Serhiy Nayev|date=5 April 2018|publisher=[[Ukrainian Independent Information Agency|UNIAN]]|accessdate=3 May 2018}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mil.gov.ua/en/news/2018/04/30/president-signed-a-decree-the-joint-forces-operation-on-deflection-and-deterrence-of-russias-armed-aggression-in-the-donbas-began-on-april-30-2018/|title=President signed a Decree: The Joint Forces Operation on deflection and deterrence of Russia's armed aggression in the Donbas began on April 30, 2018|date=30 April 2018|publisher=[[Ministry of Defence (Ukraine)|MoD]]|accessdate=3 May 2018}}</ref> Според генерал-потполковник Сергеј Наиев, командант на Здружената операција на силите, преименувањето имало за цел да означи дека Украина не се бори против домородните „терористи“ или „сепаратистички милитанти“ во Донбас, туку против руската војска. <ref name="eujfa2">{{Наведени вести|url=https://uacrisis.org/en/66558-joint-forces-operation|title=Old war, new rules: what comes next as ATO ends and a new operation starts in Donbas?|date=4 May 2018|access-date=22 July 2020|publisher=Ukraine crisis media centre|language=en-US}}</ref> Истиот ден, САД потврдиле дека испорачале противтенковски ракети „[[ФГМ-148 Џавелин]]“ на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/javelin-missile-delivery-ukraine-us-confirmed/29200588.html|title=U.S. Confirms Delivery of Javelin Antitank Missiles To Ukraine|last=Miller|first=Christopher|date=30 April 2018|access-date=3 May 2018|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> Според ''„Вашингтон пост“'', ракетите ќе бидат држени подалеку од фронтовската линија и ќе бидат употребени само во случај на целосен сепаратистички напад. На 28 јуни 2018 година, бил договорен нов „жетвен“ „сеопфатен и неопределен режим на прекин на огнот“ кој требало да започне на 1 јули 2018 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/514792.html|title=TCG, ORDLO confirm their commitment to comprehensive, timeless ceasefire regime beginning from July 1|date=27 June 2018|agency=[[Interfax-Ukraine]]}}</ref> Во рок од неколку часа по неговиот почеток, и проруската и украинската страна се обвиниле меѓусебно за кршење на ова примирје. Примирјето од 29 август 2018 година, исто така, не успеало. На 31 август 2018 година, лидерот на [[Донечка Народна Република|ДНР]] [[Александар Захарченко]] бил убиен во експлозија во ресторан. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/pro-russian-rebel-leader-killed-in-eastern-ukraine-blast/2018/08/31/12a18336-ad37-11e8-b1da-ff7faa680710_story.html|title=Pro-Russian rebel leader killed in eastern Ukraine blast|date=31 August 2018|work=[[The Washington Post]]}}</ref> Како што било објавено на 27 декември 2018 година, Јуриј Бириуков, советник на украинскиот претседател Петро Порошенко, тврдел дека речиси целата „сива зона“ меѓу завојуваните страни е ослободена од силите предводени од Русија без да се прекршат мировните договори од [[Минск]] и дека е под контрола на украинските вооружени сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/10391709-almost-entire-gray-zone-in-donbas-liberated-by-ukraine-without-minsk-deal-breach-adviser.html|title=Almost entire 'gray' zone in Donbas liberated by Ukraine without Minsk deal breach – adviser}}</ref> Ова било потврдено следниот ден од началникот на Генералштабот на вооружените сили на Украина, [[Виктор Муженко]]. Истиот ден, било договорено ново (и 22-ри обид за) неопределено примирје кое започнува на полноќ на 29 декември. И Украинците и сепаратистите се обвиниле меѓусебно за кршење на прекинот на огнот на денот кога стапил на сила. На 7 март 2019 година, Трилатералната група за Украина се согласила за ново примирје кое требало да започне на 8 март 2019 година. Иако Украина тврдела дека „руските посредници“ (сепаратистите) го прекршиле истиот ден, борбите сепак стивнаале, а украинската страна изјавила дека прекинот на огнот е целосно почитуван од 10 март 2019 година. Во јуни, Русија започнала со распространување на руски пасоши на Украинците што живеат во регионите на Донбас. Овој потег, украинската влада го сметала за чекор кон анексија на регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/ukraine-sees-russias-issuance-passports-eastern-ukraine-step-towards-annexation-2021-05-20/|title=Zelenskiy: Russian passports in Donbass are a step towards 'annexation'|date=20 May 2021|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russian-passports-putins-secret-weapon-in-the-war-against-ukraine/|title=Russian passports: Putin's secret weapon in the war against Ukraine|last=Dickinson|first=Peter|date=13 April 2021|work=[[Atlantic Council]]}}</ref> === Штајнмаерова формула (2019) и прекин на огнот (2020) === [[Податотека:Zelensky,_Merkel,_Macron,_Putin,_(2019-12-10)_01.jpg|мини|Зеленски, Меркел, Макрон и Путин на заедничка прес-конференција по разговорите од Нормандискиот формат во Париз, декември 2019 година]] По обемни преговори, Украина, Русија, ДНР, ЛНР и ОБСЕ потпишале договор за обид за прекин на воениот судир во Донбас на 1 октомври 2019 година. Наречен „Штајнмаеров формула“, по нејзиниот предлагач, германскиот претседател [[Франк-Валтер Штајнмаер]], договорот предвидувал слободни избори на териториите на ДНР и ЛНР, набљудувани и верификувани од [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]], и последователна реинтеграција на тие територии во Украина со посебен статус. Русија побарала потпишување на договорот пред какво било продолжување на мировните преговори од „[[Нормандиски формат|Нормандискиот формат]]“. <ref name="bbc11oct1">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49986007|title=Will a deal with Russia bring peace to Ukraine?|date=11 October 2019|work=BBC News|access-date=11 October 2019|language=en-GB}}</ref> Анкета на јавното мислење од март 2019 година од страна на Центарот за источноевропски и меѓународни студии во Донбас контролиран од ДНР/ЛНР, покажала дека 55% се за реинтеграција со Украина, а 45% претпочитаат интеграција во Русија. 58% од сите испитаници поддржале посебен статус или во рамките на Украина или во Русија за регионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theconversation.com/most-people-in-separatist-held-areas-of-donbas-prefer-reintegration-with-ukraine-new-survey-124849|title=Most people in separatist-held areas of Donbas prefer reintegration with Ukraine – new survey|last=Sasse|first=Gwendolyn|date=14 October 2019|work=The Conversation|language=en|accessdate=3 November 2019}}</ref> [[Податотека:Участь_НГУ_в_операції_Об'єднаних_сил_IMG_2022_(49718977138).jpg|мини|Војник на украинската Национална гарда на безбедносен контролен пункт, 2019 година.]] Во согласност со Штајнмаеровата формула, украинските и сепаратистичките трупи почнале да се повлекуваат од градот Золоте на 29 октомври. Обидите за повлекување претходно во текот на месецот биле спречени од протести на украинските воени ветерани. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50221995|title=Troops pull out from key Ukrainian front-line town|date=29 October 2019|work=BBC News|access-date=29 October 2019|language=en-GB}}</ref> Понатамошно повлекување било успешно завршено во [[Петровске]] во текот на ноември. По повлекувањето и успешната размена на затвореници меѓу Русија и Украина, рускиот претседател Владимир Путин, украинскиот претседател [[Володимир Зеленски]], францускиот претседател [[Емануел Макрон]] и германската канцеларка [[Ангела Меркел]] се состанале во [[Париз]] на [[9 декември]] [[2019]] година, во продолжение на разговорите од Нормандискиот формат. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50713647|title=Putin and Zelensky in landmark Paris peace talks|date=9 December 2019|work=BBC News|access-date=9 December 2019|language=en-GB}}</ref> Двете страни се согласиле да ги разменат сите преостанати воени затвореници до крајот на 2019 година, да работат на нови избори во Донбас и да закажат понатамошни разговори. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-summit-communique/russia-and-ukraine-leaders-in-first-talks-agree-to-exchange-prisoners-idUSKBN1YD2GA|title=Russia and Ukraine leaders, in first talks, agree to exchange prisoners|date=9 December 2019|work=Reuters|access-date=9 December 2019}}</ref> [[Пандемија на КОВИД-19|Пандемијата КОВИД-19]] ги влошило условите за живот во регионите. <ref name="da2">{{Наведени вести|url=https://www.thenewhumanitarian.org/feature/2020/04/20/coronavirus-ukraine-war|title=COVID-19 turns the clock back on the war in Ukraine, as needs grow|date=20 April 2020|work=The New Humanitarian|access-date=3 June 2020|language=en}}</ref> Особено, мерките за карантин наметнати од Украина, ДНР и ЛНР ги спречиле оние на окупираните територии да ја преминат контактната линија, со што им се одземало пристапот до критични ресурси. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russian-occupied-eastern-ukraine-is-a-ticking-coronavirus-time-bomb/|title=Russian-occupied eastern Ukraine is a ticking coronavirus time bomb|date=8 April 2020|work=Atlantic Council|access-date=3 June 2020|language=en-US}}</ref> Борбите се зголемиле во март 2020 година, со деветнаесет убиени цивили, повеќе отколку во претходните пет месеци заедно. Додека некои премини се отвориле за мал број луѓе во јуни 2020 година, ДНР вовела нови прописи, наводно за да се спречи ширењето на коронавирусот, што го направило речиси невозможно за повеќето луѓе да ја преминат контактната линија. Спротивно на тоа, руската граница била целосно повторно отворена. 29-тиот обид <ref name="7265424Donbass">{{In lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/articles/2020/09/7/7265424/ The longest truce in Donbas. ]</ref> за „целосно и сеопфатно“ примирје стапило на сила на 27 јули 2020 година. За време на неговиот говор на 24 август 2020 година по повод Денот на независноста на Украина, претседателот [[Володимир Зеленски|Зеленски]] објавил дека примирјето е одржано, што довело до 29 дена без борбени загуби. Сепак, Зеленски, исто така, признал дека и покрај размената на затвореници и операциите за деминирање што се случиле, мировниот процес не се движел толку брзо како што очекувало кога го потпишал самитот на 9 декември 2019 година. На 6 септември 2020 година, украинските вооружени сили го пријавиле својот прв борбен пораз од примирјето од 27 јули 2020 година, кога еден војник бил убиен од гранатирање. И покрај ова, претседателот Зеленски на 7 ноември 2020 година изјавил дека откако било воспоставено примирјето во јули 2020 година, смртните случаи на украински војници во борба се намалиле десеткратно, а бројот на напади врз војници се намалил за пет и пол пати.<ref name="3131969ukrinform">[https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3131969-number-of-ukrainian-soldiers-killed-in-donbas-decrease-tenfold-over-103-days-of-ceasefire.html Number of Ukrainian soldiers killed in Donbas decreases tenfold over 103 days of ceasefire], [[Ukrinform]] (7 November 2020)</ref>Од 27 јули 2020 година до 7 ноември 2020 година, само тројца украински војници биле убиени. === Ескалација 2021–2022 === Според украинските власти, во првите три месеци од 2021 година, 25 украински војници биле убиени во конфликтната зона, во споредба со вкупно 50 што загинале во текот на целата 2020 година. <ref name="56678665Ukraineconflict">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-56678665|title=Ukraine conflict: Moscow could 'defend' Russia-backed rebels|date=2021-04-09|work=BBC News|language=en-GB}}</ref> Според Народниот правобранител на ДНР, 85 војници и 30 цивили биле убиени во периодот јануари-октомври 2021 година како последица на воена акција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ombudsman-dnr.ru/obzor-soczialno-gumanitarnoj-situaczii-slozhivshejsya-na-territorii-doneczkoj-narodnoj-respubliki-vsledstvie-voennyh-dejstvij-v-period-s-30-oktyabrya-po-05-noyabrya-2021-g/|title=Обзор социально-гуманитарной ситуации, сложившейся на территории Донецкой Народной Республики вследствие военных действий в период с 30 октября по 05 ноября 2021 г.|work=Office of the Ombudsman of DPR / Уполномоченный по правам человека ДНР|language=ru|accessdate=6 November 2021}}</ref> Кон крајот на март - почетокот на април 2021 година, руската војска преместила големи количини оружје и опрема од западна и средна Русија, па дури и од Сибир, во окупираниот Крим и [[Воронешка Област|Воронешката]] и [[Ростовска Област|Ростовската Област]] во Русија. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.theguardian.com/world/2021/apr/05/eu-sounds-alarm-at-russian-troops-ukraine-border-moves|title=EU and UK pledge backing to Ukraine after Russian military buildup|work=The Guardian|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> Специјалист за разузнавање на „Џејнс“ идентификувал четиринаесет руски воени единици од Централниот воен округ кои се преселиле во близина на руско-украинската граница и го нарекол тоа најголемото ненајавено воено движење од инвазијата на Крим во 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/russian-ground-troop-units-and-iskander-ballistic-missiles-identified-at-ukrainian-border-by-janes|title=Russian Ground Troop Units and Iskander ballistic missiles identified at Ukrainian border by Janes|date=8 April 2021|work=Janes.com|language=en|accessdate=2021-04-10}}</ref> Врховниот командант на украинските вооружени сили [[Руслан Хомчак]] изјавил дека Русија стационирала дваесет и осум баталјонски тактички групи (БТГ) по границата и дека се очекува да бидат донесени уште дваесет и пет, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3217976-khomchak-twentyeight-russian-battalion-tactical-groups-stationed-on-border-with-ukraine.html|title=Khomchak: Twenty-eight Russian battalion tactical groups stationed on border with Ukraine|date=30 March 2021|work=ukrinform.net|language=en|accessdate=2021-04-10}}</ref> вклучително и во [[Брјанска Област|Брјанската]] и [[Воронешка Област|Воронешката Област]] во Западниот воен округ на Русија. Следниот ден, руската државна новинска агенција ТАСС објавила дека педесет од нејзините БТГ составени од 15.000 војници биле распоредени за вежби во Јужниот воен округ, кој го вклучува окупираниот Крим, а исто така се граничи со конфликтната линија во Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.com/defense/1273413|title=Over 50 battalion tactical groups to fight enemy drones in southern Russia drills|accessdate=2021-04-10}}</ref> До 9 април, шефот на украинската гранична стража проценил дека 85.000 руски војници веќе се наоѓаат на Крим или во пречник од 40 километри од украинската граница. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/russia-ukraine-military-biden-donbas/2021/04/09/99859490-96d3-11eb-8f0a-3384cf4fb399_story.html|title=On Ukraine's doorstep, Russia boosts military and sends message of regional clout to Biden|last=Morris|first=Loveday|date=2021-04-09|work=The Washington Post|access-date=2021-04-11}}</ref> Портпаролот на руската влада изјавил дека руските воени движења не претставуваат закана, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-russia-kremlin-idUSKBN2BO51M|title=Kremlin says military movements near Ukraine are defensive, pose no threat|date=2021-04-01|work=Reuters|access-date=2021-04-12|language=en}}</ref> но рускиот функционер [[Дмитриј Козак]] предупредил дека руските сили би можеле да дејствуваат за да ги „одбранат“ руските граѓани во Украина, а секоја ескалација на судирот во Донбас би значело „почеток на крајот на Украина“.&nbsp;– „не истрел во ногата, туку во лицето“. <ref>{{Наведени вести|url=https://foreignpolicy.com/2021/04/09/russia-troops-border-donbass-war-putin-zelensky-ukraine/|title=Is Russia Preparing to Go to War in Ukraine?|last=Mackinnon|first=Amy|work=Foreign Policy|access-date=2021-04-10|language=en-US}}</ref> До тогаш, околу половина милион луѓе во самопрогласената [[Донечка Народна Република]] и [[Луганска Народна Република]] добиле [[Руски пасош|руски пасоши]] откако избувнале борбите во 2014 година Русија одбила да учествува кога Украина побарала состанок за Виенскиот Документ со Франција, Германија и [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/western-countries-knock-russia-for-not-attending-talks-on-ukraine/ar-BB1fw1YX|title=Western countries knock Russia for not attending talks on Ukraine|publisher=MSN|accessdate=2021-04-10}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wien-osze.diplo.de/osze-en/aktuelles/german-french-statement-ukraine-russia/2453272|title=Statement by Germany and France on the occasion of a meeting of OSCE participating States on unusual military activities on the Ukrainian-Russian border|last=Amt|first=Auswärtiges|work=wien-osze.diplo.de|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220212123051/https://wien-osze.diplo.de/osze-en/aktuelles/german-french-statement-ukraine-russia/2453272|archive-date=12 February 2022|accessdate=2021-04-11}}</ref> Германската канцеларка [[Ангела Меркел]] му телефонирала на рускиот претседател [[Владимир Путин]] за да побара прекин на натрупувањето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-merkel-putin-idUSKBN2BV1VJ|title=Merkel demanded Putin reduce Russian troops around Ukraine: German statement|date=2021-04-08|work=Reuters|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> Портпаролката на Белата куќа на САД, Џен Псаки, објавила на почетокот на април 2021 година дека натрупувањето руски трупи на украинската граница е најголемо од 2014 година. Во април 2021 година, Украина го извршила првото оперативно распоредување на воени беспилотни летала „[[Бајрактар ТБ2]]“ од [[Турција|турско]] производство во регионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aerotime.aero/27677-ukraine-flies-its-first-turkish-made-armed-drone-over-donbas|title=Ukraine flies its first Turkish-made armed drone over Donbas|last=Charpentreau|first=Clement|date=2021-04-14|work=Aerotime|language=en|accessdate=2021-11-21}}</ref> Во ноември, беспилотно летало „Бајрактар“, контролирано од украинската влада било употребено за уништување на сепаратистичка артилерија од другата страна, која извршувала напад што срамнило со земја куќи и ранило и убило украински војници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalinterest.org/feature/ukraine's-recent-drone-strike-reignites-tensions-donbass-195709|title=Ukraine's Recent Drone Strike Reignites Tensions in Donbass|date=31 October 2021|work=The National Interest|accessdate=2 November 2021}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/01/15/ukraine-russia-drones-turkey/|title=Why Ukraine's Turkish-made drone became a flash point in tensions with Russia|last=Isabelle Khurshudyan and David L. Stern|date=2022-01-15|work=The Washington Post|access-date=2022-01-29|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> Во ноември, лидерот на ДНР, Денис Пушилин, изјавил дека украинските трупи ја вратиле контролата врз селото [[Старомаривка]] во сивата зона. <ref>{{Наведени вести|url=https://tass.com/world/1354741|title=Ukrainian forces seize village of Staromaryevka — Donetsk Republic|date=2021-10-27|work=TASS|access-date=2021-11-01|language=en}}</ref> Употребата на украински и руски беспилотни летала било критикувано од Франција и Германија, додека Соединетите Американски Држави истакнале дека страната предводена од Русија постојано ги крши договорите со употреба на беспилотни летала и хаубици. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-drone-strike-separatists-zelenskiy/31536185.html|title=Ukraine's Zelenskiy Defends Drone Strike On Russia-Backed Separatists|date=29 October 2021|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2 November 2021}}</ref> Руските агенции известиле за загриженост од развојот на настаните, предупредувајќи дека понатамошната употреба на Бајрактар ТБ2 во Донбас би можела да ја „''дестабилизира ситуацијата''“ во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/kremlin-says-turkish-drones-risk-destabilising-situation-east-ukraine-2021-10-27/|title=Kremlin says Turkish drones risk destabilising situation in east Ukraine|date=2021-10-27|work=Reuters|access-date=2021-11-01|language=en}}</ref> Во декември 2021 година, украинските власти соопштиле дека Русија испраќа снајперисти и тенкови во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/russia-sending-snipers-tanks-try-provoke-ukraine-donbass-kyiv-says-2021-12-07/|title=Russia sending snipers and tanks to try to provoke Ukraine in Donbass, Kyiv says|date=2021-12-07|work=Reuters|access-date=2021-12-09|language=en}}</ref> На 21 јануари 2022 година, претседателот на Руската државна дума, [[Вјачеслав Володин]], повикал на разговори во парламентарното тело за признавање на независноста на регионот Донбас и неговото одвојување од Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-694173|title=Russian Duma chair calls to recognize Donbas independence from Ukraine|last=Jerusalem Post|date=2022-01-21|work=Jerusalem Post|language=en}}</ref> До февруари 2022 година, борбите ескалирале. <ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-sirens-wail-in-southeast-ukraine-as-civilians-told-to-evacuate-pro/|title=Biden 'convinced' Putin will invade Ukraine as Donbas region ordered evacuated|last=MacKinnon|first=Mark|date=2022-02-18|work=The Globe and Mail|access-date=2022-09-11|last2=Morrow|first2=Adrian|language=en-CA}}</ref> Имало нагло зголемување на артилериското гранатирање од страна на милитантите предводени од Русија во Донбас, што Украина и нејзините сојузници го сметале за обид да се провоцира украинската армија или да се создаде изговор за инвазија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/19/ukraine-russia-war-donbas/|title=In Ukraine's war-weary east, intensifying shelling and battered homes signal attempts at provocation by Russia|last=Khurshudyan|first=Isabelle|date=19 February 2022|work=[[The Washington Post]]|access-date=11 September 2022|last2=Hendrix|first2=Steve}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/national/over-40-shelling-incidents-leave-5-injured-in-donbas/|title=47 shelling incidents leave 5 injured in Donbas|last=Ponomarenko|first=Illia|date=18 February 2022|work=[[The Kyiv Independent]]|access-date=18 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205001/https://kyivindependent.com/national/over-40-shelling-incidents-leave-5-injured-in-donbas/|archive-date=17 February 2022|author-link=Illia Ponomarenko}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.nv.ua/nation/how-russian-proxies-are-attempting-to-provoke-the-ukrainian-army-lying-about-a-ukrainian-offensive-50218033.html|title=How Russian proxy forces are attempting to provoke the Ukrainian army and are lying about a new Ukrainian offensive|last=Volvach|first=Yaroslava|date=18 February 2022|publisher=NV.UA|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218180147/https://english.nv.ua/nation/how-russian-proxies-are-attempting-to-provoke-the-ukrainian-army-lying-about-a-ukrainian-offensive-50218033.html|archive-date=18 February 2022|accessdate=18 February 2022}}</ref> На пример, украинската војска пријавила дека издржила 60 напади по зоната само на 17 февруари, вклучувајќи „''една граната што погоди градинка во близина на фронтовската линија, при што беа повредени тројца вработени. Имаше од два до пет напади дневно во текот на првите шест недели од оваа година''“. Во услови на [[Руско-украинска криза (2021-2022)|зголемени тензии]] меѓу Русија и Украина во февруари 2022 година, рускиот претседател Владимир Путин на 21 февруари објавил дека Русија ќе ја признае независноста на народните републики Донецк и Луганск. <ref name="sds235s">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60468237|title=Ukraine crisis: Russia orders troops into rebel-held regions|date=2022-02-22|work=BBC News|access-date=2022-02-22|language=en-GB}}</ref> По ова соопштение следело наредба за распоредување руски трупи во Донбас како „миротворци“. Како одговор на тоа, голем број западни земји, вклучувајќи ги САД, Велика Британија и ЕУ, објавиле дека ќе воведат нови санкции врз организациите поврзани со Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-60472639|title=Ukraine crisis: UK to sanction Russia over breakaway regions decision|date=2022-02-22|work=BBC News|access-date=2022-02-22|language=en-GB}}</ref> === Руска инвазија на Украина во 2022 година === На 24 февруари 2022 година, Русија започнала нова, целосна [[Руска инвазија на Украина (2022)|инвазија на Украина]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60454795|title=Ukraine-Russia crisis: Ukraine: Russia has launched 'full-scale invasion'|work=BBC News|access-date=2022-02-24|language=en-gb}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uawarexplained.com/russian-invasion/?version=sixty-minutes|title=Invasion of the Russian army|work=UaWarExplained|language=en|accessdate=2022-03-29}}</ref> ДНР и ЛНР се придружиле на офанзивата; сепаратистите изјавиле дека започнала [[Источно боиште (Руска инвазија на Украина)|операција]] за заземање на целата Донечка Област и Луганска Област. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/24/world/russia-ukraine-putin|title=Ukraine Live Updates: Russia Begins Invasion From Land and Sea|last=Troianovski|first=Anton|date=2022-02-23|work=The New York Times|access-date=2022-02-24|last2=MacFarquhar|first2=Neil|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> До 25 март 2022 година, руските сили ја презеле контролата над 93 проценти од Луганската Област и 54 проценти од Донецката Област. <ref name="mfy579">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/25/russian-army-says-will-focus-on-liberation-of-donbas-region|title=Russian focus on 'liberating' Donbas hints at shift in strategy|date=25 March 2022|work=Al Jazeera|access-date=2022-03-25|language=en}}</ref> Откако наишла на силен отпор на своите операции во другите делови на Украина, Русија истиот ден објавила дека ќе го префрли својот фокус на целосно „ослободување“ на Донбас и започнала [[Битка за Донбас (2022)|кампања]] што ќе трае до поголемиот дел од средината на 2022 година. <ref name="mfy579" /> == Борци == === Список на борци === Во војната во Донбас учествувале разновидни сили, како од странско, така и од домашно потекло. === Руска вмешаност === [[Податотека:2015-05-05._Репетиция_парада_Победы_180.jpg|мини|Неколку тенкови [[Т-72]] Б од руско производство на Донечката Народна Република, за време на воена парада во 2015 година]] Руското вклучување во војната во Донбас се манифестирало во различни форми. Меѓународниот кривичен суд пресудил дека војната претставува и национален и меѓународен вооружен судир во кој се вклучени Украина и Русија, <ref name="icc-prelim-2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016)|date=14 November 2016|publisher=[[International Criminal Court]]|language=en|accessdate=2 February 2023}}</ref>  и [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] пресудил дека Русија ги контролирала бунтовниците од 2014 година па наваму. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782&filename=Grand%20Chamber%20decision%20Ukraine%20and%20the%20Netherlands%20v.%20Russia%20-%20Flight%20MH17%20and%20eastern-Ukraine-conflict%20case%20partially%20admissible,%20will%20proceed%20to%20judgment.pdf|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible|date=25 January 2023|publisher=[[European Court of Human Rights]]}}</ref> [[Податотека:2015-05-05._Репетиция_парада_Победы_099.jpg|мини|Ракетни возила земја-воздух „[[Стрела-10]]“ на Донецката Народна Република, 2015 година]] Првичните протести низ јужна и источна Украина биле во голема мера домашни изрази на незадоволство од новата украинска влада.  Руското вклучување во оваа фаза било ограничено на изразување поддршка за демонстрациите, а појавата на сепаратистите во Донецк и Луганск започнало како мала маргинална група на демонстрантите, независна од руската контрола. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=631–652|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Сепак, Русија продолжила да го искористи ова за да започне координирана политичка и воена кампања против Украина, како дел од пошироката [[Руско-украинска војна]],   вклучувајќи неколку информативни кампањи и споредни сајбер напади што започнале пред соборувањето на Јанукович во февруари. Рускиот претседател [[Владимир Путин]] му дал легитимитет на новороденото сепаратистичко движење кога го опишал Донбас како дел од историскиот регион „ Нова Русија “ (''Новоросија'') и изјавил дека не разбира како регионот воопшто станал дел од Украина во 1922 година, кога била основана [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинската Советска Социјалистичка Република]]. <ref name="Freedman">{{Наведено списание|last=Freedman|first=Lawrence|date=2 November 2014|title=Ukraine and the Art of Limited War|journal=Survival|language=en|volume=56|issue=6|page=13|doi=10.1080/00396338.2014.985432|issn=0039-6338|doi-access=free}}</ref> Кога украинските власти ги потиснале проруските протести и ги уапсиле локалните сепаратистички лидери на почетокот на март, тие биле заменети со луѓе поврзани со руските безбедносни служби и интереси во руските бизниси, веројатно по наредба на руското разузнавање.  До април 2014 година, руските граѓани ја презеле контролата врз сепаратистичкото движење и биле поддржани од волонтери и материјална опрема од Русија, вклучувајќи чеченски и козачки милитанти. <ref name="REUeuada">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|title=Pushing locals aside, Russians take top rebel posts in east Ukraine|date=27 July 2014|work=Reuters|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728013327/https://www.reuters.com/article/2014/07/27/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|archive-date=28 July 2014}}</ref> <ref name="Matsuzato">{{Наведено списание|last=Matsuzato|first=Kimitaka|date=22 March 2017|title=The Donbass War: Outbreak and Deadlock|url=https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=10746846&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA492538899&sid=googleScholar&linkaccess=abs|journal=Demokratizatsiya|language=en|location=Princeton|publisher=Princeton University Press|volume=25|issue=2|page=176|isbn=978-1-4008-8731-6}}</ref> Според бунтовничкиот командант на ДНР, [[Игор Гиркин]]: „''без оваа поддршка во април, движењето ќе згаснеше, како што се случи во [[Харков]] и [[Одеса]]''“. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=647–648|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Како што ескалирал судирот меѓу сепаратистите и украинската влада во мај 2014 година, Русија почнала да користи „ хибриден пристап“, применувајќи комбинација од тактики на дезинформација, нерегуларни борци, редовни руски трупи и конвенционална воена поддршка за поддршка на сепаратистите и дестабилизација на регионот Донбас.  <ref name="Fedorov">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7vODDwAAQBAJ|title=Routledge Handbook of Russian Security|last=Fedorov|first=Yury E.|date=15 January 2019|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-18122-8|language=en|chapter=Russia's 'Hybrid' Aggression Against Ukraine}}</ref> [[Прва битка на Донечкиот аеродром|Првата битка за Донечкиот аеродром]] кон крајот на мај 2014 година означил пресвртница во судирот; тоа била првата битка меѓу сепаратистите и украинската влада во која учествувале голем број руски волонтери. <ref>{{Наведено списание|last=Loshkariov|first=Ivan D.|last2=Sushentsov|first2=Andrey A.|date=2 January 2016|title=Radicalization of Russians in Ukraine: from 'accidental' diaspora to rebel movement|journal=Southeast European and Black Sea Studies|publisher=Informa UK Limited|volume=16|issue=1|pages=71–90|doi=10.1080/14683857.2016.1149349|issn=1468-3857}}</ref> Според украинската влада, на врвот на судирот во летото 2014 година, се наведува дека руските паравоени сили сочинувале помеѓу 15% и 80% од борците. Според корпорацијата RAND, „Русија ги вооружувала, обучувала и водела сепаратистичките сили. Но, дури и според сопствените проценки на Киев, огромното мнозинство од бунтовничките сили се состојат од локално население - а не од војници на редовната руска војска“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rand.org/blog/2022/01/us-military-aid-to-ukraine-a-silver-bullet.html|title=U.S. Military Aid to Ukraine: A Silver Bullet?|date=21 January 2022|work=[[RAND Corporation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122105440/https://www.rand.org/blog/2022/01/us-military-aid-to-ukraine-a-silver-bullet.html|archive-date=22 January 2022}}</ref> [[Податотека:Destroyed_building_in_Debaltseve,_July_25,_2014.jpg|мини|Оштетена зграда на 25 јули 2014 година]] До август 2014 година, украинската „Антитерористичка операција“ успеала значително да ја намали територијата под контрола на проруските сили и се приближила до враќање на контролата врз руско-украинската граница.  Игор Гиркин повикал на руска воена интервенција и изјавил дека борбеното неискуство на неговите нерегуларни сили, заедно со тешкотиите со регрутирањето меѓу локалното население во Донечката Област, ги предизвикало неуспесите. Тој му се обратил на рускиот претседател [[Владимир Путин]], велејќи дека: „''Губењето на оваа војна на територијата што претседателот Владимир Путин лично ја нарече Нова Русија би ја загрозило моќта на Кремљ и, лично, моќта на претседателот''“. Како одговор на влошената ситуација во Донбас, Русија го напуштила својот хибриден пристап и започнала конвенционална инвазија на регионот.  <ref>{{Наведена книга|title=The road to unfreedom: Russia, Europe, America|last=Snyder|first=Timothy|date=3 April 2018|publisher=Crown|isbn=978-0-525-57446-0|edition=First|location=New York, NY|page=191|oclc=1029484935}}</ref> Првиот знак на оваа инвазија било заробувањето на група руски падобранци во активна служба на украинска територија од страна на [[Безбедносна служба на Украина|украинската безбедносна служба]] (БСУ) на 25 август 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=130629&cat_id=39574|title=На Донеччині затримано десять громадян Росії, які незаконно перетнули кордон України зі зброєю у складі диверсійної групи|date=25 August 2014|publisher=Security Service of Ukraine|trans-title=Group of Russian citizens held in Donetsk region crossed the border with weapons as part of sabotage group|archive-url=https://web.archive.org/web/20140828070826/http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=130629&cat_id=39574|archive-date=28 August 2014|accessdate=25 August 2014}}</ref> БСУ објавила фотографии од нив и нивните имиња. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.ua/politics/955169-oprilyudneno-foto-zatrimanih-rosiyskih-viyskovih.html#ad-image-1|title=Оприлюднено фото затриманих російських військових|date=25 August 2014|publisher=Unian.ua|trans-title=Released photos of Russian soldiers|accessdate=25 August 2014}}</ref> Следниот ден, руското Министерство за одбрана соопштило дека овие војници ја преминале границата „случајно“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazeta.ru/social/news/2014/08/26/n_6425813.shtml|title=Москва: задержанные на Украине военные пересекли границу случайно|date=26 August 2014|publisher=Gazeta.ru|trans-title=Moscow: soldiers arrested in Ukraine crossed the border by accident|accessdate=26 August 2014}}</ref> Според проценките на Николај Митрокин, до средината на август 2014 година, за време на [[Битка за Иловајск|битката кај Иловајск]], имало помеѓу 20.000 и 25.000 војници кои се бореле во Донбас на страната на сепаратистите, а само помеѓу 40% и 45% биле „''локални жители''“. <ref name="wil2">{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|page=649|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> [[Податотека:Vladimir_Putin_and_Sergey_Shoigu_-_Saint-Petersburg_2017-07-30_(1).jpg|мини|[[Владимир Путин]] (десно) и неговиот долгогодишен доверлив министер за одбрана [[Сергеј Шојгу]].]] Почнувајќи од 27 август 2014 година, огромни количини воена опрема и војници ја преминале границата од Русија во јужниот дел на Донечката Област, претходно држен од Украина. Западните претставници ја опишале новата офанзива како „скриена инвазија“. Портпаролката [[Стејт департмент|на американскиот Стејт департмент,]] Џен Псаки, изјавила дека упадите укажуваат на контраофанзива насочена од Русија, додека украинскиот претседател Порошенко изјавил дека руските сили извршиле инвазија. <ref name="REUuars">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|title=Ukraine accuses Russia of launching invasion|date=28 August 2014|work=Reuters|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306155640/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|archive-date=6 March 2016|location=Kyiv}}</ref>Командантот на [[НАТО]], бригаден генерал Нико Так, на 28 август проценил дека „многу повеќе“ од 1.000 руски војници дејствувале во Донбас. <ref name="NY28Aug2014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/29/world/europe/ukraine-russia-nato-photos.html|title=Over 1,000 Russian Soldiers Join Fight, NATO Says|last=MacFarquhar|first=Neil|date=28 August 2014|work=The New York Times|access-date=28 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Во текот на претходната недела Русија ги гранатирала украинските позиции од сопствена територија; прекуграничното гранатирање започнало кон средината на јули, достигнувајќи 53 напади на 40 локации, сериозно влијаејќи на воената операција на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/russian-humanitarian-convoy-enters-ukraine-despite-warnings/2014/08/22/7b14fa8e-29e1-11e4-8593-da634b334390_story.html|title=Russia escalates tensions with aid convoy, reported firing of artillery inside Ukraine|work=The Washington Post|access-date=25 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/provallia-in-flames-details-on-russian-rocket-strike/|title=Provallia in flames, details on Russian rocket strike|last=Babiak|first=Mat|date=17 July 2014|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402182336/http://ukrainianpolicy.com/provallia-in-flames-details-on-russian-rocket-strike/|archive-date=2 April 2015|publisher=Ukrainian Policy}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pressimus.com/Interpreter_Mag/press/3365|title=Pressimus – Press – Published by Interpreter_Mag|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225050155/https://pressimus.com/Interpreter_Mag/press/3365|archive-date=25 February 2022|accessdate=25 September 2014}}</ref> Руските претставници негирале каква било улога, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/u-s-says-russia-firing-across-border-into-ukraine-1406231618|title=U.S. Says Russian Artillery Firing Across Border into Ukraine|last=Barnes|first=Julian E.|date=24 July 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=30 August 2014|last2=Mauldin|first2=William}}</ref> негирања кои се сметаат за неверојатни. Пред непријателствата, сепаратизмот во Донбас уживал ограничена поддршка и имал малку докази за поддршка за вооруженото востание. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|page=641|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Само руската интервенција спречила непосредно украинско решавање на судирот. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=634, 649|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> <ref name="myk22">{{Наведено списание|last=Mykhnenko|first=Vlad|date=15 March 2020|title=Causes and Consequences of the War in Eastern Ukraine: An Economic Geography Perspective|journal=Europe-Asia Studies|volume=72|issue=3|pages=528–560|doi=10.1080/09668136.2019.1684447|issn=0966-8136|doi-access=free}}</ref> Како резултат на тоа, во периодот пред инвазијата во август 2014 година, Русија, исто така, одлучила да ги замени многу од тврдокорните лидери на сепаратистичкото движење, вклучувајќи ги Игор Гиркин и премиерот на ДНР Александар Бородај. Овие замени, земени заедно со последователната инвазија, претставувале уште една пресвртница во природата на судирот. Со оглед на неодамнешните воени неуспеси на ДНР и ЛНР, Русија одлучила дека повеќе не може да се потпира на мешавина од нерегуларни борци во Донбас и наредила промена на раководството.  Таа го напуштила тврдокорниот сепаратистички проект предводен од руски граѓани, кој не можел целосно да го контролира, и го заменила со идејата за посебен статус за Донбас во рамките на Украина и попослушна локална команда на ДНР/ЛНР. <ref>{{Наведување|last=Moniz Bandeira|first=Luiz Alberto|title=Ukrainian Separatists and the war in Donbass|year=2019|journal=The World Disorder: US Hegemony, Proxy Wars, Terrorism and Humanitarian Catastrophes|pages=235–247|editor-last=Moniz Bandeira|editor-first=Luiz Alberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-03204-3_20|isbn=978-3-030-03204-3}}</ref> Ова претставувало руски обид да го „домородизира“ судирот, користејќи ги воено незначајните локални проруски политички активисти како политичка покривка за унапредување на руските интереси во Украина. Поранешниот премиер на ДНР Бородај подоцна изјавил дека околу 50.000 руски граѓани се бореле за сепаратистите до средината на 2015 година, не сметајќи ги редовните руски трупи кои интервенирале од август 2014 година. <ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|title=50,000 Russian citizens fought in Donbas war: separatist ex-leader|last=Slv|first=Igor|date=30 July 2016|publisher=[[Euromaidan Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009154448/http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|archive-date=9 October 2016|accessdate=16 October 2016}}</ref> <ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417220927/https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|archive-date=17 April 2021|accessdate=16 April 2021}}</ref> Руските сили и опрема учествувале во [[Втора битка на Донечкиот аеродром|Втората битка на Донечкиот аеродром]] и [[Битка за Дебалцево|битката кај Дебалцево]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30275259|title=New battle rages at Donetsk airport|date=1 December 2014|work=BBC News|access-date=9 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/02/14/world/europe/ukraine-fighting-escalates-ahead-of-truce.html|title=U.S. Faults Russia as Combat Spikes in East Ukraine|last=Kramer|first=Andrew E.|date=13 February 2015|work=The New York Times|access-date=14 February 2015|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Во извештај објавен од Кралскиот институт за обединети служби во март 2015 година се вели дека „присуството на голем број руски војници на украинска суверена територија“ станало „трајна карактеристика“ на војната во Донбас од инвазијата во август 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/11/russia-struggling-ukraine-military-operations-report|title=Russian military shelled Ukraine from mid-July, report says|date=11 March 2015|work=The Guardian|access-date=11 March 2015}}</ref> <ref name="RUSIma2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|title=Briefing Paper: Russian Forces in Ukraine|last=Igor Sutyagin|date=March 2015|publisher=Royal United Services Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508220714/https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|archive-date=8 May 2015|accessdate=11 March 2015}}</ref> По украинскиот пораз кај [[Битка за Дебалцево|Дебалцево]], страните во судирот го потпишале договорот [[Мински договори|Минск II]] за прекин на борбите на 15 февруари 2015 година.  Овие услови биле многу поволни за Русија, бидејќи барале од Украина да им додели „специјален статус“ на областите под контрола на сепаратистите и да ги реинтегрира во Украина, слично на федерализацијата што ја заговарале проруските демонстранти на почетокот на 2014 година. Ова би воспоставило руска „''стратешка линија''“ во Украина што би можела да се искористи за да се спречи идната интеграција на таа земја во [[Европска Унија|Европската Унија]] или [[НАТО]].  На прес-конференција на 17 декември 2015 година, рускиот претседател Владимир Путин за прв пат признал дека имало руско воено присуство во регионот Донбас, иако изјавил дека тоа не значи дека таму има „руски трупи“. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-russia-putin-idUKKBN0U01KP20151217|title=Russia's Putin lashes Turkey, says Russian forces were in Ukraine|date=17 December 2015|work=Reuters|access-date=18 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151218010049/http://uk.reuters.com/article/uk-russia-putin-idUKKBN0U01KP20151217|archive-date=18 December 2015}}</ref> До септември 2015 година, сепаратистичките единици, на ниво на баталјон и повисоко, дејствувале под директна команда на офицери на руските вооружени сили. <ref>{{Наведено списание|date=2016-02-05|title=Russia and the Separatists in Eastern Ukraine|url=https://www.refworld.org/pdfid/56b843194.pdf|journal=Crisis Group Europe and Central Asia Briefing|location=Kyiv/Brussels|publisher=[[International Crisis Group]]|issue=79|pages=8}}</ref> Украина, САД и некои аналитичари сметаат дека биле под команда на 8-та комбинирана вооружена армија на Русија, која била реформирана во рамките на Рускиот јужен воен округ за оваа специфична задача во 2017 година. <ref>{{Наведено списание|last=Bowen|first=Andrew S.|date=2021-11-19|title=Russian Troop Movements and Tensions along the Ukrainian Border|url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IN/IN11806|journal=Insight|publisher=[[Congressional Research Service]]|quote=Since 2014, Russia has created two new Combined Arms Armies (CAAs) in the Western Military District (20th CAA, headquartered in Voronezh) and the Southern Military District (8th CAA, headquartered in Rostov-on-Don and Novocherkassk) bordering Ukraine to oversee, coordinate, and manage command and control of units transported to the border. The 8th CAA also reportedly commands the separatist units in the Russia-controlled regions of eastern Ukraine (Donetsk and Luhansk).}}</ref> <ref>{{Наведено списание|last=Bielieskov|first=Mykola|date=2021-09-21|title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare|url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923051224/https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare|archive-date=2021-09-23|access-date=2021-11-25}}</ref> Од февруари 2018 година, бројот на сепаратистички сили се проценува на 31.000, од кои 80% (25.000) биле жители на Донбас, 15% (≈5.000) биле воени изведувачи од Русија и други земји и 3% (900–1.000) биле редовен персонал на руските вооружени сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ukrainianweek.com/Politics/209802|title=The Ukrainian Week|date=21 February 2018|work=ukrainianweek.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324185008/http://ukrainianweek.com/Politics/209802|archive-date=24 March 2022}}</ref> На 24 април 2019 година, претседателот Путин издал извршна наредба со која се забрзал процесот за добивање руско државјанство за жителите на териториите што ги држат ДНР и ЛНР. Оваа „[[пасошизација]]“ е слична на она што Русија го направила во другите проруски протекторати воспоставени по постсоветските судири, вклучително и во [[Приднестровие]], [[Абхазија]] и [[Јужна Осетија]]. Русија ги признала ДНР и ЛНР како независни држави на 21 февруари 2022 година, а потоа им наредила на руските трупи да влезат во Донбас како „миротворци“. Потоа следело започнување на целосна инвазија на Украина. Во април 2023 година, Русија им доделила статус на борбен ветеран на сепаратистичките милитанти кои се бореле во војната во Донбас од 2014 година. <ref name="veterans">{{Наведени вести|url=https://meduza.io/en/news/2023/04/20/state-duma-passes-law-giving-wagner-mercenaries-combat-veteran-status|title=State Duma passes law giving Wagner mercenaries 'combat veteran' status|date=20 April 2023|work=[[Meduza]]}}</ref> === Воена помош за Украина === Во декември 2017 година, Соединетите Американски Држави за прв пат ѝ обезбедиле на Украина помош, во форма на [[ФГМ-148 Џавелин|противтенковски ракети „Џавелин“]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cfr.org/timeline/ukraines-post-independence-struggles|title=Ukraine's Post-Independence Struggles|work=Council on Foreign Relations|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> Првично, тие требало да се држат подалеку од фронтот, но по втората испорака на слични системи на оружје, тие биле одобрени за употреба насекаде. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-us-javelin-idUSKBN1YU10O|title=Ukraine to buy more U.S. Javelin anti-tank missile systems|date=2019-12-26|work=Reuters|access-date=2021-12-13|language=en}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/34638/ukraine-cleared-to-move-javelin-missiles-to-front-lines-to-blow-up-russian-tanks-defensively|title=Ukraine Cleared To Move Javelin Missiles To Front Lines To Blow Up Russian Tanks "Defensively"|last=Trevithick|first=Joseph|date=7 July 2020|work=The Drive|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> Во септември 2021 година, Киев командувал со воените сили на заедничка вежба со партнерите од САД и НАТО. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-holds-military-drills-with-us-forces-nato-allies-2021-09-20/|title=Ukraine holds military drills with U.S. forces, NATO allies|date=2021-09-20|work=Reuters|access-date=2021-12-13|language=en}}</ref> Употребата на „Џавелин“ на фронтовската линија била пријавена во ноември 2021 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/43239/ukrainian-troops-have-been-firing-american-made-javelins-at-russian-backed-forces|title=Ukrainian Troops Have Been Firing American-Made Javelin Missiles At Russian-Backed Forces|last=Trevithick|first=Joseph|date=22 November 2021|work=The Drive|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> == Жртви == Првата жртва поврзана со битката за време на војната се случила на 13 април кога вооружени лица под команда на Игор Гиркин нападнале заседа на украинските специјални сили и убиле еден офицер на СБУ. Според Програмата за податоци за конфликти во Упсала, оваа жртва ја означило линијата на поделба помеѓу мирот и вооружениот судир. {{Sfn|Hauter|2023}} Прагот на вооружен судир бил преминат на почетокот на мај кога повеќе од 25 лица биле убиени од почетокот на судирот. {{Sfn|Kudelia|2025}} До средината на јули до почетокот на август загинале повеќе од илјада луѓе, што е минималниот праг за класифицирање како војна. {{Sfn|Kudelia|2025}} {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Проценетиот број на жртви во војната во Донбас бил 14.200–14.400 до крајот на декември 2021 година, вклучувајќи ги и смртните случаи во неборбени војни. Според [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]], 6.500 биле проруски сепаратистички сили, 4.400 биле украински сили и 3.404 биле цивили. Огромното мнозинство од смртните случаи биле во првите две години од војната (2014 и 2015 година). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crisisgroup.org/content/conflict-ukraines-donbas-visual-explainer|title=Conflict in Ukraine's Donbas: A Visual Explainer|date=29 June 2021|work=Crisis Group|accessdate=25 August 2023}}</ref> === Цивили === Според Обединетите нации, во војната загинале 3.404 цивили, а повеќе од 7.000 биле повредени. Голем број од смртните случаи меѓу цивилите се случиле во првите две години од војната, додека 365 цивили биле убиени во шесте години од 2016 до 2021 година. Во годината пред целосната инвазија на Русија, загинале вкупно 25 цивили, од кои над половина од мини и неексплодирани убојни средства. Од цивилните жртви, најмалку 312 биле странци: 298 патници и членови на екипажот на летот 17 на „Малезија ерлајнс“, 11 руски новинари, <ref>{{Наведени вести|url=http://gruz200.zzz.com.ua/|title=Проект "Груз-200 из Украины в Россию".|access-date=1 August 2018}}</ref> еден италијански новинар, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.scmp.com/news/world/article/1519455/italian-journalist-and-russian-colleague-reported-killed-ukraine|title=Italian becomes first journalist killed in east Ukraine|work=South China Morning Post|access-date=4 February 2017|language=en}}</ref> еден литвански дипломат, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28901386|title=Ukraine crisis: Lithuania envoy killed in Luhansk|work=BBC News|access-date=14 October 2014}}</ref> и еден руски цивил убиен во прекугранично гранатирање. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/russia-warns-ukraine-of-irreversible-consequences-after-cross-border-shelling/2014/07/13/d2be1bb0-0a85-11e4-8341-b8072b1e7348_story.html|title=Russia warns Ukraine of 'irreversible consequences' after cross-border shelling|date=13 July 2014|work=[[The Washington Post]]|access-date=14 July 2014}}</ref> Од 3.106 цивилни жртви поврзани со воениот судир, без да се сметаат жртвите од соборувањето на летот 17 на „Малезија ерлајнс“: 1.852 биле мажи, 1.072 жени, 102 момчиња, 50 девојчиња и 30 возрасни лица чиј пол е непознат. === Украински сили === [[Податотека:On_the_Day_of_Defenders_of_Ukraine,_the_President_honored_the_memory_of_the_fallen_warriors._(52437349696).jpg|мини|Мурал на украински војници кои загинале за време на војната во Донбас во 2014 година]] Украина објавила дека 4.535 нејзини војници биле убиени до крајот на февруари 2022 година, вклучувајќи 253 украински државјани или странци родени во странство. <ref name="memory">{{Наведена мрежна страница|url=https://memorybook.org.ua/en|work=memorybook.org.ua|language=uk|script-title=uk:Книга пам'яті загиблих|trans-title=Memorial Book to the Fallen|accessdate=11 November 2025|quote=Herman Shapovalenko, Yevhen Vorokh, Yuriy Hirchenko}}</ref> {{Efn|Бројот на убиени украински војници ја вклучува и смртта на двајца војници за време на [[Руска анексија на Крим|Руската анексија на Крим]].}} Уште 70 украински војници се водат како исчезнати. До 16 април 2026 година, ''UALosses'' ги потврдил имињата на 6.310 украински војници убиени помеѓу 2014 и 2021 година за време на војната во Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=UA Losses|date=16 April 2026|accessdate=18 April 2026}}</ref> Проруски извори тврделе дека украинските сили имале 10.000 убиени, 20.000 ранети и 13.500 дезертери или исчезнати, до крајот на јуни 2015 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda-tv.ru/2014/09/02/82429|title=Roundup Novorossia September 1, 2014 (video)|date=2 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909232947/http://www.pravda-tv.ru/2014/09/02/82429|archive-date=9 September 2015|accessdate=14 October 2014}}</ref> === Сепаратистички сили === Сепаратистите објавиле дека до февруари 2015 година изгубиле најмногу 1.400 луѓе. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tass.ru/en/world/774959|title=7,000 people killed during Donbas conflict – DPR representative|date=2 February 2015|accessdate=6 March 2015}}</ref> ОН проценила дека до крајот на декември 2021 година биле убиени околу 6.500 сепаратисти. Украина тврдела дека до почетокот на 2015 година биле убиени 7.577 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/at-least-1638-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-382732.html|title=At least 1,638 soldiers killed in Russia's war against Ukraine|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112115/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/at-least-1638-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-382732.html|archive-date=2 April 2015|accessdate=5 March 2015}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://donoda.gov.ua/?lang=ua&sec=02.03.09&iface=Public&cmd=view&args=id:25100;tags%24_exclude:46|title=From the beginning of ATO in Donbas more than 14,6 thousands of fighters were killed|date=16 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012043835/http://donoda.gov.ua/?lang=ua&sec=02.03.09&iface=Public&cmd=view&args=id:25100;tags%24_exclude:46|archive-date=12 October 2017|accessdate=16 March 2015}}</ref> сепаратисти, а 12.000 се воделе како исчезнати <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/ua/articles/politics/4860533-sk_lki_boyovik_v_v_yskovikh_rf_zaginuli_v_donbas_za_chas_ato.htm|date=23 January 2015|work=LIGA news|language=uk|script-title=uk:Скільки бойовиків і військових РФ загинули в Донбасі за час АТО|trans-title=How many fighters and RF military have been killed during the Donbas ATO}}</ref> Тие тврделе дека дополнителни 103 руски војници биле убиени помеѓу јануари и април 2016 година. <ref>{{Наведени вести|url=http://uatoday.tv/politics/over-100-russian-servicemen-killed-in-donbas-warzone-since-start-of-2016-627063.html|title=Over 100 Russian servicemen killed in Donbas warzone since start of 2016|date=8 April 2016|access-date=16 October 2016|publisher=uatoday.tv}}</ref> Слика од наводно сепаратистички гробишта во Донецк кон крајот на февруари 2015 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.censor.net.ua/photo_news/325478/giant_cemetery_of_unidentified_russian_mercenaries_found_by_russian_blogger_in_donetsk_photo|title=Giant cemetery of unidentified Russian mercenaries found by Russian blogger in Donetsk|date=20 February 2015|work=Censor.net}}</ref> покажала бројки кои достигнуваат до најмалку 2.213 мртви. <ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/russian-activists-fresh-graves-soldiers-killed-ukraine-114424034.html|title=Russian activists say find fresh graves of soldiers killed in Ukraine|last=Maria Antonova|date=20 May 2015|access-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150521024231/http://news.yahoo.com/russian-activists-fresh-graves-soldiers-killed-ukraine-114424034.html|archive-date=21 May 2015|publisher=Yahoo News|agency=Agence France-Presse}}</ref> Кон крајот на август 2015 година, според објавеното ''протекување на'' информации од рускиот новински сајт, ''Деловаја Жизн'', 2.000 руски војници биле убиени во Украина до февруари 2015 година. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/over-2000-russian-troops-killed-during-ukraine-invasion/|title=Over 2,000 Russian troops killed during Ukraine invasion|last=Goble|first=Paul A.|access-date=25 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826002407/http://ukrainianpolicy.com/over-2000-russian-troops-killed-during-ukraine-invasion/|archive-date=26 August 2015|agency=Ukrainian Policy|quote="As of February 1, 2015, Moscow had already paid monetary compensation "for more than 2,000 families of soldiers who had been killed and for 3,200 soldiers who were seriously wounded and recognized as invalids.""}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-number-of-russian-troops-killed-or-injured-fighting-in-ukraine-seems-to-have-been-accidentally-10472603.html|title=The number of Russian troops killed or injured fighting in Ukraine seems to have been accidentally published|last=Segalov|first=Michael|date=26 August 2015|work=The Independent|access-date=26 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923170558/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-number-of-russian-troops-killed-or-injured-fighting-in-ukraine-seems-to-have-been-accidentally-10472603.html|archive-date=23 September 2015|location=London}}</ref> Американскиот државен департмент објавил дека 400-500 руски војници биле убиени до март 2015 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.info/world/1053938-nuland-at-least-400-500-russian-soldiers-killed-in-ukraine.html|title=Nuland: At least 400–500 Russian soldiers killed in Ukraine|date=10 March 2015|accessdate=10 March 2015}}</ref> Помеѓу јануари 2017 и крајот на февруари 2022 година, сепаратистичките власти на ДНР објавиле дека вкупно 677 сепаратистички борци биле убиени на територијата контролирана од ДНР. Медиумскиот центар на Луганск објавил уште четири смртни случаи на војници од ЛНР и уште четири смртни случаи на цивили во периодот јануари-февруари 2022 година. ДНР објавила 13 смртни случаи на војници и 8 цивили во овој период, што довело до вкупно 5.059 од 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eng.ombudsman-dnr.ru/the-overview-of-the-current-social-and-humanitarian-situation-in-the-territory-of-the-donetsk-peoples-republic-as-a-result-of-hostilities-in-the-period-from-19-and-25-february-2022/|title=The overview of the current social and humanitarian situation in the territory of the Donetsk People's Republic as a result of hostilities in the period from 19 and 25 February 2022 – Human rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic|work=eng.ombudsman-dnr.ru}}</ref> == Последици и хуманитарни проблеми == [[Податотека:Lysychansk_16.jpg|мини|Оштетена зграда во Лисичанск, 4 август 2014 година]] [[Обединети нации|Обединетите нации]] во мај 2014 година забележале „''алармантно влошување''“ на човековите права на територијата кои ја држат бунтовниците поврзани со [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] и [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27438422|title=Ukraine crisis: UN sounds alarm on human rights in east|date=16 May 2014|work=BBC News|access-date=17 May 2014}}</ref> ОН известиле за растечко беззаконие во регионот, документирајќи случаи на целни убиства, мачење и киднапирања, првенствено извршени од силите на Донечката Народна Република. <ref name="un" /> ОН, исто така, известиле за закани, напади и киднапирања на новинари и меѓународни набљудувачи, како и за тепања и напади врз поддржувачи на украинското единство. <ref name="un">{{Наведена книга|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15May2014.pdf|title=Report on the human rights situation in Ukraine|date=15 May 2014|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> Русија ги критикувала овие извештаи и изјавила дека се „политички мотивирани“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-un-idUSBREA4F05Y20140516|title=Russia lambasts U.N. report on rights in Ukraine|date=16 May 2014|work=Reuters|access-date=13 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518010929/https://www.reuters.com/article/2014/05/16/us-ukraine-crisis-un-idUSBREA4F05Y20140516|archive-date=18 May 2014}}</ref> Во извештајот на „[[Хјуман рајтс воч]]“ од 2014 година се вели дека „''антикиевските сили во источна Украина киднапираат, напаѓаат и малтретираат луѓе за кои се сомневаат дека ја поддржуваат украинската влада или ги сметаат за непожелни... антикиевските бунтовници користат тепања и киднапирања за да испратат порака дека секој што не ги поддржува подобро да замолчи или да си замине''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2014/05/23/ukraine-anti-kiev-forces-running-amok|title=Ukraine: Anti-Kiev Forces Running Amok|date=23 May 2014|publisher=Human Rights Watch|accessdate=24 July 2014}}</ref> Исто така, постоело повеќе случаи на тепања, киднапирања и можни погубувања на локални жители од страна на украинските трупи, <ref>{{Наведени вести|url=http://www.newsweek.com/evidence-war-crimes-committed-ukrainian-nationalist-volunteers-grows-269604|title=Ukrainian Nationalist Volunteers Committing 'ISIS-Style' War Crimes|date=10 September 2014|work=[[Newsweek]]}}</ref> како што се милицијата на [[Олег Љашко]] и баталјонот за територијална одбрана Ајдар. .<ref>{{Cite press release |title=Impunity reigns for abductions and ill-treatment by pro-Kyiv vigilantes in eastern Ukraine |date=6 August 2014 |publisher=Amnesty International |url=http://www.amnestyusa.org/news/news-item/impunity-reigns-for-abductions-and-ill-treatment-by-pro-kyiv-vigilantes-in-eastern-ukraine |access-date=9 August 2014}}</ref> Во август, Игор Друз, висок советник на прорускиот бунтовнички командант Игор Гиркин, изјавил дека „''Во неколку наврати, во вонредна состојба, извршивме погубувања со пукање за да спречиме хаос. Како резултат на тоа, нашите трупи, оние што се повлекоа од Славјанск, се високо дисциплинирани''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28619599|title=Rebel adviser 'admits executions'|date=2 August 2014|work=BBC News|access-date=2 August 2014}}</ref> До крајот на 2015 година, на заедничката територија на Донбас имало 79 места каде што биле држени киднапирани цивили и воени затвореници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://interfax.com.ua/news/general/307388.html|title=На неконтролируемой Украиной территории Донбасса есть 79 неофициальных мест незаконного содержания людей|publisher=Interfax Ukraine|accessdate=29 November 2015}}</ref> По првото примирје од Минскиот протокол, воените водачи ја презеле контролата врз областите на сепаратистичката страна. <ref>{{Наведени вести|url=https://apnews.com/article/e2dcda041fa84a7192093bfe98dea55a|title=Ukraine rebels: a disunited front run by warlords|last=Vasilyeva|first=Nataliya|date=11 November 2014|work=Associated Press|access-date=15 November 2020}}</ref> Во извештајот на [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар за човекови права]] на Обединетите нации (ОХЦХР) објавен на 28 јули 2014 година, се вели дека била нанесена штета во вредност од најмалку 750 милиони американски долари на имотот и инфраструктурата во областите Донецк и Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215684.html|title=1,129 civilians killed, 3,442 injured in Ukraine during anti-terrorist operation – UN report|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> <ref>{{Cite press release |title=Intense fighting in eastern Ukraine 'extremely alarming', says Pillay, as UN releases new report |date=28 July 2014 |publisher=Office of the High Commissioner for Human Rights |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2014/07/intense-fighting-eastern-ukraine-extremely-alarming-says-pillay-un-releases |access-date=28 July 2014}}</ref> Хјуман рајтс воч соопштил дека украинските владини сили, провладините паравоени сили и бунтовниците користеле ненаведувани ракети „Град“ во нападите врз цивилни области, наведувајќи дека „''Употребата на неселективни ракети во населени области го крши меѓународното хуманитарно право или законите на војување и може да претставува воени злосторства''“. <ref>{{Cite press release |title=Ukraine: Unguided Rockets Killing Civilians |date=24 July 2014 |publisher=Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2014/07/24/ukraine-unguided-rockets-killing-civilians |access-date=27 July 2014}}</ref><ref>"[https://www.washingtonpost.com/news/checkpoint/wp/2014/07/25/human-rights-watch-ukrainian-forces-are-rocketing-civilians/ Human Rights Watch: Ukrainian forces are rocketing civilians]". ''[[The Washington Post]]''. 25 July 2014.</ref> ''„Њујорк тајмс“'' објавил дека високата стапка на цивилни жртви „''го оставила населението во источна Украина огорчено кон прозападната влада на Украина“'' и дека ова расположение помогнало да се ''„поттикне регрутирање''“ за бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/07/29/world/europe/civilian-death-toll-rise-in-ukraine.html|title=Enmity and Civilian Toll Rise in Ukraine While Attention Is Diverted|last=Tavernise|first=Sabrina|date=28 July 2014|work=The New York Times|access-date=29 July 2014|last2=Sneider|first2=Noah}}</ref> Како последица на воениот судир, големи делови од регионот Донбас, од двете страни на „контактната линија“, се загадени со мини и други експлозивни остатоци од војната. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/global-development/2016/apr/04/ukraine-attempt-defuse-landmines-as-more-are-planted|title=Ukraine's desperate attempt to defuse landmines – as more are planted|date=2016-04-04|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> Според координаторот за хуманитарни работи на ОН во Украина, во 2020 година Украина била една од земјите најмногу погодени од мини во светот, со речиси 1.200 жртви од почетокот на судирот во 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ukraine.un.org/en/123917-landmines-still-pose-threat-two-million-ukrainians|title=Landmines Still Pose a Threat to Two Million Ukrainians|date=5 April 2021|work=United Nations Ukraine|accessdate=2 February 2022}}</ref> Во извештајот на [[УНИЦЕФ]] објавен во декември 2019 година се вели дека 172 деца биле повредени или убиени поради мини и други експлозиви, над 750 образовни установи биле оштетени или уништени, а 430.000 деца живееле со психолошки трауми поврзани со војната. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/press-releases/430000-children-continue-bear-brunt-eastern-ukraine-conflict|title=430,000 children continue to bear the brunt of eastern Ukraine conflict|work=www.unicef.org|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/ukraine/en/stories/children-endure-deadly-legacy-landmines-eastern-ukraine|title=Children endure deadly legacy of landmines in eastern Ukraine|work=www.unicef.org|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> === Раселено население === [[Податотека:Remains_of_an_Eastern_Orthodox_church_after_shelling_near_Donetsk_International_Airport.jpg|мини|Урнатините на Иверскиот манастир во близина на аеродромот во Донецк, мај 2015 година]] До почетокот на август 2014 година, најмалку 730.000 побегнале од борбите во Донбас и заминале за Русија. <ref name="unhcr-refugees">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-migrants-idINKBN0G517P20140805|title=About 730,000 have left Ukraine for Russia due to conflict – UNHCR|date=5 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101193516/http://in.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-migrants-idINKBN0G517P20140805|archive-date=1 January 2016}}</ref> Овој број, многу поголем од претходните проценки, го дала [[Висок комесаријат на ООН за бегалци|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за бегалци]] (УНХЦР). Бројот на внатрешни бегалци се искачил на 117.000. <ref name="unhcr-refugees" /> До почетокот на септември, по острата ескалација во текот на август, бројот на раселени лица од Донбас во Украина се зголемил повеќе од двојно на 260.000. <ref>{{Наведена изјава за печат|url=http://reliefweb.int/report/ukraine/number-displaced-inside-ukraine-more-doubles-early-august-260000|access-date=2 September 2014}}</ref> Бројот на баратели на привремен азил и баратели со статус на бегалци од Украина во Русија се искачил на 121.000. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29029060|title=UN says million people have fled|date=2 September 2014|work=BBC News|access-date=2 September 2014}}</ref> И покрај двата месеци нестабилно примирје воспоставено со [[Мински договори|Минскиот протокол]], бројот на раселени бегалци од Донбас во Украина нагло ескалирал на 466.829 кон средината на ноември. <ref>{{Наведена изјава за печат|url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/Media.aspx?IsMediaPage=true&LangID=E|access-date=20 November 2014}}</ref> До април 2015 година, војната предизвикала најмалку 1,3 милиони луѓе да станат внатрешно раселени во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/un-refugee-head-confronts-ukraines-atypical-challenge-392051.html|title=UN refugee head confronts Ukraine's atypical challenge|last=Allison Quinn|date=25 June 2015|work=[[Kyiv Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626044739/http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/un-refugee-head-confronts-ukraines-atypical-challenge-392051.html|archive-date=26 June 2015}}</ref> Покрај тоа, повеќе од 800.000 Украинци побарале азил, дозволи за престој или други форми на легален престој во соседните земји, од кои над 659.143 во Русија, 81.100 во Белорусија и илјадници други на други места. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/2015/04/22/ukraine-crisis-has-created-more-than-2-million-refugees-un-reports/|title=Ukraine crisis has created more than 2 million refugees, UN reports|date=22 April 2015|access-date=28 June 2015|agency=euronews.com}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/ocha_ukraine_situation_report_36_-_17_april_2015.pdf|title=Ukraine: Situation report No.36|last=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs|date=17 April 2015|accessdate=2021-06-22}}</ref> Според друг извештај на ОХЦХР на ОН, над три милиони луѓе продолжиле да живеат во Донбас од март 2016 година. Се вели дека ова вклучува 2,7&nbsp;милиони кои живееле во областите контролирани од ДНР и ЛНР, и 200.000 во областите контролирани од Украина во близина на линијата на контакт. Покрај тоа, се вели дека украинската влада регистрирала вкупно 1,6 милиони внатрешно раселени лица во Украина кои побегнале поради судирот. Според извештаите, над еден милион побарале азил на друго место, а повеќето заминале во Русија. Во извештајот, исто така, се вели дека луѓето кои живееле во областите контролирани од сепаратистите доживеале „''целосно отсуство на владеење на правото, извештаи за произволно притворање, мачење и притвор без комуникација, како и без пристап до вистински механизми за правна заштита''“. <ref>{{Наведена изјава за печат|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53359|access-date=4 March 2016}}</ref> До ноември 2017 година, ООН идентификувале 1,8 милиони внатрешно раселени и погодени од судирот лица во Украина, додека други 427.240 кои побарале азил или статус на бегалец во Руската Федерација, плус 11.230 во Италија, 10.495 во Германија, 8.380 во Шпанија и 4.595 во Полска. Во 2011 година, украинските области Луганск и Донецк имале вкупно население од 6,1 милиони жители. Како резултат на руската воена агресија во 2014 година, 2 милиони морале да го напуштат регионот како бегалци. По [[Руска инвазија на Украина (2022)|целосната руска инвазија во 2022 година]], уште приближно 3 милиони или побегнале или биле убиени, што вкупно резултирало со намалување од 80% на населението на Донбас. Според политикологот Тарас Куцио, ова претставува „уништување, депопулација и геноцид“. <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=42, 43|language=en}}</ref> == Реакции == === Украинско јавно мислење === Национална анкета спроведена во март-април 2014 година од страна на Киевскиот меѓународен институт за социологија покажала дека 31% од испитаниците во Донбас сакаат регионот да се одвои од Украина, додека 58% сакаат автономија во рамките на Украина. Анкета на Меѓународниот републикански институт од септември 2014 година на украинската јавност (со исклучок на оние во [[Крим (полуостров)|Крим]], анектиран од Русија), покажала дека 89% од испитаниците се спротивставуваат на [[Руско-украинска војна|руската интервенција во Украина]]. <ref name="IRI14OCT">Press release: {{Наведена изјава за печат|access-date=17 October 2014}}</ref> Поделено по региони, 78% од анкетираните од [[Источна Украина]] (вклучувајќи ја и [[Днепропетровска Област|Дњепропетровската Област]]) се спротивставиле на интервенцијата, заедно со 89% во [[Јужна Украина]], 93% во [[Средна Украина]] и 99% во [[Западна Украина]]. Поделено по мајчин јазик, 79% од руските говорници и 95% од украинските говорници се спротивставиле на интервенцијата. 80% од анкетираните рекле дека Украина треба да остане [[Унитарна држава|унитарна]] земја. 56% од анкетираните изјавиле дека Русија треба да плати за обновата на Донбас, додека 32% рекле дека Донечката и Луганската Област треба да платат. 59% од анкетираните изјавиле дека ја поддржуваат владината воена операција во Донбас, додека 33% изјавиле дека се противат на неа. 73% од испитаниците изјавиле дека војната во Донбас е едно од трите најважни прашања со кои се соочува Украина. <ref name="IRI14OCT">Press release: {{Наведена изјава за печат|access-date=17 October 2014}}</ref> Анкета спроведена од истиот институт во 2017 година покажала дека 80% од Украинците на национално ниво и 73% од луѓето од областите на Донбас под контрола на Украина веруваат дека сепаратистичките републики треба да останат дел од Украина. Околу 60% од анкетираните луѓе не верувале дека Украина прави доволно за да ги врати изгубените територии поради Минските договори. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iri.org/resource/ukraine-poll-majority-want-donbas-remain-ukraine|title=Ukraine Poll: Majority Want Donbas to Remain in Ukraine|date=7 June 2017|work=iri.org|accessdate=29 December 2017}}</ref> Заедничката анкета спроведена од Левада и Меѓународниот институт за социологија од Киев од септември до октомври 2020 година покажала дека во отцепените региони контролирани од ДНР/ЛНР, над половина од испитаниците сакале да се приклучат кон Русија (со или без некаков автономен статус), додека помалку од една десетина посакувале независност, а 12% сакале реинтеграција во Украина. Тоа е во спротивност со испитаниците во Донбас, контролиран од [[Киев]], каде што огромното мнозинство сметало дека сепаратистичките региони треба да бидат вратени во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2021/02/12/new-survey-ukraine-russia-conflict-finds-deeply-divided-views-contested-donbas-region/|title=A new survey of the Ukraine-Russia conflict finds deeply divided views in the contested Donbas region|last=John O'Loughlin|date=February 12, 2021|work=The Washington Post|access-date=26 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210329044459/https://www.washingtonpost.com/politics/2021/02/12/new-survey-ukraine-russia-conflict-finds-deeply-divided-views-contested-donbas-region/|archive-date=29 March 2021|last2=Gwendolyn Sasse|language=en-US|issn=0190-8286|last3=Gerard Toal|last4=Kristin M. Bakke|author-link3=Gerard Toal}}</ref> Според резултатите од Левада во јануари 2022 година, приближно 70% од оние во отцепените региони изјавиле дека нивните територии треба да станат дел од Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wilsoncenter.org/event/public-opinion-divided-donbas-results-january-2022-survey-both-sides-contact-line|title=Public Opinion in the Divided Donbas: Results of a January 2022 Survey on Both Sides of the Contact Line|last=John O'Loughlin|last2=Gwendolyn Sasse|authorlink2=Gwendolyn Sasse|date=February 23, 2022|work=[[Wilson Center]]|language=en|last3=Gerard Toal|authorlink3=Gerard Toal|last4=Mikhail Minakov|authorlink4=Mikhail Minakov}}</ref> До 2021 година, 72% од Украинците ја сметале Русија за непријателска држава. Уделот на оние кои ги опишале своите ставови кон рускиот народ како „''топли''“ се намалил од 47% во мај 2018 година на 30% во април 2021 година. Во 2020 година, 61% од Украинците го сметале воениот судир како „''руска агресија со употреба на локални милитанти''“, а само 21% тврделе дека станува збор за граѓанска војна. На Исток, 42,2% од испитаниците ја сметале војната за „''внатрешен судир''“. По целосната инвазија, 6% од испитаниците на Исток и 1% во сите други региони сметале дека војната е обид за заштита на рускојазичното население. {{Sfn|Kudelia|2025}} === Русија === [[Податотека:Марш_за_мир_и_свободу_(2).jpg|десно|мини|''Маршот за мир и слобода'' во Москва бил еден од антивоените протести во Русија.]] Во [[Русија]] во 2014 година се одржале серија [[Антивоени протести во Русија (2014)|антивоени протести]]. Демонстрантите одржале два протестни собири на 2 и 15 март 2014 година. Вториот, познат како ''Марш на мирот'' ({{Langx|ru|Марш Мира}}), се одржал во [[Москва]] еден ден пред референдумот на Крим. Протестите биле најголемите во Русија од [[Протести во Русија (2011-2013)|руските протести]] во 2011–2013 година. [[Борис Немцов]] изјавил дека јавното мислење се манипулира со помош на агитација и пропаганда, а на оние кои се спротивставуваат на политиката на владата им е забранет пристап до медиумите. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-rallies-idINL6N0MC0JC20140315|title=Ukraine crisis triggers Russia's biggest anti-Putin protest in two years|date=15 March 2014|work=Reuters|access-date=16 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622232507/https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-rallies-idINL6N0MC0JC20140315|archive-date=22 June 2020}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dw.com/en/anti-war-protesters-march-through-moscow/a-17938261|title=Anti-war protesters march through Moscow|work=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222145813/http://www.dw.com/en/anti-war-protesters-march-through-moscow/a-17938261|archive-date=22 December 2015|accessdate=13 December 2015}}</ref> === Меѓународни реакции === [[Податотека:Secretary_Kerry_Joins_President_Obama_for_Meeting_With_Ukrainian_President_Poroshenko_Before_NATO_Summit_in_Wales_(14950820747).jpg|мини|Украинскиот претседател [[Петро Порошенко|Порошенко]] разговара со [[Барак Обама]] и други западни лидери за време на самитот на НАТО во Њупорт, 4 септември 2014 година]] [[Податотека:Displaced_persons_from_the_occupied_Kharkiv_and_Luhansk_territories.jpg|thumbtime=0:04|мини|Раселени лица од окупираните територии Харков и Луганск за време на руската инвазија на Украина во Донбас]] Претседателот на Врховната рада, [[Олександар Турчинов]], во јуни 2014 година изјавил дека го смета судирот за директна војна со Русија. <ref>{{Наведени вести|url=http://lb.ua/news/2014/06/27/271204_aleksandr_turchinov_pri_vtorzhenii.html|title=Александр Турчинов: "При вторжении со стороны Чернигова, русские танки уже через пару часов могли быть в Киеве" (Alexander Turchinov: "With the invasion from the Chernihiv direction, Russian tanks in a couple of hours could be in Kyiv")|date=27 June 2014|access-date=19 July 2014|publisher=LB.ua|language=ru}}</ref> Според украинскиот претседател [[Петро Порошенко]], војната ќе биде позната во историјата на Украина како „Патриотска војна“. [[НАТО]] во јули 2014 година изјавил дека го смета судирот за војна со руски нерегуларни единици, <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=19 July 2014}}</ref> а други го сметале за војна меѓу руски посредници и Украина. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/3192c7a0-0cd2-11e4-bf1e-00144feabdc0.html|title=Nato must focus on the 'hybrid wars' being waged on the west|date=17 July 2014|work=Financial Times|access-date=19 July 2014}}</ref> [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] ги опишал настаните во регионот Донбас како „''немеѓународен вооружен судир''“ во јули 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-warcrimes-idUSKBN0FR0V920140722|title=Ukraine war crimes trials a step closer after Red Cross assessment|last=Miles|first=Tom|date=22 July 2014|work=Reuters|access-date=22 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123081443/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-warcrimes-idUSKBN0FR0V920140722|archive-date=23 January 2016|location=Geneva}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=23 July 2014}}</ref> Некои новински агенции, како што се [[Информативна телеграфска агенција на Русија|Информативната телеграфска агенција на Русија]] и [[Ројтерс]], ја протолкувале оваа изјава како да значи дека Украина е во состојба на „[[граѓанска војна]]“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/742051|title=Red Cross admits Ukraine is in a state of civil war|access-date=25 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> По инвазијата на руските сили во август 2014 година, на почетокот на септември 2014 година, [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешенал]] соопштил дека ја смета војната за „меѓународна“, наспроти „немеѓународна“. <ref name="AI7SEPT">{{Наведена изјава за печат|access-date=7 September 2014}}</ref> Според анкетата на [[Руски центар за истражување на јавното мислење|РЦИЈМ]] спроведена во август 2014 година, 59% од анкетираните руски граѓани ја сметале војната во Донбас за граѓанска војна. Повеќето од анкетираните изјавиле дека директната војна со Украина е или „апсолутно невозможна“ или „крајно малку веројатна“. 28% изјавиле дека таков судир би можел да се случи во иднина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.researchgate.net/publication/332798454|title=The Ukraine Invasion and Public Opinion|date=January 2015|work=[[Georgetown Journal of International Affairs]]}}</ref> Генералниот секретар на [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешенал]], Салил Шети, изјавил дека „сателитските снимки, заедно со извештаите за руски војници заробени во Украина и сведоштвата на очевидци за руски војници и воени возила што се движат преку границата, не оставаат сомнеж дека ова сега е меѓународен вооружен судир“. Судирот е класифициран и како дел од „[[хибридна војна]]“ што ја води Русија против Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ponarseurasia.org/article/defense-conspirology-rejoinder-serhiy-kudelias-anti-political-analysis-hybrid-war-eastern|title=In Defense of Conspirology: A Rejoinder to Serhiy Kudelia's Anti-Political Analysis of the Hybrid War in Eastern Ukraine|date=30 September 2014|publisher=PONARS Eurasia}}</ref> До почетокот на 2015 година, [[Европска Унија|Европската Унија]] имала стремежда ги етикетира учесниците во судирот како „странски вооружени формации“ или сепаратисти поддржани од Русија. По доставувањето на доверливиот извештај на IntCen во јануари 2015 година, официјалните документи на ЕУ го потврдиле присуството на руската војска во областа и почнале отворено да се повикуваат на „''руски трупи во Украина''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://euobserver.com/foreign/127667|title=EU breaks taboo on 'Russian forces in Ukraine'|last=Rettman|first=Andrew|date=16 February 2015|work=EUobserver|access-date=19 February 2016}}</ref> Еден труд од 2015 година објавен од Кралскиот институт и еден извештај од 2017 година од корпорацијата РАНД документираат како воениот судир се претворил од локализиран судир преку посредници во раните фази до хибридна војна меѓу Русија и Украина, а потоа до ограничена конвенционална војна со директната инвазија на руските трупи во август 2014 година. <ref name="RUSIma2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|title=Briefing Paper: Russian Forces in Ukraine|last=Igor Sutyagin|date=March 2015|publisher=Royal United Services Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508220714/https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|archive-date=8 May 2015|accessdate=11 March 2015}}</ref> Обвинителот на Меѓународниот кривичен суд издал извештај во ноември 2016 година како дел од прелиминарното испитување. Во извештајот било наведено дека до 30 април 2014 година, се чинело дека високиот интензитет на воениот судир го активирал законот за вооружен судир со „ДНР“ и „ЛНР“ како страни. <ref name="icc-prelim-2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016)|date=14 November 2016|publisher=[[International Criminal Court]]|language=en|accessdate=2 February 2023}}</ref>  Понатаму се наведува дека ангажманите меѓу украинските и руските вооружени сили во источна Украина укажуваат на постоење на паралелен меѓународен вооружен судир до 14 јули 2014 година.  Во него се забележува дека, доколку се утврди дека Русија вршела целосна контрола врз милитантните групи, ова би претставувало само еден меѓународен вооружен судир што би предизвикал примена на Римскиот статут.  {{Efn|Во извештајот се наведува дека неговата тековна истрага ќе се фокусира на утврдување дали може да се тврди дека постои меѓународен вооружен судир меѓу Украина и Русија во источна Украина..<ref name="icc-prelim-2016" />{{Rp|at=¶ 184 see also 170}}}} Денот по објавувањето на извештајот, Русија ја објавила својата намера да се повлече од членството во [[Меѓународен кривичен суд|Меѓународниот кривичен суд]] (МКС). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-38005282|title=Russia withdraws from International Criminal Court treaty|date=16 November 2016|access-date=16 March 2022|agency=BBC}}</ref> {{Efn|Иако Русија била потписник на [[Римски статут|Римскиот статут]], тој не бил ратификуван, т.е. руските закони не биле изменети за да се признае авторитетот на статутот. Русија формално ги известила ОН за своето повлекување на 30 ноември 2016 година.<ref>{{Cite web |date=30 November 2016 |title=Reference: C.N.886.2016.TREATIES-XVIII.10 (Depositary Notification) |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2016/CN.886.2016-Eng.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220034328/https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2016/CN.886.2016-Eng.pdf |archive-date=20 December 2016 |access-date=7 December 2021 |website=[[United Nations]]}}</ref>}} Во декември 2021 година, францускиот весник ''„Ле Монд“'' анализирал промена во руската дипломатска етикета за судирот. Веќе не станувало збор за членство на Украина во НАТО, туку за проширување на НАТО во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.lemonde.fr/international/article/2021/12/06/les-options-limitees-de-washington-face-aux-man-uvres-de-la-russie-au-seuil-de-l-ukraine_6104848_3210.html|title=Les options limitées des Etats-Unis face aux manœuvres de la Russie à la frontière avec l'Ukraine|date=6 December 2021|work=Le Monde.fr|via=Le Monde}}</ref> Окружниот суд во [[Хаг]] донел пресуда на судењето за убиството на летот MH17 на „Малезија ерлајнс“ на 17 ноември 2022 година, вклучувајќи го и заклучокот дека Русија вршела целосна контрола врз ДНР од средината на мај 2014 година па наваму, и дека затоа се одвива меѓународен вооружен судир (иако обвинетите од ДНР немаат имунитет на борци поради нивното и негирањето на Русија за членство во руските вооружени сили). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.courtmh17.com/en/en/news/2022/transcript-of-the-mh17-judgment-hearing.html|title=Transcript of the MH17 judgment hearing Kharchenko Dubinskiy Girkin Pulatov|work=www.courtmh17.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203221725/https://www.courtmh17.com/en/en/news/2022/transcript-of-the-mh17-judgment-hearing.html|archive-date=3 February 2023|accessdate=2023-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justsecurity.org/84456/dutch-court-in-life-sentences-russia-had-overall-control-of-forces-in-eastern-ukraine-downing-of-flight-mh17/|title=Dutch Court, in Life Sentences: Russia Had "Overall Control" of Forces in Eastern Ukraine Downing of Flight MH17|last=Hoon|first=Marieke de|date=2022-12-19|work=Just Security|language=en-US|accessdate=2023-02-02}}</ref> [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] пресудил на 25 јануари 2023 година дека од 11 мај 2014 година, а најмалку до 26 јануари 2022 година, областите контролирани од сепаратистите во Источна Украина се под „''просторна јурисдикција''“ на Русија, бидејќи таа имала ''ефективна контрола'' врз овие области преку своето присуство и преку своето влијание врз „ДНР“ и „ЛНР“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/european-court-rules-ukraine-cases-russia-admissible-96661080|title=European court rules Ukraine cases against Russia admissible|last=Corder|first=Mike|date=2023-01-25|publisher=ABC News|language=en|accessdate=2023-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible|date=2023-01-25|url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782|location=Strasbourg|access-date=2023-02-02}}</ref> == Белешки == {{Notelist}} == Наводи == {{наводи}} ==Дополнителни извори== {{See also|Bibliography of Ukrainian history|List of Slavic studies journals}} {{refbegin}} * {{cite book |last1=Arel |first1=Dominique |last2=Driscoll |first2=Jesse |date=2023 |title=Ukraine's Unnamed War: Before the Russian Invasion of 2022 |url=https://books.google.com/books?id=7dWgEAAAQBAJ&pg=PP1 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-009-05292-4 |doi=10.1017/9781009052924}} * {{cite book |last=Arutunyan |first=Anna |author-link=Anna Arutunyan |date=2022 |title=Hybrid Warriors: Proxies, Freelancers and Moscow's Struggle for Ukraine |url=https://books.google.com/books?id=33KMEAAAQBAJ&pg=PA1 |location=London |publisher=Hurst & Company |isbn=978-1-78738-795-9}} * {{Cite journal|last=Bowen|first=Andrew|year=2017|title=Coercive Diplomacy and the Donbas: Explaining Russian Strategy in Eastern Ukraine|journal=Journal of Strategic Studies|volume=42|issue=3–4|pages=312–343|doi=10.1080/01402390.2017.1413550|s2cid=158522112| issn=0140-2390}} * {{cite book |last=Hauter |first=Jakob |date=2023 |title=Russia's Overlooked Invasion: The Causes of the 2014 Outbreak of War in Ukraine's Donbas |url=https://www.google.com/books/edition/Russia_s_Overlooked_Invasion/XqjuzwEACAAJ |series=Soviet and Post-Soviet Politics and Society |volume=270 |location=Stuttgart |publisher=Ibidem |isbn=978-3-8382-1803-8}} * Ivanov, O. (2016). [https://journals.macewan.ca/shcsjournal/article/view/278 Social Background of the Military Conflict in Ukraine: Regional cleavages and geopolitical orientations]. ''Social, Health, and Communication Studies Journal'', 2(1), 52–73. Retrieved 26 June 2017. * {{cite book |last=Kudelia |first=Serhiy |date=2025 |title=Seize the City, Undo the State: The Inception of Russia's War on Ukraine |url=https://books.google.com/books?id=Jbg7EQAAQBAJ&pg=PP1 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-779553-8 |doi=10.1093/9780197795576.001.0001}} *{{cite web|url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/eastern-europe/ukraine/261-peace-ukraine-iii-costs-war-donbas|title=Peace in Ukraine (III): The Costs of War in Donbas|publisher=Crisis Group|date=2020-09-03|accessdate=2025-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617203309/https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/eastern-europe/ukraine/261-peace-ukraine-iii-costs-war-donbas|archive-date=2025-06-17}} *{{cite journal|url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/13518046.2021.1923984?needAccess=true|title=A Conventional War: Escalation in the War in Donbas, Ukraine|first=Ilmari |last=Käihkö|journal=Journal of Slavic Military Studies|year=2021|volume=34|issue=1|pages=24-49|archive-url=https://web.archive.org/web/20250619212352/https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/13518046.2021.1923984?needAccess=true|archive-date=2025-06-19}} {{refend}} == Надворешни врски == {{Sister project links|auto=y}} * [http://www.osce.org/odihr/118476?download=true 12 May 2014 report on human rights and minority rights situation in Ukraine] by the [[OSCE]] Office for Democratic Institutions and Human Rights * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_Report_15July2014.pdf 15 July 2014 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] * [https://www.hrw.org/news/2014/08/28/ukraine-rebel-forces-detain-torture-civilians 28 August 2014 report on claims of war crimes by the insurgents] in Donbas by [[Human Rights Watch]] * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHR_seventh_reportUkraine20.11.14.pdf 15 November 2014 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/9thOHCHRreportUkraine.pdf#sthash.HFQs2pv2.dpuf 1 December 2014 to 15 February 2015 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] [[Категорија:Донбас]] [[Категорија:Руско-украинска криза (2021-2022)]] [[Категорија:Руско-украинска војна]] [[Категорија:Судири во 2022 година]] [[Категорија:Судири во 2021 година]] [[Категорија:Судири во 2020 година]] [[Категорија:Судири во 2019 година]] [[Категорија:Судири во 2018 година]] [[Категорија:Судири во 2017 година]] [[Категорија:Судири во 2016 година]] [[Категорија:Судири во 2015 година]] [[Категорија:Судири во 2014 година]] [[Категорија:Војна во Донбас| ]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] [[Категорија:Статии со текст на украински]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] ej5ecq1dwoynmhqii3vn8lw0op2hpmj 5542767 5542764 2026-04-21T08:50:49Z Тиверополник 1815 5542767 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Војна во Донбас | partof = [[Руско-украинска војна]] | image = {{multiple image|total_width=300px|perrow=2/2/2/2|border=infobox | image1 = A Russia-backed rebel armored fighting vehicles convoy near Donetsk, Eastern Ukraine, May 30, 2015.jpg | image2 = A Russia-backed rebel looking though firing port at his position near Donetsk, Eastern Ukraine, May 26, 2015.jpg | image3 = Ruins of Donetsk International airport (16).jpg | image4 = 2015-04-26-0314 (17283082376).jpg | image5 = Ukrainian troops during the Battle of Debaltseve, 5 February 2015 (3).jpg | image6 = Battalion "Donbas" in Donetsk region 04.jpg }}{{parabr}}'''Горен ред:''' Проруски паравоени сили во Донбас.<br />'''Средина:''' Последици од [[Втора битка за Донечкиот аеродром|Втората битка за Донечкиот аеродром]]; оштетени згради во [[Спартак (Донечкска Област)|Спартак]].<br />'''Долу:''' Украински тенк [[Т-64БВ]] за време на [[Битка за Дебалцево|битката кај Дебалцево]]; војници од баталјонот Донбас на [[БТР-60]] во Донбас, август 2014 година. | caption = | date = {{start date|df= yes|2014|04|12}}<ref>{{Cite book |last1=Galeotti |first1=Mark |author1-link=Mark Galeotti |title=Armies of Russia's war in Ukraine |last2=Hook |first2=Adam |date=2019 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-4728-3345-7 |editor-last=Windrow |editor-first=Martin |series=Elite |location=Oxford New York|pages=14–16}}</ref><ref name="6Ynq0">{{Cite book |last=Mitrokhin |first=Nikolay |title=Civil war? Interstate war? Hybrid war? dimensions and interpretations of the Donbas Conflict in 2014-2020 |date=2021 |publisher=ibidem Verlag |isbn=978-3-8382-7383-9 |editor-last=Hauter |editor-first=Jakob |series=Soviet and post-Soviet politics and society |location=Stuttgart |chapter=Infiltration, Instruction, Invasion: Russia's War in the Donbas |editor-last2=Wilson |editor-first2=Andrew|page=115}}</ref>{{sfn|Arel|Driscoll|2023|p=[https://books.google.com/books?id=jIGhEAAAQBAJ&pg=PA4 4]}}<ref name="PlokhyTheRussoUkrainianWar123">{{Cite book |last=Plokhy |first=Serhii |author-link=Serhii Plokhy |date=2023 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |url=https://books.google.com/books?id=H2F_EAAAQBAJ&pg=PT23 |location=New York |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-1-324-05119-0 |pages=123–124}}</ref> – {{End date|df= yes|2022|2|24}}{{Efn|Војната ескалирала когаРусија ја нападнала на Украина во целост на 24 февруари 2022 година; сепак, терминот „војна во Донбас“ генерално не се користи за настани што се случиле по почетокот на целосната инвазија.}}<br />({{age in years, months, weeks and days|month1=04|day1=06|year1=2014|month2=02|day2=24|year2=2022}}) | place = [[Донечка Област]] и [[Луганска Област]] [[Украина]] | coordinates = | map_type = | map_relief = | latitude = | longitude = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | status = Опфатено од [[Руска инвазија на Украина (2022)|Руско-украинската војна]] (како дел од [[Источно боиште (Руска инвазија на Украина)|Источно боиште на Руската инвазија на Украина]]) | territory = Руски контролирани сепаратисти воспоставиле две широко непризнаени републики во делови од областите Донецк и Луганск. | combatants_header = | combatant1 = {{Tree list}} * {{flag|Russia}}<ref>{{cite news |date=24 April 2018 |title=PACE officially recognizes occupied areas in Donbas as 'effectively controlled' by Russia |publisher=Unian.info |url=https://www.unian.info/politics/10092899-pace-officially-recognizes-russia-s-occupation-of-donbas.html |access-date=27 April 2018}}</ref><ref>{{cite web |date=24 April 2017 |title=Ukraine vs Russia: The ICJ's Court Decision, Examined |url=https://en.hromadske.ua/posts/ukraine-vs-russia-the-icjs-court-decision-examined |access-date=27 April 2018 |publisher=en.hromadske.ua}}</ref><ref>{{cite web |date=22 May 2015 |title=Ukraine: Breaking Bodies: Torture and Summary Killings in Eastern Ukraine |url=https://www.amnesty.org/en/documents/eur50/1683/2015/en/ |access-date=20 May 2018 |publisher=Amnesty International |page=10 |quote=Sustained fighting erupted in eastern Ukraine that summer, amidst compelling evidence of Russian military involvement.}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of Donetsk People's Republic.svg}} [[Донечка Народна Република]]{{efn|name=DonetskLuhansk|Донечката Народна Република и Луганската Народна Република, кои биле марионетски држави контролирани од Русија, ја прогласиле својата независност од Украина во мај 2014 година. Среде целосната инвазија на Украина, Русија официјално ја објавила руската анексија на Донечката, Херсонската, Луганската и Запорошката област на 30 септември 2022 година.}} ** {{flagicon image|Flag of the Luhansk People's Republic.svg}} [[Луганска Народна Република]]{{efn|name=DonetskLuhansk}} {{Tree list/end}} | combatant2 = {{flag|Ukraine}} | units1 = {{flagicon|Russia}} '''Русија''' ''[[Борци од војната во Донбас#Руски сили|(детали)]]'' * [[Руски вооружени сили]] * [[Борци од војната во Донбас#Странски групи|Странски волонтери]] {{flagicon|Donetsk People's Republic}}{{flagicon|Luhansk People's Republic}} '''[[Руски сепаратистички сили во Донбас|Проруски сепаратисти]]''' ''[[Руски народни милиции во Украина|(детали)]]''<br /> [[Сепаратистички сили на војната во Донбас#Структура|Народна милиција на ДНР]]<br /> [[Сепаратистички сили на војната во Донбас#Структура|Народна милиција на ЛНР]] | units2 = {{flagicon|Ukraine}} '''Украина''' ''[[Борци од војната во Донбас#Украински сили|(детали)]]''<br /> [[Украински вооружени сили]] * [[Украински воздухопловни сили]] * [[Украински копнени сили|Копнени сили]] ** [[Баталјони за територијална одбрана (Украина)|Баталјони за територијална одбрана]] [[Безбедносна служба на Украина|Безбедносна служба]] [[Министерство за внатрешни работи на Украина|Министерство за внатрешни работи]] * [[Милиција (Украина)|Милиција]] * [[Национална гарда на Украина|Национална гарда]] [[Украински доброволни баталјони]]<ref>* {{cite news |last=Olena Goncharova |date=18 October 2015 |title=Foreign fighters struggle for legal status in Ukraine |work=[[Kyiv Post]] |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/foreign-fighters-struggle-for-legal-status-in-ukraine-400182.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018173857/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/foreign-fighters-struggle-for-legal-status-in-ukraine-400182.html |archive-date=18 October 2015}} * {{Cite news |date=19 October 2015 |title=Foreign nationals fighting for Ukraine in Donbas demand passports in exchange for their service |agency=[[Ukraine Today]] |url=http://uatoday.tv/society/foreign-nationals-fighting-for-ukraine-in-donbas-demand-passports-in-exchange-for-their-service-516210.html |access-date=26 October 2015}} * {{cite magazine |last=Nolan Peterson |date=4 August 2015 |title=Why a Russian Is Fighting for Ukraine |url=http://www.newsweek.com/why-russian-fighting-ukraine-320723 |magazine=[[Newsweek]] |access-date=26 October 2015}} * {{Cite news |date=19 October 2015 |title=They Came to Fight for Ukraine. Now They're Stuck in No Man's Land |work=[[Foreign Policy]] |url=https://foreignpolicy.com/2015/10/19/ukraines-abandoned-soldiers-russian-belarusian-volunteers/ |access-date=26 October 2015}} * {{Cite news |last=Megrelidze |first=Sophiko |date=23 January 2015 |title=Georgians in Ukraine fight shadow war |work=Associated Press |url=https://apnews.com/27f1501df4204a3b83e41a38b54bceff}}</ref> | combatant3 = | commander1 = {{ubl|{{flagdeco|Russia}} [[Владимир Путин]]|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Денис Пушилин]]<br /><small>(2018–2022)</small>|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Александар Захарченко]]<br /><small>(2014–2018)</small>{{Assassinated}}|{{flagicon|Russia}} [[Александар Бородај]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Russia}} [[Игор Гиркин]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Павел Губарев]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Леонид Пашечник]]<br /><small>(2017–2022)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Игор Плотницки]]<br /><small>(2014–2017)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Валериј Болотов]]<br /><small>(2014)</small>{{Assassinated}}}} | commander2 = {{ubl|{{flagdeco|Ukraine}} [[Володимир Зеленски]]<br /><small>(2019–2022)</small>|{{flagdeco|Ukraine}} [[Петро Порошенко]]<br /><small>(2014–2019)</small>|{{flagdeco|Ukraine}} [[Олександар Турчинов]]<br /><small>(2014)</small>}} | commander3 = | strength1 = {{ubl|40,000–45,000 борци<ref>{{Cite news |date=9 June 2015 |title=Pro-Russian rebels have 40,000-strong army, sufficient for 'mid-sized European state': Ukraine defence minister |work=ABC AU |url=http://www.abc.net.au/news/2015-06-09/ukrainian-rebels-have-army-the-size-of-small-european-state/6530828 |access-date=26 June 2015}}</ref>|9,000–12,000 руски војници<ref>{{Cite news |title=Kyiv Says 42,500 Rebels, Russian Soldiers Stationed in East Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russian-troops-fighting-poltorak/27059578.html |access-date=25 June 2015 |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=8 June 2015}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 March 2015 |title=Some 12,000 Russian soldiers in Ukraine supporting rebels: U.S. commander |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-russia-soldiers/some-12000-russian-soldiers-in-ukraine-supporting-rebels-u-s-commander-idUSKBN0LZ2FV20150303 |access-date=3 March 2015}}</ref>}} | strength2 = 64,000 војници<ref>{{Cite news |date=28 July 2015 |title=Probability of full-scale Russian invasion remains high – Ukrainian army general |agency=Ukraine Today |url=http://24today.net/open/484721 |url-status=dead |access-date=29 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228171239/http://24today.net/open/484721 |archive-date=28 February 2017}}</ref> | strength3 = | casualties1 = {{ubl|6,500 убиени{{Ref label|killed|*}}<ref name="OHCHR" />|{{nowrap|15,800–16,200}} повредени<ref name="OHCHR" />}} | casualties2 = {{ubl|4,535 убиени<ref name="memory" />|70 исчезнати<ref name="70missing">{{Cite news |date=6 September 2019 |title=UNIAN: 70 missing soldiers officially reported over years of war in Donbas |agency=Ukrainian Independent Information Agency |url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/unian-70-missing-soldiers-officially-reported-over-years-of-war-in-donbas.html |access-date=6 September 2019}}</ref>|{{nowrap|13,800–14,200}} повредени<ref name="OHCHR">{{cite web |url= https://ukraine.un.org/sites/default/files/2022-02/Conflict-related%20civilian%20casualties%20as%20of%2031%20December%202021%20%28rev%2027%20January%202022%29%20corr%20EN_0.pdf |title= Conflict-related civilian casualties in Ukraine |work= [[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|OHCHR]] |date= 27 January 2022 |access-date= 27 January 2022}}</ref>}} | casualties3 = {{ubl|3,404 убиени цивили (365 во 2016–2021 година))<ref name="OHCHR" />|14,200–14,400 убиени; 51,000–54,000 повредени<ref name="OHCHR" />|1,6 милиони Украинци внатрешно раселени; над 1 милион избегаа во странство од март 2016 година<ref name="OHCHR232">{{Cite book |url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_13th_HRMMU_Report_3March2016.pdf |title=Report on the human rights situation in Ukraine 16 November 2015 to 15 February 2016 |date=3 March 2016 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |access-date=3 March 2016}}</ref>}} | notes = {{Note label|killed|*}} Вклучува 400–500 руски војници (според Државниот департмент на Соединетите Американски Држави, март 2015 година)<ref>{{Cite book |last=Bellal |first=Annyssa |url=https://books.google.com/books?id=IfX8CgAAQBAJ&pg=PA302 |title=The War Report: Armed Conflict in 2014 |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=978-0-19-876606-3 |page=302 |access-date=17 October 2016}}</ref> | campaignbox = }} '''Војната во Донбас''', {{Efn|{{langx|uk|Війна на Донбасі|Viina na Donbasi}}<br>{{langx|ru|Война в Донбассе|Voyna v Donbasse}}}} исто така наречена '''Донбаска војна''' — дел од [[Руско-украинска војна|руско-украинската војна]] во источниот регион [[Донбас]] во [[Украина]]. Војната започнала во април 2014 година, кога [[Руски сепаратистички сили во Донбас|борците поддржани од Русија]] започнале востание против украинската влада, зазеле територија и прогласле независни држави. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведена книга|title=Armies of Russia's war in Ukraine|last=Galeotti|first=Mark|last2=Hook|first2=Adam|date=2019|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-4728-3345-7|editor-last=Windrow|editor-first=Martin|series=Elite|location=Oxford New York|pages=14–16|author-link=Mark Galeotti}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Civil war? Interstate war? Hybrid war? dimensions and interpretations of the Donbas Conflict in 2014-2020|last=Mitrokhin|first=Nikolay|date=2021|publisher=ibidem Verlag|isbn=978-3-8382-7383-9|editor-last=Hauter|editor-first=Jakob|series=Soviet and post-Soviet politics and society|location=Stuttgart|page=115|chapter=Infiltration, Instruction, Invasion: Russia's War in the Donbas|editor-last2=Wilson|editor-first2=Andrew}}</ref> Украинската војска започнала операција против нив, но не успеала целосно да ја врати територијата. <ref>{{Наведена книга|title=Armies of Russia's war in Ukraine|last=Galeotti|first=Mark|last2=Hook|first2=Adam|date=2019|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-4728-3345-7|editor-last=Windrow|editor-first=Martin|series=Elite|location=Oxford New York, NY|pages=14–16}}</ref> Тајно, руската војска биладиректно вклучена, а сепаратистите во голема мера биле под руска контрола. Војната продолжила сè додека не започнала [[Руска инвазија на Украина (2022)|целосната руска инвазија на Украина]] во 2022 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/384d981b-d3da-4fca-b6ab-21b1136bd2ab|title=Military briefing: the make-or-break fight for the Donbas|last=Foy|first=Henry|date=2022-03-24|work=[[Financial Times]]|access-date=2023-11-15|last2=Rathbone|first2=John Paul|last3=Schwartz|first3=Felicia}}</ref> Во март 2014 година, по [[Револуција на достоинството|Револуцијата на достоинството]] во Украина, Русија го [[Руска окупација на Крим|окупирала Крим]]. Антиреволуционерни и проруски протести започнале во украинските покраини [[Донечка Област|Донецк]] и [[Луганска Област|Луганск]], заедно познати како „Донбас“. На 12 април, единица командоси предводена од рускиот државјанин [[Игор Гиркин|Игор „Стрелков“ Гиркин]] ја преминала границата од Русија и го зазела [[Опсада на Славјанск|Славјанск]] и други населби во Донбас. Сепаратистите ги прогласиле републиките [[Донечка Народна Република|Донецк]] и [[Луганска Народна Република|Луганск]] (ДНР и ЛНР) за независни држави. <ref name="PlokhyTheRussoUkrainianWar125">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=H2F_EAAAQBAJ&pg=PT24|title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History|last=Plokhy|first=Serhii|date=2023|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=978-1-324-05119-0|location=New York|page=125|quote=Girkin, for example, led a group of Russian mercenaries in seizing the key transportation center of Sloviansk in the Donetsk oblast.|author-link=Serhii Plokhy}}</ref> Русија тајно ги поддржувала со војници и оружје. Таа признала дека испратила само „воени специјалисти“, <ref>''The Interpreter'' quoted what Putin said during a live call-in session on 12 October 2016:<br /><br />"When we were forced, I want to stress, forced to defend the Russian-speaking population in the Donbas, forced to respond to the desire of the people living in Crimea to return to being part of the Russian Federation, they instantly began to whip up anti-Russian policies and the imposition of sanctions."<br /><br />{{Наведени вести|url=http://www.interpretermag.com/day-968/#15291|title=Putin Claims Russia Was 'Forced To Defend Russian-Speaking Population in Donbass'|date=12 October 2016|work=The Interpreter|access-date=8 January 2018}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/12054164/Vladimir-Putins-annual-press-conference-2015-live.html|title=Vladimir Putin admits: Russian troops 'were in Ukraine'|last=Oliphant|first=Roland|date=17 December 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=9 January 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/12054164/Vladimir-Putins-annual-press-conference-2015-live.html|archive-date=11 January 2022|issn=0307-1235}}</ref>, но подоцна ги признала сепаратистите како руски борбени ветерани. <ref name="veterans">{{Наведени вести|url=https://meduza.io/en/news/2023/04/20/state-duma-passes-law-giving-wagner-mercenaries-combat-veteran-status|title=State Duma passes law giving Wagner mercenaries 'combat veteran' status|date=20 April 2023|work=[[Meduza]]}}</ref> На 15 април, Украина започнала „Антитерористичка операција“ (АТО). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27035196|title=Ukraine says Donetsk 'anti-terror operation' under way|date=2014-04-15|work=BBC News|accessdate=2022-04-22}}</ref> До август 2014 година, Украина повторно го освоила поголемиот дел од својата територија. Русија одговорила со тајно испраќање војници, тенкови и артилерија во Донбас, <ref name="nyt1">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/23/world/europe/russia-moves-artillery-units-into-ukraine-nato-says.html|title=Russia Moves Artillery Units into Ukraine, NATO Says|last=Michael R. Gordon|date=22 August 2014|work=The New York Times|access-date=5 June 2015}}</ref> <ref name="NYT2782014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/ukraine-russia-novoazovsk-crimea.html|title=Ukraine Reports Russian Invasion on a New Front|last=Kramer|first=Andrew E.|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-aid-convoy-idUSKBN0GM0IS20140822|title=Ukraine accuses Russia of invasion after aid convoy crosses border|date=22 August 2014|work=Reuters|access-date=22 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140822150641/https://www.reuters.com/article/2014/08/22/us-ukraine-crisis-aid-convoy-idUSKBN0GM0IS20140822|archive-date=22 August 2014}}</ref> помагајќи им на проруските сили да го вратат поголемиот дел од она што го изгубиле. <ref name="Katchanovski2016">{{Наведено списание|last=[[Ivan Katchanovski]]|date=1 October 2016|title=The Separatist War in Donbas: A Violent Break-up of Ukraine?|url=https://www.researchgate.net/publication/299383810|journal=European Politics and Society|volume=17|issue=4|pages=473–489|doi=10.1080/23745118.2016.1154131|issn=2374-5118}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uawarexplained.com/uk/ldnr/?version=sixty-minutes|title=Окремі райони Донбасу та Луганської області (ОРДЛО)|date=29 March 2022|accessdate=29 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|accessdate=16 April 2021}}</ref> Лидерот на ДНР, [[Александар Бородај]], изјавил дека 50.000 руски граѓани се бореле за сепаратистите до средината на 2015 година, без редовните руски трупи кои ја извршиле инвазија. <ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|title=50,000 Russian citizens fought in Donbas war: separatist ex-leader|last=Slv|first=Igor|date=30 July 2016|publisher=[[Euromaidan Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009154448/http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|archive-date=9 October 2016|accessdate=16 October 2016}}</ref> <ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417220927/https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|archive-date=17 April 2021|accessdate=16 April 2021}}</ref> [[Мински договори|Договорот за прекин на огнот од Минск]] бил потпишан во септември 2014 година. <ref name="BBC2908">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29082574|title=Ukraine and pro-Russia rebels sign ceasefire deal|date=5 September 2014|work=BBC News|access-date=5 September 2014}}</ref> И покрај прекинот на огнот, силите поддржани од Русија започнале [[Втора битка за Донечкиот аеродром|напад врз Донечкиот аеродром]], на крајот освојувајќи го во јануари 2015 година. Нов прекин на огнот, [[Мински договори|Минск II]], бил договорен на 12 февруари 2015 година. Веднаш потоа, сепаратистите ја обновиле својата [[Битка кај Дебалцево|офанзива врз Дебалцево]] и ја принудиле украинската војска да се повлече. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/ukraine-separatists-claim-major-gains-in-debaltseve/a-18264224|title=Rebels claim upper hand in Debaltseve|date=17 February 2015|publisher=[[Deutsche Welle]]|accessdate=22 March 2023}}</ref> Двете страни ја зацврстиле својата позиција со изградба на мрежи од ровови, бункери и тунели, што резултирало со статичко [[рововско војување]]. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2022-04-26}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.businessinsider.com/heres-what-the-bunkers-ukrainian-troops-dig-for-protection-look-like-2017-8|title=Here's what it's like inside the bunkers Ukrainian troops are living in every day|last=Brown|first=Daniel|work=Business Insider|language=en-US|accessdate=2022-04-26}}</ref> Донбас останал воена зона, со десетици убиени месечно. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/daily-vertical-deadly-donbas-forgotten-war/27880993.html|title=The Daily Vertical: Ukraine's Forgotten War (Transcript)|last=Whitmore|first=Brian|date=26 July 2016|access-date=9 September 2016|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> До крајот на 2017 година, набљудувачите на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]] изброиле околу 30.000 луѓе во воена опрема кои преминуваат од Русија на двата гранични пунктови што им било дозволено да ги следат, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://osce.usmission.gov/response-chief-observer-observer-mission-russian-border-checkpoints-gukovo-donetsk-statement-pc/|title=Response to Chief Observer of the Observer Mission at the Russian Border Checkpoints Gukovo and Donetsk {{!}} Statement to the PC|date=17 November 2016}}</ref> и документирале воени конвои кои тајно преминуваат од Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://khpg.org//en/1534013815|title=OSCE catches Russia bringing war to Donbas by night|work=Kharkiv Human Rights Protection Group|accessdate=2022-03-02}}</ref> Сите страни се согласиле за завршување на војната во октомври 2019 година, <ref name="bbc11oct1">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49986007|title=Will a deal with Russia bring peace to Ukraine?|date=11 October 2019|work=BBC News|access-date=11 October 2019|language=en-GB}}</ref> но тоа останало нерешено. <ref name="7265424Donbass">{{In lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/articles/2020/09/7/7265424/ The longest truce in Donbas. ]</ref> Во текот на 2021 година, руските посредници ги засилиле своите напади додека руските сили се насобрале во близина на границите на Украина. <ref name="56678665Ukraineconflict">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-56678665|title=Ukraine conflict: Moscow could 'defend' Russia-backed rebels|date=2021-04-09|work=BBC News|language=en-GB}}</ref> Русија ги признала ДНР и ЛНР како независни држави на 21 февруари 2022 година и распоредила „мировни“ трупи таму. На 24 февруари, Русија започнала целосна инвазија на Украина, вклучувајќи ја и војната во Донбас во неа. Околу 14.000 луѓе биле убиени во војната: 6.500 руски сили, 4.400 украински сили и 3.400 цивили од двете страни. Повеќето цивилни жртви биле во првата година. Во 2011 година, областите Луганск и Донецк имале вкупно население од 6,1 милиони. Како резултат на војната во Донбас, 2 милиони побегнале како бегалци. <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=42, 43|language=en}}</ref> == Позадина == И покрај тоа што е призната како [[Распад на Советскиот Сојуз|независна држава од 1991 година]], како поранешна република составен дел од [[Советски Сојуз|СССР]], [[Украина]] била перцепирана од раководството на [[Русија]] како дел од нејзината [[сфера на влијание]]. Во еден труд од 2002 година, Тарас Куцио напишал: „''Додека ја прифаќаше украинската независност, Путин се обиде да ја вовлече Украина во поблиски односи. Овој пристап беше прифатлив за источните украински [[Олигархија|олигарси]], кои не негуваат антируски чувства''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/occ47.pdf|title=EU and Ukraine: a turning point in 2004?|last=Kuzio|first=Taras|authorlink=Taras Kuzio|date=November 2003|work=European Union Institute for Security Studies|page=11|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202143301/https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/occ47.pdf|archive-date=2 December 2022}}</ref> Во 2011 година, Кузио напишал: <blockquote>Традиционалната советска политика на поделба на источните наспроти западните Украинци, тогашните „буржоаски националисти“, а сега „лудите Галицијци“, останува на сила. Оваа тактика намерно ја употреби администрацијата на Јанукович, која промовира стратегија на регионално „раздели па владеј“ преку поларизација, користејќи провокации во стилот на 9 мај, за да го одржи трајно мобилизиран својот источноукраински електорат.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/yanukovych_looks_to_soviet_nationalism_to_stay_in_power/24227494.html|title=Yanukovych Relies on Soviet Nationalism to Stay in Power|last1=Kuzio|first1=Taras|date=8 June 2011|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref></blockquote>  Аналитичарите изјавиле дека од февруари 2014 година, Русија имала можност да: <ref name="postponed-war">{{Наведено списание|last=Ilin|first=Illia|last2=Nihmatova|first2=Olena|date=14 December 2023|title=Exploring Russia's Postponed War Against Ukraine: A Corpus-Based Analysis of Strategic Studies Institutes' Publications from 1991 to 2014|journal=Central European Journal of International and Security Studies|volume=17|issue=4|pages=4–36|doi=10.51870/WUJQ2611|doi-access=free}}</ref> * [[Руско-украински спорови за гас|Контролира и манипулира со цената на испораките на гас]] на штета на Украина (во изминатите неколку години, двапати го прекинала протокот на гас во земјата за да ги натера украинските лидери да дејствуваат); * Произволно [[Руско ембарго на украинските производи|воведува трговски ограничувања врз украинскиот извоз]]; * Да ја преплави Украина со телевизиска пропаганда што ги истакнува наводното мешање на Западот во внатрешните работи на Украина; * Да ги разгори сецесионистичките чувства во рускојазичните области како што се Крим и Донецк. Украинската држава, исто така, тврдела дека руски државни оперативци биле инфилтрирани во нејзините безбедносни служби во периодот пред настаните од 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.lb.ua/news/2024/09/24/32454_maydan_cases_former_sbu_officials.html|title=Maydan cases: former SBU officials, 20 high-ranking Russian FSB officials to be tried|date=24 September 2024|work=LB.ua}}</ref> Според Институтот за современа Русија, [[Кремљ]], исто така, држел цврста контрола врз претседателот на Украина, [[Виктор Јанукович]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://imrussia.org/en/world/666-the-kremlins-euromaidan-endgame|title=The Kremlin's Euromaidan Endgame|date=13 February 2014}}</ref> === Украинска револуција === Во ноември 2013 година, протестите „[[Евромајдан]]“ започнале како одговор на ненадејната одлука на Јанукович да се откаже од договорот за политичко здружување и слободна трговија со [[Европска Унија|Европската унија]] (ЕУ), наместо тоа избирајќи поблиски врски со [[Русија]]. Порано истата година, [[Врховна Рада|украинскиот парламент]] со огромно мнозинство го одобрил финализирањето на договорот со ЕУ. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/parliament-passes-statement-on-ukraines-aspirations-for-european-integration-320792.html|title=Parliament passes statement on Ukraine's aspirations for European integration|date=22 February 2013|work=[[Kyiv Post]]|quote=A total of 315 of the 349 MPs registered in the sitting hall supported the document on Friday. The draft document reads that the Verkhovna Rada "within its powers, will ensure that the recommendations concerning the signing of the Association Agreement between Ukraine and the EU, which are stipulated in the resolutions of the European Parliament and the conclusions of the Council of the EU approved on December 10, 2012, at a meeting of the EU foreign ministers, will be fulfilled."}}</ref> Русија извршила притисок врз Украина да го отфрли. <ref>{{Наведена книга|title=The European Union in Crisis|publisher=Palgrave Macmillan|editor-last=Dinan|editor-first=Desmond|pages=3, 274|editor-last2=Nugent|editor-first2=Neil}}</ref> Обемот на протестите се проширил, со повици за оставка на Јанукович. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-idUSBRE9BA04420131212|title=Kiev protesters gather, EU dangles aid promise|date=2013-12-12|work=[[Reuters]]|access-date=2023-07-07|language=en}}</ref> Демонстрантите се спротивставиле на она што го сметале за [[Корупција во Украина|корупција во владата]] и злоупотреба на моќ, [[Украински олигарси|олигархиско]] владеење, [[полициска бруталност]] и кршење на [[Човекови права во Украина|човековите права]]. <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine's Euromaidan: Analyses of a Civil Revolution|date=2015|publisher=[[Ibidem Press]]|editor-last=Marples|editor-first=David|pages=9–14|editor-last2=Mills|editor-first2=Frederick}}</ref> На 28 јануари 2014 година, украинската влада поднела оставка. Протестите кулминирале на 18-20 февруари 2014 година со судири во [[Киев]] меѓу демонстрантите и специјалната полиција за немири Беркут, во кои [[Список на загинати учесници во Евромајдан|биле убиени 108 демонстранти]]; повеќето од нив биле застрелани од [[Снајпер|снајперисти]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHRThematicReportUkraineJan2014-May2016_EN.pdf|title=Accountability for killings in Ukraine from January 2014 to May 2016|publisher=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|pages=9, 21–25}}</ref> На 21 февруари, претседателот Јанукович и опозицијата [[Договор за решавање на политичката криза во Украина|потпишале договор]] за формирање привремена влада на единство, предвремени избори и итни уставни измени (кои требало да ги потпише претседателот). Сепак, Јанукович тајно побегнал од градот таа вечер. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=1 March 2022}}</ref> Следниот ден, парламентот [[Револуција на достоинството|гласал за негово отстранување од функцијата]]. Околу 73% од парламентот и членовите на сите партии гласале за негово отстранување, вклучувајќи ги и членовите на [[Партија на регионите|неговата партија]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25|date=24 February 2014|work=[[Interfax-Ukraine]]|access-date=25 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|archive-date=10 February 2020}}</ref> На 27 февруари била формирана привремена влада и биле закажани предвремени претседателски избори. Оваа серија настани станала позната како [[Револуција на достоинството]]. Веднаш по револуцијата, необележани руски трупи [[Руска окупација на Крим|ја окупирале]] украинската територија [[Крим (полуостров)|Крим]]. По нелегален референдум, Крим бил [[Руска анексија на Крим|анексиран од Русија]]. === Протести во Донбас === [[Податотека:2014-03-09._Протесты_в_Донецке_019.jpg|лево|мини|Проруски демонстранти во [[Донецк]], 9 март 2014 година]] По револуцијата, во делови од Донбас започнале контрареволуционерни и [[Проруски протести во Украина (2014)|проруски протести]]. Во последниот попис, населението на Донбас вкупно имало околу 58% [[Украинци|етнички Украинци]] и 38% [[Руси во Украина|етнички Руси]]: [[Донечка Област|Донечката Област]] имала 57% Украинци и 38% Руси, додека [[Луганска Област|Луганската Област]] имала 58% Украинци и 39% Руси. <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine Over the Edge: Russia, the West and the "New Cold War"|last=Hahn|first=Gordon|date=2018|publisher=McFarland|page=116}}</ref> Национална анкета спроведена во март-април 2014 година покажала дека 58% од испитаниците во Донбас сакале автономија во рамките на Украина, а 31% сакале отцепување. <ref name="Katchanovski">{{Наведена книга|title=Ukraine in Crisis|last=Ivan Katchanovski|date=2017|publisher=Taylor & Francis|editor-last=Petro|editor-first=Nicolai|pages=64–65|chapter=The Separatist War in Donbas}}</ref> Донбас бил регионот кој најмногу го поддржувал Јанукович и неговата Партија на регионите. Луѓето во Донбас најмногу ги следел руските медиуми, кои ја прикажувале новата привремена влада на Украина како нелегитимна „''фашистичка хунта''“ и дека етничките Руси се во непосредна опасност.  [[Хакирање на е-поштата на Сурков|Протечените е-пораки]] и телефонски повици подоцна откриле дека руската држава ги финансирала и организирала сепаратистите, главно преку советниците на Кремљ, [[Владислав Сурков]] и [[Сергеј Глазев]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/|title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine|last=Umland|first=Andreas|date=1 November 2016|work=[[European Council on Foreign Relations]]}}</ref> <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NxdXEAAAQBAJ&dq=%22We+now+know+that+Kremlin+advisors+Vladislav+Surkov+and+Sergei+Glazyev+had+directed+efforts+to+coordinate+and+organize+these+protests+at+the+beginning+of+March+2014%22&pg=PA26|title=The War in Ukraine's Donbas: Origins, Contexts, and the Future|last=David R. Marples|date=2021|publisher=Central European University Press|isbn=978-963-386-420-3|pages=26|quote=The Russian Spring was not exactly a spontaneous uprising. We now know that Kremlin advisors Vladislav Surkov and Sergei Glazyev had directed efforts to coordinate and organize these protests at the beginning of March 2014, turning them into a pro-Russian separatist movement.}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://static.rusi.org/201907_op_surkov_leaks_web_final.pdf|title=The Surkov Leaks: The Inner Workings of Russia's Hybrid War in Ukraine|last=Shandra|first=Alya|last2=Seely|first2=Robert|date=2019|publisher=[[Royal United Services Institute]]}}</ref> Проруските демонстранти ја окупирле зградата на регионалната државна администрација во Донецк од 1 до 6 март 2014 година, сè додека СБУ не ги отстранил. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbsnews.com/news/ukrainian-city-of-donetsk-epitomizes-countrys-crisis/|title=Ukrainian city of Donetsk epitomizes country's crisis|date=6 March 2014|access-date=7 March 2014|publisher=CBS News}}</ref> [[Павел Губарев]] бил прогласен за „народен гувернер“ на Донечката област, а [[Александар Харитонов]] за „народен гувернер“ на Луганската Област. <ref>{{Наведена книга|title=The Donbas Conflict in Ukraine: Elites, Protest, and Partition|last=Platonova|first=Daria|date=2021|publisher=Routledge|pages=211–212}}</ref> Украинските власти ги уапсиле локалните сепаратистички лидери на почетокот на март. Тие биле заменети со личности поврзани со руските безбедносни служби. Политикологот Тарас Кузио напишал дека Русија ги преобразила демонстрантите „''во вооружени бунтовници; ова никогаш не бил органски процес''“. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=11|language=en}}</ref> На 6 април, 1.000–2.000 демонстранти во [[Донецк]] побарале референдум за автономија или присоединување кон Русија, сличен на оној одржан на Крим во март. <ref name="BBC100a6414">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26910210|title=Ukraine: Pro-Russians storm offices in Donetsk, Luhansk, Kharkiv|date=6 April 2014|work=BBC News}}</ref> Стотици маскирани мажи заплениле оружје од зградата на СБУ во градот, {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} а голема толпа [[Освојување на Донецк (2014)|упаднала и ја окупирала]] зградата на РСА во Донецк, кревајќи го руското знаме. Тие побарале регионалниот совет да гласа за референдум за присоединување кон Русија следниот ден, {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} ветувајќи дека во спротивно ќе ја преземат контролата врз регионалната влада со „мандат на народот“, разрешувајќи ги сите избрани регионални советници и членови на парламентот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/6/7021524/|date=6 April 2014|work=[[Ukrainska Pravda]]|language=uk|script-title=uk:Донецькі сепаратисти готуються сформувати "народну облраду" та приєднатися до РФ}}</ref> Бидејќи овие барања не биле исполнети, следниот ден активистите ја прогласиле [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] (ДНР) за независна држава. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26919928|title=Ukraine crisis: Protesters declare Donetsk 'republic'|date=2014-04-07|work=BBC News|access-date=2024-12-24|language=en-GB}}</ref> Немирите започнале и во [[Луганск]] на 6 април, кога стотици демонстранти го опседнале седиштето на СБУ шест часа, барајќи ослободување на антивладините милитанти кои биле држени таму. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} На крајот тие упаднале и ја окупирале зградата, ослободувајќи затвореници и запленувајќи оружје. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Министерот за внатрешни работи, [[Арсен Аваков]], на 9 април 2014 година изјавил дека сепаратистичката окупација на зградите на украинската влада во Донбас ќе биде прекината во рок од 48 часа, со преговори или со сила, изјавувајќи: „''ние сме подготвени и за двете''“. Вршителот на должноста претседател [[Олександар Турчинов]] веќе наредил заземената зграда на регионалната администрација во Донецк да се стави „''под државна заштита''“, <ref name="cnn.com">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2014/04/09/world/europe/ukraine-crisis/index.html|title=Ukraine unrest will be resolved by force or talks in 48 hours, minister says|last=Laura Smith-Spark|date=10 April 2014|access-date=30 July 2015|publisher=CNN|last2=Kellie Morgan}}</ref> <ref name="Ukrainska Pravda">{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021915/|date=9 April 2014|work=Ukrainian Pravda|access-date=26 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826105357/http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021915/|archive-date=26 August 2014|language=uk|script-title=uk:Турчинов наказав взяти під держохорону будівлю Донецької ОДА|trans-title=Turchynov ordered to take the Donetsk Regional State Administration building under state protection}}</ref> и понудил амнестија на сепаратистите кои се разоружале и се предале. На 11 април, било објавено дека премиерот [[Арсениј Јацењук]] изјавил дека иако е против употребата на сила, сè има граници. == Првата фаза од војната (2014-2015) == Иако првичните протести биле во голема мера самородни изрази на незадоволство од новата украинска влада, Русија ги искористила за да започне координирана политичка и воена кампања против Украина.  Руските граѓани го предводеле сепаратистичкото движење во Донецк од април 2014 година, а биле поддржани од волонтери и материјална опрема од Русија. <ref name="REUeuada">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|title=Pushing locals aside, Russians take top rebel posts in east Ukraine|date=27 July 2014|work=Reuters|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728013327/https://www.reuters.com/article/2014/07/27/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|archive-date=28 July 2014}}</ref> Со ескалацијата на судирот во мај 2014 година, Русија применила „ хибриден пристап“, распоредувајќи комбинација од дезинформации, нерегуларни борци, редовни руски трупи и конвенционална воена поддршка за дестабилизација на Донбас.  <ref name="Fedorov">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7vODDwAAQBAJ|title=Routledge Handbook of Russian Security|last=Fedorov|first=Yury E.|date=15 January 2019|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-18122-8|language=en|chapter=Russia's 'Hybrid' Aggression Against Ukraine}}</ref> === Освојување на градови === [[Податотека:2014-04-14_Sloviansk_city_council_-_3.jpg|мини|Проруски паравоени сили го окупираат градскиот совет на Славјанск, 14 април 2014 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bellingcat.com/news/uk-and-europe/2014/08/27/who-exactly-are-the-terek-wolf-sotnia/|title=Who Exactly Are The Terek Wolf Sotnia?|last=Team|first=Bellingcat Investigation|date=2014-08-27|work=bellingcat|language=en-GB|accessdate=2023-01-04}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://euromaidanpress.com/2014/05/17/russian-mercenaries-in-the-donbas/|title=Russian mercenaries in the Donbas|last=Shkandrij|first=Myroslaw|date=May 17, 2014|work=[[Euromaidan Press]]}}</ref>]] Помеѓу 12 и 14 април 2014 година, руски милитанти ја презеле контролата врз владини згради во неколку градови во Донечката област, вклучувајќи ги [[Славјанск]], [[Краматорск]], [[Друшкивка]], [[Горливка]], [[Мариупол]], Енакиево, Макиевка и Ждановка. <ref name="gorlovkafox">{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/ukraine-asks-for-un-peacekeepers-as-pro-russia-militants-seize-more-buildings|title=Another government building in eastern Ukraine attacked by pro-Russia militants|date=14 April 2014|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414104652/http://www.foxnews.com/world/2014/04/14/deadline-for-pro-russian-gunmen-to-leave-ukraine-government-buildings-passes/|archive-date=14 April 2014|publisher=Fox News}}</ref> <ref name="zhdanovka">{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/activists-easily-seize-local-council-building-in-donetsk-regions-zhdanovka-343434.html|title=Activists easily seize local council building in Donetsk region's Zhdanovka|date=14 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904150402/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/activists-easily-seize-local-council-building-in-donetsk-regions-zhdanovka-343434.html|archive-date=4 September 2014}}</ref> ==== Славјанск ==== [[Податотека:2014-04-14_Sloviansk_city_council_-_2.jpg|мини|Проруските бунтовници ја окупираат зградата на градската администрација во Славјанск, 14 април 2014 година]] На 12 април 2014 година, тешко вооружена руска паравоена единица ја преминала границата од Русија во Украина и го зазела стратешкиот град Славјанск. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Тие ја нападнале и ја окупирале градската административна зграда, полициската станица и зградата на СБУ, заплениле оружје и поставиле блокади на патиштата со помош на локални вооружени активисти. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref name="kpslov">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-extremists-seize-police-stations-in-donetsks-slavyansk-shaktarysk-fail-to-take-donetsk-prosecutors-office-343195.html|title=Armed pro-Russian extremists launch coordinated attacks in Donetsk Oblast, seize buildings and set up checkpoints|last=Mark Rachkevych|date=12 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=28 July 2015}}</ref> Милитантите [[Зелени човечиња|не носеле никакви ознаки]] и биле испратени од окупираниот Крим преку Русија. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Единицата била составена од педесет доброволци од руските вооружени сили, под команда на поранешниот полковник на ГРУ [[Игор Гиркин|Игор „Стрелков“ Гиркин]], {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine's Maidan, Russia's War: A Chronicle and Analysis of the Revolution of Dignity|last=Wynnyckyj|first=Mychailo|date=2019|publisher=[[Columbia University Press]]|pages=151–153|quote=On 12 April 2014, the city's main administrative building, its police station and SBU office were stormed and captured by a group of heavily armed men. These later turned out to be 'volunteers' from the Russian Armed Forces under the command of Russian GRU Colonel Igor Girkin}}</ref> десничарски руски националист поврзан со неоимперијалистичкото движење. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/europe/the-ukraine-war-from-perspective-of-russian-nationalists-a-1023801.html|title=Russian Far-Right Idol: The Man Who Started the War in Ukraine|last=Bidder|first=Benjamin|work=Der Spiegel|access-date=27 August 2015}}</ref> Во интервју за рускиот ултранационалистички весник ''Завтра'', тој изјавил дека оваа акција ја предизвикало војната во источна Украина:<blockquote>„Јас сум тој што го повлекол чкрапалото на оваа војна. Да не ја беше преминала нашата единица границата, сè ќе пропаднеше, како во Харков или Одеса“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine|date=21 November 2014|work=[[The Moscow Times]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who 'pulled the trigger of war' in Ukraine?|date=26 November 2014|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who "pulled the trigger of war" in Ukraine?|last=Kim|first=Lucian|date=25 November 2014|work=[[Reuters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126151235/http://blogs.reuters.com/great-debate/2014/11/25/should-putin-fear-the-man-who-pulled-the-trigger-of-war-in-ukraine/|archive-date=26 November 2014}}</ref></blockquote> [[Податотека:Igor_Ivanovich_Strelkov.jpg|мини|Рускиот командант Игор „Стрелков“ Гиркин, кој признал дека ја започнал војната во Донбас во април 2014 година]] Гиркин објаснил дека „''никој таму не сакал да се бори''“ сè додека неговата единица не го освоила Славјанск. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/europe/the-ukraine-war-from-perspective-of-russian-nationalists-a-1023801.html|title=Russian Far-Right Idol: The Man Who Started the War in Ukraine|last=Bidder|first=Benjamin|work=Der Spiegel|access-date=27 August 2015|quote=But his big moment would only come later. In April 2014, Strelkov, joined by armed irregulars from Russia, marched from Crimea to the provincial city of Sloviansk, which is strategically located between the population centers of Donetsk and Kharkiv. "In the beginning, nobody there wanted to fight," Strelkov recalls. He and his men attacked a police station in Sloviansk and created facts on the ground.}}</ref> Проруските милитанти незаконски притвориле новинари (вклучувајќи го и Американецот Сајмон Островски), локални цивили и избраната градоначалничка, Нелја Штепа. На 25 април, тие киднапирале осум набљудувачи на ОБСЕ и ги држеле како заробеници, тврдејќи дека се „''шпиони на НАТО''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/27/ukraine-kidnapped-observers-slavyansk-vyacheslav-ponomarev|title=Ukraine: kidnapped observers paraded by pro-Russian gunmen in Slavyansk|date=27 April 2014|work=[[The Guardian]]|access-date=12 March 2025}}</ref> Милитантите, исто така, извршиле неколку погубувања по кратка постапка. Гиркин подоцна ја презел одговорноста за нив. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novayagazeta.ru/articles/2020/07/17/86300-besslavnye-gibridy|title=Бесславные гибриды|work=Новая газета – Novayagazeta.ru|language=ru|accessdate=20 July 2020}}</ref> Според Сергиј Куделија во ''„Освој го градот, поништи ја државата: Почетокот на руската војна против Украина'' “, „''Ниту еден од локалните активисти кои ги организираа првите антикиевски протести во Славјанск не одигра никаква истакната улога откако Гиркин го зазеде градот''“. Иако некои се приклучиле на паравоените сили, тие биле командувани од надворешни лица; „сепаратистичкиот отпор во Славјанск бил целосно подреден на интересите на мала група руски граѓани кои дејствувале во координација со нивните московски шефови“. {{Sfn|Kudelia|2025}} ==== Краматорск ==== Истиот ден кога бил освоен Славјанск, луѓето на Гиркин ја нападнале полициската станица во блискиот [[Краматорск]], што резултирало со престрелка. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022218/|date=12 April 2014|work=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:На Донбасі сепаратисти і міліція влаштували перестрілку|trans-title=Separatists and police engaged in a gunfight in Kramatorsk}}</ref> Борците, тврдејќи дека се членови на Донбаската народна милиција, подоцна ја зазеле полициската станица. Тие го отстраниле знакот на полициската станица и го кренале знамето на [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] над зградата. <ref name="militaproof">{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022227/|title=Приїжджі загарбники в Краматорську назвалися "народним ополченням"|date=12 April 2014|work=Ukrainska Pravda}}</ref> Потоа издале ултиматум во кој било наведено дека доколку градоначалникот и администрацијата на градот не се заколнат на верност кон Републиката до следниот понеделник, ќе ги отстранат од функцијата. <ref name="militaproof" /> ==== Горливка ==== Проруските милитанти наравиле обид да го освојат полицискиот штаб во [[Горливка]] на 12 април, но биле спречени. ''„Украинска правда“'' објавила дека полицијата изјавила дека целта на обидот за заземање била да се добие пристап до складиште за оружје. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022226/|date=12 April 2014|access-date=28 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:У Горлівці міліція відбила атаку сепаратистів на "зброю МВС"|trans-title=Horlivka police repelled a separatist attack on "Ministry of Internal Affairs weapons"}}</ref> Тие изјавиле дека ќе употребат сила доколку е потребно за да ја одбранат зградата од „криминалци и терористи“. <ref>{{Наведени вести|url=http://novosti.dn.ua/details/222549/|date=12 April 2014|access-date=28 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722094612/http://novosti.dn.ua/details/222549/|archive-date=22 July 2015|agency=Novosti.dn|language=ru|script-title=ru:Горловские милиционеры во всеоружии и готовы обороняться|trans-title=Horlivka militiamen fully armed and ready to defend}}</ref> До 14 април милитантите ја освоиле зградата по напнатата пресметка со полицијата. Некои членови на локалната полициска единица пребегнале во Донечката Народна Република порано во текот на денот, додека преостанатите полицајци биле принудени да се повлечат, дозволувајќи им на бунтовниците да ја преземат контролата врз зградата. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/2014/04/14/live-ukraine-pro-russian-attack-police-hq-in-horlivka/|title=Pro-Russian attack police HQ in Horlivka as Kyiv's deadline expires|date=14 April 2014|work=Euronews|access-date=14 April 2014}}</ref> Локалниот началник на полицијата бил заробен и тешко претепан од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/14/7022432/|date=14 April 2014|access-date=28 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:Аваков: Керівник міліції Горлівки – справжній офіцер – побитий, але живий|trans-title=Avakov: The Head of Police of Horlivka – a true officer – is battered but alive}}</ref> Заменик претседателот на градскиот совет на Горловка, [[Володимир Рибак]], бил киднапиран од маскирани мажи за кои се верува дека биле проруски милитанти на 17 април. Неговото тело подоцна било пронајдено во река во окупираниот Славјанск на 22 април. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.unian.net/politics/910433-v-reke-na-donetchine-nashli-telo-mujchinyi-pohojego-na-propavshego-deputata-iz-gorlovki-smi.html|date=22 April 2014|access-date=28 July 2015|language=ru|script-title=ru:В реке на Донетчине нашли тело мужчины, похожего на пропавшего депутата из Горловки|trans-title=A man's body, resembling the missing Horlivka councilor, has been found in a river in the Donetsk Region}}</ref> Зградата на градската администрација била заземена на 30 април, со што се зацврстила сепаратистичката контрола врз Горловка. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/pro-russian-separatists-seize-buildings-in-east-ukraines-horlivka/article18335644/|title=Pro-Russian separatists seize buildings in east Ukraine's Horlivka|date=30 April 2014|work=The Globe and Mail|access-date=30 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140430163031/http://www.theglobeandmail.com/try-it-now/?articleId=18335644|archive-date=30 April 2014|location=Toronto}}</ref> ==== Други населби ==== Други помали градови, како и владини згради, биле освоени од милитантите поддржани од Русија во Донбас. Во [[Бахмут|Артемивск]] (Бахмут) на 12 април, сепаратистите не успеале да ја освојат локалната канцеларија на Министерството за внатрешни работи, туку наместо тоа [[Битка за Артемивск|ја освоија]] зградата на градската администрација и го кренале знамето на ДНР над неа. Зградите на градската администрација во [[Енакиево]] и [[Друшкивка]] биле исто така освоени. Полицијата го одбила нападот на проруските милитанти врз канцеларијата на Министерството за внатрешни работи во [[Лиман (град)|Красни Лиман]] на 12 април, но зградата подоцна била освоена од сепаратистите по престрелка. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ghanaiannews.ca/ukraine-crisis-another-police-building-seized-in-east/|title=Ukraine Crisis: Another police building seized in east|publisher=Ghanaiannews.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014053700/http://www.ghanaiannews.ca/ukraine-crisis-another-police-building-seized-in-east/|archive-date=14 October 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците поврзани со Донбаската народна милиција окупирале регионална административна зграда во [[Харцизк]] на 13 април, а потоа и локална административна зграда во [[Ждановка]] на 14 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2014/9/20/timeline-ukraines-political-crisis|title=Timeline: Ukraine's political crisis|date=20 September 2014|access-date=20 September 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> На 12 април, необележани проруски милитанти го зазеле седиштето на Министерството за внатрешни работи во [[Донецк]] и две полициски станици без отпор, додека нападот врз канцеларијата на генералниот обвинител бил одбиен. По преговорите меѓу милитантите и оние во зградата, шефот на канцеларијата поднел оставка од својата функција. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022201/|title=Сепаратисти змусили керівника Донецької облміліції піти у відставку|date=12 April 2014|work=Ukrainska Pravda}}</ref> Според анонимни сведоци, некои милитанти носеле униформи на специјалните полициски сили [[Беркут (специјална полициска единица)|Беркут]], кои биле распуштени од новата влада по февруарската револуција. <ref name="teleapr12">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10763008/Fears-of-full-scale-Russian-invasion-as-eastern-Ukraine-cities-toppled.html|title=Fears of full-scale Russian invasion as eastern Ukraine cities toppled|last=Oliphant|first=Roland|date=12 April 2014|work=The Daily Telegraph|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10763008/Fears-of-full-scale-Russian-invasion-as-eastern-Ukraine-cities-toppled.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Милитантите, исто така, ја зазеле зградата на општинската администрација без отпор на 16 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2014/04/16/4d36b1b6-c532-11e3-b574-f8748871856a_story.html|title=Ukrainian troop defections escalate tensions in eastern Ukraine|date=16 April 2014|work=The Washington Post|access-date=16 April 2014}}</ref> Демонстрантите го кренале знамето на ДНР над зградите на градската администрација во [[Покровск|Красноармијск]] и [[Новоазовск]] на 16 април. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/728259|title=Protesters hoist Donetsk People's Republic's flag in Novoazovsk, Krasnoarmeisk|date=16 April 2014|work=Information Telegraph Agency of Russia|access-date=23 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204211051/http://tass.ru/en/world/728259|archive-date=4 February 2016}}</ref> Зградата на локалната администрација во [[Сиверск]] била слично заземена на 18 април. По преземањето, локалната полиција објавила дека ќе соработува со активистите. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304626304579509100018004342|title=Eastern Ukraine's Pro-Russian Activists Stand Fast|last=Sonne|first=Paul|date=18 April 2014|publisher=The Wall Street Journal|last2=White|first2=Gregory L.}}</ref> === Почеток на владина „Антитерористичка операција“ === [[Податотека:2014-04-15._Протесты_в_Донецке_001.jpg|мини|Барикадата пред зградата на регионалната државна администрација на Донецксо слоган кој ги повикува ЕУ и САД да „си одат дома“, алудирајќи на тврдења за западна интервенција.]] Првите смртни случаи во судирот во Донбас се случиле на 13 април, кога руските паравоени сили кои го окупирале Славјанск отвориле оган врз украинските офицери на СБУ на периферијата на градот. Капетанот на украинската Алфа група, Генадиј Биличенко, бил убиен, а неколку биле ранети, додека најмалку еден руски милитант бил убиен од возвратен оган. <ref>{{Наведена книга|title=Beyond Frozen Conflict|last=von Twickel|first=Nikolaus|date=2020|publisher=Bloomsbury Publishing|page=61}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/13/ukraine-president-warns-largescale-antiterrorist-operation-pro-russia-forces|title=Ukraine warns of 'large-scale operation' against pro-Russian forces after clashes|date=13 April 2014|work=[[The Guardian]]}}</ref> <ref name="Kyiv servicemen killed">{{Наведени вести|url=https://archive.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/at-least-24-servicemen-killed-during-ukraines-anti-terrorist-operation-348075.html|title=At least 24 servicemen killed during Ukraine’s anti-terrorist operation|date=18 May 2014|work=[[Kyiv Post]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://docs.un.org/en/A/73/PV.67|title=UN General Assembly, 73rd session: 67th plenary meeting|date=20 February 2019|publisher=[[United Nations]]|page=3|quote=President Poroshenko: The war claimed its first victim in Donbas on 13 April 2014. His name was Gennady Bilichenko. He was a Ukrainian officer and part of a group that had strict orders not to respond to provocations. Back then, we entertained the illusion that war was still avoidable. That group was ambushed near the city of Slovyansk. Gennady died from gunfire. Six days later, the same Russian officers detained Volodymyr Rybak, a local politician in Horlivka who wanted only to raise the Ukrainian flag in his town. At his side was 19-year-old activist Yuriy Popravko. They tortured them, split open their stomachs and pushed them, while still alive, into the river. That is how Russia’s war in Donbas started.}}</ref> Како одговор на сепаратистичкото освојување на Славјанск и Краматорск, нападите врз владините сили и полициските станици во Донбас и нивното одбивање да се предадат, Турчинов објавил дека украинските сили ќе започнат „Антитерористичка операција“ на 15 април. <ref name="news.biharprabha.com">{{Наведени вести|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/pro-russian-group-in-donetsk-declare-independence-from-ukraine/|title=Pro-Russian Group in Donetsk declare independence from Ukraine|access-date=7 April 2014|publisher=news.biharprabha.com|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Сепак, украинските сили биле доста слабо подготвени и операцијата наскоро била прекинета. <ref name="IrregularArmy">{{Наведена книга|url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISW%20Separatist%20ORBAT%20Holcomb%202017_Final.pdf|title=The Kremlin's Irregular Army|last=Holcomb|first=Franklin|publisher=Institute for the Study of War|year=2017|access-date=5 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120225729/https://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISW%20Separatist%20ORBAT%20Holcomb%202017_Final.pdf|archive-date=20 January 2022}}</ref> Рускиот паравоен командант Игор Стрелков изјавил дека украинските сили на почетокот биле „''исклучително претпазливи''“, бидејќи руските трупи биле натрупани на границата со Украина и Украинците не биле сигурни како ќе одговори Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who 'pulled the trigger of war' in Ukraine?|date=26 November 2014|work=[[Reuters]]|access-date=23 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231122231958/https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|archive-date=22 November 2023}}</ref> [[Податотека:Kramatorsk_situation_2014-04-12_and_04-16_EN.png|мини|Карта на битката кај Краматорск од 12 до 16 април]] Како дел од оваа контраофанзива, во [[Битка за Краматорск|битката за Краматорск]], украинските специјални сили го вратиле Краматорскиот аеродром на 15 април, по судир со Донбаската народна милиција. Украинските власти и руските медиуми соопштиле дека најмалку четворица бунтовници биле убиени, а неколку заробени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/04/16/world/europe/ukraine-russia.html|title=Ukraine Sends Force to Stem Unrest in East|last=Kramer|first=Andrew E.|date=15 April 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> <ref name="airfield">{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/turchynov-anti-terrorist-operation-has-begun-in-northern-donetsk-343563.html|title=Ukrainian troops in control of Donetsk Oblast's Kramatorsk airfield, Ukrainian deputy prime minister says several hundred Russian troops in Ukraine|date=16 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=3 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503234455/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/turchynov-anti-terrorist-operation-has-begun-in-northern-donetsk-343563.html|archive-date=3 May 2014}}</ref> Надвор од аеродромот, лути демонстранти го опколиле украинскиот командант на единицата, генерал-потполковник Васил Крутов и побарале да дознае зошто војниците „пукале врз локалното население“. Крутов изјавил дека немирите ги водат руските сили и „''Треба да го уништиме овој странски напаѓач''“. <ref name="krutovguardian">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/15/troops-fire-mob-ukraine-oleksandr-turchynov-general-vasily-krutov|title=Troops fire as locals in Kramatorsk confront Ukraine general Vasily Krutov|date=15 April 2014|work=The Guardian|access-date=14 April 2014}}</ref> На 16 април, 25-та воздушно-десантна бригада на Украина влегла во Краматорск во колони пешадиски борбени возила БМД-2. Тие биле блокирани од толпи цивили меѓу кои имаки и членови на руска диверзантско-терористичка група, според украинското министерство за одбрана. <ref name="BBC16Apr14">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27053500|title=Ukraine crisis: Military column 'seized' in Kramatorsk|date=16 April 2014|access-date=17 April 2014|publisher=BBC}}</ref> Една од колоните била опкружена и разоружана, а нивните шест оклопни возила биле запленети од руски паравоени сили, кои ги однеле во Славјанск. <ref name="BBC16Apr14" /> Истиот ден, голема толпа поддржана од руски паравоени сили запрела друга украинска оклопна колона во Пчолкино, пуштајќи ги да си одат дури откако војниците ги предале своите пушки. Поради ова, Турчинов објавил дека ќе ја распушти бригадата, иако ова подоцна било откажано. [[Податотека:BMDs_of_Sloviansk_self-defense.jpg|мини|Руски паравоени сили во Славјанск со пешадиско борбено возило БМД-2, 16 април 2014 година]] Во [[Мариупол]] на 17 април, тројца припадници на Донбаската народна милиција биле убиени, 11 ранети, а 63 уапсени по неуспешен напад врз база на украинската Национална гарда. На 17 април 2014 година, во [[Женева]] бил потпишан договор од претставници на Русија, Украина, ЕУ и САД. Во него се повикувало на прекин на огнот во Донбас, разоружување на сите нелегални вооружени групи и напуштање на сите нелегално окупирани згради и јавни места. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eeas.europa.eu/archives/docs/statements/docs/2014/140417_01_en.pdf|title=Geneva Statement on Ukraine|date=17 April 2014|publisher=[[European External Action Service]]}}</ref> Проруските паравоени сили одбиле да ги напуштат окупираните згради и одбиле да се разоружаат сè додека не се разоружа украинската националистичка група [[Десен Сектор]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/04/21/abductions-accusations-threaten-ukraine-agreement-a34398|title=Abductions, Accusations Threaten Ukraine Agreement|date=21 April 2014|work=[[The Moscow Times]]}}</ref> Украинската влада на 19 април 2014 година објавила дека ја прекинала контраофанзивата во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-27086511|title=Ukraine crisis: Kiev calls Easter truce in east|date=19 April 2014|work=BBC News}}</ref> На 20 април, сепаратистите во Енакиево ја напуштиле зградата на градската администрација таму, која ја окупирале од 13 април. И покрај ова, до 27 мај градот сè уште не бил под контрола на украинската влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/matthew-kaminski-contending-with-putins-hand-in-ukraines-badlands-1401233457|title=Contending With Putin's Hand in Ukraine's Badlands|last=Kaminski|first=Matthew|date=27 May 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=26 August 2014}}</ref> === Повторно започнување на украинската операција === [[Податотека:Andriivka_95th_Air_Mob_Bde_2014-05-02.jpg|мини|Украински војници од 95-та воздушно-десантна бригада надвор од селото Андриевка во близина на Славјанск, 2 мај 2014 година]] Украина повторно ја започнала застојната операција против проруските паравоени сили на 22 април, откако телото на локалниот советник [[Володимир Рибак]] било пронајдено фрлено во река во близина на Славјанск. <ref name="bbc22">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27118875|title=Ukraine alert as politician 'killed'|date=22 April 2014|work=BBC News}}</ref> Тој бил киднапиран на 17 април од страна на проруски милитанти откако се обидел повторно да го крене украинското знаме над зградата на градскиот совет на [[Горловка]]. Телата на активистите од [[Евромајдан|Мајдан]] Јуриј Поправко и Јуриј Дјаковски биле исто така пронајдени во реката. Сите тројца биле киднапирани, мачени, осакатени и убиени од страна на проруски милитанти. <ref name="HRW April 2014">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2014/04/28/ukraine-end-politically-motivated-abuses|title=Ukraine: End Politically Motivated Abuses|date=28 April 2014|publisher=[[Human Rights Watch]]}}</ref> <ref name="OHCHR-killings">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHRThematicReportUkraineJan2014-May2016_EN.pdf|title=Accountability for killings in Ukraine from January 2014 to May 2016|date=May 2016|publisher=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|pages=33-34}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.khpg.org/en/1555269923|title=Tortured to death for defending Ukraine. The first war crimes Russia brought to Donbas|date=17 April 2019|publisher=[[Kharkiv Human Rights Protection Group]]}}</ref> Тие станале првите цивили убиени од проруските сили во војната во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/society/1321966-poroshenko-street-in-free-horlivka-to-carry-tortured-ukrainian-activists-name.html|title=Poroshenko: Street in free Horlivka to carry tortured Ukrainian activist's name|date=17 April 2016|work=[[UNIAN]]}}</ref> Турчинов изјавил дека „''терористите кои ефикасно ја зедоа целата Донечка област како заложници сега отидоа предалеку''“. Проруските милитанти киднапирале повеќе од дваесетина луѓе, вклучувајќи новинари како што е Симон Островски. На 22 април, канцелариите на еден весник во Костјантинивка биле запалени, откако биле упатени закани поради критикување на милитантите. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/apr/24/ukraine-press-freedom|title=Ukrainian newspaper office burned down after threats|last=Greenslade|first=Roy|date=28 April 2014|work=The Guardian|access-date=28 April 2014}}</ref> На 21 април, демонстрантите се собрале на „народно собрание“ пред зградата на СБУ во Луганск и повикале на „народна влада“, барајќи или федерализација или приклучување кон Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/16/crisis-east-ukraine-city-by-city-guide-map|title=Crisis in east Ukraine: a city-by-city guide to the spreading conflict|last=Alan Yuhas and Tom McCarthy|date=16 April 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> На ова собрание, тие го избрале [[Валери Болотов]] за „народен гувернер“. <ref>{{Наведени вести|url=http://vesti-ukr.com/donbass/48519-v-lugansve-vybrali-narodnogo-gubernatora|title=В Луганске выбрали "народного губернатора" &#124; Донбасс &#124; Вести|date=22 November 2013|work=Вести|access-date=26 August 2014|publisher=Vesti.ua}}</ref> Биле објавени два референдуми, едниот што ќе се одржи на 11 мај за да се утврди дали регионот Луганск треба да бара поголема автономија, а другиот закажан за 18 мај за да се утврди дали регионот треба да се придружи на Русија или да прогласи независност. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/21/7023176/|title=У Луганську сепаратисти вирішили провести два референдуми &#124; Українська правда|work=Ukrainska Pravda|accessdate=26 August 2014}}</ref> Министерството за внатрешни работи објавило дека градот [[Свјатогорск]], во близина на Славјанск, бил повторно преземен од украинските трупи на 23 април. Покрај тоа, Министерството за одбрана соопштило дека ја презело контролата врз сите точки од стратешко значење во областа околу [[Краматорск]]. На 24 април, од 70 до 100 бунтовници вооружени со автоматски пушки и ракетни лансери извршиле напад на складиште за оружје во Артемивск. <ref name="depotaz">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-armed-forces-repel-attack-by-gunmen-on-military-compound-in-artemivsk-344883.html|title=Eastern cities Artemivsk, Mariupol latest targets in Ukraine anti-terror operation|last=Miller|first=Christopher J.|date=24 April 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424133534/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-armed-forces-repel-attack-by-gunmen-on-military-compound-in-artemivsk-344883.html|archive-date=24 April 2014}}</ref> Во складиштето имало околу 30 [[Тенк|тенкови]]. Украинските трупи се обиделе да се борат против бунтовниците, но биле принудени да се повлечат откако многу војници биле ранети од бунтовничкиот оган. Околу 30 милитанти го зазелр полицискиот штаб во Константиновка на 28 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://themoscowtimes.com/articles/pro-russian-separatists-seize-government-buildings-in-konstantinovka-34705|title=Separatists Seize Konstantinovka Police Headquarters in Eastern Ukraine|date=28 April 2014|work=The Moscow Times|access-date=28 April 2014}}</ref> [[Податотека:Ukrainian_soldiers_near_Kramatorsk.jpg|мини|Украински војници во близина на Краматорск, 25 април 2014 година]] На 24 април, Аваков изјавил дека украинските сили ја зазеле градската администрација во [[Мариупол]], по [[Битка за Мариупол (мај-јуни 2014)|судир]] со проруските демонстранти таму. <ref name="mariupolapril24reuters">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-mariupol-idUSBREA3N1C620140424|title=Separatists surround 'liberated' Ukraine city hall|date=24 April 2014|work=Reuters|access-date=28 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427035137/https://www.reuters.com/article/2014/04/24/us-ukraine-crisis-mariupol-idUSBREA3N1C620140424|archive-date=27 April 2014}}</ref> И покрај ова, извештајот на Би-Би-Си изјавил дека иако се чини дека украинските трупи и градоначалникот на Мариупол влегле во зградата рано наутро, украинските трупи ја напуштиле до попладне. Локалните проруски активисти ги обвиниле украинските националисти за нападот врз зградата, но рекле дека ДНР ја вратила контролата. Претставничка на Републиката, Ирина Воропоева, изјавила: „''Ние, Донечката Народна Република, сè уште ја контролираме зградата. Имаше обид за провокација, но сега тоа е завршено''.“ <ref name="mariupolapril24reuters" /> Истиот ден, украински владини претставници изјавиле дека вооружените сили имале намера да го вратат градот Славјанск, но дека зголемената закана од „руска инвазија“ ги запрела овие операции. <ref name="kp24" /> Руските сили се мобилизирале на 10 километри од украинската граница. <ref name="kp24">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/5-dead-one-wounded-as-anti-terror-operation-continues-in-sloviansk-live-updates-344902.html|title=Senior security official: Anti-terror operation suspended as Russian troops amass on border|date=24 April 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424133143/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/5-dead-one-wounded-as-anti-terror-operation-continues-in-sloviansk-live-updates-344902.html|archive-date=24 April 2014}}</ref> До 6 мај, 14 украински војници загинале, а 66 биле повредени во борбите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/14-servicemen-die-66-injured-during-special-operation-in-eastern-ukraine-346679.html|title=14 servicemen die, 66 injured during special operation in eastern Ukraine|date=7 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508130729/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/14-servicemen-die-66-injured-during-special-operation-in-eastern-ukraine-346679.html|archive-date=8 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Бунтовниците ги презеле канцелариите на регионалната државна телевизиска мрежа на 27 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-separatists-tv-idUSBREA3Q0CZ20140427|title=Separatists seize control of TV HQ in east Ukraine city|date=27 April 2014|work=Reuters|access-date=28 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427204110/https://www.reuters.com/article/2014/04/27/us-ukraine-separatists-tv-idUSBREA3Q0CZ20140427|archive-date=27 April 2014}}</ref> Откако го зазеле радиодифузниот центар, милитантите почнале да емитуваат руски телевизиски канали. На 27 април била прогласена [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] (ЛНР). <ref name="en.itar-tass.com">{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/729768|title=ITAR-TASS: World – Federalization supporters in Luhansk proclaim people's republic|date=20 May 2010|access-date=26 August 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Претставниците на Републиката побарале украинската влада да обезбеди амнестија за сите демонстранти, да го воведе рускиот јазик како службен јазик и да одржи референдум за статусот на регионот. Тие издале ултиматум во кој се наведувало дека доколку Киев не ги исполни нивните барања до 14:00 часот на 29 април, ќе започнат востание заедно со востанието на [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]]. <ref name="en.itar-tass.com" /> На 29 април, зградата на градската администрација во [[Первомајск]] била преземена од бунтовниците на [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]], кои потоа го кренале своето знаме над неа. <ref name="ReferenceA">{{Наведени вести|url=http://www.unian.net/politics/914397-ukrainskie-voyska-vyishli-iz-kramatorska-smi.html|date=4 May 2014|access-date=14 May 2014|agency=Ukrainian Independent Information Agency|language=ru|script-title=ru:Украинские войска вышли из Краматорска|trans-title=Ukrainian troops have withdrawn from Kramatorsk}}</ref> <ref name="lugradar.net">{{Наведена мрежна страница|url=http://lugradar.net/2014/04/13915|date=30 April 2014|publisher=Lugradar.net|language=ru|script-title=ru:Красный Луч и Первомайск "слились". Кто дальше?|trans-title=Krasnyi Luch and Pervomaisk have "merged." Who next?|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513012527/http://lugradar.net/2014/04/13915|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Во Красниј Луч, градската администрација се согласила на барањата на сепаратистичките активисти да ги поддржи референдумите за статусот на Донецк и Луганск од 11 мај, по што било кренато руското знаме над зградата на градската администрација. Бунтовниците ја окупирале зградата на градската администрација во [[Кадиевка]] на 1 мај. Подоцна во текот на неделата, тие ја зазеле локалната полициска станица, деловниот центар и зградата на СБУ. <ref>{{Наведени вести|url=http://fakty.ua/181184-nikakih-nacionalisticheskih-idej-u-nas-net-my-prosto-za-edinuyu-ukrainu-i-ne-hotim-v-rossiyu|title=Никаких националистических идей у нас нет. Мы просто за единую Украину и&nbsp;... – Газета "ФАКТЫ и комментарии|access-date=14 May 2014|publisher=Fakty.ua}}</ref> Активистите во [[Ровенки]] окупирале полициска зграда на 5 мај, но брзо ја напуштиле. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gigamir.net/news/kyiv/pub795629|title=Жительница города Ровеньки: "Люди не понимают, что такое "Луганская республика", но референдума хотят" (Люди рассказывают, что не доверяют новой власти, ждут, когда их освободят от "нехороших людей", и хотят остаться в составе Украины)|publisher=Gigamir.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509010721/http://gigamir.net/news/kyiv/pub795629|archive-date=9 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Истиот ден, полициската станица во [[Славјаносербск]] била заземена од припадници на [[Армија на Југоистокот|Армијата на Југоистокот]], поврзана со [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lugradar.net/2014/05/13992|date=5 May 2014|publisher=Lugradar.net|language=ru|script-title=ru:Славяносербская милиция перешла на сторону сепаратистов|trans-title=Slavyanoserbsk militia sided with the separatists|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513012659/http://lugradar.net/2014/05/13992|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Градот [[Антрацит]] бил окупиран од голем број [[Донски Козаци]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.huffingtonpost.com/dmitry-tymchuk/putin-ukraine-separatists_b_5274906.html|title=Putin's Tourists Enter Ukraine &#124; Dmitry Tymchuk|date=6 May 2014|work=HuffPost|access-date=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците продолжиле да ја заземаат канцеларијата на обвинителот во [[Севјеродонецк]] на 7 мај. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://potok.ua/2014/05/08/severodoneck-separatisty-zaxvatili-zdanie-prokuratury.html|title=Северодонецк: сепаратисты захватили здание прокуратуры " ИИИ "Поток" &#124; Главные новости дня|publisher=Potok.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513011556/http://potok.ua/2014/05/08/severodoneck-separatisty-zaxvatili-zdanie-prokuratury.html|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Следниот ден, поддржувачите на [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] ги зазеле владините згради во [[Старобилск]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.obzor.lg.ua/news/starobelsk35698|title=КИУ: Вчера в Старобельске штурмовали райгосадминистрацию|publisher=OBZOR.lg.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513052246/http://www.obzor.lg.ua/news/starobelsk35698|archive-date=13 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> По владината контраофанзива како дел од „Антитерористичката операција“ во Донечката Област на 2-3 мај, бунтовниците биле протерани од окупираната зграда на СБУ во Краматорск. И покрај ова, украинските трупи брзо се повлекле од градот од непознати причини, а сепаратистите брзо ја вратиле контролата. Спорадични борби продолжиле до 5 јули, кога бунтовниците се повлекле од Краматорск. <ref name="BBCkramawith">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28177020|title=Donetsk rebels in mass withdrawal|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> [[Податотека:Standoff_between_locals_and_Ukrainian_forces_in_Mariupol,_9_May_2014_(3).jpg|мини|Престрелка меѓу проруските активисти и украинските сили во [[Мариупол]], 9 мај 2014 година]] Рано наутро на 7 мај, Националната гарда ја вратила градската администрација во Мариупол по жестоките борби со бунтовниците во текот на ноќта. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com//news/world/ukrainian-forces-retake-city-hall-in-eastern-port-of-mariupol/article18505621/?click=dlvr.it|title=Putin cools rhetoric, but NATO disputes claims of troop pullback|date=7 May 2014|work=The Globe and Mail|access-date=14 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140515123018/http://www.theglobeandmail.com/try-it-now/?articleId=18505621|archive-date=15 May 2014|location=Toronto}}</ref> Антивладините демонстранти изјавиле дека владините сили употребиле солзавец за време на операцијата, што резултирало со повреди кога демонстрантите се обиделе повторно да ја окупираат зградата откако Националната гарда се повлекла. <ref name="ada242daw">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-mariupol-idAFKBN0DN0XF20140507|title=Ukraine forces briefly occupy city hall in eastern Mariupol|last=Robinson|first=Matt|date=7 May 2014|work=Reuters|access-date=7 November 2020|language=en}}</ref> До утрото на 7 мај, знамето на ДНР повторно се веело над зградата. <ref name="ada242daw" /> Судирите меѓу владините сили и проруските групи ескалирале на почетокот на мај кога зградата на градската администрација накратко била повторно преземена од страна на [[Национална гарда на Украина|Украинската Национална гарда]]. Проруските сили брзо ја вратиле зградата. <ref name="aljazeera.com">{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/indepth/interactive/2014/05/timeline-ukraine-pro-russian-unrest-20145912017783471.html|title=Timeline: Ukraine's pro-Russian unrest|last=Varshalomidze|first=Tamila|date=26 June 2014|access-date=27 November 2015|publisher=Al Jazeera}}</ref> Потоа милитантите започнале напад врз локална полициска станица, што ја натерало украинската влада да испрати воени сили. Престрелките меѓу војниците и локалните демонстранти предизвикало зградата на градската администрација да биде запалена. Владините сили не биле успешни во протерувањето на проруските сили, што само дополнително ги разгорело тензиите во Мариупол. Украинските трупи започнале уште еден напад врз бунтовниците во Мариупол на 9 мај. Полициска зграда окупирана од бунтовници била запалена од владините сили, предизвикувајќи бунтовниците да побегнат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/mariupol-police-station-fire-21-3518352|title=21 dead as Ukraine police station set on fire in a bid to drive out pro-Russians|last=Keegan|first=Simon|date=9 May 2014|work=Daily Mirror|accessdate=26 August 2014}}</ref> Министерот за внатрешни работи Аваков изјавил дека 60 бунтовници ја нападнале полициската зграда, а не украинските трупи и дека полицијата и другите владини сили успеале да ги одбијат бунтовниците. Помеѓу шест и дваесет милитанти биле убиени, заедно со еден полицаец. <ref name="newsinfo">{{Наведени вести|url=http://newsinfo.inquirer.net/601080/at-least-7-dead-in-southeastern-ukraine-port-city|title=At least 7 dead in southeastern Ukraine port city|date=10 May 2014|work=Philippine Daily Inquirer|access-date=26 August 2014}}</ref> Четири милитанти биле заробени, а пет полицајци биле ранети. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/may/09/ukraine-crisis-mariupol-police-station|title=Ukraine crisis: 'three people killed' in fighting at Mariupol police station|date=9 May 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> За време на борбите, проруските демонстранти заплениле еден оклопен транспортер, а потоа го барикадирале центарот на градот со гуми. Истиот ден, сепаратистите кои се обидувале да ги разоружаат украинските трупи во близина на Донецк биле пречекани со предупредувачки истрели, а 100 биле приведени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unn.com.ua/uk/news/1340433-za-donetskom-viyskovi-zatrimali-blizko-sotni-separatistiv|title=By Donetsk military detained about a hundred separatists|date=9 August 2013|publisher=Unn.com.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509234730/https://www.unn.com.ua/uk/news/1340433-za-donetskom-viyskovi-zatrimali-blizko-sotni-separatistiv|archive-date=9 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Исто така, неименуван свештеник на [[Украинска Православна Црква - Московски Патријархат|УПЦ-МП]] се обидел да преговара со сепаратистите во близина на Дружкивка, но подоцна бил убиен откако бил застрелан осум пати. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/news/politics/1670990-terroristy_ubili_pravoslavnogo_svyashchennika_smi.htm|title=Террористы убили православного священника – СМИ|last=ЛIГАБiзнесIнформИнформационное агентство|date=9 May 2014|publisher=News.liga.net|accessdate=26 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-orthodox-church-confirms-priest-murdered-in-donetsk-region-347180.html|title=Ukrainian Orthodox Church confirms priest murdered in Donetsk region|date=10 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902042404/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-orthodox-church-confirms-priest-murdered-in-donetsk-region-347180.html|archive-date=2 September 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> === Мај 2014: борби по референдумот === [[Податотека:Karlovka_23_May_2014.jpg|мини|Црквата „Свето Богојавление“ во Карловка на 23 мај, со чаури од куршуми на асфалтот во преден план.]] На 12 мај било објавено дека, по [[Референдуми за статусот на Донбас (2014)|референдумот за локална автономија]], водачот на Донбаската народна милиција, [[Игор Гиркин]], се прогласил за „врховен командант“ на Донбаската народна република. Во својот декрет, тој побарал сите војници стационирани во регионот да му се заколнат на верност во рок од 48 часа и изјавил дека сите преостанати украински војници во регионот ќе бидат „''уништени на лице место''“. Потоа, тој побарал од [[Русија|Руската Федерација]] воена поддршка за заштита од „''заканата од интервенција на НАТО''“ и „''геноцид''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.businessweek.com/news/2014-05-12/russia-signals-respect-for-ukraine-s-separatist-referendums|title=Ukraine Rebels Seek to Join Russia as Gas Deadline Is Set|last=Daryna Krasnolutska|date=12 May 2014|work=Bloomberg Business Week|access-date=12 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513065029/http://www.businessweek.com/news/2014-05-12/russia-signals-respect-for-ukraine-s-separatist-referendums|archive-date=13 May 2014|last2=Kateryna Choursina|last3=Anton Doroshev}}</ref> [[Павел Губарев]], претседател на Донбаската народна република, вовел воена состојба на 15 мај и се заколнал на „тотално уништување“ на украинските сили доколку не се повлечат од Донбас до 21:00 часот. Слично на тоа, претседателот на Луганската народна република, [[Валериј Болотов]], прогласил воена состојба на 22 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.rttnews.com/2326351/11-ukrainian-soldiers-killed-in-attack-by-pro-russian-separatists-in-east.aspx?type=gn|title=11 Ukrainian Soldiers Killed in Attack By Pro-Russian Separatists in East|date=22 May 2014|access-date=26 August 2014|publisher=Rttnews.com}}</ref> Магнатот за челик со седиште во Донецк, [[Ринат Ахметов]], ги повикал своите 300.000 вработени во регионот Донецк на „''митинг против сепаратистите''“ на 20 мај. Сирени се огласиле напладне во неговите фабрики за да го означат почетокот на митингот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/ukrainian-tycoons-calls-for-rallies-against-separatists-go-largely-unheeded/2014/05/20/567deaae-e00e-11e3-9743-bb9b59cde7b9_story.html|title=Ukrainian tycoon's calls for rallies against separatists go largely unheeded|date=20 May 2014|work=The Washington Post|access-date=20 May 2014}}</ref> Таканаречен „Марш на мирот“ се одржал во [[Донбас Арена|Донбас Арената]] во градот [[Донецк]], придружен со автомобили што свиреле со сирени напладне. [[BBC News]] и ''[[Украинска правда]]'' објавиле дека некои возила биле нападнати од сепаратисти и дека вооружени лица ги предупредиле канцелариите на неколку градски такси услуги да не учествуваат. На 16 мај, работниците во челичарницата „Метинвест“, заедно со локалната полиција и безбедносните сили, ги избркале бунтовниците од градската администрација и другите окупирани владини згради во градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-pro-russian-insurgents-retreat-from-buildings-in-mariupol-1.2644943|title=Ukraine: Pro-Russian insurgents retreat from buildings in Mariupol|date=16 May 2014|access-date=26 August 2014|publisher=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref> Повеќето бунтовници го напуштиле градот, а за малкуте што останале се вели дека останале невооружени. И покрај ова, седиштето на Донечката Народна Република останало недопрено, а проруските демонстранти сè уште можеле да се видат пред изгорената градска администрација. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2014/05/18/world/europe/mariupol-urkraine-leadership-vacuum/|title=Who's in charge here? In one eastern Ukrainian city, answer isn't clear|last=Richard Allen Greene|date=19 May 2014|access-date=4 June 2015|publisher=CNN}}</ref> Како одговор на одбивањето на Ахметов да плати даноци на Донечката Народна Република, на 20 мај претседателот на Државниот совет на ДНР, [[Денис Пушилин]], објавил дека Републиката ќе се обиде да го национализира имотот на Ахметов. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/05/20/7025874/|date=20 May 2014|access-date=30 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:Сепаратисти відповіли Ахметову оголошенням "націоналізації"|trans-title=Separatists responded to Akhmetov with an announcement of "nationalisation"}}</ref> На 25 мај, помеѓу 2.000 и 5.000 демонстранти марширале до вилата на Ахметов во градот Донецк и побарале национализација на имотот на Ахметов, скандирајќи „''Ахметов е непријател на народот''!“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/733219|title=Donetsk republic, Akhmetov's reps fail to agree on his companies' nationalization|date=25 May 2014|access-date=27 May 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> [[Податотека:Volnovakha_checkpoint_attack.png|мини|Напад на контролниот пункт Волноваха, 22 мај 2014 година]] На 22 мај, 18 украински војници биле убиени за време на напад на бунтовниците врз контролен пункт на армијата во близина на градот [[Волнаваха]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-army-death-toll-in-volnovakha-soars-to-18-349005.html|title=Ukrainian army death toll in Volnovakha soars to 18|date=23 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523225452/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-army-death-toll-in-volnovakha-soars-to-18-349005.html|archive-date=23 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Три оклопни транспортери и неколку камиони биле уништени во нападот, додека еден бунтовник бил убиен. <ref>{{Наведени вести|url=http://bigstory.ap.org/article/russian-trains-planes-move-army-away-ukraine|title=AP journalists see 11 dead at Ukraine checkpoint|date=22 May 2014|access-date=22 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140522123057/http://bigstory.ap.org/article/russian-trains-planes-move-army-away-ukraine|archive-date=22 May 2014|agency=Associated Press}}</ref> Истиот ден, конвој составен од 100 војници се обидел да премине мост кај Рубижне, Луганска област, и да напредува на територијата што ја држат бунтовниците. Тие биле нападнати од заседа од група од помеѓу 300 и 500 бунтовници. По борбите што траеле во текот на целиот ден, војниците биле принудени да се повлечат. За време на борбите биле убиени помеѓу два и четиринаесет војници и помеѓу седум и дваесет бунтовници. Три пешадиски борбени возила на армијата и еден камион биле уништени, а уште три оклопни возила биле заробени од бунтовниците.<ref name="KyivPost26May14">[http://www.kyivpost.com/multimedia/photo/burned-houses-military-vehicles-remain-after-fierce-fight-in-luhansk-oblast-that-killed-at-least-nine-people-on-may-22-349531.html Kyiv Post], ''Burned houses, military vehicles remain after a fierce fight in Luhansk Oblast that killed at least nine people on 22 May'', by [[Anastasia Vlasova (journalist)|Anastasia Vlasova]] and Oksana Grytsenko, 26 May 2014. This article is currently [29 June 2014] entitled: ''Reconstructing the deadly 22 May firefight near the Siversky Donets River in Luhansk Oblast'' on the newspaper website.</ref> <ref name="npr.org">{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303749904579579601942418022|title=Putin Promises To Respect Ukraine's Election|last=Alpert|first=Lukas I.|date=23 May 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=14 October 2014}}</ref> Министерството за внатрешни работи изјавило дека некои бунтовници се обиделе да влезат во Луганската област од Русија, но биле одбиени од граничната полиција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/news/2014-05-22/ukraine-deaths-in-clashes-with-pro-russian-separatists/5472190|title=Ukraine crisis: Seventeen killed in clashes with pro-Russian separatists near Donetsk – ABC News (Australian Broadcasting Corporation)|date=22 May 2014|publisher=Australian Broadcasting Corporation|accessdate=26 August 2014}}</ref> По декларацијата на Павел Губарев за основање на „ Партијата Нова Русија“ на 22 мај, претставниците на републиките Донецк и Луганск потпишале договор за создавање на [[Конфедерација|конфедеративната]] држава [[Новорусија (конфедерација)|Нова Русија]]. Сепаратистите планирале да ги вклучат поголемиот дел од јужните и источните региони на Украина во новата конфедерација, вклучувајќи ги клучните градови [[Харков]], [[Херсон]], [[Днепар (град)|Днепар]], [[Николаев]], [[Запорожје]] и [[Одеса]]. Потпишаната декларација ја утврдило позицијата на руското православие како државна религија и намерата за национализација на клучните индустрии. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/welcome-to-new-russia/|title=Welcome to New Russia|last=Babiak|first=Mat|date=22 May 2014|work=Ukrainian Policy|access-date=16 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523114538/http://ukrainianpolicy.com/welcome-to-new-russia/|archive-date=23 May 2014}}</ref> [[Податотека:NAF_checkpoint_in_Semenivka.png|десно|мини|Сепаратисти од „ 1-виот Славјански баталјон “ во Семеновка со знамето на „Нова Русија“ (''Новорусија'') во јуни 2014 година]] Единица на провладиниот баталјон Донбас, доброволна паравоена единица, направила обид да напредува кон сепаратистички контролен пункт во близина на селото Карливка, северозападно од градот Донецк, на 23 мај. <ref name="battalionambushed">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-donbas-battalion-ambushed-in-donetsk-oblast-village-at-least-one-killed-349026.html|title=Ukrainian Donbas Battalion ambushed in Donetsk Oblast village; at least five killed|last=Mark Rachkevych|date=23 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523183136/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-donbas-battalion-ambushed-in-donetsk-oblast-village-at-least-one-killed-349026.html|archive-date=23 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Тие биле нападнати од група од 150 до 200 сепаратисти, поддржани од еден од заробените оклопни транспортери. Провладината паравоена единица била опкружена од сепаратистите и била побројна шест спрема еден сè додека борците поврзани со националистичкиот [[Десен Сектор|Десен сектор]] не ги пробиле сепаратистичките линии за да им дозволат на некои членови на групата да избегаат. Петмина припадници на баталјонот Донбас биле убиени, заедно со четворица сепаратисти. Дваесет припадници на провладините паравоени сили биле ранети, а најмалку четворица биле заробени. Вклученоста на Десен Сектор била оспорена од раководството на баталјонот Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://zn.ua/UKRAINE/is-batalon-donbass-otricaet-uchastie-pravogo-sektora-v-stolknoveniyah-pod-karlovkoy-23-maya-145716_.html|title=ИС: Батальон "Донбасс" отрицает участие "Правого сектора" в столкновениях под Карловкой 23 мая – Украина|last=публикация Дмитрия Тымчука.|publisher=zn.ua|accessdate=12 June 2014}}</ref> Прорускиот лидер [[Игор Безлер]] изјавил дека ги погубил сите заробени паравоени сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/05/23/7026275/|title="Бєс" Заявив Командиру "Донбасу", Що Вбив Усіх Полонених|work=Ukrainska Pravda|accessdate=26 August 2014}}</ref> Друг сепаратистички лидер потврдил дека четворица од нивните борци биле убиени, а исто така изјавил дека загинале десет провладини паравоени сили и двајца цивили. Во текот на истиот ден, двајца проруски сепаратисти биле убиени за време на нападот на провладината паравоена група „Украински баталјон“ врз окупирана зграда на локалната самоуправа во [[Торез]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?two_killed_and_two_more_wounded_in_torez_donetsk_regional_administration_reports&objectId=446161&lang=en|title=Two killed and two more wounded in Torez, Donetsk regional administration reports|publisher=24tv.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528041115/http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?two_killed_and_two_more_wounded_in_torez_donetsk_regional_administration_reports&objectId=446161&lang=en|archive-date=28 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> === Ескалација во мај и јуни 2014 година === ==== Прва битка за Донечкиот аеродром ==== Утрото на 26 мај, 200 проруски бунтовници, вклучувајќи ги и членовите на баталјонот Восток, го зазеле главниот терминал на [[Донечки меѓународнен аеродром|меѓународниот аеродром]] во [[Донецк]], поставиле блокади на патот околу него и побарале владините сили да се повлечат. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/05/28/world/europe/ukraine.html|title=Dozens of Separatists Killed in Ukraine Army Attack|last=A. Roth and S. Tavernise|date=27 May 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2014}}</ref> Набргу по објавувањето на овие барања, Украинската национална гарда им издала ултиматум на сепаратистите, барајќи од нив да се предадат. Ова подоцна било одбиено. Владините сили потоа започнале напад врз сепаратистичките позиции на аеродромот со падобранци и воздушни напади. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnn.com/2014/05/27/world/europe/ukraine-crisis/index.html|title=Ukraine: Fighting closes Donetsk airport, claims dozens of lives|last=Paton Walsh|first=Nick|date=27 May 2014|access-date=13 November 2019|publisher=CNN|last2=Smith-Spark|first2=Laura}}</ref> Владините сили користеле напаѓачки хеликоптери. Тие пукале преку противвоздушен топ. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainians-vote-in-momentous-may-25-election-to-pick-nations-fifth-president-live-updates-349211.html|title=Ukrainian army battles Kremlin-backed separatists in Donetsk; at least one civilian killed in crossfire|date=26 May 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Се проценува дека 40 бунтовници загинале во борбите, а некои цивили биле затекнати во вкрстен оган. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-fighting-idUKKBN0E70N820140527|title=Reuters Fighting rages in Ukraine eastern city, dozens dead|last=Zawadzki|first=Sabina|date=27 May 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202121518/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-fighting-idUKKBN0E70N820140527|archive-date=2 December 2016}}</ref> Помеѓу 15 и 35 бунтовници биле убиени во еден инцидент со пријателски оган, кога два камиони што превезувале ранети борци од аеродромот биле нападнати од бунтовници, мешајќи ги со украинските сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-i-was-a-separatist-fighter/25455466.html|title=Interview: I Was A Separatist Fighter In Ukraine|last=Shakirov|first=Mumin|date=2014-07-13|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|accessdate=2019-09-11}}</ref> За време на борбите на аеродромот, „[[Дружба Арена]]“ во градот Донецк била ограбена од проруски бунтовници, кои ја ограбиле зградата и уништиле опрема за надзор, а потоа ја запалиле. <ref name="reut27">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighting-idUSKBN0E70OA20140527|title=Fighting rages in eastern Ukraine city, dozens dead|date=27 May 2014|work=Reuters}}</ref> Истовремено, полицијата во Донецк соопштила дека бунтовниците убиле двајца полицајци во блискиот град Хорливка. ''„Москва Тајмс“'' објавил дека двајцата мажи биле погубени затоа што „''ја прекршиле својата заклетва кон Донечката Народна Република''“. Бунтовниците поврзани со Луганската Народна Република нападнале единица на украинската Национална гарда во раните утрински часови на 28 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.enca.com/world/ukraine-forces-attacked-suffer-losses-lugansk|title=Ukraine forces attacked, suffer losses in Lugansk|date=28 May 2014|access-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140529152546/http://www.enca.com/world/ukraine-forces-attacked-suffer-losses-lugansk|archive-date=29 May 2014|publisher=ENCA}}</ref> [[Михајло Ковал]], министерот за одбрана, на 30 мај изјавил дека украинските владини сили „''целосно ги исчистиле''“ бунтовниците од јужните и западните делови на Донечката Област и северниот дел на Луганската Област. <ref>{{Наведени вести|url=https://au.news.yahoo.com/world/a/23991750/ukraine-completely-clears-part-of-separatist-east-from-rebels/|title=Ukraine completely clears part of separatist east from rebels – Yahoo!7|date=30 May 2014|access-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531110011/https://au.news.yahoo.com/world/a/23991750/ukraine-completely-clears-part-of-separatist-east-from-rebels/|archive-date=31 May 2014|publisher=Yahoo! News}}</ref> Во меѓувреме, внатрешен државен удар го заменил раководството на Донечката Народна Република, а некои тела на руски борци убиени во битката на аеродромот биле репатрирани во Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10863933/Ukraines-rebels-in-crisis-after-Donetsk-coup.html|title=Ukraine's rebels in crisis after Donetsk 'coup'|last=Oliphant|first=Roland|date=29 May 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=12 June 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10863933/Ukraines-rebels-in-crisis-after-Donetsk-coup.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> ==== Опсада на граничниот премин Луганск ==== Двајца сепаратисти биле убиени во престрелка со украинските граничари на 31 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/05/31/i-was-held-at-gunpoint-by-ukraine-rebels.html|title=I Was Held at Gunpoint by Ukraine Rebels|last=Anna Nemtsova|date=31 May 2014|work=The Daily Beast|access-date=26 August 2014|publisher=Thedailybeast.com}}</ref> Два дена подоцна, пет сепаратисти биле убиени кога 500 сепаратисти нападнале граничен пункт во Луганската Област. Единаесет граничари и осум сепаратисти биле ранети за време на борбите, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jun/02/pro-russion-rebels-killed-in-attack-on-east-ukraine-border-base|title=Ukraine: pro-Russia rebels killed attempting to storm border guard base|last=Luke Harding and agencies in Luhansk|date=2 June 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> во кои загинал и еден цивил. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-luhansk-violence-idUKKBN0EE25420140603|title=Fog of war falls heavy after violence in eastern Ukraine region|last=Thomas Grove|date=3 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170321075942/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-luhansk-violence-idUKKBN0EE25420140603|archive-date=21 March 2017}}</ref> ==== Воздушен напад на Луганск на 2 јуни ==== [[Податотека:Луганська_ОДА_після_удару.jpg|мини|Штета на зградата на [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]] во Луганск на 2 јуни 2014 година]] На 2 јуни, осум лица биле убиени, а повеќе од 20 биле ранети во серија експлозии што ја погодиле окупираната зграда на [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]] во градот Луганск. <ref name="CNN-2014-06-03">{{Наведување|last=Magnay|first=Diana|title=Air attack on pro-Russian separatists in Luhansk kills 8, stuns residents|date=3 June 2014|url=https://edition.cnn.com/2014/06/03/world/europe/ukraine-luhansk-building-attack/index.html?hpt=hp_c1|publisher=CNN|access-date=4 June 2014|last2=Tom Lister}}</ref> Сепаратистите го обвиниле инцидентот за воздушен напад на владата, додека украинските власти го негирале ова и тврделе дека експлозиите биле предизвикани од залутан проектил земја-воздух испукан од бунтовниците. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ewn.co.za/2014/06/02/Two-killed-in-Ukraine-explosion|title=At least two killed in Ukraine explosion|date=2 June 2014|publisher=Ewn.co.za|accessdate=26 August 2014}}</ref> [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ) објавила извештај следниот ден, наведувајќи дека врз основа на „''ограничено набљудување''“, тие веруваат дека експлозијата е предизвикана од воздушен напад, поддржувајќи ги тврдењата на сепаратистите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/heavy-fighting-in-eastern-ukraine-as-government-restarts-active-phase-of-anti-terror-operation-350453.html|title=Two Ukrainian troops killed in battles with insurgents on 3 June; OSCE says Luhansk blast on June 2 likely caused by airstrike (UPDATES, VIDEO)|last=Christopher J. Miller|date=3 June 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Истрагата на CNN пронашла јасни докази дека нападот дошол од воздух, а моделот на кратерите покажал употреба на стандардна опрема на [[Су-25]], ловец за копнен напад, и [[Су-27]] - двата борбени авиони управувани од Украина. Иако [[Русија|Руската Федерација]] го користи и Сухој Су-27, тој не бил споменат во вестите на CNN како можност. [[Радио Слободна Европа|Радио Слободна Европа,]] исто така, заклучил дека „''И покрај негирањата, сите докази за смртоносна експлозија укажуваат на Киев''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-unspun-luhansk-blast/25410384.html|title=Despite Denials, All Evidence For Deadly Explosion Points To Kyiv|date=4 June 2014|access-date=4 May 2017|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> CNN соопштил дека ова е прв пат цивили да бидат убиени во напад на украинските воздухопловни сили за време на проруските немири во Донбас во 2014 година. Следниот ден, [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] прогласила тридневна жалост во градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://vesti-ukr.com/donbass/54943-bolotov-objavil-v-luganske-trehdnevnyj-traur-po-pogibshim|title=Болотов объявил в Луганске трехдневный траур по погибшим (Bolotov declared a three-day mourning over the killed in Luhansk)|date=3 June 2014|work=Вести vesti-ukr|access-date=28 May 2017}}</ref> ==== Продолжување на борбите ==== [[Податотека:2014-06-03._Протесты_в_Донецке_015.JPG|мини|Припадници на баталјонот Восток ја демонтираат барикадата во Донецк, [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]], на 3 јуни 2014 година.]] Владите сили уништиле сепаратистичко упориште во Семеновка и ја вратиле контролата врз [[Лиман (град)|Красниј Лиман]] на 3 јуни. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine-abroad/northern-donetsk-region-cleared-of-insurgents-part-of-luhansk-region-border-closed-350518.html|title=Northern Donetsk region cleared of insurgents, part of Luhansk region border closed|date=3 June 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Двајца војници биле убиени во борбите, а четириесет и пет биле ранети, со спротивставени извештаи за загубите на бунтовничката страна. <ref name="conflicting">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2014/06/04/world/europe/ukraine-crisis/|title=Conflicting accounts in heightened eastern Ukraine fighting|date=4 June 2014|access-date=14 October 2014|publisher=CNN}}</ref> Според владини извори, 300 бунтовници биле убиени, а 500 ранети, но бунтовниците рекле дека изгубиле помеѓу 10 и 50. Бунтовниците изјавиле дека најмалку 25 биле убиени додека биле во болница во Красниј Лиман. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/734712|title=Ukrainian troops kill more than 25 people in Krasny Liman hospital|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150921231820/http://tass.ru/en/world/734712|archive-date=21 September 2015|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Двете страни ги негирале извештаите на другата страна за битката, а извештаите не биле независно потврдени. Следниот ден, бунтовниците го зазеле опколениот граничен пункт во Луганск (запленувајќи огромни количини муниција) и база на Националната гарда во близина на градот Луганск. Во борбите во овие области загинале шест бунтовници, а тројца владини војници биле ранети. Друг граничен пункт бил заземен од бунтовниците во [[Свердловск (Украина)|Свердловск]]. Базата на Националната гарда паднала откако на гардистите им снемало муниција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://globalnews.ca/news/1373185/6-militants-killed-3-ukrainian-troops-injured/|title=6 militants killed, 3 Ukrainian troops injured in Luhansk|last=Qena|first=Nebi|date=4 June 2014|publisher=Globalnews.ca|accessdate=26 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/militants-killed-ukrainian-troops-injured-23984915|title=Rebels Seize 3 Government Bases in Eastern Ukraine|date=22 August 2014|work=ABC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20140604202112/https://abcnews.go.com/International/wireStory/militants-killed-ukrainian-troops-injured-23984915|archive-date=4 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Друг граничен пункт бил нападнат на 5 јуни, во селото [[Маринивка (Донечка Област)|Маринивка]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/thomson-reuters/140606/separatists-eastern-ukraine-attack-border-post|title=Separatists kill member of Ukrainian special forces|date=6 June 2014|work=GlobalPost|publisher=Globalpost.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607133444/http://www.globalpost.com/dispatch/news/thomson-reuters/140606/separatists-eastern-ukraine-attack-border-post|archive-date=7 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Владини претставници изјавиле дека меѓу 15 и 16 бунтовници се убиени, а дека пет војници биле повредени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/06/ukraine-says-15-rebels-killed-border-clash-2014667936400443.html|title=Ukraine says 15 rebels killed in border clash – Europe|publisher=Al Jazeera|accessdate=12 June 2014}}</ref> Престрелка меѓу соперничките сепаратистички групи во градот Донецк се случила на 7 јуни, во близина на Донечката Народна Република. Потпретседателот на Донечката Народна Република, Максим Петрухин, бил убиен во борбите, а претседателот [[Денис Пушилин]] бил ранет. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/06/7/7028405/|title=У Донецьку застрелили помічника головного місцевого терориста. Пушиліна поранено &#124; Українська правда|date=7 June 2014|work=Ukrainska Pravda|accessdate=12 June 2014}}</ref> ==== Упад на руски тенкови ==== Украинските власти изјавиле дека Русија им дозволила на тенковите да ја преминат руско-украинската граница во Донечката Област на 11 јуни. Министерот за внатрешни работи [[Арсен Аваков]] изјавил дека „''забележавме како минуваат колони со оклопни транспортери, други оклопни возила и артилериски оружја, како и тенкови кои, според нашите информации, ја преминале границата и утрово биле во Снижне''“. Тој продолжил велејќи дека украинските сили уништиле дел од колоната и дека борбите сè уште се во тек. Дописниците на [[Ројтерс]] потврдиле присуство на три тенкови во градот Донецк, а Бирото за разузнавање и истражување на американскиот [[Стејт департмент|Стејт департмент,]] исто така, соопштило дека Русија навистина испратила тенкови, заедно со друго тешко оружје, до сепаратистите во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-idUSKBN0EN1KS20140612|title=Ukraine accuses Russia of letting rebels bring in tanks|last=Zinets|first=Natalia|date=12 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014}}</ref> Се вели дека испратеното оружје вклучувало: колона од три тенкови [[Т-64]], неколку повеќекратни ракетни лансери [[БМ-21 Град]] и други воени возила. „''Русија ќе тврди дека овие тенкови се земени од украинските сили, но ниедна украински тенковска единица не дејствувала во таа област''“, се вели во соопштението на [[Стејт департментот]]. „''Уверени сме дека овие тенкови дошле од Русија''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/06/14/world/europe/russia-has-sent-tanks-to-ukraine-rebels-us-says.html?emc=edit_na_20140613&nlid=13240517|title=Russia Has Sent Tanks to Ukraine Rebels, U.S. Says|last=Gordon|first=Michael R.|date=13 June 2014|work=The New York Times}}</ref> [[Претседателски избори во Украина (2014)|Новоизбраниот]] украински претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека е „неприфатливо“ тенковите да влезат во Украина. Русија ги нарекла извештаите „''уште една лажна информација''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27815441|title=Ukraine says 'Russian tank incursion' unacceptable|date=12 June 2014|publisher=BBC|accessdate=26 August 2014}}</ref> Сепак, трите тенкови подоцна биле забележани како се движат низ [[Макиевка]] и [[Торез]], веејќи го [[Знаме на Русија|знамето на Руската Федерација]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hromadske.tv/society/rosiiski-tanki-vzhe-v-makiyivtsi/|title=Російські танки вже в Макіївці|publisher=Hromadske.tv|archive-url=https://web.archive.org/web/20140614045414/http://www.hromadske.tv/society/rosiiski-tanki-vzhe-v-makiyivtsi/|archive-date=14 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците потврдиле дека набавиле три тенкови, но водачите одбиле да објаснат како ги набавиле; еден милитант им кажал на новинарите дека потекнуваат „''од воен магацин''“. <ref name="BBC News T6413614">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27829773|title=Ukraine crisis: Kiev forces win back Mariupol|date=13 June 2014|publisher=BBC|accessdate=26 August 2014}}</ref> Претседателот на ДНР, [[Денис Пушилин]], изјавил дека трите тенкови ќе бидат стационирани во градот Донецк и дека тие им даваат на неговите сили „''барем малку надеж за одбрана [на Донецк] бидејќи тешкото оружје веќе се користи против нас''“. Константин Машовец, поранешен функционер на украинското Министерство за одбрана, изјавил дека тенковите веројатно биле запленети од руските сили на [[Република Крим|Крим]] пред да се упатат кон континентална Украина. Антон Герашченко, советник на Арсен Аваков, потврдил на брифинг во [[Киев]] дека тенковите некогаш биле во посед на вооружените сили на Украина во [[Крим (полуостров)|Крим]] и дека биле префрлени по море во Русија пред да ја преминат границата со Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mashable.com/2014/06/13/ukraine-seize-port-city-russia-separatists/|title=Ukrainian Forces Seize Crucial Port City From Pro-Russia Separatists|last=Miller|first=Christopher|date=13 June 2014|publisher=Mashable.com|accessdate=26 August 2014}}</ref> [[Податотека:2014-06-12._War_in_Donbass_20.JPG|мини|[[БТР-80]] во украинска служба, 12 јуни 2014 година]] Ден по упадот со тенкови, тројца војници биле убиени кога биле нападнати од бунтовници во [[Степанивка]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10899655/US-accuses-Russia-of-sending-rocket-launchers-to-Ukraine-rebels.html|title=US accuses Russia of sending rocket launchers to Ukraine rebels|date=14 June 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=26 August 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10899655/US-accuses-Russia-of-sending-rocket-launchers-to-Ukraine-rebels.html|archive-date=11 January 2022|agency=[[Agence France-Presse]]|location=London}}</ref> Жестоките борби продолжиле во текот на утрото на 13 јуни, кога владата започнала нов напад врз бунтовниците во Мариупол. Украинските трупи успеале да го вратат градот и го прогласиле за „''привремен главен град''“ на Донечката Област сè додека владата не ја врати контролата врз градот Донецк. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.sky.com/story/1281593/ukraine-troops-storm-rebel-held-buildings|title=Ukraine Troops Storm Rebel-Held Buildings|date=13 June 2014|publisher=BSkyB|accessdate=26 August 2014}}</ref> Украинските трупи ја презеле контролата врз Мариупол на 13 јуни со помош на Националната гарда. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-crisis-government-troops-recapture-port-city-of-mariupol-1.2674375|title=Ukraine crisis: Government troops recapture the port city of Mariupol|date=13 June 2014|access-date=5 July 2014|publisher=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref> Штабот на ДНР бил освоен, а Мариупол бил прогласен за привремен главен град на Донечката Област, наместо градот Донецк, кој бил окупиран од сепаратистите. Во меѓувреме, договорот меѓу министерот за внатрешни работи, Арсен Аваков, и претседателот на ДНР, Денис Пушилин, со цел да се создаде прекин на огнот и да им се овозможи на цивилите да избегаат од насилството во Славјанск, не успеало, бидејќи двете страни се обвинувале меѓусебно за започнување нови напади. Следното утро, конвој граничари бил нападнат од бунтовници додека минувал покрај Мариупол, при што загинале најмалку петмина од граничарите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.0629.com.ua/news/555391/v-mariupole-na-post-mostu-rasstrelali-kolonnu-pogranicnikov-est-pogibsie-fotovideo|title=В Мариуполе на пост-мосту расстреляли колонну пограничников. Есть погибшие (ФОТО+ВИДЕО)|work=0629.com.ua – Сайт города Мариуполя}}</ref> ==== Соборување на Иљушин Ил-76 ==== [[Воздухопловни сили на Украина|Украинскиот авион]] „[[Иљушин Ил-76]] МД“ бил соборен од силите поврзани со [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] на 14 јуни. <ref name="shootdown">{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukrainian-transport-plane-shot-down-by-pro-russian-separatists-in-luhansk-1402736354|title=Dozens Killed as Ukrainian Transport Plane Is Shot Down by Rebels in Luhansk|last=Kolyandr|first=Alexander|date=14 June 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=27 June 2014}}</ref> Авионот се подготвувал за слетување на [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]] и превезувал војници и опрема од непозната локација. Сите 49 лица во него загинале. Во меѓувреме, два тенкови Т-72 влегле во Донецк, а на воен контролен пункт во Луганск избувнало престрелка, која траела два дена. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.info/politics/930099-terrorists-drove-two-russian-tanks-t-72-to-donetsk-nsdc-representative.html|title=Terrorists drove two Russian tanks T-72 to Donetsk – NSDC representative: UNIAN news|date=18 June 2014|publisher=Unian.info|accessdate=8 July 2014}}</ref> ==== Битка кај Јампил ==== Доцна на 19 јуни, во градот [[Јампил (Донечка Област)|Јампил]], во близина на градот Красни Лиман, кој бил под контрола на владата, избувнала битка со тенкови и оклопни возила. До 4.000 бунтовници биле присутни во борбите, кои започнале, според бунтовниците, откако вооружените сили направиле обид да го освојат Јампил, <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-fighting-idINKBN0EU0S320140619|title=Ukraine rebels speak of heavy losses in battle against government troops|last=Vasovic|first=Aleksandar|date=19 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208082837/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-fighting-idINKBN0EU0S320140619|archive-date=8 December 2015}}</ref> со цел да се пробијат до [[Сиверск]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/736846|title=Ukrainian army using attack aviation, tanks to seize Yampol village|last=<%= item.timeFlag %>|access-date=26 August 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Според вооружените сили, таа започнала откако бунтовниците направиле обид да го пробијат кордонот на владини трупи околу градот Красни Лиман, кој бил под контрола на владата. Битката била опишана како надминување „''во однос на силата и обемот на сè што се случило претходно''“ за време на војната Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27919047|title=Ukraine crisis: EU deal to be signed on 27 June|date=19 June 2014}}</ref> Вооружените сили употребиле и воздушни и артилериски напади во обидите да ги разбијат бунтовниците. <ref name="whitehouse">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/06/21/world/europe/ukraine.html?partner=rss&emc=rss&_r=1|title=As Ukraine Announces Cease-Fire, White House Points Finger at Russia|last=M. R. Gordon and D. M. Herszenhorn|date=20 June 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2014}}</ref> Битката продолжила и следниот ден. Во текот на ноќта, меѓу 7 и 12 војници биле убиени, а меѓу 25 и 30 биле ранети. Вооружените сили соопштиле дека убиле 300 бунтовници, но ова не било независно потврдено, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/7-ukrainian-troops-killed-in-overnight-fighting/2014/06/20/9078b184-f847-11e3-8118-eae4d5b48c7d_story.html|title=7 Ukrainian troops killed, rebels operate tanks – The Washington Post|date=20 June 2014|work=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211184931/https://www.washingtonpost.com/world/europe/7-ukrainian-troops-killed-in-overnight-fighting/2014/06/20/9078b184-f847-11e3-8118-eae4d5b48c7d_story.html|archive-date=11 December 2018}}</ref> сепаратистите потврдиле само две смртни случаи и седум ранети на нивна страна. Бунтовниците, исто така, изјавиле дека уништиле еден тенк, неколку [[БМД-1]], а исто така собориле и бомбардер [[Сухој Су-25|Су-25]]. Украинската војска соопшти дека ја презеле контролата врз Јампил и Сиверск на 20 јуни, 20 часа пред едностраното примирје од страна на украинските сили, како дел од мировниот план од 15 точки на украинскиот претседател [[Петро Порошенко]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-military-free-yampil-in-donetsk-region-from-terrorists-nsdc-352725.html|title=Ukrainian military free Yampil in Donetsk Region from terrorists – NSDC|date=20 June 2014|work=Kyiv Post|access-date=20 June 2014}}</ref> Тие, исто така, признале дека сè уште имало жестоки борби во областа околу Јампил и селото Закитне. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.rbc.ua/rus/news/v-donetskoy-obl-siloviki-zanyali-seversk---oga-20062014171300|title=силовики заняли Северск, – ОГА|date=20 June 2014|work=Рбк-Украина|publisher=RBC News}}</ref> До тој момент, бројот на војници убиени во битката достигнал 13. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.france24.com/en/20140620-ukraine-week-long-ceasefire-fight-separatists-east-russia/|title=Ukraine declares week-long ceasefire in fight against separatists|date=20 June 2014|publisher=France 24|accessdate=14 October 2014}}</ref> За време на продолжените борби, милитантите дигнале во воздух мост над река во селото Закитне. === Јули 2014: офанзива на владата по прекинот на огнот === [[Податотека:Ukrainian_soldier_in_Sloviansk,_July_9,_2014.jpg|мини|Украински војник во Славјанск, јули 2014 година]] Откако завршило еднонеделното примирје прогласено од украинскиот претседател [[Петро Порошенко]], вооружените сили ги обновиле своите операции против бунтовниците на 1 јули. Гранатирањето се случило во Краматорск и Славјанск, а владините сили го вратиле граничниот премин во [[Должанск]], еден од трите главни гранични премини окупирани од сепаратистите. Владите сили, исто така, ги вратиле селата Брусивка и Стари Караван. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/01/ukraine-petro-poroshenko-goes-on-attack|title=Ukraine retakes border crossing from rebels as Poroshenko goes on attack|last=Luhn|first=Alec|date=1 July 2014|work=The Guardian|access-date=16 July 2014}}</ref> Истиот ден, бунтовниците во Луганск изјавиле дека ја презеле контролата врз [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/rebels-claim-control-over-luhansk-airport-354221.html|title=Rebels claim control over Luhansk airport|date=1 July 2014|work=Kyiv Post|agency=Interfax-Ukraine}}</ref> На 1 јули 2014 година во Донецк избувнала улична престрелка меѓу соперничките фракции на проруските милитанти, што резултирало со смртно рането едно лице, а уште две лица биле во критична состојба. Портпаролот на Министерството за внатрешни работи, Зорјан Шкирјакук, изјавил дека над 1.000 проруски бунтовници биле убиени во првиот ден по продолжувањето на непријателствата. <ref>{{Наведени вести|url=http://tsn.ua/politika/za-pershiy-den-vidnovlennya-ato-siloviki-znischili-ponad-1000-boyovikiv-357144.html|date=1 July 2014|access-date=25 November 2014|agency=TSN|language=uk|script-title=uk:За перший день відновлення АТО силовики знищили понад 1000 бойовиків|trans-title=In the first day of resumption of the ATO, security forces killed more than 1,000 militants}}</ref> ''Liga.net'', повикувајќи се на извор вклучен во владината воена операција, објавил дека над 400 бунтовници биле убиени во акција, но дека повисоките бројки објавени претходно не можеле да се потврдат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/articles/politics/2373601-posle_peremiriya_v_pervyy_den_ato_ubito_bolshe_400_boevikov.htm|date=2 July 2014|work=liga.net|language=ru|script-title=ru:Первые сутки возобновления АТО: потери, пленные, новое оружие|trans-title=First days of the resumption of ATO: losses, prisoners, new weapons|accessdate=6 March 2015}}</ref> Самите сепаратисти пријавиле само два смртни случаи во борбите кај [[Николаевка (Донечка Област)|Николаевка]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28139139|title=Russia and Ukraine 'agree steps' towards new truce|work=BBC News|access-date=14 October 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_apartment_building_in_Donetsk,_July_14,_2014.jpg|мини|Оштетена станбена зграда во Донецк, 14 јули 2014 година]] Бунтовниците нападнале граничен пункт во [[Новоазовск]] на 2 јули. За време на нападот, врз пунктот биле испукани минофрлачи, по што избувнале судири. Еден граничар бил убиен во борбите, а уште осум стражари биле повредени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/guard-killed-in-attack-on-border-post-ukraine-says/|title=Guard killed in attack on border post, Ukraine says|date=2 July 2014|publisher=Fox News}}</ref> Владите сили го вратиле градот [[Николаевка (Донечка Област)|Николаевка]], во близина на Славјанск, на 4 јули. Како резултат на тоа, група милитанти поврзани со ДНР пребегнале и се придружиле на украинската армија. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-govt-forces-take-control-of-village-near-sloviansk-avakov-354724.html|title=Ukraine government forces take control of village near Sloviansk – Avakov|date=4 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Како дополнителен удар врз бунтовниците, владините сили го вратиле упориштето [[Славјанск]] на 5 јули. <ref name="5BBC7">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28174104|title=Rebels abandon Sloviansk stronghold|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> Командантот на бунтовниците од ДНР, [[Игор Гиркин]], ја донел одлуката „''поради огромната бројна супериорност на непријателот''“, според премиерот на ДНР [[Александар Бородај]]. Тој рекол дека силите на ДНР се повлекле во [[Краматорск]], но [[BBC News]] објавил дека биле видени како ги напуштаат своите контролни пунктови во Краматорск. <ref name="5BBC7" /> Подоцна истиот ден, Бородај потврдил дека бунтовниците го напуштиле „''целиот северен сектор''“, вклучувајќи го и Краматорск, и се повлекле во градот [[Донецк]]. <ref name="BBCkramawith">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28177020|title=Donetsk rebels in mass withdrawal|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> По повлекувањето на силите на Гиркин во Донецк, тој ја презел контролата врз ДНР, заменувајќи ги претходните власти таму во она што било опишано како „[[државен удар]]“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.opendemocracy.net/en/odr/long-live-donetsk-peoples-republic/|title=Long live the Donetsk People's Republic!|last=Marples|first=David|date=8 July 2014|work=openDemocracy|accessdate=9 August 2019}}</ref> Последователно, вооружените сили на Украина ги вратиле [[Дружкивка]], [[Костјантиновка]] и [[Артемивск (Донечка Област)|Артемивск]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukrainian-government-troops-target-further-gains-in-east-1404644564|title=Ukrainian Government Troops Target Further Gains in East|last=Cullison|first=Alan|date=6 July 2014|work=The Wall Street Journal}}</ref> Среде повлекувањето на бунтовниците, градоначалникот на Донец, [[Олександар Лукјанченко]], изјавил дека најмалку 30.000 луѓе го напуштиле градот од април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/06/ukraine-crisis-donetsk|title=Donetsk becomes a ghost town as fearful residents flee conflict|last=Luhn|first=Alec|date=6 July 2014|work=The Guardian}}</ref> Во посебен настан, украинските сили изјавиле дека забележале два [[Беспилотно летало|дрона]] во Мариупол и дека еден од нив го собориле. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/739216|title=Ukraine's forces control fully Slavyansk, Kramatorsk|date=6 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Пред планираната владина офанзива врз градот Донецк, окупиран од бунтовниците, клучните патишта кои водат кон градот биле блокирани на 7 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28191833|title=Bridges destroyed outside Donetsk|date=7 July 2014|work=BBC News|access-date=7 July 2014}}</ref> Бунтовниците уништиле железнички мостови преку патиштата, предизвикувајќи нивно уривање и блокирање на патиштата. Министерот за одбрана [[Валериј Гелетеј]] изјавил на 8 јули дека „''нема повеќе еднострани прекини на огнот''“ и изјавил дека дијалогот е можен само доколку бунтовниците го положат оружјето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28209182|title=Ukraine crisis: 'No more unilateral ceasefires'|date=8 July 2014|work=BBC News|access-date=8 July 2014}}</ref> Повеќе борби избувнале на Меѓународниот аеродром во Луганск на 9 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/fighting-under-way-near-luhansk-airport-355362.html|title=Fighting under way near Luhansk airport|date=9 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Бунтовниците поврзани со ЛНР изјавиле дека го освоиле аеродромот на 1 јули, но украинската армија успеала да ја задржи контролата врз него. Повеќе од 10.000 домаќинства во Луганската Област останале без гас поради оштетување на гасоводите, според соопштението на регионалниот снабдувач со гас истиот ден. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/739741|title=Armed hostilities in Luhansk damage over 60 gas pipes|date=9 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> [[Податотека:Destroyed_house_in_Donbass.jpg|мини|Уништена куќа во Донбас, јули 2014 година]] Судирите на меѓународниот аеродром во Донецк продолжиле на 10 јули. Бунтовниците испукувале минофрлачи кон аеродромот и направиле обид да го вратат, но биле одбиени од вооружените сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28255174|title=Ukraine forces clash with separatists at Donetsk airport|date=10 July 2014|publisher=BBC}}</ref> Украинските сили, исто така, го вратиле градот [[Сиверск]], што било потврдено од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-forces-regain-more-ground-but-sustain-further-casualties-1.2702000|title=Ukraine forces regain more ground but sustain further casualties|date=10 July 2014|publisher=CBC News}}</ref> Истиот ден, градската администрација на Луганск објавила дека шест цивили биле повредени поради тековните непријателства низ градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/luhansk-city-council-reports-injury-of-six-civilians-355432.html|title=Luhansk City Council reports injury of six civilians|date=10 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Имало и извештаи за фракционерство меѓу сепаратистите, со некои дезертери. Според овие извештаи, баталјонот „Восток“ го отфрлил авторитетот на Игор Гиркин. [[Александар Бородај]], премиер на ДНР, сепак, ги негирал овие извештаи и изјавил дека тие се лаги. <ref>{{Наведени вести|url=https://nationalpost.com/news/deep-rifts-emerge-in-ranks-of-ukraines-pro-russia-insurgents-as-support-from-moscow-evaporates|title=Deep rifts emerge in ranks of Ukraine's pro-Russia insurgents as support from Moscow evaporates|last=Karmanau|first=Yuras|date=10 July 2014|work=National Post}}</ref> Тешките борби продолжиле во Луганската Област на 11 јули. Тој ден, колона на вооружените сили што се движела во близина на [[Ровенки]] била нападната од камион со ракета [[БМ-21 Град]], управуван од бунтовниците. <ref name="BBCdth">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28267929|title=Ukraine president vows to act over army deaths|date=11 July 2014|work=BBC News|access-date=11 July 2014}}</ref> Воздушен напад започнат од вооружените сили на крајот успеал да го уништи ракетниот фрлач, но дури откако биле убиени 23 војници. <ref>{{Наведени вести|url=http://zik.ua/en/news/2014/07/11/19_ukraine_army_servicemen_killed_by_enemy_artillery_near_rovenky_505245|title=19 Ukraine army servicemen killed by enemy artillery near Rovenky|date=11 July 2014|work=ZIK}}</ref> Како одговор на нападот, украинскиот претседател Порошенко изјавил дека „''За секој живот на нашите војници, милитантите ќе платат со десетици и стотици свои''“. Следниот ден, украинските воздухопловни сили започнале воздушни напади насочени кон позициите на бунтовниците низ Донецк и Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/ukraine-launches-air-offensive-kill-1000-rebels-kiev-says/article19578600/|title=Ukraine launches air offensive, kills 1,000 rebels, Kiev says|date=12 July 2014|work=The Globe and Mail|archive-url=https://web.archive.org/web/20140713003305/http://www.theglobeandmail.com/news/world/ukraine-launches-air-offensive-kill-1000-rebels-kiev-says/article19578600/|archive-date=13 July 2014|location=Toronto}}</ref> Украинската влада соопштила дека 500 бунтовници биле убиени во овие напади, за кои тие изјавиле дека биле [[одмазда]] за сепаратистичкиот ракетен напад од претходниот ден. Четири лица биле убиени во [[Маринка (Украина)|Маринка]], западно предградие на градот Донецк, откако ракети погодиле дел од градот кој бил под контрола на бунтовниците. Украинската влада и сепаратистите се обвинувале меѓусебно за нападот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28277928|title=Ukraine conflict: Rockets ravage suburb of Donetsk|date=12 July 2014|publisher=BBC}}</ref> === Зголемување на борбите === По краткото затишје по повлекувањето на бунтовниците од северниот дел на Донечката Област, борбите продолжиле нагло да ескалираат во источните делови на Донечката Област. Гранати паднале врз пограничниот град Донецк во [[Ростовска Област|Ростовската Област]], дел од Русија, на 13 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/13/ukrainian-shell-russian-border-town-donetsk?CMP=twt_gu|title=Ukraine's shelling could have irreversible consequences, says Russia|date=13 July 2014|work=The Guardian|access-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715010428/http://www.theguardian.com/world/2014/jul/13/ukrainian-shell-russian-border-town-donetsk?CMP=twt_gu|archive-date=15 July 2014}}</ref> Еден цивил бил убиен во гранатирањето. Руските власти ги обвиниле вооружените сили на Украина за гранатирањето, додека Украина негирала одговорност и ги обвинила бунтовниците во Донбас дека организирале напад со лажно знаме. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSKBN0FI09I20140713|title=Russia warns Ukraine after shell crosses border|date=13 July 2014|work=Reuters|access-date=14 July 2014}}</ref> Русија соопштила дека размислува за започнување воздушни напади врз владини цели во Украина како одмазда за гранатирањето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.deccanchronicle.com/140714/world-asia/article/moscow-considering-targeted-strikes-ukraine-report|title=Moscow 'considering targeted strikes' on Ukraine: report|date=14 July 2014|work=Deccan Chronicle|access-date=14 July 2014}}</ref> Украинските сили продолжиле да напредуваат околу Луганск, ставајќи крај на бунтовничката блокада на Меѓународниот аеродром во Луганск. Претставници на ЛНР признале дека изгубиле 30 луѓе за време на борбите во селото [[Олександривка]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/07/ukraine-forces-breaks-rebel-airport-blockade-201471493349612951.html|title=Ukraine forces break rebel airport blockade|date=14 July 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> Градот Снижне, окупиран од бунтовниците, бил погоден од ракети испукани од авион на 15 јули, при што загинале најмалку 11 лица и биле уништени повеќе домови. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28308461|title=Warplane bombs town of Snizhne in east Ukraine|date=16 July 2014|work=BBC News|access-date=16 July 2014}}</ref> Бунтовниците ги обвиниле Воздухопловните сили на Украина, но украинската влада негирала каква било вмешаност во нападот. На 16 јули избувнале судири меѓу бунтовниците и вооружените сили по должина на границата со Русија во Шахтарскиот регион. Бунтовниците кои се криеле во градот [[Степановка]] се обиделе да избегаат од опколувањето на владините сили во 05:00 часот. <ref name="REfr">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSKBN0FL0K020140716|title=More Ukrainian soldiers killed as fighting rages in east, peace move flops|date=16 July 2014|work=Reuters|access-date=16 July 2014}}</ref> Според извештајот на Националната гарда, блокада на патот во близина на пограничното село Маринивка била нападната од бунтовниците со тенкови, минофрлачки оган и противтенковски ракети. <ref name="IFng">{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/213817.html|title=Militants attack National Guard positions in Donetsk region|date=16 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=17 July 2014}}</ref> Контролниот пункт бил гранатиран повеќе од еден час, предизвикувајќи значителна штета на инфраструктурата во Маринивка. Гардистите успеале да го одбијат нападот и ги принудиле бунтовниците да се вратат во Степановка, каде што борбите продолжиле. Потоа битката се преселила во блиското село Тарани. Најмалку 11 украински војници загинале во борбите. Обидите за формирање „контактна група“ меѓу бунтовниците и украинската влада, дел од мировниот план од 15 точки“ на претседателот Порошенко, не успеале, оставајќи мала надеж за обновен прекин на огнот. Бунтовниците подоцна изјавиле дека успешно ја вратиле Маринивка од вооружените сили. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.oregonlive.com/today/index.ssf/2014/07/ukraines_separatist_rebels_rec.html|title=Ukraine's separatist rebels reclaim village on Russian border|date=16 July 2014|work=The Oregonian|access-date=17 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727054841/http://www.oregonlive.com/today/index.ssf/2014/07/ukraines_separatist_rebels_rec.html|archive-date=27 July 2014|agency=Associated Press}}</ref> === Соборување на летот 17 на „Малезија ерлајнс“ === На 17 јули 2014 година, силите на ДНР собориле цивилен патнички авион, на летот 17 на „Малезија ерлајнс“ над Грабово (село во Донечката Област), при што загинале сите 298 лица во авионот. Оваа катастрофа следела по два слични инциденти претходно во текот на неделата, кога биле соборени два авиони на украинските воздухопловни сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28354856|title=Malaysia airliner crashes in east Ukraine conflict zone|date=17 July 2014|work=BBC News|access-date=17 July 2014}}</ref> Бунтовниците поврзани со ДНР ја обвиниле украинската влада за катастрофата, додека владата, Холандија и Австралија ги обвиниле Русија и бунтовниците. <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.government.nl/latest/news/2018/05/25/mh17-the-netherlands-and-australia-hold-russia-responsible|title=MH17: The Netherlands and Australia hold Russia responsible|last=Algemene Zaken|first=Ministerie van|last2=Buitenlandse Zaken|first2=Ministerie van|date=25 May 2018|work=government.nl|language=nl-NL|accessdate=25 May 2018}}</ref> <ref name="Evidence in The Australian">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theaustralian.com.au/news/world/mh17-shot-down-by-missile-from-russia-by-its-military-report-finds/news-story/d3d1cafaa0033e7acc42d9b9fc38dbf4|title=MH17 evidence points to 'rogue state' Russia, Tony Abbott says|work=The Australian}}</ref> Одговорноста за истрагата била делегирана на Холандскиот одбор за безбедност и заедничкиот истражен тим предводен од Холандија, кои заклучиле дека авионот бил соборен со ракета земја-воздух [[9К37 Бук]] лансирана од територија контролирана од проруските сепаратисти во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/live/2015/oct/13/mh17-crash-report-ukraine-live-updates|title=MH17 crash report: Dutch investigators confirm Buk missile hit plane – live updates|last=Weaver|first=Matthew|date=13 October 2015|work=The Guardian|access-date=13 October 2015}}</ref> Според истрагата, ракетата која била користена потекнува од 53-та противвоздушна ракетна бригада на [[Русија|Руската Федерација]], <ref name="BBC 5.24.18">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-44235402|title=MH17 missile owned by Russian brigade, investigators say|date=24 May 2018|work=[[BBC News]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2018/05/24/europe/mh17-plane-netherlands-russia-intl/index.html|title=Missile that downed MH17 'owned by Russian brigade'|last=Smith-Spark|first=Laura|date=24 May 2018|publisher=[[CNN]]|last2=Masters|first2=James}}</ref> и била пренесена од Русија на денот на несреќата, испалена од поле во област контролирана од сепаратистите, а лансерот се вратил во Русија откако бил употребен за соборување на авионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-37495067|title=MH17 missile 'came from Russia', Dutch-led investigators say|last=<!-- staff writer(s); no by-line -->|date=28 September 2016|work=[[BBC News Online]]|publisher=[[BBC]]|accessdate=2 October 2016}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.smh.com.au/world/malaysia-airlines-flight-mh17-was-shot-down-from-prorussian-rebel-controlled-territory-investigation-finds-20160928-grqter.html|title=Malaysia Airlines Flight MH17 was shot down from pro-Russian rebel controlled territory, investigation finds|last=Miller|first=Nick|date=29 September 2016|work=The Sydney Morning Herald}}</ref> Врз основа на заклучоците, владите на Холандија и Австралија ја прогласиле Русија за одговорна за распоредувањето на Бук и презеле чекори за формално да ја повикаат на одговорност. === Владин упад во градовите Донецк и Луганск === Во меѓувреме, борбите во Луганск резултирале со прекин на електричната енергија и водоснабдувањето низ целиот град. <ref name="BBCle">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28363086|title=Part of Luhansk 'retaken' from rebels|date=18 July 2014|work=BBC News|access-date=18 July 2014}}</ref> Гранатирањето оштетило електрична трафостаница во областа Каменнобродски, предизвикувајќи прекин на електричната енергија. Рафинерија за нафта во [[Лисичанск]], исто така, била запалена. Според соопштението на градската администрација, најмалку 20 цивили биле убиени при гранатирањето на Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214309.html|title=Over 20 civilians killed in rocket fire in Luhansk on Friday|date=18 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=18 July 2014}}</ref> Во соопштението било наведено дека ракетите ги погодиле „речиси секој округ“. Гранатирањето ги принудило набљудувачите на ОБСЕ да избегаат од нивната канцеларија во Луганск и да се преселат во [[Старобилск]]. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=25 July 2014}}</ref> Владините сили продолжиле да го освојуваат југоисточниот дел од градот. Уште 16 лица загинале преку ноќ, а најмалку 60 биле ранети. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/city-council-sixteen-civilians-killed-66-wounded-in-luhansk-in-past-24-hours-356902.html|title=Sixteen civilians killed, 66 wounded in Luhansk in past 24 hours|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> Според владиниот извештај, аеродромот во Луганск бил обезбеден од владините сили за време на битката. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-forces-unblock-luhansk-airport-356866.html|title=Ukrainian forces unblock Luhansk airport|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> [[Податотека:Burned_apartment_building_in_Lysychansk,_July_28,_2014.jpg|мини|Момче си игра пред изгорена зграда во Лисичанск, 28 јули 2014 година]] Жестоките борби, исто така, продолжиле околу аеродромот во Донецк преку ноќ, а експлозии се слушнале во сите области на градот. Градот се смирил до 09:00 часот на 19 јули. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/authorities-donetsk-quiet-after-nighttime-and-morning-shelling-356901.html|title=Donetsk quiet after nighttime and morning shelling|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> До 21 јули, жестоките борби во Донецк повторно започнале. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-airplane-idUKKBN0FP02L20140721|title=Fighting flares in Ukraine as crash investigators arrive|date=21 July 2014|work=Reuters|access-date=21 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420041451/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-airplane-idUKKBN0FP02L20140721|archive-date=20 April 2016}}</ref> Донецк бл потресен од експлозии, а огнот од тешко оружје предизвикал чад кој се издигнал над градот. Борбите биле концентрирани во северозападните области Киевски и Кујбишевски, како и во близина на централната железничка станица и аеродромот, што ги натерало локалните жители да бараат засолниште во засолништа од бомби или да избегаат од градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214690.html|title=Northwest Donetsk rocked by explosions as residents hide in bomb shelters|date=21 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=21 July 2014}}</ref> Водоснабдувањето на градот било прекинато за време на борбите, а целиот железнички и автобуски превоз бил запрен. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214706.html|title=Water supplies to Donetsk stopped|date=21 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=21 July 2014}}</ref> Улиците се испразниле, а бунтовниците поставиле барикади низ градот за да го контролираат сообраќајот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/civilians-killed-as-ukrainian-forces-tighten-noose-on-rebels-in-donetsk-357203.html|title=Civilians killed as Ukrainian forces tighten noose on rebels in Donetsk|date=21 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=21 July 2014}}</ref> Градовите [[Торецк]], [[Соледар]] и [[Рубижне]] <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/741679|title=Ukrainian troops take control of three settlements in Donetsk region|last=<!-- staff writer(s); no by-line -->|date=21 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> исто така биле повторно освоени од владините сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/separatists-retreat-from-dzerzhynsk-357159.html|title=Separatists retreat from Dzerzhynsk|date=21 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=21 July 2014}}</ref> Предградието Мајорск, веднаш надвор од Горливка, и градот Северодонецк, во Луганската Област, биле повторно освоени од вооружените сили на 22 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28416973|title=MH17 bodies moved out of Ukraine rebel area|date=22 July 2014|work=BBC News|access-date=22 July 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ кои го посетиле Донецк по борбите таму претходниот ден и изјавиле дека градот е „''практично напуштен''“ и дека борбите престанале. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from the Special Monitoring Mission (SMM) in Ukraine based on information received until 18:00 hrs, 23 July (Kyiv time)|date=24 July 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/121790|access-date=25 July 2014}}</ref> Истиот ден, премиерот на ДНР [[Александар Бородин|Александар Бородај]] изјавил дека сака да ги продолжи преговорите за прекин на огнот. Командантот на ДНР [[Игор Гиркин]], исто така, изјавил: „''Дојде време кога Русија мора да донесе конечна одлука - навистина да ги поддржи Русите од Донбас или да ги напушти засекогаш''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bloomberg.com/news/2014-07-21/ukraine-army-hits-rebels-with-advance-across-all-fronts-.html|title=Ukraine Army Hits Rebels With Advance 'Across All Fronts'|last=Kudrytski|first=Aliaksandr|last2=Verbyany|first2=Volodymyr|date=21 July 2014|work=[[Bloomberg News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728040924/http://www.bloomberg.com/news/2014-07-21/ukraine-army-hits-rebels-with-advance-across-all-fronts-.html|archive-date=28 July 2014}}</ref> Исто така, проукраинскиот паравоен баталјон „Донбас“ ја освоил [[Попасна]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.segodnya.ua/regions/donetsk/popasnaya-luganskoy-oblasti-osvobozhdena-ot-boevikov-semenchenko-538863.html|title=Попасна Луганской области освобождена от боевиков – Семенченко (Popasnaya Luhansk region freed from insurgents – Sementchenko)|date=22 July 2014|work=Segodnya|access-date=23 July 2014|language=ru}}</ref> [[Податотека:Blown_up_railway_bridge_in_Donbass.jpg|мини|Уништена железничка надвозница, над автопатот H20, 25 јули 2014 година]] Откако го вратиле [[Северодонецк]], владините сили се бореле против бунтовниците околу соседниот град [[Лисичанск]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-makes-significant-gains-against-pro-russia-rebels-1406030208|title=Dutch Take Over Lead of Malaysia Airlines Crash Investigation in Ukraine|last=Troianovski|first=Anton|date=22 July 2014|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=23 July 2014|author-link=Anton Troianovski}}</ref> Бунтовнички автомобил-бомба убил тројца војници за време на борбите таму. Ракетни напади на „Град“ биле лансирани врз владините сили во [[Весела Гора (Луганска Област)|Весела Гора]], Камишево, како и врз аеродромот во Луганск. Прес-центарот за владината воена операција соопштил дека ситуацијата останува „најсложена“ во областите околу „''градот Донецк, градот Луганск, Краснодон и Попасна''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214797.html|title=Ukrainian army says militants fired Grad systems against Luhansk airport|date=22 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=23 July 2014}}</ref> Владите сили ја пробиле бунтовничката блокада околу аеродромот во Донецк на 23 јули, а потоа напредувале во северозападниот агол на градот Донецк. <ref name="DHwi">{{Наведени вести|url=http://www.deccanherald.com/content/421377/ukraine-rebels-withdraw-donetsk-outskirts.html|title=Ukraine rebels withdraw from Donetsk outskirts|date=23 July 2014|work=Deccan Herald|access-date=23 July 2014|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> Потоа, бунтовниците се повлекле од многу области на периферијата на градот, вклучувајќи ги Карливка, Нетаилов, Покровскиот Регион, Первомајске и областа околу аеродромот во Донецк. Командантот на бунтовниците Игор Гиркин изјавил дека ова е направено за да се зацврсти центарот на Донецк, а исто така и за да се избегне опколување од страна на владините сили. Тој исто така изјавил дека не очекува владина инвазија во центарот на Донецк. <ref name="DHwi" /> Во меѓувреме, судирите продолжиле во Шахтарскиот Регион, долж границата со Русија. Среде борбите, два украински борбени авиони [[Сухој Су-25|Су-25]] кои обезбедувале воздушна поддршка на копнените сили во близина на [[Дмитривка (Донечка Област)|Дмитривка]] биле соборени од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215078.html|title=Militants shot down two Su-25 Ukrainian attack aircraft with air defense missile system – ATO press center|date=23 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=23 July 2014}}</ref> На 24 јули, владините сили го вратија [[Лисичанск]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-troops-enter-lysychansk-357777.html|title=Ukrainian troops enter Lysychansk|date=24 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=24 July 2014}}</ref> Истиот ден, се воделе борби околу [[Горливка]]. <ref name="KPadafaf">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-advances-after-heavy-fighting-357839.html|title=Ukraine Advances After Heavy Fighting|date=25 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=24 July 2014}}</ref> Владините сили започнале воздушни и артилериски напади врз бунтовниците во градот, а судирите се воделе насекаде околу него. Еден важен мост се урнал во борбите, прекинувајќи ја критичната рута надвор од градот. Луѓето избегале од насилството со автомобили и пеш. И покрај овие напредувања на вооружените сили, границата со Русија не била обезбедена. Граничниот премин [[Изварине]] во Луганската Област, кој е контролиран од [[Армија на Југоистокот|Армијата на Југоистокот]], било објавено дека е главната влезна точка за оружје и засилување од Русија. Гранатирањето повторно започнало во регионите: [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]], [[Кировски Регион (Донечка Област)|Кировски]] и [[Петровски Регион (Донечка Област)|Петровски]] во градот Донецк. Според градската администрација на Донецк, 11 куќи биле оштетени во Петровски, а најмалку еден човек бил повреден. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215243.html|title=Fighting taking place in Donetsk suburb – city council|date=24 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=25 July 2014}}</ref> Борбите продолжиле во текот на ноќта до 26 јули, со експлозии, гранатирање и пукање што се слушале низ целиот град. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-donetsk-idUSL6N0Q10BQ20140726|title=Shelling echoes around Donetsk as Kiev presses against rebels|last=Vasovic|first=Aleksandar|date=26 July 2014|work=Reuters|access-date=26 July 2014}}</ref> Во текот на третиот ден од владината офанзива врз бунтовничкото упориште Горливка, на 27 јули биле убиени помеѓу 20 и 30 цивили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10993931/Fierce-fighting-in-Ukraine-prevents-Dutch-forces-reaching-MH17-crash-site.html|title=Fierce fighting in Ukraine prevents Dutch forces reaching MH17 crash site|last=Oliphant|first=Roland|date=27 July 2014|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=27 July 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10993931/Fierce-fighting-in-Ukraine-prevents-Dutch-forces-reaching-MH17-crash-site.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Горливка била практично напуштена, со прекини во електричната енергија и водата. Гранатирањето оштетило или уништило многу згради, вклучувајќи болница, продавница за зеленчук и канцеларија на енергетска компанија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/fierce-battle-between-military-and-rebels-in-eastern-ukraine-halts-plane-investigation/2014/07/27/b695809c-1582-11e4-9e3b-7f2f110c6265_story.html|title=As fighting continues in east Ukraine, U.S. releases images said to implicate Russia|date=27 July 2014|work=The Washington Post|access-date=27 July 2014}}</ref> Украинските трупи влегле и во градот [[Шахтарск]], се бореле со бунтовниците кои го окупирале и го освоиле околу 14:30 часот. <ref>{{Наведени вести|url=http://novosti.dn.ua/details/230767/|title=Ukrainian troops liberated Shakhtersk|date=27 July 2014|work=News of Donbas|access-date=27 July 2014|language=ru}}</ref> Ова го прекинало коридорот за снабдување помеѓу териториите што ги држат ДНР и ЛНР, изолирајќи ги бунтовниците во градот Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.morningstaronline.co.uk/a-4d5f-Ukrainian-forces-battle-for-Horlivka|title=Ukrainian Forces Battle For Horlivka|date=27 July 2014|work=Morning Star|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728151729/http://www.morningstaronline.co.uk/a-4d5f-Ukrainian-forces-battle-for-Horlivka|archive-date=28 July 2014}}</ref> Престрелки избувнале и во блиските градови [[Снижне]] и [[Торез]]. Интензивните борби низ [[Шахтарски Регион|Шахтарскиот Регион]] принудиле група холандски и австралиски полицајци да го откажат обидот за истрага на местото на падот на летот 17 на „Малезија ерлајнс“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/27/mh17-crash-site-access-ukraine-investigators|title=MH17: Dutch and Australian experts forced to delay mission due to fighting|last=Farrell|first=Paul|date=27 July 2014|work=The Guardian|access-date=14 December 2019|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> 41 украински војник ги напуштиле своите позиции и заминале на граничниот премин Изварине, контролиран од бунтовниците, каде што им кажале на бунтовниците дека одбиваат да се борат против „''сопствениот народ''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://m.azh.kz/index.php/en/news/view/4405|title=Over 40 Ukrainian Soldiers Flee to Russia|date=27 July 2014|access-date=28 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222161352/https://m.azh.kz/index.php/en/news/view/4405|archive-date=22 February 2022}}</ref> Бунтовниците им дозволиле да побегнат од Украина и да преминат во Русија. До 28 јули, стратешките височини [[Саур-Могила]] биле ставени под украинска контрола, заедно со градот [[Дебалцево]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215712.html|title=ATO forces take over Debaltseve, Shakhtarsk, Torez, Lutuhyne, fighting for Pervomaisk and Snizhne underway – ATO press center|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> Бунтовниците претходно го користеле Саур-Могила за гранатирање на украинските трупи околу градот Маринивка. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215685.html|title=Ukrainian Armed Forces take control of Savur-Mohyla – report to president|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> До 29 јули, уште 17 цивили биле убиени во борбите, заедно со дополнителни 43 повредени лица. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215876.html|title=Seventeen civilians, including three children, killed in gunfire in Horlivka in past 24 hours|date=29 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=29 July 2014}}</ref> Гранатирањето продолжило во областите [[Ленински Регион (Донечка Област)|Ленински]] и [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]] во градот Донецк. Според градската администрација, овие области биле тешко оштетени. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215865.html|title=Donetsk authorities report overnight shelling of city|date=29 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=29 July 2014}}</ref> Според извештајот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина, премините на границата со Русија биле нападнати од руска територија најмалку 153 пати од 5 јуни. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-border-checkpoints-come-under-over-150-attacks-from-russia-since-june-5-358484.html|title=Ukrainian border checkpoints come under over 150 attacks from Russia since June 5|date=29 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 July 2014}}</ref> Во овие напади биле убиени 27 граничари, а 185 биле повредени. Владините сили направиле понатамошен напредок на 30 јули, кога ги истерале бунтовниците од Авдеивка, во близина на аеродромот Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28559482|title=Army claims strategic town in Donetsk|date=30 July 2014|work=BBC News|access-date=30 July 2014}}</ref> Воените операции биле прекинати на 31 јули. <ref name="BBChalt">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28581722|title=Ukraine MH17: Forensic scientists reach jet crash site|date=13 July 2014|work=BBC News|access-date=31 July 2014}}</ref> Ова требало да им овозможи на меѓународните експерти да го испитаат местото на падот на летот 17 на Малезија ерлајнс, кое се наоѓа во [[Шахтарски Регион|Шахтарскиот Регион]], каде што се воделе најжестоките битки во претходните неколку дена. Набљудувачите биле придружувани до местото од страна на украинските вооружени сили. <ref name="IFpower">{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216353.html|title=Luhansk is fully without power – mayor's office|date=31 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=31 July 2014}}</ref> [[Податотека:2014-07-31._Батальон_«Донбасс»_под_Первомайском_40.jpg|мини|Украински војници во предградието на [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск, Луганска Област,]] 31 јули 2014 година]] Откако борбите прекинале разни далноводи, градот [[Луганск]] го изгубил целиот пристап до електрична енергија. Останало малку гориво за напојување на генераторите за итни случаи. Мали престрелки се случиле во Василивка и Жовтнове. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216351.html|title=Donetsk city council reports fighting near Zhovtneve|date=31 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=31 July 2014}}</ref> Во меѓувреме, разговорите меѓу сепаратистите, Русија, Украина и ОБСЕ се одржале во [[Минск]]. Борбите продолжиле во [[Шахтарск]]. Заседа од страна на бунтовниците врз владините сили таму резултирало со смрт на десет војници. <ref name="BBC19">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28599315|title=Air crash team finds human remains|date=1 August 2014|work=BBC News|access-date=1 August 2014}}</ref> 11 исчезнале, а 13 биле ранети. Владината офанзива продолжила врз градот [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск, Луганска Област]].<ref name="BBC19" /> По серијата воени порази, Игор Гиркин, командант на бунтовниците за ДНР, побарал руска воена интервенција и изјавил дека борбеното неискуство на неговите нерегуларни сили, заедно со тешкотиите со регрутирањето меѓу локалното население во Донечката Област, ги предизвикало неуспесите. Тој му се обратил на рускиот претседател [[Владимир Путин]], велејќи дека „''Губењето на оваа војна на територијата што претседателот Владимир Путин лично ја нарече Нова Русија би ја загрозило моќта на Кремљ и, лично, моќта на претседателот''“. <ref name="The Daily Beast">{{Наведени вести|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/07/25/putin-s-number-one-gunman-in-ukraine-warns-him-of-possible-defeat.html|title=Putin's Number One Gunman in Ukraine Warns Him of Possible Defeat|date=25 July 2014|work=The Daily Beast|access-date=2 August 2014}}</ref> Владини сили се приближиле кон градовите Луганск и Донецк на 3 август. <ref name="BBCfs">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28630391|title=Donetsk and Luhansk 'facing siege'|date=3 August 2014|work=BBC News|access-date=3 August 2014}}</ref> Голем број цивили биле убиени во борбите во двата града. Се велело дека Луганск е „''практично опколен''“, со малку електрична енергија или вода. Ситуацијата во градот Донецк била помалку тешка, бидејќи возовите кон [[Русија]] сè уште транзитирале, но борбите и гранатирањето не попуштиле Според вооружените сили, три четвртини од територијата што некогаш ја држеле бунтовниците била повторно освоена. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-urkaine-crisis-east/ukrainian-army-steps-up-attacks-on-rebel-held-donetsk-idUSKBN0G207E20140803|title=Ukrainian Army Steps Up Attacks on Rebel-Held Donetsk|date=3 August 2014|work=Reuters|access-date=3 August 2014|location=Donetsk}}</ref> Тие исто така изјавиле дека целосно ги прекинале линиите за снабдување помеѓу ДНР и ЛНР, по повеќе од една недела борби во Шахтарскиот Регион. <ref>{{Наведени вести|url=http://tsn.ua/ukrayina/silam-ato-nareshti-vdalosya-rozdiliti-teroristiv-na-donbasi-na-dvi-grupi-361740.html|title=Силам АТО нарешті вдалося розділити терористів на Донбасі на дві групи (Force ATO finally managed to divide terrorists into two groups Donbas)|date=3 August 2014|access-date=3 August 2014|publisher=TSN.ua|location=Ukraine|language=uk}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Snizhne,_August_6,_2014.jpg|мини|Делумно уништена зграда во Снижне, 6 август 2014 година]] По долготрајна битка, вооружените сили го вратиле виталниот град [[Јасинувата]] на 4 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-east-idUSL6N0QA2B020140804|title=Kiev says it recaptures rail hub in east Ukraine, five soldiers killed|date=4 August 2014|work=Reuters|access-date=4 August 2014|location=Kyiv}}</ref> Најмалку пет војници загинале во борбите за освојување на градот, кој претставува стратешка железничка раскрсница на главниот пат помеѓу градовите Донецк и Луганск. Провладините паравоени батаљони [[Азов (бригада)|Азов]] и [[Шахтарск (бригада)|Шахтарск]] изјавиле дека напредувале во градот Донецк и дека почнале да го „''ослободуваат''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/donetsk-faces-threat-of-urban-warfare-as-ukrainian-forces-move-to-encircle-city-359270.html|title=Donetsk faces the threat of urban warfare as Ukrainian forces move to encircle city|date=4 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=4 August 2014}}</ref> Украинската влада изјавила дека сите цивили треба да се евакуираат од Донецк и издала соопштенија во кои побарала од силите на ДНР и ЛНР да помогнат во воспоставувањето „''хуманитарни коридори''“ за да им се овозможи на цивилите во Донецк, Луганск и Горловка да избегаат. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216860.html|title=ATO command suggests militants establishing humanitarian corridors from Luhansk, Donetsk and Horlivka|date=4 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=4 August 2014}}</ref> Коментирајќи ја ситуацијата во Луганск, градоначалникот Сергеј Кравченко изјавил: „''Како резултат на блокадата и непрекинатите ракетни напади, градот е на работ на хуманитарна катастрофа''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2014-08-04-EU--Ukraine/id-026c885872c84d199627f0901371df87|title=East Ukraine city dying under siege|date=4 August 2014|access-date=4 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808054305/http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2014-08-04-EU--Ukraine/id-026c885872c84d199627f0901371df87|archive-date=8 August 2014|agency=Associated Press}}</ref> Додека владините трупи навлегувале во Донецк на 5 август, во 17:00 часот избувнале жестоки борби во Петровскиот Округ на градот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28665050|title=Ukraine rebel-held Donetsk sees 'heavy fighting'|date=5 August 2014|work=BBC News|access-date=5 August 2014}}</ref> На други места, бунтовниците го вратиле градот Јасинувата по повлекувањето на владините сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-action-idUSKBN0G50UW20140805|title=Ukraine keeps up anti-rebel offensive with nervous eye on Russia|date=5 August 2014|work=Reuters|access-date=5 August 2014}}</ref> Портпаролот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина изјавил дека вооружените сили го напуштиле градот за да избегнат повреда на „''мирното население''“ и дека градот се евакуирал за да може да биде „''целосно ослободен''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_forces_leave_yasynuvata_324879|title=Ukrainian forces leave Yasynuvata|date=5 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=5 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140805171010/http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_forces_leave_yasynuvata_324879|archive-date=5 August 2014}}</ref> Тој исто така изјавил дека железничката станица останала под владина контрола и дека целиот железнички сообраќај бил блокиран. Борбите меѓу бунтовниците и владините сили низ регионот Донбас продолжиле во текот на денот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_have_no_strength_for_counterattack___nsdc_324883|title=Terrorists have no strength for counterattack – NSDC|date=6 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=6 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140806044230/http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_have_no_strength_for_counterattack___nsdc_324883|archive-date=6 August 2014}}</ref> [[Податотека:Burning_apartment_building_in_Shahtersk,_August_3,_2014.jpg|мини|Запалена станбена зграда во [[Шахтарск]], 3 август 2014 година]] Борбите и гранатирањето продолжиле околу Донецк на 8 август, при што неколку цивили биле убиени или повредени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/ukraines-donetsk-becomes-ghost-town-as-national-forces-shell-separatists/|title=Ukraine's Donetsk becomes ghost town as national forces shell separatists|last=<!-- staff writer(s); no by-line. -->|date=7 August 2014|publisher=Fox News}}</ref> До 9 август, бунтовничкиот командант Игор Гиркин изјавил дека Донецк бил „''целосно опколен''“ од страна на владините сили. <ref name="BBC892014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28724487|title=Army closes in on Donetsk rebels|date=9 August 2014|work=BBC News|access-date=9 August 2014}}</ref> Ова следело по заземањето на виталниот град [[Красни Луч]] од страна на владата, откако козаците поврзани со бунтовниците стационирани таму побегнале. Понатамошни престрелки меѓу бунтовниците и вооружените сили се случиле во Мнохопиља, Степановка, Грихоровка, Красни Јар, Победа, Шишкове, Комишне, Новоганивка, Красна Таливка, Дмитривка, Сабивка и аеродромот Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_troops_attack_terrorists_in_12_localities_325119|title=Ukrainian troops attack terrorists in 12 localities|date=9 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=10 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809160620/http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_troops_attack_terrorists_in_12_localities_325119|archive-date=9 August 2014}}</ref> Преку ноќта и до 10 август, владините сили започнале артилериски напад врз градот Донецк. <ref name="BBC1082014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28732180|title=Army pounds rebels in Donetsk|date=10 August 2014|work=BBC News|access-date=10 August 2014}}</ref> Според портпаролот на вооружените сили, бунтовниците почнале да бегаат од градот за време на нападот и биле во состојба на „''паника и хаос''“. Болниците и станбените згради биле тешко оштетени, а голем број од преостанатите жители се засолниле во подруми. Градовите [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск]], Калинове, Комишувага, во западниот дел на Луганската Област во близина на [[Попасна]], биле освоени од владините сили на 12 август по жестоки борби. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/218108.html|title=Ukrainian troops liberate Pervomaisk, Kalynove, Komyshuvakha in west of Luhansk region – ATO press center|date=12 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=12 August 2014}}</ref> Тешкото гранатирање на Донецк продолжило до 14 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28788945|title=Shells hit Donetsk amid Russia convoy row|date=14 August 2014|work=BBC News|access-date=14 August 2014}}</ref> За време на овој артилериски бараж, Игор Гиркин поднел оставка од функцијата командант на бунтовничките сили на Донечката Народна Република. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28792966|title=Rebel military chief Strelkov 'quits'|date=14 August 2014|work=BBC News|access-date=14 August 2014}}</ref> Тој бил заменет од [[Владимир Кононов]], познат повоениот прекар „''Цар''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/strelkov-resigns-from-post-following-news-of-severe-injury/|title='Strelkov' resigns from post following news of severe injury|last=Babiak|first=Mat|date=14 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402164702/http://ukrainianpolicy.com/strelkov-resigns-from-post-following-news-of-severe-injury/|archive-date=2 April 2015|publisher=Ukrainian Policy}}</ref> Оставката на Гиркин, заедно со оставката на премиерот на ДНР [[Александар Бородај]] на 7 август (кој бил заменет од [[Александар Захарченко]]), претставувало промена во природата на судирот. Со оглед на неодамнешните воени неуспеси на ДНР и ЛНР, Русија одлучила дека повеќе не може да се потпира на мешавина од нерегуларни борци во Донбас и наредила промена на раководството.  Таа го напуштила сепаратистичкиот проект и го заменила со идејата за федерализација на Донбас во рамките на Украина. За да се спроведе оваа промена, наскоро се префрлила од хибридно војување на конвенционално војување. === Руска инвазија во август 2014 година === {{Главна|Битка за Иловајск|Битка за Новоазовск}} [[Податотека:War_in_donbass.svg|мини|421x421пкс|Карта на областите под контрола на бунтовниците за јуни-август 2014 година]] [[Податотека:Ukrainian_troops_guard_a_road_in_Donbass.jpg|мини|Украински војници чуваат пат во Донбас, август 2014 година]] На 14 август, конвој од околу дваесетина оклопни транспортери и други возила со официјални руски воени таблички преминале во [[Украина]] во близина на граничниот премин Изварине, кој бил под контрола на бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/14/russian-military-vehicles-enter-ukraine-aid-convoy-stops-short-border|title=Russian military vehicles enter Ukraine as aid convoy stops short of border|last=Walker|first=Shaun|date=14 August 2014|work=The Guardian|access-date=15 August 2014|author-link=Shaun Walker (journalist)}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.codastory.com/armed-conflict/when-a-reporter-crossed-the-kremlins-borderline-ukraine/|title=When a reporter crossed the Kremlin's borderline|last=Walker|first=Shaun|date=6 March 2018|access-date=18 March 2025|publisher=[[Coda Media]]|author-link=Shaun Walker (journalist)}}</ref> Генералниот секретар на НАТО, [[Андерс Фог Расмусен|Андерс Фог Расмусен,]] потврдил дека се случил „руски упад“ во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnbc.com/2014/08/15/russia-masses-military-vehicles-as-aid-convoy-waits-near-ukraine-border.html#_gus|title=Russian aid convoy checked; NATO spots 'incursion' into Ukraine|date=15 August 2014|access-date=15 August 2014|publisher=CNBC|agency=Reuters}}</ref> Украинскиот претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека украинската артилерија се вклучила и уништила „значаен“ дел од оклопната колона. .<ref>{{Cite press release |title=President of Ukraine and Prime Minister of Great Britain discussed international efforts on the settlement of the conflict in the Donbas |date=15 August 2014 |publisher=Office of the President of Ukraine |url=http://www.president.gov.ua/en/news/30998.html |access-date=15 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140815172818/http://www.president.gov.ua/en/news/30998.html |archive-date=15 August 2014}}</ref> [[Министерство за одбрана на Русија|Руското Министерство за одбрана]] негирало постоење на таков конвој. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28813047|title=Russia denies sending troops and weapons in to Ukraine|date=15 August 2014|work=BBC News|access-date=19 August 2014}}</ref> По овој инцидент, новоназначениот премиер на ДНР [[Александар Захарченко]] изјавил дека неговите сили вклучуваат 1.200 борци обучени од Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28817347|title=Rebel leader says Russian arms on way|date=16 August 2014|work=BBC News|access-date=16 August 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Donetsk,_August_7,_2014.jpg|мини|Оштетена зграда во [[Донецк]], 7 август 2014 година]] Борбен авион [[МиГ-29]] на украинските воздухопловни сили бил соборен од бунтовниците во Луганската Област на 17 август. Десет цивили биле убиени за време на постојаното гранатирање во Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/17/ukraine-fighter-jet-shot-down|title=Ukrainian fighter plane shot down by pro-Russia rebels|date=17 August 2014|work=The Guardian|access-date=17 August 2014}}</ref> Градот Горливка, окупиран од бунтовниците, бил опкружен од вооружените сили на 18 август. <ref name="BBC24242">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28832873|title=Ukraine refugee convoy hit by rockets, says military|date=18 August 2014|work=BBC News|access-date=18 August 2014}}</ref> Владините сили, исто така, напредувале во периферијата на градот Луганск. Конвој бегалци од Луганск [[Напад на бегалски конвој во Новосвитливка|бил погоден]] од ракети „Град“ во близина на селото Новосвитливка. Десетици цивили загинале во нападот, за кој Советот за национална безбедност и одбрана на Украина ги обвинил бунтовниците. Бунтовниците негирале дека нападнале какви било конвои на бегалци. Премиерот на ДНР, Александар Захарченко, изјавил дека доколку украинската влада даде „''разумни предлози за положување оружје, затворање на границите, ќе разговараме под еднакви услови како рамноправни партнери''“. <ref name="hardware that we took from the Ukrainian military">[http://tass.ru/en/world/745598 Donetsk Republic prime minister says militia ready for reasonable talks with Kiev], [[Information Telegraph Agency of Russia]] (19 August 2014)</ref> Сепак, тој додал дека владата „''мора да нè признае како држава, сега веќе е невозможно да се побара одреден степен на автономија''“. Откако навлегле во градот Луганск на 18 август, владините сили започнале да напредуваат низ градот „блок по блок“ на 19 август. <ref name="BBCalcta">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28858542|title=Ukraine street battles in Luhansk as troops advance|date=19 August 2014|work=BBC News|access-date=19 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/219015.html|title=Government forces continue to clear Luhansk of militants – interior minister's adviser|date=19 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=19 August 2014}}</ref> Борби се слушале на улиците низ градот, а гранатирањето на многу области окупирани од бунтовниците продолжило. Исто така, имало борби во [[Макиевка]] и [[Иловајск]], два града во близина на градот Донецк. Портпаролот на Министерството за внатрешни работи изјавил дека владините сили го „чистат“ Иловајск од бунтовниците, а подоцна го зазеле поголемиот дел од градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/government_forces_clearing_ilovaisk_of_snipers_325474|title=Government forces clearing Ilovaisk of snipers|date=19 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=19 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819163725/http://www.ukrinform.ua/eng/news/government_forces_clearing_ilovaisk_of_snipers_325474|archive-date=19 August 2014}}</ref> Седиштето на ДНР во градот Донецк исто така било гранатирано. Борбите низ Донечката Област на 19 август резултирале со смрт на 34 цивили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28866283|title=Fierce battle for town of Ilovaisk|date=20 August 2014|work=BBC News|access-date=20 August 2014}}</ref> До раната вечер на 20 август, владините сили соопштиле дека повторно зазеле „''значајни делови''“ од градот Луганск, по серија битки на улиците во текот на денот. <ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/fighting-outside-key-ukrainian-city-kills-9-troops-091723576.html|title=Ukrainian govt troops take over much of Luhansk|date=20 August 2014|work=Yahoo News|access-date=20 August 2014|agency=Associated Press|location=Donetsk}}</ref> На 23 август, тешко вооружени мажи, за кои се верува дека биле руски војници, поставиле блокада на патот југозападно од [[Амвросиевка]], во близина на Колоски, приближно 10 километри од границата. <ref name="orlando">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.orlandosentinel.com/news/sns-rt-us-ukraine-crisis-fighters-20140826,0,4798053.story|title='Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers|last=Tsvetkova|first=Maria|work=[[Orlando Sentinel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903202111/http://www.orlandosentinel.com/news/sns-rt-us-ukraine-crisis-fighters-20140826,0,4798053.story|archive-date=3 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0GQ20Q20140826?sp=true|date=26 August 2014|work=[[Reuters]]|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140828173518/http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0GQ20Q20140826?sp=true|archive-date=28 August 2014|language=ru|script-title=ru:Блокпост "зеленых человечков" насторожил жителей востока Украины|trans-title=Checkpoint "green men" alerted residents of eastern Ukraine}}</ref> Следниот ден, украинските медиуми објавиле дека оклопни сили на руската армија опремени со 250 возила и артилерија влегле во Амвросиевка, во она што сметале дека претставува почеток на голема офанзива врз [[Мариупол]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/news/politics/3032771-v_amvrosievku_voshli_rossiyskie_voyska_istochnik.htm|title=В Амвросиевку вошли российские войска без знаков отличия|date=24 August 2014|publisher=Liga News|trans-title=Russian troops entered Amvrosievka without insignia|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019095206/http://news.liga.net/news/politics/3032771-v_amvrosievku_voshli_rossiyskie_voyska_istochnik.htm|archive-date=19 October 2017|accessdate=11 April 2015}}</ref> До 25 август, контраофанзивата на бунтовниците го запре анапредувањето на владата кон градовите Донецк и Луганск. <ref name="Stfore2">{{Наведени вести|url=http://www.stratfor.com/sample/analysis/after-re-establishing-supply-lines-ukrainian-separatists-launch-counteroffensive|title=Ukrainian Separatists Fight Back to Maintain Supply Lines|date=25 August 2014|work=Stratfor|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826212148/http://www.stratfor.com/sample/analysis/after-re-establishing-supply-lines-ukrainian-separatists-launch-counteroffensive|archive-date=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците ги нападнаалевладините позиции во [[Штастја]] и по должината на реката [[Северски Донец]] во Луганската Област. Кога се случил овој напад, бунтовниците во Луганск добиле засилување. Владините сили во близина на Иловајск и Амвросиевка во Донечката Област биле опкружени од бунтовници, откако нивниот обид да го освојат Иловајск бил запрен со силно гранатирање. Провладиниот доброволен баталјон [[Донбас (бригада)|Донбас]], заробен во градот со денови од страна на бунтовниците, ја обвинил украинската влада и вооружените сили дека ги „''напуштаат''“. <ref name="NYTvoceuk">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/video-of-combat-in-eastern-ukraine-adds-to-worries-in-kiev.html|title=Video of Combat in Eastern Ukraine Adds to Worries in Kiev|last=Mackey|first=Robert|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014}}</ref> Други доброволни баталјони, како што се [[Азов (бригада)|„Азов“]] и „[[Днипро (бригада)|Днипро]]“, го напуштиле Иловајск откако наишле на жесток отпор. Водачот на баталјонот „Донбас“, Семен Семенченко, изјавил: „''Мислам дека е профитабилно за Министерството за одбрана да не испраќа помош, туку да се постигне ситуација во која доброволните баталјони ќе почнат да се обвинуваат меѓусебно за тоа кој кому му помогнал''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/abandoned-donbas-battalion-fights-on-361886.html|title=Abandoned Donbas Battalion fights on|date=24 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=27 August 2014}}</ref> Колона оклопни возила влегла во Украина од Русија во близина на [[Новоазовск]] на 25 август. <ref name="nyt1">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/23/world/europe/russia-moves-artillery-units-into-ukraine-nato-says.html|title=Russia Moves Artillery Units into Ukraine, NATO Says|last=Michael R. Gordon|date=22 August 2014|work=The New York Times|access-date=5 June 2015}}</ref> <ref name="BBCcfrmom">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28924945|title='Column from Russia' moves on Mariupol|date=25 August 2014|work=BBC News|access-date=25 August 2014}}</ref> Немало бунтовнички формации во област од 30 км во текот на многу недели. <ref name="REU26AUG2014">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-novoazovsk-idUKKBN0GQ19Y20140826|title=In Ukraine, an armoured column appears out of nowhere|date=26 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306025346/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-novoazovsk-idUKKBN0GQ19Y20140826|archive-date=6 March 2016}}</ref> Жестоки борби се воделе во селото Маркине, 7 километри од Новоазовск. Бунтовниците го користеле селото како основа за гранатирање на Новоазовск. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-column-idUSKBN0GP0MB20140825|title=Ukraine accuses Russia of opening new front before leaders' meeting|date=25 August 2014|work=Reuters|access-date=25 August 2014}}</ref> Портпаролот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина изјавил дека влегувањето на колоната во Украина е обид „''на руската војска под маската на борци од Донбас да отвори нова област на воена конфронтација''“. Според мрежната страница на градот Мариупол, батаљоните „[[Днипро (бригада)|Днипро]]“ и „[[Донбас (бригада)|Донбас]]“ го одбиле нападот, а „напаѓачите“ се повлекле кон границата. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_retreating_from_novoazovsk_to_border_325628|title=Terrorists retreating from Novoazovsk to border|date=25 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=25 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626205659/http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_retreating_from_novoazovsk_to_border_325628|archive-date=26 June 2015}}</ref> Рускиот министер за надворешни работи [[Сергеј Лавров]] изјавил дека немал сознанија за инцидентот и посочил дека извештаите за инцидентот како упад на руските сили се „дезинформации“. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-idINL5N0QV33V20140825|title=Ukraine Accuses Russia of Opening New Front Before Putin-Poroshenko Meeting|date=25 August 2014|work=Reuters|access-date=25 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101327/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-idINL5N0QV33V20140825|archive-date=5 March 2016}}</ref> Непосредно пред појавата на колоната, областа била силно гранатирана. Најблиските позиции на бунтовничката артилерија биле надвор од дострелот на оваа област. Селаните од Колоски во [[Старобешевски Регион|Старобешевскиот Регион]] за [[Ројтерс]] изјавиле дека во селото за време на викендот од 23 до 24 август се појавиле воени лица со руски акценти и без идентификациски ознаки. <ref name="REUmigewe">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighters-idUSKBN0GQ1X520140826|title='Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers|date=26 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014}}</ref> Тие поставиле блокада на патот во близина на селото. Мажите носеле препознатливи бели ленти на ракавиците. Селаните ги нарекувале „[[Зелени човечиња|мали зелени луѓе]]“, термин што се користел за да се означат нерегуларните руски сили кои ја презеле контролата врз Крим од февруари 2014 година. По појавувањето на овие луѓе, десет војници во зелени воени униформи со бели ленти на ракави биле приведени од украинските сили во [[Ѕеркална]]. Ова село е северно од Новоазовоск, од Колоски и околу 20 километри од руската граница. <ref name="REUmigewe" /> <ref name="BBCcrtoi">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28934213|title=Captured Russian troops 'in Ukraine by accident'|date=26 August 2014|work=BBC News}}</ref> Руската војска потврдила дека овие луѓе биле руски падобранци и дека биле заробени. Руското Министерство за одбрана соопштило дека мажите влегле во Украина „''по грешка за време на вежба''“. Безбедносната служба на Украина (СБУ) објавила видеа со интервјуа со заробените руски војници. Во едно од видеата, еден војник рекол дека нивните команданти ги испратиле на 70-километарски марш „''без да ја објаснат својата цел или да предупредат дека ќе бидат на украинска територија, каде што биле уапсени од украинските сили и се предале без борба''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/russian-paratroops-in-ukraine-lost-in-media-haze-video/505944.html|title=Russian Paratroops in Ukraine: Lost in Media Haze|date=26 August 2014|work=The Moscow Times|access-date=26 August 2014}}</ref> [[Податотека:2014._Донецк_464.jpg|мини|Луѓе чекаат во ред за вода во Донецк, 22 август 2014 година]] Бунтовниците навлегле во [[Новоазовск]] на 27 август. <ref name="NYT2782014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/ukraine-russia-novoazovsk-crimea.html|title=Ukraine Reports Russian Invasion on a New Front|last=Kramer|first=Andrew E.|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> <ref name="BBC27AUG">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28951319|title=Rebels push into port of Novoazovsk|date=27 August 2014|work=BBC News|access-date=27 August 2014}}</ref> Додека украинската влада изјавила дека има „''целосна контрола''“ врз Новоазовск, градоначалникот на градот Олег Сидоркин потврдил дека бунтовниците го освоиле. Тој исто така изјавил дека „десетици“ тенкови и оклопни возила биле користени од бунтовниците во нивниот напад врз градот. Најмалку четири цивили биле повредени од гранатирањето на бунтовниците. На север, во близина на [[Старобешево]], украинските сили изјавиле дека забележале колона од 100 оклопни возила, тенкови и ракетни камиони „Град“ што се движела кон југ, кон Новоазовск. Тие изјавиле дека овие возила биле обележани со „''бели кругови или триаголници''“, слични на белите ленти видени на заробените руски падобранци претходно во текот на неделата. Среде притисокот на овој нов трет фронт, владините сили се повлекле кон запад кон [[Мариупол]]. Тие го евакуирале градот Старобешево, како дел од пограничната област од [[Азовско Море|Азовското Море]] до постојните територии под контрола на бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/08/fighting-ukraine-coastline-intensifies-201482718054359321.html|title=Fighting for Ukraine's coastline intensifies|date=27 August 2014|access-date=27 August 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> Извештај на ''„[[The New York Times|Њујорк тајмс]]“'' ги опишал војниците кои се повлекувале како „''исцрпени, валкани и разочарани''“. Западните претставници ги опишале новите акции на бунтовниците како „''прикриена инвазија''“ од страна на Руската Федерација, со тенкови, артилерија и пешадија за кои се вели дека влегле во Украина од руска територија. Портпаролката на американскиот [[Стејт департмент|Стејт департмент,]] Џен Псаки, изјавила дека „''овие упади укажуваат дека веројатно е во тек контраофанзива под водство на Русија''“, а украинскиот претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека „''се случи инвазија на руските сили''“. <ref name="REUuars">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|title=Ukraine accuses Russia of launching invasion|date=28 August 2014|work=Reuters|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306155640/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|archive-date=6 March 2016|location=Kyiv}}</ref> <ref name="Pgov31102">{{Наведена изјава за печат|title=President cancelled his visit to Turkey and urgently convenes the NSDC meeting|date=28 August 2014|url=http://president.gov.ua/en/news/31102.html|access-date=28 August 2014}}</ref> Во изјавата на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина подоцна се вели дека Новоазовск бил заземен од „руски трупи“, и покрај претходните негирања од страна на украинската влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28967526|title='Russian troops deployed' in Ukraine – Poroshenko|date=28 August 2014|work=BBC News|access-date=28 August 2014}}</ref> Според Советот за национална безбедност, украинските трупи се повлекле од Новоазовск за да спасат животи и наместо тоа подготвувале одбрана во [[Мариупол]]. Во меѓувреме, борбите продолжиле во и околу градот Донецк. Гранати паднале врз [[Калинински Регион (Донечка Област)|Калининскиот Регион]] Донецк, а бригадата Донбас продолжила да се бори против бунтовниците кои ги држеле во опсада во Иловајск со денови. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 27 August 2014|date=28 August 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123030|access-date=28 August 2014}}</ref> Командантот на НАТО, бригаден генерал Нико Так, на 28 август изјавил дека „доста повеќе“ од 1.000 руски војници дејствуваат во зоната на војната во Донбас. <ref name="NY28Aug2014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/29/world/europe/ukraine-russia-nato-photos.html|title=Over 1,000 Russian Soldiers Join Fight, NATO Says|last=MacFarquhar|first=Neil|date=28 August 2014|work=The New York Times|access-date=28 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Среде она што ''„Њујорк тајмс“'' го опишал како „хаос“ во зоната на воениот судир, бунтовниците го вратиле [[Саур-Могила]]. И покрај овие напредувања на проруските сили, Националната гарда на Украина привремено го вратила градот Комсомолское во Старобешевскиот Регион во Донечката Област на 29 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-national-guard-now-controlling-komsomolske-in-donetsk-region-362529.html|title=Ukraine National Guard now controlling Komsomolske in Donetsk region|date=29 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 August 2014}}</ref> Сепак, два дена подоцна, украинските сили се повлекле од градот, а Комсомолское повторно бил преземен од силите на ДНР. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.digitaljournal.com/news/world/as-ukrainian-troops-retreat-separatists-celebrate-new-offensive/article/400465|title=As Ukrainian troops retreat, separatists celebrate new offensive|date=31 August 2014|work=Digital Journal|access-date=2 September 2014}}</ref> На други места, украинските сили се повлекле од [[Новосвитливка (Луганска Област)|Новосвитливка]] откако биле нападнати од, како што кажале, „руски тенкови“. Тие изјавиле дека секоја куќа во селото била уништена. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28993873|title=EU 'must act on Russia aggression'|date=30 August 2014|work=BBC News|access-date=30 August 2014}}</ref> Заробениот баталјон Донбас се повлекол од [[Иловајск]] на 30 август откако преговарал за договор со проруските сили. Според некои од војниците кои се повлекле од Иловајск, силите на ДНР го прекршиле договорот и пукале врз нив додека тие се повлекле под бели знамиња, убивајќи дури неколку десетици војници. <ref>{{Наведени вести|url=http://bigstory.ap.org/article/pro-russia-rebels-confident-after-making-gains|title=PRO-RUSSIA REBELS CONFIDENT AFTER MAKING GAINS|date=30 August 2014|access-date=30 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902000911/http://bigstory.ap.org/article/pro-russia-rebels-confident-after-making-gains|archive-date=2 September 2014|agency=Associated Press}}</ref> [[Податотека:Arseniy_Yatsenyuk_awarding_wounded_volunteers.jpg|мини|Украинскиот премиер [[Арсениј Јацењук]] ги доделува волонтерите од баталјонот Донбас, 1 септември 2014 година]] Украински патролен брод во [[Азовско Море|Азовското Море]] бил погоден од артилериски оган од брегот на 31 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-boat-idUSKBN0GV0NA20140831|title=Rescue under way after separatists claim first attack on Ukrainian ship|last=Polityuk|first=Pavel|date=31 August 2014|work=Reuters|access-date=1 September 2014|last2=Vasovic|first2=Aleksandar}}</ref> Осум морнари биле спасени од бродот што тонел, додека двајца членови на екипажот се водат како исчезнати. Поранешниот командант на бунтовниците [[Игор Гиркин]] изјавил дека бунтовниците „''му го нанеле на непријателот првиот поморски пораз''“. Владините сили се повлекле од [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]] на 1 септември, и покрај тоа што го држеле аеродромот од напади на бунтовниците со недели претходно. <ref name="BBC1SEPT">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29009516|title=Troops abandon Luhansk airport after clashes|date=1 September 2014|work=BBC News|access-date=1 September 2014}}</ref> Аеродромот станал сведок на жестоки борби ноќта пред повлекувањето, а украинските власти изјавиле дека нивните сили на аеродромот биле нападнати од колона руски тенкови. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11067351/Ukraine-battles-Russian-tank-column-near-Luhansk-ahead-of-Minsk-peace-talks.html|title=Ukraine withdraws from Luhansk airport after 'Russian tank column' attack|last=Amos|first=Howard|date=1 September 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=16 October 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11067351/Ukraine-battles-Russian-tank-column-near-Luhansk-ahead-of-Minsk-peace-talks.html|archive-date=11 January 2022|last2=McElroy|first2=Damien|location=London}}</ref> Судирите продолжиле и на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]]. [[Податотека:Victims_of_War_in_Ukraine_-_Kyiv_Hospital_-_Exhibition_by_Still_Miracle_Photography_02.jpg|мини|Жртви на војната во Украина - Киевска болница - Изложба од ''Still Miracle Photography 02'']] Набљудувачите на ОБСЕ забележале жестоки борби во близина на селата Широкине и Безимене на 4 септември.<ref name="OSCE4SEPT">{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 4 September 2014: The Situation in Mariupol |date=4 September 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123210 |access-date=5 September 2014}}</ref>Соодветно, овие села се 24 односно 34 километри источно од Мариупол. Украинските власти во Мариупол изјавиле дека ситуацијата таму „''се влошува од час во час''“ и дека постои непосредна опасност од напад врз градот. Силите на ДНР се приближиле на 5 километри од градот на 4 септември, но нивното напредување било одбиено од контранапад во текот на ноќта, започнат од вооружените сили и [[Азов (бригада)|баталјонот Азов]]. <ref name="GUA2424255">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/05/ukraine-heavy-shelling-hours-before-ceasefire-russia|title=Heavy shelling in Ukrainian port of Mariupol hours before agreed ceasefire|date=5 September 2014|work=The Guardian|access-date=5 September 2014}}</ref> Тие биле потиснати назад околу 20 километри источно од градот. Постојано гранатирање се слушало на периферијата на Мариупол. === Прекин на огнот од септември 2014 година === [[Податотека:Yurkevych-Andriy-pohoron-5452.jpg|мини|Погребна служба за украински војник, 11 септември 2014 година]] По неколкудневни мировни преговори во [[Минск]] под покровителство на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ), Украина, Русија, ДНР и ЛНР [[Мински договори|се согласиле за прекин на огнот]] на 5 септември. <ref name="BBC2908">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29082574|title=Ukraine and pro-Russia rebels sign ceasefire deal|date=5 September 2014|work=BBC News|access-date=5 September 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека ќе го почитуваат прекинот на огнот и ќе ѝ помогнат на украинската влада во неговото спроведување.<ref>{{Cite press release |title=Chairperson-in-Office welcomes Minsk agreement, assures President Poroshenko of OSCE support |date=5 September 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/cio/123245 |access-date=5 September 2014}}</ref> Според ''[[The New York Times|„Њујорк тајмс“]]'', договорот бил „''скоро дословна''“ реплика на неуспешниот јунски „мировен план од 15 точки“ на украинскиот претседател [[Петро Порошенко]]. <ref name="NYT23425">{{Наведување|last=MacFarquhar|first=Neil|title=Ukraine Deal Imposes Truce Putin Devised|date=5 September 2014|url=https://www.nytimes.com/2014/09/06/world/europe/ukraine-cease-fire.html|journal=The New York Times|access-date=6 September 2014}}</ref> Било договорено дека ќе има размена на сите затвореници од двете страни и дека тешкото вооружување треба да се отстрани од борбената линија. <ref name="WP7SEPT2014">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/ukraines-cease-fire-in-jeopardy-as-new-fighting-reported/2014/09/07/cad0ca80-3689-11e4-8601-97ba88884ffd_story.html|title=Ukraine's cease-fire in jeopardy as new fighting reported|date=7 September 2014|work=The Washington Post|access-date=7 September 2014}}</ref> Хуманитарните коридори требало да се одржуваат за да можат цивилите да ги напуштат погодените области. Претседателот Порошенко изјавил дека на Донечката и Луганската Област ќе им биде доделен „''специјален статус''“ и дека употребата на [[Руски јазик|рускиот јазик]] во овие области ќе биде заштитена со закон. Русија започнала посилна операција за обука и опремување за зацврстување на сепаратистичките сили.  Лидерите на ДНР и ЛНР изјавиле дека ја задржуваат својата желба за целосна независност од Украина, и покрај овие отстапки. Рускиот претседател [[Владимир Путин]] и украинскиот претседател Порошенко разговарале за прекинот на огнот на 6 септември. <ref>{{Наведување|last=Keane|first=Fergal|title=Ukraine ceasefire: Silence on the streets of Mariupol|date=6 September 2014|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-29095968|journal=BBC News|access-date=6 September 2014}}</ref> Двете страни изјавиле дека се задоволни од прекинот на огнот и дека тој генерално се почитува. [[Податотека:Luhansk_International_Airport,_September_4,_2014.jpg|мини|Уништен терминал на аеродромот во Луганск, 4 септември 2014 година]] Примирјето било прекршено повеќе пати во ноќта помеѓу 6 и 7 септември, како и во текот на денот на 7 септември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/07/ukraine-rebels-ceasefire-broken-shelling|title=Ukraine and separatists blame each other after ceasefire broken|date=7 September 2014|work=The Guardian|access-date=7 September 2014}}</ref> <ref name="BBC7SEPT2014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29098808|title=Ukraine truce shaken by new shelling|date=7 September 2014|work=BBC News|access-date=7 September 2014}}</ref> Овие прекршувања резултирале со смрт на четворица украински војници, додека 29 биле повредени. Било пријавено силно гранатирање од страна на бунтовниците на источната периферија на Мариупол, а набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека украинската влада испукала ракети од меѓународниот аеродром во Донецк. [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]] изјавил дека овие прекршувања на договорот нема да предизвикаат пропаѓање на примирјето. Украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил на 10 септември дека „''70% од руските трупи се вратени преку границата''“, а исто така додал дека оваа акција му дала „''надеж дека [[Мински договори|мировните преговори]] имаат добри перспективи''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/10/ukraine-russia-troops-border-east-poroshenko|title=Ukraine says most Russian troops have moved back across border|date=10 September 2014|work=The Guardian|access-date=11 September 2014}}</ref> Сепак, прекршувањата на прекинот на огнот продолжиле. Во согласност со Минскиот протокол, набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека забележале [[размена на затвореници]] во близина на Авдиевка во 03:40 часот на 12 септември. <ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 12 September 2014: Simultaneous Release of Hostages/Prisoners |date=12 September 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123509 |access-date=12 September 2014}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-sanctions-could-be-rolled-back-if-russia-withdraws-u-s-says-1.2764118|title=Ukraine sanctions could be rolled back if Russia withdraws, U.S. says|date=12 September 2014|access-date=12 September 2014|publisher=CBC News}}</ref> Украинските сили ослободиле 31 бунтовник од ДНР, додека силите на ДНР ослободиле 37 украински војници. Набљудувачите на ОБСЕ документирале кршења на Минскиот протокол во бројни области на Донечката област од 13 до 15 септември. <ref name="OSCE15SEPT">{{Наведена изјава за печат|title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 15 September 2014: Monitoring to the east of Donetsk, SMM patrol vehicles hit by fire|date=15 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123587|access-date=15 September 2014}}</ref> Овие области ги вклучувале Макиевка, Телманове, Дебалцеве, Петровске, во близина на [[Мариупол]], Јасинувата и Меѓународниот аеродром Донецк, сите каде што се воделе интензивни борби. Две од оклопните возила во кои патувале набљудувачите биле погодени од шрапнели, при што едно од возилата станало нефункционално и ги принудило набљудувачите да се повлечат. Според набљудувачите, движењето на трупите и опремата го вршеле и ДНР и украинските сили. Тие исто така изјавиле дека имало „''проблеми со командата и контролата''“ меѓу двете страни во судирот. Набљудувачите го посетиле меѓународниот аеродром во Луганск на 20 септември. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 21 September 2014|date=22 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123921|access-date=23 September 2014}}</ref> Тие изјавиле дека аеродромот е „целосно уништен“ и целосно неупотреблив. Украинскиот претседател Петро Порошенко на 21 септември изјавил дека вооружените сили на Украина изгубиле помеѓу 60% и 65% од вкупната активна опрема во текот на војната. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.unn.com.ua/ru/news/1387749-na-peredoviy-bulo-znischeno-60-65-viyskovoyi-tekhniki-v-chastinakh-p-poroshenko|date=21 September 2014|work=Ukrainian National News|access-date=21 September 2014|language=ru|script-title=ru:На передовой уничтожили 60–65% военной техники в частях – П.Порошенко}}</ref> [[Податотека:2014._Кузнечный_фестиваль_в_Донецке_370.jpg|мини|Полицајци од ДНР во Донецк, 20 септември 2014 година]] Членовите на Трилатералната група и ДНР учествувале на видеоконференција на 25 септември 2014 година. <ref name="OSCE26SEPT">{{Наведена изјава за печат|title=Press Statement by the Trilateral Contact Group|date=26 September 2014|url=http://www.osce.org/home/124451|access-date=27 September 2014}}</ref> Според соопштението објавено од ОБСЕ денот по конференцијата, сите страни се согласиле дека борбите се „''смириле во последните денови''“ и дека „''ситуацијата по должината на 70%“'' од тампон-зоната е „''мирна''“. Тие исто така изјавиле дека „ќе вложат напори“ за продолжување на прекинот на огнот. Расфрланите прекршувања на прекинот на огнот продолжиле. <ref name="BBC29SEPT">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29415162|title='Seven Ukraine troops die' in deadliest post-truce attack|date=29 September 2014|work=BBC News|access-date=29 September 2014}}</ref> Во најзначајниот инцидент од почетокот на прекинот на огнот, седум украински војници загинале на 29 септември кога тенковска граната го погодила оклопниот транспортер со кој патувале во близина на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]]. Следела престрелка, при што многу војници биле повредени. Во текот на следните неколку дена, [[Втора битка за Донечкиот аеродром|борбите продолжиле]] околу меѓународниот аеродром во Донецк, додека самиот град Донецк бил под силно гранатирање.<ref>{{Cite press release |title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 1 October 2014 |date=2 October 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/124979 |access-date=3 October 2014}}</ref><ref>{{Cite press release |title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 2 October 2014 |date=3 October 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/125107 |access-date=3 October 2014}}</ref> Среде ова обновено насилство, претседателот на ОБСЕ, Дидие Буркхалтер, издал соопштение во кое „''ги повикувам сите страни веднаш да престанат со борбите''“, а исто така ркол дека ставањето на прекинот на огнот во опасност од колапс би било „неодговорно и жално“.<ref>{{Cite press release |title=Truce too important for stabilization to be carelessly put at risk, Swiss OSCE Chair says after new outbreak of violence |date=2 October 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/cio/125003 |access-date=3 October 2014}}</ref> Според извештајот објавен од [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]] (ОХЦХР) на 8 октомври, прекинот на огнот спроведен со Минскиот протокол станал „''сè понестабилен''“. <ref>{{Cite press release |title=Report on the human rights situation in Ukraine |date=16 September 2014 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHR_sixth_report_on_Ukraine.pdf |access-date=9 October 2014}}</ref>Во соопштението со кое се најавило објавувањето на извештајот се вели дека најмалку 331 лице било убиено од почетокот на прекинот на огнот и дека најжестоките борби се воделе околу меѓународниот аеродром Донецк, Дебалцево и Штастја.<ref>{{Cite press release |title=Protracted conflict in eastern Ukraine continues to take heavy toll on civilians |date=8 October 2014 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=15143&LangID=E |access-date=9 October 2014}}</ref> Во извештајот се вели дека поголемиот дел од цивилните смртни случаи биле предизвикани и од бунтовничко и од украинско гранатирање.<ref>{{Cite news |last=Cumming-Bruce |first=Nick |date=8 October 2014 |title=331 Have Died Since Ukraine Signed Truce, U.N. Reports |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/10/09/world/europe/at-least-331-have-been-killed-in-ukraine-since-start-of-cease-fire-un-reports.html |access-date=9 October 2014}}</ref> Неколку стотици војници на Националната гарда протестирале пред зградата на украинската претседателска администрација во Киев на 13 октомври. <ref name="KP14OCT2014">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/politicians-activists-slam-national-guard-protest-as-unpatriotic-367935.html|title=Politicians, activists slam National Guard protest as unpatriotic|date=14 October 2014|work=Kyiv Post|access-date=16 October 2014}}</ref> Тие побарале крај на задолжителната воена обврска и нивна демобилизација. Според ''„Киев пост“'', многу од демонстрантите изјавиле дека се судриле со демонстрантите од [[Евромајдан]] и дека не се наклонети кон тоа движење. === Избори во ноември 2014 и последици === [[Податотека:Donetsk_suburb_after_shelling.jpg|мини|Предградие на Донецк по гранатирањето, 7 ноември 2014 година]] Тешките борби продолжиле низ Донбас во текот на октомври, и покрај прекинот на огнот. Прекршувајќи ја постапката договорена како дел од [[Мински договори|Минскиот протокол]], властите на ДНР и ЛНР одржале парламентарни и извршни избори на 2 ноември. <ref>{{Cite press release |title=So-called elections not in line with Minsk Protocol, says OSCE Chair, calling for enhanced efforts and dialogue to implement all commitments |date=31 October 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/cio/126242 |access-date=1 November 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Kramer |first=Andrew E. |date=2 November 2014 |title=Rebel-Backed Elections to Cement Status Quo in Ukraine |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/11/03/world/europe/rebel-backed-elections-in-eastern-ukraine.html |access-date=3 November 2014}}</ref> Како одговор на изборите, украинскиот претседател Петро Порошенко побарал од парламентот да го поништи „''специјалниот статус''“ кој им бил доделен на областите контролирани од ДНР и ЛНР како дел од Минскиот протокол.<ref>{{Cite news |date=4 November 2014 |title=Poroshenko calls on lawmakers to revoke special status for east, sends more troops to key cities |work=Kyiv Post |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/poroshenko-calls-on-lawmakers-to-revoke-special-status-for-east-sends-more-troops-to-key-cities-370640.html |access-date=6 November 2014}}</ref> Вицепремиерот на ДНР [[Андреј Пургин]] изјавил дека украинските сили започнале „''тотална војна''“ против ДНР и ЛНР на 6 ноември. <ref name="RE6NOV2014">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-military-idUSKBN0IQ1RJ20141106|title=Ukrainian forces deny launching fresh offensive in east|date=6 November 2014|work=Reuters|access-date=6 November 2014}}</ref> Украинските власти негирале каква било офанзива и изјавиле дека ќе се придржуваат до Минскиот протокол. И покрај ова, битките продолжиле низ Донбас, при што загинале многу војници. Истовремено, претставниците на сепаратистите побарале преработка на Минскиот протокол, како резултат на повторливите прекршувања. Повременото гранатирање на Донецк било обновено на 5 ноември. <ref name="BBC9NOV">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29975341|title=Heavy bombardment in rebel-held Donetsk|date=9 November 2014|work=BBC News|access-date=9 November 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ известиле на 8 ноември дека имало големи движења на необележана тешка опрема на територијата што ја држат сепаратистите. <ref name="OSCE8NOV">{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 8 November 2014 |date=8 November 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/126483 |access-date=9 November 2014}}</ref> Овие движења вклучувале оклопни транспортери, камиони, цистерни со бензин и тенкови, кои биле управувани и придружувани од мажи во темнозелени униформи без ознаки. Портпаролите на украинската влада изјавиле дека станува збор за движења на руски трупи, но ова не можело да се потврди независно. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/nov/07/ukraine-russian-military-column-east|title=Ukraine says Russian military column has entered east of country|date=7 November 2014|work=The Guardian|access-date=9 November 2014}}</ref> Во текот на ноќта кон 9 ноември, интензивно гранатирање од позициите на владата и на бунтовниците го потресел Донецк. Претседателот на ОБСЕ, Дидие Буркхалтер, изјавил дека е „''многу загрижен''“ за „''повторното оживување на насилството''“ и ја нагласил важноста од почитување на [[Мински договори|Минскиот протокол]]..<ref>{{Cite press release |title=Concerned about latest SMM reports of activities undermining Minsk commitments, OSCE Chair calls on all sides to preserve and consolidate ceasefire |date=8 November 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/cio/126484 |access-date=9 November 2014}}</ref>Набљудувачите на ОБСЕ забележале повеќе конвои со муниција на територијата под контрола на сепаратистите на 9 ноември. <ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 9 November 2014 |date=9 November 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/126485 |access-date=10 November 2014}}</ref> Меѓу нив биле 17 необележани зелени камиони [[ЗиЛ]] натоварени со муниција кај [[Свердловск (Украина)|Свердловск]] и 17 слични камиони [[КАМАЗ|Камаз]] кои влечеле хаубици кај Зурес. Друг конвој од 43 зелени воени камиони, од кои некои влечеле хаубици и ракетни лансери, бил забележан од набљудувачите на ОБСЕ во Донецк на 11 ноември. <ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 11 November 2014 |date=11 November 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/126556 |access-date=11 November 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Kurakhove,_Donetsk_region.jpg|мини|Оштетена зграда во Курахове, 26 ноември 2014 година]] По извештаите за овие движења на војници и опрема, генералот на НАТО Филип Бридлав изјавил на 12 ноември дека може да потврди дека руските војници и тешка опрема влегле во Украина во текот на претходната недела. Како одговор на тоа, украинското Министерство за одбрана соопштило дека се подготвува за обновена офанзива од страна на проруските сили. Портпаролот на руското Министерство за одбрана, генерал-мајор [[Игор Конашенков]], изјавил дека „''немало и нема докази''“ во поддршка на изјавата на [[НАТО]]. <ref name="BBC12NOV">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30025138|title=Russian troops crossed border, Nato says|date=12 November 2014|work=BBC News|access-date=12 November 2014}}</ref> До 2 декември, најмалку 1.000 луѓе загинале за време на борбите во Донбас, од потпишувањето на Минскиот протокол на почетокот на септември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30290310|title=Ukraine, Russia and the ceasefire that never was|date=2 December 2014|work=BBC News|access-date=2 December 2014}}</ref> Во извештајот на Би-Би-Си се вели дека прекинот на огнот бил „фикција“. Во светлината на овие постојани борби, украинските и сепаратистичките сили се согласиле да ги прекинат сите воени операции за „''Денот на тишината''“ на 9 декември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30384665|title=Shaky ceasefire holds as talks expected|date=9 December 2014|work=BBC News|access-date=9 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/12/10/world/europe/ukrainian-military-and-separatists-observe-silent-day.html|title=Ukrainian Military and Rebels Observe 'Silent Day'|last=Kramer|first=Andrew E.|date=10 December 2014|work=The New York Times|access-date=10 December 2014}}</ref> Украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил дека се надева оти „Денот на тишината“ ќе го поттикне потпишувањето на нов мировен договор. Иако по „Денот на тишината“ не се одржале нови мировни преговори, борбите меѓу украинските и сепаратистичките сили значително се намалиле во текот на декември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-military-idUSKBN0JX11B20141219|title=Rebels say new Ukraine peace talks will not take place on Sunday: IFX|date=19 December 2014|work=Reuters|access-date=20 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/dec/17/ukraine-ceasefire-frontline-counting-cost-war-uneasy-calm|title=Ukraine ceasefire leaves frontline counting cost of war in uneasy calm|date=17 December 2014|work=The Guardian|access-date=20 December 2014}}</ref> Во извештајот на Меѓународната кризна група било наведено дека [[Финансиска криза во Русија (2014)|финансиската криза во Русија]] кон крајот на 2014 година, заедно со американските и европските економски санкции, го одвратила понатамошниот напредок на проруските сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/235-eastern-ukraine-a-dangerous-winter.pdf|title=Eastern Ukraine: A Dangerous Winter|date=18 December 2014|publisher=International Crisis Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220075521/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/235-eastern-ukraine-a-dangerous-winter.pdf|archive-date=20 December 2014|accessdate=20 December 2014}}</ref> Во извештајот, исто така, се изразило загриженост за потенцијалот за „хуманитарна катастрофа“ во Донбас, контролиран од сепаратистите, во текот на студените зимски месеци, велејќи дека сепаратистите не биле во можност „''да обезбедат основни услуги за населението''“. [[Податотека:Ruins_of_Donetsk_International_airport_(16).jpg|мини|Урнатини на меѓународниот аеродром во Донецк, декември 2014 година. Контролната кула оттогаш е целосно уништена.]] Во согласност со [[Мински договори|Минскиот протокол]], во текот на неделата од 21 до 27 декември се одржале повеќе размени на затвореници. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30606486|title=Ukraine and rebels trade prisoners in Donetsk|date=26 December 2014|work=BBC News|access-date=29 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-prisoners-idUSKBN0K40IZ20141226|title=Kiev, rebels exchange POWs; trains, buses to Crimea suspended|date=26 December 2014|work=Reuters|access-date=29 December 2014}}</ref> Во текот на таа недела во [[Минск]] се одржале повеќе разговори организирани од ОБСЕ, но тие не донеле никаков резултат. На прес-конференција на 29 декември, украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил дека Минскиот протокол стапува на сила „''точка по точка''“, а исто така изјавил дека се постигнува „''напредок''“. <ref name="KP29DEC">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/poroshenko-despite-minsk-agreements-martial-law-is-still-an-option-376395.html|title=Poroshenko: Despite Minsk agreements, martial law is still an option|date=29 December 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 December 2014}}</ref> Од потпишувањето на Протоколот, над 1.500 лица држени од сепаратистите биле ослободени како дел од размената на затвореници. Додека украинските сили губеле околу 100 луѓе дневно пред Протоколот, само околу 200 биле убиени во четирите месеци од неговото потпишување. Порошенко, исто така, изјавил дека верува оти воениот судир ќе заврши единствено доколку руските трупи го напуштат Донбас. === Ескалација во јануари 2015 година === Набљудувачите на ОБСЕ известиле за „зголемување на тензиите“ по Нова Година.<ref>{{Cite press release |title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM) based on information received as of 18:00 (Kyiv time) |date=5 January 2015 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/133421 |access-date=6 January 2015}}</ref> Биле регистрирани бројни прекршувања на прекинот на огнот, а повеќето се случиле во близина на Донечкиот меѓународен аеродром. Внатрешни борби меѓу бунтовничките групи избувнале во Луганската Област. <ref name="NYT5JAN2015">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/01/06/world/europe/francois-hollande-says-destabilizing-sanctions-on-russia-must-stop-now.html|title=French Leader Urges End to Sanctions Against Russia Over Ukraine|last=Kramer|first=Andrew E.|date=5 January 2015|work=The New York Times|access-date=6 January 2015}}</ref> Во еден инцидент, милитантите на ЛПР изјавиле дека го убиле [[Александар Беднов]], водачот на прорускиот „Батлјон Бетмен“, на 2 јануари 2015 година. Претставници на ЛПР изјавиле дека Беднов водел „нелегален затвор“ и дека се занимавал со мачење на затвореници. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/abuse-torture-revealed-at-self-proclaimed-luhansk-peoples-republic-illegal-prison-376631.html|title=Abuse, torture revealed at separatists' prison in Luhansk|date=3 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=6 January 2015}}</ref> Во друг инцидент, водачот на милитантната група Донски Козаци со седиште во Антрацит, Николај Козицин, изјавил дека територијата контролирана од неговата група, станала дел од „Руското Царство“ и дека рускиот претседател [[Владимир Путин]] е нејзин „цар“. <ref name="NYT5JAN2015" /> Меѓуградски автобус запрен на владин контролен пункт во Бугас бил[[Напад на автобус во Волноваха|погоден]] од ракета „Град“ на 13 јануари, при што загинале 12 цивили.<ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine, 14 January 2015: 12 civilians killed and 17 wounded when a rocket exploded close to a civilian bus near Volnovakha |date=14 January 2015 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/134636 |access-date=15 January 2015}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2015 |title=Shell hits bus 'killing 10' in Buhas |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30798426 |access-date=13 January 2015}}</ref> Украинскиот претседател Петро Порошенко прогласил ден на национална жалост. <ref>{{Наведени вести|url=http://uatoday.tv/politics/osce-confirms-grad-strike-on-east-ukraine-bus-and-says-insurgents-will-be-included-in-investigation-402988.html|title=OSCE confirms Grad strike on east Ukraine bus and says insurgents will be included in investigation|date=15 January 2015|work=Ukraine Today|access-date=15 January 2015}}</ref> Бугас се наоѓа на 35 километри југозападно од градот Донецк. [[Податотека:2014-12-25._Открытие_новогодней_ёлки_в_Донецке_13.JPG|мини|Командант на [[Баталјон „Спарта“|баталјонот на ДПР Спарта]] [[Арсениј Павлов]], Донецк, 25 декември 2014 година]] Новата терминална зграда на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]], која била место на борби меѓу украинските и сепаратистичките трупи од мај 2014 година, била заземена од силите на ДНР на 15 јануари. <ref name="15JANGUARD">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/jan/15/russian-backed-separatists-seize-donetsk-airport-ukraine|title=Russia-backed separatists seize Donetsk airport in Ukraine|date=15 January 2015|work=The Guardian|access-date=15 January 2015}}</ref> Во деновите пред заземањето, аеродромот бил силно бомбардиран од сепаратистички ракетен оган. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/01/14/world/europe/10-civilians-are-killed-in-ukraine-as-cease-fire-grows-more-fragile.html|title=10 Are Killed in Ukraine as Diplomacy Hits a Wall|last=Roth|first=Andrew|date=13 January 2015|work=The New York Times|access-date=15 January 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/aponline/2015/01/14/world/europe/ap-eu-ukraine-aid-crunch.html|title=Lack of Aid Deepens Suffering in Conflict-Hit East Ukraine|date=14 January 2015|work=The New York Times|access-date=15 January 2015|agency=Associated Press}}</ref> Лидерот на ДНР, [[Александар Захарченко]], изјавил дека заземањето на аеродромот е првиот чекор кон враќање на територијата изгубена од украинските сили во средината на 2014 година. Тој изјавил: „''Нека нашите сонародници го чујат ова: Ние нема само да се откажеме од нашата земја. Или ќе ја вратиме мирно, или на овој начин''“, осврнувајќи се на заземањето на аеродромот. Таквата офанзива од страна на сепаратистичките сили би сигнализирала целосно распаѓање на често игнорираниот [[Мински договори|Мински протокол]], со кој се воспоставила тампон линија помеѓу териториите контролирани од Украина и териториите контролирани од сепаратистите. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-klimkin-idINKBN0KT1VD20150120|title=Ukraine accuses separatists of abusing Minsk deal with land grab|date=21 January 2015|work=Reuters|access-date=22 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151216111547/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-klimkin-idINKBN0KT1VD20150120|archive-date=16 December 2015}}</ref> Украинските сили изјавиле дека „''немало наредба за повлекување''“ од аеродромот, а претседателот на парламентот на ДНР, [[Андреј Пургин]], изјавил дека иако силите на ДНР ја презеле контролата врз терминалните згради, борбите биле во тек бидејќи „''Украинците имаат многу места за криење''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ukraine-crisis-residents-flee-savagery-of-the-battle-for-donetsks-airport-9981531.html|title=Residents flee savagery of the battle for Donetsk's airport|last=Carroll|first=Oliver|date=15 January 2015|work=The Independent|access-date=15 January 2015|location=London}}</ref> Истовремено, новата рунда разговори во Минск, закажана за 16 јануари од страна на Трилатералната контакт група за Украина, била откажана откако лидерите на ДНР и ЛНР, Александар Захарченко и Игор Плотницки, одбиле да присуствуваат. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/244837.html|title=No Contact Group meeting without Zakharchenko, Plotnytsky – Kuchma|date=15 January 2015|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=15 January 2015}}</ref> Владина воена операција спроведена за време на викендот од 17 до 18 јануари резултирала со враќање на поголемиот дел од [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]] од страна на украинските сили. <ref name="REU18JAN">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-military-idUKKBN0KR0DD20150118|title=Ukrainian troops retake most of Donetsk airport from rebels|date=18 January 2015|work=Reuters|access-date=18 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305154720/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-military-idUKKBN0KR0DD20150118|archive-date=5 March 2016}}</ref> Според претставникот на украинскиот [[Совет за национална безбедност и одбрана на Украина|Совет за национална безбедност и одбрана]], Андриј Лисенко, операцијата ги вратила линиите на контрола утврдени со [[Мински договори|Минскиот протокол]] и затоа не претставувала негово кршење. Операцијата предизвикала борбите да се движат кон Донецк, што резултирало со силно гранатирање на станбените области на градот што се граничат со аеродромот. Властите на ДНР изјавиле дека ги запреле владините сили кај мостот Путиливски, кој ги поврзува аеродромот и градот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30878406|title=Ukraine conflict: Battles rage in Donetsk and Luhansk|date=19 January 2015|work=BBC News|access-date=19 January 2015}}</ref> Мостот, кој е стратешки важен, бил уништен за време на борбите. Набљудувачите на ОБСЕ известиле дека гранатирањето предизвикало големи штети во станбените области на Донецк, [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]], [[Кировски Регион (Донечка Област)|Кировски]], [[Петровски Регион (Донечка Област)|Петровски]] и [[Ворошиловски Регион (Донечка Област)|Ворошиловски]]. <ref>{{Cite press release |title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 19 January 2015 |date=20 January 2015 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/135491 |access-date=20 January 2015}}</ref> [[Податотека:Battle_for_Donetsk_airport,_16_January_2015.jpg|мини|250x250пкс|Баталјонот на ДНР Сомалија во новата терминална зграда на аеродромот во Донецк на 16 јануари 2015 година]] Украинскиот претседател Петро Порошенко на 21 јануари изјавил дека Русија распоредила повеќе од 9.000 војници и 500 тенкови, артилериски единици и оклопни транспортери во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30928107|title=Ukraine conflict: US accuses rebels of 'land grab'|date=21 January 2015|work=BBC News|access-date=21 January 2015}}</ref> Во статијата што се појавила во ''„Дејли Телеграф“'' се вели дека распоредувањето изгледало како „''одговор на успехот на Киев''“ во задржувањето на контролата врз Донечкиот меѓународен аеродром. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11361286/Russia-sends-9000-troops-into-Ukraine-says-Petro-Poroshenko.html|title=Russia sends 9,000 troops into Ukraine, says Petro Poroshenko|last=Blair|first=David|date=21 January 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=21 January 2015|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11361286/Russia-sends-9000-troops-into-Ukraine-says-Petro-Poroshenko.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Истиот ден, украинските сили направиле обид да го опколат аеродромот во обид да ги потиснат бунтовниците. <ref name="KP22JAN">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/donetsk-airport-overrun-by-rebels-say-army-volunteers-378037.html|title=Donetsk Airport overrun by rebels, say army volunteers|date=22 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=4 June 2015}}</ref> Додека украинските и силите на ДНР се бореле да се оддалечат од аеродромот, група бунтовници упаднале на првиот и третиот кат од новата терминална зграда. Украинските војници се држеле на вториот кат од зградата сè додека таванот не се срушил, при што загинале неколку војници. Преостанатите украински сили биле или заробени, убиени или биле принудени да се повлечат од аеродромот, дозволувајќи им на силите на ДНР да го освојат. Според еден волонтер, загинале 37 украински војници. <ref name="KP22JAN" /> ''„Дејли телеграф“'' го нарекол украинскиот пораз на аеродромот „''разорен''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11363929/Pro-Russia-separatists-vow-further-advances-into-Ukraine-after-taking-Donetsk-airport.html|title=Pro-Russia separatists vow further advances into Ukraine after taking Donetsk airport|last=Oliphant|first=Roland|date=22 January 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=23 January 2015|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11363929/Pro-Russia-separatists-vow-further-advances-into-Ukraine-after-taking-Donetsk-airport.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> [[Податотека:Ded_Moroz_visits_children_in_Donetsk_bomb_shelter,_6_January_2015_(4).jpg|мини|Цивили од Донецк кои живеат во засолниште од бомби, јануари 2015 година]] По оваа победа, сепаратистичките сили започнале да ги напаѓаат украинските сили по линијата на контрола во Донецката и Луганската Област. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-casualties-idUKKBN0KV0LQ20150122|title=Ukraine's forces hold line against Russian troops, rebels – Poroshenko|date=22 January 2015|work=Reuters|access-date=23 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151217033846/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-casualties-idUKKBN0KV0LQ20150122|archive-date=17 December 2015}}</ref> Особено жестоки борби избувнале по должината на реката Северски Донец, северозападно од градот [[Луганск]]. Сепаратистичките сили зазеле украински контролен пункт кај Кримске, нападнале други контролни пунктови во областа и гранатирале села во близина на [[Штастја]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/fighting-under-way-on-bakhmutka-road-in-luhansk-oblast-378083.html|title=Fighting under way on Bakhmutka road in Luhansk Oblast|date=22 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=23 January 2015}}</ref> Сепаратистичките сили [[Битка за Дебалцево|започнале напад]] врз градот [[Дебалцево]], кој бил под контрола на владата, во североисточната Донечка Област, напаѓајќи го со артилериски оган. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.france24.com/en/20150123-video-ukraine-military-defend-strategic-eastern-town-debaltseve-pro-russia-separatists/|title=The fight to defend Ukraine's strategic Debaltseve|date=23 January 2015|access-date=25 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150124123633/http://www.france24.com/en/20150123-video-ukraine-military-defend-strategic-eastern-town-debaltseve-pro-russia-separatists/|archive-date=24 January 2015|publisher=France 24}}</ref> ДНР започнала [[Напад врз Мариупол (2015)|напад]] врз [[Мариупол]] од Широкине наутро на 24 јануари. Голем број на ракети од типот „Град“ убиле најмалку 30 лица, а ранети биле уште 83. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-casualties-idUSKBN0KX08B20150124|title=Rebels say launched attack on Mariupol as 20 killed in east Ukraine city|date=24 January 2015|work=[[Reuters]]|access-date=24 January 2015}}</ref><ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 24 January 2015: Shelling Incident on Olimpiiska Street in Mariupol |date=24 January 2015 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/136061 |access-date=24 January 2015}}</ref> Жестоките борби продолжиле во Дебалцево во текот на следната недела, што резултирало со многу цивилни и борбени жртви. <ref>{{Наведени вести|url=http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2015-01-31-EU--Ukraine/id-21c944f206034ca882fc9af9090c9ec7|title=Civilians flee east Ukraine town as fighting intensifies|last=Peter Leonard|date=31 January 2015|access-date=31 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202012237/http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2015-01-31-EU--Ukraine/id-21c944f206034ca882fc9af9090c9ec7|archive-date=2 February 2015|agency=Associated Press}}</ref> Францускиот претседател [[Франсоа Оланд]] и германската канцеларка [[Ангела Меркел]] направиле нов мировен план на 7 февруари. Француско-германскиот план, изготвен по разговорите со украинскиот претседател Петро Порошенко и рускиот претседател Владимир Путин, се сметал за оживување на [[Мински договори|Минскиот протокол]]. Претседателот Оланд изјавил дека планот е „''последна шанса''“ за решавање на судирот. <ref name="7FEB2052">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31185027|title=Ukraine crisis: 'Last chance' for peace says Hollande|date=7 February 2015|work=BBC News|access-date=7 February 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-02-07/putin-rejects-attempts-to-contain-russia-after-peace-talks-fail|title=Putin Rejects Attempts to Contain Russia After Peace Talks Fail|last=Doroshev|first=Anton|date=7 February 2015|work=Bloomberg News|access-date=7 February 2015}}</ref> Планот бил изнесен како одговор на американските предлози за испраќање вооружување до украинската влада, нешто што канцеларката Меркел изјавила дека само ќе резултира со влошување на кризата. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/02/08/world/europe/divisions-on-display-over-western-response-to-ukraine-at-security-conference.html|title=Western Nations Split on Arming Kiev|last=Gordon|first=Michael R.|date=7 February 2015|work=The New York Times|access-date=7 February 2015|last2=Smale|first2=Alison|last3=Erlanger|first3=Steven}}</ref> Борбите се влошиле во пресрет на закажаните разговори на 11 февруари за да се разговара за француско-германскиот мировен план. Силите на ДНР го гранатирале градот Краматорск на 10 февруари, каде што последен пат се воделе борби во јули 2014 година. Гранатирањето било насочено кон седиштето на вооружените сили на градот, но исто така била погодена и блиската станбена област. Седум лица биле убиени, а 26 биле ранети. Провладиниот [[Азов (бригада)|баталјон „Азов']] започнал [[Битка за Широкино|офанзива]] за повторно освојување на областите контролирани од сепаратистите на периферијата на Мариупол, со центар во селото Широкино. Командантот на баталјонот [[Андриј Билецки]] изјавил дека неговите сили се движат кон Новоазовск. <ref name="BBC10FEB">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31357588|title=Ukraine conflict: Battles rage ahead of Minsk talks|date=10 February 2015|work=BBC News|access-date=10 February 2015}}</ref> Во октомври 2015 година, член на набљудувачката мисија Максим Удовиченко, делегиран во ОБСЕ од Русија, бил суспендиран поради „лошо однесување“ поврзано со алкохол додека бил во Северодонецк и признал дека всушност е офицер на ГРУ. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/11965191/Russian-OSCE-monitor-in-Ukraine-fired-after-drunkenly-saying-he-was-a-Moscow-spy.html|title=Russian OSCE monitor in Ukraine fired after 'drunkenly saying he was a Moscow spy'|last=Quinn|first=Allison|date=30 October 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=13 May 2020|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/11965191/Russian-OSCE-monitor-in-Ukraine-fired-after-drunkenly-saying-he-was-a-Moscow-spy.html|archive-date=11 January 2022|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> == Статична војна (2015–2022) == === Минск 2: Прекин на огнот и разрешница === [[Податотека:Donbas_(2015–2022).svg|мини|500x500пкс|Карта на областите под контрола на сепаратистите од завршувањето на Битката кај Дебалцево во 2015 година до руската инвазија на Украина во 2022 година]] [[Податотека:OSCE_SMM_monitoring_the_movement_of_heavy_weaponry_in_eastern_Ukraine_(16544235410).jpg|алт=|мини|Повлекување на украинското тешко вооружување, март 2015 година]] Закажаниот самит во [[Минск]] на 11 февруари 2015 година резултирал со потпишување на нов пакет мерки за мир, наречен [[Мински договори|Минск II]], на 12 февруари. <ref name="BBC12FEB">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31435812|title=Ukraine crisis: Leaders agree peace roadmap|date=12 February 2015|work=BBC News|access-date=12 February 2015}}</ref> Планот, сличен по содржина на неуспешниот [[Мински договори|Мински протокол]], повикувал на безусловно примирје, кое требало да започне на 15 февруари, меѓу многу други мерки. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.france24.com/en/20150212-deal-ceasefire-agreed-ukraine-crisis-minsk-putin-hollande/|title=Ukraine's warring parties agree to February 15 ceasefire|date=12 February 2015|publisher=France 24|accessdate=12 February 2015}}</ref> И покрај потпишувањето на Минск II, борбите продолжиле околу Дебалцево. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31519000|title=Ukraine troops retreat from key town of Debaltseve|date=18 February 2015|work=BBC News|access-date=20 February 2015}}</ref> Силите на ДНР изјавиле дека примирјето не се однесува на Дебалцево и ја продолжиле својата офанзива. Украинските сили биле принудени да се повлечат од областа Дебалцево на 18 февруари, оставајќи ги сепаратистичките сили под контрола. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/feb/18/ukrainian-soldiers-share-horrors-of-debaltseve-battle-after-stinging-defeat|title=Ukrainian soldiers share horrors of Debaltseve battle after stinging defeat|date=18 February 2015|work=The Guardian|access-date=20 February 2015}}</ref> Во неделата по падот на Дебалцево во рацете на проруските сили, борбите во зоната на судирот стивнале. <ref name="REU26FEBY">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-idUKKBN0LU1E720150226|title=Ukraine begins artillery withdrawal, recognising truce is holding|date=26 February 2015|work=Reuters|access-date=26 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226201619/http://uk.reuters.com/article/2015/02/26/uk-ukraine-crisis-idUKKBN0LU1E720150226|archive-date=26 February 2015}}</ref> Силите на ДНР и ЛНР почнале да ја повлекуваат артилеријата од фронтовските линии како што било наведено во Минск II на 24 февруари, а Украина го сторила тоа на 26 февруари. Украина објавила дека нема жртви во периодот од 24 до 26 февруари, нешто што не се случило од почетокот на јануари 2015 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=NY0sMKuEXN0|title=Ukraine Heavy Arms Withdrawal: Situation in country's east stabilizes, says military spokesperson|date=26 February 2015|work=Ukraine Today|access-date=26 February 2015}}</ref> Мали престрелки продолжиле во март, но прекинот на огнот во голема мера бил почитуван низ целата борбена зона. Украинските и сепаратистичките сили го повлекле поголемиот дел од тешкото вооружување наведено во Минск II до 10 март. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31806946|title=Poroshenko confirms rebel weapons moved|date=10 March 2015|work=BBC News|access-date=10 March 2015}}</ref> Мали прекршувања на прекинот на огнот продолжиле во текот на март и април, иако тој продолжил да се почитува, а бројот на жртви пријавени од двете страни бил значително намален. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/b073-the-ukraine-crisis-risks-of-renewed-military-conflict-after-minsk-ii.ashx|title=The Ukraine Crisis: Risks of Renewed Military Conflict after Minsk II|date=1 April 2015|work=Crisis Group Europe Briefing N°73|publisher=International Crisis Group|location=Kyiv|format=ASHX file|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403051230/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/b073-the-ukraine-crisis-risks-of-renewed-military-conflict-after-minsk-ii.ashx|archive-date=3 April 2015|accessdate=8 April 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=lOmWjP1HIGQ|title=Ukraine: On the frontline of the supposed ceasefire|date=20 March 2015|work=BBC News|access-date=8 April 2015|location=Pisky, Donetsk Oblast, Ukraine}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.9news.com.au/world/2015/04/09/02/59/ukraine-ceasefire-talks-set-to-resume|title=Ukraine ceasefire talks set to resume|date=9 April 2015|work=9news.co.au|access-date=8 April 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref> Борбите се разгореле на 3 јуни 2015 година, кога бунтовниците од ДНР [[Битка за Маринка (2015)|започнале напад]] врз [[Маринка (Украина)|Маринка]], контролирана од владата. Во битката таму биле употребени артилерија и тенкови, кои биле опишани како најтешки борби од потпишувањето на Минск II. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-32988499|title=Ukraine crisis: Heavy fighting rages near Donetsk, despite truce|date=3 June 2015|access-date=3 June 2015|publisher=BBC}}</ref> На 15 јуни во градот Донецк се одржал антивоен протест. <ref name="UN15JUNE">{{Наведени вести|url=http://www.unian.info/politics/1089525|title=About 500 people attend anti-war protest in centre of Donetsk|date=15 June 2015|access-date=21 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716035134/http://www.unian.info/politics/1089525|archive-date=16 July 2015|agency=Ukrainian Independent Information Agency}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 19:30 (Kyiv time), 15 June 2015|date=16 June 2015|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/164746|access-date=21 July 2015}}</ref> Протестот, прв од ваков вид на територија контролирана од проруските сепаратисти, повикале на прекин на борбите во Донбас. Околу 500 луѓе, кои се собрале пред зградата на собранието, извикувале: „''Стоп на војната!“, „Вратете ни ги нашите куќи, нашите домови се разурнати!“ и „Излезете од тука!“'' Поточно, демонстрантите барале сепаратистите да престанат со ракетни напади од станбени области на периферијата на Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.forbes.com/sites/paulroderickgregory/2015/06/17/residents-of-donbass-tell-separatists-to-leave-a-glimmer-of-hope/|title=Residents of Donbass Tell Separatists To Leave: A Glimmer Of Hope?|date=17 June 2015|work=Forbes|access-date=21 July 2015}}</ref> [[Податотека:A_Russia-backed_rebel_armored_fighting_vehicles_convoy_near_Donetsk,_Eastern_Ukraine,_May_30,_2015.jpg|мини|Оклопни возила на ДНР во близина на Донецк, мај 2015 година]] Иако сите страни во воениот судир прдолжиле да го поддржуваат исполнувањето на мерките наведени во Минск II, помали престрелки продолжиле секојдневно во текот на јуни и јули 2015 година. Украинските трупи трпеле загуби секојдневно, а прекинот на огнот бил означен како „''нефункционален''“ и „''невозможен за спроведување''“. И покрај постојаните борби и гранатирање по контактната линија, не се случиле територијални промени. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2015/07/ukraines-forgotten-ceasefire-150713075152583.html|title=Ukraine's forgotten ceasefire|date=14 July 2015|access-date=26 July 2015|publisher=Al Jazeera}}</ref> Оваа состојба на застој довела до тоа војната да биде означена како „замрзнат судир“. <ref name="REU21JULY2015">{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/newswires/3041823-ceasefire-brings-limited-respite-for-east-ukrainians/|title=Ceasefire brings limited respite for east Ukrainians|last=Tsvetkova|first=Maria|date=21 July 2015|work=Euronews|access-date=26 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725132924/http://www.euronews.com/newswires/3041823-ceasefire-brings-limited-respite-for-east-ukrainians/|archive-date=25 July 2015|agency=Reuters}}</ref> По месеци прекршување на прекинот на огнот, [[Кабинет на Министрите на Украина|украинската влада]], [[Донечка Народна Република|ДНР]] и [[Луганска Народна Република|ЛНР]] заеднички се согласиле да ги прекинат сите борби, почнувајќи од 1 септември 2015 година. Овој договор се совпаднал со почетокот на учебната година во Украина и имало за цел да овозможи уште еден обид за спроведување на точките од [[Мински договори|Минск II]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.dw.com/en/ukraine-and-rebels-to-implement-minsk-deal-by-september-1/a-18676610|title=Ukraine and rebels to implement Minsk deal by September 1|date=27 August 2015|access-date=12 September 2015|publisher=Deutsche Welle}}</ref> До 12 септември, германскиот министер за надворешни работи[[Франк-Валтер Штајнмаер|, Франк-Валтер Штајнмаер,]] изјавил дека прекинот на огнот се почитува и дека страните во судирот се „многу блиску“ до постигнување договор за повлекување на тешкото вооружување од линијата, како што е наведено во Минск II. Во областа околу Мариупол, вклучувајќи го и Широкино, немало борби. Според украинскиот министер за одбрана [[Степан Полторак]], насилството во Донбас го достигнало најниското ниво од почетокот на војната. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34236464|title=Ukraine ceasefire talks 'make significant progress'|date=13 September 2015|access-date=12 September 2015|publisher=BBC}}</ref> Иако прекинот на огнот продолжило да се почитува до ноември, не било договорено конечно решение за судирот. ''„Њујорк тајмс“'' го опишал овој резултат како дел од „заеднички лак на [[Список на постсоветски воени судири|постсоветски воен судир]], видлив во грузиските енклави [[Јужна Осетија]] и [[Абхазија]], [[Нагорно-Карабах]] во Азербејџан и во [[Приднестровие]]“, и напишал дека областите контролирани од сепаратистите станале „''замрзната зона''“, каде што луѓето „''живеат во урнатини, среде уништена идеологија, во урнатините на старата империја''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/11/11/world/europe/ukraine-frozen-zone-virtual-reality.html|title=A Bleak Future in Eastern Ukraine's Frozen Zone|last=Kramer|first=Andrew E.|date=10 November 2015|work=The New York Times|access-date=12 November 2015|location=Donetsk}}</ref> Оваа состојба продолжила и во 2016 година, со извештај од 15 април на Би-Би-Си во кој sudirot е наречен „заборавената војна на Европа“. <ref name="BBC15APR16">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-35990401|title=Ukraine conflict: Daily reality of east's 'frozen war'|last=Burridge|first=Tom|date=15 April 2016|access-date=15 April 2016|publisher=BBC|location=Ukraine}}</ref> Мали избувнувања на борби продолжиле, иако не се случиле поголеми територијални промени. Ново примирје стапило на сила на 1 септември 2016 година, опишано во тоа време од дописникот на Би-Би-Си Том Бариџ како „''прв пат кога имало вистински прекин на борбите во последните 11 месеци''“, а во 2018 година од ТАСС било опишано како најуспешно примирје во текот на судирот, поради тоа што траело шест недели. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-37243434|title=Ukraine crisis: New ceasefire 'holding with eastern rebels'|date=1 September 2016|access-date=9 September 2016|publisher=BBC}}</ref> <ref name="tass.com/world/1027270">{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/1027270|title=Four DPR servicemen killed in shellings by Ukrainian troops in past week|date=23 October 2018|access-date=28 October 2018|agency=[[Information Telegraph Agency of Russia]]}}</ref> За неколку дена, двете страни се обвиниле меѓусебно за кршење на примирјето, иако изјавиле и дека примирјето било широко почитувано. <ref>{{Наведени вести|url=http://news.xinhuanet.com/english/2016-09/06/c_135664492.htm|title=Fresh combat casualties reported in eastern Ukraine despite ceasefire|date=6 September 2016|access-date=9 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906162127/http://news.xinhuanet.com/english/2016-09/06/c_135664492.htm|archive-date=6 September 2016|agency=[[Xinhua News Agency]]}}</ref> Сепак, на 6 септември (2016), украинските власти јавиле за смртта на уште еден војник. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/369025.html|title=One Ukrainian serviceman killed in Donbas in past 24 hours|date=9 September 2016|access-date=9 September 2016|agency=[[Interfax-Ukraine]]}}</ref> На 24 декември 2016 година, стапило на сила десеттото неопределено примирје од почетокот на судирот; според Специјалната мониторинг мисија на ОБСЕ во Украина, украинската влада и сепаратистите, примирјето не било почитувано. 2016 година била првата целосна календарска година од воениот судир во која Украина не изгубила никакви територии од проруските сили. <ref name="HrWD169117">[http://en.hromadske.ua/articles/show/2016_for_Donbas The Best of the Worst: What 2016 Was Like for Donbas] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170321075130/http://en.hromadske.ua/articles/show/2016_for_Donbas}}, [[Hromadske TV|Hromadske International]] (9 January 2017)</ref> Покрај тоа, и украинските вооружени сили (211 борбени загуби и 256 неборбени загуби) и локалното население (13 во областите контролирани од украинската влада) претрпеле значително помалку жртви отколку во 2015 година. === Јануари 2017 година, борби и неуспешни прекини на огнот === [[Податотека:Передові_позиції_в_населеному_пункті_Піски.jpg|десно|мини|Поглед од пункт за поддршка на украинските вооружени сили во близина на [[Пески (Донечка Област)|Писки]], јануари 2017 година]] На 29 јануари 2017 година, започнал уште еден избув на [[Битка за Авдеивка (2017)|жестоки борби]], центрирани во градот [[Авдеивка]], кој бил под контрола на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/avdiyivka-becomes-center-major-escalation-russias-war-least-10-killed.html|title=Fighting Flares in Avdiyivka: Epicenter of major escalation in Russia's war|last=Miller|first=Christopher|date=2 February 2017|work=Kyiv Post|access-date=4 February 2017}}</ref> Во 2017 година, во просек, на секои три дена умирал по еден украински војник, со околу 40.000 сепаратисти и 6.000 руски војници во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/kyiv-says-6000-russian-soldiers-40000-separatists-donbas.html|title=Kyiv says there are about 6,000 Russian soldiers, 40,000 separatists in Donbas|date=11 September 2017|work=Kyiv Post|access-date=16 November 2017}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-creeping-offensive-escalation-fighting/28268104.html|title=Anxious Ukraine Risks Escalation In 'Creeping Offensive'|last=Miller|first=Christopher|date=30 January 2017|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=27 April 2018}}</ref> На 18 февруари 2017 година, рускиот претседател [[Владимир Путин]] потпиша декрет со кој руските власти ќе ги признаат личните документи и документите за регистрација на возила издадени од ДНР и ЛНР. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/vladimir-putin-donald-trump-ukraine-war-crimea-rebels-separatists-executive-order-documents-donetsk-a7587666.html|title=Vladimir Putin issues executive order recognising separatist 'authorities' in Ukraine|last=Dearden|first=Lizzie|date=18 February 2017|work=The Independent|access-date=24 December 2017}}</ref> Претседателскиот декрет се однесувашлна „постојани жители на одредени области на украинските области Донецк и Луганск“, без никакво споменување на самопрогласените Народни Републики. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kremlin.ru/events/president/news/53895|title=Указ о признании документов, выданных гражданам Украины и лицам без гражданства, проживающим на территориях отдельных районов Донецкой и Луганской областей Украины|date=18 February 2017|work=Президент России}}</ref> Украинските власти го осудијледекретот како директно спротивен на договорот Минск II и дека тој „''легално ги признава квази-државните терористички групи кои ја покриваат руската окупација на дел од Донбас'' “. Генералниот секретар на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ) [[Ламберто Заниер]] изјавил на 19 февруари дека декретот „''покажува... признавање на оние кои ги издаваат документите''“ и дека тоа ќе го отежни одржувањето на прекинот на огнот. [[Податотека:Ukrainian_army_trench_in_Donbass.jpg|мини|Украински војник во ров. На фронтот биле изградени обемни рововски мрежи, а судирот се претворил во [[Рововско војување|рововска војна]].]] Рускиот министер за надворешни работи [[Сергеј Лавров]], по состанокот со неговите украински, германски и француски колеги во Минхен на 18 февруари, изјавил дека било договорено прекин на огнот меѓу Украина и сепаратистите, кое стапило на сила од 20 февруари 2017 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-lavrov/russias-lavrov-says-feb-20-ceasefire-in-ukraine-has-been-agreed-idUSKBN15X0LO|title=Russia's Lavrov says Feb. 20 ceasefire in Ukraine has been agreed|date=18 February 2017|work=Reuters}}</ref> Но, според портпаролот на украинските вооружени сили, на 20 февруари 2017 година, нападите на сепаратистите продолжиле, иако тој изјавил дека имало „''значително намалување на воената активност''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-39023753|title=East Ukraine ceasefire due to take effect|last=Burridge|first=Tom|date=20 February 2017|work=[[BBC News]]|access-date=29 December 2017}}</ref> На 21 февруари, генералниот секретар на ОБСЕ, Заниер, изјавил дека сè уште има значителен број прекршувања на прекинот на огнот и „''нема докази за повлекување на оружјето''“. Според двете страни во судирот, четвртиот обид за примирје во 2017 година пропаднал во рок од неколку часа на 24 јуни 2017 година. „''Прекинот на огнот за враќање во училиште''“ што требало да започне на 25 август 2017 година, исто така, веднаш пропаднал кога, на истиот тој ден, двете страни тврделе дека другата страна го прекршила. Понатамошното „Божиќно примирје“ кое требало да се почитува почнувајќи од 00:00 часот ([[источноевропско време]]) на 23 декември 2017 година било веднаш прекршено од силите на ДНР и ЛНР според украинските вооружени сили (пријавувајќи девет прекршувања, вклучувајќи ја и смртта на украински војник убиен од непријателски снајперист и тврдејќи дека Украинците не возвратиле со оган <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315889-ukraines-defense-ministry-updates-on-number-of-attacks-on-ukrainian-troops-on-dec-23.html|title=Ukraine's Defense Ministry updates on number of attacks on Ukrainian troops on Dec 23|date=24 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315729-ukrainian-soldier-killed-by-enemy-sniper-in-donbas-on-first-day-of-christmas-truce.html|title=Ukrainian soldier killed by enemy sniper in Donbas on first day of 'Christmas truce'|date=24 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref>). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315389-russian-occupation-troops-violate-christmas-ceasefire-ato-hq.html|title=Russian occupation troops violate 'Christmas ceasefire' – ATO HQ|date=23 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref> <ref name="TASS982709">{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/982699|title=Donetsk republic reports violations of truce by Ukrainian army hours after its declaration|date=23 December 2017|work=[[TASS news agency]]|access-date=24 December 2017}}</ref> Од друга страна, ДНР изјавила дека украинските вооружени сили го прекршиле примирјето, додека новинската агенција ЛНР ''Луганскинформцентар'' го изјавила истото, но исто така дека „''прекинот на огнот генерално се почитува''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/982709|title=Ukrainian units abiding by ceasefire at Lugansk section of frontline|date=23 December 2017|work=[[TASS news agency]]|access-date=24 December 2017}}</ref> На 27 декември 2017 година, како дел од договорот од Минск, била спроведена размена на затвореници, при што 73 украински војници биле разменети за над 200 сепаратисти. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2017/12/27/world/europe/ukraine-prisoner-exchange.html|title=Ukraine Fighting Pauses, Briefly, for Big Prisoner Exchange|last=Higgins|first=Andrew|date=27 December 2017|work=The New York Times|access-date=9 August 2019}}</ref> На 18 јануари 2018 година, украинскиот парламент усвоил закон за враќање на контролата врз областите што ги држат сепаратистите. Законот бил усвоен со поддршка од 280 пратеници во Врховната рада со 450 места <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukrainian-parliament-passes-donbas-reintegration-bill/28982677.html|title=Ukraine Passes Bill To Restore Control Over Separatist-Held Areas|date=19 January 2018|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=19 January 2018}}</ref> (поради војната во Донбас и руската анексија на [[Крим (полуостров)|Крим]] во 2014 година, само 423 од 450 места во парламентот биле избрани на претходните избори <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27518989|title=Ukraine elections: Runners and risks|date=22 May 2014|work=[[BBC News]]|access-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527092109/http://www.bbc.com/news/world-europe-27518989|archive-date=27 May 2014}}</ref>). Руската влада го осудила законот, нарекувајќи го „''подготовки за нова војна''“, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/politics/2353903-mfa-russia-hysterical-about-ukraines-new-donbas-de-occupation-law-says-kyiv-preparing-for-new-war.html|title=Russia hysterical about Ukraine's Donbas law, says Kyiv "preparing for new war"|access-date=19 January 2018|language=en}}</ref> и ја обвинил украинската влада за кршење на [[Мински договори|договорот од Минск]]. Законот за реинтеграција на Донбас ги означил републиките Донецк и Луганск како „ [[Привремено окупирани територии на Украина|привремено окупирани територии]]“, додека Русија била означена како „агресор“. Законодавството му дало на претседателот Порошенко „''право да користи воена сила во земјата, без согласност од украинскиот парламент''“, што би вклучувало и враќање на Донбас. Предлог-законот поддржува забрана за трговија и транспортна блокада на истокот, што е во сила од 2017 година. Според законодавството, единствените документи издадени од сепаратистите што Украина би ги признала се изводите од матичната книга на родените и смртните изводи. Ново примирје договорено од сите страни во воениот судир стапил на сила на 5 март 2018 година. <ref name="cfDonbasMarch18">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/m/war/10036760-ceasefire-in-donbas-1-kia-1wia-amid-two-attacks-on-march-9.html|title="Ceasefire" in Donbas: 1 KIA, 1WIA amid two attacks on March 9|date=9 March 2018}}</ref> До 9 март, украинската војска тврдела дека не се почитува од страна на силите на ДНР и ЛНР, кои пак го тврделе истото и од страна на украинската војска. На 26 март 2018 година, Трилатералната група за Украина се согласила за „''сеопфатен, одржлив и неограничен прекин на огнот''“ што требало да започне на 30 март 2018 година. Тој пропаднал уште на првиот ден. Украина официјално ја завршила „Антитерористичката операција“ и ја заменила со „Здружена операција на силите“ на 30 април 2018 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/10045583-poroshenko-ato-over-joint-forces-operation-starting.html|title=Poroshenko: ATO over, Joint Forces Operation starting|date=16 March 2018|access-date=3 May 2018|agency=Ukrainian Independent Information Agency}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.censor.net.ua/news/3059787/poroshenko_pledges_antiterrorist_operation_in_ukraines_east_to_end_in_may|title=Poroshenko pledges anti-terrorist operation in Ukraine's east to end in May|date=5 April 2018|publisher=Censor.NET|accessdate=3 May 2018}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/502349.html|title=Poroshenko states completion of ATO, launch of joint forces operation in Donetsk and Luhansk regions|date=30 April 2018|access-date=3 May 2018|agency=Interfax-Ukraine}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/politics/10070066-anti-terrorist-operation-in-donbas-to-end-in-may-poroshenko.html|title=Anti-Terrorist Operation in Donbas to end in May – Poroshenko {{!}} The operation will gain a military format under the leadership of General Serhiy Nayev|date=5 April 2018|publisher=[[Ukrainian Independent Information Agency|UNIAN]]|accessdate=3 May 2018}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mil.gov.ua/en/news/2018/04/30/president-signed-a-decree-the-joint-forces-operation-on-deflection-and-deterrence-of-russias-armed-aggression-in-the-donbas-began-on-april-30-2018/|title=President signed a Decree: The Joint Forces Operation on deflection and deterrence of Russia's armed aggression in the Donbas began on April 30, 2018|date=30 April 2018|publisher=[[Ministry of Defence (Ukraine)|MoD]]|accessdate=3 May 2018}}</ref> Според генерал-потполковник Сергеј Наиев, командант на Здружената операција на силите, преименувањето имало за цел да означи дека Украина не се бори против домородните „терористи“ или „сепаратистички милитанти“ во Донбас, туку против руската војска. <ref name="eujfa2">{{Наведени вести|url=https://uacrisis.org/en/66558-joint-forces-operation|title=Old war, new rules: what comes next as ATO ends and a new operation starts in Donbas?|date=4 May 2018|access-date=22 July 2020|publisher=Ukraine crisis media centre|language=en-US}}</ref> Истиот ден, САД потврдиле дека испорачале противтенковски ракети „[[ФГМ-148 Џавелин]]“ на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/javelin-missile-delivery-ukraine-us-confirmed/29200588.html|title=U.S. Confirms Delivery of Javelin Antitank Missiles To Ukraine|last=Miller|first=Christopher|date=30 April 2018|access-date=3 May 2018|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> Според ''„Вашингтон пост“'', ракетите ќе бидат држени подалеку од фронтовската линија и ќе бидат употребени само во случај на целосен сепаратистички напад. На 28 јуни 2018 година, бил договорен нов „жетвен“ „сеопфатен и неопределен режим на прекин на огнот“ кој требало да започне на 1 јули 2018 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/514792.html|title=TCG, ORDLO confirm their commitment to comprehensive, timeless ceasefire regime beginning from July 1|date=27 June 2018|agency=[[Interfax-Ukraine]]}}</ref> Во рок од неколку часа по неговиот почеток, и проруската и украинската страна се обвиниле меѓусебно за кршење на ова примирје. Примирјето од 29 август 2018 година, исто така, не успеало. На 31 август 2018 година, лидерот на [[Донечка Народна Република|ДНР]] [[Александар Захарченко]] бил убиен во експлозија во ресторан. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/pro-russian-rebel-leader-killed-in-eastern-ukraine-blast/2018/08/31/12a18336-ad37-11e8-b1da-ff7faa680710_story.html|title=Pro-Russian rebel leader killed in eastern Ukraine blast|date=31 August 2018|work=[[The Washington Post]]}}</ref> Како што било објавено на 27 декември 2018 година, Јуриј Бириуков, советник на украинскиот претседател Петро Порошенко, тврдел дека речиси целата „сива зона“ меѓу завојуваните страни е ослободена од силите предводени од Русија без да се прекршат мировните договори од [[Минск]] и дека е под контрола на украинските вооружени сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/10391709-almost-entire-gray-zone-in-donbas-liberated-by-ukraine-without-minsk-deal-breach-adviser.html|title=Almost entire 'gray' zone in Donbas liberated by Ukraine without Minsk deal breach – adviser}}</ref> Ова било потврдено следниот ден од началникот на Генералштабот на вооружените сили на Украина, [[Виктор Муженко]]. Истиот ден, било договорено ново (и 22-ри обид за) неопределено примирје кое започнува на полноќ на 29 декември. И Украинците и сепаратистите се обвиниле меѓусебно за кршење на прекинот на огнот на денот кога стапил на сила. На 7 март 2019 година, Трилатералната група за Украина се согласила за ново примирје кое требало да започне на 8 март 2019 година. Иако Украина тврдела дека „руските посредници“ (сепаратистите) го прекршиле истиот ден, борбите сепак стивнаале, а украинската страна изјавила дека прекинот на огнот е целосно почитуван од 10 март 2019 година. Во јуни, Русија започнала со распространување на руски пасоши на Украинците што живеат во регионите на Донбас. Овој потег, украинската влада го сметала за чекор кон анексија на регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/ukraine-sees-russias-issuance-passports-eastern-ukraine-step-towards-annexation-2021-05-20/|title=Zelenskiy: Russian passports in Donbass are a step towards 'annexation'|date=20 May 2021|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russian-passports-putins-secret-weapon-in-the-war-against-ukraine/|title=Russian passports: Putin's secret weapon in the war against Ukraine|last=Dickinson|first=Peter|date=13 April 2021|work=[[Atlantic Council]]}}</ref> === Штајнмаерова формула (2019) и прекин на огнот (2020) === [[Податотека:Zelensky,_Merkel,_Macron,_Putin,_(2019-12-10)_01.jpg|мини|Зеленски, Меркел, Макрон и Путин на заедничка прес-конференција по разговорите од Нормандискиот формат во Париз, декември 2019 година]] По обемни преговори, Украина, Русија, ДНР, ЛНР и ОБСЕ потпишале договор за обид за прекин на воениот судир во Донбас на 1 октомври 2019 година. Наречен „Штајнмаеров формула“, по нејзиниот предлагач, германскиот претседател [[Франк-Валтер Штајнмаер]], договорот предвидувал слободни избори на териториите на ДНР и ЛНР, набљудувани и верификувани од [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]], и последователна реинтеграција на тие територии во Украина со посебен статус. Русија побарала потпишување на договорот пред какво било продолжување на мировните преговори од „[[Нормандиски формат|Нормандискиот формат]]“. <ref name="bbc11oct1">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49986007|title=Will a deal with Russia bring peace to Ukraine?|date=11 October 2019|work=BBC News|access-date=11 October 2019|language=en-GB}}</ref> Анкета на јавното мислење од март 2019 година од страна на Центарот за источноевропски и меѓународни студии во Донбас контролиран од ДНР/ЛНР, покажала дека 55% се за реинтеграција со Украина, а 45% претпочитаат интеграција во Русија. 58% од сите испитаници поддржале посебен статус или во рамките на Украина или во Русија за регионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theconversation.com/most-people-in-separatist-held-areas-of-donbas-prefer-reintegration-with-ukraine-new-survey-124849|title=Most people in separatist-held areas of Donbas prefer reintegration with Ukraine – new survey|last=Sasse|first=Gwendolyn|date=14 October 2019|work=The Conversation|language=en|accessdate=3 November 2019}}</ref> [[Податотека:Участь_НГУ_в_операції_Об'єднаних_сил_IMG_2022_(49718977138).jpg|мини|Војник на украинската Национална гарда на безбедносен контролен пункт, 2019 година.]] Во согласност со Штајнмаеровата формула, украинските и сепаратистичките трупи почнале да се повлекуваат од градот Золоте на 29 октомври. Обидите за повлекување претходно во текот на месецот биле спречени од протести на украинските воени ветерани. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50221995|title=Troops pull out from key Ukrainian front-line town|date=29 October 2019|work=BBC News|access-date=29 October 2019|language=en-GB}}</ref> Понатамошно повлекување било успешно завршено во [[Петровске]] во текот на ноември. По повлекувањето и успешната размена на затвореници меѓу Русија и Украина, рускиот претседател Владимир Путин, украинскиот претседател [[Володимир Зеленски]], францускиот претседател [[Емануел Макрон]] и германската канцеларка [[Ангела Меркел]] се состанале во [[Париз]] на [[9 декември]] [[2019]] година, во продолжение на разговорите од Нормандискиот формат. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50713647|title=Putin and Zelensky in landmark Paris peace talks|date=9 December 2019|work=BBC News|access-date=9 December 2019|language=en-GB}}</ref> Двете страни се согласиле да ги разменат сите преостанати воени затвореници до крајот на 2019 година, да работат на нови избори во Донбас и да закажат понатамошни разговори. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-summit-communique/russia-and-ukraine-leaders-in-first-talks-agree-to-exchange-prisoners-idUSKBN1YD2GA|title=Russia and Ukraine leaders, in first talks, agree to exchange prisoners|date=9 December 2019|work=Reuters|access-date=9 December 2019}}</ref> [[Пандемија на КОВИД-19|Пандемијата КОВИД-19]] ги влошило условите за живот во регионите. <ref name="da2">{{Наведени вести|url=https://www.thenewhumanitarian.org/feature/2020/04/20/coronavirus-ukraine-war|title=COVID-19 turns the clock back on the war in Ukraine, as needs grow|date=20 April 2020|work=The New Humanitarian|access-date=3 June 2020|language=en}}</ref> Особено, мерките за карантин наметнати од Украина, ДНР и ЛНР ги спречиле оние на окупираните територии да ја преминат контактната линија, со што им се одземало пристапот до критични ресурси. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russian-occupied-eastern-ukraine-is-a-ticking-coronavirus-time-bomb/|title=Russian-occupied eastern Ukraine is a ticking coronavirus time bomb|date=8 April 2020|work=Atlantic Council|access-date=3 June 2020|language=en-US}}</ref> Борбите се зголемиле во март 2020 година, со деветнаесет убиени цивили, повеќе отколку во претходните пет месеци заедно. Додека некои премини се отвориле за мал број луѓе во јуни 2020 година, ДНР вовела нови прописи, наводно за да се спречи ширењето на коронавирусот, што го направило речиси невозможно за повеќето луѓе да ја преминат контактната линија. Спротивно на тоа, руската граница била целосно повторно отворена. 29-тиот обид <ref name="7265424Donbass">{{In lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/articles/2020/09/7/7265424/ The longest truce in Donbas. ]</ref> за „целосно и сеопфатно“ примирје стапило на сила на 27 јули 2020 година. За време на неговиот говор на 24 август 2020 година по повод Денот на независноста на Украина, претседателот [[Володимир Зеленски|Зеленски]] објавил дека примирјето е одржано, што довело до 29 дена без борбени загуби. Сепак, Зеленски, исто така, признал дека и покрај размената на затвореници и операциите за деминирање што се случиле, мировниот процес не се движел толку брзо како што очекувало кога го потпишал самитот на 9 декември 2019 година. На 6 септември 2020 година, украинските вооружени сили го пријавиле својот прв борбен пораз од примирјето од 27 јули 2020 година, кога еден војник бил убиен од гранатирање. И покрај ова, претседателот Зеленски на 7 ноември 2020 година изјавил дека откако било воспоставено примирјето во јули 2020 година, смртните случаи на украински војници во борба се намалиле десеткратно, а бројот на напади врз војници се намалил за пет и пол пати.<ref name="3131969ukrinform">[https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3131969-number-of-ukrainian-soldiers-killed-in-donbas-decrease-tenfold-over-103-days-of-ceasefire.html Number of Ukrainian soldiers killed in Donbas decreases tenfold over 103 days of ceasefire], [[Ukrinform]] (7 November 2020)</ref>Од 27 јули 2020 година до 7 ноември 2020 година, само тројца украински војници биле убиени. === Ескалација 2021–2022 === Според украинските власти, во првите три месеци од 2021 година, 25 украински војници биле убиени во конфликтната зона, во споредба со вкупно 50 што загинале во текот на целата 2020 година. <ref name="56678665Ukraineconflict">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-56678665|title=Ukraine conflict: Moscow could 'defend' Russia-backed rebels|date=2021-04-09|work=BBC News|language=en-GB}}</ref> Според Народниот правобранител на ДНР, 85 војници и 30 цивили биле убиени во периодот јануари-октомври 2021 година како последица на воена акција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ombudsman-dnr.ru/obzor-soczialno-gumanitarnoj-situaczii-slozhivshejsya-na-territorii-doneczkoj-narodnoj-respubliki-vsledstvie-voennyh-dejstvij-v-period-s-30-oktyabrya-po-05-noyabrya-2021-g/|title=Обзор социально-гуманитарной ситуации, сложившейся на территории Донецкой Народной Республики вследствие военных действий в период с 30 октября по 05 ноября 2021 г.|work=Office of the Ombudsman of DPR / Уполномоченный по правам человека ДНР|language=ru|accessdate=6 November 2021}}</ref> Кон крајот на март - почетокот на април 2021 година, руската војска преместила големи количини оружје и опрема од западна и средна Русија, па дури и од Сибир, во окупираниот Крим и [[Воронешка Област|Воронешката]] и [[Ростовска Област|Ростовската Област]] во Русија. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.theguardian.com/world/2021/apr/05/eu-sounds-alarm-at-russian-troops-ukraine-border-moves|title=EU and UK pledge backing to Ukraine after Russian military buildup|work=The Guardian|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> Специјалист за разузнавање на „Џејнс“ идентификувал четиринаесет руски воени единици од Централниот воен округ кои се преселиле во близина на руско-украинската граница и го нарекол тоа најголемото ненајавено воено движење од инвазијата на Крим во 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/russian-ground-troop-units-and-iskander-ballistic-missiles-identified-at-ukrainian-border-by-janes|title=Russian Ground Troop Units and Iskander ballistic missiles identified at Ukrainian border by Janes|date=8 April 2021|work=Janes.com|language=en|accessdate=2021-04-10}}</ref> Врховниот командант на украинските вооружени сили [[Руслан Хомчак]] изјавил дека Русија стационирала дваесет и осум баталјонски тактички групи (БТГ) по границата и дека се очекува да бидат донесени уште дваесет и пет, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3217976-khomchak-twentyeight-russian-battalion-tactical-groups-stationed-on-border-with-ukraine.html|title=Khomchak: Twenty-eight Russian battalion tactical groups stationed on border with Ukraine|date=30 March 2021|work=ukrinform.net|language=en|accessdate=2021-04-10}}</ref> вклучително и во [[Брјанска Област|Брјанската]] и [[Воронешка Област|Воронешката Област]] во Западниот воен округ на Русија. Следниот ден, руската државна новинска агенција ТАСС објавила дека педесет од нејзините БТГ составени од 15.000 војници биле распоредени за вежби во Јужниот воен округ, кој го вклучува окупираниот Крим, а исто така се граничи со конфликтната линија во Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.com/defense/1273413|title=Over 50 battalion tactical groups to fight enemy drones in southern Russia drills|accessdate=2021-04-10}}</ref> До 9 април, шефот на украинската гранична стража проценил дека 85.000 руски војници веќе се наоѓаат на Крим или во пречник од 40 километри од украинската граница. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/russia-ukraine-military-biden-donbas/2021/04/09/99859490-96d3-11eb-8f0a-3384cf4fb399_story.html|title=On Ukraine's doorstep, Russia boosts military and sends message of regional clout to Biden|last=Morris|first=Loveday|date=2021-04-09|work=The Washington Post|access-date=2021-04-11}}</ref> Портпаролот на руската влада изјавил дека руските воени движења не претставуваат закана, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-russia-kremlin-idUSKBN2BO51M|title=Kremlin says military movements near Ukraine are defensive, pose no threat|date=2021-04-01|work=Reuters|access-date=2021-04-12|language=en}}</ref> но рускиот функционер [[Дмитриј Козак]] предупредил дека руските сили би можеле да дејствуваат за да ги „одбранат“ руските граѓани во Украина, а секоја ескалација на судирот во Донбас би значело „почеток на крајот на Украина“.&nbsp;– „не истрел во ногата, туку во лицето“. <ref>{{Наведени вести|url=https://foreignpolicy.com/2021/04/09/russia-troops-border-donbass-war-putin-zelensky-ukraine/|title=Is Russia Preparing to Go to War in Ukraine?|last=Mackinnon|first=Amy|work=Foreign Policy|access-date=2021-04-10|language=en-US}}</ref> До тогаш, околу половина милион луѓе во самопрогласената [[Донечка Народна Република]] и [[Луганска Народна Република]] добиле [[Руски пасош|руски пасоши]] откако избувнале борбите во 2014 година Русија одбила да учествува кога Украина побарала состанок за Виенскиот Документ со Франција, Германија и [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/western-countries-knock-russia-for-not-attending-talks-on-ukraine/ar-BB1fw1YX|title=Western countries knock Russia for not attending talks on Ukraine|publisher=MSN|accessdate=2021-04-10}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wien-osze.diplo.de/osze-en/aktuelles/german-french-statement-ukraine-russia/2453272|title=Statement by Germany and France on the occasion of a meeting of OSCE participating States on unusual military activities on the Ukrainian-Russian border|last=Amt|first=Auswärtiges|work=wien-osze.diplo.de|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220212123051/https://wien-osze.diplo.de/osze-en/aktuelles/german-french-statement-ukraine-russia/2453272|archive-date=12 February 2022|accessdate=2021-04-11}}</ref> Германската канцеларка [[Ангела Меркел]] му телефонирала на рускиот претседател [[Владимир Путин]] за да побара прекин на натрупувањето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-merkel-putin-idUSKBN2BV1VJ|title=Merkel demanded Putin reduce Russian troops around Ukraine: German statement|date=2021-04-08|work=Reuters|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> Портпаролката на Белата куќа на САД, Џен Псаки, објавила на почетокот на април 2021 година дека натрупувањето руски трупи на украинската граница е најголемо од 2014 година. Во април 2021 година, Украина го извршила првото оперативно распоредување на воени беспилотни летала „[[Бајрактар ТБ2]]“ од [[Турција|турско]] производство во регионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aerotime.aero/27677-ukraine-flies-its-first-turkish-made-armed-drone-over-donbas|title=Ukraine flies its first Turkish-made armed drone over Donbas|last=Charpentreau|first=Clement|date=2021-04-14|work=Aerotime|language=en|accessdate=2021-11-21}}</ref> Во ноември, беспилотно летало „Бајрактар“, контролирано од украинската влада било употребено за уништување на сепаратистичка артилерија од другата страна, која извршувала напад што срамнило со земја куќи и ранило и убило украински војници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalinterest.org/feature/ukraine's-recent-drone-strike-reignites-tensions-donbass-195709|title=Ukraine's Recent Drone Strike Reignites Tensions in Donbass|date=31 October 2021|work=The National Interest|accessdate=2 November 2021}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/01/15/ukraine-russia-drones-turkey/|title=Why Ukraine's Turkish-made drone became a flash point in tensions with Russia|last=Isabelle Khurshudyan and David L. Stern|date=2022-01-15|work=The Washington Post|access-date=2022-01-29|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> Во ноември, лидерот на ДНР, Денис Пушилин, изјавил дека украинските трупи ја вратиле контролата врз селото [[Старомаривка]] во сивата зона. <ref>{{Наведени вести|url=https://tass.com/world/1354741|title=Ukrainian forces seize village of Staromaryevka — Donetsk Republic|date=2021-10-27|work=TASS|access-date=2021-11-01|language=en}}</ref> Употребата на украински и руски беспилотни летала било критикувано од Франција и Германија, додека Соединетите Американски Држави истакнале дека страната предводена од Русија постојано ги крши договорите со употреба на беспилотни летала и хаубици. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-drone-strike-separatists-zelenskiy/31536185.html|title=Ukraine's Zelenskiy Defends Drone Strike On Russia-Backed Separatists|date=29 October 2021|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2 November 2021}}</ref> Руските агенции известиле за загриженост од развојот на настаните, предупредувајќи дека понатамошната употреба на Бајрактар ТБ2 во Донбас би можела да ја „''дестабилизира ситуацијата''“ во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/kremlin-says-turkish-drones-risk-destabilising-situation-east-ukraine-2021-10-27/|title=Kremlin says Turkish drones risk destabilising situation in east Ukraine|date=2021-10-27|work=Reuters|access-date=2021-11-01|language=en}}</ref> Во декември 2021 година, украинските власти соопштиле дека Русија испраќа снајперисти и тенкови во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/russia-sending-snipers-tanks-try-provoke-ukraine-donbass-kyiv-says-2021-12-07/|title=Russia sending snipers and tanks to try to provoke Ukraine in Donbass, Kyiv says|date=2021-12-07|work=Reuters|access-date=2021-12-09|language=en}}</ref> На 21 јануари 2022 година, претседателот на Руската државна дума, [[Вјачеслав Володин]], повикал на разговори во парламентарното тело за признавање на независноста на регионот Донбас и неговото одвојување од Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-694173|title=Russian Duma chair calls to recognize Donbas independence from Ukraine|last=Jerusalem Post|date=2022-01-21|work=Jerusalem Post|language=en}}</ref> До февруари 2022 година, борбите ескалирале. <ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-sirens-wail-in-southeast-ukraine-as-civilians-told-to-evacuate-pro/|title=Biden 'convinced' Putin will invade Ukraine as Donbas region ordered evacuated|last=MacKinnon|first=Mark|date=2022-02-18|work=The Globe and Mail|access-date=2022-09-11|last2=Morrow|first2=Adrian|language=en-CA}}</ref> Имало нагло зголемување на артилериското гранатирање од страна на милитантите предводени од Русија во Донбас, што Украина и нејзините сојузници го сметале за обид да се провоцира украинската армија или да се создаде изговор за инвазија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/19/ukraine-russia-war-donbas/|title=In Ukraine's war-weary east, intensifying shelling and battered homes signal attempts at provocation by Russia|last=Khurshudyan|first=Isabelle|date=19 February 2022|work=[[The Washington Post]]|access-date=11 September 2022|last2=Hendrix|first2=Steve}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/national/over-40-shelling-incidents-leave-5-injured-in-donbas/|title=47 shelling incidents leave 5 injured in Donbas|last=Ponomarenko|first=Illia|date=18 February 2022|work=[[The Kyiv Independent]]|access-date=18 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205001/https://kyivindependent.com/national/over-40-shelling-incidents-leave-5-injured-in-donbas/|archive-date=17 February 2022|author-link=Illia Ponomarenko}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.nv.ua/nation/how-russian-proxies-are-attempting-to-provoke-the-ukrainian-army-lying-about-a-ukrainian-offensive-50218033.html|title=How Russian proxy forces are attempting to provoke the Ukrainian army and are lying about a new Ukrainian offensive|last=Volvach|first=Yaroslava|date=18 February 2022|publisher=NV.UA|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218180147/https://english.nv.ua/nation/how-russian-proxies-are-attempting-to-provoke-the-ukrainian-army-lying-about-a-ukrainian-offensive-50218033.html|archive-date=18 February 2022|accessdate=18 February 2022}}</ref> На пример, украинската војска пријавила дека издржила 60 напади по зоната само на 17 февруари, вклучувајќи „''една граната што погоди градинка во близина на фронтовската линија, при што беа повредени тројца вработени. Имаше од два до пет напади дневно во текот на првите шест недели од оваа година''“. Во услови на [[Руско-украинска криза (2021-2022)|зголемени тензии]] меѓу Русија и Украина во февруари 2022 година, рускиот претседател Владимир Путин на 21 февруари објавил дека Русија ќе ја признае независноста на народните републики Донецк и Луганск. <ref name="sds235s">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60468237|title=Ukraine crisis: Russia orders troops into rebel-held regions|date=2022-02-22|work=BBC News|access-date=2022-02-22|language=en-GB}}</ref> По ова соопштение следело наредба за распоредување руски трупи во Донбас како „миротворци“. Како одговор на тоа, голем број западни земји, вклучувајќи ги САД, Велика Британија и ЕУ, објавиле дека ќе воведат нови санкции врз организациите поврзани со Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-60472639|title=Ukraine crisis: UK to sanction Russia over breakaway regions decision|date=2022-02-22|work=BBC News|access-date=2022-02-22|language=en-GB}}</ref> === Руска инвазија на Украина во 2022 година === На 24 февруари 2022 година, Русија започнала нова, целосна [[Руска инвазија на Украина (2022)|инвазија на Украина]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60454795|title=Ukraine-Russia crisis: Ukraine: Russia has launched 'full-scale invasion'|work=BBC News|access-date=2022-02-24|language=en-gb}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uawarexplained.com/russian-invasion/?version=sixty-minutes|title=Invasion of the Russian army|work=UaWarExplained|language=en|accessdate=2022-03-29}}</ref> ДНР и ЛНР се придружиле на офанзивата; сепаратистите изјавиле дека започнала [[Источно боиште (Руска инвазија на Украина)|операција]] за заземање на целата Донечка Област и Луганска Област. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/24/world/russia-ukraine-putin|title=Ukraine Live Updates: Russia Begins Invasion From Land and Sea|last=Troianovski|first=Anton|date=2022-02-23|work=The New York Times|access-date=2022-02-24|last2=MacFarquhar|first2=Neil|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> До 25 март 2022 година, руските сили ја презеле контролата над 93 проценти од Луганската Област и 54 проценти од Донецката Област. <ref name="mfy579">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/25/russian-army-says-will-focus-on-liberation-of-donbas-region|title=Russian focus on 'liberating' Donbas hints at shift in strategy|date=25 March 2022|work=Al Jazeera|access-date=2022-03-25|language=en}}</ref> Откако наишла на силен отпор на своите операции во другите делови на Украина, Русија истиот ден објавила дека ќе го префрли својот фокус на целосно „ослободување“ на Донбас и започнала [[Битка за Донбас (2022)|кампања]] што ќе трае до поголемиот дел од средината на 2022 година. <ref name="mfy579" /> == Борци == === Список на борци === Во војната во Донбас учествувале разновидни сили, како од странско, така и од домашно потекло. === Руска вмешаност === [[Податотека:2015-05-05._Репетиция_парада_Победы_180.jpg|мини|Неколку тенкови [[Т-72]] Б од руско производство на Донечката Народна Република, за време на воена парада во 2015 година]] Руското вклучување во војната во Донбас се манифестирало во различни форми. Меѓународниот кривичен суд пресудил дека војната претставува и национален и меѓународен вооружен судир во кој се вклучени Украина и Русија, <ref name="icc-prelim-2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016)|date=14 November 2016|publisher=[[International Criminal Court]]|language=en|accessdate=2 February 2023}}</ref>  и [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] пресудил дека Русија ги контролирала бунтовниците од 2014 година па наваму. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782&filename=Grand%20Chamber%20decision%20Ukraine%20and%20the%20Netherlands%20v.%20Russia%20-%20Flight%20MH17%20and%20eastern-Ukraine-conflict%20case%20partially%20admissible,%20will%20proceed%20to%20judgment.pdf|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible|date=25 January 2023|publisher=[[European Court of Human Rights]]}}</ref> [[Податотека:2015-05-05._Репетиция_парада_Победы_099.jpg|мини|Ракетни возила земја-воздух „[[Стрела-10]]“ на Донецката Народна Република, 2015 година]] Првичните протести низ јужна и источна Украина биле во голема мера домашни изрази на незадоволство од новата украинска влада.  Руското вклучување во оваа фаза било ограничено на изразување поддршка за демонстрациите, а појавата на сепаратистите во Донецк и Луганск започнало како мала маргинална група на демонстрантите, независна од руската контрола. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=631–652|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Сепак, Русија продолжила да го искористи ова за да започне координирана политичка и воена кампања против Украина, како дел од пошироката [[Руско-украинска војна]],   вклучувајќи неколку информативни кампањи и споредни сајбер напади што започнале пред соборувањето на Јанукович во февруари. Рускиот претседател [[Владимир Путин]] му дал легитимитет на новороденото сепаратистичко движење кога го опишал Донбас како дел од историскиот регион „ Нова Русија “ (''Новоросија'') и изјавил дека не разбира како регионот воопшто станал дел од Украина во 1922 година, кога била основана [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинската Советска Социјалистичка Република]]. <ref name="Freedman">{{Наведено списание|last=Freedman|first=Lawrence|date=2 November 2014|title=Ukraine and the Art of Limited War|journal=Survival|language=en|volume=56|issue=6|page=13|doi=10.1080/00396338.2014.985432|issn=0039-6338|doi-access=free}}</ref> Кога украинските власти ги потиснале проруските протести и ги уапсиле локалните сепаратистички лидери на почетокот на март, тие биле заменети со луѓе поврзани со руските безбедносни служби и интереси во руските бизниси, веројатно по наредба на руското разузнавање.  До април 2014 година, руските граѓани ја презеле контролата врз сепаратистичкото движење и биле поддржани од волонтери и материјална опрема од Русија, вклучувајќи чеченски и козачки милитанти. <ref name="REUeuada">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|title=Pushing locals aside, Russians take top rebel posts in east Ukraine|date=27 July 2014|work=Reuters|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728013327/https://www.reuters.com/article/2014/07/27/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|archive-date=28 July 2014}}</ref> <ref name="Matsuzato">{{Наведено списание|last=Matsuzato|first=Kimitaka|date=22 March 2017|title=The Donbass War: Outbreak and Deadlock|url=https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=10746846&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA492538899&sid=googleScholar&linkaccess=abs|journal=Demokratizatsiya|language=en|location=Princeton|publisher=Princeton University Press|volume=25|issue=2|page=176|isbn=978-1-4008-8731-6}}</ref> Според бунтовничкиот командант на ДНР, [[Игор Гиркин]]: „''без оваа поддршка во април, движењето ќе згаснеше, како што се случи во [[Харков]] и [[Одеса]]''“. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=647–648|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Како што ескалирал судирот меѓу сепаратистите и украинската влада во мај 2014 година, Русија почнала да користи „ хибриден пристап“, применувајќи комбинација од тактики на дезинформација, нерегуларни борци, редовни руски трупи и конвенционална воена поддршка за поддршка на сепаратистите и дестабилизација на регионот Донбас.  <ref name="Fedorov">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7vODDwAAQBAJ|title=Routledge Handbook of Russian Security|last=Fedorov|first=Yury E.|date=15 January 2019|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-18122-8|language=en|chapter=Russia's 'Hybrid' Aggression Against Ukraine}}</ref> [[Прва битка на Донечкиот аеродром|Првата битка за Донечкиот аеродром]] кон крајот на мај 2014 година означил пресвртница во судирот; тоа била првата битка меѓу сепаратистите и украинската влада во која учествувале голем број руски волонтери. <ref>{{Наведено списание|last=Loshkariov|first=Ivan D.|last2=Sushentsov|first2=Andrey A.|date=2 January 2016|title=Radicalization of Russians in Ukraine: from 'accidental' diaspora to rebel movement|journal=Southeast European and Black Sea Studies|publisher=Informa UK Limited|volume=16|issue=1|pages=71–90|doi=10.1080/14683857.2016.1149349|issn=1468-3857}}</ref> Според украинската влада, на врвот на судирот во летото 2014 година, се наведува дека руските паравоени сили сочинувале помеѓу 15% и 80% од борците. Според корпорацијата RAND, „Русија ги вооружувала, обучувала и водела сепаратистичките сили. Но, дури и според сопствените проценки на Киев, огромното мнозинство од бунтовничките сили се состојат од локално население - а не од војници на редовната руска војска“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rand.org/blog/2022/01/us-military-aid-to-ukraine-a-silver-bullet.html|title=U.S. Military Aid to Ukraine: A Silver Bullet?|date=21 January 2022|work=[[RAND Corporation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122105440/https://www.rand.org/blog/2022/01/us-military-aid-to-ukraine-a-silver-bullet.html|archive-date=22 January 2022}}</ref> [[Податотека:Destroyed_building_in_Debaltseve,_July_25,_2014.jpg|мини|Оштетена зграда на 25 јули 2014 година]] До август 2014 година, украинската „Антитерористичка операција“ успеала значително да ја намали територијата под контрола на проруските сили и се приближила до враќање на контролата врз руско-украинската граница.  Игор Гиркин повикал на руска воена интервенција и изјавил дека борбеното неискуство на неговите нерегуларни сили, заедно со тешкотиите со регрутирањето меѓу локалното население во Донечката Област, ги предизвикало неуспесите. Тој му се обратил на рускиот претседател [[Владимир Путин]], велејќи дека: „''Губењето на оваа војна на територијата што претседателот Владимир Путин лично ја нарече Нова Русија би ја загрозило моќта на Кремљ и, лично, моќта на претседателот''“. Како одговор на влошената ситуација во Донбас, Русија го напуштила својот хибриден пристап и започнала конвенционална инвазија на регионот.  <ref>{{Наведена книга|title=The road to unfreedom: Russia, Europe, America|last=Snyder|first=Timothy|date=3 April 2018|publisher=Crown|isbn=978-0-525-57446-0|edition=First|location=New York, NY|page=191|oclc=1029484935}}</ref> Првиот знак на оваа инвазија било заробувањето на група руски падобранци во активна служба на украинска територија од страна на [[Безбедносна служба на Украина|украинската безбедносна служба]] (БСУ) на 25 август 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=130629&cat_id=39574|title=На Донеччині затримано десять громадян Росії, які незаконно перетнули кордон України зі зброєю у складі диверсійної групи|date=25 August 2014|publisher=Security Service of Ukraine|trans-title=Group of Russian citizens held in Donetsk region crossed the border with weapons as part of sabotage group|archive-url=https://web.archive.org/web/20140828070826/http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=130629&cat_id=39574|archive-date=28 August 2014|accessdate=25 August 2014}}</ref> БСУ објавила фотографии од нив и нивните имиња. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.ua/politics/955169-oprilyudneno-foto-zatrimanih-rosiyskih-viyskovih.html#ad-image-1|title=Оприлюднено фото затриманих російських військових|date=25 August 2014|publisher=Unian.ua|trans-title=Released photos of Russian soldiers|accessdate=25 August 2014}}</ref> Следниот ден, руското Министерство за одбрана соопштило дека овие војници ја преминале границата „случајно“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazeta.ru/social/news/2014/08/26/n_6425813.shtml|title=Москва: задержанные на Украине военные пересекли границу случайно|date=26 August 2014|publisher=Gazeta.ru|trans-title=Moscow: soldiers arrested in Ukraine crossed the border by accident|accessdate=26 August 2014}}</ref> Според проценките на Николај Митрокин, до средината на август 2014 година, за време на [[Битка за Иловајск|битката кај Иловајск]], имало помеѓу 20.000 и 25.000 војници кои се бореле во Донбас на страната на сепаратистите, а само помеѓу 40% и 45% биле „''локални жители''“. <ref name="wil2">{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|page=649|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> [[Податотека:Vladimir_Putin_and_Sergey_Shoigu_-_Saint-Petersburg_2017-07-30_(1).jpg|мини|[[Владимир Путин]] (десно) и неговиот долгогодишен доверлив министер за одбрана [[Сергеј Шојгу]].]] Почнувајќи од 27 август 2014 година, огромни количини воена опрема и војници ја преминале границата од Русија во јужниот дел на Донечката Област, претходно држен од Украина. Западните претставници ја опишале новата офанзива како „скриена инвазија“. Портпаролката [[Стејт департмент|на американскиот Стејт департмент,]] Џен Псаки, изјавила дека упадите укажуваат на контраофанзива насочена од Русија, додека украинскиот претседател Порошенко изјавил дека руските сили извршиле инвазија. <ref name="REUuars">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|title=Ukraine accuses Russia of launching invasion|date=28 August 2014|work=Reuters|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306155640/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|archive-date=6 March 2016|location=Kyiv}}</ref>Командантот на [[НАТО]], бригаден генерал Нико Так, на 28 август проценил дека „многу повеќе“ од 1.000 руски војници дејствувале во Донбас. <ref name="NY28Aug2014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/29/world/europe/ukraine-russia-nato-photos.html|title=Over 1,000 Russian Soldiers Join Fight, NATO Says|last=MacFarquhar|first=Neil|date=28 August 2014|work=The New York Times|access-date=28 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Во текот на претходната недела Русија ги гранатирала украинските позиции од сопствена територија; прекуграничното гранатирање започнало кон средината на јули, достигнувајќи 53 напади на 40 локации, сериозно влијаејќи на воената операција на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/russian-humanitarian-convoy-enters-ukraine-despite-warnings/2014/08/22/7b14fa8e-29e1-11e4-8593-da634b334390_story.html|title=Russia escalates tensions with aid convoy, reported firing of artillery inside Ukraine|work=The Washington Post|access-date=25 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/provallia-in-flames-details-on-russian-rocket-strike/|title=Provallia in flames, details on Russian rocket strike|last=Babiak|first=Mat|date=17 July 2014|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402182336/http://ukrainianpolicy.com/provallia-in-flames-details-on-russian-rocket-strike/|archive-date=2 April 2015|publisher=Ukrainian Policy}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pressimus.com/Interpreter_Mag/press/3365|title=Pressimus – Press – Published by Interpreter_Mag|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225050155/https://pressimus.com/Interpreter_Mag/press/3365|archive-date=25 February 2022|accessdate=25 September 2014}}</ref> Руските претставници негирале каква било улога, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/u-s-says-russia-firing-across-border-into-ukraine-1406231618|title=U.S. Says Russian Artillery Firing Across Border into Ukraine|last=Barnes|first=Julian E.|date=24 July 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=30 August 2014|last2=Mauldin|first2=William}}</ref> негирања кои се сметаат за неверојатни. Пред непријателствата, сепаратизмот во Донбас уживал ограничена поддршка и имал малку докази за поддршка за вооруженото востание. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|page=641|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Само руската интервенција спречила непосредно украинско решавање на судирот. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=634, 649|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> <ref name="myk22">{{Наведено списание|last=Mykhnenko|first=Vlad|date=15 March 2020|title=Causes and Consequences of the War in Eastern Ukraine: An Economic Geography Perspective|journal=Europe-Asia Studies|volume=72|issue=3|pages=528–560|doi=10.1080/09668136.2019.1684447|issn=0966-8136|doi-access=free}}</ref> Како резултат на тоа, во периодот пред инвазијата во август 2014 година, Русија, исто така, одлучила да ги замени многу од тврдокорните лидери на сепаратистичкото движење, вклучувајќи ги Игор Гиркин и премиерот на ДНР Александар Бородај. Овие замени, земени заедно со последователната инвазија, претставувале уште една пресвртница во природата на судирот. Со оглед на неодамнешните воени неуспеси на ДНР и ЛНР, Русија одлучила дека повеќе не може да се потпира на мешавина од нерегуларни борци во Донбас и наредила промена на раководството.  Таа го напуштила тврдокорниот сепаратистички проект предводен од руски граѓани, кој не можел целосно да го контролира, и го заменила со идејата за посебен статус за Донбас во рамките на Украина и попослушна локална команда на ДНР/ЛНР. <ref>{{Наведување|last=Moniz Bandeira|first=Luiz Alberto|title=Ukrainian Separatists and the war in Donbass|year=2019|journal=The World Disorder: US Hegemony, Proxy Wars, Terrorism and Humanitarian Catastrophes|pages=235–247|editor-last=Moniz Bandeira|editor-first=Luiz Alberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-03204-3_20|isbn=978-3-030-03204-3}}</ref> Ова претставувало руски обид да го „домородизира“ судирот, користејќи ги воено незначајните локални проруски политички активисти како политичка покривка за унапредување на руските интереси во Украина. Поранешниот премиер на ДНР Бородај подоцна изјавил дека околу 50.000 руски граѓани се бореле за сепаратистите до средината на 2015 година, не сметајќи ги редовните руски трупи кои интервенирале од август 2014 година. <ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|title=50,000 Russian citizens fought in Donbas war: separatist ex-leader|last=Slv|first=Igor|date=30 July 2016|publisher=[[Euromaidan Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009154448/http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|archive-date=9 October 2016|accessdate=16 October 2016}}</ref> <ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417220927/https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|archive-date=17 April 2021|accessdate=16 April 2021}}</ref> Руските сили и опрема учествувале во [[Втора битка на Донечкиот аеродром|Втората битка на Донечкиот аеродром]] и [[Битка за Дебалцево|битката кај Дебалцево]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30275259|title=New battle rages at Donetsk airport|date=1 December 2014|work=BBC News|access-date=9 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/02/14/world/europe/ukraine-fighting-escalates-ahead-of-truce.html|title=U.S. Faults Russia as Combat Spikes in East Ukraine|last=Kramer|first=Andrew E.|date=13 February 2015|work=The New York Times|access-date=14 February 2015|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Во извештај објавен од Кралскиот институт за обединети служби во март 2015 година се вели дека „присуството на голем број руски војници на украинска суверена територија“ станало „трајна карактеристика“ на војната во Донбас од инвазијата во август 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/11/russia-struggling-ukraine-military-operations-report|title=Russian military shelled Ukraine from mid-July, report says|date=11 March 2015|work=The Guardian|access-date=11 March 2015}}</ref> <ref name="RUSIma2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|title=Briefing Paper: Russian Forces in Ukraine|last=Igor Sutyagin|date=March 2015|publisher=Royal United Services Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508220714/https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|archive-date=8 May 2015|accessdate=11 March 2015}}</ref> По украинскиот пораз кај [[Битка за Дебалцево|Дебалцево]], страните во судирот го потпишале договорот [[Мински договори|Минск II]] за прекин на борбите на 15 февруари 2015 година.  Овие услови биле многу поволни за Русија, бидејќи барале од Украина да им додели „специјален статус“ на областите под контрола на сепаратистите и да ги реинтегрира во Украина, слично на федерализацијата што ја заговарале проруските демонстранти на почетокот на 2014 година. Ова би воспоставило руска „''стратешка линија''“ во Украина што би можела да се искористи за да се спречи идната интеграција на таа земја во [[Европска Унија|Европската Унија]] или [[НАТО]].  На прес-конференција на 17 декември 2015 година, рускиот претседател Владимир Путин за прв пат признал дека имало руско воено присуство во регионот Донбас, иако изјавил дека тоа не значи дека таму има „руски трупи“. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-russia-putin-idUKKBN0U01KP20151217|title=Russia's Putin lashes Turkey, says Russian forces were in Ukraine|date=17 December 2015|work=Reuters|access-date=18 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151218010049/http://uk.reuters.com/article/uk-russia-putin-idUKKBN0U01KP20151217|archive-date=18 December 2015}}</ref> До септември 2015 година, сепаратистичките единици, на ниво на баталјон и повисоко, дејствувале под директна команда на офицери на руските вооружени сили. <ref>{{Наведено списание|date=2016-02-05|title=Russia and the Separatists in Eastern Ukraine|url=https://www.refworld.org/pdfid/56b843194.pdf|journal=Crisis Group Europe and Central Asia Briefing|location=Kyiv/Brussels|publisher=[[International Crisis Group]]|issue=79|pages=8}}</ref> Украина, САД и некои аналитичари сметаат дека биле под команда на 8-та комбинирана вооружена армија на Русија, која била реформирана во рамките на Рускиот јужен воен округ за оваа специфична задача во 2017 година. <ref>{{Наведено списание|last=Bowen|first=Andrew S.|date=2021-11-19|title=Russian Troop Movements and Tensions along the Ukrainian Border|url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IN/IN11806|journal=Insight|publisher=[[Congressional Research Service]]|quote=Since 2014, Russia has created two new Combined Arms Armies (CAAs) in the Western Military District (20th CAA, headquartered in Voronezh) and the Southern Military District (8th CAA, headquartered in Rostov-on-Don and Novocherkassk) bordering Ukraine to oversee, coordinate, and manage command and control of units transported to the border. The 8th CAA also reportedly commands the separatist units in the Russia-controlled regions of eastern Ukraine (Donetsk and Luhansk).}}</ref> <ref>{{Наведено списание|last=Bielieskov|first=Mykola|date=2021-09-21|title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare|url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923051224/https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare|archive-date=2021-09-23|access-date=2021-11-25}}</ref> Од февруари 2018 година, бројот на сепаратистички сили се проценува на 31.000, од кои 80% (25.000) биле жители на Донбас, 15% (≈5.000) биле воени изведувачи од Русија и други земји и 3% (900–1.000) биле редовен персонал на руските вооружени сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ukrainianweek.com/Politics/209802|title=The Ukrainian Week|date=21 February 2018|work=ukrainianweek.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324185008/http://ukrainianweek.com/Politics/209802|archive-date=24 March 2022}}</ref> На 24 април 2019 година, претседателот Путин издал извршна наредба со која се забрзал процесот за добивање руско државјанство за жителите на териториите што ги држат ДНР и ЛНР. Оваа „[[пасошизација]]“ е слична на она што Русија го направила во другите проруски протекторати воспоставени по постсоветските судири, вклучително и во [[Приднестровие]], [[Абхазија]] и [[Јужна Осетија]]. Русија ги признала ДНР и ЛНР како независни држави на 21 февруари 2022 година, а потоа им наредила на руските трупи да влезат во Донбас како „миротворци“. Потоа следело започнување на целосна инвазија на Украина. Во април 2023 година, Русија им доделила статус на борбен ветеран на сепаратистичките милитанти кои се бореле во војната во Донбас од 2014 година. <ref name="veterans">{{Наведени вести|url=https://meduza.io/en/news/2023/04/20/state-duma-passes-law-giving-wagner-mercenaries-combat-veteran-status|title=State Duma passes law giving Wagner mercenaries 'combat veteran' status|date=20 April 2023|work=[[Meduza]]}}</ref> === Воена помош за Украина === Во декември 2017 година, Соединетите Американски Држави за прв пат ѝ обезбедиле на Украина помош, во форма на [[ФГМ-148 Џавелин|противтенковски ракети „Џавелин“]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cfr.org/timeline/ukraines-post-independence-struggles|title=Ukraine's Post-Independence Struggles|work=Council on Foreign Relations|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> Првично, тие требало да се држат подалеку од фронтот, но по втората испорака на слични системи на оружје, тие биле одобрени за употреба насекаде. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-us-javelin-idUSKBN1YU10O|title=Ukraine to buy more U.S. Javelin anti-tank missile systems|date=2019-12-26|work=Reuters|access-date=2021-12-13|language=en}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/34638/ukraine-cleared-to-move-javelin-missiles-to-front-lines-to-blow-up-russian-tanks-defensively|title=Ukraine Cleared To Move Javelin Missiles To Front Lines To Blow Up Russian Tanks "Defensively"|last=Trevithick|first=Joseph|date=7 July 2020|work=The Drive|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> Во септември 2021 година, Киев командувал со воените сили на заедничка вежба со партнерите од САД и НАТО. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-holds-military-drills-with-us-forces-nato-allies-2021-09-20/|title=Ukraine holds military drills with U.S. forces, NATO allies|date=2021-09-20|work=Reuters|access-date=2021-12-13|language=en}}</ref> Употребата на „Џавелин“ на фронтовската линија била пријавена во ноември 2021 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/43239/ukrainian-troops-have-been-firing-american-made-javelins-at-russian-backed-forces|title=Ukrainian Troops Have Been Firing American-Made Javelin Missiles At Russian-Backed Forces|last=Trevithick|first=Joseph|date=22 November 2021|work=The Drive|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> == Жртви == Првата жртва поврзана со битката за време на војната се случила на 13 април кога вооружени лица под команда на Игор Гиркин нападнале заседа на украинските специјални сили и убиле еден офицер на СБУ. Според Програмата за податоци за конфликти во Упсала, оваа жртва ја означило линијата на поделба помеѓу мирот и вооружениот судир. {{Sfn|Hauter|2023}} Прагот на вооружен судир бил преминат на почетокот на мај кога повеќе од 25 лица биле убиени од почетокот на судирот. {{Sfn|Kudelia|2025}} До средината на јули до почетокот на август загинале повеќе од илјада луѓе, што е минималниот праг за класифицирање како војна. {{Sfn|Kudelia|2025}} {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Проценетиот број на жртви во војната во Донбас бил 14.200–14.400 до крајот на декември 2021 година, вклучувајќи ги и смртните случаи во неборбени војни. Според [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]], 6.500 биле проруски сепаратистички сили, 4.400 биле украински сили и 3.404 биле цивили. Огромното мнозинство од смртните случаи биле во првите две години од војната (2014 и 2015 година). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crisisgroup.org/content/conflict-ukraines-donbas-visual-explainer|title=Conflict in Ukraine's Donbas: A Visual Explainer|date=29 June 2021|work=Crisis Group|accessdate=25 August 2023}}</ref> === Цивили === Според Обединетите нации, во војната загинале 3.404 цивили, а повеќе од 7.000 биле повредени. Голем број од смртните случаи меѓу цивилите се случиле во првите две години од војната, додека 365 цивили биле убиени во шесте години од 2016 до 2021 година. Во годината пред целосната инвазија на Русија, загинале вкупно 25 цивили, од кои над половина од мини и неексплодирани убојни средства. Од цивилните жртви, најмалку 312 биле странци: 298 патници и членови на екипажот на летот 17 на „Малезија ерлајнс“, 11 руски новинари, <ref>{{Наведени вести|url=http://gruz200.zzz.com.ua/|title=Проект "Груз-200 из Украины в Россию".|access-date=1 August 2018}}</ref> еден италијански новинар, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.scmp.com/news/world/article/1519455/italian-journalist-and-russian-colleague-reported-killed-ukraine|title=Italian becomes first journalist killed in east Ukraine|work=South China Morning Post|access-date=4 February 2017|language=en}}</ref> еден литвански дипломат, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28901386|title=Ukraine crisis: Lithuania envoy killed in Luhansk|work=BBC News|access-date=14 October 2014}}</ref> и еден руски цивил убиен во прекугранично гранатирање. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/russia-warns-ukraine-of-irreversible-consequences-after-cross-border-shelling/2014/07/13/d2be1bb0-0a85-11e4-8341-b8072b1e7348_story.html|title=Russia warns Ukraine of 'irreversible consequences' after cross-border shelling|date=13 July 2014|work=[[The Washington Post]]|access-date=14 July 2014}}</ref> Од 3.106 цивилни жртви поврзани со воениот судир, без да се сметаат жртвите од соборувањето на летот 17 на „Малезија ерлајнс“: 1.852 биле мажи, 1.072 жени, 102 момчиња, 50 девојчиња и 30 возрасни лица чиј пол е непознат. === Украински сили === [[Податотека:On_the_Day_of_Defenders_of_Ukraine,_the_President_honored_the_memory_of_the_fallen_warriors._(52437349696).jpg|мини|Мурал на украински војници кои загинале за време на војната во Донбас во 2014 година]] Украина објавила дека 4.535 нејзини војници биле убиени до крајот на февруари 2022 година, вклучувајќи 253 украински државјани или странци родени во странство. <ref name="memory">{{Наведена мрежна страница|url=https://memorybook.org.ua/en|work=memorybook.org.ua|language=uk|script-title=uk:Книга пам'яті загиблих|trans-title=Memorial Book to the Fallen|accessdate=11 November 2025|quote=Herman Shapovalenko, Yevhen Vorokh, Yuriy Hirchenko}}</ref> {{Efn|Бројот на убиени украински војници ја вклучува и смртта на двајца војници за време на [[Руска анексија на Крим|Руската анексија на Крим]].}} Уште 70 украински војници се водат како исчезнати. До 16 април 2026 година, ''UALosses'' ги потврдил имињата на 6.310 украински војници убиени помеѓу 2014 и 2021 година за време на војната во Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=UA Losses|date=16 April 2026|accessdate=18 April 2026}}</ref> Проруски извори тврделе дека украинските сили имале 10.000 убиени, 20.000 ранети и 13.500 дезертери или исчезнати, до крајот на јуни 2015 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda-tv.ru/2014/09/02/82429|title=Roundup Novorossia September 1, 2014 (video)|date=2 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909232947/http://www.pravda-tv.ru/2014/09/02/82429|archive-date=9 September 2015|accessdate=14 October 2014}}</ref> === Сепаратистички сили === Сепаратистите објавиле дека до февруари 2015 година изгубиле најмногу 1.400 луѓе. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tass.ru/en/world/774959|title=7,000 people killed during Donbas conflict – DPR representative|date=2 February 2015|accessdate=6 March 2015}}</ref> ОН проценила дека до крајот на декември 2021 година биле убиени околу 6.500 сепаратисти. Украина тврдела дека до почетокот на 2015 година биле убиени 7.577 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/at-least-1638-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-382732.html|title=At least 1,638 soldiers killed in Russia's war against Ukraine|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112115/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/at-least-1638-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-382732.html|archive-date=2 April 2015|accessdate=5 March 2015}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://donoda.gov.ua/?lang=ua&sec=02.03.09&iface=Public&cmd=view&args=id:25100;tags%24_exclude:46|title=From the beginning of ATO in Donbas more than 14,6 thousands of fighters were killed|date=16 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012043835/http://donoda.gov.ua/?lang=ua&sec=02.03.09&iface=Public&cmd=view&args=id:25100;tags%24_exclude:46|archive-date=12 October 2017|accessdate=16 March 2015}}</ref> сепаратисти, а 12.000 се воделе како исчезнати <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/ua/articles/politics/4860533-sk_lki_boyovik_v_v_yskovikh_rf_zaginuli_v_donbas_za_chas_ato.htm|date=23 January 2015|work=LIGA news|language=uk|script-title=uk:Скільки бойовиків і військових РФ загинули в Донбасі за час АТО|trans-title=How many fighters and RF military have been killed during the Donbas ATO}}</ref> Тие тврделе дека дополнителни 103 руски војници биле убиени помеѓу јануари и април 2016 година. <ref>{{Наведени вести|url=http://uatoday.tv/politics/over-100-russian-servicemen-killed-in-donbas-warzone-since-start-of-2016-627063.html|title=Over 100 Russian servicemen killed in Donbas warzone since start of 2016|date=8 April 2016|access-date=16 October 2016|publisher=uatoday.tv}}</ref> Слика од наводно сепаратистички гробишта во Донецк кон крајот на февруари 2015 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.censor.net.ua/photo_news/325478/giant_cemetery_of_unidentified_russian_mercenaries_found_by_russian_blogger_in_donetsk_photo|title=Giant cemetery of unidentified Russian mercenaries found by Russian blogger in Donetsk|date=20 February 2015|work=Censor.net}}</ref> покажала бројки кои достигнуваат до најмалку 2.213 мртви. <ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/russian-activists-fresh-graves-soldiers-killed-ukraine-114424034.html|title=Russian activists say find fresh graves of soldiers killed in Ukraine|last=Maria Antonova|date=20 May 2015|access-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150521024231/http://news.yahoo.com/russian-activists-fresh-graves-soldiers-killed-ukraine-114424034.html|archive-date=21 May 2015|publisher=Yahoo News|agency=Agence France-Presse}}</ref> Кон крајот на август 2015 година, според објавеното ''протекување на'' информации од рускиот новински сајт, ''Деловаја Жизн'', 2.000 руски војници биле убиени во Украина до февруари 2015 година. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/over-2000-russian-troops-killed-during-ukraine-invasion/|title=Over 2,000 Russian troops killed during Ukraine invasion|last=Goble|first=Paul A.|access-date=25 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826002407/http://ukrainianpolicy.com/over-2000-russian-troops-killed-during-ukraine-invasion/|archive-date=26 August 2015|agency=Ukrainian Policy|quote="As of February 1, 2015, Moscow had already paid monetary compensation "for more than 2,000 families of soldiers who had been killed and for 3,200 soldiers who were seriously wounded and recognized as invalids.""}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-number-of-russian-troops-killed-or-injured-fighting-in-ukraine-seems-to-have-been-accidentally-10472603.html|title=The number of Russian troops killed or injured fighting in Ukraine seems to have been accidentally published|last=Segalov|first=Michael|date=26 August 2015|work=The Independent|access-date=26 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923170558/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-number-of-russian-troops-killed-or-injured-fighting-in-ukraine-seems-to-have-been-accidentally-10472603.html|archive-date=23 September 2015|location=London}}</ref> Американскиот државен департмент објавил дека 400-500 руски војници биле убиени до март 2015 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.info/world/1053938-nuland-at-least-400-500-russian-soldiers-killed-in-ukraine.html|title=Nuland: At least 400–500 Russian soldiers killed in Ukraine|date=10 March 2015|accessdate=10 March 2015}}</ref> Помеѓу јануари 2017 и крајот на февруари 2022 година, сепаратистичките власти на ДНР објавиле дека вкупно 677 сепаратистички борци биле убиени на територијата контролирана од ДНР. Медиумскиот центар на Луганск објавил уште четири смртни случаи на војници од ЛНР и уште четири смртни случаи на цивили во периодот јануари-февруари 2022 година. ДНР објавила 13 смртни случаи на војници и 8 цивили во овој период, што довело до вкупно 5.059 од 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eng.ombudsman-dnr.ru/the-overview-of-the-current-social-and-humanitarian-situation-in-the-territory-of-the-donetsk-peoples-republic-as-a-result-of-hostilities-in-the-period-from-19-and-25-february-2022/|title=The overview of the current social and humanitarian situation in the territory of the Donetsk People's Republic as a result of hostilities in the period from 19 and 25 February 2022 – Human rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic|work=eng.ombudsman-dnr.ru}}</ref> == Последици и хуманитарни проблеми == [[Податотека:Lysychansk_16.jpg|мини|Оштетена зграда во Лисичанск, 4 август 2014 година]] [[Обединети нации|Обединетите нации]] во мај 2014 година забележале „''алармантно влошување''“ на човековите права на територијата кои ја држат бунтовниците поврзани со [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] и [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27438422|title=Ukraine crisis: UN sounds alarm on human rights in east|date=16 May 2014|work=BBC News|access-date=17 May 2014}}</ref> ОН известиле за растечко беззаконие во регионот, документирајќи случаи на целни убиства, мачење и киднапирања, првенствено извршени од силите на Донечката Народна Република. <ref name="un" /> ОН, исто така, известиле за закани, напади и киднапирања на новинари и меѓународни набљудувачи, како и за тепања и напади врз поддржувачи на украинското единство. <ref name="un">{{Наведена книга|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15May2014.pdf|title=Report on the human rights situation in Ukraine|date=15 May 2014|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> Русија ги критикувала овие извештаи и изјавила дека се „политички мотивирани“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-un-idUSBREA4F05Y20140516|title=Russia lambasts U.N. report on rights in Ukraine|date=16 May 2014|work=Reuters|access-date=13 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518010929/https://www.reuters.com/article/2014/05/16/us-ukraine-crisis-un-idUSBREA4F05Y20140516|archive-date=18 May 2014}}</ref> Во извештајот на „[[Хјуман рајтс воч]]“ од 2014 година се вели дека „''антикиевските сили во источна Украина киднапираат, напаѓаат и малтретираат луѓе за кои се сомневаат дека ја поддржуваат украинската влада или ги сметаат за непожелни... антикиевските бунтовници користат тепања и киднапирања за да испратат порака дека секој што не ги поддржува подобро да замолчи или да си замине''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2014/05/23/ukraine-anti-kiev-forces-running-amok|title=Ukraine: Anti-Kiev Forces Running Amok|date=23 May 2014|publisher=Human Rights Watch|accessdate=24 July 2014}}</ref> Исто така, постоело повеќе случаи на тепања, киднапирања и можни погубувања на локални жители од страна на украинските трупи, <ref>{{Наведени вести|url=http://www.newsweek.com/evidence-war-crimes-committed-ukrainian-nationalist-volunteers-grows-269604|title=Ukrainian Nationalist Volunteers Committing 'ISIS-Style' War Crimes|date=10 September 2014|work=[[Newsweek]]}}</ref> како што се милицијата на [[Олег Љашко]] и баталјонот за територијална одбрана Ајдар. .<ref>{{Cite press release |title=Impunity reigns for abductions and ill-treatment by pro-Kyiv vigilantes in eastern Ukraine |date=6 August 2014 |publisher=Amnesty International |url=http://www.amnestyusa.org/news/news-item/impunity-reigns-for-abductions-and-ill-treatment-by-pro-kyiv-vigilantes-in-eastern-ukraine |access-date=9 August 2014}}</ref> Во август, Игор Друз, висок советник на прорускиот бунтовнички командант Игор Гиркин, изјавил дека „''Во неколку наврати, во вонредна состојба, извршивме погубувања со пукање за да спречиме хаос. Како резултат на тоа, нашите трупи, оние што се повлекоа од Славјанск, се високо дисциплинирани''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28619599|title=Rebel adviser 'admits executions'|date=2 August 2014|work=BBC News|access-date=2 August 2014}}</ref> До крајот на 2015 година, на заедничката територија на Донбас имало 79 места каде што биле држени киднапирани цивили и воени затвореници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://interfax.com.ua/news/general/307388.html|title=На неконтролируемой Украиной территории Донбасса есть 79 неофициальных мест незаконного содержания людей|publisher=Interfax Ukraine|accessdate=29 November 2015}}</ref> По првото примирје од Минскиот протокол, воените водачи ја презеле контролата врз областите на сепаратистичката страна. <ref>{{Наведени вести|url=https://apnews.com/article/e2dcda041fa84a7192093bfe98dea55a|title=Ukraine rebels: a disunited front run by warlords|last=Vasilyeva|first=Nataliya|date=11 November 2014|work=Associated Press|access-date=15 November 2020}}</ref> Во извештајот на [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар за човекови права]] на Обединетите нации (ОХЦХР) објавен на 28 јули 2014 година, се вели дека била нанесена штета во вредност од најмалку 750 милиони американски долари на имотот и инфраструктурата во областите Донецк и Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215684.html|title=1,129 civilians killed, 3,442 injured in Ukraine during anti-terrorist operation – UN report|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> <ref>{{Cite press release |title=Intense fighting in eastern Ukraine 'extremely alarming', says Pillay, as UN releases new report |date=28 July 2014 |publisher=Office of the High Commissioner for Human Rights |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2014/07/intense-fighting-eastern-ukraine-extremely-alarming-says-pillay-un-releases |access-date=28 July 2014}}</ref> Хјуман рајтс воч соопштил дека украинските владини сили, провладините паравоени сили и бунтовниците користеле ненаведувани ракети „Град“ во нападите врз цивилни области, наведувајќи дека „''Употребата на неселективни ракети во населени области го крши меѓународното хуманитарно право или законите на војување и може да претставува воени злосторства''“. <ref>{{Cite press release |title=Ukraine: Unguided Rockets Killing Civilians |date=24 July 2014 |publisher=Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2014/07/24/ukraine-unguided-rockets-killing-civilians |access-date=27 July 2014}}</ref><ref>"[https://www.washingtonpost.com/news/checkpoint/wp/2014/07/25/human-rights-watch-ukrainian-forces-are-rocketing-civilians/ Human Rights Watch: Ukrainian forces are rocketing civilians]". ''[[The Washington Post]]''. 25 July 2014.</ref> ''„Њујорк тајмс“'' објавил дека високата стапка на цивилни жртви „''го оставила населението во источна Украина огорчено кон прозападната влада на Украина“'' и дека ова расположение помогнало да се ''„поттикне регрутирање''“ за бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/07/29/world/europe/civilian-death-toll-rise-in-ukraine.html|title=Enmity and Civilian Toll Rise in Ukraine While Attention Is Diverted|last=Tavernise|first=Sabrina|date=28 July 2014|work=The New York Times|access-date=29 July 2014|last2=Sneider|first2=Noah}}</ref> Како последица на воениот судир, големи делови од регионот Донбас, од двете страни на „контактната линија“, се загадени со мини и други експлозивни остатоци од војната. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/global-development/2016/apr/04/ukraine-attempt-defuse-landmines-as-more-are-planted|title=Ukraine's desperate attempt to defuse landmines – as more are planted|date=2016-04-04|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> Според координаторот за хуманитарни работи на ОН во Украина, во 2020 година Украина била една од земјите најмногу погодени од мини во светот, со речиси 1.200 жртви од почетокот на судирот во 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ukraine.un.org/en/123917-landmines-still-pose-threat-two-million-ukrainians|title=Landmines Still Pose a Threat to Two Million Ukrainians|date=5 April 2021|work=United Nations Ukraine|accessdate=2 February 2022}}</ref> Во извештајот на [[УНИЦЕФ]] објавен во декември 2019 година се вели дека 172 деца биле повредени или убиени поради мини и други експлозиви, над 750 образовни установи биле оштетени или уништени, а 430.000 деца живееле со психолошки трауми поврзани со војната. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/press-releases/430000-children-continue-bear-brunt-eastern-ukraine-conflict|title=430,000 children continue to bear the brunt of eastern Ukraine conflict|work=www.unicef.org|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/ukraine/en/stories/children-endure-deadly-legacy-landmines-eastern-ukraine|title=Children endure deadly legacy of landmines in eastern Ukraine|work=www.unicef.org|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> === Раселено население === [[Податотека:Remains_of_an_Eastern_Orthodox_church_after_shelling_near_Donetsk_International_Airport.jpg|мини|Урнатините на Иверскиот манастир во близина на аеродромот во Донецк, мај 2015 година]] До почетокот на август 2014 година, најмалку 730.000 побегнале од борбите во Донбас и заминале за Русија. <ref name="unhcr-refugees">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-migrants-idINKBN0G517P20140805|title=About 730,000 have left Ukraine for Russia due to conflict – UNHCR|date=5 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101193516/http://in.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-migrants-idINKBN0G517P20140805|archive-date=1 January 2016}}</ref> Овој број, многу поголем од претходните проценки, го дала [[Висок комесаријат на ООН за бегалци|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за бегалци]] (УНХЦР). Бројот на внатрешни бегалци се искачил на 117.000. <ref name="unhcr-refugees" /> До почетокот на септември, по острата ескалација во текот на август, бројот на раселени лица од Донбас во Украина се зголемил повеќе од двојно на 260.000.<ref>{{Cite press release |title=Number of displaced inside Ukraine more than doubles since early August to 260,000 |date=2 September 2014 |publisher=United Nations High Commission for Refugees |url=http://reliefweb.int/report/ukraine/number-displaced-inside-ukraine-more-doubles-early-august-260000 |access-date=2 September 2014}}</ref> Бројот на баратели на привремен азил и баратели со статус на бегалци од Украина во Русија се искачил на 121.000. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29029060|title=UN says million people have fled|date=2 September 2014|work=BBC News|access-date=2 September 2014}}</ref> И покрај двата месеци нестабилно примирје воспоставено со [[Мински договори|Минскиот протокол]], бројот на раселени бегалци од Донбас во Украина нагло ескалирал на 466.829 кон средината на ноември. <ref>{{Cite press release |title=Serious human rights violations persist in eastern Ukraine despite tenuous ceasefire |date=20 November 2014 |publisher=United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights |url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/Media.aspx?IsMediaPage=true&LangID=E |access-date=20 November 2014}}</ref> До април 2015 година, војната предизвикала најмалку 1,3 милиони луѓе да станат внатрешно раселени во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/un-refugee-head-confronts-ukraines-atypical-challenge-392051.html|title=UN refugee head confronts Ukraine's atypical challenge|last=Allison Quinn|date=25 June 2015|work=[[Kyiv Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626044739/http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/un-refugee-head-confronts-ukraines-atypical-challenge-392051.html|archive-date=26 June 2015}}</ref> Покрај тоа, повеќе од 800.000 Украинци побарале азил, дозволи за престој или други форми на легален престој во соседните земји, од кои над 659.143 во Русија, 81.100 во Белорусија и илјадници други на други места. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/2015/04/22/ukraine-crisis-has-created-more-than-2-million-refugees-un-reports/|title=Ukraine crisis has created more than 2 million refugees, UN reports|date=22 April 2015|access-date=28 June 2015|agency=euronews.com}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/ocha_ukraine_situation_report_36_-_17_april_2015.pdf|title=Ukraine: Situation report No.36|last=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs|date=17 April 2015|accessdate=2021-06-22}}</ref> Според друг извештај на ОХЦХР на ОН, над три милиони луѓе продолжиле да живеат во Донбас од март 2016 година. Се вели дека ова вклучува 2,7&nbsp;милиони кои живееле во областите контролирани од ДНР и ЛНР, и 200.000 во областите контролирани од Украина во близина на линијата на контакт. Покрај тоа, се вели дека украинската влада регистрирала вкупно 1,6 милиони внатрешно раселени лица во Украина кои побегнале поради судирот. Според извештаите, над еден милион побарале азил на друго место, а повеќето заминале во Русија. Во извештајот, исто така, се вели дека луѓето кои живееле во областите контролирани од сепаратистите доживеале „''целосно отсуство на владеење на правото, извештаи за произволно притворање, мачење и притвор без комуникација, како и без пристап до вистински механизми за правна заштита''“..<ref name="OHCHR232" /><ref>{{Cite press release |title=Ukraine: growing despair among over three million civilians in conflict zone – UN report |date=3 March 2016 |publisher=United Nations |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53359 |access-date=4 March 2016}}</ref> До ноември 2017 година, ООН идентификувале 1,8 милиони внатрешно раселени и погодени од судирот лица во Украина, додека други 427.240 кои побарале азил или статус на бегалец во Руската Федерација, плус 11.230 во Италија, 10.495 во Германија, 8.380 во Шпанија и 4.595 во Полска. Во 2011 година, украинските области Луганск и Донецк имале вкупно население од 6,1 милиони жители. Како резултат на руската воена агресија во 2014 година, 2 милиони морале да го напуштат регионот како бегалци. По [[Руска инвазија на Украина (2022)|целосната руска инвазија во 2022 година]], уште приближно 3 милиони или побегнале или биле убиени, што вкупно резултирало со намалување од 80% на населението на Донбас. Според политикологот Тарас Куцио, ова претставува „уништување, депопулација и геноцид“. <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=42, 43|language=en}}</ref> == Реакции == === Украинско јавно мислење === Национална анкета спроведена во март-април 2014 година од страна на Киевскиот меѓународен институт за социологија покажала дека 31% од испитаниците во Донбас сакаат регионот да се одвои од Украина, додека 58% сакаат автономија во рамките на Украина. Анкета на Меѓународниот републикански институт од септември 2014 година на украинската јавност (со исклучок на оние во [[Крим (полуостров)|Крим]], анектиран од Русија), покажала дека 89% од испитаниците се спротивставуваат на [[Руско-украинска војна|руската интервенција во Украина]]<ref name="IRI14OCT">Press release: {{Cite press release |title=IRI: Ukraine Pre-election Poll Shows Strong Opposition to Russian Aggression, Support for Kyiv Government |date=14 October 2014 |publisher=International Republican Institute |url=http://www.iri.org/news-events-press-center/news/iri-ukraine-pre-election-poll-shows-strong-opposition-russian-aggressi |access-date=17 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016232411/http://www.iri.org/news-events-press-center/news/iri-ukraine-pre-election-poll-shows-strong-opposition-russian-aggressi |archive-date=16 October 2014}}<br />Full text: {{Cite web |date=14 October 2014 |title=Public Opinion Survey – Residents of Ukraine: 12–25 September 2014 |url=http://www.iri.org/sites/default/files/2014%20October%2014%20Survey%20of%20Residents%20of%20Ukraine%2C%20September%2012-25%2C%202014.pdf |access-date=17 October 2014 |publisher=International Republican Institute}}</ref> Поделено по региони, 78% од анкетираните од [[Источна Украина]] (вклучувајќи ја и [[Днепропетровска Област|Дњепропетровската Област]]) се спротивставиле на интервенцијата, заедно со 89% во [[Јужна Украина]], 93% во [[Средна Украина]] и 99% во [[Западна Украина]]. Поделено по мајчин јазик, 79% од руските говорници и 95% од украинските говорници се спротивставиле на интервенцијата. 80% од анкетираните рекле дека Украина треба да остане [[Унитарна држава|унитарна]] земја. 56% од анкетираните изјавиле дека Русија треба да плати за обновата на Донбас, додека 32% рекле дека Донечката и Луганската Област треба да платат. 59% од анкетираните изјавиле дека ја поддржуваат владината воена операција во Донбас, додека 33% изјавиле дека се противат на неа. 73% од испитаниците изјавиле дека војната во Донбас е едно од трите најважни прашања со кои се соочува Украина.<ref name="IRI14OCT" /> Анкета спроведена од истиот институт во 2017 година покажала дека 80% од Украинците на национално ниво и 73% од луѓето од областите на Донбас под контрола на Украина веруваат дека сепаратистичките републики треба да останат дел од Украина. Околу 60% од анкетираните луѓе не верувале дека Украина прави доволно за да ги врати изгубените територии поради Минските договори. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iri.org/resource/ukraine-poll-majority-want-donbas-remain-ukraine|title=Ukraine Poll: Majority Want Donbas to Remain in Ukraine|date=7 June 2017|work=iri.org|accessdate=29 December 2017}}</ref> Заедничката анкета спроведена од Левада и Меѓународниот институт за социологија од Киев од септември до октомври 2020 година покажала дека во отцепените региони контролирани од ДНР/ЛНР, над половина од испитаниците сакале да се приклучат кон Русија (со или без некаков автономен статус), додека помалку од една десетина посакувале независност, а 12% сакале реинтеграција во Украина. Тоа е во спротивност со испитаниците во Донбас, контролиран од [[Киев]], каде што огромното мнозинство сметало дека сепаратистичките региони треба да бидат вратени во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2021/02/12/new-survey-ukraine-russia-conflict-finds-deeply-divided-views-contested-donbas-region/|title=A new survey of the Ukraine-Russia conflict finds deeply divided views in the contested Donbas region|last=John O'Loughlin|date=February 12, 2021|work=The Washington Post|access-date=26 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210329044459/https://www.washingtonpost.com/politics/2021/02/12/new-survey-ukraine-russia-conflict-finds-deeply-divided-views-contested-donbas-region/|archive-date=29 March 2021|last2=Gwendolyn Sasse|language=en-US|issn=0190-8286|last3=Gerard Toal|last4=Kristin M. Bakke|author-link3=Gerard Toal}}</ref> Според резултатите од Левада во јануари 2022 година, приближно 70% од оние во отцепените региони изјавиле дека нивните територии треба да станат дел од Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wilsoncenter.org/event/public-opinion-divided-donbas-results-january-2022-survey-both-sides-contact-line|title=Public Opinion in the Divided Donbas: Results of a January 2022 Survey on Both Sides of the Contact Line|last=John O'Loughlin|last2=Gwendolyn Sasse|authorlink2=Gwendolyn Sasse|date=February 23, 2022|work=[[Wilson Center]]|language=en|last3=Gerard Toal|authorlink3=Gerard Toal|last4=Mikhail Minakov|authorlink4=Mikhail Minakov}}</ref> До 2021 година, 72% од Украинците ја сметале Русија за непријателска држава. Уделот на оние кои ги опишале своите ставови кон рускиот народ како „''топли''“ се намалил од 47% во мај 2018 година на 30% во април 2021 година. Во 2020 година, 61% од Украинците го сметале воениот судир како „''руска агресија со употреба на локални милитанти''“, а само 21% тврделе дека станува збор за граѓанска војна. На Исток, 42,2% од испитаниците ја сметале војната за „''внатрешен судир''“. По целосната инвазија, 6% од испитаниците на Исток и 1% во сите други региони сметале дека војната е обид за заштита на рускојазичното население. {{Sfn|Kudelia|2025}} === Русија === [[Податотека:Марш_за_мир_и_свободу_(2).jpg|десно|мини|''Маршот за мир и слобода'' во Москва бил еден од антивоените протести во Русија.]] Во [[Русија]] во 2014 година се одржале серија [[Антивоени протести во Русија (2014)|антивоени протести]]. Демонстрантите одржале два протестни собири на 2 и 15 март 2014 година. Вториот, познат како ''Марш на мирот'' ({{Langx|ru|Марш Мира}}), се одржал во [[Москва]] еден ден пред референдумот на Крим. Протестите биле најголемите во Русија од [[Протести во Русија (2011-2013)|руските протести]] во 2011–2013 година. [[Борис Немцов]] изјавил дека јавното мислење се манипулира со помош на агитација и пропаганда, а на оние кои се спротивставуваат на политиката на владата им е забранет пристап до медиумите. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-rallies-idINL6N0MC0JC20140315|title=Ukraine crisis triggers Russia's biggest anti-Putin protest in two years|date=15 March 2014|work=Reuters|access-date=16 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622232507/https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-rallies-idINL6N0MC0JC20140315|archive-date=22 June 2020}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dw.com/en/anti-war-protesters-march-through-moscow/a-17938261|title=Anti-war protesters march through Moscow|work=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222145813/http://www.dw.com/en/anti-war-protesters-march-through-moscow/a-17938261|archive-date=22 December 2015|accessdate=13 December 2015}}</ref> === Меѓународни реакции === [[Податотека:Secretary_Kerry_Joins_President_Obama_for_Meeting_With_Ukrainian_President_Poroshenko_Before_NATO_Summit_in_Wales_(14950820747).jpg|мини|Украинскиот претседател [[Петро Порошенко|Порошенко]] разговара со [[Барак Обама]] и други западни лидери за време на самитот на НАТО во Њупорт, 4 септември 2014 година]] [[Податотека:Displaced_persons_from_the_occupied_Kharkiv_and_Luhansk_territories.jpg|thumbtime=0:04|мини|Раселени лица од окупираните територии Харков и Луганск за време на руската инвазија на Украина во Донбас]] Претседателот на Врховната рада, [[Олександар Турчинов]], во јуни 2014 година изјавил дека го смета судирот за директна војна со Русија. <ref>{{Наведени вести|url=http://lb.ua/news/2014/06/27/271204_aleksandr_turchinov_pri_vtorzhenii.html|title=Александр Турчинов: "При вторжении со стороны Чернигова, русские танки уже через пару часов могли быть в Киеве" (Alexander Turchinov: "With the invasion from the Chernihiv direction, Russian tanks in a couple of hours could be in Kyiv")|date=27 June 2014|access-date=19 July 2014|publisher=LB.ua|language=ru}}</ref> Според украинскиот претседател [[Петро Порошенко]], војната ќе биде позната во историјата на Украина како „Патриотска војна“. [[НАТО]] во јули 2014 година изјавил дека го смета судирот за војна со руски нерегуларни единици,<ref>{{Cite press release |title=Russian Actions Bring Europe to Decisive Point |date=30 June 2014 |publisher=American Forces Press Service |url=http://www.defense.gov/news/newsarticle.aspx?id=122576 |access-date=19 July 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140713152755/http://www.defense.gov/news/newsarticle.aspx?id=122576 |archive-date=13 July 2014}}</ref> а други го сметале за војна меѓу руски посредници и Украина. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/3192c7a0-0cd2-11e4-bf1e-00144feabdc0.html|title=Nato must focus on the 'hybrid wars' being waged on the west|date=17 July 2014|work=Financial Times|access-date=19 July 2014}}</ref> [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] ги опишал настаните во регионот Донбас како „''немеѓународен вооружен судир''“ во јули 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-warcrimes-idUSKBN0FR0V920140722|title=Ukraine war crimes trials a step closer after Red Cross assessment|last=Miles|first=Tom|date=22 July 2014|work=Reuters|access-date=22 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123081443/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-warcrimes-idUSKBN0FR0V920140722|archive-date=23 January 2016|location=Geneva}}</ref> <ref>{{Cite press release |title=Ukraine: ICRC calls on all sides to respect international humanitarian law |date=23 July 2014 |publisher=[[International Committee of the Red Cross]] |url=https://www.icrc.org/eng/resources/documents/news-release/2014/07-23-ukraine-kiev-call-respect-ihl-repatriate-bodies-malaysian-airlines.htm |access-date=23 July 2014}}</ref>Некои новински агенции, како што се [[Информативна телеграфска агенција на Русија|Информативната телеграфска агенција на Русија]] и [[Ројтерс]], ја протолкувале оваа изјава како да значи дека Украина е во состојба на „[[граѓанска војна]]“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/742051|title=Red Cross admits Ukraine is in a state of civil war|access-date=25 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> По инвазијата на руските сили во август 2014 година, на почетокот на септември 2014 година, [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешенал]] соопштил дека ја смета војната за „меѓународна“, наспроти „немеѓународна“.<ref name="AI7SEPT" /> Според анкетата на [[Руски центар за истражување на јавното мислење|РЦИЈМ]] спроведена во август 2014 година, 59% од анкетираните руски граѓани ја сметале војната во Донбас за граѓанска војна. Повеќето од анкетираните изјавиле дека директната војна со Украина е или „апсолутно невозможна“ или „крајно малку веројатна“. 28% изјавиле дека таков судир би можел да се случи во иднина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.researchgate.net/publication/332798454|title=The Ukraine Invasion and Public Opinion|date=January 2015|work=[[Georgetown Journal of International Affairs]]}}</ref> Генералниот секретар на [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешенал]], Салил Шети, изјавил дека „сателитските снимки, заедно со извештаите за руски војници заробени во Украина и сведоштвата на очевидци за руски војници и воени возила што се движат преку границата, не оставаат сомнеж дека ова сега е меѓународен вооружен судир“. Судирот е класифициран и како дел од „[[хибридна војна]]“ што ја води Русија против Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ponarseurasia.org/article/defense-conspirology-rejoinder-serhiy-kudelias-anti-political-analysis-hybrid-war-eastern|title=In Defense of Conspirology: A Rejoinder to Serhiy Kudelia's Anti-Political Analysis of the Hybrid War in Eastern Ukraine|date=30 September 2014|publisher=PONARS Eurasia}}</ref> До почетокот на 2015 година, [[Европска Унија|Европската Унија]] имала стремежда ги етикетира учесниците во судирот како „странски вооружени формации“ или сепаратисти поддржани од Русија. По доставувањето на доверливиот извештај на IntCen во јануари 2015 година, официјалните документи на ЕУ го потврдиле присуството на руската војска во областа и почнале отворено да се повикуваат на „''руски трупи во Украина''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://euobserver.com/foreign/127667|title=EU breaks taboo on 'Russian forces in Ukraine'|last=Rettman|first=Andrew|date=16 February 2015|work=EUobserver|access-date=19 February 2016}}</ref> Еден труд од 2015 година објавен од Кралскиот институт и еден извештај од 2017 година од корпорацијата РАНД документираат како воениот судир се претворил од локализиран судир преку посредници во раните фази до хибридна војна меѓу Русија и Украина, а потоа до ограничена конвенционална војна со директната инвазија на руските трупи во август 2014 година. <ref name="RUSIma2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|title=Briefing Paper: Russian Forces in Ukraine|last=Igor Sutyagin|date=March 2015|publisher=Royal United Services Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508220714/https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|archive-date=8 May 2015|accessdate=11 March 2015}}</ref> Обвинителот на Меѓународниот кривичен суд издал извештај во ноември 2016 година како дел од прелиминарното испитување. Во извештајот било наведено дека до 30 април 2014 година, се чинело дека високиот интензитет на воениот судир го активирал законот за вооружен судир со „ДНР“ и „ЛНР“ како страни. <ref name="icc-prelim-2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016)|date=14 November 2016|publisher=[[International Criminal Court]]|language=en|accessdate=2 February 2023}}</ref>  Понатаму се наведува дека ангажманите меѓу украинските и руските вооружени сили во источна Украина укажуваат на постоење на паралелен меѓународен вооружен судир до 14 јули 2014 година.  Во него се забележува дека, доколку се утврди дека Русија вршела целосна контрола врз милитантните групи, ова би претставувало само еден меѓународен вооружен судир што би предизвикал примена на Римскиот статут.  {{Efn|Во извештајот се наведува дека неговата тековна истрага ќе се фокусира на утврдување дали може да се тврди дека постои меѓународен вооружен судир меѓу Украина и Русија во источна Украина.<ref name="icc-prelim-2016" />{{Rp|at=¶ 184 see also 170}}}} Денот по објавувањето на извештајот, Русија ја објавила својата намера да се повлече од членството во [[Меѓународен кривичен суд|Меѓународниот кривичен суд]] (МКС). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-38005282|title=Russia withdraws from International Criminal Court treaty|date=16 November 2016|access-date=16 March 2022|agency=BBC}}</ref> {{Efn|Иако Русија била потписник на [[Римски статут|Римскиот статут]], тој не бил ратификуван, т.е. руските закони не биле изменети за да се признае авторитетот на статутот. Русија формално ги известила ОН за своето повлекување на 30 ноември 2016 година.<ref>{{Cite web |date=30 November 2016 |title=Reference: C.N.886.2016.TREATIES-XVIII.10 (Depositary Notification) |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2016/CN.886.2016-Eng.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220034328/https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2016/CN.886.2016-Eng.pdf |archive-date=20 December 2016 |access-date=7 December 2021 |website=[[United Nations]]}}</ref>}} Во декември 2021 година, францускиот весник ''„Ле Монд“'' анализирал промена во руската дипломатска етикета за судирот. Веќе не станувало збор за членство на Украина во НАТО, туку за проширување на НАТО во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.lemonde.fr/international/article/2021/12/06/les-options-limitees-de-washington-face-aux-man-uvres-de-la-russie-au-seuil-de-l-ukraine_6104848_3210.html|title=Les options limitées des Etats-Unis face aux manœuvres de la Russie à la frontière avec l'Ukraine|date=6 December 2021|work=Le Monde.fr|via=Le Monde}}</ref> Окружниот суд во [[Хаг]] донел пресуда на судењето за убиството на летот MH17 на „Малезија ерлајнс“ на 17 ноември 2022 година, вклучувајќи го и заклучокот дека Русија вршела целосна контрола врз ДНР од средината на мај 2014 година па наваму, и дека затоа се одвива меѓународен вооружен судир (иако обвинетите од ДНР немаат имунитет на борци поради нивното и негирањето на Русија за членство во руските вооружени сили). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.courtmh17.com/en/en/news/2022/transcript-of-the-mh17-judgment-hearing.html|title=Transcript of the MH17 judgment hearing Kharchenko Dubinskiy Girkin Pulatov|work=www.courtmh17.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203221725/https://www.courtmh17.com/en/en/news/2022/transcript-of-the-mh17-judgment-hearing.html|archive-date=3 February 2023|accessdate=2023-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justsecurity.org/84456/dutch-court-in-life-sentences-russia-had-overall-control-of-forces-in-eastern-ukraine-downing-of-flight-mh17/|title=Dutch Court, in Life Sentences: Russia Had "Overall Control" of Forces in Eastern Ukraine Downing of Flight MH17|last=Hoon|first=Marieke de|date=2022-12-19|work=Just Security|language=en-US|accessdate=2023-02-02}}</ref> [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] пресудил на 25 јануари 2023 година дека од 11 мај 2014 година, а најмалку до 26 јануари 2022 година, областите контролирани од сепаратистите во Источна Украина се под „''просторна јурисдикција''“ на Русија, бидејќи таа имала ''ефективна контрола'' врз овие области преку своето присуство и преку своето влијание врз „ДНР“ и „ЛНР“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/european-court-rules-ukraine-cases-russia-admissible-96661080|title=European court rules Ukraine cases against Russia admissible|last=Corder|first=Mike|date=2023-01-25|publisher=ABC News|language=en|accessdate=2023-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible|date=2023-01-25|url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782|location=Strasbourg|access-date=2023-02-02}}</ref> == Белешки == {{Notelist}} == Наводи == {{наводи}} ==Дополнителни извори== {{See also|Bibliography of Ukrainian history|List of Slavic studies journals}} {{refbegin}} * {{cite book |last1=Arel |first1=Dominique |last2=Driscoll |first2=Jesse |date=2023 |title=Ukraine's Unnamed War: Before the Russian Invasion of 2022 |url=https://books.google.com/books?id=7dWgEAAAQBAJ&pg=PP1 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-009-05292-4 |doi=10.1017/9781009052924}} * {{cite book |last=Arutunyan |first=Anna |author-link=Anna Arutunyan |date=2022 |title=Hybrid Warriors: Proxies, Freelancers and Moscow's Struggle for Ukraine |url=https://books.google.com/books?id=33KMEAAAQBAJ&pg=PA1 |location=London |publisher=Hurst & Company |isbn=978-1-78738-795-9}} * {{Cite journal|last=Bowen|first=Andrew|year=2017|title=Coercive Diplomacy and the Donbas: Explaining Russian Strategy in Eastern Ukraine|journal=Journal of Strategic Studies|volume=42|issue=3–4|pages=312–343|doi=10.1080/01402390.2017.1413550|s2cid=158522112| issn=0140-2390}} * {{cite book |last=Hauter |first=Jakob |date=2023 |title=Russia's Overlooked Invasion: The Causes of the 2014 Outbreak of War in Ukraine's Donbas |url=https://www.google.com/books/edition/Russia_s_Overlooked_Invasion/XqjuzwEACAAJ |series=Soviet and Post-Soviet Politics and Society |volume=270 |location=Stuttgart |publisher=Ibidem |isbn=978-3-8382-1803-8}} * Ivanov, O. (2016). [https://journals.macewan.ca/shcsjournal/article/view/278 Social Background of the Military Conflict in Ukraine: Regional cleavages and geopolitical orientations]. ''Social, Health, and Communication Studies Journal'', 2(1), 52–73. Retrieved 26 June 2017. * {{cite book |last=Kudelia |first=Serhiy |date=2025 |title=Seize the City, Undo the State: The Inception of Russia's War on Ukraine |url=https://books.google.com/books?id=Jbg7EQAAQBAJ&pg=PP1 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-779553-8 |doi=10.1093/9780197795576.001.0001}} *{{cite web|url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/eastern-europe/ukraine/261-peace-ukraine-iii-costs-war-donbas|title=Peace in Ukraine (III): The Costs of War in Donbas|publisher=Crisis Group|date=2020-09-03|accessdate=2025-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617203309/https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/eastern-europe/ukraine/261-peace-ukraine-iii-costs-war-donbas|archive-date=2025-06-17}} *{{cite journal|url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/13518046.2021.1923984?needAccess=true|title=A Conventional War: Escalation in the War in Donbas, Ukraine|first=Ilmari |last=Käihkö|journal=Journal of Slavic Military Studies|year=2021|volume=34|issue=1|pages=24-49|archive-url=https://web.archive.org/web/20250619212352/https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/13518046.2021.1923984?needAccess=true|archive-date=2025-06-19}} {{refend}} == Надворешни врски == {{Sister project links|auto=y}} * [http://www.osce.org/odihr/118476?download=true 12 May 2014 report on human rights and minority rights situation in Ukraine] by the [[OSCE]] Office for Democratic Institutions and Human Rights * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_Report_15July2014.pdf 15 July 2014 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] * [https://www.hrw.org/news/2014/08/28/ukraine-rebel-forces-detain-torture-civilians 28 August 2014 report on claims of war crimes by the insurgents] in Donbas by [[Human Rights Watch]] * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHR_seventh_reportUkraine20.11.14.pdf 15 November 2014 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/9thOHCHRreportUkraine.pdf#sthash.HFQs2pv2.dpuf 1 December 2014 to 15 February 2015 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] [[Категорија:Донбас]] [[Категорија:Руско-украинска криза (2021-2022)]] [[Категорија:Руско-украинска војна]] [[Категорија:Судири во 2022 година]] [[Категорија:Судири во 2021 година]] [[Категорија:Судири во 2020 година]] [[Категорија:Судири во 2019 година]] [[Категорија:Судири во 2018 година]] [[Категорија:Судири во 2017 година]] [[Категорија:Судири во 2016 година]] [[Категорија:Судири во 2015 година]] [[Категорија:Судири во 2014 година]] [[Категорија:Војна во Донбас| ]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] [[Категорија:Статии со текст на украински]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] jxvmf2krt15xcwtba4gszvujry88c68 5542768 5542767 2026-04-21T08:51:42Z Тиверополник 1815 5542768 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Војна во Донбас | partof = [[Руско-украинска војна]] | image = {{multiple image|total_width=300px|perrow=2/2/2/2|border=infobox | image1 = A Russia-backed rebel armored fighting vehicles convoy near Donetsk, Eastern Ukraine, May 30, 2015.jpg | image2 = A Russia-backed rebel looking though firing port at his position near Donetsk, Eastern Ukraine, May 26, 2015.jpg | image3 = Ruins of Donetsk International airport (16).jpg | image4 = 2015-04-26-0314 (17283082376).jpg | image5 = Ukrainian troops during the Battle of Debaltseve, 5 February 2015 (3).jpg | image6 = Battalion "Donbas" in Donetsk region 04.jpg }}{{parabr}}'''Горен ред:''' Проруски паравоени сили во Донбас.<br />'''Средина:''' Последици од [[Втора битка за Донечкиот аеродром|Втората битка за Донечкиот аеродром]]; оштетени згради во [[Спартак (Донечкска Област)|Спартак]].<br />'''Долу:''' Украински тенк [[Т-64БВ]] за време на [[Битка за Дебалцево|битката кај Дебалцево]]; војници од баталјонот Донбас на [[БТР-60]] во Донбас, август 2014 година. | caption = | date = {{start date|df= yes|2014|04|12}}<ref>{{Cite book |last1=Galeotti |first1=Mark |author1-link=Mark Galeotti |title=Armies of Russia's war in Ukraine |last2=Hook |first2=Adam |date=2019 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-4728-3345-7 |editor-last=Windrow |editor-first=Martin |series=Elite |location=Oxford New York|pages=14–16}}</ref><ref name="6Ynq0">{{Cite book |last=Mitrokhin |first=Nikolay |title=Civil war? Interstate war? Hybrid war? dimensions and interpretations of the Donbas Conflict in 2014-2020 |date=2021 |publisher=ibidem Verlag |isbn=978-3-8382-7383-9 |editor-last=Hauter |editor-first=Jakob |series=Soviet and post-Soviet politics and society |location=Stuttgart |chapter=Infiltration, Instruction, Invasion: Russia's War in the Donbas |editor-last2=Wilson |editor-first2=Andrew|page=115}}</ref>{{sfn|Arel|Driscoll|2023|p=[https://books.google.com/books?id=jIGhEAAAQBAJ&pg=PA4 4]}}<ref name="PlokhyTheRussoUkrainianWar123">{{Cite book |last=Plokhy |first=Serhii |author-link=Serhii Plokhy |date=2023 |title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History |url=https://books.google.com/books?id=H2F_EAAAQBAJ&pg=PT23 |location=New York |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-1-324-05119-0 |pages=123–124}}</ref> – {{End date|df= yes|2022|2|24}}{{Efn|Војната ескалирала когаРусија ја нападнала на Украина во целост на 24 февруари 2022 година; сепак, терминот „војна во Донбас“ генерално не се користи за настани што се случиле по почетокот на целосната инвазија.}}<br />({{age in years, months, weeks and days|month1=04|day1=06|year1=2014|month2=02|day2=24|year2=2022}}) | place = [[Донечка Област]] и [[Луганска Област]] [[Украина]] | coordinates = | map_type = | map_relief = | latitude = | longitude = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | status = Опфатено од [[Руска инвазија на Украина (2022)|Руско-украинската војна]] (како дел од [[Источно боиште (Руска инвазија на Украина)|Источно боиште на Руската инвазија на Украина]]) | territory = Руски контролирани сепаратисти воспоставиле две широко непризнаени републики во делови од областите Донецк и Луганск. | combatants_header = | combatant1 = {{Tree list}} * {{flag|Russia}}<ref>{{cite news |date=24 April 2018 |title=PACE officially recognizes occupied areas in Donbas as 'effectively controlled' by Russia |publisher=Unian.info |url=https://www.unian.info/politics/10092899-pace-officially-recognizes-russia-s-occupation-of-donbas.html |access-date=27 April 2018}}</ref><ref>{{cite web |date=24 April 2017 |title=Ukraine vs Russia: The ICJ's Court Decision, Examined |url=https://en.hromadske.ua/posts/ukraine-vs-russia-the-icjs-court-decision-examined |access-date=27 April 2018 |publisher=en.hromadske.ua}}</ref><ref>{{cite web |date=22 May 2015 |title=Ukraine: Breaking Bodies: Torture and Summary Killings in Eastern Ukraine |url=https://www.amnesty.org/en/documents/eur50/1683/2015/en/ |access-date=20 May 2018 |publisher=Amnesty International |page=10 |quote=Sustained fighting erupted in eastern Ukraine that summer, amidst compelling evidence of Russian military involvement.}}</ref> ** {{flagicon image|Flag of Donetsk People's Republic.svg}} [[Донечка Народна Република]]{{efn|name=DonetskLuhansk|Донечката Народна Република и Луганската Народна Република, кои биле марионетски држави контролирани од Русија, ја прогласиле својата независност од Украина во мај 2014 година. Среде целосната инвазија на Украина, Русија официјално ја објавила руската анексија на Донечката, Херсонската, Луганската и Запорошката област на 30 септември 2022 година.}} ** {{flagicon image|Flag of the Luhansk People's Republic.svg}} [[Луганска Народна Република]]{{efn|name=DonetskLuhansk}} {{Tree list/end}} | combatant2 = {{flag|Ukraine}} | units1 = {{flagicon|Russia}} '''Русија''' ''[[Борци од војната во Донбас#Руски сили|(детали)]]'' * [[Руски вооружени сили]] * [[Борци од војната во Донбас#Странски групи|Странски волонтери]] {{flagicon|Donetsk People's Republic}}{{flagicon|Luhansk People's Republic}} '''[[Руски сепаратистички сили во Донбас|Проруски сепаратисти]]''' ''[[Руски народни милиции во Украина|(детали)]]''<br /> [[Сепаратистички сили на војната во Донбас#Структура|Народна милиција на ДНР]]<br /> [[Сепаратистички сили на војната во Донбас#Структура|Народна милиција на ЛНР]] | units2 = {{flagicon|Ukraine}} '''Украина''' ''[[Борци од војната во Донбас#Украински сили|(детали)]]''<br /> [[Украински вооружени сили]] * [[Украински воздухопловни сили]] * [[Украински копнени сили|Копнени сили]] ** [[Баталјони за територијална одбрана (Украина)|Баталјони за територијална одбрана]] [[Безбедносна служба на Украина|Безбедносна служба]] [[Министерство за внатрешни работи на Украина|Министерство за внатрешни работи]] * [[Милиција (Украина)|Милиција]] * [[Национална гарда на Украина|Национална гарда]] [[Украински доброволни баталјони]]<ref>* {{cite news |last=Olena Goncharova |date=18 October 2015 |title=Foreign fighters struggle for legal status in Ukraine |work=[[Kyiv Post]] |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/foreign-fighters-struggle-for-legal-status-in-ukraine-400182.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018173857/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/foreign-fighters-struggle-for-legal-status-in-ukraine-400182.html |archive-date=18 October 2015}} * {{Cite news |date=19 October 2015 |title=Foreign nationals fighting for Ukraine in Donbas demand passports in exchange for their service |agency=[[Ukraine Today]] |url=http://uatoday.tv/society/foreign-nationals-fighting-for-ukraine-in-donbas-demand-passports-in-exchange-for-their-service-516210.html |access-date=26 October 2015}} * {{cite magazine |last=Nolan Peterson |date=4 August 2015 |title=Why a Russian Is Fighting for Ukraine |url=http://www.newsweek.com/why-russian-fighting-ukraine-320723 |magazine=[[Newsweek]] |access-date=26 October 2015}} * {{Cite news |date=19 October 2015 |title=They Came to Fight for Ukraine. Now They're Stuck in No Man's Land |work=[[Foreign Policy]] |url=https://foreignpolicy.com/2015/10/19/ukraines-abandoned-soldiers-russian-belarusian-volunteers/ |access-date=26 October 2015}} * {{Cite news |last=Megrelidze |first=Sophiko |date=23 January 2015 |title=Georgians in Ukraine fight shadow war |work=Associated Press |url=https://apnews.com/27f1501df4204a3b83e41a38b54bceff}}</ref> | combatant3 = | commander1 = {{ubl|{{flagdeco|Russia}} [[Владимир Путин]]|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Денис Пушилин]]<br /><small>(2018–2022)</small>|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Александар Захарченко]]<br /><small>(2014–2018)</small>{{Assassinated}}|{{flagicon|Russia}} [[Александар Бородај]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Russia}} [[Игор Гиркин]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Donetsk People's Republic}} [[Павел Губарев]]<br /><small>(2014)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Леонид Пашечник]]<br /><small>(2017–2022)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Игор Плотницки]]<br /><small>(2014–2017)</small>|{{flagicon|Luhansk People's Republic}} [[Валериј Болотов]]<br /><small>(2014)</small>{{Assassinated}}}} | commander2 = {{ubl|{{flagdeco|Ukraine}} [[Володимир Зеленски]]<br /><small>(2019–2022)</small>|{{flagdeco|Ukraine}} [[Петро Порошенко]]<br /><small>(2014–2019)</small>|{{flagdeco|Ukraine}} [[Олександар Турчинов]]<br /><small>(2014)</small>}} | commander3 = | strength1 = {{ubl|40,000–45,000 борци<ref>{{Cite news |date=9 June 2015 |title=Pro-Russian rebels have 40,000-strong army, sufficient for 'mid-sized European state': Ukraine defence minister |work=ABC AU |url=http://www.abc.net.au/news/2015-06-09/ukrainian-rebels-have-army-the-size-of-small-european-state/6530828 |access-date=26 June 2015}}</ref>|9,000–12,000 руски војници<ref>{{Cite news |title=Kyiv Says 42,500 Rebels, Russian Soldiers Stationed in East Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russian-troops-fighting-poltorak/27059578.html |access-date=25 June 2015 |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=8 June 2015}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 March 2015 |title=Some 12,000 Russian soldiers in Ukraine supporting rebels: U.S. commander |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-russia-soldiers/some-12000-russian-soldiers-in-ukraine-supporting-rebels-u-s-commander-idUSKBN0LZ2FV20150303 |access-date=3 March 2015}}</ref>}} | strength2 = 64,000 војници<ref>{{Cite news |date=28 July 2015 |title=Probability of full-scale Russian invasion remains high – Ukrainian army general |agency=Ukraine Today |url=http://24today.net/open/484721 |url-status=dead |access-date=29 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228171239/http://24today.net/open/484721 |archive-date=28 February 2017}}</ref> | strength3 = | casualties1 = {{ubl|6,500 убиени{{Ref label|killed|*}}<ref name="OHCHR" />|{{nowrap|15,800–16,200}} повредени<ref name="OHCHR" />}} | casualties2 = {{ubl|4,535 убиени<ref name="memory" />|70 исчезнати<ref name="70missing">{{Cite news |date=6 September 2019 |title=UNIAN: 70 missing soldiers officially reported over years of war in Donbas |agency=Ukrainian Independent Information Agency |url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/unian-70-missing-soldiers-officially-reported-over-years-of-war-in-donbas.html |access-date=6 September 2019}}</ref>|{{nowrap|13,800–14,200}} повредени<ref name="OHCHR">{{cite web |url= https://ukraine.un.org/sites/default/files/2022-02/Conflict-related%20civilian%20casualties%20as%20of%2031%20December%202021%20%28rev%2027%20January%202022%29%20corr%20EN_0.pdf |title= Conflict-related civilian casualties in Ukraine |work= [[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|OHCHR]] |date= 27 January 2022 |access-date= 27 January 2022}}</ref>}} | casualties3 = {{ubl|3,404 убиени цивили (365 во 2016–2021 година))<ref name="OHCHR" />|14,200–14,400 убиени; 51,000–54,000 повредени<ref name="OHCHR" />|1,6 милиони Украинци внатрешно раселени; над 1 милион избегаа во странство од март 2016 година<ref name="OHCHR232">{{Cite book |url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_13th_HRMMU_Report_3March2016.pdf |title=Report on the human rights situation in Ukraine 16 November 2015 to 15 February 2016 |date=3 March 2016 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |access-date=3 March 2016}}</ref>}} | notes = {{Note label|killed|*}} Вклучува 400–500 руски војници (според Државниот департмент на Соединетите Американски Држави, март 2015 година)<ref>{{Cite book |last=Bellal |first=Annyssa |url=https://books.google.com/books?id=IfX8CgAAQBAJ&pg=PA302 |title=The War Report: Armed Conflict in 2014 |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=978-0-19-876606-3 |page=302 |access-date=17 October 2016}}</ref> | campaignbox = }} '''Војната во Донбас''', {{Efn|{{langx|uk|Війна на Донбасі|Viina na Donbasi}}<br>{{langx|ru|Война в Донбассе|Voyna v Donbasse}}}} исто така наречена '''Донбаска војна''' — дел од [[Руско-украинска војна|руско-украинската војна]] во источниот регион [[Донбас]] во [[Украина]]. Војната започнала во април 2014 година, кога [[Руски сепаратистички сили во Донбас|борците поддржани од Русија]] започнале востание против украинската влада, зазеле територија и прогласле независни држави. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведена книга|title=Armies of Russia's war in Ukraine|last=Galeotti|first=Mark|last2=Hook|first2=Adam|date=2019|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-4728-3345-7|editor-last=Windrow|editor-first=Martin|series=Elite|location=Oxford New York|pages=14–16|author-link=Mark Galeotti}}</ref> <ref>{{Наведена книга|title=Civil war? Interstate war? Hybrid war? dimensions and interpretations of the Donbas Conflict in 2014-2020|last=Mitrokhin|first=Nikolay|date=2021|publisher=ibidem Verlag|isbn=978-3-8382-7383-9|editor-last=Hauter|editor-first=Jakob|series=Soviet and post-Soviet politics and society|location=Stuttgart|page=115|chapter=Infiltration, Instruction, Invasion: Russia's War in the Donbas|editor-last2=Wilson|editor-first2=Andrew}}</ref> Украинската војска започнала операција против нив, но не успеала целосно да ја врати територијата. <ref>{{Наведена книга|title=Armies of Russia's war in Ukraine|last=Galeotti|first=Mark|last2=Hook|first2=Adam|date=2019|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-4728-3345-7|editor-last=Windrow|editor-first=Martin|series=Elite|location=Oxford New York, NY|pages=14–16}}</ref> Тајно, руската војска биладиректно вклучена, а сепаратистите во голема мера биле под руска контрола. Војната продолжила сè додека не започнала [[Руска инвазија на Украина (2022)|целосната руска инвазија на Украина]] во 2022 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/384d981b-d3da-4fca-b6ab-21b1136bd2ab|title=Military briefing: the make-or-break fight for the Donbas|last=Foy|first=Henry|date=2022-03-24|work=[[Financial Times]]|access-date=2023-11-15|last2=Rathbone|first2=John Paul|last3=Schwartz|first3=Felicia}}</ref> Во март 2014 година, по [[Револуција на достоинството|Револуцијата на достоинството]] во Украина, Русија го [[Руска окупација на Крим|окупирала Крим]]. Антиреволуционерни и проруски протести започнале во украинските покраини [[Донечка Област|Донецк]] и [[Луганска Област|Луганск]], заедно познати како „Донбас“. На 12 април, единица командоси предводена од рускиот државјанин [[Игор Гиркин|Игор „Стрелков“ Гиркин]] ја преминала границата од Русија и го зазела [[Опсада на Славјанск|Славјанск]] и други населби во Донбас. Сепаратистите ги прогласиле републиките [[Донечка Народна Република|Донецк]] и [[Луганска Народна Република|Луганск]] (ДНР и ЛНР) за независни држави. <ref name="PlokhyTheRussoUkrainianWar125">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=H2F_EAAAQBAJ&pg=PT24|title=The Russo-Ukrainian War: The Return of History|last=Plokhy|first=Serhii|date=2023|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=978-1-324-05119-0|location=New York|page=125|quote=Girkin, for example, led a group of Russian mercenaries in seizing the key transportation center of Sloviansk in the Donetsk oblast.|author-link=Serhii Plokhy}}</ref> Русија тајно ги поддржувала со војници и оружје. Таа признала дека испратила само „воени специјалисти“, <ref>''The Interpreter'' quoted what Putin said during a live call-in session on 12 October 2016:<br /><br />"When we were forced, I want to stress, forced to defend the Russian-speaking population in the Donbas, forced to respond to the desire of the people living in Crimea to return to being part of the Russian Federation, they instantly began to whip up anti-Russian policies and the imposition of sanctions."<br /><br />{{Наведени вести|url=http://www.interpretermag.com/day-968/#15291|title=Putin Claims Russia Was 'Forced To Defend Russian-Speaking Population in Donbass'|date=12 October 2016|work=The Interpreter|access-date=8 January 2018}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/12054164/Vladimir-Putins-annual-press-conference-2015-live.html|title=Vladimir Putin admits: Russian troops 'were in Ukraine'|last=Oliphant|first=Roland|date=17 December 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=9 January 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/vladimir-putin/12054164/Vladimir-Putins-annual-press-conference-2015-live.html|archive-date=11 January 2022|issn=0307-1235}}</ref>, но подоцна ги признала сепаратистите како руски борбени ветерани. <ref name="veterans">{{Наведени вести|url=https://meduza.io/en/news/2023/04/20/state-duma-passes-law-giving-wagner-mercenaries-combat-veteran-status|title=State Duma passes law giving Wagner mercenaries 'combat veteran' status|date=20 April 2023|work=[[Meduza]]}}</ref> На 15 април, Украина започнала „Антитерористичка операција“ (АТО). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27035196|title=Ukraine says Donetsk 'anti-terror operation' under way|date=2014-04-15|work=BBC News|accessdate=2022-04-22}}</ref> До август 2014 година, Украина повторно го освоила поголемиот дел од својата територија. Русија одговорила со тајно испраќање војници, тенкови и артилерија во Донбас, <ref name="nyt1">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/23/world/europe/russia-moves-artillery-units-into-ukraine-nato-says.html|title=Russia Moves Artillery Units into Ukraine, NATO Says|last=Michael R. Gordon|date=22 August 2014|work=The New York Times|access-date=5 June 2015}}</ref> <ref name="NYT2782014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/ukraine-russia-novoazovsk-crimea.html|title=Ukraine Reports Russian Invasion on a New Front|last=Kramer|first=Andrew E.|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-aid-convoy-idUSKBN0GM0IS20140822|title=Ukraine accuses Russia of invasion after aid convoy crosses border|date=22 August 2014|work=Reuters|access-date=22 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140822150641/https://www.reuters.com/article/2014/08/22/us-ukraine-crisis-aid-convoy-idUSKBN0GM0IS20140822|archive-date=22 August 2014}}</ref> помагајќи им на проруските сили да го вратат поголемиот дел од она што го изгубиле. <ref name="Katchanovski2016">{{Наведено списание|last=[[Ivan Katchanovski]]|date=1 October 2016|title=The Separatist War in Donbas: A Violent Break-up of Ukraine?|url=https://www.researchgate.net/publication/299383810|journal=European Politics and Society|volume=17|issue=4|pages=473–489|doi=10.1080/23745118.2016.1154131|issn=2374-5118}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uawarexplained.com/uk/ldnr/?version=sixty-minutes|title=Окремі райони Донбасу та Луганської області (ОРДЛО)|date=29 March 2022|accessdate=29 March 2022}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|accessdate=16 April 2021}}</ref> Лидерот на ДНР, [[Александар Бородај]], изјавил дека 50.000 руски граѓани се бореле за сепаратистите до средината на 2015 година, без редовните руски трупи кои ја извршиле инвазија. <ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|title=50,000 Russian citizens fought in Donbas war: separatist ex-leader|last=Slv|first=Igor|date=30 July 2016|publisher=[[Euromaidan Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009154448/http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|archive-date=9 October 2016|accessdate=16 October 2016}}</ref> <ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417220927/https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|archive-date=17 April 2021|accessdate=16 April 2021}}</ref> [[Мински договори|Договорот за прекин на огнот од Минск]] бил потпишан во септември 2014 година. <ref name="BBC2908">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29082574|title=Ukraine and pro-Russia rebels sign ceasefire deal|date=5 September 2014|work=BBC News|access-date=5 September 2014}}</ref> И покрај прекинот на огнот, силите поддржани од Русија започнале [[Втора битка за Донечкиот аеродром|напад врз Донечкиот аеродром]], на крајот освојувајќи го во јануари 2015 година. Нов прекин на огнот, [[Мински договори|Минск II]], бил договорен на 12 февруари 2015 година. Веднаш потоа, сепаратистите ја обновиле својата [[Битка кај Дебалцево|офанзива врз Дебалцево]] и ја принудиле украинската војска да се повлече. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/ukraine-separatists-claim-major-gains-in-debaltseve/a-18264224|title=Rebels claim upper hand in Debaltseve|date=17 February 2015|publisher=[[Deutsche Welle]]|accessdate=22 March 2023}}</ref> Двете страни ја зацврстиле својата позиција со изградба на мрежи од ровови, бункери и тунели, што резултирало со статичко [[рововско војување]]. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2022-04-26}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.businessinsider.com/heres-what-the-bunkers-ukrainian-troops-dig-for-protection-look-like-2017-8|title=Here's what it's like inside the bunkers Ukrainian troops are living in every day|last=Brown|first=Daniel|work=Business Insider|language=en-US|accessdate=2022-04-26}}</ref> Донбас останал воена зона, со десетици убиени месечно. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/daily-vertical-deadly-donbas-forgotten-war/27880993.html|title=The Daily Vertical: Ukraine's Forgotten War (Transcript)|last=Whitmore|first=Brian|date=26 July 2016|access-date=9 September 2016|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> До крајот на 2017 година, набљудувачите на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]] изброиле околу 30.000 луѓе во воена опрема кои преминуваат од Русија на двата гранични пунктови што им било дозволено да ги следат, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://osce.usmission.gov/response-chief-observer-observer-mission-russian-border-checkpoints-gukovo-donetsk-statement-pc/|title=Response to Chief Observer of the Observer Mission at the Russian Border Checkpoints Gukovo and Donetsk {{!}} Statement to the PC|date=17 November 2016}}</ref> и документирале воени конвои кои тајно преминуваат од Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://khpg.org//en/1534013815|title=OSCE catches Russia bringing war to Donbas by night|work=Kharkiv Human Rights Protection Group|accessdate=2022-03-02}}</ref> Сите страни се согласиле за завршување на војната во октомври 2019 година, <ref name="bbc11oct1">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49986007|title=Will a deal with Russia bring peace to Ukraine?|date=11 October 2019|work=BBC News|access-date=11 October 2019|language=en-GB}}</ref> но тоа останало нерешено. <ref name="7265424Donbass">{{In lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/articles/2020/09/7/7265424/ The longest truce in Donbas. ]</ref> Во текот на 2021 година, руските посредници ги засилиле своите напади додека руските сили се насобрале во близина на границите на Украина. <ref name="56678665Ukraineconflict">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-56678665|title=Ukraine conflict: Moscow could 'defend' Russia-backed rebels|date=2021-04-09|work=BBC News|language=en-GB}}</ref> Русија ги признала ДНР и ЛНР како независни држави на 21 февруари 2022 година и распоредила „мировни“ трупи таму. На 24 февруари, Русија започнала целосна инвазија на Украина, вклучувајќи ја и војната во Донбас во неа. Околу 14.000 луѓе биле убиени во војната: 6.500 руски сили, 4.400 украински сили и 3.400 цивили од двете страни. Повеќето цивилни жртви биле во првата година. Во 2011 година, областите Луганск и Донецк имале вкупно население од 6,1 милиони. Како резултат на војната во Донбас, 2 милиони побегнале како бегалци. <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=42, 43|language=en}}</ref> == Позадина == И покрај тоа што е призната како [[Распад на Советскиот Сојуз|независна држава од 1991 година]], како поранешна република составен дел од [[Советски Сојуз|СССР]], [[Украина]] била перцепирана од раководството на [[Русија]] како дел од нејзината [[сфера на влијание]]. Во еден труд од 2002 година, Тарас Куцио напишал: „''Додека ја прифаќаше украинската независност, Путин се обиде да ја вовлече Украина во поблиски односи. Овој пристап беше прифатлив за источните украински [[Олигархија|олигарси]], кои не негуваат антируски чувства''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/occ47.pdf|title=EU and Ukraine: a turning point in 2004?|last=Kuzio|first=Taras|authorlink=Taras Kuzio|date=November 2003|work=European Union Institute for Security Studies|page=11|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202143301/https://www.iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/occ47.pdf|archive-date=2 December 2022}}</ref> Во 2011 година, Кузио напишал: <blockquote>Традиционалната советска политика на поделба на источните наспроти западните Украинци, тогашните „буржоаски националисти“, а сега „лудите Галицијци“, останува на сила. Оваа тактика намерно ја употреби администрацијата на Јанукович, која промовира стратегија на регионално „раздели па владеј“ преку поларизација, користејќи провокации во стилот на 9 мај, за да го одржи трајно мобилизиран својот источноукраински електорат.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/yanukovych_looks_to_soviet_nationalism_to_stay_in_power/24227494.html|title=Yanukovych Relies on Soviet Nationalism to Stay in Power|last1=Kuzio|first1=Taras|date=8 June 2011|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref></blockquote>  Аналитичарите изјавиле дека од февруари 2014 година, Русија имала можност да: <ref name="postponed-war">{{Наведено списание|last=Ilin|first=Illia|last2=Nihmatova|first2=Olena|date=14 December 2023|title=Exploring Russia's Postponed War Against Ukraine: A Corpus-Based Analysis of Strategic Studies Institutes' Publications from 1991 to 2014|journal=Central European Journal of International and Security Studies|volume=17|issue=4|pages=4–36|doi=10.51870/WUJQ2611|doi-access=free}}</ref> * [[Руско-украински спорови за гас|Контролира и манипулира со цената на испораките на гас]] на штета на Украина (во изминатите неколку години, двапати го прекинала протокот на гас во земјата за да ги натера украинските лидери да дејствуваат); * Произволно [[Руско ембарго на украинските производи|воведува трговски ограничувања врз украинскиот извоз]]; * Да ја преплави Украина со телевизиска пропаганда што ги истакнува наводното мешање на Западот во внатрешните работи на Украина; * Да ги разгори сецесионистичките чувства во рускојазичните области како што се Крим и Донецк. Украинската држава, исто така, тврдела дека руски државни оперативци биле инфилтрирани во нејзините безбедносни служби во периодот пред настаните од 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.lb.ua/news/2024/09/24/32454_maydan_cases_former_sbu_officials.html|title=Maydan cases: former SBU officials, 20 high-ranking Russian FSB officials to be tried|date=24 September 2024|work=LB.ua}}</ref> Според Институтот за современа Русија, [[Кремљ]], исто така, држел цврста контрола врз претседателот на Украина, [[Виктор Јанукович]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://imrussia.org/en/world/666-the-kremlins-euromaidan-endgame|title=The Kremlin's Euromaidan Endgame|date=13 February 2014}}</ref> === Украинска револуција === Во ноември 2013 година, протестите „[[Евромајдан]]“ започнале како одговор на ненадејната одлука на Јанукович да се откаже од договорот за политичко здружување и слободна трговија со [[Европска Унија|Европската унија]] (ЕУ), наместо тоа избирајќи поблиски врски со [[Русија]]. Порано истата година, [[Врховна Рада|украинскиот парламент]] со огромно мнозинство го одобрил финализирањето на договорот со ЕУ. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/parliament-passes-statement-on-ukraines-aspirations-for-european-integration-320792.html|title=Parliament passes statement on Ukraine's aspirations for European integration|date=22 February 2013|work=[[Kyiv Post]]|quote=A total of 315 of the 349 MPs registered in the sitting hall supported the document on Friday. The draft document reads that the Verkhovna Rada "within its powers, will ensure that the recommendations concerning the signing of the Association Agreement between Ukraine and the EU, which are stipulated in the resolutions of the European Parliament and the conclusions of the Council of the EU approved on December 10, 2012, at a meeting of the EU foreign ministers, will be fulfilled."}}</ref> Русија извршила притисок врз Украина да го отфрли. <ref>{{Наведена книга|title=The European Union in Crisis|publisher=Palgrave Macmillan|editor-last=Dinan|editor-first=Desmond|pages=3, 274|editor-last2=Nugent|editor-first2=Neil}}</ref> Обемот на протестите се проширил, со повици за оставка на Јанукович. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-idUSBRE9BA04420131212|title=Kiev protesters gather, EU dangles aid promise|date=2013-12-12|work=[[Reuters]]|access-date=2023-07-07|language=en}}</ref> Демонстрантите се спротивставиле на она што го сметале за [[Корупција во Украина|корупција во владата]] и злоупотреба на моќ, [[Украински олигарси|олигархиско]] владеење, [[полициска бруталност]] и кршење на [[Човекови права во Украина|човековите права]]. <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine's Euromaidan: Analyses of a Civil Revolution|date=2015|publisher=[[Ibidem Press]]|editor-last=Marples|editor-first=David|pages=9–14|editor-last2=Mills|editor-first2=Frederick}}</ref> На 28 јануари 2014 година, украинската влада поднела оставка. Протестите кулминирале на 18-20 февруари 2014 година со судири во [[Киев]] меѓу демонстрантите и специјалната полиција за немири Беркут, во кои [[Список на загинати учесници во Евромајдан|биле убиени 108 демонстранти]]; повеќето од нив биле застрелани од [[Снајпер|снајперисти]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHRThematicReportUkraineJan2014-May2016_EN.pdf|title=Accountability for killings in Ukraine from January 2014 to May 2016|publisher=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|pages=9, 21–25}}</ref> На 21 февруари, претседателот Јанукович и опозицијата [[Договор за решавање на политичката криза во Украина|потпишале договор]] за формирање привремена влада на единство, предвремени избори и итни уставни измени (кои требало да ги потпише претседателот). Сепак, Јанукович тајно побегнал од градот таа вечер. <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=1 March 2022}}</ref> Следниот ден, парламентот [[Револуција на достоинството|гласал за негово отстранување од функцијата]]. Околу 73% од парламентот и членовите на сите партии гласале за негово отстранување, вклучувајќи ги и членовите на [[Партија на регионите|неговата партија]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25|date=24 February 2014|work=[[Interfax-Ukraine]]|access-date=25 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html|archive-date=10 February 2020}}</ref> На 27 февруари била формирана привремена влада и биле закажани предвремени претседателски избори. Оваа серија настани станала позната како [[Револуција на достоинството]]. Веднаш по револуцијата, необележани руски трупи [[Руска окупација на Крим|ја окупирале]] украинската територија [[Крим (полуостров)|Крим]]. По нелегален референдум, Крим бил [[Руска анексија на Крим|анексиран од Русија]]. === Протести во Донбас === [[Податотека:2014-03-09._Протесты_в_Донецке_019.jpg|лево|мини|Проруски демонстранти во [[Донецк]], 9 март 2014 година]] По револуцијата, во делови од Донбас започнале контрареволуционерни и [[Проруски протести во Украина (2014)|проруски протести]]. Во последниот попис, населението на Донбас вкупно имало околу 58% [[Украинци|етнички Украинци]] и 38% [[Руси во Украина|етнички Руси]]: [[Донечка Област|Донечката Област]] имала 57% Украинци и 38% Руси, додека [[Луганска Област|Луганската Област]] имала 58% Украинци и 39% Руси. <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine Over the Edge: Russia, the West and the "New Cold War"|last=Hahn|first=Gordon|date=2018|publisher=McFarland|page=116}}</ref> Национална анкета спроведена во март-април 2014 година покажала дека 58% од испитаниците во Донбас сакале автономија во рамките на Украина, а 31% сакале отцепување. <ref name="Katchanovski">{{Наведена книга|title=Ukraine in Crisis|last=Ivan Katchanovski|date=2017|publisher=Taylor & Francis|editor-last=Petro|editor-first=Nicolai|pages=64–65|chapter=The Separatist War in Donbas}}</ref> Донбас бил регионот кој најмногу го поддржувал Јанукович и неговата Партија на регионите. Луѓето во Донбас најмногу ги следел руските медиуми, кои ја прикажувале новата привремена влада на Украина како нелегитимна „''фашистичка хунта''“ и дека етничките Руси се во непосредна опасност.  [[Хакирање на е-поштата на Сурков|Протечените е-пораки]] и телефонски повици подоцна откриле дека руската држава ги финансирала и организирала сепаратистите, главно преку советниците на Кремљ, [[Владислав Сурков]] и [[Сергеј Глазев]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ecfr.eu/article/commentary_the_glazyev_tapes_getting_to_the_root_of_the_conflict_in_7165/|title=The Glazyev Tapes: Getting to the root of the conflict in Ukraine|last=Umland|first=Andreas|date=1 November 2016|work=[[European Council on Foreign Relations]]}}</ref> <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NxdXEAAAQBAJ&dq=%22We+now+know+that+Kremlin+advisors+Vladislav+Surkov+and+Sergei+Glazyev+had+directed+efforts+to+coordinate+and+organize+these+protests+at+the+beginning+of+March+2014%22&pg=PA26|title=The War in Ukraine's Donbas: Origins, Contexts, and the Future|last=David R. Marples|date=2021|publisher=Central European University Press|isbn=978-963-386-420-3|pages=26|quote=The Russian Spring was not exactly a spontaneous uprising. We now know that Kremlin advisors Vladislav Surkov and Sergei Glazyev had directed efforts to coordinate and organize these protests at the beginning of March 2014, turning them into a pro-Russian separatist movement.}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://static.rusi.org/201907_op_surkov_leaks_web_final.pdf|title=The Surkov Leaks: The Inner Workings of Russia's Hybrid War in Ukraine|last=Shandra|first=Alya|last2=Seely|first2=Robert|date=2019|publisher=[[Royal United Services Institute]]}}</ref> Проруските демонстранти ја окупирле зградата на регионалната државна администрација во Донецк од 1 до 6 март 2014 година, сè додека СБУ не ги отстранил. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbsnews.com/news/ukrainian-city-of-donetsk-epitomizes-countrys-crisis/|title=Ukrainian city of Donetsk epitomizes country's crisis|date=6 March 2014|access-date=7 March 2014|publisher=CBS News}}</ref> [[Павел Губарев]] бил прогласен за „народен гувернер“ на Донечката област, а [[Александар Харитонов]] за „народен гувернер“ на Луганската Област. <ref>{{Наведена книга|title=The Donbas Conflict in Ukraine: Elites, Protest, and Partition|last=Platonova|first=Daria|date=2021|publisher=Routledge|pages=211–212}}</ref> Украинските власти ги уапсиле локалните сепаратистички лидери на почетокот на март. Тие биле заменети со личности поврзани со руските безбедносни служби. Политикологот Тарас Кузио напишал дека Русија ги преобразила демонстрантите „''во вооружени бунтовници; ова никогаш не бил органски процес''“. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=11|language=en}}</ref> На 6 април, 1.000–2.000 демонстранти во [[Донецк]] побарале референдум за автономија или присоединување кон Русија, сличен на оној одржан на Крим во март. <ref name="BBC100a6414">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26910210|title=Ukraine: Pro-Russians storm offices in Donetsk, Luhansk, Kharkiv|date=6 April 2014|work=BBC News}}</ref> Стотици маскирани мажи заплениле оружје од зградата на СБУ во градот, {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} а голема толпа [[Освојување на Донецк (2014)|упаднала и ја окупирала]] зградата на РСА во Донецк, кревајќи го руското знаме. Тие побарале регионалниот совет да гласа за референдум за присоединување кон Русија следниот ден, {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} ветувајќи дека во спротивно ќе ја преземат контролата врз регионалната влада со „мандат на народот“, разрешувајќи ги сите избрани регионални советници и членови на парламентот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/6/7021524/|date=6 April 2014|work=[[Ukrainska Pravda]]|language=uk|script-title=uk:Донецькі сепаратисти готуються сформувати "народну облраду" та приєднатися до РФ}}</ref> Бидејќи овие барања не биле исполнети, следниот ден активистите ја прогласиле [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] (ДНР) за независна држава. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26919928|title=Ukraine crisis: Protesters declare Donetsk 'republic'|date=2014-04-07|work=BBC News|access-date=2024-12-24|language=en-GB}}</ref> Немирите започнале и во [[Луганск]] на 6 април, кога стотици демонстранти го опседнале седиштето на СБУ шест часа, барајќи ослободување на антивладините милитанти кои биле држени таму. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} На крајот тие упаднале и ја окупирале зградата, ослободувајќи затвореници и запленувајќи оружје. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Министерот за внатрешни работи, [[Арсен Аваков]], на 9 април 2014 година изјавил дека сепаратистичката окупација на зградите на украинската влада во Донбас ќе биде прекината во рок од 48 часа, со преговори или со сила, изјавувајќи: „''ние сме подготвени и за двете''“. Вршителот на должноста претседател [[Олександар Турчинов]] веќе наредил заземената зграда на регионалната администрација во Донецк да се стави „''под државна заштита''“, <ref name="cnn.com">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2014/04/09/world/europe/ukraine-crisis/index.html|title=Ukraine unrest will be resolved by force or talks in 48 hours, minister says|last=Laura Smith-Spark|date=10 April 2014|access-date=30 July 2015|publisher=CNN|last2=Kellie Morgan}}</ref> <ref name="Ukrainska Pravda">{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021915/|date=9 April 2014|work=Ukrainian Pravda|access-date=26 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826105357/http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021915/|archive-date=26 August 2014|language=uk|script-title=uk:Турчинов наказав взяти під держохорону будівлю Донецької ОДА|trans-title=Turchynov ordered to take the Donetsk Regional State Administration building under state protection}}</ref> и понудил амнестија на сепаратистите кои се разоружале и се предале. На 11 април, било објавено дека премиерот [[Арсениј Јацењук]] изјавил дека иако е против употребата на сила, сè има граници. == Првата фаза од војната (2014-2015) == Иако првичните протести биле во голема мера самородни изрази на незадоволство од новата украинска влада, Русија ги искористила за да започне координирана политичка и воена кампања против Украина.  Руските граѓани го предводеле сепаратистичкото движење во Донецк од април 2014 година, а биле поддржани од волонтери и материјална опрема од Русија. <ref name="REUeuada">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|title=Pushing locals aside, Russians take top rebel posts in east Ukraine|date=27 July 2014|work=Reuters|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728013327/https://www.reuters.com/article/2014/07/27/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|archive-date=28 July 2014}}</ref> Со ескалацијата на судирот во мај 2014 година, Русија применила „ хибриден пристап“, распоредувајќи комбинација од дезинформации, нерегуларни борци, редовни руски трупи и конвенционална воена поддршка за дестабилизација на Донбас.  <ref name="Fedorov">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7vODDwAAQBAJ|title=Routledge Handbook of Russian Security|last=Fedorov|first=Yury E.|date=15 January 2019|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-18122-8|language=en|chapter=Russia's 'Hybrid' Aggression Against Ukraine}}</ref> === Освојување на градови === [[Податотека:2014-04-14_Sloviansk_city_council_-_3.jpg|мини|Проруски паравоени сили го окупираат градскиот совет на Славјанск, 14 април 2014 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bellingcat.com/news/uk-and-europe/2014/08/27/who-exactly-are-the-terek-wolf-sotnia/|title=Who Exactly Are The Terek Wolf Sotnia?|last=Team|first=Bellingcat Investigation|date=2014-08-27|work=bellingcat|language=en-GB|accessdate=2023-01-04}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://euromaidanpress.com/2014/05/17/russian-mercenaries-in-the-donbas/|title=Russian mercenaries in the Donbas|last=Shkandrij|first=Myroslaw|date=May 17, 2014|work=[[Euromaidan Press]]}}</ref>]] Помеѓу 12 и 14 април 2014 година, руски милитанти ја презеле контролата врз владини згради во неколку градови во Донечката област, вклучувајќи ги [[Славјанск]], [[Краматорск]], [[Друшкивка]], [[Горливка]], [[Мариупол]], Енакиево, Макиевка и Ждановка. <ref name="gorlovkafox">{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/ukraine-asks-for-un-peacekeepers-as-pro-russia-militants-seize-more-buildings|title=Another government building in eastern Ukraine attacked by pro-Russia militants|date=14 April 2014|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414104652/http://www.foxnews.com/world/2014/04/14/deadline-for-pro-russian-gunmen-to-leave-ukraine-government-buildings-passes/|archive-date=14 April 2014|publisher=Fox News}}</ref> <ref name="zhdanovka">{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/activists-easily-seize-local-council-building-in-donetsk-regions-zhdanovka-343434.html|title=Activists easily seize local council building in Donetsk region's Zhdanovka|date=14 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904150402/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/activists-easily-seize-local-council-building-in-donetsk-regions-zhdanovka-343434.html|archive-date=4 September 2014}}</ref> ==== Славјанск ==== [[Податотека:2014-04-14_Sloviansk_city_council_-_2.jpg|мини|Проруските бунтовници ја окупираат зградата на градската администрација во Славјанск, 14 април 2014 година]] На 12 април 2014 година, тешко вооружена руска паравоена единица ја преминала границата од Русија во Украина и го зазела стратешкиот град Славјанск. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Тие ја нападнале и ја окупирале градската административна зграда, полициската станица и зградата на СБУ, заплениле оружје и поставиле блокади на патиштата со помош на локални вооружени активисти. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref name="kpslov">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-extremists-seize-police-stations-in-donetsks-slavyansk-shaktarysk-fail-to-take-donetsk-prosecutors-office-343195.html|title=Armed pro-Russian extremists launch coordinated attacks in Donetsk Oblast, seize buildings and set up checkpoints|last=Mark Rachkevych|date=12 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=28 July 2015}}</ref> Милитантите [[Зелени човечиња|не носеле никакви ознаки]] и биле испратени од окупираниот Крим преку Русија. {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Единицата била составена од педесет доброволци од руските вооружени сили, под команда на поранешниот полковник на ГРУ [[Игор Гиркин|Игор „Стрелков“ Гиркин]], {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} <ref>{{Наведена книга|title=Ukraine's Maidan, Russia's War: A Chronicle and Analysis of the Revolution of Dignity|last=Wynnyckyj|first=Mychailo|date=2019|publisher=[[Columbia University Press]]|pages=151–153|quote=On 12 April 2014, the city's main administrative building, its police station and SBU office were stormed and captured by a group of heavily armed men. These later turned out to be 'volunteers' from the Russian Armed Forces under the command of Russian GRU Colonel Igor Girkin}}</ref> десничарски руски националист поврзан со неоимперијалистичкото движење. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/europe/the-ukraine-war-from-perspective-of-russian-nationalists-a-1023801.html|title=Russian Far-Right Idol: The Man Who Started the War in Ukraine|last=Bidder|first=Benjamin|work=Der Spiegel|access-date=27 August 2015}}</ref> Во интервју за рускиот ултранационалистички весник ''Завтра'', тој изјавил дека оваа акција ја предизвикало војната во источна Украина:<blockquote>„Јас сум тој што го повлекол чкрапалото на оваа војна. Да не ја беше преминала нашата единица границата, сè ќе пропаднеше, како во Харков или Одеса“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/11/21/russias-igor-strelkov-i-am-responsible-for-war-in-eastern-ukraine-a41598|title=Russia's Igor Strelkov: I Am Responsible for War in Eastern Ukraine|date=21 November 2014|work=[[The Moscow Times]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who 'pulled the trigger of war' in Ukraine?|date=26 November 2014|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who "pulled the trigger of war" in Ukraine?|last=Kim|first=Lucian|date=25 November 2014|work=[[Reuters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126151235/http://blogs.reuters.com/great-debate/2014/11/25/should-putin-fear-the-man-who-pulled-the-trigger-of-war-in-ukraine/|archive-date=26 November 2014}}</ref></blockquote> [[Податотека:Igor_Ivanovich_Strelkov.jpg|мини|Рускиот командант Игор „Стрелков“ Гиркин, кој признал дека ја започнал војната во Донбас во април 2014 година]] Гиркин објаснил дека „''никој таму не сакал да се бори''“ сè додека неговата единица не го освоила Славјанск. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.spiegel.de/international/europe/the-ukraine-war-from-perspective-of-russian-nationalists-a-1023801.html|title=Russian Far-Right Idol: The Man Who Started the War in Ukraine|last=Bidder|first=Benjamin|work=Der Spiegel|access-date=27 August 2015|quote=But his big moment would only come later. In April 2014, Strelkov, joined by armed irregulars from Russia, marched from Crimea to the provincial city of Sloviansk, which is strategically located between the population centers of Donetsk and Kharkiv. "In the beginning, nobody there wanted to fight," Strelkov recalls. He and his men attacked a police station in Sloviansk and created facts on the ground.}}</ref> Проруските милитанти незаконски притвориле новинари (вклучувајќи го и Американецот Сајмон Островски), локални цивили и избраната градоначалничка, Нелја Штепа. На 25 април, тие киднапирале осум набљудувачи на ОБСЕ и ги држеле како заробеници, тврдејќи дека се „''шпиони на НАТО''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/27/ukraine-kidnapped-observers-slavyansk-vyacheslav-ponomarev|title=Ukraine: kidnapped observers paraded by pro-Russian gunmen in Slavyansk|date=27 April 2014|work=[[The Guardian]]|access-date=12 March 2025}}</ref> Милитантите, исто така, извршиле неколку погубувања по кратка постапка. Гиркин подоцна ја презел одговорноста за нив. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://novayagazeta.ru/articles/2020/07/17/86300-besslavnye-gibridy|title=Бесславные гибриды|work=Новая газета – Novayagazeta.ru|language=ru|accessdate=20 July 2020}}</ref> Според Сергиј Куделија во ''„Освој го градот, поништи ја државата: Почетокот на руската војна против Украина'' “, „''Ниту еден од локалните активисти кои ги организираа првите антикиевски протести во Славјанск не одигра никаква истакната улога откако Гиркин го зазеде градот''“. Иако некои се приклучиле на паравоените сили, тие биле командувани од надворешни лица; „сепаратистичкиот отпор во Славјанск бил целосно подреден на интересите на мала група руски граѓани кои дејствувале во координација со нивните московски шефови“. {{Sfn|Kudelia|2025}} ==== Краматорск ==== Истиот ден кога бил освоен Славјанск, луѓето на Гиркин ја нападнале полициската станица во блискиот [[Краматорск]], што резултирало со престрелка. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022218/|date=12 April 2014|work=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:На Донбасі сепаратисти і міліція влаштували перестрілку|trans-title=Separatists and police engaged in a gunfight in Kramatorsk}}</ref> Борците, тврдејќи дека се членови на Донбаската народна милиција, подоцна ја зазеле полициската станица. Тие го отстраниле знакот на полициската станица и го кренале знамето на [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] над зградата. <ref name="militaproof">{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022227/|title=Приїжджі загарбники в Краматорську назвалися "народним ополченням"|date=12 April 2014|work=Ukrainska Pravda}}</ref> Потоа издале ултиматум во кој било наведено дека доколку градоначалникот и администрацијата на градот не се заколнат на верност кон Републиката до следниот понеделник, ќе ги отстранат од функцијата. <ref name="militaproof" /> ==== Горливка ==== Проруските милитанти наравиле обид да го освојат полицискиот штаб во [[Горливка]] на 12 април, но биле спречени. ''„Украинска правда“'' објавила дека полицијата изјавила дека целта на обидот за заземање била да се добие пристап до складиште за оружје. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022226/|date=12 April 2014|access-date=28 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:У Горлівці міліція відбила атаку сепаратистів на "зброю МВС"|trans-title=Horlivka police repelled a separatist attack on "Ministry of Internal Affairs weapons"}}</ref> Тие изјавиле дека ќе употребат сила доколку е потребно за да ја одбранат зградата од „криминалци и терористи“. <ref>{{Наведени вести|url=http://novosti.dn.ua/details/222549/|date=12 April 2014|access-date=28 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722094612/http://novosti.dn.ua/details/222549/|archive-date=22 July 2015|agency=Novosti.dn|language=ru|script-title=ru:Горловские милиционеры во всеоружии и готовы обороняться|trans-title=Horlivka militiamen fully armed and ready to defend}}</ref> До 14 април милитантите ја освоиле зградата по напнатата пресметка со полицијата. Некои членови на локалната полициска единица пребегнале во Донечката Народна Република порано во текот на денот, додека преостанатите полицајци биле принудени да се повлечат, дозволувајќи им на бунтовниците да ја преземат контролата врз зградата. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/2014/04/14/live-ukraine-pro-russian-attack-police-hq-in-horlivka/|title=Pro-Russian attack police HQ in Horlivka as Kyiv's deadline expires|date=14 April 2014|work=Euronews|access-date=14 April 2014}}</ref> Локалниот началник на полицијата бил заробен и тешко претепан од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/14/7022432/|date=14 April 2014|access-date=28 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:Аваков: Керівник міліції Горлівки – справжній офіцер – побитий, але живий|trans-title=Avakov: The Head of Police of Horlivka – a true officer – is battered but alive}}</ref> Заменик претседателот на градскиот совет на Горловка, [[Володимир Рибак]], бил киднапиран од маскирани мажи за кои се верува дека биле проруски милитанти на 17 април. Неговото тело подоцна било пронајдено во река во окупираниот Славјанск на 22 април. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.unian.net/politics/910433-v-reke-na-donetchine-nashli-telo-mujchinyi-pohojego-na-propavshego-deputata-iz-gorlovki-smi.html|date=22 April 2014|access-date=28 July 2015|language=ru|script-title=ru:В реке на Донетчине нашли тело мужчины, похожего на пропавшего депутата из Горловки|trans-title=A man's body, resembling the missing Horlivka councilor, has been found in a river in the Donetsk Region}}</ref> Зградата на градската администрација била заземена на 30 април, со што се зацврстила сепаратистичката контрола врз Горловка. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/pro-russian-separatists-seize-buildings-in-east-ukraines-horlivka/article18335644/|title=Pro-Russian separatists seize buildings in east Ukraine's Horlivka|date=30 April 2014|work=The Globe and Mail|access-date=30 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140430163031/http://www.theglobeandmail.com/try-it-now/?articleId=18335644|archive-date=30 April 2014|location=Toronto}}</ref> ==== Други населби ==== Други помали градови, како и владини згради, биле освоени од милитантите поддржани од Русија во Донбас. Во [[Бахмут|Артемивск]] (Бахмут) на 12 април, сепаратистите не успеале да ја освојат локалната канцеларија на Министерството за внатрешни работи, туку наместо тоа [[Битка за Артемивск|ја освоија]] зградата на градската администрација и го кренале знамето на ДНР над неа. Зградите на градската администрација во [[Енакиево]] и [[Друшкивка]] биле исто така освоени. Полицијата го одбила нападот на проруските милитанти врз канцеларијата на Министерството за внатрешни работи во [[Лиман (град)|Красни Лиман]] на 12 април, но зградата подоцна била освоена од сепаратистите по престрелка. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ghanaiannews.ca/ukraine-crisis-another-police-building-seized-in-east/|title=Ukraine Crisis: Another police building seized in east|publisher=Ghanaiannews.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014053700/http://www.ghanaiannews.ca/ukraine-crisis-another-police-building-seized-in-east/|archive-date=14 October 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците поврзани со Донбаската народна милиција окупирале регионална административна зграда во [[Харцизк]] на 13 април, а потоа и локална административна зграда во [[Ждановка]] на 14 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2014/9/20/timeline-ukraines-political-crisis|title=Timeline: Ukraine's political crisis|date=20 September 2014|access-date=20 September 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> На 12 април, необележани проруски милитанти го зазеле седиштето на Министерството за внатрешни работи во [[Донецк]] и две полициски станици без отпор, додека нападот врз канцеларијата на генералниот обвинител бил одбиен. По преговорите меѓу милитантите и оние во зградата, шефот на канцеларијата поднел оставка од својата функција. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/12/7022201/|title=Сепаратисти змусили керівника Донецької облміліції піти у відставку|date=12 April 2014|work=Ukrainska Pravda}}</ref> Според анонимни сведоци, некои милитанти носеле униформи на специјалните полициски сили [[Беркут (специјална полициска единица)|Беркут]], кои биле распуштени од новата влада по февруарската револуција. <ref name="teleapr12">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10763008/Fears-of-full-scale-Russian-invasion-as-eastern-Ukraine-cities-toppled.html|title=Fears of full-scale Russian invasion as eastern Ukraine cities toppled|last=Oliphant|first=Roland|date=12 April 2014|work=The Daily Telegraph|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10763008/Fears-of-full-scale-Russian-invasion-as-eastern-Ukraine-cities-toppled.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Милитантите, исто така, ја зазеле зградата на општинската администрација без отпор на 16 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2014/04/16/4d36b1b6-c532-11e3-b574-f8748871856a_story.html|title=Ukrainian troop defections escalate tensions in eastern Ukraine|date=16 April 2014|work=The Washington Post|access-date=16 April 2014}}</ref> Демонстрантите го кренале знамето на ДНР над зградите на градската администрација во [[Покровск|Красноармијск]] и [[Новоазовск]] на 16 април. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/728259|title=Protesters hoist Donetsk People's Republic's flag in Novoazovsk, Krasnoarmeisk|date=16 April 2014|work=Information Telegraph Agency of Russia|access-date=23 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204211051/http://tass.ru/en/world/728259|archive-date=4 February 2016}}</ref> Зградата на локалната администрација во [[Сиверск]] била слично заземена на 18 април. По преземањето, локалната полиција објавила дека ќе соработува со активистите. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304626304579509100018004342|title=Eastern Ukraine's Pro-Russian Activists Stand Fast|last=Sonne|first=Paul|date=18 April 2014|publisher=The Wall Street Journal|last2=White|first2=Gregory L.}}</ref> === Почеток на владина „Антитерористичка операција“ === [[Податотека:2014-04-15._Протесты_в_Донецке_001.jpg|мини|Барикадата пред зградата на регионалната државна администрација на Донецксо слоган кој ги повикува ЕУ и САД да „си одат дома“, алудирајќи на тврдења за западна интервенција.]] Првите смртни случаи во судирот во Донбас се случиле на 13 април, кога руските паравоени сили кои го окупирале Славјанск отвориле оган врз украинските офицери на СБУ на периферијата на градот. Капетанот на украинската Алфа група, Генадиј Биличенко, бил убиен, а неколку биле ранети, додека најмалку еден руски милитант бил убиен од возвратен оган. <ref>{{Наведена книга|title=Beyond Frozen Conflict|last=von Twickel|first=Nikolaus|date=2020|publisher=Bloomsbury Publishing|page=61}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/13/ukraine-president-warns-largescale-antiterrorist-operation-pro-russia-forces|title=Ukraine warns of 'large-scale operation' against pro-Russian forces after clashes|date=13 April 2014|work=[[The Guardian]]}}</ref> <ref name="Kyiv servicemen killed">{{Наведени вести|url=https://archive.kyivpost.com/article/content/ukraine-politics/at-least-24-servicemen-killed-during-ukraines-anti-terrorist-operation-348075.html|title=At least 24 servicemen killed during Ukraine’s anti-terrorist operation|date=18 May 2014|work=[[Kyiv Post]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://docs.un.org/en/A/73/PV.67|title=UN General Assembly, 73rd session: 67th plenary meeting|date=20 February 2019|publisher=[[United Nations]]|page=3|quote=President Poroshenko: The war claimed its first victim in Donbas on 13 April 2014. His name was Gennady Bilichenko. He was a Ukrainian officer and part of a group that had strict orders not to respond to provocations. Back then, we entertained the illusion that war was still avoidable. That group was ambushed near the city of Slovyansk. Gennady died from gunfire. Six days later, the same Russian officers detained Volodymyr Rybak, a local politician in Horlivka who wanted only to raise the Ukrainian flag in his town. At his side was 19-year-old activist Yuriy Popravko. They tortured them, split open their stomachs and pushed them, while still alive, into the river. That is how Russia’s war in Donbas started.}}</ref> Како одговор на сепаратистичкото освојување на Славјанск и Краматорск, нападите врз владините сили и полициските станици во Донбас и нивното одбивање да се предадат, Турчинов објавил дека украинските сили ќе започнат „Антитерористичка операција“ на 15 април. <ref name="news.biharprabha.com">{{Наведени вести|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/pro-russian-group-in-donetsk-declare-independence-from-ukraine/|title=Pro-Russian Group in Donetsk declare independence from Ukraine|access-date=7 April 2014|publisher=news.biharprabha.com|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Сепак, украинските сили биле доста слабо подготвени и операцијата наскоро била прекинета. <ref name="IrregularArmy">{{Наведена книга|url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISW%20Separatist%20ORBAT%20Holcomb%202017_Final.pdf|title=The Kremlin's Irregular Army|last=Holcomb|first=Franklin|publisher=Institute for the Study of War|year=2017|access-date=5 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120225729/https://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISW%20Separatist%20ORBAT%20Holcomb%202017_Final.pdf|archive-date=20 January 2022}}</ref> Рускиот паравоен командант Игор Стрелков изјавил дека украинските сили на почетокот биле „''исклучително претпазливи''“, бидејќи руските трупи биле натрупани на границата со Украина и Украинците не биле сигурни како ќе одговори Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|title=Should Putin fear the man who 'pulled the trigger of war' in Ukraine?|date=26 November 2014|work=[[Reuters]]|access-date=23 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231122231958/https://www.reuters.com/article/kim-strelkov-idUSL2N0TG1CM20141126/|archive-date=22 November 2023}}</ref> [[Податотека:Kramatorsk_situation_2014-04-12_and_04-16_EN.png|мини|Карта на битката кај Краматорск од 12 до 16 април]] Како дел од оваа контраофанзива, во [[Битка за Краматорск|битката за Краматорск]], украинските специјални сили го вратиле Краматорскиот аеродром на 15 април, по судир со Донбаската народна милиција. Украинските власти и руските медиуми соопштиле дека најмалку четворица бунтовници биле убиени, а неколку заробени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/04/16/world/europe/ukraine-russia.html|title=Ukraine Sends Force to Stem Unrest in East|last=Kramer|first=Andrew E.|date=15 April 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> <ref name="airfield">{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/turchynov-anti-terrorist-operation-has-begun-in-northern-donetsk-343563.html|title=Ukrainian troops in control of Donetsk Oblast's Kramatorsk airfield, Ukrainian deputy prime minister says several hundred Russian troops in Ukraine|date=16 April 2014|work=Kyiv Post|access-date=3 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503234455/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/turchynov-anti-terrorist-operation-has-begun-in-northern-donetsk-343563.html|archive-date=3 May 2014}}</ref> Надвор од аеродромот, лути демонстранти го опколиле украинскиот командант на единицата, генерал-потполковник Васил Крутов и побарале да дознае зошто војниците „пукале врз локалното население“. Крутов изјавил дека немирите ги водат руските сили и „''Треба да го уништиме овој странски напаѓач''“. <ref name="krutovguardian">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/15/troops-fire-mob-ukraine-oleksandr-turchynov-general-vasily-krutov|title=Troops fire as locals in Kramatorsk confront Ukraine general Vasily Krutov|date=15 April 2014|work=The Guardian|access-date=14 April 2014}}</ref> На 16 април, 25-та воздушно-десантна бригада на Украина влегла во Краматорск во колони пешадиски борбени возила БМД-2. Тие биле блокирани од толпи цивили меѓу кои имаки и членови на руска диверзантско-терористичка група, според украинското министерство за одбрана. <ref name="BBC16Apr14">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27053500|title=Ukraine crisis: Military column 'seized' in Kramatorsk|date=16 April 2014|access-date=17 April 2014|publisher=BBC}}</ref> Една од колоните била опкружена и разоружана, а нивните шест оклопни возила биле запленети од руски паравоени сили, кои ги однеле во Славјанск. <ref name="BBC16Apr14" /> Истиот ден, голема толпа поддржана од руски паравоени сили запрела друга украинска оклопна колона во Пчолкино, пуштајќи ги да си одат дури откако војниците ги предале своите пушки. Поради ова, Турчинов објавил дека ќе ја распушти бригадата, иако ова подоцна било откажано. [[Податотека:BMDs_of_Sloviansk_self-defense.jpg|мини|Руски паравоени сили во Славјанск со пешадиско борбено возило БМД-2, 16 април 2014 година]] Во [[Мариупол]] на 17 април, тројца припадници на Донбаската народна милиција биле убиени, 11 ранети, а 63 уапсени по неуспешен напад врз база на украинската Национална гарда. На 17 април 2014 година, во [[Женева]] бил потпишан договор од претставници на Русија, Украина, ЕУ и САД. Во него се повикувало на прекин на огнот во Донбас, разоружување на сите нелегални вооружени групи и напуштање на сите нелегално окупирани згради и јавни места. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eeas.europa.eu/archives/docs/statements/docs/2014/140417_01_en.pdf|title=Geneva Statement on Ukraine|date=17 April 2014|publisher=[[European External Action Service]]}}</ref> Проруските паравоени сили одбиле да ги напуштат окупираните згради и одбиле да се разоружаат сè додека не се разоружа украинската националистичка група [[Десен Сектор]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/04/21/abductions-accusations-threaten-ukraine-agreement-a34398|title=Abductions, Accusations Threaten Ukraine Agreement|date=21 April 2014|work=[[The Moscow Times]]}}</ref> Украинската влада на 19 април 2014 година објавила дека ја прекинала контраофанзивата во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-27086511|title=Ukraine crisis: Kiev calls Easter truce in east|date=19 April 2014|work=BBC News}}</ref> На 20 април, сепаратистите во Енакиево ја напуштиле зградата на градската администрација таму, која ја окупирале од 13 април. И покрај ова, до 27 мај градот сè уште не бил под контрола на украинската влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/matthew-kaminski-contending-with-putins-hand-in-ukraines-badlands-1401233457|title=Contending With Putin's Hand in Ukraine's Badlands|last=Kaminski|first=Matthew|date=27 May 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=26 August 2014}}</ref> === Повторно започнување на украинската операција === [[Податотека:Andriivka_95th_Air_Mob_Bde_2014-05-02.jpg|мини|Украински војници од 95-та воздушно-десантна бригада надвор од селото Андриевка во близина на Славјанск, 2 мај 2014 година]] Украина повторно ја започнала застојната операција против проруските паравоени сили на 22 април, откако телото на локалниот советник [[Володимир Рибак]] било пронајдено фрлено во река во близина на Славјанск. <ref name="bbc22">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27118875|title=Ukraine alert as politician 'killed'|date=22 April 2014|work=BBC News}}</ref> Тој бил киднапиран на 17 април од страна на проруски милитанти откако се обидел повторно да го крене украинското знаме над зградата на градскиот совет на [[Горловка]]. Телата на активистите од [[Евромајдан|Мајдан]] Јуриј Поправко и Јуриј Дјаковски биле исто така пронајдени во реката. Сите тројца биле киднапирани, мачени, осакатени и убиени од страна на проруски милитанти. <ref name="HRW April 2014">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2014/04/28/ukraine-end-politically-motivated-abuses|title=Ukraine: End Politically Motivated Abuses|date=28 April 2014|publisher=[[Human Rights Watch]]}}</ref> <ref name="OHCHR-killings">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHRThematicReportUkraineJan2014-May2016_EN.pdf|title=Accountability for killings in Ukraine from January 2014 to May 2016|date=May 2016|publisher=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]|pages=33-34}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.khpg.org/en/1555269923|title=Tortured to death for defending Ukraine. The first war crimes Russia brought to Donbas|date=17 April 2019|publisher=[[Kharkiv Human Rights Protection Group]]}}</ref> Тие станале првите цивили убиени од проруските сили во војната во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/society/1321966-poroshenko-street-in-free-horlivka-to-carry-tortured-ukrainian-activists-name.html|title=Poroshenko: Street in free Horlivka to carry tortured Ukrainian activist's name|date=17 April 2016|work=[[UNIAN]]}}</ref> Турчинов изјавил дека „''терористите кои ефикасно ја зедоа целата Донечка област како заложници сега отидоа предалеку''“. Проруските милитанти киднапирале повеќе од дваесетина луѓе, вклучувајќи новинари како што е Симон Островски. На 22 април, канцелариите на еден весник во Костјантинивка биле запалени, откако биле упатени закани поради критикување на милитантите. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/media/greenslade/2014/apr/24/ukraine-press-freedom|title=Ukrainian newspaper office burned down after threats|last=Greenslade|first=Roy|date=28 April 2014|work=The Guardian|access-date=28 April 2014}}</ref> На 21 април, демонстрантите се собрале на „народно собрание“ пред зградата на СБУ во Луганск и повикале на „народна влада“, барајќи или федерализација или приклучување кон Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/16/crisis-east-ukraine-city-by-city-guide-map|title=Crisis in east Ukraine: a city-by-city guide to the spreading conflict|last=Alan Yuhas and Tom McCarthy|date=16 April 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> На ова собрание, тие го избрале [[Валери Болотов]] за „народен гувернер“. <ref>{{Наведени вести|url=http://vesti-ukr.com/donbass/48519-v-lugansve-vybrali-narodnogo-gubernatora|title=В Луганске выбрали "народного губернатора" &#124; Донбасс &#124; Вести|date=22 November 2013|work=Вести|access-date=26 August 2014|publisher=Vesti.ua}}</ref> Биле објавени два референдуми, едниот што ќе се одржи на 11 мај за да се утврди дали регионот Луганск треба да бара поголема автономија, а другиот закажан за 18 мај за да се утврди дали регионот треба да се придружи на Русија или да прогласи независност. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/21/7023176/|title=У Луганську сепаратисти вирішили провести два референдуми &#124; Українська правда|work=Ukrainska Pravda|accessdate=26 August 2014}}</ref> Министерството за внатрешни работи објавило дека градот [[Свјатогорск]], во близина на Славјанск, бил повторно преземен од украинските трупи на 23 април. Покрај тоа, Министерството за одбрана соопштило дека ја презело контролата врз сите точки од стратешко значење во областа околу [[Краматорск]]. На 24 април, од 70 до 100 бунтовници вооружени со автоматски пушки и ракетни лансери извршиле напад на складиште за оружје во Артемивск. <ref name="depotaz">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-armed-forces-repel-attack-by-gunmen-on-military-compound-in-artemivsk-344883.html|title=Eastern cities Artemivsk, Mariupol latest targets in Ukraine anti-terror operation|last=Miller|first=Christopher J.|date=24 April 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424133534/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-armed-forces-repel-attack-by-gunmen-on-military-compound-in-artemivsk-344883.html|archive-date=24 April 2014}}</ref> Во складиштето имало околу 30 [[Тенк|тенкови]]. Украинските трупи се обиделе да се борат против бунтовниците, но биле принудени да се повлечат откако многу војници биле ранети од бунтовничкиот оган. Околу 30 милитанти го зазелр полицискиот штаб во Константиновка на 28 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://themoscowtimes.com/articles/pro-russian-separatists-seize-government-buildings-in-konstantinovka-34705|title=Separatists Seize Konstantinovka Police Headquarters in Eastern Ukraine|date=28 April 2014|work=The Moscow Times|access-date=28 April 2014}}</ref> [[Податотека:Ukrainian_soldiers_near_Kramatorsk.jpg|мини|Украински војници во близина на Краматорск, 25 април 2014 година]] На 24 април, Аваков изјавил дека украинските сили ја зазеле градската администрација во [[Мариупол]], по [[Битка за Мариупол (мај-јуни 2014)|судир]] со проруските демонстранти таму. <ref name="mariupolapril24reuters">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-mariupol-idUSBREA3N1C620140424|title=Separatists surround 'liberated' Ukraine city hall|date=24 April 2014|work=Reuters|access-date=28 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427035137/https://www.reuters.com/article/2014/04/24/us-ukraine-crisis-mariupol-idUSBREA3N1C620140424|archive-date=27 April 2014}}</ref> И покрај ова, извештајот на Би-Би-Си изјавил дека иако се чини дека украинските трупи и градоначалникот на Мариупол влегле во зградата рано наутро, украинските трупи ја напуштиле до попладне. Локалните проруски активисти ги обвиниле украинските националисти за нападот врз зградата, но рекле дека ДНР ја вратила контролата. Претставничка на Републиката, Ирина Воропоева, изјавила: „''Ние, Донечката Народна Република, сè уште ја контролираме зградата. Имаше обид за провокација, но сега тоа е завршено''.“ <ref name="mariupolapril24reuters" /> Истиот ден, украински владини претставници изјавиле дека вооружените сили имале намера да го вратат градот Славјанск, но дека зголемената закана од „руска инвазија“ ги запрела овие операции. <ref name="kp24" /> Руските сили се мобилизирале на 10 километри од украинската граница. <ref name="kp24">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/5-dead-one-wounded-as-anti-terror-operation-continues-in-sloviansk-live-updates-344902.html|title=Senior security official: Anti-terror operation suspended as Russian troops amass on border|date=24 April 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424133143/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/5-dead-one-wounded-as-anti-terror-operation-continues-in-sloviansk-live-updates-344902.html|archive-date=24 April 2014}}</ref> До 6 мај, 14 украински војници загинале, а 66 биле повредени во борбите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/14-servicemen-die-66-injured-during-special-operation-in-eastern-ukraine-346679.html|title=14 servicemen die, 66 injured during special operation in eastern Ukraine|date=7 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508130729/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/14-servicemen-die-66-injured-during-special-operation-in-eastern-ukraine-346679.html|archive-date=8 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Бунтовниците ги презеле канцелариите на регионалната државна телевизиска мрежа на 27 април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-separatists-tv-idUSBREA3Q0CZ20140427|title=Separatists seize control of TV HQ in east Ukraine city|date=27 April 2014|work=Reuters|access-date=28 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427204110/https://www.reuters.com/article/2014/04/27/us-ukraine-separatists-tv-idUSBREA3Q0CZ20140427|archive-date=27 April 2014}}</ref> Откако го зазеле радиодифузниот центар, милитантите почнале да емитуваат руски телевизиски канали. На 27 април била прогласена [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] (ЛНР). <ref name="en.itar-tass.com">{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/729768|title=ITAR-TASS: World – Federalization supporters in Luhansk proclaim people's republic|date=20 May 2010|access-date=26 August 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Претставниците на Републиката побарале украинската влада да обезбеди амнестија за сите демонстранти, да го воведе рускиот јазик како службен јазик и да одржи референдум за статусот на регионот. Тие издале ултиматум во кој се наведувало дека доколку Киев не ги исполни нивните барања до 14:00 часот на 29 април, ќе започнат востание заедно со востанието на [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]]. <ref name="en.itar-tass.com" /> На 29 април, зградата на градската администрација во [[Первомајск]] била преземена од бунтовниците на [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]], кои потоа го кренале своето знаме над неа. <ref name="ReferenceA">{{Наведени вести|url=http://www.unian.net/politics/914397-ukrainskie-voyska-vyishli-iz-kramatorska-smi.html|date=4 May 2014|access-date=14 May 2014|agency=Ukrainian Independent Information Agency|language=ru|script-title=ru:Украинские войска вышли из Краматорска|trans-title=Ukrainian troops have withdrawn from Kramatorsk}}</ref> <ref name="lugradar.net">{{Наведена мрежна страница|url=http://lugradar.net/2014/04/13915|date=30 April 2014|publisher=Lugradar.net|language=ru|script-title=ru:Красный Луч и Первомайск "слились". Кто дальше?|trans-title=Krasnyi Luch and Pervomaisk have "merged." Who next?|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513012527/http://lugradar.net/2014/04/13915|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Во Красниј Луч, градската администрација се согласила на барањата на сепаратистичките активисти да ги поддржи референдумите за статусот на Донецк и Луганск од 11 мај, по што било кренато руското знаме над зградата на градската администрација. Бунтовниците ја окупирале зградата на градската администрација во [[Кадиевка]] на 1 мај. Подоцна во текот на неделата, тие ја зазеле локалната полициска станица, деловниот центар и зградата на СБУ. <ref>{{Наведени вести|url=http://fakty.ua/181184-nikakih-nacionalisticheskih-idej-u-nas-net-my-prosto-za-edinuyu-ukrainu-i-ne-hotim-v-rossiyu|title=Никаких националистических идей у нас нет. Мы просто за единую Украину и&nbsp;... – Газета "ФАКТЫ и комментарии|access-date=14 May 2014|publisher=Fakty.ua}}</ref> Активистите во [[Ровенки]] окупирале полициска зграда на 5 мај, но брзо ја напуштиле. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gigamir.net/news/kyiv/pub795629|title=Жительница города Ровеньки: "Люди не понимают, что такое "Луганская республика", но референдума хотят" (Люди рассказывают, что не доверяют новой власти, ждут, когда их освободят от "нехороших людей", и хотят остаться в составе Украины)|publisher=Gigamir.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509010721/http://gigamir.net/news/kyiv/pub795629|archive-date=9 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Истиот ден, полициската станица во [[Славјаносербск]] била заземена од припадници на [[Армија на Југоистокот|Армијата на Југоистокот]], поврзана со [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://lugradar.net/2014/05/13992|date=5 May 2014|publisher=Lugradar.net|language=ru|script-title=ru:Славяносербская милиция перешла на сторону сепаратистов|trans-title=Slavyanoserbsk militia sided with the separatists|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513012659/http://lugradar.net/2014/05/13992|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Градот [[Антрацит]] бил окупиран од голем број [[Донски Козаци]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.huffingtonpost.com/dmitry-tymchuk/putin-ukraine-separatists_b_5274906.html|title=Putin's Tourists Enter Ukraine &#124; Dmitry Tymchuk|date=6 May 2014|work=HuffPost|access-date=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците продолжиле да ја заземаат канцеларијата на обвинителот во [[Севјеродонецк]] на 7 мај. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://potok.ua/2014/05/08/severodoneck-separatisty-zaxvatili-zdanie-prokuratury.html|title=Северодонецк: сепаратисты захватили здание прокуратуры " ИИИ "Поток" &#124; Главные новости дня|publisher=Potok.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513011556/http://potok.ua/2014/05/08/severodoneck-separatisty-zaxvatili-zdanie-prokuratury.html|archive-date=13 May 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> Следниот ден, поддржувачите на [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] ги зазеле владините згради во [[Старобилск]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.obzor.lg.ua/news/starobelsk35698|title=КИУ: Вчера в Старобельске штурмовали райгосадминистрацию|publisher=OBZOR.lg.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513052246/http://www.obzor.lg.ua/news/starobelsk35698|archive-date=13 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> По владината контраофанзива како дел од „Антитерористичката операција“ во Донечката Област на 2-3 мај, бунтовниците биле протерани од окупираната зграда на СБУ во Краматорск. И покрај ова, украинските трупи брзо се повлекле од градот од непознати причини, а сепаратистите брзо ја вратиле контролата. Спорадични борби продолжиле до 5 јули, кога бунтовниците се повлекле од Краматорск. <ref name="BBCkramawith">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28177020|title=Donetsk rebels in mass withdrawal|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> [[Податотека:Standoff_between_locals_and_Ukrainian_forces_in_Mariupol,_9_May_2014_(3).jpg|мини|Престрелка меѓу проруските активисти и украинските сили во [[Мариупол]], 9 мај 2014 година]] Рано наутро на 7 мај, Националната гарда ја вратила градската администрација во Мариупол по жестоките борби со бунтовниците во текот на ноќта. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com//news/world/ukrainian-forces-retake-city-hall-in-eastern-port-of-mariupol/article18505621/?click=dlvr.it|title=Putin cools rhetoric, but NATO disputes claims of troop pullback|date=7 May 2014|work=The Globe and Mail|access-date=14 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140515123018/http://www.theglobeandmail.com/try-it-now/?articleId=18505621|archive-date=15 May 2014|location=Toronto}}</ref> Антивладините демонстранти изјавиле дека владините сили употребиле солзавец за време на операцијата, што резултирало со повреди кога демонстрантите се обиделе повторно да ја окупираат зградата откако Националната гарда се повлекла. <ref name="ada242daw">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-mariupol-idAFKBN0DN0XF20140507|title=Ukraine forces briefly occupy city hall in eastern Mariupol|last=Robinson|first=Matt|date=7 May 2014|work=Reuters|access-date=7 November 2020|language=en}}</ref> До утрото на 7 мај, знамето на ДНР повторно се веело над зградата. <ref name="ada242daw" /> Судирите меѓу владините сили и проруските групи ескалирале на почетокот на мај кога зградата на градската администрација накратко била повторно преземена од страна на [[Национална гарда на Украина|Украинската Национална гарда]]. Проруските сили брзо ја вратиле зградата. <ref name="aljazeera.com">{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/indepth/interactive/2014/05/timeline-ukraine-pro-russian-unrest-20145912017783471.html|title=Timeline: Ukraine's pro-Russian unrest|last=Varshalomidze|first=Tamila|date=26 June 2014|access-date=27 November 2015|publisher=Al Jazeera}}</ref> Потоа милитантите започнале напад врз локална полициска станица, што ја натерало украинската влада да испрати воени сили. Престрелките меѓу војниците и локалните демонстранти предизвикало зградата на градската администрација да биде запалена. Владините сили не биле успешни во протерувањето на проруските сили, што само дополнително ги разгорело тензиите во Мариупол. Украинските трупи започнале уште еден напад врз бунтовниците во Мариупол на 9 мај. Полициска зграда окупирана од бунтовници била запалена од владините сили, предизвикувајќи бунтовниците да побегнат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/mariupol-police-station-fire-21-3518352|title=21 dead as Ukraine police station set on fire in a bid to drive out pro-Russians|last=Keegan|first=Simon|date=9 May 2014|work=Daily Mirror|accessdate=26 August 2014}}</ref> Министерот за внатрешни работи Аваков изјавил дека 60 бунтовници ја нападнале полициската зграда, а не украинските трупи и дека полицијата и другите владини сили успеале да ги одбијат бунтовниците. Помеѓу шест и дваесет милитанти биле убиени, заедно со еден полицаец. <ref name="newsinfo">{{Наведени вести|url=http://newsinfo.inquirer.net/601080/at-least-7-dead-in-southeastern-ukraine-port-city|title=At least 7 dead in southeastern Ukraine port city|date=10 May 2014|work=Philippine Daily Inquirer|access-date=26 August 2014}}</ref> Четири милитанти биле заробени, а пет полицајци биле ранети. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/may/09/ukraine-crisis-mariupol-police-station|title=Ukraine crisis: 'three people killed' in fighting at Mariupol police station|date=9 May 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> За време на борбите, проруските демонстранти заплениле еден оклопен транспортер, а потоа го барикадирале центарот на градот со гуми. Истиот ден, сепаратистите кои се обидувале да ги разоружаат украинските трупи во близина на Донецк биле пречекани со предупредувачки истрели, а 100 биле приведени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unn.com.ua/uk/news/1340433-za-donetskom-viyskovi-zatrimali-blizko-sotni-separatistiv|title=By Donetsk military detained about a hundred separatists|date=9 August 2013|publisher=Unn.com.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509234730/https://www.unn.com.ua/uk/news/1340433-za-donetskom-viyskovi-zatrimali-blizko-sotni-separatistiv|archive-date=9 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Исто така, неименуван свештеник на [[Украинска Православна Црква - Московски Патријархат|УПЦ-МП]] се обидел да преговара со сепаратистите во близина на Дружкивка, но подоцна бил убиен откако бил застрелан осум пати. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/news/politics/1670990-terroristy_ubili_pravoslavnogo_svyashchennika_smi.htm|title=Террористы убили православного священника – СМИ|last=ЛIГАБiзнесIнформИнформационное агентство|date=9 May 2014|publisher=News.liga.net|accessdate=26 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-orthodox-church-confirms-priest-murdered-in-donetsk-region-347180.html|title=Ukrainian Orthodox Church confirms priest murdered in Donetsk region|date=10 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902042404/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-orthodox-church-confirms-priest-murdered-in-donetsk-region-347180.html|archive-date=2 September 2014|accessdate=14 May 2014}}</ref> === Мај 2014: борби по референдумот === [[Податотека:Karlovka_23_May_2014.jpg|мини|Црквата „Свето Богојавление“ во Карловка на 23 мај, со чаури од куршуми на асфалтот во преден план.]] На 12 мај било објавено дека, по [[Референдуми за статусот на Донбас (2014)|референдумот за локална автономија]], водачот на Донбаската народна милиција, [[Игор Гиркин]], се прогласил за „врховен командант“ на Донбаската народна република. Во својот декрет, тој побарал сите војници стационирани во регионот да му се заколнат на верност во рок од 48 часа и изјавил дека сите преостанати украински војници во регионот ќе бидат „''уништени на лице место''“. Потоа, тој побарал од [[Русија|Руската Федерација]] воена поддршка за заштита од „''заканата од интервенција на НАТО''“ и „''геноцид''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.businessweek.com/news/2014-05-12/russia-signals-respect-for-ukraine-s-separatist-referendums|title=Ukraine Rebels Seek to Join Russia as Gas Deadline Is Set|last=Daryna Krasnolutska|date=12 May 2014|work=Bloomberg Business Week|access-date=12 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513065029/http://www.businessweek.com/news/2014-05-12/russia-signals-respect-for-ukraine-s-separatist-referendums|archive-date=13 May 2014|last2=Kateryna Choursina|last3=Anton Doroshev}}</ref> [[Павел Губарев]], претседател на Донбаската народна република, вовел воена состојба на 15 мај и се заколнал на „тотално уништување“ на украинските сили доколку не се повлечат од Донбас до 21:00 часот. Слично на тоа, претседателот на Луганската народна република, [[Валериј Болотов]], прогласил воена состојба на 22 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.rttnews.com/2326351/11-ukrainian-soldiers-killed-in-attack-by-pro-russian-separatists-in-east.aspx?type=gn|title=11 Ukrainian Soldiers Killed in Attack By Pro-Russian Separatists in East|date=22 May 2014|access-date=26 August 2014|publisher=Rttnews.com}}</ref> Магнатот за челик со седиште во Донецк, [[Ринат Ахметов]], ги повикал своите 300.000 вработени во регионот Донецк на „''митинг против сепаратистите''“ на 20 мај. Сирени се огласиле напладне во неговите фабрики за да го означат почетокот на митингот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/ukrainian-tycoons-calls-for-rallies-against-separatists-go-largely-unheeded/2014/05/20/567deaae-e00e-11e3-9743-bb9b59cde7b9_story.html|title=Ukrainian tycoon's calls for rallies against separatists go largely unheeded|date=20 May 2014|work=The Washington Post|access-date=20 May 2014}}</ref> Таканаречен „Марш на мирот“ се одржал во [[Донбас Арена|Донбас Арената]] во градот [[Донецк]], придружен со автомобили што свиреле со сирени напладне. [[BBC News]] и ''[[Украинска правда]]'' објавиле дека некои возила биле нападнати од сепаратисти и дека вооружени лица ги предупредиле канцелариите на неколку градски такси услуги да не учествуваат. На 16 мај, работниците во челичарницата „Метинвест“, заедно со локалната полиција и безбедносните сили, ги избркале бунтовниците од градската администрација и другите окупирани владини згради во градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-pro-russian-insurgents-retreat-from-buildings-in-mariupol-1.2644943|title=Ukraine: Pro-Russian insurgents retreat from buildings in Mariupol|date=16 May 2014|access-date=26 August 2014|publisher=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref> Повеќето бунтовници го напуштиле градот, а за малкуте што останале се вели дека останале невооружени. И покрај ова, седиштето на Донечката Народна Република останало недопрено, а проруските демонстранти сè уште можеле да се видат пред изгорената градска администрација. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2014/05/18/world/europe/mariupol-urkraine-leadership-vacuum/|title=Who's in charge here? In one eastern Ukrainian city, answer isn't clear|last=Richard Allen Greene|date=19 May 2014|access-date=4 June 2015|publisher=CNN}}</ref> Како одговор на одбивањето на Ахметов да плати даноци на Донечката Народна Република, на 20 мај претседателот на Државниот совет на ДНР, [[Денис Пушилин]], објавил дека Републиката ќе се обиде да го национализира имотот на Ахметов. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/05/20/7025874/|date=20 May 2014|access-date=30 July 2015|agency=Ukrainian Pravda|language=uk|script-title=uk:Сепаратисти відповіли Ахметову оголошенням "націоналізації"|trans-title=Separatists responded to Akhmetov with an announcement of "nationalisation"}}</ref> На 25 мај, помеѓу 2.000 и 5.000 демонстранти марширале до вилата на Ахметов во градот Донецк и побарале национализација на имотот на Ахметов, скандирајќи „''Ахметов е непријател на народот''!“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/733219|title=Donetsk republic, Akhmetov's reps fail to agree on his companies' nationalization|date=25 May 2014|access-date=27 May 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> [[Податотека:Volnovakha_checkpoint_attack.png|мини|Напад на контролниот пункт Волноваха, 22 мај 2014 година]] На 22 мај, 18 украински војници биле убиени за време на напад на бунтовниците врз контролен пункт на армијата во близина на градот [[Волнаваха]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-army-death-toll-in-volnovakha-soars-to-18-349005.html|title=Ukrainian army death toll in Volnovakha soars to 18|date=23 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523225452/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-army-death-toll-in-volnovakha-soars-to-18-349005.html|archive-date=23 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Три оклопни транспортери и неколку камиони биле уништени во нападот, додека еден бунтовник бил убиен. <ref>{{Наведени вести|url=http://bigstory.ap.org/article/russian-trains-planes-move-army-away-ukraine|title=AP journalists see 11 dead at Ukraine checkpoint|date=22 May 2014|access-date=22 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140522123057/http://bigstory.ap.org/article/russian-trains-planes-move-army-away-ukraine|archive-date=22 May 2014|agency=Associated Press}}</ref> Истиот ден, конвој составен од 100 војници се обидел да премине мост кај Рубижне, Луганска област, и да напредува на територијата што ја држат бунтовниците. Тие биле нападнати од заседа од група од помеѓу 300 и 500 бунтовници. По борбите што траеле во текот на целиот ден, војниците биле принудени да се повлечат. За време на борбите биле убиени помеѓу два и четиринаесет војници и помеѓу седум и дваесет бунтовници. Три пешадиски борбени возила на армијата и еден камион биле уништени, а уште три оклопни возила биле заробени од бунтовниците.<ref name="KyivPost26May14">[http://www.kyivpost.com/multimedia/photo/burned-houses-military-vehicles-remain-after-fierce-fight-in-luhansk-oblast-that-killed-at-least-nine-people-on-may-22-349531.html Kyiv Post], ''Burned houses, military vehicles remain after a fierce fight in Luhansk Oblast that killed at least nine people on 22 May'', by [[Anastasia Vlasova (journalist)|Anastasia Vlasova]] and Oksana Grytsenko, 26 May 2014. This article is currently [29 June 2014] entitled: ''Reconstructing the deadly 22 May firefight near the Siversky Donets River in Luhansk Oblast'' on the newspaper website.</ref> <ref name="npr.org">{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303749904579579601942418022|title=Putin Promises To Respect Ukraine's Election|last=Alpert|first=Lukas I.|date=23 May 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=14 October 2014}}</ref> Министерството за внатрешни работи изјавило дека некои бунтовници се обиделе да влезат во Луганската област од Русија, но биле одбиени од граничната полиција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/news/2014-05-22/ukraine-deaths-in-clashes-with-pro-russian-separatists/5472190|title=Ukraine crisis: Seventeen killed in clashes with pro-Russian separatists near Donetsk – ABC News (Australian Broadcasting Corporation)|date=22 May 2014|publisher=Australian Broadcasting Corporation|accessdate=26 August 2014}}</ref> По декларацијата на Павел Губарев за основање на „ Партијата Нова Русија“ на 22 мај, претставниците на републиките Донецк и Луганск потпишале договор за создавање на [[Конфедерација|конфедеративната]] држава [[Новорусија (конфедерација)|Нова Русија]]. Сепаратистите планирале да ги вклучат поголемиот дел од јужните и источните региони на Украина во новата конфедерација, вклучувајќи ги клучните градови [[Харков]], [[Херсон]], [[Днепар (град)|Днепар]], [[Николаев]], [[Запорожје]] и [[Одеса]]. Потпишаната декларација ја утврдило позицијата на руското православие како државна религија и намерата за национализација на клучните индустрии. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/welcome-to-new-russia/|title=Welcome to New Russia|last=Babiak|first=Mat|date=22 May 2014|work=Ukrainian Policy|access-date=16 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523114538/http://ukrainianpolicy.com/welcome-to-new-russia/|archive-date=23 May 2014}}</ref> [[Податотека:NAF_checkpoint_in_Semenivka.png|десно|мини|Сепаратисти од „ 1-виот Славјански баталјон “ во Семеновка со знамето на „Нова Русија“ (''Новорусија'') во јуни 2014 година]] Единица на провладиниот баталјон Донбас, доброволна паравоена единица, направила обид да напредува кон сепаратистички контролен пункт во близина на селото Карливка, северозападно од градот Донецк, на 23 мај. <ref name="battalionambushed">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-donbas-battalion-ambushed-in-donetsk-oblast-village-at-least-one-killed-349026.html|title=Ukrainian Donbas Battalion ambushed in Donetsk Oblast village; at least five killed|last=Mark Rachkevych|date=23 May 2014|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523183136/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-donbas-battalion-ambushed-in-donetsk-oblast-village-at-least-one-killed-349026.html|archive-date=23 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Тие биле нападнати од група од 150 до 200 сепаратисти, поддржани од еден од заробените оклопни транспортери. Провладината паравоена единица била опкружена од сепаратистите и била побројна шест спрема еден сè додека борците поврзани со националистичкиот [[Десен Сектор|Десен сектор]] не ги пробиле сепаратистичките линии за да им дозволат на некои членови на групата да избегаат. Петмина припадници на баталјонот Донбас биле убиени, заедно со четворица сепаратисти. Дваесет припадници на провладините паравоени сили биле ранети, а најмалку четворица биле заробени. Вклученоста на Десен Сектор била оспорена од раководството на баталјонот Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://zn.ua/UKRAINE/is-batalon-donbass-otricaet-uchastie-pravogo-sektora-v-stolknoveniyah-pod-karlovkoy-23-maya-145716_.html|title=ИС: Батальон "Донбасс" отрицает участие "Правого сектора" в столкновениях под Карловкой 23 мая – Украина|last=публикация Дмитрия Тымчука.|publisher=zn.ua|accessdate=12 June 2014}}</ref> Прорускиот лидер [[Игор Безлер]] изјавил дека ги погубил сите заробени паравоени сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/05/23/7026275/|title="Бєс" Заявив Командиру "Донбасу", Що Вбив Усіх Полонених|work=Ukrainska Pravda|accessdate=26 August 2014}}</ref> Друг сепаратистички лидер потврдил дека четворица од нивните борци биле убиени, а исто така изјавил дека загинале десет провладини паравоени сили и двајца цивили. Во текот на истиот ден, двајца проруски сепаратисти биле убиени за време на нападот на провладината паравоена група „Украински баталјон“ врз окупирана зграда на локалната самоуправа во [[Торез]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?two_killed_and_two_more_wounded_in_torez_donetsk_regional_administration_reports&objectId=446161&lang=en|title=Two killed and two more wounded in Torez, Donetsk regional administration reports|publisher=24tv.ua|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528041115/http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?two_killed_and_two_more_wounded_in_torez_donetsk_regional_administration_reports&objectId=446161&lang=en|archive-date=28 May 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> === Ескалација во мај и јуни 2014 година === ==== Прва битка за Донечкиот аеродром ==== Утрото на 26 мај, 200 проруски бунтовници, вклучувајќи ги и членовите на баталјонот Восток, го зазеле главниот терминал на [[Донечки меѓународнен аеродром|меѓународниот аеродром]] во [[Донецк]], поставиле блокади на патот околу него и побарале владините сили да се повлечат. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/05/28/world/europe/ukraine.html|title=Dozens of Separatists Killed in Ukraine Army Attack|last=A. Roth and S. Tavernise|date=27 May 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2014}}</ref> Набргу по објавувањето на овие барања, Украинската национална гарда им издала ултиматум на сепаратистите, барајќи од нив да се предадат. Ова подоцна било одбиено. Владините сили потоа започнале напад врз сепаратистичките позиции на аеродромот со падобранци и воздушни напади. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnn.com/2014/05/27/world/europe/ukraine-crisis/index.html|title=Ukraine: Fighting closes Donetsk airport, claims dozens of lives|last=Paton Walsh|first=Nick|date=27 May 2014|access-date=13 November 2019|publisher=CNN|last2=Smith-Spark|first2=Laura}}</ref> Владините сили користеле напаѓачки хеликоптери. Тие пукале преку противвоздушен топ. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainians-vote-in-momentous-may-25-election-to-pick-nations-fifth-president-live-updates-349211.html|title=Ukrainian army battles Kremlin-backed separatists in Donetsk; at least one civilian killed in crossfire|date=26 May 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Се проценува дека 40 бунтовници загинале во борбите, а некои цивили биле затекнати во вкрстен оган. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-fighting-idUKKBN0E70N820140527|title=Reuters Fighting rages in Ukraine eastern city, dozens dead|last=Zawadzki|first=Sabina|date=27 May 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202121518/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-fighting-idUKKBN0E70N820140527|archive-date=2 December 2016}}</ref> Помеѓу 15 и 35 бунтовници биле убиени во еден инцидент со пријателски оган, кога два камиони што превезувале ранети борци од аеродромот биле нападнати од бунтовници, мешајќи ги со украинските сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-i-was-a-separatist-fighter/25455466.html|title=Interview: I Was A Separatist Fighter In Ukraine|last=Shakirov|first=Mumin|date=2014-07-13|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|accessdate=2019-09-11}}</ref> За време на борбите на аеродромот, „[[Дружба Арена]]“ во градот Донецк била ограбена од проруски бунтовници, кои ја ограбиле зградата и уништиле опрема за надзор, а потоа ја запалиле. <ref name="reut27">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighting-idUSKBN0E70OA20140527|title=Fighting rages in eastern Ukraine city, dozens dead|date=27 May 2014|work=Reuters}}</ref> Истовремено, полицијата во Донецк соопштила дека бунтовниците убиле двајца полицајци во блискиот град Хорливка. ''„Москва Тајмс“'' објавил дека двајцата мажи биле погубени затоа што „''ја прекршиле својата заклетва кон Донечката Народна Република''“. Бунтовниците поврзани со Луганската Народна Република нападнале единица на украинската Национална гарда во раните утрински часови на 28 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.enca.com/world/ukraine-forces-attacked-suffer-losses-lugansk|title=Ukraine forces attacked, suffer losses in Lugansk|date=28 May 2014|access-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140529152546/http://www.enca.com/world/ukraine-forces-attacked-suffer-losses-lugansk|archive-date=29 May 2014|publisher=ENCA}}</ref> [[Михајло Ковал]], министерот за одбрана, на 30 мај изјавил дека украинските владини сили „''целосно ги исчистиле''“ бунтовниците од јужните и западните делови на Донечката Област и северниот дел на Луганската Област. <ref>{{Наведени вести|url=https://au.news.yahoo.com/world/a/23991750/ukraine-completely-clears-part-of-separatist-east-from-rebels/|title=Ukraine completely clears part of separatist east from rebels – Yahoo!7|date=30 May 2014|access-date=12 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531110011/https://au.news.yahoo.com/world/a/23991750/ukraine-completely-clears-part-of-separatist-east-from-rebels/|archive-date=31 May 2014|publisher=Yahoo! News}}</ref> Во меѓувреме, внатрешен државен удар го заменил раководството на Донечката Народна Република, а некои тела на руски борци убиени во битката на аеродромот биле репатрирани во Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10863933/Ukraines-rebels-in-crisis-after-Donetsk-coup.html|title=Ukraine's rebels in crisis after Donetsk 'coup'|last=Oliphant|first=Roland|date=29 May 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=12 June 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10863933/Ukraines-rebels-in-crisis-after-Donetsk-coup.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> ==== Опсада на граничниот премин Луганск ==== Двајца сепаратисти биле убиени во престрелка со украинските граничари на 31 мај. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/05/31/i-was-held-at-gunpoint-by-ukraine-rebels.html|title=I Was Held at Gunpoint by Ukraine Rebels|last=Anna Nemtsova|date=31 May 2014|work=The Daily Beast|access-date=26 August 2014|publisher=Thedailybeast.com}}</ref> Два дена подоцна, пет сепаратисти биле убиени кога 500 сепаратисти нападнале граничен пункт во Луганската Област. Единаесет граничари и осум сепаратисти биле ранети за време на борбите, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jun/02/pro-russion-rebels-killed-in-attack-on-east-ukraine-border-base|title=Ukraine: pro-Russia rebels killed attempting to storm border guard base|last=Luke Harding and agencies in Luhansk|date=2 June 2014|work=The Guardian|accessdate=26 August 2014}}</ref> во кои загинал и еден цивил. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-luhansk-violence-idUKKBN0EE25420140603|title=Fog of war falls heavy after violence in eastern Ukraine region|last=Thomas Grove|date=3 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170321075942/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-luhansk-violence-idUKKBN0EE25420140603|archive-date=21 March 2017}}</ref> ==== Воздушен напад на Луганск на 2 јуни ==== [[Податотека:Луганська_ОДА_після_удару.jpg|мини|Штета на зградата на [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]] во Луганск на 2 јуни 2014 година]] На 2 јуни, осум лица биле убиени, а повеќе од 20 биле ранети во серија експлозии што ја погодиле окупираната зграда на [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]] во градот Луганск. <ref name="CNN-2014-06-03">{{Наведување|last=Magnay|first=Diana|title=Air attack on pro-Russian separatists in Luhansk kills 8, stuns residents|date=3 June 2014|url=https://edition.cnn.com/2014/06/03/world/europe/ukraine-luhansk-building-attack/index.html?hpt=hp_c1|publisher=CNN|access-date=4 June 2014|last2=Tom Lister}}</ref> Сепаратистите го обвиниле инцидентот за воздушен напад на владата, додека украинските власти го негирале ова и тврделе дека експлозиите биле предизвикани од залутан проектил земја-воздух испукан од бунтовниците. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ewn.co.za/2014/06/02/Two-killed-in-Ukraine-explosion|title=At least two killed in Ukraine explosion|date=2 June 2014|publisher=Ewn.co.za|accessdate=26 August 2014}}</ref> [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ) објавила извештај следниот ден, наведувајќи дека врз основа на „''ограничено набљудување''“, тие веруваат дека експлозијата е предизвикана од воздушен напад, поддржувајќи ги тврдењата на сепаратистите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/heavy-fighting-in-eastern-ukraine-as-government-restarts-active-phase-of-anti-terror-operation-350453.html|title=Two Ukrainian troops killed in battles with insurgents on 3 June; OSCE says Luhansk blast on June 2 likely caused by airstrike (UPDATES, VIDEO)|last=Christopher J. Miller|date=3 June 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Истрагата на CNN пронашла јасни докази дека нападот дошол од воздух, а моделот на кратерите покажал употреба на стандардна опрема на [[Су-25]], ловец за копнен напад, и [[Су-27]] - двата борбени авиони управувани од Украина. Иако [[Русија|Руската Федерација]] го користи и Сухој Су-27, тој не бил споменат во вестите на CNN како можност. [[Радио Слободна Европа|Радио Слободна Европа,]] исто така, заклучил дека „''И покрај негирањата, сите докази за смртоносна експлозија укажуваат на Киев''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-unspun-luhansk-blast/25410384.html|title=Despite Denials, All Evidence For Deadly Explosion Points To Kyiv|date=4 June 2014|access-date=4 May 2017|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> CNN соопштил дека ова е прв пат цивили да бидат убиени во напад на украинските воздухопловни сили за време на проруските немири во Донбас во 2014 година. Следниот ден, [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] прогласила тридневна жалост во градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://vesti-ukr.com/donbass/54943-bolotov-objavil-v-luganske-trehdnevnyj-traur-po-pogibshim|title=Болотов объявил в Луганске трехдневный траур по погибшим (Bolotov declared a three-day mourning over the killed in Luhansk)|date=3 June 2014|work=Вести vesti-ukr|access-date=28 May 2017}}</ref> ==== Продолжување на борбите ==== [[Податотека:2014-06-03._Протесты_в_Донецке_015.JPG|мини|Припадници на баталјонот Восток ја демонтираат барикадата во Донецк, [[Зграда на регионалната донечка државна администрација|РДА]], на 3 јуни 2014 година.]] Владите сили уништиле сепаратистичко упориште во Семеновка и ја вратиле контролата врз [[Лиман (град)|Красниј Лиман]] на 3 јуни. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine-abroad/northern-donetsk-region-cleared-of-insurgents-part-of-luhansk-region-border-closed-350518.html|title=Northern Donetsk region cleared of insurgents, part of Luhansk region border closed|date=3 June 2014|work=Kyiv Post|accessdate=26 August 2014}}</ref> Двајца војници биле убиени во борбите, а четириесет и пет биле ранети, со спротивставени извештаи за загубите на бунтовничката страна. <ref name="conflicting">{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2014/06/04/world/europe/ukraine-crisis/|title=Conflicting accounts in heightened eastern Ukraine fighting|date=4 June 2014|access-date=14 October 2014|publisher=CNN}}</ref> Според владини извори, 300 бунтовници биле убиени, а 500 ранети, но бунтовниците рекле дека изгубиле помеѓу 10 и 50. Бунтовниците изјавиле дека најмалку 25 биле убиени додека биле во болница во Красниј Лиман. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/734712|title=Ukrainian troops kill more than 25 people in Krasny Liman hospital|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150921231820/http://tass.ru/en/world/734712|archive-date=21 September 2015|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Двете страни ги негирале извештаите на другата страна за битката, а извештаите не биле независно потврдени. Следниот ден, бунтовниците го зазеле опколениот граничен пункт во Луганск (запленувајќи огромни количини муниција) и база на Националната гарда во близина на градот Луганск. Во борбите во овие области загинале шест бунтовници, а тројца владини војници биле ранети. Друг граничен пункт бил заземен од бунтовниците во [[Свердловск (Украина)|Свердловск]]. Базата на Националната гарда паднала откако на гардистите им снемало муниција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://globalnews.ca/news/1373185/6-militants-killed-3-ukrainian-troops-injured/|title=6 militants killed, 3 Ukrainian troops injured in Luhansk|last=Qena|first=Nebi|date=4 June 2014|publisher=Globalnews.ca|accessdate=26 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/militants-killed-ukrainian-troops-injured-23984915|title=Rebels Seize 3 Government Bases in Eastern Ukraine|date=22 August 2014|work=ABC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20140604202112/https://abcnews.go.com/International/wireStory/militants-killed-ukrainian-troops-injured-23984915|archive-date=4 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Друг граничен пункт бил нападнат на 5 јуни, во селото [[Маринивка (Донечка Област)|Маринивка]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/thomson-reuters/140606/separatists-eastern-ukraine-attack-border-post|title=Separatists kill member of Ukrainian special forces|date=6 June 2014|work=GlobalPost|publisher=Globalpost.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607133444/http://www.globalpost.com/dispatch/news/thomson-reuters/140606/separatists-eastern-ukraine-attack-border-post|archive-date=7 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Владини претставници изјавиле дека меѓу 15 и 16 бунтовници се убиени, а дека пет војници биле повредени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/06/ukraine-says-15-rebels-killed-border-clash-2014667936400443.html|title=Ukraine says 15 rebels killed in border clash – Europe|publisher=Al Jazeera|accessdate=12 June 2014}}</ref> Престрелка меѓу соперничките сепаратистички групи во градот Донецк се случила на 7 јуни, во близина на Донечката Народна Република. Потпретседателот на Донечката Народна Република, Максим Петрухин, бил убиен во борбите, а претседателот [[Денис Пушилин]] бил ранет. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/06/7/7028405/|title=У Донецьку застрелили помічника головного місцевого терориста. Пушиліна поранено &#124; Українська правда|date=7 June 2014|work=Ukrainska Pravda|accessdate=12 June 2014}}</ref> ==== Упад на руски тенкови ==== Украинските власти изјавиле дека Русија им дозволила на тенковите да ја преминат руско-украинската граница во Донечката Област на 11 јуни. Министерот за внатрешни работи [[Арсен Аваков]] изјавил дека „''забележавме како минуваат колони со оклопни транспортери, други оклопни возила и артилериски оружја, како и тенкови кои, според нашите информации, ја преминале границата и утрово биле во Снижне''“. Тој продолжил велејќи дека украинските сили уништиле дел од колоната и дека борбите сè уште се во тек. Дописниците на [[Ројтерс]] потврдиле присуство на три тенкови во градот Донецк, а Бирото за разузнавање и истражување на американскиот [[Стејт департмент|Стејт департмент,]] исто така, соопштило дека Русија навистина испратила тенкови, заедно со друго тешко оружје, до сепаратистите во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-idUSKBN0EN1KS20140612|title=Ukraine accuses Russia of letting rebels bring in tanks|last=Zinets|first=Natalia|date=12 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014}}</ref> Се вели дека испратеното оружје вклучувало: колона од три тенкови [[Т-64]], неколку повеќекратни ракетни лансери [[БМ-21 Град]] и други воени возила. „''Русија ќе тврди дека овие тенкови се земени од украинските сили, но ниедна украински тенковска единица не дејствувала во таа област''“, се вели во соопштението на [[Стејт департментот]]. „''Уверени сме дека овие тенкови дошле од Русија''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/06/14/world/europe/russia-has-sent-tanks-to-ukraine-rebels-us-says.html?emc=edit_na_20140613&nlid=13240517|title=Russia Has Sent Tanks to Ukraine Rebels, U.S. Says|last=Gordon|first=Michael R.|date=13 June 2014|work=The New York Times}}</ref> [[Претседателски избори во Украина (2014)|Новоизбраниот]] украински претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека е „неприфатливо“ тенковите да влезат во Украина. Русија ги нарекла извештаите „''уште една лажна информација''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27815441|title=Ukraine says 'Russian tank incursion' unacceptable|date=12 June 2014|publisher=BBC|accessdate=26 August 2014}}</ref> Сепак, трите тенкови подоцна биле забележани како се движат низ [[Макиевка]] и [[Торез]], веејќи го [[Знаме на Русија|знамето на Руската Федерација]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hromadske.tv/society/rosiiski-tanki-vzhe-v-makiyivtsi/|title=Російські танки вже в Макіївці|publisher=Hromadske.tv|archive-url=https://web.archive.org/web/20140614045414/http://www.hromadske.tv/society/rosiiski-tanki-vzhe-v-makiyivtsi/|archive-date=14 June 2014|accessdate=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците потврдиле дека набавиле три тенкови, но водачите одбиле да објаснат како ги набавиле; еден милитант им кажал на новинарите дека потекнуваат „''од воен магацин''“. <ref name="BBC News T6413614">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27829773|title=Ukraine crisis: Kiev forces win back Mariupol|date=13 June 2014|publisher=BBC|accessdate=26 August 2014}}</ref> Претседателот на ДНР, [[Денис Пушилин]], изјавил дека трите тенкови ќе бидат стационирани во градот Донецк и дека тие им даваат на неговите сили „''барем малку надеж за одбрана [на Донецк] бидејќи тешкото оружје веќе се користи против нас''“. Константин Машовец, поранешен функционер на украинското Министерство за одбрана, изјавил дека тенковите веројатно биле запленети од руските сили на [[Република Крим|Крим]] пред да се упатат кон континентална Украина. Антон Герашченко, советник на Арсен Аваков, потврдил на брифинг во [[Киев]] дека тенковите некогаш биле во посед на вооружените сили на Украина во [[Крим (полуостров)|Крим]] и дека биле префрлени по море во Русија пред да ја преминат границата со Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mashable.com/2014/06/13/ukraine-seize-port-city-russia-separatists/|title=Ukrainian Forces Seize Crucial Port City From Pro-Russia Separatists|last=Miller|first=Christopher|date=13 June 2014|publisher=Mashable.com|accessdate=26 August 2014}}</ref> [[Податотека:2014-06-12._War_in_Donbass_20.JPG|мини|[[БТР-80]] во украинска служба, 12 јуни 2014 година]] Ден по упадот со тенкови, тројца војници биле убиени кога биле нападнати од бунтовници во [[Степанивка]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10899655/US-accuses-Russia-of-sending-rocket-launchers-to-Ukraine-rebels.html|title=US accuses Russia of sending rocket launchers to Ukraine rebels|date=14 June 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=26 August 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10899655/US-accuses-Russia-of-sending-rocket-launchers-to-Ukraine-rebels.html|archive-date=11 January 2022|agency=[[Agence France-Presse]]|location=London}}</ref> Жестоките борби продолжиле во текот на утрото на 13 јуни, кога владата започнала нов напад врз бунтовниците во Мариупол. Украинските трупи успеале да го вратат градот и го прогласиле за „''привремен главен град''“ на Донечката Област сè додека владата не ја врати контролата врз градот Донецк. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.sky.com/story/1281593/ukraine-troops-storm-rebel-held-buildings|title=Ukraine Troops Storm Rebel-Held Buildings|date=13 June 2014|publisher=BSkyB|accessdate=26 August 2014}}</ref> Украинските трупи ја презеле контролата врз Мариупол на 13 јуни со помош на Националната гарда. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-crisis-government-troops-recapture-port-city-of-mariupol-1.2674375|title=Ukraine crisis: Government troops recapture the port city of Mariupol|date=13 June 2014|access-date=5 July 2014|publisher=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref> Штабот на ДНР бил освоен, а Мариупол бил прогласен за привремен главен град на Донечката Област, наместо градот Донецк, кој бил окупиран од сепаратистите. Во меѓувреме, договорот меѓу министерот за внатрешни работи, Арсен Аваков, и претседателот на ДНР, Денис Пушилин, со цел да се создаде прекин на огнот и да им се овозможи на цивилите да избегаат од насилството во Славјанск, не успеало, бидејќи двете страни се обвинувале меѓусебно за започнување нови напади. Следното утро, конвој граничари бил нападнат од бунтовници додека минувал покрај Мариупол, при што загинале најмалку петмина од граничарите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.0629.com.ua/news/555391/v-mariupole-na-post-mostu-rasstrelali-kolonnu-pogranicnikov-est-pogibsie-fotovideo|title=В Мариуполе на пост-мосту расстреляли колонну пограничников. Есть погибшие (ФОТО+ВИДЕО)|work=0629.com.ua – Сайт города Мариуполя}}</ref> ==== Соборување на Иљушин Ил-76 ==== [[Воздухопловни сили на Украина|Украинскиот авион]] „[[Иљушин Ил-76]] МД“ бил соборен од силите поврзани со [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]] на 14 јуни. <ref name="shootdown">{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukrainian-transport-plane-shot-down-by-pro-russian-separatists-in-luhansk-1402736354|title=Dozens Killed as Ukrainian Transport Plane Is Shot Down by Rebels in Luhansk|last=Kolyandr|first=Alexander|date=14 June 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=27 June 2014}}</ref> Авионот се подготвувал за слетување на [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]] и превезувал војници и опрема од непозната локација. Сите 49 лица во него загинале. Во меѓувреме, два тенкови Т-72 влегле во Донецк, а на воен контролен пункт во Луганск избувнало престрелка, која траела два дена. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.info/politics/930099-terrorists-drove-two-russian-tanks-t-72-to-donetsk-nsdc-representative.html|title=Terrorists drove two Russian tanks T-72 to Donetsk – NSDC representative: UNIAN news|date=18 June 2014|publisher=Unian.info|accessdate=8 July 2014}}</ref> ==== Битка кај Јампил ==== Доцна на 19 јуни, во градот [[Јампил (Донечка Област)|Јампил]], во близина на градот Красни Лиман, кој бил под контрола на владата, избувнала битка со тенкови и оклопни возила. До 4.000 бунтовници биле присутни во борбите, кои започнале, според бунтовниците, откако вооружените сили направиле обид да го освојат Јампил, <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-fighting-idINKBN0EU0S320140619|title=Ukraine rebels speak of heavy losses in battle against government troops|last=Vasovic|first=Aleksandar|date=19 June 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208082837/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-fighting-idINKBN0EU0S320140619|archive-date=8 December 2015}}</ref> со цел да се пробијат до [[Сиверск]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/736846|title=Ukrainian army using attack aviation, tanks to seize Yampol village|last=<%= item.timeFlag %>|access-date=26 August 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Според вооружените сили, таа започнала откако бунтовниците направиле обид да го пробијат кордонот на владини трупи околу градот Красни Лиман, кој бил под контрола на владата. Битката била опишана како надминување „''во однос на силата и обемот на сè што се случило претходно''“ за време на војната Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27919047|title=Ukraine crisis: EU deal to be signed on 27 June|date=19 June 2014}}</ref> Вооружените сили употребиле и воздушни и артилериски напади во обидите да ги разбијат бунтовниците. <ref name="whitehouse">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/06/21/world/europe/ukraine.html?partner=rss&emc=rss&_r=1|title=As Ukraine Announces Cease-Fire, White House Points Finger at Russia|last=M. R. Gordon and D. M. Herszenhorn|date=20 June 2014|work=The New York Times|access-date=7 November 2014}}</ref> Битката продолжила и следниот ден. Во текот на ноќта, меѓу 7 и 12 војници биле убиени, а меѓу 25 и 30 биле ранети. Вооружените сили соопштиле дека убиле 300 бунтовници, но ова не било независно потврдено, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/7-ukrainian-troops-killed-in-overnight-fighting/2014/06/20/9078b184-f847-11e3-8118-eae4d5b48c7d_story.html|title=7 Ukrainian troops killed, rebels operate tanks – The Washington Post|date=20 June 2014|work=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211184931/https://www.washingtonpost.com/world/europe/7-ukrainian-troops-killed-in-overnight-fighting/2014/06/20/9078b184-f847-11e3-8118-eae4d5b48c7d_story.html|archive-date=11 December 2018}}</ref> сепаратистите потврдиле само две смртни случаи и седум ранети на нивна страна. Бунтовниците, исто така, изјавиле дека уништиле еден тенк, неколку [[БМД-1]], а исто така собориле и бомбардер [[Сухој Су-25|Су-25]]. Украинската војска соопшти дека ја презеле контролата врз Јампил и Сиверск на 20 јуни, 20 часа пред едностраното примирје од страна на украинските сили, како дел од мировниот план од 15 точки на украинскиот претседател [[Петро Порошенко]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-military-free-yampil-in-donetsk-region-from-terrorists-nsdc-352725.html|title=Ukrainian military free Yampil in Donetsk Region from terrorists – NSDC|date=20 June 2014|work=Kyiv Post|access-date=20 June 2014}}</ref> Тие, исто така, признале дека сè уште имало жестоки борби во областа околу Јампил и селото Закитне. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.rbc.ua/rus/news/v-donetskoy-obl-siloviki-zanyali-seversk---oga-20062014171300|title=силовики заняли Северск, – ОГА|date=20 June 2014|work=Рбк-Украина|publisher=RBC News}}</ref> До тој момент, бројот на војници убиени во битката достигнал 13. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.france24.com/en/20140620-ukraine-week-long-ceasefire-fight-separatists-east-russia/|title=Ukraine declares week-long ceasefire in fight against separatists|date=20 June 2014|publisher=France 24|accessdate=14 October 2014}}</ref> За време на продолжените борби, милитантите дигнале во воздух мост над река во селото Закитне. === Јули 2014: офанзива на владата по прекинот на огнот === [[Податотека:Ukrainian_soldier_in_Sloviansk,_July_9,_2014.jpg|мини|Украински војник во Славјанск, јули 2014 година]] Откако завршило еднонеделното примирје прогласено од украинскиот претседател [[Петро Порошенко]], вооружените сили ги обновиле своите операции против бунтовниците на 1 јули. Гранатирањето се случило во Краматорск и Славјанск, а владините сили го вратиле граничниот премин во [[Должанск]], еден од трите главни гранични премини окупирани од сепаратистите. Владите сили, исто така, ги вратиле селата Брусивка и Стари Караван. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/01/ukraine-petro-poroshenko-goes-on-attack|title=Ukraine retakes border crossing from rebels as Poroshenko goes on attack|last=Luhn|first=Alec|date=1 July 2014|work=The Guardian|access-date=16 July 2014}}</ref> Истиот ден, бунтовниците во Луганск изјавиле дека ја презеле контролата врз [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/rebels-claim-control-over-luhansk-airport-354221.html|title=Rebels claim control over Luhansk airport|date=1 July 2014|work=Kyiv Post|agency=Interfax-Ukraine}}</ref> На 1 јули 2014 година во Донецк избувнала улична престрелка меѓу соперничките фракции на проруските милитанти, што резултирало со смртно рането едно лице, а уште две лица биле во критична состојба. Портпаролот на Министерството за внатрешни работи, Зорјан Шкирјакук, изјавил дека над 1.000 проруски бунтовници биле убиени во првиот ден по продолжувањето на непријателствата. <ref>{{Наведени вести|url=http://tsn.ua/politika/za-pershiy-den-vidnovlennya-ato-siloviki-znischili-ponad-1000-boyovikiv-357144.html|date=1 July 2014|access-date=25 November 2014|agency=TSN|language=uk|script-title=uk:За перший день відновлення АТО силовики знищили понад 1000 бойовиків|trans-title=In the first day of resumption of the ATO, security forces killed more than 1,000 militants}}</ref> ''Liga.net'', повикувајќи се на извор вклучен во владината воена операција, објавил дека над 400 бунтовници биле убиени во акција, но дека повисоките бројки објавени претходно не можеле да се потврдат. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/articles/politics/2373601-posle_peremiriya_v_pervyy_den_ato_ubito_bolshe_400_boevikov.htm|date=2 July 2014|work=liga.net|language=ru|script-title=ru:Первые сутки возобновления АТО: потери, пленные, новое оружие|trans-title=First days of the resumption of ATO: losses, prisoners, new weapons|accessdate=6 March 2015}}</ref> Самите сепаратисти пријавиле само два смртни случаи во борбите кај [[Николаевка (Донечка Област)|Николаевка]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28139139|title=Russia and Ukraine 'agree steps' towards new truce|work=BBC News|access-date=14 October 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_apartment_building_in_Donetsk,_July_14,_2014.jpg|мини|Оштетена станбена зграда во Донецк, 14 јули 2014 година]] Бунтовниците нападнале граничен пункт во [[Новоазовск]] на 2 јули. За време на нападот, врз пунктот биле испукани минофрлачи, по што избувнале судири. Еден граничар бил убиен во борбите, а уште осум стражари биле повредени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/guard-killed-in-attack-on-border-post-ukraine-says/|title=Guard killed in attack on border post, Ukraine says|date=2 July 2014|publisher=Fox News}}</ref> Владите сили го вратиле градот [[Николаевка (Донечка Област)|Николаевка]], во близина на Славјанск, на 4 јули. Како резултат на тоа, група милитанти поврзани со ДНР пребегнале и се придружиле на украинската армија. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-govt-forces-take-control-of-village-near-sloviansk-avakov-354724.html|title=Ukraine government forces take control of village near Sloviansk – Avakov|date=4 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Како дополнителен удар врз бунтовниците, владините сили го вратиле упориштето [[Славјанск]] на 5 јули. <ref name="5BBC7">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28174104|title=Rebels abandon Sloviansk stronghold|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> Командантот на бунтовниците од ДНР, [[Игор Гиркин]], ја донел одлуката „''поради огромната бројна супериорност на непријателот''“, според премиерот на ДНР [[Александар Бородај]]. Тој рекол дека силите на ДНР се повлекле во [[Краматорск]], но [[BBC News]] објавил дека биле видени како ги напуштаат своите контролни пунктови во Краматорск. <ref name="5BBC7" /> Подоцна истиот ден, Бородај потврдил дека бунтовниците го напуштиле „''целиот северен сектор''“, вклучувајќи го и Краматорск, и се повлекле во градот [[Донецк]]. <ref name="BBCkramawith">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28177020|title=Donetsk rebels in mass withdrawal|date=5 July 2014|work=BBC News|access-date=5 July 2014}}</ref> По повлекувањето на силите на Гиркин во Донецк, тој ја презел контролата врз ДНР, заменувајќи ги претходните власти таму во она што било опишано како „[[државен удар]]“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.opendemocracy.net/en/odr/long-live-donetsk-peoples-republic/|title=Long live the Donetsk People's Republic!|last=Marples|first=David|date=8 July 2014|work=openDemocracy|accessdate=9 August 2019}}</ref> Последователно, вооружените сили на Украина ги вратиле [[Дружкивка]], [[Костјантиновка]] и [[Артемивск (Донечка Област)|Артемивск]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukrainian-government-troops-target-further-gains-in-east-1404644564|title=Ukrainian Government Troops Target Further Gains in East|last=Cullison|first=Alan|date=6 July 2014|work=The Wall Street Journal}}</ref> Среде повлекувањето на бунтовниците, градоначалникот на Донец, [[Олександар Лукјанченко]], изјавил дека најмалку 30.000 луѓе го напуштиле градот од април. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/06/ukraine-crisis-donetsk|title=Donetsk becomes a ghost town as fearful residents flee conflict|last=Luhn|first=Alec|date=6 July 2014|work=The Guardian}}</ref> Во посебен настан, украинските сили изјавиле дека забележале два [[Беспилотно летало|дрона]] во Мариупол и дека еден од нив го собориле. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/739216|title=Ukraine's forces control fully Slavyansk, Kramatorsk|date=6 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> Пред планираната владина офанзива врз градот Донецк, окупиран од бунтовниците, клучните патишта кои водат кон градот биле блокирани на 7 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28191833|title=Bridges destroyed outside Donetsk|date=7 July 2014|work=BBC News|access-date=7 July 2014}}</ref> Бунтовниците уништиле железнички мостови преку патиштата, предизвикувајќи нивно уривање и блокирање на патиштата. Министерот за одбрана [[Валериј Гелетеј]] изјавил на 8 јули дека „''нема повеќе еднострани прекини на огнот''“ и изјавил дека дијалогот е можен само доколку бунтовниците го положат оружјето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28209182|title=Ukraine crisis: 'No more unilateral ceasefires'|date=8 July 2014|work=BBC News|access-date=8 July 2014}}</ref> Повеќе борби избувнале на Меѓународниот аеродром во Луганск на 9 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/fighting-under-way-near-luhansk-airport-355362.html|title=Fighting under way near Luhansk airport|date=9 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Бунтовниците поврзани со ЛНР изјавиле дека го освоиле аеродромот на 1 јули, но украинската армија успеала да ја задржи контролата врз него. Повеќе од 10.000 домаќинства во Луганската Област останале без гас поради оштетување на гасоводите, според соопштението на регионалниот снабдувач со гас истиот ден. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/739741|title=Armed hostilities in Luhansk damage over 60 gas pipes|date=9 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> [[Податотека:Destroyed_house_in_Donbass.jpg|мини|Уништена куќа во Донбас, јули 2014 година]] Судирите на меѓународниот аеродром во Донецк продолжиле на 10 јули. Бунтовниците испукувале минофрлачи кон аеродромот и направиле обид да го вратат, но биле одбиени од вооружените сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28255174|title=Ukraine forces clash with separatists at Donetsk airport|date=10 July 2014|publisher=BBC}}</ref> Украинските сили, исто така, го вратиле градот [[Сиверск]], што било потврдено од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-forces-regain-more-ground-but-sustain-further-casualties-1.2702000|title=Ukraine forces regain more ground but sustain further casualties|date=10 July 2014|publisher=CBC News}}</ref> Истиот ден, градската администрација на Луганск објавила дека шест цивили биле повредени поради тековните непријателства низ градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/luhansk-city-council-reports-injury-of-six-civilians-355432.html|title=Luhansk City Council reports injury of six civilians|date=10 July 2014|work=Kyiv Post}}</ref> Имало и извештаи за фракционерство меѓу сепаратистите, со некои дезертери. Според овие извештаи, баталјонот „Восток“ го отфрлил авторитетот на Игор Гиркин. [[Александар Бородај]], премиер на ДНР, сепак, ги негирал овие извештаи и изјавил дека тие се лаги. <ref>{{Наведени вести|url=https://nationalpost.com/news/deep-rifts-emerge-in-ranks-of-ukraines-pro-russia-insurgents-as-support-from-moscow-evaporates|title=Deep rifts emerge in ranks of Ukraine's pro-Russia insurgents as support from Moscow evaporates|last=Karmanau|first=Yuras|date=10 July 2014|work=National Post}}</ref> Тешките борби продолжиле во Луганската Област на 11 јули. Тој ден, колона на вооружените сили што се движела во близина на [[Ровенки]] била нападната од камион со ракета [[БМ-21 Град]], управуван од бунтовниците. <ref name="BBCdth">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28267929|title=Ukraine president vows to act over army deaths|date=11 July 2014|work=BBC News|access-date=11 July 2014}}</ref> Воздушен напад започнат од вооружените сили на крајот успеал да го уништи ракетниот фрлач, но дури откако биле убиени 23 војници. <ref>{{Наведени вести|url=http://zik.ua/en/news/2014/07/11/19_ukraine_army_servicemen_killed_by_enemy_artillery_near_rovenky_505245|title=19 Ukraine army servicemen killed by enemy artillery near Rovenky|date=11 July 2014|work=ZIK}}</ref> Како одговор на нападот, украинскиот претседател Порошенко изјавил дека „''За секој живот на нашите војници, милитантите ќе платат со десетици и стотици свои''“. Следниот ден, украинските воздухопловни сили започнале воздушни напади насочени кон позициите на бунтовниците низ Донецк и Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/ukraine-launches-air-offensive-kill-1000-rebels-kiev-says/article19578600/|title=Ukraine launches air offensive, kills 1,000 rebels, Kiev says|date=12 July 2014|work=The Globe and Mail|archive-url=https://web.archive.org/web/20140713003305/http://www.theglobeandmail.com/news/world/ukraine-launches-air-offensive-kill-1000-rebels-kiev-says/article19578600/|archive-date=13 July 2014|location=Toronto}}</ref> Украинската влада соопштила дека 500 бунтовници биле убиени во овие напади, за кои тие изјавиле дека биле [[одмазда]] за сепаратистичкиот ракетен напад од претходниот ден. Четири лица биле убиени во [[Маринка (Украина)|Маринка]], западно предградие на градот Донецк, откако ракети погодиле дел од градот кој бил под контрола на бунтовниците. Украинската влада и сепаратистите се обвинувале меѓусебно за нападот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28277928|title=Ukraine conflict: Rockets ravage suburb of Donetsk|date=12 July 2014|publisher=BBC}}</ref> === Зголемување на борбите === По краткото затишје по повлекувањето на бунтовниците од северниот дел на Донечката Област, борбите продолжиле нагло да ескалираат во источните делови на Донечката Област. Гранати паднале врз пограничниот град Донецк во [[Ростовска Област|Ростовската Област]], дел од Русија, на 13 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/13/ukrainian-shell-russian-border-town-donetsk?CMP=twt_gu|title=Ukraine's shelling could have irreversible consequences, says Russia|date=13 July 2014|work=The Guardian|access-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715010428/http://www.theguardian.com/world/2014/jul/13/ukrainian-shell-russian-border-town-donetsk?CMP=twt_gu|archive-date=15 July 2014}}</ref> Еден цивил бил убиен во гранатирањето. Руските власти ги обвиниле вооружените сили на Украина за гранатирањето, додека Украина негирала одговорност и ги обвинила бунтовниците во Донбас дека организирале напад со лажно знаме. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSKBN0FI09I20140713|title=Russia warns Ukraine after shell crosses border|date=13 July 2014|work=Reuters|access-date=14 July 2014}}</ref> Русија соопштила дека размислува за започнување воздушни напади врз владини цели во Украина како одмазда за гранатирањето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.deccanchronicle.com/140714/world-asia/article/moscow-considering-targeted-strikes-ukraine-report|title=Moscow 'considering targeted strikes' on Ukraine: report|date=14 July 2014|work=Deccan Chronicle|access-date=14 July 2014}}</ref> Украинските сили продолжиле да напредуваат околу Луганск, ставајќи крај на бунтовничката блокада на Меѓународниот аеродром во Луганск. Претставници на ЛНР признале дека изгубиле 30 луѓе за време на борбите во селото [[Олександривка]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/07/ukraine-forces-breaks-rebel-airport-blockade-201471493349612951.html|title=Ukraine forces break rebel airport blockade|date=14 July 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> Градот Снижне, окупиран од бунтовниците, бил погоден од ракети испукани од авион на 15 јули, при што загинале најмалку 11 лица и биле уништени повеќе домови. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28308461|title=Warplane bombs town of Snizhne in east Ukraine|date=16 July 2014|work=BBC News|access-date=16 July 2014}}</ref> Бунтовниците ги обвиниле Воздухопловните сили на Украина, но украинската влада негирала каква било вмешаност во нападот. На 16 јули избувнале судири меѓу бунтовниците и вооружените сили по должина на границата со Русија во Шахтарскиот регион. Бунтовниците кои се криеле во градот [[Степановка]] се обиделе да избегаат од опколувањето на владините сили во 05:00 часот. <ref name="REfr">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSKBN0FL0K020140716|title=More Ukrainian soldiers killed as fighting rages in east, peace move flops|date=16 July 2014|work=Reuters|access-date=16 July 2014}}</ref> Според извештајот на Националната гарда, блокада на патот во близина на пограничното село Маринивка била нападната од бунтовниците со тенкови, минофрлачки оган и противтенковски ракети. <ref name="IFng">{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/213817.html|title=Militants attack National Guard positions in Donetsk region|date=16 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=17 July 2014}}</ref> Контролниот пункт бил гранатиран повеќе од еден час, предизвикувајќи значителна штета на инфраструктурата во Маринивка. Гардистите успеале да го одбијат нападот и ги принудиле бунтовниците да се вратат во Степановка, каде што борбите продолжиле. Потоа битката се преселила во блиското село Тарани. Најмалку 11 украински војници загинале во борбите. Обидите за формирање „контактна група“ меѓу бунтовниците и украинската влада, дел од мировниот план од 15 точки“ на претседателот Порошенко, не успеале, оставајќи мала надеж за обновен прекин на огнот. Бунтовниците подоцна изјавиле дека успешно ја вратиле Маринивка од вооружените сили. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.oregonlive.com/today/index.ssf/2014/07/ukraines_separatist_rebels_rec.html|title=Ukraine's separatist rebels reclaim village on Russian border|date=16 July 2014|work=The Oregonian|access-date=17 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727054841/http://www.oregonlive.com/today/index.ssf/2014/07/ukraines_separatist_rebels_rec.html|archive-date=27 July 2014|agency=Associated Press}}</ref> === Соборување на летот 17 на „Малезија ерлајнс“ === На 17 јули 2014 година, силите на ДНР собориле цивилен патнички авион, на летот 17 на „Малезија ерлајнс“ над Грабово (село во Донечката Област), при што загинале сите 298 лица во авионот. Оваа катастрофа следела по два слични инциденти претходно во текот на неделата, кога биле соборени два авиони на украинските воздухопловни сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28354856|title=Malaysia airliner crashes in east Ukraine conflict zone|date=17 July 2014|work=BBC News|access-date=17 July 2014}}</ref> Бунтовниците поврзани со ДНР ја обвиниле украинската влада за катастрофата, додека владата, Холандија и Австралија ги обвиниле Русија и бунтовниците. <ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.government.nl/latest/news/2018/05/25/mh17-the-netherlands-and-australia-hold-russia-responsible|title=MH17: The Netherlands and Australia hold Russia responsible|last=Algemene Zaken|first=Ministerie van|last2=Buitenlandse Zaken|first2=Ministerie van|date=25 May 2018|work=government.nl|language=nl-NL|accessdate=25 May 2018}}</ref> <ref name="Evidence in The Australian">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theaustralian.com.au/news/world/mh17-shot-down-by-missile-from-russia-by-its-military-report-finds/news-story/d3d1cafaa0033e7acc42d9b9fc38dbf4|title=MH17 evidence points to 'rogue state' Russia, Tony Abbott says|work=The Australian}}</ref> Одговорноста за истрагата била делегирана на Холандскиот одбор за безбедност и заедничкиот истражен тим предводен од Холандија, кои заклучиле дека авионот бил соборен со ракета земја-воздух [[9К37 Бук]] лансирана од територија контролирана од проруските сепаратисти во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/live/2015/oct/13/mh17-crash-report-ukraine-live-updates|title=MH17 crash report: Dutch investigators confirm Buk missile hit plane – live updates|last=Weaver|first=Matthew|date=13 October 2015|work=The Guardian|access-date=13 October 2015}}</ref> Според истрагата, ракетата која била користена потекнува од 53-та противвоздушна ракетна бригада на [[Русија|Руската Федерација]], <ref name="BBC 5.24.18">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-44235402|title=MH17 missile owned by Russian brigade, investigators say|date=24 May 2018|work=[[BBC News]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://edition.cnn.com/2018/05/24/europe/mh17-plane-netherlands-russia-intl/index.html|title=Missile that downed MH17 'owned by Russian brigade'|last=Smith-Spark|first=Laura|date=24 May 2018|publisher=[[CNN]]|last2=Masters|first2=James}}</ref> и била пренесена од Русија на денот на несреќата, испалена од поле во област контролирана од сепаратистите, а лансерот се вратил во Русија откако бил употребен за соборување на авионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-37495067|title=MH17 missile 'came from Russia', Dutch-led investigators say|last=<!-- staff writer(s); no by-line -->|date=28 September 2016|work=[[BBC News Online]]|publisher=[[BBC]]|accessdate=2 October 2016}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.smh.com.au/world/malaysia-airlines-flight-mh17-was-shot-down-from-prorussian-rebel-controlled-territory-investigation-finds-20160928-grqter.html|title=Malaysia Airlines Flight MH17 was shot down from pro-Russian rebel controlled territory, investigation finds|last=Miller|first=Nick|date=29 September 2016|work=The Sydney Morning Herald}}</ref> Врз основа на заклучоците, владите на Холандија и Австралија ја прогласиле Русија за одговорна за распоредувањето на Бук и презеле чекори за формално да ја повикаат на одговорност. === Владин упад во градовите Донецк и Луганск === Во меѓувреме, борбите во Луганск резултирале со прекин на електричната енергија и водоснабдувањето низ целиот град. <ref name="BBCle">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28363086|title=Part of Luhansk 'retaken' from rebels|date=18 July 2014|work=BBC News|access-date=18 July 2014}}</ref> Гранатирањето оштетило електрична трафостаница во областа Каменнобродски, предизвикувајќи прекин на електричната енергија. Рафинерија за нафта во [[Лисичанск]], исто така, била запалена. Според соопштението на градската администрација, најмалку 20 цивили биле убиени при гранатирањето на Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214309.html|title=Over 20 civilians killed in rocket fire in Luhansk on Friday|date=18 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=18 July 2014}}</ref> Во соопштението било наведено дека ракетите ги погодиле „речиси секој округ“. Гранатирањето ги принудило набљудувачите на ОБСЕ да избегаат од нивната канцеларија во Луганск и да се преселат во [[Старобилск]]. <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=25 July 2014}}</ref> Владините сили продолжиле да го освојуваат југоисточниот дел од градот. Уште 16 лица загинале преку ноќ, а најмалку 60 биле ранети. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/city-council-sixteen-civilians-killed-66-wounded-in-luhansk-in-past-24-hours-356902.html|title=Sixteen civilians killed, 66 wounded in Luhansk in past 24 hours|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> Според владиниот извештај, аеродромот во Луганск бил обезбеден од владините сили за време на битката. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-forces-unblock-luhansk-airport-356866.html|title=Ukrainian forces unblock Luhansk airport|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> [[Податотека:Burned_apartment_building_in_Lysychansk,_July_28,_2014.jpg|мини|Момче си игра пред изгорена зграда во Лисичанск, 28 јули 2014 година]] Жестоките борби, исто така, продолжиле околу аеродромот во Донецк преку ноќ, а експлозии се слушнале во сите области на градот. Градот се смирил до 09:00 часот на 19 јули. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/authorities-donetsk-quiet-after-nighttime-and-morning-shelling-356901.html|title=Donetsk quiet after nighttime and morning shelling|date=19 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=19 July 2014}}</ref> До 21 јули, жестоките борби во Донецк повторно започнале. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-airplane-idUKKBN0FP02L20140721|title=Fighting flares in Ukraine as crash investigators arrive|date=21 July 2014|work=Reuters|access-date=21 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420041451/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-airplane-idUKKBN0FP02L20140721|archive-date=20 April 2016}}</ref> Донецк бл потресен од експлозии, а огнот од тешко оружје предизвикал чад кој се издигнал над градот. Борбите биле концентрирани во северозападните области Киевски и Кујбишевски, како и во близина на централната железничка станица и аеродромот, што ги натерало локалните жители да бараат засолниште во засолништа од бомби или да избегаат од градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214690.html|title=Northwest Donetsk rocked by explosions as residents hide in bomb shelters|date=21 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=21 July 2014}}</ref> Водоснабдувањето на градот било прекинато за време на борбите, а целиот железнички и автобуски превоз бил запрен. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214706.html|title=Water supplies to Donetsk stopped|date=21 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=21 July 2014}}</ref> Улиците се испразниле, а бунтовниците поставиле барикади низ градот за да го контролираат сообраќајот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/civilians-killed-as-ukrainian-forces-tighten-noose-on-rebels-in-donetsk-357203.html|title=Civilians killed as Ukrainian forces tighten noose on rebels in Donetsk|date=21 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=21 July 2014}}</ref> Градовите [[Торецк]], [[Соледар]] и [[Рубижне]] <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/741679|title=Ukrainian troops take control of three settlements in Donetsk region|last=<!-- staff writer(s); no by-line -->|date=21 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> исто така биле повторно освоени од владините сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/separatists-retreat-from-dzerzhynsk-357159.html|title=Separatists retreat from Dzerzhynsk|date=21 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=21 July 2014}}</ref> Предградието Мајорск, веднаш надвор од Горливка, и градот Северодонецк, во Луганската Област, биле повторно освоени од вооружените сили на 22 јули. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28416973|title=MH17 bodies moved out of Ukraine rebel area|date=22 July 2014|work=BBC News|access-date=22 July 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ кои го посетиле Донецк по борбите таму претходниот ден и изјавиле дека градот е „''практично напуштен''“ и дека борбите престанале. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from the Special Monitoring Mission (SMM) in Ukraine based on information received until 18:00 hrs, 23 July (Kyiv time)|date=24 July 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/121790|access-date=25 July 2014}}</ref> Истиот ден, премиерот на ДНР [[Александар Бородин|Александар Бородај]] изјавил дека сака да ги продолжи преговорите за прекин на огнот. Командантот на ДНР [[Игор Гиркин]], исто така, изјавил: „''Дојде време кога Русија мора да донесе конечна одлука - навистина да ги поддржи Русите од Донбас или да ги напушти засекогаш''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bloomberg.com/news/2014-07-21/ukraine-army-hits-rebels-with-advance-across-all-fronts-.html|title=Ukraine Army Hits Rebels With Advance 'Across All Fronts'|last=Kudrytski|first=Aliaksandr|last2=Verbyany|first2=Volodymyr|date=21 July 2014|work=[[Bloomberg News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728040924/http://www.bloomberg.com/news/2014-07-21/ukraine-army-hits-rebels-with-advance-across-all-fronts-.html|archive-date=28 July 2014}}</ref> Исто така, проукраинскиот паравоен баталјон „Донбас“ ја освоил [[Попасна]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.segodnya.ua/regions/donetsk/popasnaya-luganskoy-oblasti-osvobozhdena-ot-boevikov-semenchenko-538863.html|title=Попасна Луганской области освобождена от боевиков – Семенченко (Popasnaya Luhansk region freed from insurgents – Sementchenko)|date=22 July 2014|work=Segodnya|access-date=23 July 2014|language=ru}}</ref> [[Податотека:Blown_up_railway_bridge_in_Donbass.jpg|мини|Уништена железничка надвозница, над автопатот H20, 25 јули 2014 година]] Откако го вратиле [[Северодонецк]], владините сили се бореле против бунтовниците околу соседниот град [[Лисичанск]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-makes-significant-gains-against-pro-russia-rebels-1406030208|title=Dutch Take Over Lead of Malaysia Airlines Crash Investigation in Ukraine|last=Troianovski|first=Anton|date=22 July 2014|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=23 July 2014|author-link=Anton Troianovski}}</ref> Бунтовнички автомобил-бомба убил тројца војници за време на борбите таму. Ракетни напади на „Град“ биле лансирани врз владините сили во [[Весела Гора (Луганска Област)|Весела Гора]], Камишево, како и врз аеродромот во Луганск. Прес-центарот за владината воена операција соопштил дека ситуацијата останува „најсложена“ во областите околу „''градот Донецк, градот Луганск, Краснодон и Попасна''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/214797.html|title=Ukrainian army says militants fired Grad systems against Luhansk airport|date=22 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=23 July 2014}}</ref> Владите сили ја пробиле бунтовничката блокада околу аеродромот во Донецк на 23 јули, а потоа напредувале во северозападниот агол на градот Донецк. <ref name="DHwi">{{Наведени вести|url=http://www.deccanherald.com/content/421377/ukraine-rebels-withdraw-donetsk-outskirts.html|title=Ukraine rebels withdraw from Donetsk outskirts|date=23 July 2014|work=Deccan Herald|access-date=23 July 2014|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> Потоа, бунтовниците се повлекле од многу области на периферијата на градот, вклучувајќи ги Карливка, Нетаилов, Покровскиот Регион, Первомајске и областа околу аеродромот во Донецк. Командантот на бунтовниците Игор Гиркин изјавил дека ова е направено за да се зацврсти центарот на Донецк, а исто така и за да се избегне опколување од страна на владините сили. Тој исто така изјавил дека не очекува владина инвазија во центарот на Донецк. <ref name="DHwi" /> Во меѓувреме, судирите продолжиле во Шахтарскиот Регион, долж границата со Русија. Среде борбите, два украински борбени авиони [[Сухој Су-25|Су-25]] кои обезбедувале воздушна поддршка на копнените сили во близина на [[Дмитривка (Донечка Област)|Дмитривка]] биле соборени од бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215078.html|title=Militants shot down two Su-25 Ukrainian attack aircraft with air defense missile system – ATO press center|date=23 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=23 July 2014}}</ref> На 24 јули, владините сили го вратија [[Лисичанск]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-troops-enter-lysychansk-357777.html|title=Ukrainian troops enter Lysychansk|date=24 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=24 July 2014}}</ref> Истиот ден, се воделе борби околу [[Горливка]]. <ref name="KPadafaf">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-advances-after-heavy-fighting-357839.html|title=Ukraine Advances After Heavy Fighting|date=25 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=24 July 2014}}</ref> Владините сили започнале воздушни и артилериски напади врз бунтовниците во градот, а судирите се воделе насекаде околу него. Еден важен мост се урнал во борбите, прекинувајќи ја критичната рута надвор од градот. Луѓето избегале од насилството со автомобили и пеш. И покрај овие напредувања на вооружените сили, границата со Русија не била обезбедена. Граничниот премин [[Изварине]] во Луганската Област, кој е контролиран од [[Армија на Југоистокот|Армијата на Југоистокот]], било објавено дека е главната влезна точка за оружје и засилување од Русија. Гранатирањето повторно започнало во регионите: [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]], [[Кировски Регион (Донечка Област)|Кировски]] и [[Петровски Регион (Донечка Област)|Петровски]] во градот Донецк. Според градската администрација на Донецк, 11 куќи биле оштетени во Петровски, а најмалку еден човек бил повреден. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215243.html|title=Fighting taking place in Donetsk suburb – city council|date=24 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=25 July 2014}}</ref> Борбите продолжиле во текот на ноќта до 26 јули, со експлозии, гранатирање и пукање што се слушале низ целиот град. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-donetsk-idUSL6N0Q10BQ20140726|title=Shelling echoes around Donetsk as Kiev presses against rebels|last=Vasovic|first=Aleksandar|date=26 July 2014|work=Reuters|access-date=26 July 2014}}</ref> Во текот на третиот ден од владината офанзива врз бунтовничкото упориште Горливка, на 27 јули биле убиени помеѓу 20 и 30 цивили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10993931/Fierce-fighting-in-Ukraine-prevents-Dutch-forces-reaching-MH17-crash-site.html|title=Fierce fighting in Ukraine prevents Dutch forces reaching MH17 crash site|last=Oliphant|first=Roland|date=27 July 2014|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=27 July 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10993931/Fierce-fighting-in-Ukraine-prevents-Dutch-forces-reaching-MH17-crash-site.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Горливка била практично напуштена, со прекини во електричната енергија и водата. Гранатирањето оштетило или уништило многу згради, вклучувајќи болница, продавница за зеленчук и канцеларија на енергетска компанија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/fierce-battle-between-military-and-rebels-in-eastern-ukraine-halts-plane-investigation/2014/07/27/b695809c-1582-11e4-9e3b-7f2f110c6265_story.html|title=As fighting continues in east Ukraine, U.S. releases images said to implicate Russia|date=27 July 2014|work=The Washington Post|access-date=27 July 2014}}</ref> Украинските трупи влегле и во градот [[Шахтарск]], се бореле со бунтовниците кои го окупирале и го освоиле околу 14:30 часот. <ref>{{Наведени вести|url=http://novosti.dn.ua/details/230767/|title=Ukrainian troops liberated Shakhtersk|date=27 July 2014|work=News of Donbas|access-date=27 July 2014|language=ru}}</ref> Ова го прекинало коридорот за снабдување помеѓу териториите што ги држат ДНР и ЛНР, изолирајќи ги бунтовниците во градот Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.morningstaronline.co.uk/a-4d5f-Ukrainian-forces-battle-for-Horlivka|title=Ukrainian Forces Battle For Horlivka|date=27 July 2014|work=Morning Star|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728151729/http://www.morningstaronline.co.uk/a-4d5f-Ukrainian-forces-battle-for-Horlivka|archive-date=28 July 2014}}</ref> Престрелки избувнале и во блиските градови [[Снижне]] и [[Торез]]. Интензивните борби низ [[Шахтарски Регион|Шахтарскиот Регион]] принудиле група холандски и австралиски полицајци да го откажат обидот за истрага на местото на падот на летот 17 на „Малезија ерлајнс“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/27/mh17-crash-site-access-ukraine-investigators|title=MH17: Dutch and Australian experts forced to delay mission due to fighting|last=Farrell|first=Paul|date=27 July 2014|work=The Guardian|access-date=14 December 2019|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> 41 украински војник ги напуштиле своите позиции и заминале на граничниот премин Изварине, контролиран од бунтовниците, каде што им кажале на бунтовниците дека одбиваат да се борат против „''сопствениот народ''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://m.azh.kz/index.php/en/news/view/4405|title=Over 40 Ukrainian Soldiers Flee to Russia|date=27 July 2014|access-date=28 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222161352/https://m.azh.kz/index.php/en/news/view/4405|archive-date=22 February 2022}}</ref> Бунтовниците им дозволиле да побегнат од Украина и да преминат во Русија. До 28 јули, стратешките височини [[Саур-Могила]] биле ставени под украинска контрола, заедно со градот [[Дебалцево]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215712.html|title=ATO forces take over Debaltseve, Shakhtarsk, Torez, Lutuhyne, fighting for Pervomaisk and Snizhne underway – ATO press center|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> Бунтовниците претходно го користеле Саур-Могила за гранатирање на украинските трупи околу градот Маринивка. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215685.html|title=Ukrainian Armed Forces take control of Savur-Mohyla – report to president|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> До 29 јули, уште 17 цивили биле убиени во борбите, заедно со дополнителни 43 повредени лица. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215876.html|title=Seventeen civilians, including three children, killed in gunfire in Horlivka in past 24 hours|date=29 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=29 July 2014}}</ref> Гранатирањето продолжило во областите [[Ленински Регион (Донечка Област)|Ленински]] и [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]] во градот Донецк. Според градската администрација, овие области биле тешко оштетени. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215865.html|title=Donetsk authorities report overnight shelling of city|date=29 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=29 July 2014}}</ref> Според извештајот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина, премините на границата со Русија биле нападнати од руска територија најмалку 153 пати од 5 јуни. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukrainian-border-checkpoints-come-under-over-150-attacks-from-russia-since-june-5-358484.html|title=Ukrainian border checkpoints come under over 150 attacks from Russia since June 5|date=29 July 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 July 2014}}</ref> Во овие напади биле убиени 27 граничари, а 185 биле повредени. Владините сили направиле понатамошен напредок на 30 јули, кога ги истерале бунтовниците од Авдеивка, во близина на аеродромот Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28559482|title=Army claims strategic town in Donetsk|date=30 July 2014|work=BBC News|access-date=30 July 2014}}</ref> Воените операции биле прекинати на 31 јули. <ref name="BBChalt">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28581722|title=Ukraine MH17: Forensic scientists reach jet crash site|date=13 July 2014|work=BBC News|access-date=31 July 2014}}</ref> Ова требало да им овозможи на меѓународните експерти да го испитаат местото на падот на летот 17 на Малезија ерлајнс, кое се наоѓа во [[Шахтарски Регион|Шахтарскиот Регион]], каде што се воделе најжестоките битки во претходните неколку дена. Набљудувачите биле придружувани до местото од страна на украинските вооружени сили. <ref name="IFpower">{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216353.html|title=Luhansk is fully without power – mayor's office|date=31 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=31 July 2014}}</ref> [[Податотека:2014-07-31._Батальон_«Донбасс»_под_Первомайском_40.jpg|мини|Украински војници во предградието на [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск, Луганска Област,]] 31 јули 2014 година]] Откако борбите прекинале разни далноводи, градот [[Луганск]] го изгубил целиот пристап до електрична енергија. Останало малку гориво за напојување на генераторите за итни случаи. Мали престрелки се случиле во Василивка и Жовтнове. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216351.html|title=Donetsk city council reports fighting near Zhovtneve|date=31 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=31 July 2014}}</ref> Во меѓувреме, разговорите меѓу сепаратистите, Русија, Украина и ОБСЕ се одржале во [[Минск]]. Борбите продолжиле во [[Шахтарск]]. Заседа од страна на бунтовниците врз владините сили таму резултирало со смрт на десет војници. <ref name="BBC19">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28599315|title=Air crash team finds human remains|date=1 August 2014|work=BBC News|access-date=1 August 2014}}</ref> 11 исчезнале, а 13 биле ранети. Владината офанзива продолжила врз градот [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск, Луганска Област]].<ref name="BBC19" /> По серијата воени порази, Игор Гиркин, командант на бунтовниците за ДНР, побарал руска воена интервенција и изјавил дека борбеното неискуство на неговите нерегуларни сили, заедно со тешкотиите со регрутирањето меѓу локалното население во Донечката Област, ги предизвикало неуспесите. Тој му се обратил на рускиот претседател [[Владимир Путин]], велејќи дека „''Губењето на оваа војна на територијата што претседателот Владимир Путин лично ја нарече Нова Русија би ја загрозило моќта на Кремљ и, лично, моќта на претседателот''“. <ref name="The Daily Beast">{{Наведени вести|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/07/25/putin-s-number-one-gunman-in-ukraine-warns-him-of-possible-defeat.html|title=Putin's Number One Gunman in Ukraine Warns Him of Possible Defeat|date=25 July 2014|work=The Daily Beast|access-date=2 August 2014}}</ref> Владини сили се приближиле кон градовите Луганск и Донецк на 3 август. <ref name="BBCfs">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28630391|title=Donetsk and Luhansk 'facing siege'|date=3 August 2014|work=BBC News|access-date=3 August 2014}}</ref> Голем број цивили биле убиени во борбите во двата града. Се велело дека Луганск е „''практично опколен''“, со малку електрична енергија или вода. Ситуацијата во градот Донецк била помалку тешка, бидејќи возовите кон [[Русија]] сè уште транзитирале, но борбите и гранатирањето не попуштиле Според вооружените сили, три четвртини од територијата што некогаш ја држеле бунтовниците била повторно освоена. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-urkaine-crisis-east/ukrainian-army-steps-up-attacks-on-rebel-held-donetsk-idUSKBN0G207E20140803|title=Ukrainian Army Steps Up Attacks on Rebel-Held Donetsk|date=3 August 2014|work=Reuters|access-date=3 August 2014|location=Donetsk}}</ref> Тие исто така изјавиле дека целосно ги прекинале линиите за снабдување помеѓу ДНР и ЛНР, по повеќе од една недела борби во Шахтарскиот Регион. <ref>{{Наведени вести|url=http://tsn.ua/ukrayina/silam-ato-nareshti-vdalosya-rozdiliti-teroristiv-na-donbasi-na-dvi-grupi-361740.html|title=Силам АТО нарешті вдалося розділити терористів на Донбасі на дві групи (Force ATO finally managed to divide terrorists into two groups Donbas)|date=3 August 2014|access-date=3 August 2014|publisher=TSN.ua|location=Ukraine|language=uk}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Snizhne,_August_6,_2014.jpg|мини|Делумно уништена зграда во Снижне, 6 август 2014 година]] По долготрајна битка, вооружените сили го вратиле виталниот град [[Јасинувата]] на 4 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/ukraine-crisis-east-idUSL6N0QA2B020140804|title=Kiev says it recaptures rail hub in east Ukraine, five soldiers killed|date=4 August 2014|work=Reuters|access-date=4 August 2014|location=Kyiv}}</ref> Најмалку пет војници загинале во борбите за освојување на градот, кој претставува стратешка железничка раскрсница на главниот пат помеѓу градовите Донецк и Луганск. Провладините паравоени батаљони [[Азов (бригада)|Азов]] и [[Шахтарск (бригада)|Шахтарск]] изјавиле дека напредувале во градот Донецк и дека почнале да го „''ослободуваат''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/donetsk-faces-threat-of-urban-warfare-as-ukrainian-forces-move-to-encircle-city-359270.html|title=Donetsk faces the threat of urban warfare as Ukrainian forces move to encircle city|date=4 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=4 August 2014}}</ref> Украинската влада изјавила дека сите цивили треба да се евакуираат од Донецк и издала соопштенија во кои побарала од силите на ДНР и ЛНР да помогнат во воспоставувањето „''хуманитарни коридори''“ за да им се овозможи на цивилите во Донецк, Луганск и Горловка да избегаат. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/216860.html|title=ATO command suggests militants establishing humanitarian corridors from Luhansk, Donetsk and Horlivka|date=4 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=4 August 2014}}</ref> Коментирајќи ја ситуацијата во Луганск, градоначалникот Сергеј Кравченко изјавил: „''Како резултат на блокадата и непрекинатите ракетни напади, градот е на работ на хуманитарна катастрофа''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2014-08-04-EU--Ukraine/id-026c885872c84d199627f0901371df87|title=East Ukraine city dying under siege|date=4 August 2014|access-date=4 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808054305/http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2014-08-04-EU--Ukraine/id-026c885872c84d199627f0901371df87|archive-date=8 August 2014|agency=Associated Press}}</ref> Додека владините трупи навлегувале во Донецк на 5 август, во 17:00 часот избувнале жестоки борби во Петровскиот Округ на градот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28665050|title=Ukraine rebel-held Donetsk sees 'heavy fighting'|date=5 August 2014|work=BBC News|access-date=5 August 2014}}</ref> На други места, бунтовниците го вратиле градот Јасинувата по повлекувањето на владините сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-action-idUSKBN0G50UW20140805|title=Ukraine keeps up anti-rebel offensive with nervous eye on Russia|date=5 August 2014|work=Reuters|access-date=5 August 2014}}</ref> Портпаролот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина изјавил дека вооружените сили го напуштиле градот за да избегнат повреда на „''мирното население''“ и дека градот се евакуирал за да може да биде „''целосно ослободен''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_forces_leave_yasynuvata_324879|title=Ukrainian forces leave Yasynuvata|date=5 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=5 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140805171010/http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_forces_leave_yasynuvata_324879|archive-date=5 August 2014}}</ref> Тој исто така изјавил дека железничката станица останала под владина контрола и дека целиот железнички сообраќај бил блокиран. Борбите меѓу бунтовниците и владините сили низ регионот Донбас продолжиле во текот на денот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_have_no_strength_for_counterattack___nsdc_324883|title=Terrorists have no strength for counterattack – NSDC|date=6 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=6 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140806044230/http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_have_no_strength_for_counterattack___nsdc_324883|archive-date=6 August 2014}}</ref> [[Податотека:Burning_apartment_building_in_Shahtersk,_August_3,_2014.jpg|мини|Запалена станбена зграда во [[Шахтарск]], 3 август 2014 година]] Борбите и гранатирањето продолжиле околу Донецк на 8 август, при што неколку цивили биле убиени или повредени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.foxnews.com/world/ukraines-donetsk-becomes-ghost-town-as-national-forces-shell-separatists/|title=Ukraine's Donetsk becomes ghost town as national forces shell separatists|last=<!-- staff writer(s); no by-line. -->|date=7 August 2014|publisher=Fox News}}</ref> До 9 август, бунтовничкиот командант Игор Гиркин изјавил дека Донецк бил „''целосно опколен''“ од страна на владините сили. <ref name="BBC892014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28724487|title=Army closes in on Donetsk rebels|date=9 August 2014|work=BBC News|access-date=9 August 2014}}</ref> Ова следело по заземањето на виталниот град [[Красни Луч]] од страна на владата, откако козаците поврзани со бунтовниците стационирани таму побегнале. Понатамошни престрелки меѓу бунтовниците и вооружените сили се случиле во Мнохопиља, Степановка, Грихоровка, Красни Јар, Победа, Шишкове, Комишне, Новоганивка, Красна Таливка, Дмитривка, Сабивка и аеродромот Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_troops_attack_terrorists_in_12_localities_325119|title=Ukrainian troops attack terrorists in 12 localities|date=9 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=10 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809160620/http://www.ukrinform.ua/eng/news/ukrainian_troops_attack_terrorists_in_12_localities_325119|archive-date=9 August 2014}}</ref> Преку ноќта и до 10 август, владините сили започнале артилериски напад врз градот Донецк. <ref name="BBC1082014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28732180|title=Army pounds rebels in Donetsk|date=10 August 2014|work=BBC News|access-date=10 August 2014}}</ref> Според портпаролот на вооружените сили, бунтовниците почнале да бегаат од градот за време на нападот и биле во состојба на „''паника и хаос''“. Болниците и станбените згради биле тешко оштетени, а голем број од преостанатите жители се засолниле во подруми. Градовите [[Первомајск (Луганска Област)|Первомајск]], Калинове, Комишувага, во западниот дел на Луганската Област во близина на [[Попасна]], биле освоени од владините сили на 12 август по жестоки борби. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/218108.html|title=Ukrainian troops liberate Pervomaisk, Kalynove, Komyshuvakha in west of Luhansk region – ATO press center|date=12 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=12 August 2014}}</ref> Тешкото гранатирање на Донецк продолжило до 14 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28788945|title=Shells hit Donetsk amid Russia convoy row|date=14 August 2014|work=BBC News|access-date=14 August 2014}}</ref> За време на овој артилериски бараж, Игор Гиркин поднел оставка од функцијата командант на бунтовничките сили на Донечката Народна Република. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28792966|title=Rebel military chief Strelkov 'quits'|date=14 August 2014|work=BBC News|access-date=14 August 2014}}</ref> Тој бил заменет од [[Владимир Кононов]], познат повоениот прекар „''Цар''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/strelkov-resigns-from-post-following-news-of-severe-injury/|title='Strelkov' resigns from post following news of severe injury|last=Babiak|first=Mat|date=14 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402164702/http://ukrainianpolicy.com/strelkov-resigns-from-post-following-news-of-severe-injury/|archive-date=2 April 2015|publisher=Ukrainian Policy}}</ref> Оставката на Гиркин, заедно со оставката на премиерот на ДНР [[Александар Бородај]] на 7 август (кој бил заменет од [[Александар Захарченко]]), претставувало промена во природата на судирот. Со оглед на неодамнешните воени неуспеси на ДНР и ЛНР, Русија одлучила дека повеќе не може да се потпира на мешавина од нерегуларни борци во Донбас и наредила промена на раководството.  Таа го напуштила сепаратистичкиот проект и го заменила со идејата за федерализација на Донбас во рамките на Украина. За да се спроведе оваа промена, наскоро се префрлила од хибридно војување на конвенционално војување. === Руска инвазија во август 2014 година === {{Главна|Битка за Иловајск|Битка за Новоазовск}} [[Податотека:War_in_donbass.svg|мини|421x421пкс|Карта на областите под контрола на бунтовниците за јуни-август 2014 година]] [[Податотека:Ukrainian_troops_guard_a_road_in_Donbass.jpg|мини|Украински војници чуваат пат во Донбас, август 2014 година]] На 14 август, конвој од околу дваесетина оклопни транспортери и други возила со официјални руски воени таблички преминале во [[Украина]] во близина на граничниот премин Изварине, кој бил под контрола на бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/14/russian-military-vehicles-enter-ukraine-aid-convoy-stops-short-border|title=Russian military vehicles enter Ukraine as aid convoy stops short of border|last=Walker|first=Shaun|date=14 August 2014|work=The Guardian|access-date=15 August 2014|author-link=Shaun Walker (journalist)}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.codastory.com/armed-conflict/when-a-reporter-crossed-the-kremlins-borderline-ukraine/|title=When a reporter crossed the Kremlin's borderline|last=Walker|first=Shaun|date=6 March 2018|access-date=18 March 2025|publisher=[[Coda Media]]|author-link=Shaun Walker (journalist)}}</ref> Генералниот секретар на НАТО, [[Андерс Фог Расмусен|Андерс Фог Расмусен,]] потврдил дека се случил „руски упад“ во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.cnbc.com/2014/08/15/russia-masses-military-vehicles-as-aid-convoy-waits-near-ukraine-border.html#_gus|title=Russian aid convoy checked; NATO spots 'incursion' into Ukraine|date=15 August 2014|access-date=15 August 2014|publisher=CNBC|agency=Reuters}}</ref> Украинскиот претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека украинската артилерија се вклучила и уништила „значаен“ дел од оклопната колона. .<ref>{{Cite press release |title=President of Ukraine and Prime Minister of Great Britain discussed international efforts on the settlement of the conflict in the Donbas |date=15 August 2014 |publisher=Office of the President of Ukraine |url=http://www.president.gov.ua/en/news/30998.html |access-date=15 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140815172818/http://www.president.gov.ua/en/news/30998.html |archive-date=15 August 2014}}</ref> [[Министерство за одбрана на Русија|Руското Министерство за одбрана]] негирало постоење на таков конвој. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28813047|title=Russia denies sending troops and weapons in to Ukraine|date=15 August 2014|work=BBC News|access-date=19 August 2014}}</ref> По овој инцидент, новоназначениот премиер на ДНР [[Александар Захарченко]] изјавил дека неговите сили вклучуваат 1.200 борци обучени од Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28817347|title=Rebel leader says Russian arms on way|date=16 August 2014|work=BBC News|access-date=16 August 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Donetsk,_August_7,_2014.jpg|мини|Оштетена зграда во [[Донецк]], 7 август 2014 година]] Борбен авион [[МиГ-29]] на украинските воздухопловни сили бил соборен од бунтовниците во Луганската Област на 17 август. Десет цивили биле убиени за време на постојаното гранатирање во Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/17/ukraine-fighter-jet-shot-down|title=Ukrainian fighter plane shot down by pro-Russia rebels|date=17 August 2014|work=The Guardian|access-date=17 August 2014}}</ref> Градот Горливка, окупиран од бунтовниците, бил опкружен од вооружените сили на 18 август. <ref name="BBC24242">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28832873|title=Ukraine refugee convoy hit by rockets, says military|date=18 August 2014|work=BBC News|access-date=18 August 2014}}</ref> Владините сили, исто така, напредувале во периферијата на градот Луганск. Конвој бегалци од Луганск [[Напад на бегалски конвој во Новосвитливка|бил погоден]] од ракети „Град“ во близина на селото Новосвитливка. Десетици цивили загинале во нападот, за кој Советот за национална безбедност и одбрана на Украина ги обвинил бунтовниците. Бунтовниците негирале дека нападнале какви било конвои на бегалци. Премиерот на ДНР, Александар Захарченко, изјавил дека доколку украинската влада даде „''разумни предлози за положување оружје, затворање на границите, ќе разговараме под еднакви услови како рамноправни партнери''“. <ref name="hardware that we took from the Ukrainian military">[http://tass.ru/en/world/745598 Donetsk Republic prime minister says militia ready for reasonable talks with Kiev], [[Information Telegraph Agency of Russia]] (19 August 2014)</ref> Сепак, тој додал дека владата „''мора да нè признае како држава, сега веќе е невозможно да се побара одреден степен на автономија''“. Откако навлегле во градот Луганск на 18 август, владините сили започнале да напредуваат низ градот „блок по блок“ на 19 август. <ref name="BBCalcta">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28858542|title=Ukraine street battles in Luhansk as troops advance|date=19 August 2014|work=BBC News|access-date=19 August 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/219015.html|title=Government forces continue to clear Luhansk of militants – interior minister's adviser|date=19 August 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=19 August 2014}}</ref> Борби се слушале на улиците низ градот, а гранатирањето на многу области окупирани од бунтовниците продолжило. Исто така, имало борби во [[Макиевка]] и [[Иловајск]], два града во близина на градот Донецк. Портпаролот на Министерството за внатрешни работи изјавил дека владините сили го „чистат“ Иловајск од бунтовниците, а подоцна го зазеле поголемиот дел од градот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/government_forces_clearing_ilovaisk_of_snipers_325474|title=Government forces clearing Ilovaisk of snipers|date=19 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=19 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819163725/http://www.ukrinform.ua/eng/news/government_forces_clearing_ilovaisk_of_snipers_325474|archive-date=19 August 2014}}</ref> Седиштето на ДНР во градот Донецк исто така било гранатирано. Борбите низ Донечката Област на 19 август резултирале со смрт на 34 цивили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28866283|title=Fierce battle for town of Ilovaisk|date=20 August 2014|work=BBC News|access-date=20 August 2014}}</ref> До раната вечер на 20 август, владините сили соопштиле дека повторно зазеле „''значајни делови''“ од градот Луганск, по серија битки на улиците во текот на денот. <ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/fighting-outside-key-ukrainian-city-kills-9-troops-091723576.html|title=Ukrainian govt troops take over much of Luhansk|date=20 August 2014|work=Yahoo News|access-date=20 August 2014|agency=Associated Press|location=Donetsk}}</ref> На 23 август, тешко вооружени мажи, за кои се верува дека биле руски војници, поставиле блокада на патот југозападно од [[Амвросиевка]], во близина на Колоски, приближно 10 километри од границата. <ref name="orlando">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.orlandosentinel.com/news/sns-rt-us-ukraine-crisis-fighters-20140826,0,4798053.story|title='Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers|last=Tsvetkova|first=Maria|work=[[Orlando Sentinel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903202111/http://www.orlandosentinel.com/news/sns-rt-us-ukraine-crisis-fighters-20140826,0,4798053.story|archive-date=3 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0GQ20Q20140826?sp=true|date=26 August 2014|work=[[Reuters]]|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140828173518/http://ru.reuters.com/article/topNews/idRUKBN0GQ20Q20140826?sp=true|archive-date=28 August 2014|language=ru|script-title=ru:Блокпост "зеленых человечков" насторожил жителей востока Украины|trans-title=Checkpoint "green men" alerted residents of eastern Ukraine}}</ref> Следниот ден, украинските медиуми објавиле дека оклопни сили на руската армија опремени со 250 возила и артилерија влегле во Амвросиевка, во она што сметале дека претставува почеток на голема офанзива врз [[Мариупол]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/news/politics/3032771-v_amvrosievku_voshli_rossiyskie_voyska_istochnik.htm|title=В Амвросиевку вошли российские войска без знаков отличия|date=24 August 2014|publisher=Liga News|trans-title=Russian troops entered Amvrosievka without insignia|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019095206/http://news.liga.net/news/politics/3032771-v_amvrosievku_voshli_rossiyskie_voyska_istochnik.htm|archive-date=19 October 2017|accessdate=11 April 2015}}</ref> До 25 август, контраофанзивата на бунтовниците го запре анапредувањето на владата кон градовите Донецк и Луганск. <ref name="Stfore2">{{Наведени вести|url=http://www.stratfor.com/sample/analysis/after-re-establishing-supply-lines-ukrainian-separatists-launch-counteroffensive|title=Ukrainian Separatists Fight Back to Maintain Supply Lines|date=25 August 2014|work=Stratfor|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826212148/http://www.stratfor.com/sample/analysis/after-re-establishing-supply-lines-ukrainian-separatists-launch-counteroffensive|archive-date=26 August 2014}}</ref> Бунтовниците ги нападнаалевладините позиции во [[Штастја]] и по должината на реката [[Северски Донец]] во Луганската Област. Кога се случил овој напад, бунтовниците во Луганск добиле засилување. Владините сили во близина на Иловајск и Амвросиевка во Донечката Област биле опкружени од бунтовници, откако нивниот обид да го освојат Иловајск бил запрен со силно гранатирање. Провладиниот доброволен баталјон [[Донбас (бригада)|Донбас]], заробен во градот со денови од страна на бунтовниците, ја обвинил украинската влада и вооружените сили дека ги „''напуштаат''“. <ref name="NYTvoceuk">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/video-of-combat-in-eastern-ukraine-adds-to-worries-in-kiev.html|title=Video of Combat in Eastern Ukraine Adds to Worries in Kiev|last=Mackey|first=Robert|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014}}</ref> Други доброволни баталјони, како што се [[Азов (бригада)|„Азов“]] и „[[Днипро (бригада)|Днипро]]“, го напуштиле Иловајск откако наишле на жесток отпор. Водачот на баталјонот „Донбас“, Семен Семенченко, изјавил: „''Мислам дека е профитабилно за Министерството за одбрана да не испраќа помош, туку да се постигне ситуација во која доброволните баталјони ќе почнат да се обвинуваат меѓусебно за тоа кој кому му помогнал''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/abandoned-donbas-battalion-fights-on-361886.html|title=Abandoned Donbas Battalion fights on|date=24 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=27 August 2014}}</ref> Колона оклопни возила влегла во Украина од Русија во близина на [[Новоазовск]] на 25 август. <ref name="nyt1">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/23/world/europe/russia-moves-artillery-units-into-ukraine-nato-says.html|title=Russia Moves Artillery Units into Ukraine, NATO Says|last=Michael R. Gordon|date=22 August 2014|work=The New York Times|access-date=5 June 2015}}</ref> <ref name="BBCcfrmom">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28924945|title='Column from Russia' moves on Mariupol|date=25 August 2014|work=BBC News|access-date=25 August 2014}}</ref> Немало бунтовнички формации во област од 30 км во текот на многу недели. <ref name="REU26AUG2014">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-novoazovsk-idUKKBN0GQ19Y20140826|title=In Ukraine, an armoured column appears out of nowhere|date=26 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306025346/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-novoazovsk-idUKKBN0GQ19Y20140826|archive-date=6 March 2016}}</ref> Жестоки борби се воделе во селото Маркине, 7 километри од Новоазовск. Бунтовниците го користеле селото како основа за гранатирање на Новоазовск. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-column-idUSKBN0GP0MB20140825|title=Ukraine accuses Russia of opening new front before leaders' meeting|date=25 August 2014|work=Reuters|access-date=25 August 2014}}</ref> Портпаролот на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина изјавил дека влегувањето на колоната во Украина е обид „''на руската војска под маската на борци од Донбас да отвори нова област на воена конфронтација''“. Според мрежната страница на градот Мариупол, батаљоните „[[Днипро (бригада)|Днипро]]“ и „[[Донбас (бригада)|Донбас]]“ го одбиле нападот, а „напаѓачите“ се повлекле кон границата. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_retreating_from_novoazovsk_to_border_325628|title=Terrorists retreating from Novoazovsk to border|date=25 August 2014|work=National News Agency of Ukraine|access-date=25 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626205659/http://www.ukrinform.ua/eng/news/terrorists_retreating_from_novoazovsk_to_border_325628|archive-date=26 June 2015}}</ref> Рускиот министер за надворешни работи [[Сергеј Лавров]] изјавил дека немал сознанија за инцидентот и посочил дека извештаите за инцидентот како упад на руските сили се „дезинформации“. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-idINL5N0QV33V20140825|title=Ukraine Accuses Russia of Opening New Front Before Putin-Poroshenko Meeting|date=25 August 2014|work=Reuters|access-date=25 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101327/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-idINL5N0QV33V20140825|archive-date=5 March 2016}}</ref> Непосредно пред појавата на колоната, областа била силно гранатирана. Најблиските позиции на бунтовничката артилерија биле надвор од дострелот на оваа област. Селаните од Колоски во [[Старобешевски Регион|Старобешевскиот Регион]] за [[Ројтерс]] изјавиле дека во селото за време на викендот од 23 до 24 август се појавиле воени лица со руски акценти и без идентификациски ознаки. <ref name="REUmigewe">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-fighters-idUSKBN0GQ1X520140826|title='Men in green' raise suspicions of east Ukrainian villagers|date=26 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014}}</ref> Тие поставиле блокада на патот во близина на селото. Мажите носеле препознатливи бели ленти на ракавиците. Селаните ги нарекувале „[[Зелени човечиња|мали зелени луѓе]]“, термин што се користел за да се означат нерегуларните руски сили кои ја презеле контролата врз Крим од февруари 2014 година. По појавувањето на овие луѓе, десет војници во зелени воени униформи со бели ленти на ракави биле приведени од украинските сили во [[Ѕеркална]]. Ова село е северно од Новоазовоск, од Колоски и околу 20 километри од руската граница. <ref name="REUmigewe" /> <ref name="BBCcrtoi">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28934213|title=Captured Russian troops 'in Ukraine by accident'|date=26 August 2014|work=BBC News}}</ref> Руската војска потврдила дека овие луѓе биле руски падобранци и дека биле заробени. Руското Министерство за одбрана соопштило дека мажите влегле во Украина „''по грешка за време на вежба''“. Безбедносната служба на Украина (СБУ) објавила видеа со интервјуа со заробените руски војници. Во едно од видеата, еден војник рекол дека нивните команданти ги испратиле на 70-километарски марш „''без да ја објаснат својата цел или да предупредат дека ќе бидат на украинска територија, каде што биле уапсени од украинските сили и се предале без борба''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/russian-paratroops-in-ukraine-lost-in-media-haze-video/505944.html|title=Russian Paratroops in Ukraine: Lost in Media Haze|date=26 August 2014|work=The Moscow Times|access-date=26 August 2014}}</ref> [[Податотека:2014._Донецк_464.jpg|мини|Луѓе чекаат во ред за вода во Донецк, 22 август 2014 година]] Бунтовниците навлегле во [[Новоазовск]] на 27 август. <ref name="NYT2782014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/28/world/europe/ukraine-russia-novoazovsk-crimea.html|title=Ukraine Reports Russian Invasion on a New Front|last=Kramer|first=Andrew E.|date=27 August 2014|work=The New York Times|access-date=27 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> <ref name="BBC27AUG">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28951319|title=Rebels push into port of Novoazovsk|date=27 August 2014|work=BBC News|access-date=27 August 2014}}</ref> Додека украинската влада изјавила дека има „''целосна контрола''“ врз Новоазовск, градоначалникот на градот Олег Сидоркин потврдил дека бунтовниците го освоиле. Тој исто така изјавил дека „десетици“ тенкови и оклопни возила биле користени од бунтовниците во нивниот напад врз градот. Најмалку четири цивили биле повредени од гранатирањето на бунтовниците. На север, во близина на [[Старобешево]], украинските сили изјавиле дека забележале колона од 100 оклопни возила, тенкови и ракетни камиони „Град“ што се движела кон југ, кон Новоазовск. Тие изјавиле дека овие возила биле обележани со „''бели кругови или триаголници''“, слични на белите ленти видени на заробените руски падобранци претходно во текот на неделата. Среде притисокот на овој нов трет фронт, владините сили се повлекле кон запад кон [[Мариупол]]. Тие го евакуирале градот Старобешево, како дел од пограничната област од [[Азовско Море|Азовското Море]] до постојните територии под контрола на бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/08/fighting-ukraine-coastline-intensifies-201482718054359321.html|title=Fighting for Ukraine's coastline intensifies|date=27 August 2014|access-date=27 August 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> Извештај на ''„[[The New York Times|Њујорк тајмс]]“'' ги опишал војниците кои се повлекувале како „''исцрпени, валкани и разочарани''“. Западните претставници ги опишале новите акции на бунтовниците како „''прикриена инвазија''“ од страна на Руската Федерација, со тенкови, артилерија и пешадија за кои се вели дека влегле во Украина од руска територија. Портпаролката на американскиот [[Стејт департмент|Стејт департмент,]] Џен Псаки, изјавила дека „''овие упади укажуваат дека веројатно е во тек контраофанзива под водство на Русија''“, а украинскиот претседател [[Петро Порошенко]] изјавил дека „''се случи инвазија на руските сили''“. <ref name="REUuars">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|title=Ukraine accuses Russia of launching invasion|date=28 August 2014|work=Reuters|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306155640/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|archive-date=6 March 2016|location=Kyiv}}</ref> <ref name="Pgov31102">{{Наведена изјава за печат|title=President cancelled his visit to Turkey and urgently convenes the NSDC meeting|date=28 August 2014|url=http://president.gov.ua/en/news/31102.html|access-date=28 August 2014}}</ref> Во изјавата на Советот за национална безбедност и одбрана на Украина подоцна се вели дека Новоазовск бил заземен од „руски трупи“, и покрај претходните негирања од страна на украинската влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28967526|title='Russian troops deployed' in Ukraine – Poroshenko|date=28 August 2014|work=BBC News|access-date=28 August 2014}}</ref> Според Советот за национална безбедност, украинските трупи се повлекле од Новоазовск за да спасат животи и наместо тоа подготвувале одбрана во [[Мариупол]]. Во меѓувреме, борбите продолжиле во и околу градот Донецк. Гранати паднале врз [[Калинински Регион (Донечка Област)|Калининскиот Регион]] Донецк, а бригадата Донбас продолжила да се бори против бунтовниците кои ги држеле во опсада во Иловајск со денови. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 27 August 2014|date=28 August 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123030|access-date=28 August 2014}}</ref> Командантот на НАТО, бригаден генерал Нико Так, на 28 август изјавил дека „доста повеќе“ од 1.000 руски војници дејствуваат во зоната на војната во Донбас. <ref name="NY28Aug2014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/29/world/europe/ukraine-russia-nato-photos.html|title=Over 1,000 Russian Soldiers Join Fight, NATO Says|last=MacFarquhar|first=Neil|date=28 August 2014|work=The New York Times|access-date=28 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Среде она што ''„Њујорк тајмс“'' го опишал како „хаос“ во зоната на воениот судир, бунтовниците го вратиле [[Саур-Могила]]. И покрај овие напредувања на проруските сили, Националната гарда на Украина привремено го вратила градот Комсомолское во Старобешевскиот Регион во Донечката Област на 29 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/ukraine-national-guard-now-controlling-komsomolske-in-donetsk-region-362529.html|title=Ukraine National Guard now controlling Komsomolske in Donetsk region|date=29 August 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 August 2014}}</ref> Сепак, два дена подоцна, украинските сили се повлекле од градот, а Комсомолское повторно бил преземен од силите на ДНР. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.digitaljournal.com/news/world/as-ukrainian-troops-retreat-separatists-celebrate-new-offensive/article/400465|title=As Ukrainian troops retreat, separatists celebrate new offensive|date=31 August 2014|work=Digital Journal|access-date=2 September 2014}}</ref> На други места, украинските сили се повлекле од [[Новосвитливка (Луганска Област)|Новосвитливка]] откако биле нападнати од, како што кажале, „руски тенкови“. Тие изјавиле дека секоја куќа во селото била уништена. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28993873|title=EU 'must act on Russia aggression'|date=30 August 2014|work=BBC News|access-date=30 August 2014}}</ref> Заробениот баталјон Донбас се повлекол од [[Иловајск]] на 30 август откако преговарал за договор со проруските сили. Според некои од војниците кои се повлекле од Иловајск, силите на ДНР го прекршиле договорот и пукале врз нив додека тие се повлекле под бели знамиња, убивајќи дури неколку десетици војници. <ref>{{Наведени вести|url=http://bigstory.ap.org/article/pro-russia-rebels-confident-after-making-gains|title=PRO-RUSSIA REBELS CONFIDENT AFTER MAKING GAINS|date=30 August 2014|access-date=30 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902000911/http://bigstory.ap.org/article/pro-russia-rebels-confident-after-making-gains|archive-date=2 September 2014|agency=Associated Press}}</ref> [[Податотека:Arseniy_Yatsenyuk_awarding_wounded_volunteers.jpg|мини|Украинскиот премиер [[Арсениј Јацењук]] ги доделува волонтерите од баталјонот Донбас, 1 септември 2014 година]] Украински патролен брод во [[Азовско Море|Азовското Море]] бил погоден од артилериски оган од брегот на 31 август. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-boat-idUSKBN0GV0NA20140831|title=Rescue under way after separatists claim first attack on Ukrainian ship|last=Polityuk|first=Pavel|date=31 August 2014|work=Reuters|access-date=1 September 2014|last2=Vasovic|first2=Aleksandar}}</ref> Осум морнари биле спасени од бродот што тонел, додека двајца членови на екипажот се водат како исчезнати. Поранешниот командант на бунтовниците [[Игор Гиркин]] изјавил дека бунтовниците „''му го нанеле на непријателот првиот поморски пораз''“. Владините сили се повлекле од [[Лугански меѓународен аеродром|Луганскиот меѓународен аеродром]] на 1 септември, и покрај тоа што го држеле аеродромот од напади на бунтовниците со недели претходно. <ref name="BBC1SEPT">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29009516|title=Troops abandon Luhansk airport after clashes|date=1 September 2014|work=BBC News|access-date=1 September 2014}}</ref> Аеродромот станал сведок на жестоки борби ноќта пред повлекувањето, а украинските власти изјавиле дека нивните сили на аеродромот биле нападнати од колона руски тенкови. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11067351/Ukraine-battles-Russian-tank-column-near-Luhansk-ahead-of-Minsk-peace-talks.html|title=Ukraine withdraws from Luhansk airport after 'Russian tank column' attack|last=Amos|first=Howard|date=1 September 2014|work=The Daily Telegraph|access-date=16 October 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11067351/Ukraine-battles-Russian-tank-column-near-Luhansk-ahead-of-Minsk-peace-talks.html|archive-date=11 January 2022|last2=McElroy|first2=Damien|location=London}}</ref> Судирите продолжиле и на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]]. [[Податотека:Victims_of_War_in_Ukraine_-_Kyiv_Hospital_-_Exhibition_by_Still_Miracle_Photography_02.jpg|мини|Жртви на војната во Украина - Киевска болница - Изложба од ''Still Miracle Photography 02'']] Набљудувачите на ОБСЕ забележале жестоки борби во близина на селата Широкине и Безимене на 4 септември.<ref name="OSCE4SEPT">{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 4 September 2014: The Situation in Mariupol |date=4 September 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123210 |access-date=5 September 2014}}</ref>Соодветно, овие села се 24 односно 34 километри источно од Мариупол. Украинските власти во Мариупол изјавиле дека ситуацијата таму „''се влошува од час во час''“ и дека постои непосредна опасност од напад врз градот. Силите на ДНР се приближиле на 5 километри од градот на 4 септември, но нивното напредување било одбиено од контранапад во текот на ноќта, започнат од вооружените сили и [[Азов (бригада)|баталјонот Азов]]. <ref name="GUA2424255">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/05/ukraine-heavy-shelling-hours-before-ceasefire-russia|title=Heavy shelling in Ukrainian port of Mariupol hours before agreed ceasefire|date=5 September 2014|work=The Guardian|access-date=5 September 2014}}</ref> Тие биле потиснати назад околу 20 километри источно од градот. Постојано гранатирање се слушало на периферијата на Мариупол. === Прекин на огнот од септември 2014 година === [[Податотека:Yurkevych-Andriy-pohoron-5452.jpg|мини|Погребна служба за украински војник, 11 септември 2014 година]] По неколкудневни мировни преговори во [[Минск]] под покровителство на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ), Украина, Русија, ДНР и ЛНР [[Мински договори|се согласиле за прекин на огнот]] на 5 септември. <ref name="BBC2908">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29082574|title=Ukraine and pro-Russia rebels sign ceasefire deal|date=5 September 2014|work=BBC News|access-date=5 September 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека ќе го почитуваат прекинот на огнот и ќе ѝ помогнат на украинската влада во неговото спроведување.<ref>{{Cite press release |title=Chairperson-in-Office welcomes Minsk agreement, assures President Poroshenko of OSCE support |date=5 September 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/cio/123245 |access-date=5 September 2014}}</ref> Според ''[[The New York Times|„Њујорк тајмс“]]'', договорот бил „''скоро дословна''“ реплика на неуспешниот јунски „мировен план од 15 точки“ на украинскиот претседател [[Петро Порошенко]]. <ref name="NYT23425">{{Наведување|last=MacFarquhar|first=Neil|title=Ukraine Deal Imposes Truce Putin Devised|date=5 September 2014|url=https://www.nytimes.com/2014/09/06/world/europe/ukraine-cease-fire.html|journal=The New York Times|access-date=6 September 2014}}</ref> Било договорено дека ќе има размена на сите затвореници од двете страни и дека тешкото вооружување треба да се отстрани од борбената линија. <ref name="WP7SEPT2014">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/ukraines-cease-fire-in-jeopardy-as-new-fighting-reported/2014/09/07/cad0ca80-3689-11e4-8601-97ba88884ffd_story.html|title=Ukraine's cease-fire in jeopardy as new fighting reported|date=7 September 2014|work=The Washington Post|access-date=7 September 2014}}</ref> Хуманитарните коридори требало да се одржуваат за да можат цивилите да ги напуштат погодените области. Претседателот Порошенко изјавил дека на Донечката и Луганската Област ќе им биде доделен „''специјален статус''“ и дека употребата на [[Руски јазик|рускиот јазик]] во овие области ќе биде заштитена со закон. Русија започнала посилна операција за обука и опремување за зацврстување на сепаратистичките сили.  Лидерите на ДНР и ЛНР изјавиле дека ја задржуваат својата желба за целосна независност од Украина, и покрај овие отстапки. Рускиот претседател [[Владимир Путин]] и украинскиот претседател Порошенко разговарале за прекинот на огнот на 6 септември. <ref>{{Наведување|last=Keane|first=Fergal|title=Ukraine ceasefire: Silence on the streets of Mariupol|date=6 September 2014|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-29095968|journal=BBC News|access-date=6 September 2014}}</ref> Двете страни изјавиле дека се задоволни од прекинот на огнот и дека тој генерално се почитува. [[Податотека:Luhansk_International_Airport,_September_4,_2014.jpg|мини|Уништен терминал на аеродромот во Луганск, 4 септември 2014 година]] Примирјето било прекршено повеќе пати во ноќта помеѓу 6 и 7 септември, како и во текот на денот на 7 септември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/07/ukraine-rebels-ceasefire-broken-shelling|title=Ukraine and separatists blame each other after ceasefire broken|date=7 September 2014|work=The Guardian|access-date=7 September 2014}}</ref> <ref name="BBC7SEPT2014">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29098808|title=Ukraine truce shaken by new shelling|date=7 September 2014|work=BBC News|access-date=7 September 2014}}</ref> Овие прекршувања резултирале со смрт на четворица украински војници, додека 29 биле повредени. Било пријавено силно гранатирање од страна на бунтовниците на источната периферија на Мариупол, а набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека украинската влада испукала ракети од меѓународниот аеродром во Донецк. [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]] изјавил дека овие прекршувања на договорот нема да предизвикаат пропаѓање на примирјето. Украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил на 10 септември дека „''70% од руските трупи се вратени преку границата''“, а исто така додал дека оваа акција му дала „''надеж дека [[Мински договори|мировните преговори]] имаат добри перспективи''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/10/ukraine-russia-troops-border-east-poroshenko|title=Ukraine says most Russian troops have moved back across border|date=10 September 2014|work=The Guardian|access-date=11 September 2014}}</ref> Сепак, прекршувањата на прекинот на огнот продолжиле. Во согласност со Минскиот протокол, набљудувачите на ОБСЕ изјавиле дека забележале [[размена на затвореници]] во близина на Авдиевка во 03:40 часот на 12 септември. <ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 12 September 2014: Simultaneous Release of Hostages/Prisoners |date=12 September 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123509 |access-date=12 September 2014}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/world/ukraine-sanctions-could-be-rolled-back-if-russia-withdraws-u-s-says-1.2764118|title=Ukraine sanctions could be rolled back if Russia withdraws, U.S. says|date=12 September 2014|access-date=12 September 2014|publisher=CBC News}}</ref> Украинските сили ослободиле 31 бунтовник од ДНР, додека силите на ДНР ослободиле 37 украински војници. Набљудувачите на ОБСЕ документирале кршења на Минскиот протокол во бројни области на Донечката област од 13 до 15 септември. <ref name="OSCE15SEPT">{{Наведена изјава за печат|title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 15 September 2014: Monitoring to the east of Donetsk, SMM patrol vehicles hit by fire|date=15 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123587|access-date=15 September 2014}}</ref> Овие области ги вклучувале Макиевка, Телманове, Дебалцеве, Петровске, во близина на [[Мариупол]], Јасинувата и Меѓународниот аеродром Донецк, сите каде што се воделе интензивни борби. Две од оклопните возила во кои патувале набљудувачите биле погодени од шрапнели, при што едно од возилата станало нефункционално и ги принудило набљудувачите да се повлечат. Според набљудувачите, движењето на трупите и опремата го вршеле и ДНР и украинските сили. Тие исто така изјавиле дека имало „''проблеми со командата и контролата''“ меѓу двете страни во судирот. Набљудувачите го посетиле меѓународниот аеродром во Луганск на 20 септември. <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 21 September 2014|date=22 September 2014|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/123921|access-date=23 September 2014}}</ref> Тие изјавиле дека аеродромот е „целосно уништен“ и целосно неупотреблив. Украинскиот претседател Петро Порошенко на 21 септември изјавил дека вооружените сили на Украина изгубиле помеѓу 60% и 65% од вкупната активна опрема во текот на војната. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.unn.com.ua/ru/news/1387749-na-peredoviy-bulo-znischeno-60-65-viyskovoyi-tekhniki-v-chastinakh-p-poroshenko|date=21 September 2014|work=Ukrainian National News|access-date=21 September 2014|language=ru|script-title=ru:На передовой уничтожили 60–65% военной техники в частях – П.Порошенко}}</ref> [[Податотека:2014._Кузнечный_фестиваль_в_Донецке_370.jpg|мини|Полицајци од ДНР во Донецк, 20 септември 2014 година]] Членовите на Трилатералната група и ДНР учествувале на видеоконференција на 25 септември 2014 година. <ref name="OSCE26SEPT">{{Наведена изјава за печат|title=Press Statement by the Trilateral Contact Group|date=26 September 2014|url=http://www.osce.org/home/124451|access-date=27 September 2014}}</ref> Според соопштението објавено од ОБСЕ денот по конференцијата, сите страни се согласиле дека борбите се „''смириле во последните денови''“ и дека „''ситуацијата по должината на 70%“'' од тампон-зоната е „''мирна''“. Тие исто така изјавиле дека „ќе вложат напори“ за продолжување на прекинот на огнот. Расфрланите прекршувања на прекинот на огнот продолжиле. <ref name="BBC29SEPT">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29415162|title='Seven Ukraine troops die' in deadliest post-truce attack|date=29 September 2014|work=BBC News|access-date=29 September 2014}}</ref> Во најзначајниот инцидент од почетокот на прекинот на огнот, седум украински војници загинале на 29 септември кога тенковска граната го погодила оклопниот транспортер со кој патувале во близина на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]]. Следела престрелка, при што многу војници биле повредени. Во текот на следните неколку дена, [[Втора битка за Донечкиот аеродром|борбите продолжиле]] околу меѓународниот аеродром во Донецк, додека самиот град Донецк бил под силно гранатирање.<ref>{{Cite press release |title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 1 October 2014 |date=2 October 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/124979 |access-date=3 October 2014}}</ref><ref>{{Cite press release |title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 2 October 2014 |date=3 October 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/125107 |access-date=3 October 2014}}</ref> Среде ова обновено насилство, претседателот на ОБСЕ, Дидие Буркхалтер, издал соопштение во кое „''ги повикувам сите страни веднаш да престанат со борбите''“, а исто така ркол дека ставањето на прекинот на огнот во опасност од колапс би било „неодговорно и жално“.<ref>{{Cite press release |title=Truce too important for stabilization to be carelessly put at risk, Swiss OSCE Chair says after new outbreak of violence |date=2 October 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/cio/125003 |access-date=3 October 2014}}</ref> Според извештајот објавен од [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]] (ОХЦХР) на 8 октомври, прекинот на огнот спроведен со Минскиот протокол станал „''сè понестабилен''“. <ref>{{Cite press release |title=Report on the human rights situation in Ukraine |date=16 September 2014 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHR_sixth_report_on_Ukraine.pdf |access-date=9 October 2014}}</ref>Во соопштението со кое се најавило објавувањето на извештајот се вели дека најмалку 331 лице било убиено од почетокот на прекинот на огнот и дека најжестоките борби се воделе околу меѓународниот аеродром Донецк, Дебалцево и Штастја.<ref>{{Cite press release |title=Protracted conflict in eastern Ukraine continues to take heavy toll on civilians |date=8 October 2014 |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=15143&LangID=E |access-date=9 October 2014}}</ref> Во извештајот се вели дека поголемиот дел од цивилните смртни случаи биле предизвикани и од бунтовничко и од украинско гранатирање.<ref>{{Cite news |last=Cumming-Bruce |first=Nick |date=8 October 2014 |title=331 Have Died Since Ukraine Signed Truce, U.N. Reports |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/10/09/world/europe/at-least-331-have-been-killed-in-ukraine-since-start-of-cease-fire-un-reports.html |access-date=9 October 2014}}</ref> Неколку стотици војници на Националната гарда протестирале пред зградата на украинската претседателска администрација во Киев на 13 октомври. <ref name="KP14OCT2014">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/politicians-activists-slam-national-guard-protest-as-unpatriotic-367935.html|title=Politicians, activists slam National Guard protest as unpatriotic|date=14 October 2014|work=Kyiv Post|access-date=16 October 2014}}</ref> Тие побарале крај на задолжителната воена обврска и нивна демобилизација. Според ''„Киев пост“'', многу од демонстрантите изјавиле дека се судриле со демонстрантите од [[Евромајдан]] и дека не се наклонети кон тоа движење. === Избори во ноември 2014 и последици === [[Податотека:Donetsk_suburb_after_shelling.jpg|мини|Предградие на Донецк по гранатирањето, 7 ноември 2014 година]] Тешките борби продолжиле низ Донбас во текот на октомври, и покрај прекинот на огнот. Прекршувајќи ја постапката договорена како дел од [[Мински договори|Минскиот протокол]], властите на ДНР и ЛНР одржале парламентарни и извршни избори на 2 ноември. <ref>{{Cite press release |title=So-called elections not in line with Minsk Protocol, says OSCE Chair, calling for enhanced efforts and dialogue to implement all commitments |date=31 October 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/cio/126242 |access-date=1 November 2014}}</ref><ref>{{Cite news |last=Kramer |first=Andrew E. |date=2 November 2014 |title=Rebel-Backed Elections to Cement Status Quo in Ukraine |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/11/03/world/europe/rebel-backed-elections-in-eastern-ukraine.html |access-date=3 November 2014}}</ref> Како одговор на изборите, украинскиот претседател Петро Порошенко побарал од парламентот да го поништи „''специјалниот статус''“ кој им бил доделен на областите контролирани од ДНР и ЛНР како дел од Минскиот протокол.<ref>{{Cite news |date=4 November 2014 |title=Poroshenko calls on lawmakers to revoke special status for east, sends more troops to key cities |work=Kyiv Post |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/poroshenko-calls-on-lawmakers-to-revoke-special-status-for-east-sends-more-troops-to-key-cities-370640.html |access-date=6 November 2014}}</ref> Вицепремиерот на ДНР [[Андреј Пургин]] изјавил дека украинските сили започнале „''тотална војна''“ против ДНР и ЛНР на 6 ноември. <ref name="RE6NOV2014">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-military-idUSKBN0IQ1RJ20141106|title=Ukrainian forces deny launching fresh offensive in east|date=6 November 2014|work=Reuters|access-date=6 November 2014}}</ref> Украинските власти негирале каква било офанзива и изјавиле дека ќе се придржуваат до Минскиот протокол. И покрај ова, битките продолжиле низ Донбас, при што загинале многу војници. Истовремено, претставниците на сепаратистите побарале преработка на Минскиот протокол, како резултат на повторливите прекршувања. Повременото гранатирање на Донецк било обновено на 5 ноември. <ref name="BBC9NOV">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29975341|title=Heavy bombardment in rebel-held Donetsk|date=9 November 2014|work=BBC News|access-date=9 November 2014}}</ref> Набљудувачите на ОБСЕ известиле на 8 ноември дека имало големи движења на необележана тешка опрема на територијата што ја држат сепаратистите. <ref name="OSCE8NOV">{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 8 November 2014 |date=8 November 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/126483 |access-date=9 November 2014}}</ref> Овие движења вклучувале оклопни транспортери, камиони, цистерни со бензин и тенкови, кои биле управувани и придружувани од мажи во темнозелени униформи без ознаки. Портпаролите на украинската влада изјавиле дека станува збор за движења на руски трупи, но ова не можело да се потврди независно. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/nov/07/ukraine-russian-military-column-east|title=Ukraine says Russian military column has entered east of country|date=7 November 2014|work=The Guardian|access-date=9 November 2014}}</ref> Во текот на ноќта кон 9 ноември, интензивно гранатирање од позициите на владата и на бунтовниците го потресел Донецк. Претседателот на ОБСЕ, Дидие Буркхалтер, изјавил дека е „''многу загрижен''“ за „''повторното оживување на насилството''“ и ја нагласил важноста од почитување на [[Мински договори|Минскиот протокол]]..<ref>{{Cite press release |title=Concerned about latest SMM reports of activities undermining Minsk commitments, OSCE Chair calls on all sides to preserve and consolidate ceasefire |date=8 November 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/cio/126484 |access-date=9 November 2014}}</ref>Набљудувачите на ОБСЕ забележале повеќе конвои со муниција на територијата под контрола на сепаратистите на 9 ноември. <ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 9 November 2014 |date=9 November 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/126485 |access-date=10 November 2014}}</ref> Меѓу нив биле 17 необележани зелени камиони [[ЗиЛ]] натоварени со муниција кај [[Свердловск (Украина)|Свердловск]] и 17 слични камиони [[КАМАЗ|Камаз]] кои влечеле хаубици кај Зурес. Друг конвој од 43 зелени воени камиони, од кои некои влечеле хаубици и ракетни лансери, бил забележан од набљудувачите на ОБСЕ во Донецк на 11 ноември. <ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 11 November 2014 |date=11 November 2014 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/126556 |access-date=11 November 2014}}</ref> [[Податотека:Damaged_building_in_Kurakhove,_Donetsk_region.jpg|мини|Оштетена зграда во Курахове, 26 ноември 2014 година]] По извештаите за овие движења на војници и опрема, генералот на НАТО Филип Бридлав изјавил на 12 ноември дека може да потврди дека руските војници и тешка опрема влегле во Украина во текот на претходната недела. Како одговор на тоа, украинското Министерство за одбрана соопштило дека се подготвува за обновена офанзива од страна на проруските сили. Портпаролот на руското Министерство за одбрана, генерал-мајор [[Игор Конашенков]], изјавил дека „''немало и нема докази''“ во поддршка на изјавата на [[НАТО]]. <ref name="BBC12NOV">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30025138|title=Russian troops crossed border, Nato says|date=12 November 2014|work=BBC News|access-date=12 November 2014}}</ref> До 2 декември, најмалку 1.000 луѓе загинале за време на борбите во Донбас, од потпишувањето на Минскиот протокол на почетокот на септември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30290310|title=Ukraine, Russia and the ceasefire that never was|date=2 December 2014|work=BBC News|access-date=2 December 2014}}</ref> Во извештајот на Би-Би-Си се вели дека прекинот на огнот бил „фикција“. Во светлината на овие постојани борби, украинските и сепаратистичките сили се согласиле да ги прекинат сите воени операции за „''Денот на тишината''“ на 9 декември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30384665|title=Shaky ceasefire holds as talks expected|date=9 December 2014|work=BBC News|access-date=9 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/12/10/world/europe/ukrainian-military-and-separatists-observe-silent-day.html|title=Ukrainian Military and Rebels Observe 'Silent Day'|last=Kramer|first=Andrew E.|date=10 December 2014|work=The New York Times|access-date=10 December 2014}}</ref> Украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил дека се надева оти „Денот на тишината“ ќе го поттикне потпишувањето на нов мировен договор. Иако по „Денот на тишината“ не се одржале нови мировни преговори, борбите меѓу украинските и сепаратистичките сили значително се намалиле во текот на декември. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-military-idUSKBN0JX11B20141219|title=Rebels say new Ukraine peace talks will not take place on Sunday: IFX|date=19 December 2014|work=Reuters|access-date=20 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2014/dec/17/ukraine-ceasefire-frontline-counting-cost-war-uneasy-calm|title=Ukraine ceasefire leaves frontline counting cost of war in uneasy calm|date=17 December 2014|work=The Guardian|access-date=20 December 2014}}</ref> Во извештајот на Меѓународната кризна група било наведено дека [[Финансиска криза во Русија (2014)|финансиската криза во Русија]] кон крајот на 2014 година, заедно со американските и европските економски санкции, го одвратила понатамошниот напредок на проруските сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/235-eastern-ukraine-a-dangerous-winter.pdf|title=Eastern Ukraine: A Dangerous Winter|date=18 December 2014|publisher=International Crisis Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220075521/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/235-eastern-ukraine-a-dangerous-winter.pdf|archive-date=20 December 2014|accessdate=20 December 2014}}</ref> Во извештајот, исто така, се изразило загриженост за потенцијалот за „хуманитарна катастрофа“ во Донбас, контролиран од сепаратистите, во текот на студените зимски месеци, велејќи дека сепаратистите не биле во можност „''да обезбедат основни услуги за населението''“. [[Податотека:Ruins_of_Donetsk_International_airport_(16).jpg|мини|Урнатини на меѓународниот аеродром во Донецк, декември 2014 година. Контролната кула оттогаш е целосно уништена.]] Во согласност со [[Мински договори|Минскиот протокол]], во текот на неделата од 21 до 27 декември се одржале повеќе размени на затвореници. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30606486|title=Ukraine and rebels trade prisoners in Donetsk|date=26 December 2014|work=BBC News|access-date=29 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-prisoners-idUSKBN0K40IZ20141226|title=Kiev, rebels exchange POWs; trains, buses to Crimea suspended|date=26 December 2014|work=Reuters|access-date=29 December 2014}}</ref> Во текот на таа недела во [[Минск]] се одржале повеќе разговори организирани од ОБСЕ, но тие не донеле никаков резултат. На прес-конференција на 29 декември, украинскиот претседател Петро Порошенко изјавил дека Минскиот протокол стапува на сила „''точка по точка''“, а исто така изјавил дека се постигнува „''напредок''“. <ref name="KP29DEC">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/poroshenko-despite-minsk-agreements-martial-law-is-still-an-option-376395.html|title=Poroshenko: Despite Minsk agreements, martial law is still an option|date=29 December 2014|work=Kyiv Post|access-date=29 December 2014}}</ref> Од потпишувањето на Протоколот, над 1.500 лица држени од сепаратистите биле ослободени како дел од размената на затвореници. Додека украинските сили губеле околу 100 луѓе дневно пред Протоколот, само околу 200 биле убиени во четирите месеци од неговото потпишување. Порошенко, исто така, изјавил дека верува оти воениот судир ќе заврши единствено доколку руските трупи го напуштат Донбас. === Ескалација во јануари 2015 година === Набљудувачите на ОБСЕ известиле за „зголемување на тензиите“ по Нова Година.<ref>{{Cite press release |title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM) based on information received as of 18:00 (Kyiv time) |date=5 January 2015 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/133421 |access-date=6 January 2015}}</ref> Биле регистрирани бројни прекршувања на прекинот на огнот, а повеќето се случиле во близина на Донечкиот меѓународен аеродром. Внатрешни борби меѓу бунтовничките групи избувнале во Луганската Област. <ref name="NYT5JAN2015">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/01/06/world/europe/francois-hollande-says-destabilizing-sanctions-on-russia-must-stop-now.html|title=French Leader Urges End to Sanctions Against Russia Over Ukraine|last=Kramer|first=Andrew E.|date=5 January 2015|work=The New York Times|access-date=6 January 2015}}</ref> Во еден инцидент, милитантите на ЛПР изјавиле дека го убиле [[Александар Беднов]], водачот на прорускиот „Батлјон Бетмен“, на 2 јануари 2015 година. Претставници на ЛПР изјавиле дека Беднов водел „нелегален затвор“ и дека се занимавал со мачење на затвореници. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/abuse-torture-revealed-at-self-proclaimed-luhansk-peoples-republic-illegal-prison-376631.html|title=Abuse, torture revealed at separatists' prison in Luhansk|date=3 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=6 January 2015}}</ref> Во друг инцидент, водачот на милитантната група Донски Козаци со седиште во Антрацит, Николај Козицин, изјавил дека територијата контролирана од неговата група, станала дел од „Руското Царство“ и дека рускиот претседател [[Владимир Путин]] е нејзин „цар“. <ref name="NYT5JAN2015" /> Меѓуградски автобус запрен на владин контролен пункт во Бугас бил[[Напад на автобус во Волноваха|погоден]] од ракета „Град“ на 13 јануари, при што загинале 12 цивили.<ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine, 14 January 2015: 12 civilians killed and 17 wounded when a rocket exploded close to a civilian bus near Volnovakha |date=14 January 2015 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/134636 |access-date=15 January 2015}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 January 2015 |title=Shell hits bus 'killing 10' in Buhas |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30798426 |access-date=13 January 2015}}</ref> Украинскиот претседател Петро Порошенко прогласил ден на национална жалост. <ref>{{Наведени вести|url=http://uatoday.tv/politics/osce-confirms-grad-strike-on-east-ukraine-bus-and-says-insurgents-will-be-included-in-investigation-402988.html|title=OSCE confirms Grad strike on east Ukraine bus and says insurgents will be included in investigation|date=15 January 2015|work=Ukraine Today|access-date=15 January 2015}}</ref> Бугас се наоѓа на 35 километри југозападно од градот Донецк. [[Податотека:2014-12-25._Открытие_новогодней_ёлки_в_Донецке_13.JPG|мини|Командант на [[Баталјон „Спарта“|баталјонот на ДПР Спарта]] [[Арсениј Павлов]], Донецк, 25 декември 2014 година]] Новата терминална зграда на [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]], која била место на борби меѓу украинските и сепаратистичките трупи од мај 2014 година, била заземена од силите на ДНР на 15 јануари. <ref name="15JANGUARD">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/jan/15/russian-backed-separatists-seize-donetsk-airport-ukraine|title=Russia-backed separatists seize Donetsk airport in Ukraine|date=15 January 2015|work=The Guardian|access-date=15 January 2015}}</ref> Во деновите пред заземањето, аеродромот бил силно бомбардиран од сепаратистички ракетен оган. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/01/14/world/europe/10-civilians-are-killed-in-ukraine-as-cease-fire-grows-more-fragile.html|title=10 Are Killed in Ukraine as Diplomacy Hits a Wall|last=Roth|first=Andrew|date=13 January 2015|work=The New York Times|access-date=15 January 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/aponline/2015/01/14/world/europe/ap-eu-ukraine-aid-crunch.html|title=Lack of Aid Deepens Suffering in Conflict-Hit East Ukraine|date=14 January 2015|work=The New York Times|access-date=15 January 2015|agency=Associated Press}}</ref> Лидерот на ДНР, [[Александар Захарченко]], изјавил дека заземањето на аеродромот е првиот чекор кон враќање на територијата изгубена од украинските сили во средината на 2014 година. Тој изјавил: „''Нека нашите сонародници го чујат ова: Ние нема само да се откажеме од нашата земја. Или ќе ја вратиме мирно, или на овој начин''“, осврнувајќи се на заземањето на аеродромот. Таквата офанзива од страна на сепаратистичките сили би сигнализирала целосно распаѓање на често игнорираниот [[Мински договори|Мински протокол]], со кој се воспоставила тампон линија помеѓу териториите контролирани од Украина и териториите контролирани од сепаратистите. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-klimkin-idINKBN0KT1VD20150120|title=Ukraine accuses separatists of abusing Minsk deal with land grab|date=21 January 2015|work=Reuters|access-date=22 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151216111547/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-klimkin-idINKBN0KT1VD20150120|archive-date=16 December 2015}}</ref> Украинските сили изјавиле дека „''немало наредба за повлекување''“ од аеродромот, а претседателот на парламентот на ДНР, [[Андреј Пургин]], изјавил дека иако силите на ДНР ја презеле контролата врз терминалните згради, борбите биле во тек бидејќи „''Украинците имаат многу места за криење''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/ukraine-crisis-residents-flee-savagery-of-the-battle-for-donetsks-airport-9981531.html|title=Residents flee savagery of the battle for Donetsk's airport|last=Carroll|first=Oliver|date=15 January 2015|work=The Independent|access-date=15 January 2015|location=London}}</ref> Истовремено, новата рунда разговори во Минск, закажана за 16 јануари од страна на Трилатералната контакт група за Украина, била откажана откако лидерите на ДНР и ЛНР, Александар Захарченко и Игор Плотницки, одбиле да присуствуваат. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/244837.html|title=No Contact Group meeting without Zakharchenko, Plotnytsky – Kuchma|date=15 January 2015|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=15 January 2015}}</ref> Владина воена операција спроведена за време на викендот од 17 до 18 јануари резултирала со враќање на поголемиот дел од [[Донечки меѓународен аеродром|Донечкиот меѓународен аеродром]] од страна на украинските сили. <ref name="REU18JAN">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-military-idUKKBN0KR0DD20150118|title=Ukrainian troops retake most of Donetsk airport from rebels|date=18 January 2015|work=Reuters|access-date=18 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305154720/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-military-idUKKBN0KR0DD20150118|archive-date=5 March 2016}}</ref> Според претставникот на украинскиот [[Совет за национална безбедност и одбрана на Украина|Совет за национална безбедност и одбрана]], Андриј Лисенко, операцијата ги вратила линиите на контрола утврдени со [[Мински договори|Минскиот протокол]] и затоа не претставувала негово кршење. Операцијата предизвикала борбите да се движат кон Донецк, што резултирало со силно гранатирање на станбените области на градот што се граничат со аеродромот. Властите на ДНР изјавиле дека ги запреле владините сили кај мостот Путиливски, кој ги поврзува аеродромот и градот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30878406|title=Ukraine conflict: Battles rage in Donetsk and Luhansk|date=19 January 2015|work=BBC News|access-date=19 January 2015}}</ref> Мостот, кој е стратешки важен, бил уништен за време на борбите. Набљудувачите на ОБСЕ известиле дека гранатирањето предизвикало големи штети во станбените области на Донецк, [[Киевски Регион (Донечка Област)|Киевски]], [[Кировски Регион (Донечка Област)|Кировски]], [[Петровски Регион (Донечка Област)|Петровски]] и [[Ворошиловски Регион (Донечка Област)|Ворошиловски]]. <ref>{{Cite press release |title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 19 January 2015 |date=20 January 2015 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/135491 |access-date=20 January 2015}}</ref> [[Податотека:Battle_for_Donetsk_airport,_16_January_2015.jpg|мини|250x250пкс|Баталјонот на ДНР Сомалија во новата терминална зграда на аеродромот во Донецк на 16 јануари 2015 година]] Украинскиот претседател Петро Порошенко на 21 јануари изјавил дека Русија распоредила повеќе од 9.000 војници и 500 тенкови, артилериски единици и оклопни транспортери во Донбас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30928107|title=Ukraine conflict: US accuses rebels of 'land grab'|date=21 January 2015|work=BBC News|access-date=21 January 2015}}</ref> Во статијата што се појавила во ''„Дејли Телеграф“'' се вели дека распоредувањето изгледало како „''одговор на успехот на Киев''“ во задржувањето на контролата врз Донечкиот меѓународен аеродром. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11361286/Russia-sends-9000-troops-into-Ukraine-says-Petro-Poroshenko.html|title=Russia sends 9,000 troops into Ukraine, says Petro Poroshenko|last=Blair|first=David|date=21 January 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=21 January 2015|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11361286/Russia-sends-9000-troops-into-Ukraine-says-Petro-Poroshenko.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> Истиот ден, украинските сили направиле обид да го опколат аеродромот во обид да ги потиснат бунтовниците. <ref name="KP22JAN">{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/donetsk-airport-overrun-by-rebels-say-army-volunteers-378037.html|title=Donetsk Airport overrun by rebels, say army volunteers|date=22 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=4 June 2015}}</ref> Додека украинските и силите на ДНР се бореле да се оддалечат од аеродромот, група бунтовници упаднале на првиот и третиот кат од новата терминална зграда. Украинските војници се држеле на вториот кат од зградата сè додека таванот не се срушил, при што загинале неколку војници. Преостанатите украински сили биле или заробени, убиени или биле принудени да се повлечат од аеродромот, дозволувајќи им на силите на ДНР да го освојат. Според еден волонтер, загинале 37 украински војници. <ref name="KP22JAN" /> ''„Дејли телеграф“'' го нарекол украинскиот пораз на аеродромот „''разорен''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11363929/Pro-Russia-separatists-vow-further-advances-into-Ukraine-after-taking-Donetsk-airport.html|title=Pro-Russia separatists vow further advances into Ukraine after taking Donetsk airport|last=Oliphant|first=Roland|date=22 January 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=23 January 2015|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/11363929/Pro-Russia-separatists-vow-further-advances-into-Ukraine-after-taking-Donetsk-airport.html|archive-date=11 January 2022|location=London}}</ref> [[Податотека:Ded_Moroz_visits_children_in_Donetsk_bomb_shelter,_6_January_2015_(4).jpg|мини|Цивили од Донецк кои живеат во засолниште од бомби, јануари 2015 година]] По оваа победа, сепаратистичките сили започнале да ги напаѓаат украинските сили по линијата на контрола во Донецката и Луганската Област. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-casualties-idUKKBN0KV0LQ20150122|title=Ukraine's forces hold line against Russian troops, rebels – Poroshenko|date=22 January 2015|work=Reuters|access-date=23 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151217033846/http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-casualties-idUKKBN0KV0LQ20150122|archive-date=17 December 2015}}</ref> Особено жестоки борби избувнале по должината на реката Северски Донец, северозападно од градот [[Луганск]]. Сепаратистичките сили зазеле украински контролен пункт кај Кримске, нападнале други контролни пунктови во областа и гранатирале села во близина на [[Штастја]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/fighting-under-way-on-bakhmutka-road-in-luhansk-oblast-378083.html|title=Fighting under way on Bakhmutka road in Luhansk Oblast|date=22 January 2015|work=Kyiv Post|access-date=23 January 2015}}</ref> Сепаратистичките сили [[Битка за Дебалцево|започнале напад]] врз градот [[Дебалцево]], кој бил под контрола на владата, во североисточната Донечка Област, напаѓајќи го со артилериски оган. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.france24.com/en/20150123-video-ukraine-military-defend-strategic-eastern-town-debaltseve-pro-russia-separatists/|title=The fight to defend Ukraine's strategic Debaltseve|date=23 January 2015|access-date=25 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150124123633/http://www.france24.com/en/20150123-video-ukraine-military-defend-strategic-eastern-town-debaltseve-pro-russia-separatists/|archive-date=24 January 2015|publisher=France 24}}</ref> ДНР започнала [[Напад врз Мариупол (2015)|напад]] врз [[Мариупол]] од Широкине наутро на 24 јануари. Голем број на ракети од типот „Град“ убиле најмалку 30 лица, а ранети биле уште 83. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-casualties-idUSKBN0KX08B20150124|title=Rebels say launched attack on Mariupol as 20 killed in east Ukraine city|date=24 January 2015|work=[[Reuters]]|access-date=24 January 2015}}</ref><ref>{{Cite press release |title=Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 24 January 2015: Shelling Incident on Olimpiiska Street in Mariupol |date=24 January 2015 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |url=http://www.osce.org/ukraine-smm/136061 |access-date=24 January 2015}}</ref> Жестоките борби продолжиле во Дебалцево во текот на следната недела, што резултирало со многу цивилни и борбени жртви. <ref>{{Наведени вести|url=http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2015-01-31-EU--Ukraine/id-21c944f206034ca882fc9af9090c9ec7|title=Civilians flee east Ukraine town as fighting intensifies|last=Peter Leonard|date=31 January 2015|access-date=31 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202012237/http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/cae69a7523db45408eeb2b3a98c0c9c5/Article_2015-01-31-EU--Ukraine/id-21c944f206034ca882fc9af9090c9ec7|archive-date=2 February 2015|agency=Associated Press}}</ref> Францускиот претседател [[Франсоа Оланд]] и германската канцеларка [[Ангела Меркел]] направиле нов мировен план на 7 февруари. Француско-германскиот план, изготвен по разговорите со украинскиот претседател Петро Порошенко и рускиот претседател Владимир Путин, се сметал за оживување на [[Мински договори|Минскиот протокол]]. Претседателот Оланд изјавил дека планот е „''последна шанса''“ за решавање на судирот. <ref name="7FEB2052">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31185027|title=Ukraine crisis: 'Last chance' for peace says Hollande|date=7 February 2015|work=BBC News|access-date=7 February 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-02-07/putin-rejects-attempts-to-contain-russia-after-peace-talks-fail|title=Putin Rejects Attempts to Contain Russia After Peace Talks Fail|last=Doroshev|first=Anton|date=7 February 2015|work=Bloomberg News|access-date=7 February 2015}}</ref> Планот бил изнесен како одговор на американските предлози за испраќање вооружување до украинската влада, нешто што канцеларката Меркел изјавила дека само ќе резултира со влошување на кризата. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/02/08/world/europe/divisions-on-display-over-western-response-to-ukraine-at-security-conference.html|title=Western Nations Split on Arming Kiev|last=Gordon|first=Michael R.|date=7 February 2015|work=The New York Times|access-date=7 February 2015|last2=Smale|first2=Alison|last3=Erlanger|first3=Steven}}</ref> Борбите се влошиле во пресрет на закажаните разговори на 11 февруари за да се разговара за француско-германскиот мировен план. Силите на ДНР го гранатирале градот Краматорск на 10 февруари, каде што последен пат се воделе борби во јули 2014 година. Гранатирањето било насочено кон седиштето на вооружените сили на градот, но исто така била погодена и блиската станбена област. Седум лица биле убиени, а 26 биле ранети. Провладиниот [[Азов (бригада)|баталјон „Азов']] започнал [[Битка за Широкино|офанзива]] за повторно освојување на областите контролирани од сепаратистите на периферијата на Мариупол, со центар во селото Широкино. Командантот на баталјонот [[Андриј Билецки]] изјавил дека неговите сили се движат кон Новоазовск. <ref name="BBC10FEB">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31357588|title=Ukraine conflict: Battles rage ahead of Minsk talks|date=10 February 2015|work=BBC News|access-date=10 February 2015}}</ref> Во октомври 2015 година, член на набљудувачката мисија Максим Удовиченко, делегиран во ОБСЕ од Русија, бил суспендиран поради „лошо однесување“ поврзано со алкохол додека бил во Северодонецк и признал дека всушност е офицер на ГРУ. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/11965191/Russian-OSCE-monitor-in-Ukraine-fired-after-drunkenly-saying-he-was-a-Moscow-spy.html|title=Russian OSCE monitor in Ukraine fired after 'drunkenly saying he was a Moscow spy'|last=Quinn|first=Allison|date=30 October 2015|work=The Daily Telegraph|access-date=13 May 2020|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/11965191/Russian-OSCE-monitor-in-Ukraine-fired-after-drunkenly-saying-he-was-a-Moscow-spy.html|archive-date=11 January 2022|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> == Статична војна (2015–2022) == === Минск 2: Прекин на огнот и разрешница === [[Податотека:Donbas_(2015–2022).svg|мини|500x500пкс|Карта на областите под контрола на сепаратистите од завршувањето на Битката кај Дебалцево во 2015 година до руската инвазија на Украина во 2022 година]] [[Податотека:OSCE_SMM_monitoring_the_movement_of_heavy_weaponry_in_eastern_Ukraine_(16544235410).jpg|алт=|мини|Повлекување на украинското тешко вооружување, март 2015 година]] Закажаниот самит во [[Минск]] на 11 февруари 2015 година резултирал со потпишување на нов пакет мерки за мир, наречен [[Мински договори|Минск II]], на 12 февруари. <ref name="BBC12FEB">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31435812|title=Ukraine crisis: Leaders agree peace roadmap|date=12 February 2015|work=BBC News|access-date=12 February 2015}}</ref> Планот, сличен по содржина на неуспешниот [[Мински договори|Мински протокол]], повикувал на безусловно примирје, кое требало да започне на 15 февруари, меѓу многу други мерки. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.france24.com/en/20150212-deal-ceasefire-agreed-ukraine-crisis-minsk-putin-hollande/|title=Ukraine's warring parties agree to February 15 ceasefire|date=12 February 2015|publisher=France 24|accessdate=12 February 2015}}</ref> И покрај потпишувањето на Минск II, борбите продолжиле околу Дебалцево. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31519000|title=Ukraine troops retreat from key town of Debaltseve|date=18 February 2015|work=BBC News|access-date=20 February 2015}}</ref> Силите на ДНР изјавиле дека примирјето не се однесува на Дебалцево и ја продолжиле својата офанзива. Украинските сили биле принудени да се повлечат од областа Дебалцево на 18 февруари, оставајќи ги сепаратистичките сили под контрола. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/feb/18/ukrainian-soldiers-share-horrors-of-debaltseve-battle-after-stinging-defeat|title=Ukrainian soldiers share horrors of Debaltseve battle after stinging defeat|date=18 February 2015|work=The Guardian|access-date=20 February 2015}}</ref> Во неделата по падот на Дебалцево во рацете на проруските сили, борбите во зоната на судирот стивнале. <ref name="REU26FEBY">{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-idUKKBN0LU1E720150226|title=Ukraine begins artillery withdrawal, recognising truce is holding|date=26 February 2015|work=Reuters|access-date=26 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226201619/http://uk.reuters.com/article/2015/02/26/uk-ukraine-crisis-idUKKBN0LU1E720150226|archive-date=26 February 2015}}</ref> Силите на ДНР и ЛНР почнале да ја повлекуваат артилеријата од фронтовските линии како што било наведено во Минск II на 24 февруари, а Украина го сторила тоа на 26 февруари. Украина објавила дека нема жртви во периодот од 24 до 26 февруари, нешто што не се случило од почетокот на јануари 2015 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=NY0sMKuEXN0|title=Ukraine Heavy Arms Withdrawal: Situation in country's east stabilizes, says military spokesperson|date=26 February 2015|work=Ukraine Today|access-date=26 February 2015}}</ref> Мали престрелки продолжиле во март, но прекинот на огнот во голема мера бил почитуван низ целата борбена зона. Украинските и сепаратистичките сили го повлекле поголемиот дел од тешкото вооружување наведено во Минск II до 10 март. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-31806946|title=Poroshenko confirms rebel weapons moved|date=10 March 2015|work=BBC News|access-date=10 March 2015}}</ref> Мали прекршувања на прекинот на огнот продолжиле во текот на март и април, иако тој продолжил да се почитува, а бројот на жртви пријавени од двете страни бил значително намален. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/b073-the-ukraine-crisis-risks-of-renewed-military-conflict-after-minsk-ii.ashx|title=The Ukraine Crisis: Risks of Renewed Military Conflict after Minsk II|date=1 April 2015|work=Crisis Group Europe Briefing N°73|publisher=International Crisis Group|location=Kyiv|format=ASHX file|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403051230/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/europe/ukraine/b073-the-ukraine-crisis-risks-of-renewed-military-conflict-after-minsk-ii.ashx|archive-date=3 April 2015|accessdate=8 April 2015}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.youtube.com/watch?v=lOmWjP1HIGQ|title=Ukraine: On the frontline of the supposed ceasefire|date=20 March 2015|work=BBC News|access-date=8 April 2015|location=Pisky, Donetsk Oblast, Ukraine}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.9news.com.au/world/2015/04/09/02/59/ukraine-ceasefire-talks-set-to-resume|title=Ukraine ceasefire talks set to resume|date=9 April 2015|work=9news.co.au|access-date=8 April 2015|agency=Agence France-Presse}}</ref> Борбите се разгореле на 3 јуни 2015 година, кога бунтовниците од ДНР [[Битка за Маринка (2015)|започнале напад]] врз [[Маринка (Украина)|Маринка]], контролирана од владата. Во битката таму биле употребени артилерија и тенкови, кои биле опишани како најтешки борби од потпишувањето на Минск II. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-32988499|title=Ukraine crisis: Heavy fighting rages near Donetsk, despite truce|date=3 June 2015|access-date=3 June 2015|publisher=BBC}}</ref> На 15 јуни во градот Донецк се одржал антивоен протест. <ref name="UN15JUNE">{{Наведени вести|url=http://www.unian.info/politics/1089525|title=About 500 people attend anti-war protest in centre of Donetsk|date=15 June 2015|access-date=21 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716035134/http://www.unian.info/politics/1089525|archive-date=16 July 2015|agency=Ukrainian Independent Information Agency}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 19:30 (Kyiv time), 15 June 2015|date=16 June 2015|url=http://www.osce.org/ukraine-smm/164746|access-date=21 July 2015}}</ref> Протестот, прв од ваков вид на територија контролирана од проруските сепаратисти, повикале на прекин на борбите во Донбас. Околу 500 луѓе, кои се собрале пред зградата на собранието, извикувале: „''Стоп на војната!“, „Вратете ни ги нашите куќи, нашите домови се разурнати!“ и „Излезете од тука!“'' Поточно, демонстрантите барале сепаратистите да престанат со ракетни напади од станбени области на периферијата на Донецк. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.forbes.com/sites/paulroderickgregory/2015/06/17/residents-of-donbass-tell-separatists-to-leave-a-glimmer-of-hope/|title=Residents of Donbass Tell Separatists To Leave: A Glimmer Of Hope?|date=17 June 2015|work=Forbes|access-date=21 July 2015}}</ref> [[Податотека:A_Russia-backed_rebel_armored_fighting_vehicles_convoy_near_Donetsk,_Eastern_Ukraine,_May_30,_2015.jpg|мини|Оклопни возила на ДНР во близина на Донецк, мај 2015 година]] Иако сите страни во воениот судир прдолжиле да го поддржуваат исполнувањето на мерките наведени во Минск II, помали престрелки продолжиле секојдневно во текот на јуни и јули 2015 година. Украинските трупи трпеле загуби секојдневно, а прекинот на огнот бил означен како „''нефункционален''“ и „''невозможен за спроведување''“. И покрај постојаните борби и гранатирање по контактната линија, не се случиле територијални промени. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2015/07/ukraines-forgotten-ceasefire-150713075152583.html|title=Ukraine's forgotten ceasefire|date=14 July 2015|access-date=26 July 2015|publisher=Al Jazeera}}</ref> Оваа состојба на застој довела до тоа војната да биде означена како „замрзнат судир“. <ref name="REU21JULY2015">{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/newswires/3041823-ceasefire-brings-limited-respite-for-east-ukrainians/|title=Ceasefire brings limited respite for east Ukrainians|last=Tsvetkova|first=Maria|date=21 July 2015|work=Euronews|access-date=26 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725132924/http://www.euronews.com/newswires/3041823-ceasefire-brings-limited-respite-for-east-ukrainians/|archive-date=25 July 2015|agency=Reuters}}</ref> По месеци прекршување на прекинот на огнот, [[Кабинет на Министрите на Украина|украинската влада]], [[Донечка Народна Република|ДНР]] и [[Луганска Народна Република|ЛНР]] заеднички се согласиле да ги прекинат сите борби, почнувајќи од 1 септември 2015 година. Овој договор се совпаднал со почетокот на учебната година во Украина и имало за цел да овозможи уште еден обид за спроведување на точките од [[Мински договори|Минск II]]. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.dw.com/en/ukraine-and-rebels-to-implement-minsk-deal-by-september-1/a-18676610|title=Ukraine and rebels to implement Minsk deal by September 1|date=27 August 2015|access-date=12 September 2015|publisher=Deutsche Welle}}</ref> До 12 септември, германскиот министер за надворешни работи[[Франк-Валтер Штајнмаер|, Франк-Валтер Штајнмаер,]] изјавил дека прекинот на огнот се почитува и дека страните во судирот се „многу блиску“ до постигнување договор за повлекување на тешкото вооружување од линијата, како што е наведено во Минск II. Во областа околу Мариупол, вклучувајќи го и Широкино, немало борби. Според украинскиот министер за одбрана [[Степан Полторак]], насилството во Донбас го достигнало најниското ниво од почетокот на војната. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34236464|title=Ukraine ceasefire talks 'make significant progress'|date=13 September 2015|access-date=12 September 2015|publisher=BBC}}</ref> Иако прекинот на огнот продолжило да се почитува до ноември, не било договорено конечно решение за судирот. ''„Њујорк тајмс“'' го опишал овој резултат како дел од „заеднички лак на [[Список на постсоветски воени судири|постсоветски воен судир]], видлив во грузиските енклави [[Јужна Осетија]] и [[Абхазија]], [[Нагорно-Карабах]] во Азербејџан и во [[Приднестровие]]“, и напишал дека областите контролирани од сепаратистите станале „''замрзната зона''“, каде што луѓето „''живеат во урнатини, среде уништена идеологија, во урнатините на старата империја''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/11/11/world/europe/ukraine-frozen-zone-virtual-reality.html|title=A Bleak Future in Eastern Ukraine's Frozen Zone|last=Kramer|first=Andrew E.|date=10 November 2015|work=The New York Times|access-date=12 November 2015|location=Donetsk}}</ref> Оваа состојба продолжила и во 2016 година, со извештај од 15 април на Би-Би-Си во кој sudirot е наречен „заборавената војна на Европа“. <ref name="BBC15APR16">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-35990401|title=Ukraine conflict: Daily reality of east's 'frozen war'|last=Burridge|first=Tom|date=15 April 2016|access-date=15 April 2016|publisher=BBC|location=Ukraine}}</ref> Мали избувнувања на борби продолжиле, иако не се случиле поголеми територијални промени. Ново примирје стапило на сила на 1 септември 2016 година, опишано во тоа време од дописникот на Би-Би-Си Том Бариџ како „''прв пат кога имало вистински прекин на борбите во последните 11 месеци''“, а во 2018 година од ТАСС било опишано како најуспешно примирје во текот на судирот, поради тоа што траело шест недели. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-37243434|title=Ukraine crisis: New ceasefire 'holding with eastern rebels'|date=1 September 2016|access-date=9 September 2016|publisher=BBC}}</ref> <ref name="tass.com/world/1027270">{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/1027270|title=Four DPR servicemen killed in shellings by Ukrainian troops in past week|date=23 October 2018|access-date=28 October 2018|agency=[[Information Telegraph Agency of Russia]]}}</ref> За неколку дена, двете страни се обвиниле меѓусебно за кршење на примирјето, иако изјавиле и дека примирјето било широко почитувано. <ref>{{Наведени вести|url=http://news.xinhuanet.com/english/2016-09/06/c_135664492.htm|title=Fresh combat casualties reported in eastern Ukraine despite ceasefire|date=6 September 2016|access-date=9 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160906162127/http://news.xinhuanet.com/english/2016-09/06/c_135664492.htm|archive-date=6 September 2016|agency=[[Xinhua News Agency]]}}</ref> Сепак, на 6 септември (2016), украинските власти јавиле за смртта на уште еден војник. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/369025.html|title=One Ukrainian serviceman killed in Donbas in past 24 hours|date=9 September 2016|access-date=9 September 2016|agency=[[Interfax-Ukraine]]}}</ref> На 24 декември 2016 година, стапило на сила десеттото неопределено примирје од почетокот на судирот; според Специјалната мониторинг мисија на ОБСЕ во Украина, украинската влада и сепаратистите, примирјето не било почитувано. 2016 година била првата целосна календарска година од воениот судир во која Украина не изгубила никакви територии од проруските сили. <ref name="HrWD169117">[http://en.hromadske.ua/articles/show/2016_for_Donbas The Best of the Worst: What 2016 Was Like for Donbas] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170321075130/http://en.hromadske.ua/articles/show/2016_for_Donbas}}, [[Hromadske TV|Hromadske International]] (9 January 2017)</ref> Покрај тоа, и украинските вооружени сили (211 борбени загуби и 256 неборбени загуби) и локалното население (13 во областите контролирани од украинската влада) претрпеле значително помалку жртви отколку во 2015 година. === Јануари 2017 година, борби и неуспешни прекини на огнот === [[Податотека:Передові_позиції_в_населеному_пункті_Піски.jpg|десно|мини|Поглед од пункт за поддршка на украинските вооружени сили во близина на [[Пески (Донечка Област)|Писки]], јануари 2017 година]] На 29 јануари 2017 година, започнал уште еден избув на [[Битка за Авдеивка (2017)|жестоки борби]], центрирани во градот [[Авдеивка]], кој бил под контрола на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/avdiyivka-becomes-center-major-escalation-russias-war-least-10-killed.html|title=Fighting Flares in Avdiyivka: Epicenter of major escalation in Russia's war|last=Miller|first=Christopher|date=2 February 2017|work=Kyiv Post|access-date=4 February 2017}}</ref> Во 2017 година, во просек, на секои три дена умирал по еден украински војник, со околу 40.000 сепаратисти и 6.000 руски војници во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/kyiv-says-6000-russian-soldiers-40000-separatists-donbas.html|title=Kyiv says there are about 6,000 Russian soldiers, 40,000 separatists in Donbas|date=11 September 2017|work=Kyiv Post|access-date=16 November 2017}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-creeping-offensive-escalation-fighting/28268104.html|title=Anxious Ukraine Risks Escalation In 'Creeping Offensive'|last=Miller|first=Christopher|date=30 January 2017|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=27 April 2018}}</ref> На 18 февруари 2017 година, рускиот претседател [[Владимир Путин]] потпиша декрет со кој руските власти ќе ги признаат личните документи и документите за регистрација на возила издадени од ДНР и ЛНР. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/vladimir-putin-donald-trump-ukraine-war-crimea-rebels-separatists-executive-order-documents-donetsk-a7587666.html|title=Vladimir Putin issues executive order recognising separatist 'authorities' in Ukraine|last=Dearden|first=Lizzie|date=18 February 2017|work=The Independent|access-date=24 December 2017}}</ref> Претседателскиот декрет се однесувашлна „постојани жители на одредени области на украинските области Донецк и Луганск“, без никакво споменување на самопрогласените Народни Републики. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kremlin.ru/events/president/news/53895|title=Указ о признании документов, выданных гражданам Украины и лицам без гражданства, проживающим на территориях отдельных районов Донецкой и Луганской областей Украины|date=18 February 2017|work=Президент России}}</ref> Украинските власти го осудијледекретот како директно спротивен на договорот Минск II и дека тој „''легално ги признава квази-државните терористички групи кои ја покриваат руската окупација на дел од Донбас'' “. Генералниот секретар на [[Организација за безбедност и соработка на Европа|Организацијата за безбедност и соработка во Европа]] (ОБСЕ) [[Ламберто Заниер]] изјавил на 19 февруари дека декретот „''покажува... признавање на оние кои ги издаваат документите''“ и дека тоа ќе го отежни одржувањето на прекинот на огнот. [[Податотека:Ukrainian_army_trench_in_Donbass.jpg|мини|Украински војник во ров. На фронтот биле изградени обемни рововски мрежи, а судирот се претворил во [[Рововско војување|рововска војна]].]] Рускиот министер за надворешни работи [[Сергеј Лавров]], по состанокот со неговите украински, германски и француски колеги во Минхен на 18 февруари, изјавил дека било договорено прекин на огнот меѓу Украина и сепаратистите, кое стапило на сила од 20 февруари 2017 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-lavrov/russias-lavrov-says-feb-20-ceasefire-in-ukraine-has-been-agreed-idUSKBN15X0LO|title=Russia's Lavrov says Feb. 20 ceasefire in Ukraine has been agreed|date=18 February 2017|work=Reuters}}</ref> Но, според портпаролот на украинските вооружени сили, на 20 февруари 2017 година, нападите на сепаратистите продолжиле, иако тој изјавил дека имало „''значително намалување на воената активност''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-39023753|title=East Ukraine ceasefire due to take effect|last=Burridge|first=Tom|date=20 February 2017|work=[[BBC News]]|access-date=29 December 2017}}</ref> На 21 февруари, генералниот секретар на ОБСЕ, Заниер, изјавил дека сè уште има значителен број прекршувања на прекинот на огнот и „''нема докази за повлекување на оружјето''“. Според двете страни во судирот, четвртиот обид за примирје во 2017 година пропаднал во рок од неколку часа на 24 јуни 2017 година. „''Прекинот на огнот за враќање во училиште''“ што требало да започне на 25 август 2017 година, исто така, веднаш пропаднал кога, на истиот тој ден, двете страни тврделе дека другата страна го прекршила. Понатамошното „Божиќно примирје“ кое требало да се почитува почнувајќи од 00:00 часот ([[источноевропско време]]) на 23 декември 2017 година било веднаш прекршено од силите на ДНР и ЛНР според украинските вооружени сили (пријавувајќи девет прекршувања, вклучувајќи ја и смртта на украински војник убиен од непријателски снајперист и тврдејќи дека Украинците не возвратиле со оган <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315889-ukraines-defense-ministry-updates-on-number-of-attacks-on-ukrainian-troops-on-dec-23.html|title=Ukraine's Defense Ministry updates on number of attacks on Ukrainian troops on Dec 23|date=24 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315729-ukrainian-soldier-killed-by-enemy-sniper-in-donbas-on-first-day-of-christmas-truce.html|title=Ukrainian soldier killed by enemy sniper in Donbas on first day of 'Christmas truce'|date=24 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref>). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/2315389-russian-occupation-troops-violate-christmas-ceasefire-ato-hq.html|title=Russian occupation troops violate 'Christmas ceasefire' – ATO HQ|date=23 December 2017|access-date=24 December 2017|agency=[[Ukrainian Independent Information Agency]]}}</ref> <ref name="TASS982709">{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/982699|title=Donetsk republic reports violations of truce by Ukrainian army hours after its declaration|date=23 December 2017|work=[[TASS news agency]]|access-date=24 December 2017}}</ref> Од друга страна, ДНР изјавила дека украинските вооружени сили го прекршиле примирјето, додека новинската агенција ЛНР ''Луганскинформцентар'' го изјавила истото, но исто така дека „''прекинот на огнот генерално се почитува''“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.com/world/982709|title=Ukrainian units abiding by ceasefire at Lugansk section of frontline|date=23 December 2017|work=[[TASS news agency]]|access-date=24 December 2017}}</ref> На 27 декември 2017 година, како дел од договорот од Минск, била спроведена размена на затвореници, при што 73 украински војници биле разменети за над 200 сепаратисти. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2017/12/27/world/europe/ukraine-prisoner-exchange.html|title=Ukraine Fighting Pauses, Briefly, for Big Prisoner Exchange|last=Higgins|first=Andrew|date=27 December 2017|work=The New York Times|access-date=9 August 2019}}</ref> На 18 јануари 2018 година, украинскиот парламент усвоил закон за враќање на контролата врз областите што ги држат сепаратистите. Законот бил усвоен со поддршка од 280 пратеници во Врховната рада со 450 места <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukrainian-parliament-passes-donbas-reintegration-bill/28982677.html|title=Ukraine Passes Bill To Restore Control Over Separatist-Held Areas|date=19 January 2018|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=19 January 2018}}</ref> (поради војната во Донбас и руската анексија на [[Крим (полуостров)|Крим]] во 2014 година, само 423 од 450 места во парламентот биле избрани на претходните избори <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27518989|title=Ukraine elections: Runners and risks|date=22 May 2014|work=[[BBC News]]|access-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527092109/http://www.bbc.com/news/world-europe-27518989|archive-date=27 May 2014}}</ref>). Руската влада го осудила законот, нарекувајќи го „''подготовки за нова војна''“, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/politics/2353903-mfa-russia-hysterical-about-ukraines-new-donbas-de-occupation-law-says-kyiv-preparing-for-new-war.html|title=Russia hysterical about Ukraine's Donbas law, says Kyiv "preparing for new war"|access-date=19 January 2018|language=en}}</ref> и ја обвинил украинската влада за кршење на [[Мински договори|договорот од Минск]]. Законот за реинтеграција на Донбас ги означил републиките Донецк и Луганск како „ [[Привремено окупирани територии на Украина|привремено окупирани територии]]“, додека Русија била означена како „агресор“. Законодавството му дало на претседателот Порошенко „''право да користи воена сила во земјата, без согласност од украинскиот парламент''“, што би вклучувало и враќање на Донбас. Предлог-законот поддржува забрана за трговија и транспортна блокада на истокот, што е во сила од 2017 година. Според законодавството, единствените документи издадени од сепаратистите што Украина би ги признала се изводите од матичната книга на родените и смртните изводи. Ново примирје договорено од сите страни во воениот судир стапил на сила на 5 март 2018 година. <ref name="cfDonbasMarch18">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/m/war/10036760-ceasefire-in-donbas-1-kia-1wia-amid-two-attacks-on-march-9.html|title="Ceasefire" in Donbas: 1 KIA, 1WIA amid two attacks on March 9|date=9 March 2018}}</ref> До 9 март, украинската војска тврдела дека не се почитува од страна на силите на ДНР и ЛНР, кои пак го тврделе истото и од страна на украинската војска. На 26 март 2018 година, Трилатералната група за Украина се согласила за „''сеопфатен, одржлив и неограничен прекин на огнот''“ што требало да започне на 30 март 2018 година. Тој пропаднал уште на првиот ден. Украина официјално ја завршила „Антитерористичката операција“ и ја заменила со „Здружена операција на силите“ на 30 април 2018 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/10045583-poroshenko-ato-over-joint-forces-operation-starting.html|title=Poroshenko: ATO over, Joint Forces Operation starting|date=16 March 2018|access-date=3 May 2018|agency=Ukrainian Independent Information Agency}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.censor.net.ua/news/3059787/poroshenko_pledges_antiterrorist_operation_in_ukraines_east_to_end_in_may|title=Poroshenko pledges anti-terrorist operation in Ukraine's east to end in May|date=5 April 2018|publisher=Censor.NET|accessdate=3 May 2018}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/502349.html|title=Poroshenko states completion of ATO, launch of joint forces operation in Donetsk and Luhansk regions|date=30 April 2018|access-date=3 May 2018|agency=Interfax-Ukraine}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unian.info/politics/10070066-anti-terrorist-operation-in-donbas-to-end-in-may-poroshenko.html|title=Anti-Terrorist Operation in Donbas to end in May – Poroshenko {{!}} The operation will gain a military format under the leadership of General Serhiy Nayev|date=5 April 2018|publisher=[[Ukrainian Independent Information Agency|UNIAN]]|accessdate=3 May 2018}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mil.gov.ua/en/news/2018/04/30/president-signed-a-decree-the-joint-forces-operation-on-deflection-and-deterrence-of-russias-armed-aggression-in-the-donbas-began-on-april-30-2018/|title=President signed a Decree: The Joint Forces Operation on deflection and deterrence of Russia's armed aggression in the Donbas began on April 30, 2018|date=30 April 2018|publisher=[[Ministry of Defence (Ukraine)|MoD]]|accessdate=3 May 2018}}</ref> Според генерал-потполковник Сергеј Наиев, командант на Здружената операција на силите, преименувањето имало за цел да означи дека Украина не се бори против домородните „терористи“ или „сепаратистички милитанти“ во Донбас, туку против руската војска. <ref name="eujfa2">{{Наведени вести|url=https://uacrisis.org/en/66558-joint-forces-operation|title=Old war, new rules: what comes next as ATO ends and a new operation starts in Donbas?|date=4 May 2018|access-date=22 July 2020|publisher=Ukraine crisis media centre|language=en-US}}</ref> Истиот ден, САД потврдиле дека испорачале противтенковски ракети „[[ФГМ-148 Џавелин]]“ на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/javelin-missile-delivery-ukraine-us-confirmed/29200588.html|title=U.S. Confirms Delivery of Javelin Antitank Missiles To Ukraine|last=Miller|first=Christopher|date=30 April 2018|access-date=3 May 2018|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> Според ''„Вашингтон пост“'', ракетите ќе бидат држени подалеку од фронтовската линија и ќе бидат употребени само во случај на целосен сепаратистички напад. На 28 јуни 2018 година, бил договорен нов „жетвен“ „сеопфатен и неопределен режим на прекин на огнот“ кој требало да започне на 1 јули 2018 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/514792.html|title=TCG, ORDLO confirm their commitment to comprehensive, timeless ceasefire regime beginning from July 1|date=27 June 2018|agency=[[Interfax-Ukraine]]}}</ref> Во рок од неколку часа по неговиот почеток, и проруската и украинската страна се обвиниле меѓусебно за кршење на ова примирје. Примирјето од 29 август 2018 година, исто така, не успеало. На 31 август 2018 година, лидерот на [[Донечка Народна Република|ДНР]] [[Александар Захарченко]] бил убиен во експлозија во ресторан. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/pro-russian-rebel-leader-killed-in-eastern-ukraine-blast/2018/08/31/12a18336-ad37-11e8-b1da-ff7faa680710_story.html|title=Pro-Russian rebel leader killed in eastern Ukraine blast|date=31 August 2018|work=[[The Washington Post]]}}</ref> Како што било објавено на 27 декември 2018 година, Јуриј Бириуков, советник на украинскиот претседател Петро Порошенко, тврдел дека речиси целата „сива зона“ меѓу завојуваните страни е ослободена од силите предводени од Русија без да се прекршат мировните договори од [[Минск]] и дека е под контрола на украинските вооружени сили. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.unian.info/war/10391709-almost-entire-gray-zone-in-donbas-liberated-by-ukraine-without-minsk-deal-breach-adviser.html|title=Almost entire 'gray' zone in Donbas liberated by Ukraine without Minsk deal breach – adviser}}</ref> Ова било потврдено следниот ден од началникот на Генералштабот на вооружените сили на Украина, [[Виктор Муженко]]. Истиот ден, било договорено ново (и 22-ри обид за) неопределено примирје кое започнува на полноќ на 29 декември. И Украинците и сепаратистите се обвиниле меѓусебно за кршење на прекинот на огнот на денот кога стапил на сила. На 7 март 2019 година, Трилатералната група за Украина се согласила за ново примирје кое требало да започне на 8 март 2019 година. Иако Украина тврдела дека „руските посредници“ (сепаратистите) го прекршиле истиот ден, борбите сепак стивнаале, а украинската страна изјавила дека прекинот на огнот е целосно почитуван од 10 март 2019 година. Во јуни, Русија започнала со распространување на руски пасоши на Украинците што живеат во регионите на Донбас. Овој потег, украинската влада го сметала за чекор кон анексија на регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/ukraine-sees-russias-issuance-passports-eastern-ukraine-step-towards-annexation-2021-05-20/|title=Zelenskiy: Russian passports in Donbass are a step towards 'annexation'|date=20 May 2021|work=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russian-passports-putins-secret-weapon-in-the-war-against-ukraine/|title=Russian passports: Putin's secret weapon in the war against Ukraine|last=Dickinson|first=Peter|date=13 April 2021|work=[[Atlantic Council]]}}</ref> === Штајнмаерова формула (2019) и прекин на огнот (2020) === [[Податотека:Zelensky,_Merkel,_Macron,_Putin,_(2019-12-10)_01.jpg|мини|Зеленски, Меркел, Макрон и Путин на заедничка прес-конференција по разговорите од Нормандискиот формат во Париз, декември 2019 година]] По обемни преговори, Украина, Русија, ДНР, ЛНР и ОБСЕ потпишале договор за обид за прекин на воениот судир во Донбас на 1 октомври 2019 година. Наречен „Штајнмаеров формула“, по нејзиниот предлагач, германскиот претседател [[Франк-Валтер Штајнмаер]], договорот предвидувал слободни избори на териториите на ДНР и ЛНР, набљудувани и верификувани од [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]], и последователна реинтеграција на тие територии во Украина со посебен статус. Русија побарала потпишување на договорот пред какво било продолжување на мировните преговори од „[[Нормандиски формат|Нормандискиот формат]]“. <ref name="bbc11oct1">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-49986007|title=Will a deal with Russia bring peace to Ukraine?|date=11 October 2019|work=BBC News|access-date=11 October 2019|language=en-GB}}</ref> Анкета на јавното мислење од март 2019 година од страна на Центарот за источноевропски и меѓународни студии во Донбас контролиран од ДНР/ЛНР, покажала дека 55% се за реинтеграција со Украина, а 45% претпочитаат интеграција во Русија. 58% од сите испитаници поддржале посебен статус или во рамките на Украина или во Русија за регионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theconversation.com/most-people-in-separatist-held-areas-of-donbas-prefer-reintegration-with-ukraine-new-survey-124849|title=Most people in separatist-held areas of Donbas prefer reintegration with Ukraine – new survey|last=Sasse|first=Gwendolyn|date=14 October 2019|work=The Conversation|language=en|accessdate=3 November 2019}}</ref> [[Податотека:Участь_НГУ_в_операції_Об'єднаних_сил_IMG_2022_(49718977138).jpg|мини|Војник на украинската Национална гарда на безбедносен контролен пункт, 2019 година.]] Во согласност со Штајнмаеровата формула, украинските и сепаратистичките трупи почнале да се повлекуваат од градот Золоте на 29 октомври. Обидите за повлекување претходно во текот на месецот биле спречени од протести на украинските воени ветерани. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50221995|title=Troops pull out from key Ukrainian front-line town|date=29 October 2019|work=BBC News|access-date=29 October 2019|language=en-GB}}</ref> Понатамошно повлекување било успешно завршено во [[Петровске]] во текот на ноември. По повлекувањето и успешната размена на затвореници меѓу Русија и Украина, рускиот претседател Владимир Путин, украинскиот претседател [[Володимир Зеленски]], францускиот претседател [[Емануел Макрон]] и германската канцеларка [[Ангела Меркел]] се состанале во [[Париз]] на [[9 декември]] [[2019]] година, во продолжение на разговорите од Нормандискиот формат. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-50713647|title=Putin and Zelensky in landmark Paris peace talks|date=9 December 2019|work=BBC News|access-date=9 December 2019|language=en-GB}}</ref> Двете страни се согласиле да ги разменат сите преостанати воени затвореници до крајот на 2019 година, да работат на нови избори во Донбас и да закажат понатамошни разговори. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-summit-communique/russia-and-ukraine-leaders-in-first-talks-agree-to-exchange-prisoners-idUSKBN1YD2GA|title=Russia and Ukraine leaders, in first talks, agree to exchange prisoners|date=9 December 2019|work=Reuters|access-date=9 December 2019}}</ref> [[Пандемија на КОВИД-19|Пандемијата КОВИД-19]] ги влошило условите за живот во регионите. <ref name="da2">{{Наведени вести|url=https://www.thenewhumanitarian.org/feature/2020/04/20/coronavirus-ukraine-war|title=COVID-19 turns the clock back on the war in Ukraine, as needs grow|date=20 April 2020|work=The New Humanitarian|access-date=3 June 2020|language=en}}</ref> Особено, мерките за карантин наметнати од Украина, ДНР и ЛНР ги спречиле оние на окупираните територии да ја преминат контактната линија, со што им се одземало пристапот до критични ресурси. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russian-occupied-eastern-ukraine-is-a-ticking-coronavirus-time-bomb/|title=Russian-occupied eastern Ukraine is a ticking coronavirus time bomb|date=8 April 2020|work=Atlantic Council|access-date=3 June 2020|language=en-US}}</ref> Борбите се зголемиле во март 2020 година, со деветнаесет убиени цивили, повеќе отколку во претходните пет месеци заедно. Додека некои премини се отвориле за мал број луѓе во јуни 2020 година, ДНР вовела нови прописи, наводно за да се спречи ширењето на коронавирусот, што го направило речиси невозможно за повеќето луѓе да ја преминат контактната линија. Спротивно на тоа, руската граница била целосно повторно отворена. 29-тиот обид <ref name="7265424Donbass">{{In lang|uk}} [https://www.pravda.com.ua/articles/2020/09/7/7265424/ The longest truce in Donbas. ]</ref> за „целосно и сеопфатно“ примирје стапило на сила на 27 јули 2020 година. За време на неговиот говор на 24 август 2020 година по повод Денот на независноста на Украина, претседателот [[Володимир Зеленски|Зеленски]] објавил дека примирјето е одржано, што довело до 29 дена без борбени загуби. Сепак, Зеленски, исто така, признал дека и покрај размената на затвореници и операциите за деминирање што се случиле, мировниот процес не се движел толку брзо како што очекувало кога го потпишал самитот на 9 декември 2019 година. На 6 септември 2020 година, украинските вооружени сили го пријавиле својот прв борбен пораз од примирјето од 27 јули 2020 година, кога еден војник бил убиен од гранатирање. И покрај ова, претседателот Зеленски на 7 ноември 2020 година изјавил дека откако било воспоставено примирјето во јули 2020 година, смртните случаи на украински војници во борба се намалиле десеткратно, а бројот на напади врз војници се намалил за пет и пол пати.<ref name="3131969ukrinform">[https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3131969-number-of-ukrainian-soldiers-killed-in-donbas-decrease-tenfold-over-103-days-of-ceasefire.html Number of Ukrainian soldiers killed in Donbas decreases tenfold over 103 days of ceasefire], [[Ukrinform]] (7 November 2020)</ref>Од 27 јули 2020 година до 7 ноември 2020 година, само тројца украински војници биле убиени. === Ескалација 2021–2022 === Според украинските власти, во првите три месеци од 2021 година, 25 украински војници биле убиени во конфликтната зона, во споредба со вкупно 50 што загинале во текот на целата 2020 година. <ref name="56678665Ukraineconflict">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-56678665|title=Ukraine conflict: Moscow could 'defend' Russia-backed rebels|date=2021-04-09|work=BBC News|language=en-GB}}</ref> Според Народниот правобранител на ДНР, 85 војници и 30 цивили биле убиени во периодот јануари-октомври 2021 година како последица на воена акција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ombudsman-dnr.ru/obzor-soczialno-gumanitarnoj-situaczii-slozhivshejsya-na-territorii-doneczkoj-narodnoj-respubliki-vsledstvie-voennyh-dejstvij-v-period-s-30-oktyabrya-po-05-noyabrya-2021-g/|title=Обзор социально-гуманитарной ситуации, сложившейся на территории Донецкой Народной Республики вследствие военных действий в период с 30 октября по 05 ноября 2021 г.|work=Office of the Ombudsman of DPR / Уполномоченный по правам человека ДНР|language=ru|accessdate=6 November 2021}}</ref> Кон крајот на март - почетокот на април 2021 година, руската војска преместила големи количини оружје и опрема од западна и средна Русија, па дури и од Сибир, во окупираниот Крим и [[Воронешка Област|Воронешката]] и [[Ростовска Област|Ростовската Област]] во Русија. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.theguardian.com/world/2021/apr/05/eu-sounds-alarm-at-russian-troops-ukraine-border-moves|title=EU and UK pledge backing to Ukraine after Russian military buildup|work=The Guardian|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> Специјалист за разузнавање на „Џејнс“ идентификувал четиринаесет руски воени единици од Централниот воен округ кои се преселиле во близина на руско-украинската граница и го нарекол тоа најголемото ненајавено воено движење од инвазијата на Крим во 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/russian-ground-troop-units-and-iskander-ballistic-missiles-identified-at-ukrainian-border-by-janes|title=Russian Ground Troop Units and Iskander ballistic missiles identified at Ukrainian border by Janes|date=8 April 2021|work=Janes.com|language=en|accessdate=2021-04-10}}</ref> Врховниот командант на украинските вооружени сили [[Руслан Хомчак]] изјавил дека Русија стационирала дваесет и осум баталјонски тактички групи (БТГ) по границата и дека се очекува да бидат донесени уште дваесет и пет, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3217976-khomchak-twentyeight-russian-battalion-tactical-groups-stationed-on-border-with-ukraine.html|title=Khomchak: Twenty-eight Russian battalion tactical groups stationed on border with Ukraine|date=30 March 2021|work=ukrinform.net|language=en|accessdate=2021-04-10}}</ref> вклучително и во [[Брјанска Област|Брјанската]] и [[Воронешка Област|Воронешката Област]] во Западниот воен округ на Русија. Следниот ден, руската државна новинска агенција ТАСС објавила дека педесет од нејзините БТГ составени од 15.000 војници биле распоредени за вежби во Јужниот воен округ, кој го вклучува окупираниот Крим, а исто така се граничи со конфликтната линија во Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.com/defense/1273413|title=Over 50 battalion tactical groups to fight enemy drones in southern Russia drills|accessdate=2021-04-10}}</ref> До 9 април, шефот на украинската гранична стража проценил дека 85.000 руски војници веќе се наоѓаат на Крим или во пречник од 40 километри од украинската граница. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/russia-ukraine-military-biden-donbas/2021/04/09/99859490-96d3-11eb-8f0a-3384cf4fb399_story.html|title=On Ukraine's doorstep, Russia boosts military and sends message of regional clout to Biden|last=Morris|first=Loveday|date=2021-04-09|work=The Washington Post|access-date=2021-04-11}}</ref> Портпаролот на руската влада изјавил дека руските воени движења не претставуваат закана, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-russia-kremlin-idUSKBN2BO51M|title=Kremlin says military movements near Ukraine are defensive, pose no threat|date=2021-04-01|work=Reuters|access-date=2021-04-12|language=en}}</ref> но рускиот функционер [[Дмитриј Козак]] предупредил дека руските сили би можеле да дејствуваат за да ги „одбранат“ руските граѓани во Украина, а секоја ескалација на судирот во Донбас би значело „почеток на крајот на Украина“.&nbsp;– „не истрел во ногата, туку во лицето“. <ref>{{Наведени вести|url=https://foreignpolicy.com/2021/04/09/russia-troops-border-donbass-war-putin-zelensky-ukraine/|title=Is Russia Preparing to Go to War in Ukraine?|last=Mackinnon|first=Amy|work=Foreign Policy|access-date=2021-04-10|language=en-US}}</ref> До тогаш, околу половина милион луѓе во самопрогласената [[Донечка Народна Република]] и [[Луганска Народна Република]] добиле [[Руски пасош|руски пасоши]] откако избувнале борбите во 2014 година Русија одбила да учествува кога Украина побарала состанок за Виенскиот Документ со Франција, Германија и [[Организација за безбедност и соработка на Европа|ОБСЕ]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/western-countries-knock-russia-for-not-attending-talks-on-ukraine/ar-BB1fw1YX|title=Western countries knock Russia for not attending talks on Ukraine|publisher=MSN|accessdate=2021-04-10}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://wien-osze.diplo.de/osze-en/aktuelles/german-french-statement-ukraine-russia/2453272|title=Statement by Germany and France on the occasion of a meeting of OSCE participating States on unusual military activities on the Ukrainian-Russian border|last=Amt|first=Auswärtiges|work=wien-osze.diplo.de|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220212123051/https://wien-osze.diplo.de/osze-en/aktuelles/german-french-statement-ukraine-russia/2453272|archive-date=12 February 2022|accessdate=2021-04-11}}</ref> Германската канцеларка [[Ангела Меркел]] му телефонирала на рускиот претседател [[Владимир Путин]] за да побара прекин на натрупувањето. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-merkel-putin-idUSKBN2BV1VJ|title=Merkel demanded Putin reduce Russian troops around Ukraine: German statement|date=2021-04-08|work=Reuters|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> Портпаролката на Белата куќа на САД, Џен Псаки, објавила на почетокот на април 2021 година дека натрупувањето руски трупи на украинската граница е најголемо од 2014 година. Во април 2021 година, Украина го извршила првото оперативно распоредување на воени беспилотни летала „[[Бајрактар ТБ2]]“ од [[Турција|турско]] производство во регионот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aerotime.aero/27677-ukraine-flies-its-first-turkish-made-armed-drone-over-donbas|title=Ukraine flies its first Turkish-made armed drone over Donbas|last=Charpentreau|first=Clement|date=2021-04-14|work=Aerotime|language=en|accessdate=2021-11-21}}</ref> Во ноември, беспилотно летало „Бајрактар“, контролирано од украинската влада било употребено за уништување на сепаратистичка артилерија од другата страна, која извршувала напад што срамнило со земја куќи и ранило и убило украински војници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalinterest.org/feature/ukraine's-recent-drone-strike-reignites-tensions-donbass-195709|title=Ukraine's Recent Drone Strike Reignites Tensions in Donbass|date=31 October 2021|work=The National Interest|accessdate=2 November 2021}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/01/15/ukraine-russia-drones-turkey/|title=Why Ukraine's Turkish-made drone became a flash point in tensions with Russia|last=Isabelle Khurshudyan and David L. Stern|date=2022-01-15|work=The Washington Post|access-date=2022-01-29|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> Во ноември, лидерот на ДНР, Денис Пушилин, изјавил дека украинските трупи ја вратиле контролата врз селото [[Старомаривка]] во сивата зона. <ref>{{Наведени вести|url=https://tass.com/world/1354741|title=Ukrainian forces seize village of Staromaryevka — Donetsk Republic|date=2021-10-27|work=TASS|access-date=2021-11-01|language=en}}</ref> Употребата на украински и руски беспилотни летала било критикувано од Франција и Германија, додека Соединетите Американски Држави истакнале дека страната предводена од Русија постојано ги крши договорите со употреба на беспилотни летала и хаубици. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-drone-strike-separatists-zelenskiy/31536185.html|title=Ukraine's Zelenskiy Defends Drone Strike On Russia-Backed Separatists|date=29 October 2021|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2 November 2021}}</ref> Руските агенции известиле за загриженост од развојот на настаните, предупредувајќи дека понатамошната употреба на Бајрактар ТБ2 во Донбас би можела да ја „''дестабилизира ситуацијата''“ во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/kremlin-says-turkish-drones-risk-destabilising-situation-east-ukraine-2021-10-27/|title=Kremlin says Turkish drones risk destabilising situation in east Ukraine|date=2021-10-27|work=Reuters|access-date=2021-11-01|language=en}}</ref> Во декември 2021 година, украинските власти соопштиле дека Русија испраќа снајперисти и тенкови во регионот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/russia-sending-snipers-tanks-try-provoke-ukraine-donbass-kyiv-says-2021-12-07/|title=Russia sending snipers and tanks to try to provoke Ukraine in Donbass, Kyiv says|date=2021-12-07|work=Reuters|access-date=2021-12-09|language=en}}</ref> На 21 јануари 2022 година, претседателот на Руската државна дума, [[Вјачеслав Володин]], повикал на разговори во парламентарното тело за признавање на независноста на регионот Донбас и неговото одвојување од Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-694173|title=Russian Duma chair calls to recognize Donbas independence from Ukraine|last=Jerusalem Post|date=2022-01-21|work=Jerusalem Post|language=en}}</ref> До февруари 2022 година, борбите ескалирале. <ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-sirens-wail-in-southeast-ukraine-as-civilians-told-to-evacuate-pro/|title=Biden 'convinced' Putin will invade Ukraine as Donbas region ordered evacuated|last=MacKinnon|first=Mark|date=2022-02-18|work=The Globe and Mail|access-date=2022-09-11|last2=Morrow|first2=Adrian|language=en-CA}}</ref> Имало нагло зголемување на артилериското гранатирање од страна на милитантите предводени од Русија во Донбас, што Украина и нејзините сојузници го сметале за обид да се провоцира украинската армија или да се создаде изговор за инвазија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/19/ukraine-russia-war-donbas/|title=In Ukraine's war-weary east, intensifying shelling and battered homes signal attempts at provocation by Russia|last=Khurshudyan|first=Isabelle|date=19 February 2022|work=[[The Washington Post]]|access-date=11 September 2022|last2=Hendrix|first2=Steve}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://kyivindependent.com/national/over-40-shelling-incidents-leave-5-injured-in-donbas/|title=47 shelling incidents leave 5 injured in Donbas|last=Ponomarenko|first=Illia|date=18 February 2022|work=[[The Kyiv Independent]]|access-date=18 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217205001/https://kyivindependent.com/national/over-40-shelling-incidents-leave-5-injured-in-donbas/|archive-date=17 February 2022|author-link=Illia Ponomarenko}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://english.nv.ua/nation/how-russian-proxies-are-attempting-to-provoke-the-ukrainian-army-lying-about-a-ukrainian-offensive-50218033.html|title=How Russian proxy forces are attempting to provoke the Ukrainian army and are lying about a new Ukrainian offensive|last=Volvach|first=Yaroslava|date=18 February 2022|publisher=NV.UA|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218180147/https://english.nv.ua/nation/how-russian-proxies-are-attempting-to-provoke-the-ukrainian-army-lying-about-a-ukrainian-offensive-50218033.html|archive-date=18 February 2022|accessdate=18 February 2022}}</ref> На пример, украинската војска пријавила дека издржила 60 напади по зоната само на 17 февруари, вклучувајќи „''една граната што погоди градинка во близина на фронтовската линија, при што беа повредени тројца вработени. Имаше од два до пет напади дневно во текот на првите шест недели од оваа година''“. Во услови на [[Руско-украинска криза (2021-2022)|зголемени тензии]] меѓу Русија и Украина во февруари 2022 година, рускиот претседател Владимир Путин на 21 февруари објавил дека Русија ќе ја признае независноста на народните републики Донецк и Луганск. <ref name="sds235s">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60468237|title=Ukraine crisis: Russia orders troops into rebel-held regions|date=2022-02-22|work=BBC News|access-date=2022-02-22|language=en-GB}}</ref> По ова соопштение следело наредба за распоредување руски трупи во Донбас како „миротворци“. Како одговор на тоа, голем број западни земји, вклучувајќи ги САД, Велика Британија и ЕУ, објавиле дека ќе воведат нови санкции врз организациите поврзани со Русија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-60472639|title=Ukraine crisis: UK to sanction Russia over breakaway regions decision|date=2022-02-22|work=BBC News|access-date=2022-02-22|language=en-GB}}</ref> === Руска инвазија на Украина во 2022 година === На 24 февруари 2022 година, Русија започнала нова, целосна [[Руска инвазија на Украина (2022)|инвазија на Украина]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60454795|title=Ukraine-Russia crisis: Ukraine: Russia has launched 'full-scale invasion'|work=BBC News|access-date=2022-02-24|language=en-gb}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.uawarexplained.com/russian-invasion/?version=sixty-minutes|title=Invasion of the Russian army|work=UaWarExplained|language=en|accessdate=2022-03-29}}</ref> ДНР и ЛНР се придружиле на офанзивата; сепаратистите изјавиле дека започнала [[Источно боиште (Руска инвазија на Украина)|операција]] за заземање на целата Донечка Област и Луганска Област. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/24/world/russia-ukraine-putin|title=Ukraine Live Updates: Russia Begins Invasion From Land and Sea|last=Troianovski|first=Anton|date=2022-02-23|work=The New York Times|access-date=2022-02-24|last2=MacFarquhar|first2=Neil|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> До 25 март 2022 година, руските сили ја презеле контролата над 93 проценти од Луганската Област и 54 проценти од Донецката Област. <ref name="mfy579">{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/25/russian-army-says-will-focus-on-liberation-of-donbas-region|title=Russian focus on 'liberating' Donbas hints at shift in strategy|date=25 March 2022|work=Al Jazeera|access-date=2022-03-25|language=en}}</ref> Откако наишла на силен отпор на своите операции во другите делови на Украина, Русија истиот ден објавила дека ќе го префрли својот фокус на целосно „ослободување“ на Донбас и започнала [[Битка за Донбас (2022)|кампања]] што ќе трае до поголемиот дел од средината на 2022 година. <ref name="mfy579" /> == Борци == === Список на борци === Во војната во Донбас учествувале разновидни сили, како од странско, така и од домашно потекло. === Руска вмешаност === [[Податотека:2015-05-05._Репетиция_парада_Победы_180.jpg|мини|Неколку тенкови [[Т-72]] Б од руско производство на Донечката Народна Република, за време на воена парада во 2015 година]] Руското вклучување во војната во Донбас се манифестирало во различни форми. Меѓународниот кривичен суд пресудил дека војната претставува и национален и меѓународен вооружен судир во кој се вклучени Украина и Русија, <ref name="icc-prelim-2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016)|date=14 November 2016|publisher=[[International Criminal Court]]|language=en|accessdate=2 February 2023}}</ref>  и [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] пресудил дека Русија ги контролирала бунтовниците од 2014 година па наваму. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782&filename=Grand%20Chamber%20decision%20Ukraine%20and%20the%20Netherlands%20v.%20Russia%20-%20Flight%20MH17%20and%20eastern-Ukraine-conflict%20case%20partially%20admissible,%20will%20proceed%20to%20judgment.pdf|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible|date=25 January 2023|publisher=[[European Court of Human Rights]]}}</ref> [[Податотека:2015-05-05._Репетиция_парада_Победы_099.jpg|мини|Ракетни возила земја-воздух „[[Стрела-10]]“ на Донецката Народна Република, 2015 година]] Првичните протести низ јужна и источна Украина биле во голема мера домашни изрази на незадоволство од новата украинска влада.  Руското вклучување во оваа фаза било ограничено на изразување поддршка за демонстрациите, а појавата на сепаратистите во Донецк и Луганск започнало како мала маргинална група на демонстрантите, независна од руската контрола. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=631–652|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Сепак, Русија продолжила да го искористи ова за да започне координирана политичка и воена кампања против Украина, како дел од пошироката [[Руско-украинска војна]],   вклучувајќи неколку информативни кампањи и споредни сајбер напади што започнале пред соборувањето на Јанукович во февруари. Рускиот претседател [[Владимир Путин]] му дал легитимитет на новороденото сепаратистичко движење кога го опишал Донбас како дел од историскиот регион „ Нова Русија “ (''Новоросија'') и изјавил дека не разбира како регионот воопшто станал дел од Украина во 1922 година, кога била основана [[Украинска Советска Социјалистичка Република|Украинската Советска Социјалистичка Република]]. <ref name="Freedman">{{Наведено списание|last=Freedman|first=Lawrence|date=2 November 2014|title=Ukraine and the Art of Limited War|journal=Survival|language=en|volume=56|issue=6|page=13|doi=10.1080/00396338.2014.985432|issn=0039-6338|doi-access=free}}</ref> Кога украинските власти ги потиснале проруските протести и ги уапсиле локалните сепаратистички лидери на почетокот на март, тие биле заменети со луѓе поврзани со руските безбедносни служби и интереси во руските бизниси, веројатно по наредба на руското разузнавање.  До април 2014 година, руските граѓани ја презеле контролата врз сепаратистичкото движење и биле поддржани од волонтери и материјална опрема од Русија, вклучувајќи чеченски и козачки милитанти. <ref name="REUeuada">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|title=Pushing locals aside, Russians take top rebel posts in east Ukraine|date=27 July 2014|work=Reuters|access-date=27 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728013327/https://www.reuters.com/article/2014/07/27/us-ukraine-crisis-rebels-insight-idUSKBN0FW07020140727|archive-date=28 July 2014}}</ref> <ref name="Matsuzato">{{Наведено списание|last=Matsuzato|first=Kimitaka|date=22 March 2017|title=The Donbass War: Outbreak and Deadlock|url=https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=10746846&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA492538899&sid=googleScholar&linkaccess=abs|journal=Demokratizatsiya|language=en|location=Princeton|publisher=Princeton University Press|volume=25|issue=2|page=176|isbn=978-1-4008-8731-6}}</ref> Според бунтовничкиот командант на ДНР, [[Игор Гиркин]]: „''без оваа поддршка во април, движењето ќе згаснеше, како што се случи во [[Харков]] и [[Одеса]]''“. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=647–648|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Како што ескалирал судирот меѓу сепаратистите и украинската влада во мај 2014 година, Русија почнала да користи „ хибриден пристап“, применувајќи комбинација од тактики на дезинформација, нерегуларни борци, редовни руски трупи и конвенционална воена поддршка за поддршка на сепаратистите и дестабилизација на регионот Донбас.  <ref name="Fedorov">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7vODDwAAQBAJ|title=Routledge Handbook of Russian Security|last=Fedorov|first=Yury E.|date=15 January 2019|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-18122-8|language=en|chapter=Russia's 'Hybrid' Aggression Against Ukraine}}</ref> [[Прва битка на Донечкиот аеродром|Првата битка за Донечкиот аеродром]] кон крајот на мај 2014 година означил пресвртница во судирот; тоа била првата битка меѓу сепаратистите и украинската влада во која учествувале голем број руски волонтери. <ref>{{Наведено списание|last=Loshkariov|first=Ivan D.|last2=Sushentsov|first2=Andrey A.|date=2 January 2016|title=Radicalization of Russians in Ukraine: from 'accidental' diaspora to rebel movement|journal=Southeast European and Black Sea Studies|publisher=Informa UK Limited|volume=16|issue=1|pages=71–90|doi=10.1080/14683857.2016.1149349|issn=1468-3857}}</ref> Според украинската влада, на врвот на судирот во летото 2014 година, се наведува дека руските паравоени сили сочинувале помеѓу 15% и 80% од борците. Според корпорацијата RAND, „Русија ги вооружувала, обучувала и водела сепаратистичките сили. Но, дури и според сопствените проценки на Киев, огромното мнозинство од бунтовничките сили се состојат од локално население - а не од војници на редовната руска војска“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.rand.org/blog/2022/01/us-military-aid-to-ukraine-a-silver-bullet.html|title=U.S. Military Aid to Ukraine: A Silver Bullet?|date=21 January 2022|work=[[RAND Corporation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122105440/https://www.rand.org/blog/2022/01/us-military-aid-to-ukraine-a-silver-bullet.html|archive-date=22 January 2022}}</ref> [[Податотека:Destroyed_building_in_Debaltseve,_July_25,_2014.jpg|мини|Оштетена зграда на 25 јули 2014 година]] До август 2014 година, украинската „Антитерористичка операција“ успеала значително да ја намали територијата под контрола на проруските сили и се приближила до враќање на контролата врз руско-украинската граница.  Игор Гиркин повикал на руска воена интервенција и изјавил дека борбеното неискуство на неговите нерегуларни сили, заедно со тешкотиите со регрутирањето меѓу локалното население во Донечката Област, ги предизвикало неуспесите. Тој му се обратил на рускиот претседател [[Владимир Путин]], велејќи дека: „''Губењето на оваа војна на територијата што претседателот Владимир Путин лично ја нарече Нова Русија би ја загрозило моќта на Кремљ и, лично, моќта на претседателот''“. Како одговор на влошената ситуација во Донбас, Русија го напуштила својот хибриден пристап и започнала конвенционална инвазија на регионот.  <ref>{{Наведена книга|title=The road to unfreedom: Russia, Europe, America|last=Snyder|first=Timothy|date=3 April 2018|publisher=Crown|isbn=978-0-525-57446-0|edition=First|location=New York, NY|page=191|oclc=1029484935}}</ref> Првиот знак на оваа инвазија било заробувањето на група руски падобранци во активна служба на украинска територија од страна на [[Безбедносна служба на Украина|украинската безбедносна служба]] (БСУ) на 25 август 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=130629&cat_id=39574|title=На Донеччині затримано десять громадян Росії, які незаконно перетнули кордон України зі зброєю у складі диверсійної групи|date=25 August 2014|publisher=Security Service of Ukraine|trans-title=Group of Russian citizens held in Donetsk region crossed the border with weapons as part of sabotage group|archive-url=https://web.archive.org/web/20140828070826/http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=130629&cat_id=39574|archive-date=28 August 2014|accessdate=25 August 2014}}</ref> БСУ објавила фотографии од нив и нивните имиња. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.ua/politics/955169-oprilyudneno-foto-zatrimanih-rosiyskih-viyskovih.html#ad-image-1|title=Оприлюднено фото затриманих російських військових|date=25 August 2014|publisher=Unian.ua|trans-title=Released photos of Russian soldiers|accessdate=25 August 2014}}</ref> Следниот ден, руското Министерство за одбрана соопштило дека овие војници ја преминале границата „случајно“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazeta.ru/social/news/2014/08/26/n_6425813.shtml|title=Москва: задержанные на Украине военные пересекли границу случайно|date=26 August 2014|publisher=Gazeta.ru|trans-title=Moscow: soldiers arrested in Ukraine crossed the border by accident|accessdate=26 August 2014}}</ref> Според проценките на Николај Митрокин, до средината на август 2014 година, за време на [[Битка за Иловајск|битката кај Иловајск]], имало помеѓу 20.000 и 25.000 војници кои се бореле во Донбас на страната на сепаратистите, а само помеѓу 40% и 45% биле „''локални жители''“. <ref name="wil2">{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|page=649|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> [[Податотека:Vladimir_Putin_and_Sergey_Shoigu_-_Saint-Petersburg_2017-07-30_(1).jpg|мини|[[Владимир Путин]] (десно) и неговиот долгогодишен доверлив министер за одбрана [[Сергеј Шојгу]].]] Почнувајќи од 27 август 2014 година, огромни количини воена опрема и војници ја преминале границата од Русија во јужниот дел на Донечката Област, претходно држен од Украина. Западните претставници ја опишале новата офанзива како „скриена инвазија“. Портпаролката [[Стејт департмент|на американскиот Стејт департмент,]] Џен Псаки, изјавила дека упадите укажуваат на контраофанзива насочена од Русија, додека украинскиот претседател Порошенко изјавил дека руските сили извршиле инвазија. <ref name="REUuars">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|title=Ukraine accuses Russia of launching invasion|date=28 August 2014|work=Reuters|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306155640/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-soldiers-idINKBN0GS0X220140828|archive-date=6 March 2016|location=Kyiv}}</ref>Командантот на [[НАТО]], бригаден генерал Нико Так, на 28 август проценил дека „многу повеќе“ од 1.000 руски војници дејствувале во Донбас. <ref name="NY28Aug2014">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/29/world/europe/ukraine-russia-nato-photos.html|title=Over 1,000 Russian Soldiers Join Fight, NATO Says|last=MacFarquhar|first=Neil|date=28 August 2014|work=The New York Times|access-date=28 August 2014|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Во текот на претходната недела Русија ги гранатирала украинските позиции од сопствена територија; прекуграничното гранатирање започнало кон средината на јули, достигнувајќи 53 напади на 40 локации, сериозно влијаејќи на воената операција на Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/russian-humanitarian-convoy-enters-ukraine-despite-warnings/2014/08/22/7b14fa8e-29e1-11e4-8593-da634b334390_story.html|title=Russia escalates tensions with aid convoy, reported firing of artillery inside Ukraine|work=The Washington Post|access-date=25 September 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/provallia-in-flames-details-on-russian-rocket-strike/|title=Provallia in flames, details on Russian rocket strike|last=Babiak|first=Mat|date=17 July 2014|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402182336/http://ukrainianpolicy.com/provallia-in-flames-details-on-russian-rocket-strike/|archive-date=2 April 2015|publisher=Ukrainian Policy}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pressimus.com/Interpreter_Mag/press/3365|title=Pressimus – Press – Published by Interpreter_Mag|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225050155/https://pressimus.com/Interpreter_Mag/press/3365|archive-date=25 February 2022|accessdate=25 September 2014}}</ref> Руските претставници негирале каква било улога, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/u-s-says-russia-firing-across-border-into-ukraine-1406231618|title=U.S. Says Russian Artillery Firing Across Border into Ukraine|last=Barnes|first=Julian E.|date=24 July 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=30 August 2014|last2=Mauldin|first2=William}}</ref> негирања кои се сметаат за неверојатни. Пред непријателствата, сепаратизмот во Донбас уживал ограничена поддршка и имал малку докази за поддршка за вооруженото востание. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|page=641|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> Само руската интервенција спречила непосредно украинско решавање на судирот. <ref>{{Наведено списание|last=Wilson|first=Andrew|date=20 April 2016|title=The Donbas in 2014: Explaining Civil Conflict Perhaps, but not Civil War|journal=Europe-Asia Studies|language=en|volume=68|issue=4|pages=634, 649|doi=10.1080/09668136.2016.1176994|issn=0966-8136}}</ref> <ref name="myk22">{{Наведено списание|last=Mykhnenko|first=Vlad|date=15 March 2020|title=Causes and Consequences of the War in Eastern Ukraine: An Economic Geography Perspective|journal=Europe-Asia Studies|volume=72|issue=3|pages=528–560|doi=10.1080/09668136.2019.1684447|issn=0966-8136|doi-access=free}}</ref> Како резултат на тоа, во периодот пред инвазијата во август 2014 година, Русија, исто така, одлучила да ги замени многу од тврдокорните лидери на сепаратистичкото движење, вклучувајќи ги Игор Гиркин и премиерот на ДНР Александар Бородај. Овие замени, земени заедно со последователната инвазија, претставувале уште една пресвртница во природата на судирот. Со оглед на неодамнешните воени неуспеси на ДНР и ЛНР, Русија одлучила дека повеќе не може да се потпира на мешавина од нерегуларни борци во Донбас и наредила промена на раководството.  Таа го напуштила тврдокорниот сепаратистички проект предводен од руски граѓани, кој не можел целосно да го контролира, и го заменила со идејата за посебен статус за Донбас во рамките на Украина и попослушна локална команда на ДНР/ЛНР. <ref>{{Наведување|last=Moniz Bandeira|first=Luiz Alberto|title=Ukrainian Separatists and the war in Donbass|year=2019|journal=The World Disorder: US Hegemony, Proxy Wars, Terrorism and Humanitarian Catastrophes|pages=235–247|editor-last=Moniz Bandeira|editor-first=Luiz Alberto|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-03204-3_20|isbn=978-3-030-03204-3}}</ref> Ова претставувало руски обид да го „домородизира“ судирот, користејќи ги воено незначајните локални проруски политички активисти како политичка покривка за унапредување на руските интереси во Украина. Поранешниот премиер на ДНР Бородај подоцна изјавил дека околу 50.000 руски граѓани се бореле за сепаратистите до средината на 2015 година, не сметајќи ги редовните руски трупи кои интервенирале од август 2014 година. <ref name="auto1">{{Наведена мрежна страница|url=http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|title=50,000 Russian citizens fought in Donbas war: separatist ex-leader|last=Slv|first=Igor|date=30 July 2016|publisher=[[Euromaidan Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009154448/http://euromaidanpress.com/2016/07/30/96047/|archive-date=9 October 2016|accessdate=16 October 2016}}</ref> <ref name="auto">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|title=Former Ukraine rebel head starts support group for Russian fighters|date=27 August 2015|work=Yahoo News (AFP)|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417220927/https://news.yahoo.com/former-ukraine-rebel-head-starts-support-group-russian-170701239.html|archive-date=17 April 2021|accessdate=16 April 2021}}</ref> Руските сили и опрема учествувале во [[Втора битка на Донечкиот аеродром|Втората битка на Донечкиот аеродром]] и [[Битка за Дебалцево|битката кај Дебалцево]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-30275259|title=New battle rages at Donetsk airport|date=1 December 2014|work=BBC News|access-date=9 December 2014}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2015/02/14/world/europe/ukraine-fighting-escalates-ahead-of-truce.html|title=U.S. Faults Russia as Combat Spikes in East Ukraine|last=Kramer|first=Andrew E.|date=13 February 2015|work=The New York Times|access-date=14 February 2015|last2=Gordon|first2=Michael R.}}</ref> Во извештај објавен од Кралскиот институт за обединети служби во март 2015 година се вели дека „присуството на голем број руски војници на украинска суверена територија“ станало „трајна карактеристика“ на војната во Донбас од инвазијата во август 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/11/russia-struggling-ukraine-military-operations-report|title=Russian military shelled Ukraine from mid-July, report says|date=11 March 2015|work=The Guardian|access-date=11 March 2015}}</ref> <ref name="RUSIma2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|title=Briefing Paper: Russian Forces in Ukraine|last=Igor Sutyagin|date=March 2015|publisher=Royal United Services Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508220714/https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|archive-date=8 May 2015|accessdate=11 March 2015}}</ref> По украинскиот пораз кај [[Битка за Дебалцево|Дебалцево]], страните во судирот го потпишале договорот [[Мински договори|Минск II]] за прекин на борбите на 15 февруари 2015 година.  Овие услови биле многу поволни за Русија, бидејќи барале од Украина да им додели „специјален статус“ на областите под контрола на сепаратистите и да ги реинтегрира во Украина, слично на федерализацијата што ја заговарале проруските демонстранти на почетокот на 2014 година. Ова би воспоставило руска „''стратешка линија''“ во Украина што би можела да се искористи за да се спречи идната интеграција на таа земја во [[Европска Унија|Европската Унија]] или [[НАТО]].  На прес-конференција на 17 декември 2015 година, рускиот претседател Владимир Путин за прв пат признал дека имало руско воено присуство во регионот Донбас, иако изјавил дека тоа не значи дека таму има „руски трупи“. <ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/uk-russia-putin-idUKKBN0U01KP20151217|title=Russia's Putin lashes Turkey, says Russian forces were in Ukraine|date=17 December 2015|work=Reuters|access-date=18 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151218010049/http://uk.reuters.com/article/uk-russia-putin-idUKKBN0U01KP20151217|archive-date=18 December 2015}}</ref> До септември 2015 година, сепаратистичките единици, на ниво на баталјон и повисоко, дејствувале под директна команда на офицери на руските вооружени сили. <ref>{{Наведено списание|date=2016-02-05|title=Russia and the Separatists in Eastern Ukraine|url=https://www.refworld.org/pdfid/56b843194.pdf|journal=Crisis Group Europe and Central Asia Briefing|location=Kyiv/Brussels|publisher=[[International Crisis Group]]|issue=79|pages=8}}</ref> Украина, САД и некои аналитичари сметаат дека биле под команда на 8-та комбинирана вооружена армија на Русија, која била реформирана во рамките на Рускиот јужен воен округ за оваа специфична задача во 2017 година. <ref>{{Наведено списание|last=Bowen|first=Andrew S.|date=2021-11-19|title=Russian Troop Movements and Tensions along the Ukrainian Border|url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/IN/IN11806|journal=Insight|publisher=[[Congressional Research Service]]|quote=Since 2014, Russia has created two new Combined Arms Armies (CAAs) in the Western Military District (20th CAA, headquartered in Voronezh) and the Southern Military District (8th CAA, headquartered in Rostov-on-Don and Novocherkassk) bordering Ukraine to oversee, coordinate, and manage command and control of units transported to the border. The 8th CAA also reportedly commands the separatist units in the Russia-controlled regions of eastern Ukraine (Donetsk and Luhansk).}}</ref> <ref>{{Наведено списание|last=Bielieskov|first=Mykola|date=2021-09-21|title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare|url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923051224/https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare|archive-date=2021-09-23|access-date=2021-11-25}}</ref> Од февруари 2018 година, бројот на сепаратистички сили се проценува на 31.000, од кои 80% (25.000) биле жители на Донбас, 15% (≈5.000) биле воени изведувачи од Русија и други земји и 3% (900–1.000) биле редовен персонал на руските вооружени сили. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ukrainianweek.com/Politics/209802|title=The Ukrainian Week|date=21 February 2018|work=ukrainianweek.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324185008/http://ukrainianweek.com/Politics/209802|archive-date=24 March 2022}}</ref> На 24 април 2019 година, претседателот Путин издал извршна наредба со која се забрзал процесот за добивање руско државјанство за жителите на териториите што ги држат ДНР и ЛНР. Оваа „[[пасошизација]]“ е слична на она што Русија го направила во другите проруски протекторати воспоставени по постсоветските судири, вклучително и во [[Приднестровие]], [[Абхазија]] и [[Јужна Осетија]]. Русија ги признала ДНР и ЛНР како независни држави на 21 февруари 2022 година, а потоа им наредила на руските трупи да влезат во Донбас како „миротворци“. Потоа следело започнување на целосна инвазија на Украина. Во април 2023 година, Русија им доделила статус на борбен ветеран на сепаратистичките милитанти кои се бореле во војната во Донбас од 2014 година. <ref name="veterans">{{Наведени вести|url=https://meduza.io/en/news/2023/04/20/state-duma-passes-law-giving-wagner-mercenaries-combat-veteran-status|title=State Duma passes law giving Wagner mercenaries 'combat veteran' status|date=20 April 2023|work=[[Meduza]]}}</ref> === Воена помош за Украина === Во декември 2017 година, Соединетите Американски Држави за прв пат ѝ обезбедиле на Украина помош, во форма на [[ФГМ-148 Џавелин|противтенковски ракети „Џавелин“]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cfr.org/timeline/ukraines-post-independence-struggles|title=Ukraine's Post-Independence Struggles|work=Council on Foreign Relations|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> Првично, тие требало да се држат подалеку од фронтот, но по втората испорака на слични системи на оружје, тие биле одобрени за употреба насекаде. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-us-javelin-idUSKBN1YU10O|title=Ukraine to buy more U.S. Javelin anti-tank missile systems|date=2019-12-26|work=Reuters|access-date=2021-12-13|language=en}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/34638/ukraine-cleared-to-move-javelin-missiles-to-front-lines-to-blow-up-russian-tanks-defensively|title=Ukraine Cleared To Move Javelin Missiles To Front Lines To Blow Up Russian Tanks "Defensively"|last=Trevithick|first=Joseph|date=7 July 2020|work=The Drive|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> Во септември 2021 година, Киев командувал со воените сили на заедничка вежба со партнерите од САД и НАТО. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-holds-military-drills-with-us-forces-nato-allies-2021-09-20/|title=Ukraine holds military drills with U.S. forces, NATO allies|date=2021-09-20|work=Reuters|access-date=2021-12-13|language=en}}</ref> Употребата на „Џавелин“ на фронтовската линија била пријавена во ноември 2021 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/43239/ukrainian-troops-have-been-firing-american-made-javelins-at-russian-backed-forces|title=Ukrainian Troops Have Been Firing American-Made Javelin Missiles At Russian-Backed Forces|last=Trevithick|first=Joseph|date=22 November 2021|work=The Drive|language=en|accessdate=2021-12-13}}</ref> == Жртви == Првата жртва поврзана со битката за време на војната се случила на 13 април кога вооружени лица под команда на Игор Гиркин нападнале заседа на украинските специјални сили и убиле еден офицер на СБУ. Според Програмата за податоци за конфликти во Упсала, оваа жртва ја означило линијата на поделба помеѓу мирот и вооружениот судир. {{Sfn|Hauter|2023}} Прагот на вооружен судир бил преминат на почетокот на мај кога повеќе од 25 лица биле убиени од почетокот на судирот. {{Sfn|Kudelia|2025}} До средината на јули до почетокот на август загинале повеќе од илјада луѓе, што е минималниот праг за класифицирање како војна. {{Sfn|Kudelia|2025}} {{Sfn|Arel|Driscoll|2023}} Проценетиот број на жртви во војната во Донбас бил 14.200–14.400 до крајот на декември 2021 година, вклучувајќи ги и смртните случаи во неборбени војни. Според [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]], 6.500 биле проруски сепаратистички сили, 4.400 биле украински сили и 3.404 биле цивили. Огромното мнозинство од смртните случаи биле во првите две години од војната (2014 и 2015 година). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crisisgroup.org/content/conflict-ukraines-donbas-visual-explainer|title=Conflict in Ukraine's Donbas: A Visual Explainer|date=29 June 2021|work=Crisis Group|accessdate=25 August 2023}}</ref> === Цивили === Според Обединетите нации, во војната загинале 3.404 цивили, а повеќе од 7.000 биле повредени. Голем број од смртните случаи меѓу цивилите се случиле во првите две години од војната, додека 365 цивили биле убиени во шесте години од 2016 до 2021 година. Во годината пред целосната инвазија на Русија, загинале вкупно 25 цивили, од кои над половина од мини и неексплодирани убојни средства. Од цивилните жртви, најмалку 312 биле странци: 298 патници и членови на екипажот на летот 17 на „Малезија ерлајнс“, 11 руски новинари, <ref>{{Наведени вести|url=http://gruz200.zzz.com.ua/|title=Проект "Груз-200 из Украины в Россию".|access-date=1 August 2018}}</ref> еден италијански новинар, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.scmp.com/news/world/article/1519455/italian-journalist-and-russian-colleague-reported-killed-ukraine|title=Italian becomes first journalist killed in east Ukraine|work=South China Morning Post|access-date=4 February 2017|language=en}}</ref> еден литвански дипломат, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28901386|title=Ukraine crisis: Lithuania envoy killed in Luhansk|work=BBC News|access-date=14 October 2014}}</ref> и еден руски цивил убиен во прекугранично гранатирање. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/russia-warns-ukraine-of-irreversible-consequences-after-cross-border-shelling/2014/07/13/d2be1bb0-0a85-11e4-8341-b8072b1e7348_story.html|title=Russia warns Ukraine of 'irreversible consequences' after cross-border shelling|date=13 July 2014|work=[[The Washington Post]]|access-date=14 July 2014}}</ref> Од 3.106 цивилни жртви поврзани со воениот судир, без да се сметаат жртвите од соборувањето на летот 17 на „Малезија ерлајнс“: 1.852 биле мажи, 1.072 жени, 102 момчиња, 50 девојчиња и 30 возрасни лица чиј пол е непознат. === Украински сили === [[Податотека:On_the_Day_of_Defenders_of_Ukraine,_the_President_honored_the_memory_of_the_fallen_warriors._(52437349696).jpg|мини|Мурал на украински војници кои загинале за време на војната во Донбас во 2014 година]] Украина објавила дека 4.535 нејзини војници биле убиени до крајот на февруари 2022 година, вклучувајќи 253 украински државјани или странци родени во странство. <ref name="memory">{{Наведена мрежна страница|url=https://memorybook.org.ua/en|work=memorybook.org.ua|language=uk|script-title=uk:Книга пам'яті загиблих|trans-title=Memorial Book to the Fallen|accessdate=11 November 2025|quote=Herman Shapovalenko, Yevhen Vorokh, Yuriy Hirchenko}}</ref> {{Efn|Бројот на убиени украински војници ја вклучува и смртта на двајца војници за време на [[Руска анексија на Крим|Руската анексија на Крим]].}} Уште 70 украински војници се водат како исчезнати. До 16 април 2026 година, ''UALosses'' ги потврдил имињата на 6.310 украински војници убиени помеѓу 2014 и 2021 година за време на војната во Донбас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=UA Losses|date=16 April 2026|accessdate=18 April 2026}}</ref> Проруски извори тврделе дека украинските сили имале 10.000 убиени, 20.000 ранети и 13.500 дезертери или исчезнати, до крајот на јуни 2015 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravda-tv.ru/2014/09/02/82429|title=Roundup Novorossia September 1, 2014 (video)|date=2 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909232947/http://www.pravda-tv.ru/2014/09/02/82429|archive-date=9 September 2015|accessdate=14 October 2014}}</ref> === Сепаратистички сили === Сепаратистите објавиле дека до февруари 2015 година изгубиле најмногу 1.400 луѓе. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tass.ru/en/world/774959|title=7,000 people killed during Donbas conflict – DPR representative|date=2 February 2015|accessdate=6 March 2015}}</ref> ОН проценила дека до крајот на декември 2021 година биле убиени околу 6.500 сепаратисти. Украина тврдела дека до почетокот на 2015 година биле убиени 7.577 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/at-least-1638-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-382732.html|title=At least 1,638 soldiers killed in Russia's war against Ukraine|work=Kyiv Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112115/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/at-least-1638-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-382732.html|archive-date=2 April 2015|accessdate=5 March 2015}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://donoda.gov.ua/?lang=ua&sec=02.03.09&iface=Public&cmd=view&args=id:25100;tags%24_exclude:46|title=From the beginning of ATO in Donbas more than 14,6 thousands of fighters were killed|date=16 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012043835/http://donoda.gov.ua/?lang=ua&sec=02.03.09&iface=Public&cmd=view&args=id:25100;tags%24_exclude:46|archive-date=12 October 2017|accessdate=16 March 2015}}</ref> сепаратисти, а 12.000 се воделе како исчезнати <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.liga.net/ua/articles/politics/4860533-sk_lki_boyovik_v_v_yskovikh_rf_zaginuli_v_donbas_za_chas_ato.htm|date=23 January 2015|work=LIGA news|language=uk|script-title=uk:Скільки бойовиків і військових РФ загинули в Донбасі за час АТО|trans-title=How many fighters and RF military have been killed during the Donbas ATO}}</ref> Тие тврделе дека дополнителни 103 руски војници биле убиени помеѓу јануари и април 2016 година. <ref>{{Наведени вести|url=http://uatoday.tv/politics/over-100-russian-servicemen-killed-in-donbas-warzone-since-start-of-2016-627063.html|title=Over 100 Russian servicemen killed in Donbas warzone since start of 2016|date=8 April 2016|access-date=16 October 2016|publisher=uatoday.tv}}</ref> Слика од наводно сепаратистички гробишта во Донецк кон крајот на февруари 2015 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.censor.net.ua/photo_news/325478/giant_cemetery_of_unidentified_russian_mercenaries_found_by_russian_blogger_in_donetsk_photo|title=Giant cemetery of unidentified Russian mercenaries found by Russian blogger in Donetsk|date=20 February 2015|work=Censor.net}}</ref> покажала бројки кои достигнуваат до најмалку 2.213 мртви. <ref>{{Наведени вести|url=https://news.yahoo.com/russian-activists-fresh-graves-soldiers-killed-ukraine-114424034.html|title=Russian activists say find fresh graves of soldiers killed in Ukraine|last=Maria Antonova|date=20 May 2015|access-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150521024231/http://news.yahoo.com/russian-activists-fresh-graves-soldiers-killed-ukraine-114424034.html|archive-date=21 May 2015|publisher=Yahoo News|agency=Agence France-Presse}}</ref> Кон крајот на август 2015 година, според објавеното ''протекување на'' информации од рускиот новински сајт, ''Деловаја Жизн'', 2.000 руски војници биле убиени во Украина до февруари 2015 година. <ref>{{Наведени вести|url=http://ukrainianpolicy.com/over-2000-russian-troops-killed-during-ukraine-invasion/|title=Over 2,000 Russian troops killed during Ukraine invasion|last=Goble|first=Paul A.|access-date=25 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826002407/http://ukrainianpolicy.com/over-2000-russian-troops-killed-during-ukraine-invasion/|archive-date=26 August 2015|agency=Ukrainian Policy|quote="As of February 1, 2015, Moscow had already paid monetary compensation "for more than 2,000 families of soldiers who had been killed and for 3,200 soldiers who were seriously wounded and recognized as invalids.""}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-number-of-russian-troops-killed-or-injured-fighting-in-ukraine-seems-to-have-been-accidentally-10472603.html|title=The number of Russian troops killed or injured fighting in Ukraine seems to have been accidentally published|last=Segalov|first=Michael|date=26 August 2015|work=The Independent|access-date=26 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923170558/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-number-of-russian-troops-killed-or-injured-fighting-in-ukraine-seems-to-have-been-accidentally-10472603.html|archive-date=23 September 2015|location=London}}</ref> Американскиот државен департмент објавил дека 400-500 руски војници биле убиени до март 2015 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unian.info/world/1053938-nuland-at-least-400-500-russian-soldiers-killed-in-ukraine.html|title=Nuland: At least 400–500 Russian soldiers killed in Ukraine|date=10 March 2015|accessdate=10 March 2015}}</ref> Помеѓу јануари 2017 и крајот на февруари 2022 година, сепаратистичките власти на ДНР објавиле дека вкупно 677 сепаратистички борци биле убиени на територијата контролирана од ДНР. Медиумскиот центар на Луганск објавил уште четири смртни случаи на војници од ЛНР и уште четири смртни случаи на цивили во периодот јануари-февруари 2022 година. ДНР објавила 13 смртни случаи на војници и 8 цивили во овој период, што довело до вкупно 5.059 од 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eng.ombudsman-dnr.ru/the-overview-of-the-current-social-and-humanitarian-situation-in-the-territory-of-the-donetsk-peoples-republic-as-a-result-of-hostilities-in-the-period-from-19-and-25-february-2022/|title=The overview of the current social and humanitarian situation in the territory of the Donetsk People's Republic as a result of hostilities in the period from 19 and 25 February 2022 – Human rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic|work=eng.ombudsman-dnr.ru}}</ref> == Последици и хуманитарни проблеми == [[Податотека:Lysychansk_16.jpg|мини|Оштетена зграда во Лисичанск, 4 август 2014 година]] [[Обединети нации|Обединетите нации]] во мај 2014 година забележале „''алармантно влошување''“ на човековите права на територијата кои ја држат бунтовниците поврзани со [[Донечка Народна Република|Донечката Народна Република]] и [[Луганска Народна Република|Луганската Народна Република]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-27438422|title=Ukraine crisis: UN sounds alarm on human rights in east|date=16 May 2014|work=BBC News|access-date=17 May 2014}}</ref> ОН известиле за растечко беззаконие во регионот, документирајќи случаи на целни убиства, мачење и киднапирања, првенствено извршени од силите на Донечката Народна Република. <ref name="un" /> ОН, исто така, известиле за закани, напади и киднапирања на новинари и меѓународни набљудувачи, како и за тепања и напади врз поддржувачи на украинското единство. <ref name="un">{{Наведена книга|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15May2014.pdf|title=Report on the human rights situation in Ukraine|date=15 May 2014|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> Русија ги критикувала овие извештаи и изјавила дека се „политички мотивирани“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-un-idUSBREA4F05Y20140516|title=Russia lambasts U.N. report on rights in Ukraine|date=16 May 2014|work=Reuters|access-date=13 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518010929/https://www.reuters.com/article/2014/05/16/us-ukraine-crisis-un-idUSBREA4F05Y20140516|archive-date=18 May 2014}}</ref> Во извештајот на „[[Хјуман рајтс воч]]“ од 2014 година се вели дека „''антикиевските сили во источна Украина киднапираат, напаѓаат и малтретираат луѓе за кои се сомневаат дека ја поддржуваат украинската влада или ги сметаат за непожелни... антикиевските бунтовници користат тепања и киднапирања за да испратат порака дека секој што не ги поддржува подобро да замолчи или да си замине''“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2014/05/23/ukraine-anti-kiev-forces-running-amok|title=Ukraine: Anti-Kiev Forces Running Amok|date=23 May 2014|publisher=Human Rights Watch|accessdate=24 July 2014}}</ref> Исто така, постоело повеќе случаи на тепања, киднапирања и можни погубувања на локални жители од страна на украинските трупи, <ref>{{Наведени вести|url=http://www.newsweek.com/evidence-war-crimes-committed-ukrainian-nationalist-volunteers-grows-269604|title=Ukrainian Nationalist Volunteers Committing 'ISIS-Style' War Crimes|date=10 September 2014|work=[[Newsweek]]}}</ref> како што се милицијата на [[Олег Љашко]] и баталјонот за територијална одбрана Ајдар. .<ref>{{Cite press release |title=Impunity reigns for abductions and ill-treatment by pro-Kyiv vigilantes in eastern Ukraine |date=6 August 2014 |publisher=Amnesty International |url=http://www.amnestyusa.org/news/news-item/impunity-reigns-for-abductions-and-ill-treatment-by-pro-kyiv-vigilantes-in-eastern-ukraine |access-date=9 August 2014}}</ref> Во август, Игор Друз, висок советник на прорускиот бунтовнички командант Игор Гиркин, изјавил дека „''Во неколку наврати, во вонредна состојба, извршивме погубувања со пукање за да спречиме хаос. Како резултат на тоа, нашите трупи, оние што се повлекоа од Славјанск, се високо дисциплинирани''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28619599|title=Rebel adviser 'admits executions'|date=2 August 2014|work=BBC News|access-date=2 August 2014}}</ref> До крајот на 2015 година, на заедничката територија на Донбас имало 79 места каде што биле држени киднапирани цивили и воени затвореници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://interfax.com.ua/news/general/307388.html|title=На неконтролируемой Украиной территории Донбасса есть 79 неофициальных мест незаконного содержания людей|publisher=Interfax Ukraine|accessdate=29 November 2015}}</ref> По првото примирје од Минскиот протокол, воените водачи ја презеле контролата врз областите на сепаратистичката страна. <ref>{{Наведени вести|url=https://apnews.com/article/e2dcda041fa84a7192093bfe98dea55a|title=Ukraine rebels: a disunited front run by warlords|last=Vasilyeva|first=Nataliya|date=11 November 2014|work=Associated Press|access-date=15 November 2020}}</ref> Во извештајот на [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|Канцеларијата на Високиот комесар за човекови права]] на Обединетите нации (ОХЦХР) објавен на 28 јули 2014 година, се вели дека била нанесена штета во вредност од најмалку 750 милиони американски долари на имотот и инфраструктурата во областите Донецк и Луганск. <ref>{{Наведени вести|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/215684.html|title=1,129 civilians killed, 3,442 injured in Ukraine during anti-terrorist operation – UN report|date=28 July 2014|work=Interfax-Ukraine News Agency|access-date=28 July 2014}}</ref> <ref>{{Cite press release |title=Intense fighting in eastern Ukraine 'extremely alarming', says Pillay, as UN releases new report |date=28 July 2014 |publisher=Office of the High Commissioner for Human Rights |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2014/07/intense-fighting-eastern-ukraine-extremely-alarming-says-pillay-un-releases |access-date=28 July 2014}}</ref> Хјуман рајтс воч соопштил дека украинските владини сили, провладините паравоени сили и бунтовниците користеле ненаведувани ракети „Град“ во нападите врз цивилни области, наведувајќи дека „''Употребата на неселективни ракети во населени области го крши меѓународното хуманитарно право или законите на војување и може да претставува воени злосторства''“. <ref>{{Cite press release |title=Ukraine: Unguided Rockets Killing Civilians |date=24 July 2014 |publisher=Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2014/07/24/ukraine-unguided-rockets-killing-civilians |access-date=27 July 2014}}</ref><ref>"[https://www.washingtonpost.com/news/checkpoint/wp/2014/07/25/human-rights-watch-ukrainian-forces-are-rocketing-civilians/ Human Rights Watch: Ukrainian forces are rocketing civilians]". ''[[The Washington Post]]''. 25 July 2014.</ref> ''„Њујорк тајмс“'' објавил дека високата стапка на цивилни жртви „''го оставила населението во источна Украина огорчено кон прозападната влада на Украина“'' и дека ова расположение помогнало да се ''„поттикне регрутирање''“ за бунтовниците. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/07/29/world/europe/civilian-death-toll-rise-in-ukraine.html|title=Enmity and Civilian Toll Rise in Ukraine While Attention Is Diverted|last=Tavernise|first=Sabrina|date=28 July 2014|work=The New York Times|access-date=29 July 2014|last2=Sneider|first2=Noah}}</ref> Како последица на воениот судир, големи делови од регионот Донбас, од двете страни на „контактната линија“, се загадени со мини и други експлозивни остатоци од војната. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/global-development/2016/apr/04/ukraine-attempt-defuse-landmines-as-more-are-planted|title=Ukraine's desperate attempt to defuse landmines – as more are planted|date=2016-04-04|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> Според координаторот за хуманитарни работи на ОН во Украина, во 2020 година Украина била една од земјите најмногу погодени од мини во светот, со речиси 1.200 жртви од почетокот на судирот во 2014 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ukraine.un.org/en/123917-landmines-still-pose-threat-two-million-ukrainians|title=Landmines Still Pose a Threat to Two Million Ukrainians|date=5 April 2021|work=United Nations Ukraine|accessdate=2 February 2022}}</ref> Во извештајот на [[УНИЦЕФ]] објавен во декември 2019 година се вели дека 172 деца биле повредени или убиени поради мини и други експлозиви, над 750 образовни установи биле оштетени или уништени, а 430.000 деца живееле со психолошки трауми поврзани со војната. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/press-releases/430000-children-continue-bear-brunt-eastern-ukraine-conflict|title=430,000 children continue to bear the brunt of eastern Ukraine conflict|work=www.unicef.org|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.unicef.org/ukraine/en/stories/children-endure-deadly-legacy-landmines-eastern-ukraine|title=Children endure deadly legacy of landmines in eastern Ukraine|work=www.unicef.org|language=en|accessdate=2022-02-02}}</ref> === Раселено население === [[Податотека:Remains_of_an_Eastern_Orthodox_church_after_shelling_near_Donetsk_International_Airport.jpg|мини|Урнатините на Иверскиот манастир во близина на аеродромот во Донецк, мај 2015 година]] До почетокот на август 2014 година, најмалку 730.000 побегнале од борбите во Донбас и заминале за Русија. <ref name="unhcr-refugees">{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-migrants-idINKBN0G517P20140805|title=About 730,000 have left Ukraine for Russia due to conflict – UNHCR|date=5 August 2014|work=Reuters|access-date=26 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101193516/http://in.reuters.com/article/uk-ukraine-crisis-migrants-idINKBN0G517P20140805|archive-date=1 January 2016}}</ref> Овој број, многу поголем од претходните проценки, го дала [[Висок комесаријат на ООН за бегалци|Канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за бегалци]] (УНХЦР). Бројот на внатрешни бегалци се искачил на 117.000. <ref name="unhcr-refugees" /> До почетокот на септември, по острата ескалација во текот на август, бројот на раселени лица од Донбас во Украина се зголемил повеќе од двојно на 260.000.<ref>{{Cite press release |title=Number of displaced inside Ukraine more than doubles since early August to 260,000 |date=2 September 2014 |publisher=United Nations High Commission for Refugees |url=http://reliefweb.int/report/ukraine/number-displaced-inside-ukraine-more-doubles-early-august-260000 |access-date=2 September 2014}}</ref> Бројот на баратели на привремен азил и баратели со статус на бегалци од Украина во Русија се искачил на 121.000. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-29029060|title=UN says million people have fled|date=2 September 2014|work=BBC News|access-date=2 September 2014}}</ref> И покрај двата месеци нестабилно примирје воспоставено со [[Мински договори|Минскиот протокол]], бројот на раселени бегалци од Донбас во Украина нагло ескалирал на 466.829 кон средината на ноември. <ref>{{Cite press release |title=Serious human rights violations persist in eastern Ukraine despite tenuous ceasefire |date=20 November 2014 |publisher=United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights |url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/Media.aspx?IsMediaPage=true&LangID=E |access-date=20 November 2014}}</ref> До април 2015 година, војната предизвикала најмалку 1,3 милиони луѓе да станат внатрешно раселени во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/un-refugee-head-confronts-ukraines-atypical-challenge-392051.html|title=UN refugee head confronts Ukraine's atypical challenge|last=Allison Quinn|date=25 June 2015|work=[[Kyiv Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626044739/http://www.kyivpost.com/content/kyiv-post-plus/un-refugee-head-confronts-ukraines-atypical-challenge-392051.html|archive-date=26 June 2015}}</ref> Покрај тоа, повеќе од 800.000 Украинци побарале азил, дозволи за престој или други форми на легален престој во соседните земји, од кои над 659.143 во Русија, 81.100 во Белорусија и илјадници други на други места. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.euronews.com/2015/04/22/ukraine-crisis-has-created-more-than-2-million-refugees-un-reports/|title=Ukraine crisis has created more than 2 million refugees, UN reports|date=22 April 2015|access-date=28 June 2015|agency=euronews.com}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/ocha_ukraine_situation_report_36_-_17_april_2015.pdf|title=Ukraine: Situation report No.36|last=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs|date=17 April 2015|accessdate=2021-06-22}}</ref> Според друг извештај на ОХЦХР на ОН, над три милиони луѓе продолжиле да живеат во Донбас од март 2016 година. Се вели дека ова вклучува 2,7&nbsp;милиони кои живееле во областите контролирани од ДНР и ЛНР, и 200.000 во областите контролирани од Украина во близина на линијата на контакт. Покрај тоа, се вели дека украинската влада регистрирала вкупно 1,6 милиони внатрешно раселени лица во Украина кои побегнале поради судирот. Според извештаите, над еден милион побарале азил на друго место, а повеќето заминале во Русија. Во извештајот, исто така, се вели дека луѓето кои живееле во областите контролирани од сепаратистите доживеале „''целосно отсуство на владеење на правото, извештаи за произволно притворање, мачење и притвор без комуникација, како и без пристап до вистински механизми за правна заштита''“..<ref name="OHCHR232" /><ref>{{Cite press release |title=Ukraine: growing despair among over three million civilians in conflict zone – UN report |date=3 March 2016 |publisher=United Nations |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53359 |access-date=4 March 2016}}</ref> До ноември 2017 година, ООН идентификувале 1,8 милиони внатрешно раселени и погодени од судирот лица во Украина, додека други 427.240 кои побарале азил или статус на бегалец во Руската Федерација, плус 11.230 во Италија, 10.495 во Германија, 8.380 во Шпанија и 4.595 во Полска. Во 2011 година, украинските области Луганск и Донецк имале вкупно население од 6,1 милиони жители. Како резултат на руската воена агресија во 2014 година, 2 милиони морале да го напуштат регионот како бегалци. По [[Руска инвазија на Украина (2022)|целосната руска инвазија во 2022 година]], уште приближно 3 милиони или побегнале или биле убиени, што вкупно резултирало со намалување од 80% на населението на Донбас. Според политикологот Тарас Куцио, ова претставува „уништување, депопулација и геноцид“. <ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=IpBtzwEACAAJ|title=Fascism and Genocide: Russia's War Against Ukrainians|last=Kuzio|first=Taras|last2=Jajecznyk-Kelman|first2=Stefan|date=2023|publisher=COLUMBIA University Press|isbn=978-3-8382-1791-8|pages=42, 43|language=en}}</ref> == Реакции == === Украинско јавно мислење === Национална анкета спроведена во март-април 2014 година од страна на Киевскиот меѓународен институт за социологија покажала дека 31% од испитаниците во Донбас сакаат регионот да се одвои од Украина, додека 58% сакаат автономија во рамките на Украина. Анкета на Меѓународниот републикански институт од септември 2014 година на украинската јавност (со исклучок на оние во [[Крим (полуостров)|Крим]], анектиран од Русија), покажала дека 89% од испитаниците се спротивставуваат на [[Руско-украинска војна|руската интервенција во Украина]]<ref name="IRI14OCT">Press release: {{Cite press release |title=IRI: Ukraine Pre-election Poll Shows Strong Opposition to Russian Aggression, Support for Kyiv Government |date=14 October 2014 |publisher=International Republican Institute |url=http://www.iri.org/news-events-press-center/news/iri-ukraine-pre-election-poll-shows-strong-opposition-russian-aggressi |access-date=17 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016232411/http://www.iri.org/news-events-press-center/news/iri-ukraine-pre-election-poll-shows-strong-opposition-russian-aggressi |archive-date=16 October 2014}}<br />Full text: {{Cite web |date=14 October 2014 |title=Public Opinion Survey – Residents of Ukraine: 12–25 September 2014 |url=http://www.iri.org/sites/default/files/2014%20October%2014%20Survey%20of%20Residents%20of%20Ukraine%2C%20September%2012-25%2C%202014.pdf |access-date=17 October 2014 |publisher=International Republican Institute}}</ref> Поделено по региони, 78% од анкетираните од [[Источна Украина]] (вклучувајќи ја и [[Днепропетровска Област|Дњепропетровската Област]]) се спротивставиле на интервенцијата, заедно со 89% во [[Јужна Украина]], 93% во [[Средна Украина]] и 99% во [[Западна Украина]]. Поделено по мајчин јазик, 79% од руските говорници и 95% од украинските говорници се спротивставиле на интервенцијата. 80% од анкетираните рекле дека Украина треба да остане [[Унитарна држава|унитарна]] земја. 56% од анкетираните изјавиле дека Русија треба да плати за обновата на Донбас, додека 32% рекле дека Донечката и Луганската Област треба да платат. 59% од анкетираните изјавиле дека ја поддржуваат владината воена операција во Донбас, додека 33% изјавиле дека се противат на неа. 73% од испитаниците изјавиле дека војната во Донбас е едно од трите најважни прашања со кои се соочува Украина.<ref name="IRI14OCT" /> Анкета спроведена од истиот институт во 2017 година покажала дека 80% од Украинците на национално ниво и 73% од луѓето од областите на Донбас под контрола на Украина веруваат дека сепаратистичките републики треба да останат дел од Украина. Околу 60% од анкетираните луѓе не верувале дека Украина прави доволно за да ги врати изгубените територии поради Минските договори. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iri.org/resource/ukraine-poll-majority-want-donbas-remain-ukraine|title=Ukraine Poll: Majority Want Donbas to Remain in Ukraine|date=7 June 2017|work=iri.org|accessdate=29 December 2017}}</ref> Заедничката анкета спроведена од Левада и Меѓународниот институт за социологија од Киев од септември до октомври 2020 година покажала дека во отцепените региони контролирани од ДНР/ЛНР, над половина од испитаниците сакале да се приклучат кон Русија (со или без некаков автономен статус), додека помалку од една десетина посакувале независност, а 12% сакале реинтеграција во Украина. Тоа е во спротивност со испитаниците во Донбас, контролиран од [[Киев]], каде што огромното мнозинство сметало дека сепаратистичките региони треба да бидат вратени во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2021/02/12/new-survey-ukraine-russia-conflict-finds-deeply-divided-views-contested-donbas-region/|title=A new survey of the Ukraine-Russia conflict finds deeply divided views in the contested Donbas region|last=John O'Loughlin|date=February 12, 2021|work=The Washington Post|access-date=26 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210329044459/https://www.washingtonpost.com/politics/2021/02/12/new-survey-ukraine-russia-conflict-finds-deeply-divided-views-contested-donbas-region/|archive-date=29 March 2021|last2=Gwendolyn Sasse|language=en-US|issn=0190-8286|last3=Gerard Toal|last4=Kristin M. Bakke|author-link3=Gerard Toal}}</ref> Според резултатите од Левада во јануари 2022 година, приближно 70% од оние во отцепените региони изјавиле дека нивните територии треба да станат дел од Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wilsoncenter.org/event/public-opinion-divided-donbas-results-january-2022-survey-both-sides-contact-line|title=Public Opinion in the Divided Donbas: Results of a January 2022 Survey on Both Sides of the Contact Line|last=John O'Loughlin|last2=Gwendolyn Sasse|authorlink2=Gwendolyn Sasse|date=February 23, 2022|work=[[Wilson Center]]|language=en|last3=Gerard Toal|authorlink3=Gerard Toal|last4=Mikhail Minakov|authorlink4=Mikhail Minakov}}</ref> До 2021 година, 72% од Украинците ја сметале Русија за непријателска држава. Уделот на оние кои ги опишале своите ставови кон рускиот народ како „''топли''“ се намалил од 47% во мај 2018 година на 30% во април 2021 година. Во 2020 година, 61% од Украинците го сметале воениот судир како „''руска агресија со употреба на локални милитанти''“, а само 21% тврделе дека станува збор за граѓанска војна. На Исток, 42,2% од испитаниците ја сметале војната за „''внатрешен судир''“. По целосната инвазија, 6% од испитаниците на Исток и 1% во сите други региони сметале дека војната е обид за заштита на рускојазичното население. {{Sfn|Kudelia|2025}} === Русија === [[Податотека:Марш_за_мир_и_свободу_(2).jpg|десно|мини|''Маршот за мир и слобода'' во Москва бил еден од антивоените протести во Русија.]] Во [[Русија]] во 2014 година се одржале серија [[Антивоени протести во Русија (2014)|антивоени протести]]. Демонстрантите одржале два протестни собири на 2 и 15 март 2014 година. Вториот, познат како ''Марш на мирот'' ({{Langx|ru|Марш Мира}}), се одржал во [[Москва]] еден ден пред референдумот на Крим. Протестите биле најголемите во Русија од [[Протести во Русија (2011-2013)|руските протести]] во 2011–2013 година. [[Борис Немцов]] изјавил дека јавното мислење се манипулира со помош на агитација и пропаганда, а на оние кои се спротивставуваат на политиката на владата им е забранет пристап до медиумите. <ref>{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-rallies-idINL6N0MC0JC20140315|title=Ukraine crisis triggers Russia's biggest anti-Putin protest in two years|date=15 March 2014|work=Reuters|access-date=16 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622232507/https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-russia-rallies-idINL6N0MC0JC20140315|archive-date=22 June 2020}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dw.com/en/anti-war-protesters-march-through-moscow/a-17938261|title=Anti-war protesters march through Moscow|work=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222145813/http://www.dw.com/en/anti-war-protesters-march-through-moscow/a-17938261|archive-date=22 December 2015|accessdate=13 December 2015}}</ref> === Меѓународни реакции === [[Податотека:Secretary_Kerry_Joins_President_Obama_for_Meeting_With_Ukrainian_President_Poroshenko_Before_NATO_Summit_in_Wales_(14950820747).jpg|мини|Украинскиот претседател [[Петро Порошенко|Порошенко]] разговара со [[Барак Обама]] и други западни лидери за време на самитот на НАТО во Њупорт, 4 септември 2014 година]] [[Податотека:Displaced_persons_from_the_occupied_Kharkiv_and_Luhansk_territories.jpg|thumbtime=0:04|мини|Раселени лица од окупираните територии Харков и Луганск за време на руската инвазија на Украина во Донбас]] Претседателот на Врховната рада, [[Олександар Турчинов]], во јуни 2014 година изјавил дека го смета судирот за директна војна со Русија. <ref>{{Наведени вести|url=http://lb.ua/news/2014/06/27/271204_aleksandr_turchinov_pri_vtorzhenii.html|title=Александр Турчинов: "При вторжении со стороны Чернигова, русские танки уже через пару часов могли быть в Киеве" (Alexander Turchinov: "With the invasion from the Chernihiv direction, Russian tanks in a couple of hours could be in Kyiv")|date=27 June 2014|access-date=19 July 2014|publisher=LB.ua|language=ru}}</ref> Според украинскиот претседател [[Петро Порошенко]], војната ќе биде позната во историјата на Украина како „Патриотска војна“. [[НАТО]] во јули 2014 година изјавил дека го смета судирот за војна со руски нерегуларни единици,<ref>{{Cite press release |title=Russian Actions Bring Europe to Decisive Point |date=30 June 2014 |publisher=American Forces Press Service |url=http://www.defense.gov/news/newsarticle.aspx?id=122576 |access-date=19 July 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140713152755/http://www.defense.gov/news/newsarticle.aspx?id=122576 |archive-date=13 July 2014}}</ref> а други го сметале за војна меѓу руски посредници и Украина. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/3192c7a0-0cd2-11e4-bf1e-00144feabdc0.html|title=Nato must focus on the 'hybrid wars' being waged on the west|date=17 July 2014|work=Financial Times|access-date=19 July 2014}}</ref> [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] ги опишал настаните во регионот Донбас како „''немеѓународен вооружен судир''“ во јули 2014 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-warcrimes-idUSKBN0FR0V920140722|title=Ukraine war crimes trials a step closer after Red Cross assessment|last=Miles|first=Tom|date=22 July 2014|work=Reuters|access-date=22 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123081443/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-warcrimes-idUSKBN0FR0V920140722|archive-date=23 January 2016|location=Geneva}}</ref> <ref>{{Cite press release |title=Ukraine: ICRC calls on all sides to respect international humanitarian law |date=23 July 2014 |publisher=[[International Committee of the Red Cross]] |url=https://www.icrc.org/eng/resources/documents/news-release/2014/07-23-ukraine-kiev-call-respect-ihl-repatriate-bodies-malaysian-airlines.htm |access-date=23 July 2014}}</ref>Некои новински агенции, како што се [[Информативна телеграфска агенција на Русија|Информативната телеграфска агенција на Русија]] и [[Ројтерс]], ја протолкувале оваа изјава како да значи дека Украина е во состојба на „[[граѓанска војна]]“. <ref>{{Наведени вести|url=http://tass.ru/en/world/742051|title=Red Cross admits Ukraine is in a state of civil war|access-date=25 July 2014|agency=Information Telegraph Agency of Russia}}</ref> По инвазијата на руските сили во август 2014 година, на почетокот на септември 2014 година, [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешенал]] соопштил дека ја смета војната за „меѓународна“, наспроти „немеѓународна“.<ref name="AI7SEPT">{{Cite press release |title=Mounting evidence of war crimes and Russian involvement |date=7 September 2014 |publisher=Amnesty International |url=https://www.amnesty.org/en/press-releases/2014/09/ukraine-mounting-evidence-war-crimes-and-russian-involvement/ |access-date=7 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150704120250/http://www.amnesty.org/en/press-releases/2014/09/ukraine-mounting-evidence-war-crimes-and-russian-involvement/ |archive-date=4 July 2015 |url-status=dead}}</ref> Според анкетата на [[Руски центар за истражување на јавното мислење|РЦИЈМ]] спроведена во август 2014 година, 59% од анкетираните руски граѓани ја сметале војната во Донбас за граѓанска војна. Повеќето од анкетираните изјавиле дека директната војна со Украина е или „апсолутно невозможна“ или „крајно малку веројатна“. 28% изјавиле дека таков судир би можел да се случи во иднина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.researchgate.net/publication/332798454|title=The Ukraine Invasion and Public Opinion|date=January 2015|work=[[Georgetown Journal of International Affairs]]}}</ref> Генералниот секретар на [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешенал]], Салил Шети, изјавил дека „сателитските снимки, заедно со извештаите за руски војници заробени во Украина и сведоштвата на очевидци за руски војници и воени возила што се движат преку границата, не оставаат сомнеж дека ова сега е меѓународен вооружен судир“. Судирот е класифициран и како дел од „[[хибридна војна]]“ што ја води Русија против Украина. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ponarseurasia.org/article/defense-conspirology-rejoinder-serhiy-kudelias-anti-political-analysis-hybrid-war-eastern|title=In Defense of Conspirology: A Rejoinder to Serhiy Kudelia's Anti-Political Analysis of the Hybrid War in Eastern Ukraine|date=30 September 2014|publisher=PONARS Eurasia}}</ref> До почетокот на 2015 година, [[Европска Унија|Европската Унија]] имала стремежда ги етикетира учесниците во судирот како „странски вооружени формации“ или сепаратисти поддржани од Русија. По доставувањето на доверливиот извештај на IntCen во јануари 2015 година, официјалните документи на ЕУ го потврдиле присуството на руската војска во областа и почнале отворено да се повикуваат на „''руски трупи во Украина''“. <ref>{{Наведени вести|url=https://euobserver.com/foreign/127667|title=EU breaks taboo on 'Russian forces in Ukraine'|last=Rettman|first=Andrew|date=16 February 2015|work=EUobserver|access-date=19 February 2016}}</ref> Еден труд од 2015 година објавен од Кралскиот институт и еден извештај од 2017 година од корпорацијата РАНД документираат како воениот судир се претворил од локализиран судир преку посредници во раните фази до хибридна војна меѓу Русија и Украина, а потоа до ограничена конвенционална војна со директната инвазија на руските трупи во август 2014 година. <ref name="RUSIma2015">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|title=Briefing Paper: Russian Forces in Ukraine|last=Igor Sutyagin|date=March 2015|publisher=Royal United Services Institute|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508220714/https://www.rusi.org/downloads/assets/201503_BP_Russian_Forces_in_Ukraine_FINAL.pdf|archive-date=8 May 2015|accessdate=11 March 2015}}</ref> Обвинителот на Меѓународниот кривичен суд издал извештај во ноември 2016 година како дел од прелиминарното испитување. Во извештајот било наведено дека до 30 април 2014 година, се чинело дека високиот интензитет на воениот судир го активирал законот за вооружен судир со „ДНР“ и „ЛНР“ како страни. <ref name="icc-prelim-2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/iccdocs/otp/161114-otp-rep-PE_ENG.pdf|title=Report on Preliminary Examination Activities (2016)|date=14 November 2016|publisher=[[International Criminal Court]]|language=en|accessdate=2 February 2023}}</ref>  Понатаму се наведува дека ангажманите меѓу украинските и руските вооружени сили во источна Украина укажуваат на постоење на паралелен меѓународен вооружен судир до 14 јули 2014 година.  Во него се забележува дека, доколку се утврди дека Русија вршела целосна контрола врз милитантните групи, ова би претставувало само еден меѓународен вооружен судир што би предизвикал примена на Римскиот статут.  {{Efn|Во извештајот се наведува дека неговата тековна истрага ќе се фокусира на утврдување дали може да се тврди дека постои меѓународен вооружен судир меѓу Украина и Русија во источна Украина.<ref name="icc-prelim-2016" />{{Rp|at=¶ 184 see also 170}}}} Денот по објавувањето на извештајот, Русија ја објавила својата намера да се повлече од членството во [[Меѓународен кривичен суд|Меѓународниот кривичен суд]] (МКС). <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-38005282|title=Russia withdraws from International Criminal Court treaty|date=16 November 2016|access-date=16 March 2022|agency=BBC}}</ref> {{Efn|Иако Русија била потписник на [[Римски статут|Римскиот статут]], тој не бил ратификуван, т.е. руските закони не биле изменети за да се признае авторитетот на статутот. Русија формално ги известила ОН за своето повлекување на 30 ноември 2016 година.<ref>{{Cite web |date=30 November 2016 |title=Reference: C.N.886.2016.TREATIES-XVIII.10 (Depositary Notification) |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2016/CN.886.2016-Eng.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220034328/https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2016/CN.886.2016-Eng.pdf |archive-date=20 December 2016 |access-date=7 December 2021 |website=[[United Nations]]}}</ref>}} Во декември 2021 година, францускиот весник ''„Ле Монд“'' анализирал промена во руската дипломатска етикета за судирот. Веќе не станувало збор за членство на Украина во НАТО, туку за проширување на НАТО во Украина. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.lemonde.fr/international/article/2021/12/06/les-options-limitees-de-washington-face-aux-man-uvres-de-la-russie-au-seuil-de-l-ukraine_6104848_3210.html|title=Les options limitées des Etats-Unis face aux manœuvres de la Russie à la frontière avec l'Ukraine|date=6 December 2021|work=Le Monde.fr|via=Le Monde}}</ref> Окружниот суд во [[Хаг]] донел пресуда на судењето за убиството на летот MH17 на „Малезија ерлајнс“ на 17 ноември 2022 година, вклучувајќи го и заклучокот дека Русија вршела целосна контрола врз ДНР од средината на мај 2014 година па наваму, и дека затоа се одвива меѓународен вооружен судир (иако обвинетите од ДНР немаат имунитет на борци поради нивното и негирањето на Русија за членство во руските вооружени сили). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.courtmh17.com/en/en/news/2022/transcript-of-the-mh17-judgment-hearing.html|title=Transcript of the MH17 judgment hearing Kharchenko Dubinskiy Girkin Pulatov|work=www.courtmh17.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203221725/https://www.courtmh17.com/en/en/news/2022/transcript-of-the-mh17-judgment-hearing.html|archive-date=3 February 2023|accessdate=2023-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justsecurity.org/84456/dutch-court-in-life-sentences-russia-had-overall-control-of-forces-in-eastern-ukraine-downing-of-flight-mh17/|title=Dutch Court, in Life Sentences: Russia Had "Overall Control" of Forces in Eastern Ukraine Downing of Flight MH17|last=Hoon|first=Marieke de|date=2022-12-19|work=Just Security|language=en-US|accessdate=2023-02-02}}</ref> [[Европски суд за човекови права|Европскиот суд за човекови права]] пресудил на 25 јануари 2023 година дека од 11 мај 2014 година, а најмалку до 26 јануари 2022 година, областите контролирани од сепаратистите во Источна Украина се под „''просторна јурисдикција''“ на Русија, бидејќи таа имала ''ефективна контрола'' врз овие области преку своето присуство и преку своето влијание врз „ДНР“ и „ЛНР“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/european-court-rules-ukraine-cases-russia-admissible-96661080|title=European court rules Ukraine cases against Russia admissible|last=Corder|first=Mike|date=2023-01-25|publisher=ABC News|language=en|accessdate=2023-02-02}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|title=Eastern Ukraine and flight MH17 case declared partly admissible|date=2023-01-25|url=https://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=003-7550165-10372782|location=Strasbourg|access-date=2023-02-02}}</ref> == Белешки == {{Notelist}} == Наводи == {{наводи}} ==Дополнителни извори== {{See also|Bibliography of Ukrainian history|List of Slavic studies journals}} {{refbegin}} * {{cite book |last1=Arel |first1=Dominique |last2=Driscoll |first2=Jesse |date=2023 |title=Ukraine's Unnamed War: Before the Russian Invasion of 2022 |url=https://books.google.com/books?id=7dWgEAAAQBAJ&pg=PP1 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-009-05292-4 |doi=10.1017/9781009052924}} * {{cite book |last=Arutunyan |first=Anna |author-link=Anna Arutunyan |date=2022 |title=Hybrid Warriors: Proxies, Freelancers and Moscow's Struggle for Ukraine |url=https://books.google.com/books?id=33KMEAAAQBAJ&pg=PA1 |location=London |publisher=Hurst & Company |isbn=978-1-78738-795-9}} * {{Cite journal|last=Bowen|first=Andrew|year=2017|title=Coercive Diplomacy and the Donbas: Explaining Russian Strategy in Eastern Ukraine|journal=Journal of Strategic Studies|volume=42|issue=3–4|pages=312–343|doi=10.1080/01402390.2017.1413550|s2cid=158522112| issn=0140-2390}} * {{cite book |last=Hauter |first=Jakob |date=2023 |title=Russia's Overlooked Invasion: The Causes of the 2014 Outbreak of War in Ukraine's Donbas |url=https://www.google.com/books/edition/Russia_s_Overlooked_Invasion/XqjuzwEACAAJ |series=Soviet and Post-Soviet Politics and Society |volume=270 |location=Stuttgart |publisher=Ibidem |isbn=978-3-8382-1803-8}} * Ivanov, O. (2016). [https://journals.macewan.ca/shcsjournal/article/view/278 Social Background of the Military Conflict in Ukraine: Regional cleavages and geopolitical orientations]. ''Social, Health, and Communication Studies Journal'', 2(1), 52–73. Retrieved 26 June 2017. * {{cite book |last=Kudelia |first=Serhiy |date=2025 |title=Seize the City, Undo the State: The Inception of Russia's War on Ukraine |url=https://books.google.com/books?id=Jbg7EQAAQBAJ&pg=PP1 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-779553-8 |doi=10.1093/9780197795576.001.0001}} *{{cite web|url=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/eastern-europe/ukraine/261-peace-ukraine-iii-costs-war-donbas|title=Peace in Ukraine (III): The Costs of War in Donbas|publisher=Crisis Group|date=2020-09-03|accessdate=2025-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617203309/https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/eastern-europe/ukraine/261-peace-ukraine-iii-costs-war-donbas|archive-date=2025-06-17}} *{{cite journal|url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/13518046.2021.1923984?needAccess=true|title=A Conventional War: Escalation in the War in Donbas, Ukraine|first=Ilmari |last=Käihkö|journal=Journal of Slavic Military Studies|year=2021|volume=34|issue=1|pages=24-49|archive-url=https://web.archive.org/web/20250619212352/https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/13518046.2021.1923984?needAccess=true|archive-date=2025-06-19}} {{refend}} == Надворешни врски == {{Sister project links|auto=y}} * [http://www.osce.org/odihr/118476?download=true 12 May 2014 report on human rights and minority rights situation in Ukraine] by the [[OSCE]] Office for Democratic Institutions and Human Rights * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/Ukraine_Report_15July2014.pdf 15 July 2014 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] * [https://www.hrw.org/news/2014/08/28/ukraine-rebel-forces-detain-torture-civilians 28 August 2014 report on claims of war crimes by the insurgents] in Donbas by [[Human Rights Watch]] * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/OHCHR_seventh_reportUkraine20.11.14.pdf 15 November 2014 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] * [http://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/9thOHCHRreportUkraine.pdf#sthash.HFQs2pv2.dpuf 1 December 2014 to 15 February 2015 Report on the human rights situation in Ukraine] by the [[OHCHR]] [[Категорија:Донбас]] [[Категорија:Руско-украинска криза (2021-2022)]] [[Категорија:Руско-украинска војна]] [[Категорија:Судири во 2022 година]] [[Категорија:Судири во 2021 година]] [[Категорија:Судири во 2020 година]] [[Категорија:Судири во 2019 година]] [[Категорија:Судири во 2018 година]] [[Категорија:Судири во 2017 година]] [[Категорија:Судири во 2016 година]] [[Категорија:Судири во 2015 година]] [[Категорија:Судири во 2014 година]] [[Категорија:Војна во Донбас| ]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] [[Категорија:Статии со текст на украински]] [[Категорија:Страници со повеќеделни слики во автоматски размер]] rqkgzzngom1u00t7full4tuga7vgbu6 0 1391998 5542513 5542341 2026-04-20T18:25:50Z Пакко 4588 + Emblem of Ruen Municipality.png 5542513 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Општина Руен | native_name = Община Руен | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = Ruen Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Положба на Општина Руен во Бугарија (означена со црвено) | image_flag = Flag of Ruen.gif | flag_size = 120px | image_shield = Emblem of Ruen Municipality.png | shield_size = 90px | pushpin_map = | latd = 42 |latm = 48 |lats = |latNS = N | longd = 27 |longm = 17 |longs = |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = [[Земји во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = [[Области во Бугарија|Област]] | subdivision_name1 = [[Бургас (област)|Бургас]] | seat_type = Административен центар | seat = [[Руен (село)|Руен]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Ахмед Мехмед | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 689.94 | elevation_m = 253 | blank1_name = Населени места | blank1_info = 41 села | population_total = 28.891 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 8580 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +359 5944 | website = {{URL|https://www.ruen.bg}} }} '''Општина Руен''' ({{Langx|bg|Община Руен}}) — општина во Југоисточна [[Бугарија]], една од составните [[Општини во Бугарија|општини]] на [[Бургас (област)|Бургаската област]]. Административен центар е селото [[Руен (село)|Руен]]. Има 28.891 жители (2022).<ref>{{cite web |url=https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt |title=Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица |date=15.06.2022 |lang=bg}}</ref> == Географија == Општината се наоѓа во северниот дел на [[Бургас (област)|Бургаската област]]. Со површина од 689,937 км² таа го зазема 5-то место меѓу 13-те општини во областа, што претставува 8,9% од вкупната територија на областа. == Самоуправа == Општината се состои од 41 [[Населено место|населени места]], кои по статус се 41 [[село|села]]. Список на населените места, подредени по азбучен ред: {| style="width: 450px; border-spacing: 10px 0;" | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Билка (село)|Билка]] * [[Вишна (село)|Вишна]] * [[Вресово]] * [[Д’скотна]] * [[Дјуља]] * [[Добра Пољана]] * [[Добромир (село)|Добромир]] * [[Дропла (Бургаско)|Дропла]] * [[Заимчево]] * [[Зајчар]] * [[Звезда (Бургаско)|Звезда]] * [[Јаб’лчево]] * [[Јасеново (Бургаско)|Јасеново]] * [[Камењак (Бургаско)|Камењак]] * [[Каравељово]] * [[Китка (Бургаско)|Китка]] * [[Листец (Бургаско)|Листец]] * [[Љуљаково (Бургаско)|Љуљаково]] * [[Мрежичко (Бургаско)|Мрежичко]] * [[Планиница (Бургаско)|Планиница]] * [[Подгорец]] | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Преображенци]] * [[Припек (Бургаско)|Припек]] * [[Просеник (Бургаско)|Просеник]] * [[Разбојна (Бургаско)|Разбојна]] * [[Речица (Бугарија)|Речица]] * [[Рожден (Бугарија)|Рожден]] * [[Рудина (Бургаско)|Рудина]] * [[Руен (село)|Руен]] * [[Рупча]] * [[Р’жица]] * [[Сини Рид]] * [[Скалак (Бургаско)|Скалак]] * [[Снежа]] * [[Сњагово (Бургаско)|Сњагово]] * [[Соколец]] * [[Средна Махала]] * [[Струја (село)|Струја]] * [[Топчијско]] * [[Трнак]] * [[Череша]] * [[Шиварово]] |} == Поврзано == * [[Бургаска област]] * [[Општини во Бугарија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://ruen.bg/ Мрежно место на Општина Руен] {{Предлошка:Општина Руен}} {{Бугарија-гео-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Руен}} [[Категорија:Општини во областа Бургас|Руен]] gneepx3kh7sau6yy82127mlwldi7yqc 0 1392008 5542411 5542095 2026-04-20T13:06:38Z Пакко 4588 + {{Општина Созопол}} 5542411 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Општина Созопол | native_name = Община Созопол | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = Sozopol Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Положба на Општина Созопол во Бугарија (означена со црвено) | image_flag = Flag of Sozopol.gif | flag_size = 120px | image_shield = Sozopol Coat of Arms.svg | shield_size = 90px | pushpin_map = | latd = 42 |latm = 25 |lats = |latNS = N | longd = 27 |longm = 41 |longs = |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = [[Земји во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = [[Области во Бугарија|Област]] | subdivision_name1 = [[Бургас (област)|Бургас]] | seat_type = Административен центар | seat = [[Созопол]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Тихомир Јанакиев | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 480.07 | elevation_m = 0 | blank1_name = Населени места | blank1_info = 2 града, 10 села | population_total = 14.677 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 8130 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +359 550 | website = {{URL|https://www.sozopol.bg}} }} '''Општина Созопол''' ({{Langx|bg|Община Созопол}}) — општина во Југоисточна [[Бугарија]], една од составните [[Општини во Бугарија|општини]] на [[Бургас (област)|Бургаската област]]. Административен центар е градот [[Созопол]]. Има 14.677 жители (2022).<ref>{{cite web |url=https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt |title=Население по области, общини, местоживеене |date=15.06.2022 |publisher=НСИ |lang=bg}}</ref> == Географија == Општината се наоѓа во источниот дел на [[Бургас (област)|Бургаската област]]. Со површина од 480,067 км² таа го зазема 8-то место меѓу општините во областа, што претставува 6,2% од вкупната територија на областа. == Самоуправа == Општината се состои од 12 [[Населено место|населени места]], од кои 2 [[град|града]] и 10 [[село|села]]. Список на населените места, подредени по азбучен ред: {| style="width: 450px; border-spacing: 10px 0;" | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Атија]] * [[Вршило]] * [[Габ’р (село)|Габ’р]] * [[Зидарово]] * [[Инџе Војвода (село)|Инџе Војвода]] * [[Крушевец]] | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Присад (Бургаско)|Присад]] * [[Равадиново]] * [[Равна гора (Бургаско)|Равна гора]] * [[Росен (Бургаско)|Росен]] * град '''[[Созопол]]''' * град '''[[Черноморец]]''' |} == Поврзано == * [[Бугарски црноморски брег]] * [[Бургаска област]] * [[Општини во Бугарија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://sozopol.bg/ Мрежно место на Општина Созопол] {{Општина Созопол}} {{Бугарија-гео-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Созопол}} [[Категорија:Општини во областа Бургас|Созопол]] pyalo2iisgsqth33elwoigbfxntswis 0 1392031 5542439 5542183 2026-04-20T17:06:27Z Пакко 4588 + {{Општина Сунгурларе}} 5542439 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Општина Сунгурларе | native_name = Община Сунгурларе | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = Sungurlare Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Положба на Општина Сунгурларе во Бугарија (означена со црвено) | image_flag = Flag of Sungurlare.gif | flag_size = 120px | image_shield = | shield_size = 90px | pushpin_map = | latd = 42 |latm = 46 |lats = |latNS = N | longd = 26 |longm = 47 |longs = |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = [[Земји во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = [[Области во Бугарија|Област]] | subdivision_name1 = [[Бургас (област)|Бургас]] | seat_type = Административен центар | seat = [[Сунгурларе]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Димитар Гавазов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 794.97 | elevation_m = 178 | blank1_name = Населени места | blank1_info = 1 град, 27 села | population_total = 11.864 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 8470 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +359 5571 | website = {{URL|https://www.sungurlare.org}} }} '''Општина Сунгурларе''' ({{Langx|bg|Община Сунгурларе}}) — општина во Југоисточна [[Бугарија]], една од составните [[Општини во Бугарија|општини]] на [[Бургас (област)|Бургаската област]]. Административен центар е градот [[Сунгурларе]]. Има 11.864 жители (2022).<ref>{{cite web |url=https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt |title=Население по области, общини, местоживеене |date=15.06.2022 |publisher=НСИ |lang=bg}}</ref> == Географија == Општината се наоѓа во најсеверозападниот дел на [[Бургас (област)|Бургаската област]]. Со површина од 794,967 км² таа го зазема 3-то место меѓу 13-те општини во областа, што претставува 10,26% од вкупната територија на областа. Релјефот на општината е разновиден – рамничарски, ниско и средно планински. Централниот и југоисточниот дел е зафатен од опширното Сунгурларско Поле, кое претставува северозападно разклонување на Карнобатската Котлина. По периферијата на општината се расположени падините на Источна [[Стара Планина]]. == Самоуправа == Општината се состои од 28 [[Населено место|населени места]], од кои 1 [[град|град]] и 27 [[село|села]]. Список на населените места, подредени по азбучен ред: {| style="width: 600px; border-spacing: 10px 0;" | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Бероново]] * [[Босилково (Бургаско)|Босилково]] * [[Ведрово]] * [[Везенково]] * [[Велислав]] * [[В’лчин]] * [[Горово (Бургаско)|Горово]] | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Грозден]] * [[Д’бовица]] * [[Есен (село)|Есен]] * [[Завет (село)|Завет]] * [[Камчија (село)|Камчија]] * [[Климаш]] * [[Костен (село)|Костен]] | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Лозарево]] * [[Лозица (Бургаско)|Лозица]] * [[Манолич]] * [[Подвис (Бургаско)|Подвис]] * [[Прилеп (Бургаско)|Прилеп]] * [[Пчелин (Бургаско)|Пчелин]] * [[Садово (Бургаско)|Садово]] | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Скала (Бургаско)|Скала]] * [[Славјанци]] * '''[[Сунгурларе]]''' * [[С’единение (Бургаско)|С’единение]] * [[Терзијско (Бургаско)|Терзијско]] * [[Черница (село)|Черница]] * [[Чубра]] |} == Поврзано == * [[Бургас (област)|Бургаската област]] * [[Општини во Бугарија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.sungurlare.org/ Мрежно место на Општина Сунгурларе] {{Општина Сунгурларе}} {{Бугарија-гео-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Сунгурларе}} [[Категорија:Општини во областа Бургас|Сунгурларе]] k4wxdoqjc5s0im41bupzyqhrva001hn 0 1392095 5542385 2026-04-20T12:13:24Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Советскиот Сојуз во Втората светска војна]] на [[Советски Сојуз во Втора светска војна]]: Погрешно напишан наслов 5542385 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Советски Сојуз во Втора светска војна]] 6qg4yc8gq9jjubi5rwgdpfyhiqotvfy 0 1392096 5542387 2026-04-20T12:14:58Z Buli 2648 Пренасочување кон [[Ливонска крстоносна војна]] 5542387 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Ливонска крстоносна војна]] lq36kafgq0ap4g8m3cejvgln9k359yp 0 1392097 5542390 2026-04-20T12:22:43Z Gurther 105215 Нова статија 5542390 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Тодор Органџиев|image=Todor Organdzhiev.jpg|birth_name=Тодор Андреев Органџиев|birth_date=[[1882]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[октомври]] [[1958]] {{Мали|(возр. 76)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma mater=[[Солунска машка гимназија]]}} '''Тодор Андреев Органџиев''' ([[Велес]], [[1882]] — [[Софија]], [[октомври]] [[1958]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер, анархист и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/t_organdziev_ilinden_spomeni_1953.pdf|title=За Солунското съзаклятие|last=Органџиев|first=Тодор|publisher=50 години от Илинденското въстание: статии и спомени|year=1953|location=[[Софија]]|pages=116-124|author-link=Тодор Органџиев}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Vladimir Karamfilov Dosyo Andreev and Todor Organdzhiev MOO.JPG|лево|мини|255x255пкс|Владимир Карамфилов, Досјо Андреев и Тодор Органџиев во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македоно-одринската доброволни чета]].]] Тодор Органџиев е роден во [[1882|1882 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Неговиот татко, Андреј Органџиев, бил истакнат трговец во градот. Неговиот брат [[Ѓошо Органџиев]] бил претприемач и подоцна [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Кон почетокот на [[1900|1900 година]] се запишал во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]] каде се запознал со [[македонското револуционерно движење]].<ref name=":0" /> Во [[Солун]] се запознал со [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]], [[Константин Кирков]], [[Георги Богданов]], [[Илија Трчков]], [[Владимир Пингов]], [[Илија Поп Јорданов]], [[Димитар Мечев]], [[Алекси Минов|Алексо Минов]] и [[Милан Арсов]]. Со поттик од [[Слави Мерџанов]], Органџиев го прифатил [[Анархизам|Анархизмот]] и се приклучил во [[Македонски таен револуционерен комитет|Македонскиот таен револуционерен комитет]]. Се приклучил во [[Гемиџии|Гемиџиите]] и учествувал во [[Солунските атентати]].<ref>{{Силянов|1|246-247}}</ref> Во [[1903|1903 година]], после атентатите, се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] со помош од чичко му [[Лазар Органџиев]]. Се запишал во Технолошкиот универзитет во [[Дрезден]]. Дипломирал во [[1911|1911 година]] и се вратил во Бугарија.<ref name="Танчев 56">{{Наведена книга|url=https://drive.google.com/file/d/182EVZ3H8o8ZgvBGT2WRWY11e5uCP_hUI/view|title=Македонският компонент при формирането на българската интелигенция с европейско образование (1878 – 1912)|last=Танчев|first=Иван|publisher=Македонски преглед XXIV|year=2001|location=[[Софија]]|pages=56}}</ref> За време на [[Балканските војни]], се приклучил во [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]] како инженер.<ref>{{МОО|523}}</ref><ref>{{Македонците|69}}</ref> За време на [[Првата светска војна]], Органџиев се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]] и учествувал во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] околу [[Градско]]-[[Прилеп]].<ref>ДВИА, ф. 1, оп. 4, а.е. 2, л. 2 – 3</ref> После војната се преселил во [[Софија]], каде го примил [[комунизмот]].<ref>{{Карчев|715}}</ref> Се запознал со [[Павел Шатев]] и [[Георги Занков]]. Работел како инженер сѐ до неговата смрт во [[октомври]] [[1958|1958 година]].<ref>{{Карчев|725}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} phr93ho4jzce4eznpwmpswfksucy6gh 5542391 5542390 2026-04-20T12:24:21Z Gurther 105215 5542391 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Тодор Органџиев|image=Todor Organdzhiev.jpg|birth_name=Тодор Андреев Органџиев|birth_date=[[1882]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[октомври]] [[1958]] {{Мали|(возр. 76)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma mater=[[Солунска машка гимназија]]}} '''Тодор Андреев Органџиев''' ([[Велес]], [[1882]] — [[Софија]], [[октомври]] [[1958]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер, анархист и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/t_organdziev_ilinden_spomeni_1953.pdf|title=За Солунското съзаклятие|last=Органџиев|first=Тодор|publisher=50 години от Илинденското въстание: статии и спомени|year=1953|location=[[Софија]]|pages=116-124|author-link=Тодор Органџиев}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Vladimir Karamfilov Dosyo Andreev and Todor Organdzhiev MOO.JPG|лево|мини|255x255пкс|Владимир Карамфилов, Досјо Андреев и Тодор Органџиев во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македоно-одринската доброволни чета]].]] Тодор Органџиев е роден во [[1882|1882 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Неговиот татко, Андреј Органџиев, бил истакнат трговец во градот. Неговиот брат [[Ѓошо Органџиев]] бил претприемач и подоцна [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Кон почетокот на [[1900|1900 година]] се запишал во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]] каде се запознал со [[македонското револуционерно движење]].<ref name=":0" /> Во [[Солун]] се запознал со [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]], [[Константин Кирков]], [[Георги Богданов]], [[Илија Трчков]], [[Владимир Пингов]], [[Илија Поп Јорданов]], [[Димитар Мечев]], [[Алекси Минов|Алексо Минов]] и [[Милан Арсов]]. Со поттик од [[Слави Мерџанов]], Органџиев го прифатил [[Анархизам|Анархизмот]] и се приклучил во [[Македонски таен револуционерен комитет|Македонскиот таен револуционерен комитет]]. Се приклучил во [[Гемиџии|Гемиџиите]] и учествувал во [[Солунските атентати]].<ref>{{Силянов|1|246-247}}</ref> Во [[1903|1903 година]], после атентатите, се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] со помош од чичко му [[Лазар Органџиев]]. Се запишал во Технолошкиот универзитет во [[Дрезден]]. Дипломирал во [[1911|1911 година]] и се вратил во Бугарија.<ref name="Танчев 56">{{Наведена книга|url=https://drive.google.com/file/d/182EVZ3H8o8ZgvBGT2WRWY11e5uCP_hUI/view|title=Македонският компонент при формирането на българската интелигенция с европейско образование (1878 – 1912)|last=Танчев|first=Иван|publisher=Македонски преглед XXIV|year=2001|location=[[Софија]]|pages=56}}</ref> За време на [[Балканските војни]], се приклучил во [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]] како инженер.<ref>{{МОО|523}}</ref><ref>{{Македонците|69}}</ref> За време на [[Првата светска војна]], Органџиев се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]] и учествувал во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] околу [[Градско]]-[[Прилеп]].<ref>ДВИА, ф. 1, оп. 4, а.е. 2, л. 2 – 3</ref> После војната се преселил во [[Софија]], каде го примил [[комунизмот]].<ref>{{Карчев|715}}</ref> Се запознал со [[Павел Шатев]] и [[Георги Занков]]. Работел како инженер сѐ до неговата смрт во [[октомври]] [[1958|1958 година]].<ref>{{Карчев|725}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Органџиев, Тодор}} lv20bqubgoz85ogcxykq2r7mrbidpmn 5542393 5542391 2026-04-20T12:24:46Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Луѓе од Велес]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542393 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Тодор Органџиев|image=Todor Organdzhiev.jpg|birth_name=Тодор Андреев Органџиев|birth_date=[[1882]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[октомври]] [[1958]] {{Мали|(возр. 76)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma mater=[[Солунска машка гимназија]]}} '''Тодор Андреев Органџиев''' ([[Велес]], [[1882]] — [[Софија]], [[октомври]] [[1958]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер, анархист и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/t_organdziev_ilinden_spomeni_1953.pdf|title=За Солунското съзаклятие|last=Органџиев|first=Тодор|publisher=50 години от Илинденското въстание: статии и спомени|year=1953|location=[[Софија]]|pages=116-124|author-link=Тодор Органџиев}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Vladimir Karamfilov Dosyo Andreev and Todor Organdzhiev MOO.JPG|лево|мини|255x255пкс|Владимир Карамфилов, Досјо Андреев и Тодор Органџиев во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македоно-одринската доброволни чета]].]] Тодор Органџиев е роден во [[1882|1882 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Неговиот татко, Андреј Органџиев, бил истакнат трговец во градот. Неговиот брат [[Ѓошо Органџиев]] бил претприемач и подоцна [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Кон почетокот на [[1900|1900 година]] се запишал во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]] каде се запознал со [[македонското револуционерно движење]].<ref name=":0" /> Во [[Солун]] се запознал со [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]], [[Константин Кирков]], [[Георги Богданов]], [[Илија Трчков]], [[Владимир Пингов]], [[Илија Поп Јорданов]], [[Димитар Мечев]], [[Алекси Минов|Алексо Минов]] и [[Милан Арсов]]. Со поттик од [[Слави Мерџанов]], Органџиев го прифатил [[Анархизам|Анархизмот]] и се приклучил во [[Македонски таен револуционерен комитет|Македонскиот таен револуционерен комитет]]. Се приклучил во [[Гемиџии|Гемиџиите]] и учествувал во [[Солунските атентати]].<ref>{{Силянов|1|246-247}}</ref> Во [[1903|1903 година]], после атентатите, се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] со помош од чичко му [[Лазар Органџиев]]. Се запишал во Технолошкиот универзитет во [[Дрезден]]. Дипломирал во [[1911|1911 година]] и се вратил во Бугарија.<ref name="Танчев 56">{{Наведена книга|url=https://drive.google.com/file/d/182EVZ3H8o8ZgvBGT2WRWY11e5uCP_hUI/view|title=Македонският компонент при формирането на българската интелигенция с европейско образование (1878 – 1912)|last=Танчев|first=Иван|publisher=Македонски преглед XXIV|year=2001|location=[[Софија]]|pages=56}}</ref> За време на [[Балканските војни]], се приклучил во [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]] како инженер.<ref>{{МОО|523}}</ref><ref>{{Македонците|69}}</ref> За време на [[Првата светска војна]], Органџиев се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]] и учествувал во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] околу [[Градско]]-[[Прилеп]].<ref>ДВИА, ф. 1, оп. 4, а.е. 2, л. 2 – 3</ref> После војната се преселил во [[Софија]], каде го примил [[комунизмот]].<ref>{{Карчев|715}}</ref> Се запознал со [[Павел Шатев]] и [[Георги Занков]]. Работел како инженер сѐ до неговата смрт во [[октомври]] [[1958|1958 година]].<ref>{{Карчев|725}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Органџиев, Тодор}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] 5uzuqklpn1rnrka36lkjnlt7rrdx0zs 5542394 5542393 2026-04-20T12:24:53Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Родени во 1882 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542394 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Тодор Органџиев|image=Todor Organdzhiev.jpg|birth_name=Тодор Андреев Органџиев|birth_date=[[1882]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[октомври]] [[1958]] {{Мали|(возр. 76)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma mater=[[Солунска машка гимназија]]}} '''Тодор Андреев Органџиев''' ([[Велес]], [[1882]] — [[Софија]], [[октомври]] [[1958]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер, анархист и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/t_organdziev_ilinden_spomeni_1953.pdf|title=За Солунското съзаклятие|last=Органџиев|first=Тодор|publisher=50 години от Илинденското въстание: статии и спомени|year=1953|location=[[Софија]]|pages=116-124|author-link=Тодор Органџиев}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Vladimir Karamfilov Dosyo Andreev and Todor Organdzhiev MOO.JPG|лево|мини|255x255пкс|Владимир Карамфилов, Досјо Андреев и Тодор Органџиев во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македоно-одринската доброволни чета]].]] Тодор Органџиев е роден во [[1882|1882 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Неговиот татко, Андреј Органџиев, бил истакнат трговец во градот. Неговиот брат [[Ѓошо Органџиев]] бил претприемач и подоцна [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Кон почетокот на [[1900|1900 година]] се запишал во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]] каде се запознал со [[македонското револуционерно движење]].<ref name=":0" /> Во [[Солун]] се запознал со [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]], [[Константин Кирков]], [[Георги Богданов]], [[Илија Трчков]], [[Владимир Пингов]], [[Илија Поп Јорданов]], [[Димитар Мечев]], [[Алекси Минов|Алексо Минов]] и [[Милан Арсов]]. Со поттик од [[Слави Мерџанов]], Органџиев го прифатил [[Анархизам|Анархизмот]] и се приклучил во [[Македонски таен револуционерен комитет|Македонскиот таен револуционерен комитет]]. Се приклучил во [[Гемиџии|Гемиџиите]] и учествувал во [[Солунските атентати]].<ref>{{Силянов|1|246-247}}</ref> Во [[1903|1903 година]], после атентатите, се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] со помош од чичко му [[Лазар Органџиев]]. Се запишал во Технолошкиот универзитет во [[Дрезден]]. Дипломирал во [[1911|1911 година]] и се вратил во Бугарија.<ref name="Танчев 56">{{Наведена книга|url=https://drive.google.com/file/d/182EVZ3H8o8ZgvBGT2WRWY11e5uCP_hUI/view|title=Македонският компонент при формирането на българската интелигенция с европейско образование (1878 – 1912)|last=Танчев|first=Иван|publisher=Македонски преглед XXIV|year=2001|location=[[Софија]]|pages=56}}</ref> За време на [[Балканските војни]], се приклучил во [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]] како инженер.<ref>{{МОО|523}}</ref><ref>{{Македонците|69}}</ref> За време на [[Првата светска војна]], Органџиев се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]] и учествувал во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] околу [[Градско]]-[[Прилеп]].<ref>ДВИА, ф. 1, оп. 4, а.е. 2, л. 2 – 3</ref> После војната се преселил во [[Софија]], каде го примил [[комунизмот]].<ref>{{Карчев|715}}</ref> Се запознал со [[Павел Шатев]] и [[Георги Занков]]. Работел како инженер сѐ до неговата смрт во [[октомври]] [[1958|1958 година]].<ref>{{Карчев|725}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Органџиев, Тодор}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] f1y9h4mafap7skbh2qvbn11hl10fzeh 5542395 5542394 2026-04-20T12:25:01Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Починати во Софија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542395 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Тодор Органџиев|image=Todor Organdzhiev.jpg|birth_name=Тодор Андреев Органџиев|birth_date=[[1882]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[октомври]] [[1958]] {{Мали|(возр. 76)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma mater=[[Солунска машка гимназија]]}} '''Тодор Андреев Органџиев''' ([[Велес]], [[1882]] — [[Софија]], [[октомври]] [[1958]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер, анархист и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/t_organdziev_ilinden_spomeni_1953.pdf|title=За Солунското съзаклятие|last=Органџиев|first=Тодор|publisher=50 години от Илинденското въстание: статии и спомени|year=1953|location=[[Софија]]|pages=116-124|author-link=Тодор Органџиев}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Vladimir Karamfilov Dosyo Andreev and Todor Organdzhiev MOO.JPG|лево|мини|255x255пкс|Владимир Карамфилов, Досјо Андреев и Тодор Органџиев во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македоно-одринската доброволни чета]].]] Тодор Органџиев е роден во [[1882|1882 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Неговиот татко, Андреј Органџиев, бил истакнат трговец во градот. Неговиот брат [[Ѓошо Органџиев]] бил претприемач и подоцна [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Кон почетокот на [[1900|1900 година]] се запишал во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]] каде се запознал со [[македонското револуционерно движење]].<ref name=":0" /> Во [[Солун]] се запознал со [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]], [[Константин Кирков]], [[Георги Богданов]], [[Илија Трчков]], [[Владимир Пингов]], [[Илија Поп Јорданов]], [[Димитар Мечев]], [[Алекси Минов|Алексо Минов]] и [[Милан Арсов]]. Со поттик од [[Слави Мерџанов]], Органџиев го прифатил [[Анархизам|Анархизмот]] и се приклучил во [[Македонски таен револуционерен комитет|Македонскиот таен револуционерен комитет]]. Се приклучил во [[Гемиџии|Гемиџиите]] и учествувал во [[Солунските атентати]].<ref>{{Силянов|1|246-247}}</ref> Во [[1903|1903 година]], после атентатите, се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] со помош од чичко му [[Лазар Органџиев]]. Се запишал во Технолошкиот универзитет во [[Дрезден]]. Дипломирал во [[1911|1911 година]] и се вратил во Бугарија.<ref name="Танчев 56">{{Наведена книга|url=https://drive.google.com/file/d/182EVZ3H8o8ZgvBGT2WRWY11e5uCP_hUI/view|title=Македонският компонент при формирането на българската интелигенция с европейско образование (1878 – 1912)|last=Танчев|first=Иван|publisher=Македонски преглед XXIV|year=2001|location=[[Софија]]|pages=56}}</ref> За време на [[Балканските војни]], се приклучил во [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]] како инженер.<ref>{{МОО|523}}</ref><ref>{{Македонците|69}}</ref> За време на [[Првата светска војна]], Органџиев се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]] и учествувал во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] околу [[Градско]]-[[Прилеп]].<ref>ДВИА, ф. 1, оп. 4, а.е. 2, л. 2 – 3</ref> После војната се преселил во [[Софија]], каде го примил [[комунизмот]].<ref>{{Карчев|715}}</ref> Се запознал со [[Павел Шатев]] и [[Георги Занков]]. Работел како инженер сѐ до неговата смрт во [[октомври]] [[1958|1958 година]].<ref>{{Карчев|725}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Органџиев, Тодор}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Починати во Софија]] 95pq48m4cqzy7iojz3ffrg3q7yk4q0b 5542396 5542395 2026-04-20T12:25:10Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Починати во 1958 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542396 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Тодор Органџиев|image=Todor Organdzhiev.jpg|birth_name=Тодор Андреев Органџиев|birth_date=[[1882]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[октомври]] [[1958]] {{Мали|(возр. 76)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma mater=[[Солунска машка гимназија]]}} '''Тодор Андреев Органџиев''' ([[Велес]], [[1882]] — [[Софија]], [[октомври]] [[1958]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер, анархист и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/t_organdziev_ilinden_spomeni_1953.pdf|title=За Солунското съзаклятие|last=Органџиев|first=Тодор|publisher=50 години от Илинденското въстание: статии и спомени|year=1953|location=[[Софија]]|pages=116-124|author-link=Тодор Органџиев}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Vladimir Karamfilov Dosyo Andreev and Todor Organdzhiev MOO.JPG|лево|мини|255x255пкс|Владимир Карамфилов, Досјо Андреев и Тодор Органџиев во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македоно-одринската доброволни чета]].]] Тодор Органџиев е роден во [[1882|1882 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Неговиот татко, Андреј Органџиев, бил истакнат трговец во градот. Неговиот брат [[Ѓошо Органџиев]] бил претприемач и подоцна [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Кон почетокот на [[1900|1900 година]] се запишал во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]] каде се запознал со [[македонското револуционерно движење]].<ref name=":0" /> Во [[Солун]] се запознал со [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]], [[Константин Кирков]], [[Георги Богданов]], [[Илија Трчков]], [[Владимир Пингов]], [[Илија Поп Јорданов]], [[Димитар Мечев]], [[Алекси Минов|Алексо Минов]] и [[Милан Арсов]]. Со поттик од [[Слави Мерџанов]], Органџиев го прифатил [[Анархизам|Анархизмот]] и се приклучил во [[Македонски таен револуционерен комитет|Македонскиот таен револуционерен комитет]]. Се приклучил во [[Гемиџии|Гемиџиите]] и учествувал во [[Солунските атентати]].<ref>{{Силянов|1|246-247}}</ref> Во [[1903|1903 година]], после атентатите, се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] со помош од чичко му [[Лазар Органџиев]]. Се запишал во Технолошкиот универзитет во [[Дрезден]]. Дипломирал во [[1911|1911 година]] и се вратил во Бугарија.<ref name="Танчев 56">{{Наведена книга|url=https://drive.google.com/file/d/182EVZ3H8o8ZgvBGT2WRWY11e5uCP_hUI/view|title=Македонският компонент при формирането на българската интелигенция с европейско образование (1878 – 1912)|last=Танчев|first=Иван|publisher=Македонски преглед XXIV|year=2001|location=[[Софија]]|pages=56}}</ref> За време на [[Балканските војни]], се приклучил во [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]] како инженер.<ref>{{МОО|523}}</ref><ref>{{Македонците|69}}</ref> За време на [[Првата светска војна]], Органџиев се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]] и учествувал во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] околу [[Градско]]-[[Прилеп]].<ref>ДВИА, ф. 1, оп. 4, а.е. 2, л. 2 – 3</ref> После војната се преселил во [[Софија]], каде го примил [[комунизмот]].<ref>{{Карчев|715}}</ref> Се запознал со [[Павел Шатев]] и [[Георги Занков]]. Работел како инженер сѐ до неговата смрт во [[октомври]] [[1958|1958 година]].<ref>{{Карчев|725}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Органџиев, Тодор}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Починати во Софија]] [[Категорија:Починати во 1958 година]] dk2hq27efo65oiyesyzpthpn7uou2sa 5542397 5542396 2026-04-20T12:25:21Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542397 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Тодор Органџиев|image=Todor Organdzhiev.jpg|birth_name=Тодор Андреев Органџиев|birth_date=[[1882]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[октомври]] [[1958]] {{Мали|(возр. 76)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma mater=[[Солунска машка гимназија]]}} '''Тодор Андреев Органџиев''' ([[Велес]], [[1882]] — [[Софија]], [[октомври]] [[1958]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер, анархист и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/t_organdziev_ilinden_spomeni_1953.pdf|title=За Солунското съзаклятие|last=Органџиев|first=Тодор|publisher=50 години от Илинденското въстание: статии и спомени|year=1953|location=[[Софија]]|pages=116-124|author-link=Тодор Органџиев}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Vladimir Karamfilov Dosyo Andreev and Todor Organdzhiev MOO.JPG|лево|мини|255x255пкс|Владимир Карамфилов, Досјо Андреев и Тодор Органџиев во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македоно-одринската доброволни чета]].]] Тодор Органџиев е роден во [[1882|1882 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Неговиот татко, Андреј Органџиев, бил истакнат трговец во градот. Неговиот брат [[Ѓошо Органџиев]] бил претприемач и подоцна [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Кон почетокот на [[1900|1900 година]] се запишал во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]] каде се запознал со [[македонското револуционерно движење]].<ref name=":0" /> Во [[Солун]] се запознал со [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]], [[Константин Кирков]], [[Георги Богданов]], [[Илија Трчков]], [[Владимир Пингов]], [[Илија Поп Јорданов]], [[Димитар Мечев]], [[Алекси Минов|Алексо Минов]] и [[Милан Арсов]]. Со поттик од [[Слави Мерџанов]], Органџиев го прифатил [[Анархизам|Анархизмот]] и се приклучил во [[Македонски таен револуционерен комитет|Македонскиот таен револуционерен комитет]]. Се приклучил во [[Гемиџии|Гемиџиите]] и учествувал во [[Солунските атентати]].<ref>{{Силянов|1|246-247}}</ref> Во [[1903|1903 година]], после атентатите, се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] со помош од чичко му [[Лазар Органџиев]]. Се запишал во Технолошкиот универзитет во [[Дрезден]]. Дипломирал во [[1911|1911 година]] и се вратил во Бугарија.<ref name="Танчев 56">{{Наведена книга|url=https://drive.google.com/file/d/182EVZ3H8o8ZgvBGT2WRWY11e5uCP_hUI/view|title=Македонският компонент при формирането на българската интелигенция с европейско образование (1878 – 1912)|last=Танчев|first=Иван|publisher=Македонски преглед XXIV|year=2001|location=[[Софија]]|pages=56}}</ref> За време на [[Балканските војни]], се приклучил во [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]] како инженер.<ref>{{МОО|523}}</ref><ref>{{Македонците|69}}</ref> За време на [[Првата светска војна]], Органџиев се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]] и учествувал во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] околу [[Градско]]-[[Прилеп]].<ref>ДВИА, ф. 1, оп. 4, а.е. 2, л. 2 – 3</ref> После војната се преселил во [[Софија]], каде го примил [[комунизмот]].<ref>{{Карчев|715}}</ref> Се запознал со [[Павел Шатев]] и [[Георги Занков]]. Работел како инженер сѐ до неговата смрт во [[октомври]] [[1958|1958 година]].<ref>{{Карчев|725}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Органџиев, Тодор}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Починати во Софија]] [[Категорија:Починати во 1958 година]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] momte1auwoj4z8ewueyf8jp490pstr2 5542398 5542397 2026-04-20T12:25:31Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски анархисти]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542398 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Тодор Органџиев|image=Todor Organdzhiev.jpg|birth_name=Тодор Андреев Органџиев|birth_date=[[1882]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[октомври]] [[1958]] {{Мали|(возр. 76)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma mater=[[Солунска машка гимназија]]}} '''Тодор Андреев Органџиев''' ([[Велес]], [[1882]] — [[Софија]], [[октомври]] [[1958]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер, анархист и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/t_organdziev_ilinden_spomeni_1953.pdf|title=За Солунското съзаклятие|last=Органџиев|first=Тодор|publisher=50 години от Илинденското въстание: статии и спомени|year=1953|location=[[Софија]]|pages=116-124|author-link=Тодор Органџиев}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Vladimir Karamfilov Dosyo Andreev and Todor Organdzhiev MOO.JPG|лево|мини|255x255пкс|Владимир Карамфилов, Досјо Андреев и Тодор Органџиев во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македоно-одринската доброволни чета]].]] Тодор Органџиев е роден во [[1882|1882 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Неговиот татко, Андреј Органџиев, бил истакнат трговец во градот. Неговиот брат [[Ѓошо Органџиев]] бил претприемач и подоцна [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Кон почетокот на [[1900|1900 година]] се запишал во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]] каде се запознал со [[македонското револуционерно движење]].<ref name=":0" /> Во [[Солун]] се запознал со [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]], [[Константин Кирков]], [[Георги Богданов]], [[Илија Трчков]], [[Владимир Пингов]], [[Илија Поп Јорданов]], [[Димитар Мечев]], [[Алекси Минов|Алексо Минов]] и [[Милан Арсов]]. Со поттик од [[Слави Мерџанов]], Органџиев го прифатил [[Анархизам|Анархизмот]] и се приклучил во [[Македонски таен револуционерен комитет|Македонскиот таен револуционерен комитет]]. Се приклучил во [[Гемиџии|Гемиџиите]] и учествувал во [[Солунските атентати]].<ref>{{Силянов|1|246-247}}</ref> Во [[1903|1903 година]], после атентатите, се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] со помош од чичко му [[Лазар Органџиев]]. Се запишал во Технолошкиот универзитет во [[Дрезден]]. Дипломирал во [[1911|1911 година]] и се вратил во Бугарија.<ref name="Танчев 56">{{Наведена книга|url=https://drive.google.com/file/d/182EVZ3H8o8ZgvBGT2WRWY11e5uCP_hUI/view|title=Македонският компонент при формирането на българската интелигенция с европейско образование (1878 – 1912)|last=Танчев|first=Иван|publisher=Македонски преглед XXIV|year=2001|location=[[Софија]]|pages=56}}</ref> За време на [[Балканските војни]], се приклучил во [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]] како инженер.<ref>{{МОО|523}}</ref><ref>{{Македонците|69}}</ref> За време на [[Првата светска војна]], Органџиев се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]] и учествувал во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] околу [[Градско]]-[[Прилеп]].<ref>ДВИА, ф. 1, оп. 4, а.е. 2, л. 2 – 3</ref> После војната се преселил во [[Софија]], каде го примил [[комунизмот]].<ref>{{Карчев|715}}</ref> Се запознал со [[Павел Шатев]] и [[Георги Занков]]. Работел како инженер сѐ до неговата смрт во [[октомври]] [[1958|1958 година]].<ref>{{Карчев|725}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Органџиев, Тодор}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Починати во Софија]] [[Категорија:Починати во 1958 година]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски анархисти]] pxbd98cgvzkoq7kndu2bqxa0v7bagoa 5542399 5542398 2026-04-20T12:25:39Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски револуционери]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542399 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Тодор Органџиев|image=Todor Organdzhiev.jpg|birth_name=Тодор Андреев Органџиев|birth_date=[[1882]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[октомври]] [[1958]] {{Мали|(возр. 76)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma mater=[[Солунска машка гимназија]]}} '''Тодор Андреев Органџиев''' ([[Велес]], [[1882]] — [[Софија]], [[октомври]] [[1958]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер, анархист и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/t_organdziev_ilinden_spomeni_1953.pdf|title=За Солунското съзаклятие|last=Органџиев|first=Тодор|publisher=50 години от Илинденското въстание: статии и спомени|year=1953|location=[[Софија]]|pages=116-124|author-link=Тодор Органџиев}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Vladimir Karamfilov Dosyo Andreev and Todor Organdzhiev MOO.JPG|лево|мини|255x255пкс|Владимир Карамфилов, Досјо Андреев и Тодор Органџиев во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македоно-одринската доброволни чета]].]] Тодор Органџиев е роден во [[1882|1882 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Неговиот татко, Андреј Органџиев, бил истакнат трговец во градот. Неговиот брат [[Ѓошо Органџиев]] бил претприемач и подоцна [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Кон почетокот на [[1900|1900 година]] се запишал во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]] каде се запознал со [[македонското револуционерно движење]].<ref name=":0" /> Во [[Солун]] се запознал со [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]], [[Константин Кирков]], [[Георги Богданов]], [[Илија Трчков]], [[Владимир Пингов]], [[Илија Поп Јорданов]], [[Димитар Мечев]], [[Алекси Минов|Алексо Минов]] и [[Милан Арсов]]. Со поттик од [[Слави Мерџанов]], Органџиев го прифатил [[Анархизам|Анархизмот]] и се приклучил во [[Македонски таен револуционерен комитет|Македонскиот таен револуционерен комитет]]. Се приклучил во [[Гемиџии|Гемиџиите]] и учествувал во [[Солунските атентати]].<ref>{{Силянов|1|246-247}}</ref> Во [[1903|1903 година]], после атентатите, се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] со помош од чичко му [[Лазар Органџиев]]. Се запишал во Технолошкиот универзитет во [[Дрезден]]. Дипломирал во [[1911|1911 година]] и се вратил во Бугарија.<ref name="Танчев 56">{{Наведена книга|url=https://drive.google.com/file/d/182EVZ3H8o8ZgvBGT2WRWY11e5uCP_hUI/view|title=Македонският компонент при формирането на българската интелигенция с европейско образование (1878 – 1912)|last=Танчев|first=Иван|publisher=Македонски преглед XXIV|year=2001|location=[[Софија]]|pages=56}}</ref> За време на [[Балканските војни]], се приклучил во [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]] како инженер.<ref>{{МОО|523}}</ref><ref>{{Македонците|69}}</ref> За време на [[Првата светска војна]], Органџиев се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]] и учествувал во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] околу [[Градско]]-[[Прилеп]].<ref>ДВИА, ф. 1, оп. 4, а.е. 2, л. 2 – 3</ref> После војната се преселил во [[Софија]], каде го примил [[комунизмот]].<ref>{{Карчев|715}}</ref> Се запознал со [[Павел Шатев]] и [[Георги Занков]]. Работел како инженер сѐ до неговата смрт во [[октомври]] [[1958|1958 година]].<ref>{{Карчев|725}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Органџиев, Тодор}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Починати во Софија]] [[Категорија:Починати во 1958 година]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски анархисти]] [[Категорија:Македонски револуционери]] o5q42iok7h3502kbwtd49f6a8gzx405 5542400 5542399 2026-04-20T12:26:05Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Гемиџии]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542400 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Тодор Органџиев|image=Todor Organdzhiev.jpg|birth_name=Тодор Андреев Органџиев|birth_date=[[1882]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[октомври]] [[1958]] {{Мали|(возр. 76)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma mater=[[Солунска машка гимназија]]}} '''Тодор Андреев Органџиев''' ([[Велес]], [[1882]] — [[Софија]], [[октомври]] [[1958]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер, анархист и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/t_organdziev_ilinden_spomeni_1953.pdf|title=За Солунското съзаклятие|last=Органџиев|first=Тодор|publisher=50 години от Илинденското въстание: статии и спомени|year=1953|location=[[Софија]]|pages=116-124|author-link=Тодор Органџиев}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Vladimir Karamfilov Dosyo Andreev and Todor Organdzhiev MOO.JPG|лево|мини|255x255пкс|Владимир Карамфилов, Досјо Андреев и Тодор Органџиев во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македоно-одринската доброволни чета]].]] Тодор Органџиев е роден во [[1882|1882 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Неговиот татко, Андреј Органџиев, бил истакнат трговец во градот. Неговиот брат [[Ѓошо Органџиев]] бил претприемач и подоцна [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Кон почетокот на [[1900|1900 година]] се запишал во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]] каде се запознал со [[македонското револуционерно движење]].<ref name=":0" /> Во [[Солун]] се запознал со [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]], [[Константин Кирков]], [[Георги Богданов]], [[Илија Трчков]], [[Владимир Пингов]], [[Илија Поп Јорданов]], [[Димитар Мечев]], [[Алекси Минов|Алексо Минов]] и [[Милан Арсов]]. Со поттик од [[Слави Мерџанов]], Органџиев го прифатил [[Анархизам|Анархизмот]] и се приклучил во [[Македонски таен револуционерен комитет|Македонскиот таен револуционерен комитет]]. Се приклучил во [[Гемиџии|Гемиџиите]] и учествувал во [[Солунските атентати]].<ref>{{Силянов|1|246-247}}</ref> Во [[1903|1903 година]], после атентатите, се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] со помош од чичко му [[Лазар Органџиев]]. Се запишал во Технолошкиот универзитет во [[Дрезден]]. Дипломирал во [[1911|1911 година]] и се вратил во Бугарија.<ref name="Танчев 56">{{Наведена книга|url=https://drive.google.com/file/d/182EVZ3H8o8ZgvBGT2WRWY11e5uCP_hUI/view|title=Македонският компонент при формирането на българската интелигенция с европейско образование (1878 – 1912)|last=Танчев|first=Иван|publisher=Македонски преглед XXIV|year=2001|location=[[Софија]]|pages=56}}</ref> За време на [[Балканските војни]], се приклучил во [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]] како инженер.<ref>{{МОО|523}}</ref><ref>{{Македонците|69}}</ref> За време на [[Првата светска војна]], Органџиев се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]] и учествувал во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] околу [[Градско]]-[[Прилеп]].<ref>ДВИА, ф. 1, оп. 4, а.е. 2, л. 2 – 3</ref> После војната се преселил во [[Софија]], каде го примил [[комунизмот]].<ref>{{Карчев|715}}</ref> Се запознал со [[Павел Шатев]] и [[Георги Занков]]. Работел како инженер сѐ до неговата смрт во [[октомври]] [[1958|1958 година]].<ref>{{Карчев|725}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Органџиев, Тодор}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Починати во Софија]] [[Категорија:Починати во 1958 година]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски анархисти]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Гемиџии]] k2simxy3nv44iu6wtk76t1jwr1ew02w 5542402 5542400 2026-04-20T12:26:43Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски инженери]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542402 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Тодор Органџиев|image=Todor Organdzhiev.jpg|birth_name=Тодор Андреев Органџиев|birth_date=[[1882]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[октомври]] [[1958]] {{Мали|(возр. 76)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma mater=[[Солунска машка гимназија]]}} '''Тодор Андреев Органџиев''' ([[Велес]], [[1882]] — [[Софија]], [[октомври]] [[1958]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер, анархист и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/t_organdziev_ilinden_spomeni_1953.pdf|title=За Солунското съзаклятие|last=Органџиев|first=Тодор|publisher=50 години от Илинденското въстание: статии и спомени|year=1953|location=[[Софија]]|pages=116-124|author-link=Тодор Органџиев}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Vladimir Karamfilov Dosyo Andreev and Todor Organdzhiev MOO.JPG|лево|мини|255x255пкс|Владимир Карамфилов, Досјо Андреев и Тодор Органџиев во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македоно-одринската доброволни чета]].]] Тодор Органџиев е роден во [[1882|1882 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Неговиот татко, Андреј Органџиев, бил истакнат трговец во градот. Неговиот брат [[Ѓошо Органџиев]] бил претприемач и подоцна [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Кон почетокот на [[1900|1900 година]] се запишал во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]] каде се запознал со [[македонското револуционерно движење]].<ref name=":0" /> Во [[Солун]] се запознал со [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]], [[Константин Кирков]], [[Георги Богданов]], [[Илија Трчков]], [[Владимир Пингов]], [[Илија Поп Јорданов]], [[Димитар Мечев]], [[Алекси Минов|Алексо Минов]] и [[Милан Арсов]]. Со поттик од [[Слави Мерџанов]], Органџиев го прифатил [[Анархизам|Анархизмот]] и се приклучил во [[Македонски таен револуционерен комитет|Македонскиот таен револуционерен комитет]]. Се приклучил во [[Гемиџии|Гемиџиите]] и учествувал во [[Солунските атентати]].<ref>{{Силянов|1|246-247}}</ref> Во [[1903|1903 година]], после атентатите, се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] со помош од чичко му [[Лазар Органџиев]]. Се запишал во Технолошкиот универзитет во [[Дрезден]]. Дипломирал во [[1911|1911 година]] и се вратил во Бугарија.<ref name="Танчев 56">{{Наведена книга|url=https://drive.google.com/file/d/182EVZ3H8o8ZgvBGT2WRWY11e5uCP_hUI/view|title=Македонският компонент при формирането на българската интелигенция с европейско образование (1878 – 1912)|last=Танчев|first=Иван|publisher=Македонски преглед XXIV|year=2001|location=[[Софија]]|pages=56}}</ref> За време на [[Балканските војни]], се приклучил во [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]] како инженер.<ref>{{МОО|523}}</ref><ref>{{Македонците|69}}</ref> За време на [[Првата светска војна]], Органџиев се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]] и учествувал во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] околу [[Градско]]-[[Прилеп]].<ref>ДВИА, ф. 1, оп. 4, а.е. 2, л. 2 – 3</ref> После војната се преселил во [[Софија]], каде го примил [[комунизмот]].<ref>{{Карчев|715}}</ref> Се запознал со [[Павел Шатев]] и [[Георги Занков]]. Работел како инженер сѐ до неговата смрт во [[октомври]] [[1958|1958 година]].<ref>{{Карчев|725}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Органџиев, Тодор}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Починати во Софија]] [[Категорија:Починати во 1958 година]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски анархисти]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Гемиџии]] [[Категорија:Македонски инженери]] r7g4mfrvusw1biv24dtg0p58k32pj28 5542403 5542402 2026-04-20T12:27:07Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Дејци на Македонскиот таен револуционерен комитет]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542403 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Тодор Органџиев|image=Todor Organdzhiev.jpg|birth_name=Тодор Андреев Органџиев|birth_date=[[1882]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[октомври]] [[1958]] {{Мали|(возр. 76)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma mater=[[Солунска машка гимназија]]}} '''Тодор Андреев Органџиев''' ([[Велес]], [[1882]] — [[Софија]], [[октомври]] [[1958]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер, анархист и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/t_organdziev_ilinden_spomeni_1953.pdf|title=За Солунското съзаклятие|last=Органџиев|first=Тодор|publisher=50 години от Илинденското въстание: статии и спомени|year=1953|location=[[Софија]]|pages=116-124|author-link=Тодор Органџиев}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Vladimir Karamfilov Dosyo Andreev and Todor Organdzhiev MOO.JPG|лево|мини|255x255пкс|Владимир Карамфилов, Досјо Андреев и Тодор Органџиев во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македоно-одринската доброволни чета]].]] Тодор Органџиев е роден во [[1882|1882 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Неговиот татко, Андреј Органџиев, бил истакнат трговец во градот. Неговиот брат [[Ѓошо Органџиев]] бил претприемач и подоцна [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Кон почетокот на [[1900|1900 година]] се запишал во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]] каде се запознал со [[македонското револуционерно движење]].<ref name=":0" /> Во [[Солун]] се запознал со [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]], [[Константин Кирков]], [[Георги Богданов]], [[Илија Трчков]], [[Владимир Пингов]], [[Илија Поп Јорданов]], [[Димитар Мечев]], [[Алекси Минов|Алексо Минов]] и [[Милан Арсов]]. Со поттик од [[Слави Мерџанов]], Органџиев го прифатил [[Анархизам|Анархизмот]] и се приклучил во [[Македонски таен револуционерен комитет|Македонскиот таен револуционерен комитет]]. Се приклучил во [[Гемиџии|Гемиџиите]] и учествувал во [[Солунските атентати]].<ref>{{Силянов|1|246-247}}</ref> Во [[1903|1903 година]], после атентатите, се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] со помош од чичко му [[Лазар Органџиев]]. Се запишал во Технолошкиот универзитет во [[Дрезден]]. Дипломирал во [[1911|1911 година]] и се вратил во Бугарија.<ref name="Танчев 56">{{Наведена книга|url=https://drive.google.com/file/d/182EVZ3H8o8ZgvBGT2WRWY11e5uCP_hUI/view|title=Македонският компонент при формирането на българската интелигенция с европейско образование (1878 – 1912)|last=Танчев|first=Иван|publisher=Македонски преглед XXIV|year=2001|location=[[Софија]]|pages=56}}</ref> За време на [[Балканските војни]], се приклучил во [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]] како инженер.<ref>{{МОО|523}}</ref><ref>{{Македонците|69}}</ref> За време на [[Првата светска војна]], Органџиев се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]] и учествувал во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] околу [[Градско]]-[[Прилеп]].<ref>ДВИА, ф. 1, оп. 4, а.е. 2, л. 2 – 3</ref> После војната се преселил во [[Софија]], каде го примил [[комунизмот]].<ref>{{Карчев|715}}</ref> Се запознал со [[Павел Шатев]] и [[Георги Занков]]. Работел како инженер сѐ до неговата смрт во [[октомври]] [[1958|1958 година]].<ref>{{Карчев|725}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Органџиев, Тодор}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Починати во Софија]] [[Категорија:Починати во 1958 година]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски анархисти]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Гемиџии]] [[Категорија:Македонски инженери]] [[Категорија:Дејци на Македонскиот таен револуционерен комитет]] 2nbb0iri78s2cbb78yw86hvy38jgsq6 5542404 5542403 2026-04-20T12:27:14Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Дејци на МРО]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542404 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Тодор Органџиев|image=Todor Organdzhiev.jpg|birth_name=Тодор Андреев Органџиев|birth_date=[[1882]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[октомври]] [[1958]] {{Мали|(возр. 76)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma mater=[[Солунска машка гимназија]]}} '''Тодор Андреев Органџиев''' ([[Велес]], [[1882]] — [[Софија]], [[октомври]] [[1958]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер, анархист и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/t_organdziev_ilinden_spomeni_1953.pdf|title=За Солунското съзаклятие|last=Органџиев|first=Тодор|publisher=50 години от Илинденското въстание: статии и спомени|year=1953|location=[[Софија]]|pages=116-124|author-link=Тодор Органџиев}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Vladimir Karamfilov Dosyo Andreev and Todor Organdzhiev MOO.JPG|лево|мини|255x255пкс|Владимир Карамфилов, Досјо Андреев и Тодор Органџиев во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македоно-одринската доброволни чета]].]] Тодор Органџиев е роден во [[1882|1882 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Неговиот татко, Андреј Органџиев, бил истакнат трговец во градот. Неговиот брат [[Ѓошо Органџиев]] бил претприемач и подоцна [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Кон почетокот на [[1900|1900 година]] се запишал во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]] каде се запознал со [[македонското револуционерно движење]].<ref name=":0" /> Во [[Солун]] се запознал со [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]], [[Константин Кирков]], [[Георги Богданов]], [[Илија Трчков]], [[Владимир Пингов]], [[Илија Поп Јорданов]], [[Димитар Мечев]], [[Алекси Минов|Алексо Минов]] и [[Милан Арсов]]. Со поттик од [[Слави Мерџанов]], Органџиев го прифатил [[Анархизам|Анархизмот]] и се приклучил во [[Македонски таен револуционерен комитет|Македонскиот таен револуционерен комитет]]. Се приклучил во [[Гемиџии|Гемиџиите]] и учествувал во [[Солунските атентати]].<ref>{{Силянов|1|246-247}}</ref> Во [[1903|1903 година]], после атентатите, се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] со помош од чичко му [[Лазар Органџиев]]. Се запишал во Технолошкиот универзитет во [[Дрезден]]. Дипломирал во [[1911|1911 година]] и се вратил во Бугарија.<ref name="Танчев 56">{{Наведена книга|url=https://drive.google.com/file/d/182EVZ3H8o8ZgvBGT2WRWY11e5uCP_hUI/view|title=Македонският компонент при формирането на българската интелигенция с европейско образование (1878 – 1912)|last=Танчев|first=Иван|publisher=Македонски преглед XXIV|year=2001|location=[[Софија]]|pages=56}}</ref> За време на [[Балканските војни]], се приклучил во [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]] како инженер.<ref>{{МОО|523}}</ref><ref>{{Македонците|69}}</ref> За време на [[Првата светска војна]], Органџиев се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]] и учествувал во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] околу [[Градско]]-[[Прилеп]].<ref>ДВИА, ф. 1, оп. 4, а.е. 2, л. 2 – 3</ref> После војната се преселил во [[Софија]], каде го примил [[комунизмот]].<ref>{{Карчев|715}}</ref> Се запознал со [[Павел Шатев]] и [[Георги Занков]]. Работел како инженер сѐ до неговата смрт во [[октомври]] [[1958|1958 година]].<ref>{{Карчев|725}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Органџиев, Тодор}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Починати во Софија]] [[Категорија:Починати во 1958 година]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски анархисти]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Гемиџии]] [[Категорија:Македонски инженери]] [[Категорија:Дејци на Македонскиот таен револуционерен комитет]] [[Категорија:Дејци на МРО]] ssonve0hpnfyulzf645huwxaywkcgyt 5542405 5542404 2026-04-20T12:27:27Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски комунисти]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542405 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Тодор Органџиев|image=Todor Organdzhiev.jpg|birth_name=Тодор Андреев Органџиев|birth_date=[[1882]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[октомври]] [[1958]] {{Мали|(возр. 76)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma mater=[[Солунска машка гимназија]]}} '''Тодор Андреев Органџиев''' ([[Велес]], [[1882]] — [[Софија]], [[октомври]] [[1958]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер, анархист и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/t_organdziev_ilinden_spomeni_1953.pdf|title=За Солунското съзаклятие|last=Органџиев|first=Тодор|publisher=50 години от Илинденското въстание: статии и спомени|year=1953|location=[[Софија]]|pages=116-124|author-link=Тодор Органџиев}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Vladimir Karamfilov Dosyo Andreev and Todor Organdzhiev MOO.JPG|лево|мини|255x255пкс|Владимир Карамфилов, Досјо Андреев и Тодор Органџиев во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македоно-одринската доброволни чета]].]] Тодор Органџиев е роден во [[1882|1882 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Неговиот татко, Андреј Органџиев, бил истакнат трговец во градот. Неговиот брат [[Ѓошо Органџиев]] бил претприемач и подоцна [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Кон почетокот на [[1900|1900 година]] се запишал во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]] каде се запознал со [[македонското револуционерно движење]].<ref name=":0" /> Во [[Солун]] се запознал со [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]], [[Константин Кирков]], [[Георги Богданов]], [[Илија Трчков]], [[Владимир Пингов]], [[Илија Поп Јорданов]], [[Димитар Мечев]], [[Алекси Минов|Алексо Минов]] и [[Милан Арсов]]. Со поттик од [[Слави Мерџанов]], Органџиев го прифатил [[Анархизам|Анархизмот]] и се приклучил во [[Македонски таен револуционерен комитет|Македонскиот таен револуционерен комитет]]. Се приклучил во [[Гемиџии|Гемиџиите]] и учествувал во [[Солунските атентати]].<ref>{{Силянов|1|246-247}}</ref> Во [[1903|1903 година]], после атентатите, се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] со помош од чичко му [[Лазар Органџиев]]. Се запишал во Технолошкиот универзитет во [[Дрезден]]. Дипломирал во [[1911|1911 година]] и се вратил во Бугарија.<ref name="Танчев 56">{{Наведена книга|url=https://drive.google.com/file/d/182EVZ3H8o8ZgvBGT2WRWY11e5uCP_hUI/view|title=Македонският компонент при формирането на българската интелигенция с европейско образование (1878 – 1912)|last=Танчев|first=Иван|publisher=Македонски преглед XXIV|year=2001|location=[[Софија]]|pages=56}}</ref> За време на [[Балканските војни]], се приклучил во [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]] како инженер.<ref>{{МОО|523}}</ref><ref>{{Македонците|69}}</ref> За време на [[Првата светска војна]], Органџиев се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]] и учествувал во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] околу [[Градско]]-[[Прилеп]].<ref>ДВИА, ф. 1, оп. 4, а.е. 2, л. 2 – 3</ref> После војната се преселил во [[Софија]], каде го примил [[комунизмот]].<ref>{{Карчев|715}}</ref> Се запознал со [[Павел Шатев]] и [[Георги Занков]]. Работел како инженер сѐ до неговата смрт во [[октомври]] [[1958|1958 година]].<ref>{{Карчев|725}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Органџиев, Тодор}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Починати во Софија]] [[Категорија:Починати во 1958 година]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски анархисти]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Гемиџии]] [[Категорија:Македонски инженери]] [[Категорија:Дејци на Македонскиот таен револуционерен комитет]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Македонски комунисти]] lcoqythl7t7dsknm744ssa6z6gnlyzu 5542406 5542405 2026-04-20T12:27:35Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонци во Бугарија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542406 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Тодор Органџиев|image=Todor Organdzhiev.jpg|birth_name=Тодор Андреев Органџиев|birth_date=[[1882]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[октомври]] [[1958]] {{Мали|(возр. 76)}}|death_place=[[Софија]], [[Народна Република Бугарија]]|alma mater=[[Солунска машка гимназија]]}} '''Тодор Андреев Органџиев''' ([[Велес]], [[1882]] — [[Софија]], [[октомври]] [[1958]]) — [[Македонци|македонски]] револуционер, анархист и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/t_organdziev_ilinden_spomeni_1953.pdf|title=За Солунското съзаклятие|last=Органџиев|first=Тодор|publisher=50 години от Илинденското въстание: статии и спомени|year=1953|location=[[Софија]]|pages=116-124|author-link=Тодор Органџиев}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Vladimir Karamfilov Dosyo Andreev and Todor Organdzhiev MOO.JPG|лево|мини|255x255пкс|Владимир Карамфилов, Досјо Андреев и Тодор Органџиев во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македоно-одринската доброволни чета]].]] Тодор Органџиев е роден во [[1882|1882 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Неговиот татко, Андреј Органџиев, бил истакнат трговец во градот. Неговиот брат [[Ѓошо Органџиев]] бил претприемач и подоцна [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]]. Стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Кон почетокот на [[1900|1900 година]] се запишал во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]] каде се запознал со [[македонското револуционерно движење]].<ref name=":0" /> Во [[Солун]] се запознал со [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]], [[Константин Кирков]], [[Георги Богданов]], [[Илија Трчков]], [[Владимир Пингов]], [[Илија Поп Јорданов]], [[Димитар Мечев]], [[Алекси Минов|Алексо Минов]] и [[Милан Арсов]]. Со поттик од [[Слави Мерџанов]], Органџиев го прифатил [[Анархизам|Анархизмот]] и се приклучил во [[Македонски таен револуционерен комитет|Македонскиот таен револуционерен комитет]]. Се приклучил во [[Гемиџии|Гемиџиите]] и учествувал во [[Солунските атентати]].<ref>{{Силянов|1|246-247}}</ref> Во [[1903|1903 година]], после атентатите, се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]] со помош од чичко му [[Лазар Органџиев]]. Се запишал во Технолошкиот универзитет во [[Дрезден]]. Дипломирал во [[1911|1911 година]] и се вратил во Бугарија.<ref name="Танчев 56">{{Наведена книга|url=https://drive.google.com/file/d/182EVZ3H8o8ZgvBGT2WRWY11e5uCP_hUI/view|title=Македонският компонент при формирането на българската интелигенция с европейско образование (1878 – 1912)|last=Танчев|first=Иван|publisher=Македонски преглед XXIV|year=2001|location=[[Софија]]|pages=56}}</ref> За време на [[Балканските војни]], се приклучил во [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]] како инженер.<ref>{{МОО|523}}</ref><ref>{{Македонците|69}}</ref> За време на [[Првата светска војна]], Органџиев се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]] и учествувал во [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] околу [[Градско]]-[[Прилеп]].<ref>ДВИА, ф. 1, оп. 4, а.е. 2, л. 2 – 3</ref> После војната се преселил во [[Софија]], каде го примил [[комунизмот]].<ref>{{Карчев|715}}</ref> Се запознал со [[Павел Шатев]] и [[Георги Занков]]. Работел како инженер сѐ до неговата смрт во [[октомври]] [[1958|1958 година]].<ref>{{Карчев|725}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Органџиев, Тодор}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Починати во Софија]] [[Категорија:Починати во 1958 година]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски анархисти]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Гемиџии]] [[Категорија:Македонски инженери]] [[Категорија:Дејци на Македонскиот таен револуционерен комитет]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Македонци во Бугарија]] sibaggxzy15ek029hek3hyw5sun1n9l 1 1392098 5542392 2026-04-20T12:24:35Z Gurther 105215 Создадена страница со: {{СЗР}}{{ВПМ}} 5542392 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{ВПМ}} m6tsgukl5dkhkx06fnvahclsxq8jq4m 10 1392099 5542410 2026-04-20T13:06:07Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Navbox | name = Општина Созопол | title = Населени места во [[Општина Созопол]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | above = | image = | group1 = Градови | list1 = * '''[[Созопол]]''' * '''[[Черноморец]]''' | group2 = Села | list2 = * [[Атија]] * [[Вршило]] * [[Габ’р (село)|Габ’р]] * Зидар... 5542410 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Општина Созопол | title = Населени места во [[Општина Созопол]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | above = | image = | group1 = Градови | list1 = * '''[[Созопол]]''' * '''[[Черноморец]]''' | group2 = Села | list2 = * [[Атија]] * [[Вршило]] * [[Габ’р (село)|Габ’р]] * [[Зидарово]] * [[Инџе Војвода (село)|Инџе Војвода]] * [[Крушевец]] * [[Присад (Бургаско)|Присад]] * [[Равадиново]] * [[Равна гора (Бургаско)|Равна гора]] * [[Росен (Бургаско)|Росен]] | below = }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за општини во Бугарија|Созопол]] </noinclude> 3379vpj2f6y1xxcwyl1bsdxl52ziah7 0 1392100 5542415 2026-04-20T13:30:41Z Buli 2648 Создадена страница со: Синаксар е литургиски текст во православната црковна традиција кој се чита на Утрената, обично по шестата песна од канонот. Тој содржи кратки житија на светците што се чествуваат на тој ден, како и објаснувања за празниците и нивното духовно значе... 5542415 wikitext text/x-wiki Синаксар е литургиски текст во православната црковна традиција кој се чита на Утрената, обично по шестата песна од канонот. Тој содржи кратки житија на светците што се чествуваат на тој ден, како и објаснувања за празниците и нивното духовно значење. Со својата содржина, синаксарот не е само историски запис, туку и духовна поука. Во него се опишуваат подвизите и страдањата на светците, се објаснуваат настани од историјата на спасението, и се нагласува врската меѓу празникот и животот на верниците. Зборот „синаксар“ доаѓа од грчкиот „συναξάριον“, што значи „собир“ или „собрание“. Името укажува на тоа дека текстот е дел од собирот на верниците во богослужбата, каде преку читањето се потсетуваат на духовните примери и значењето на денот. 8h6q4w5tm3069t7z0y3zk4fyn9bjv5s 5542416 5542415 2026-04-20T13:32:08Z Buli 2648 5542416 wikitext text/x-wiki '''Синаксар''' е литургиски текст во православната црковна традиција кој се чита на Утрената, обично по шестата песна од канонот. Тој содржи кратки [[Житие|житија]] на светците што се чествуваат на тој ден, како и објаснувања за празниците и нивното духовно значење. Со својата содржина, синаксарот не е само историски запис, туку и духовна поука. Во него се опишуваат подвизите и страдањата на светците, се објаснуваат настани од историјата на спасението, и се нагласува врската меѓу празникот и животот на верниците. Зборот „синаксар“ доаѓа од грчкиот „συναξάριον“, што значи „собир“ или „собрание“. Името укажува на тоа дека текстот е дел од собирот на верниците во богослужбата, каде преку читањето се потсетуваат на духовните примери и значењето на денот. 26p31d6lps933voyg3xwym812vk0uwb 5542417 5542416 2026-04-20T13:33:34Z Buli 2648 5542417 wikitext text/x-wiki '''Синаксар''' е литургиски текст во православната црковна традиција кој се чита на Утрената, обично по шестата песна од канонот. Тој содржи кратки [[Житие|житија]] на светците што се чествуваат на тој ден, како и објаснувања за празниците и нивното духовно значење. Со својата содржина, синаксарот не е само историски запис, туку и духовна поука. Во него се опишуваат подвизите и страдањата на светците, се објаснуваат настани од историјата на спасението, и се нагласува врската меѓу празникот и животот на верниците. Зборот „синаксар“ доаѓа од грчкиот „συναξάριον“, што значи „собир“ или „собрание“. Името укажува на тоа дека текстот е дел од собирот на верниците во богослужбата, каде преку читањето се потсетуваат на духовните примери и значењето на денот. [[Категорија:Православни литургиски денови]] [[Категорија:Христијански поими]] 55y0porlywevdnv2grsf84u5hasb4ow 0 1392101 5542423 2026-04-20T14:33:28Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: '''Ризо Шурла''' ([[Улцињ]], 12. јануари 1922 — Улцињ, 11. февруари 2003), исто така познат како Ризо Харапи, бил црногорски фотограф, актер и учесник во Народноослободителниот фронт за време на Втората светска војна. == Биографија == Ризо Шурла е роден на 12 јануа... 5542423 wikitext text/x-wiki '''Ризо Шурла''' ([[Улцињ]], 12. јануари 1922 — Улцињ, 11. февруари 2003), исто така познат како Ризо Харапи, бил црногорски фотограф, актер и учесник во Народноослободителниот фронт за време на Втората светска војна. == Биографија == Ризо Шурла е роден на 12 јануари 1922 година во Улцињ, тогашен дел од Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Неговото семејство припаѓало на афроалбанската заедница во Улцињ.<ref>{{Cite news|url=http://www.criticatac.ro/lefteast/only-memories-and-emptiness-remain-the-history-of-ulcinjs-afro-albanian-community-in-montenegro/|title=Only Memories and Emptiness Remain: The History of Ulcinj’s Afro-Albanian Community in Montenegro|date=2013-09-30|work=Lefteast|access-date=2025-07-26|language=en-US|archive-date=24. 03. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324030645/http://www.criticatac.ro/lefteast/only-memories-and-emptiness-remain-the-history-of-ulcinjs-afro-albanian-community-in-montenegro/|url-status=}}</ref> Африканските робови биле донесени од улцињските морнари во текот на 18 век.<ref name="Именован-20251117131843">{{Cite news|url=https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu|title=Riza otišao u legendu|work=NOVOSTI|access-date=2025-07-26|language=sr}}</ref> Во 19 век, тие ја добиле својата слобода и почнале да се интегрираат во локалната заедница. Неговиот татко, Саиди, бил директен потомок на првите Африканци што се населиле во Улцињ, а неговата мајка, Фатима, била локален жител на Улцињ.<ref name="Именован_2-20251117131843">{{Cite web|url=http://www.yugopapir.com/2014/08/rizo-surla-crnac-iz-crne-gore-ucesnik.html|title=Rizo Šurla, crnac iz Crne Gore: Uvek sаm se osećаo Jugoslovenom, nаšа zemljа je jedinstvenа u svetu|access-date=2025-07-26}}</ref> Во младоста, се занимавал со бокс и работел како келнер во Дубровник.<ref>{{Cite web|url=https://ul-info.com/dubrovnik-1933-rizo-shurdha-para-kafenese-se-qytetit-foto/|title=Dubrovnik 1933: RIZO SHURDHA PARA KAFENESË SË QYTETIT (foto)|last=milana|date=2016-12-05|website=Ulcinj info|language=en-US|access-date=2025-07-26}}</ref> Потоа отишол во Белград, каде што се занимавал со фотографија.<ref name="Именован-20251117131843"/> За време на Втората светска војна, се борел во редовите на Југословенската народноослободителна армија.<ref>{{Cite web|url=https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/|title=Potomci afričkih robova trajno obilježili istoriju Ulcinja + Foto|date=2013-02-24|website=Lajme nga Ulqini|language=sq|access-date=2025-07-26}}</ref> По војната, се вратил во Улцињ, каде што го отворил првото фотографско студио во градот, кое долго време било единствено. Во 1976 година, глумел во филмот „Јагош и Угљеша“.<ref name="Именован_2-20251117131843"/> Се оженил со Црногорка од Улцињ, Нада Рачиќ, со која имал две деца. Починал во својот роден град на 11 февруари 2003 година. Тој бил последниот претставник на црната заедница во градот.<ref name="Именован-20251117131843"/> == Поврзано == [[Афроулцињани]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Родени во 1922 година]] [[Категорија:Починати во 2003 година]] [[Категорија:Луѓе од Улцињ]] [[Категорија:Југословенски партизани]] [[Категорија:Фотографи]] o6z5rnoxnxtztvdqkoolci8dltaarlo 5542424 5542423 2026-04-20T14:46:26Z Marco Mitrovich 114460 5542424 wikitext text/x-wiki '''Ризо Шурла''' ([[Улцињ]], 12. јануари 1922 — Улцињ, 11. февруари 2003), исто така познат како '''Ризо Харапи''', бил [[Црна Гора|црногорски]] фотограф, актер и учесник во Народноослободителна борба за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. == Биографија == Ризо Шурла е роден на 12 јануари 1922 година во Улцињ, тогашен дел од Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Неговото семејство припаѓало на афроалбанската заедница во Улцињ.<ref>{{Cite news|url=http://www.criticatac.ro/lefteast/only-memories-and-emptiness-remain-the-history-of-ulcinjs-afro-albanian-community-in-montenegro/|title=Only Memories and Emptiness Remain: The History of Ulcinj’s Afro-Albanian Community in Montenegro|date=2013-09-30|work=Lefteast|access-date=2025-07-26|language=en-US|archive-date=24. 03. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324030645/http://www.criticatac.ro/lefteast/only-memories-and-emptiness-remain-the-history-of-ulcinjs-afro-albanian-community-in-montenegro/|url-status=}}</ref> Африканските робови биле донесени од улцињските морнари во текот на 18 век.<ref name="Именован-20251117131843">{{Cite news|url=https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu|title=Riza otišao u legendu|work=NOVOSTI|access-date=2025-07-26|language=sr}}</ref> Во 19 век, тие ја добиле својата слобода и почнале да се интегрираат во локалната заедница. Неговиот татко, Саиди, бил директен потомок на првите Африканци што се населиле во Улцињ, а неговата мајка, Фатима, била локален жител на Улцињ.<ref name="Именован_2-20251117131843">{{Cite web|url=http://www.yugopapir.com/2014/08/rizo-surla-crnac-iz-crne-gore-ucesnik.html|title=Rizo Šurla, crnac iz Crne Gore: Uvek sаm se osećаo Jugoslovenom, nаšа zemljа je jedinstvenа u svetu|access-date=2025-07-26}}</ref> Во младоста, се занимавал со бокс и работел како келнер во Дубровник.<ref>{{Cite web|url=https://ul-info.com/dubrovnik-1933-rizo-shurdha-para-kafenese-se-qytetit-foto/|title=Dubrovnik 1933: RIZO SHURDHA PARA KAFENESË SË QYTETIT (foto)|last=milana|date=2016-12-05|website=Ulcinj info|language=en-US|access-date=2025-07-26}}</ref> Потоа отишол во Белград, каде што се занимавал со фотографија.<ref name="Именован-20251117131843"/> За време на Втората светска војна, се борел во редовите на Југословенската народноослободителна армија.<ref>{{Cite web|url=https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/|title=Potomci afričkih robova trajno obilježili istoriju Ulcinja + Foto|date=2013-02-24|website=Lajme nga Ulqini|language=sq|access-date=2025-07-26}}</ref> По војната, се вратил во Улцињ, каде што го отворил првото фотографско студио во градот, кое долго време било единствено. Во 1976 година, глумел во филмот „Јагош и Угљеша“.<ref name="Именован_2-20251117131843"/> Се оженил со Црногорка од Улцињ, Нада Рачиќ, со која имал две деца. Починал во својот роден град на 11 февруари 2003 година. Тој бил последниот претставник на црната заедница во градот.<ref name="Именован-20251117131843"/> == Поврзано == [[Афроулцињани]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Родени во 1922 година]] [[Категорија:Починати во 2003 година]] [[Категорија:Луѓе од Улцињ]] [[Категорија:Југословенски партизани]] [[Категорија:Фотографи]] munadm2txilforwbwdffu544qabrh0s 5542425 5542424 2026-04-20T15:00:31Z Marco Mitrovich 114460 /* Биографија */ 5542425 wikitext text/x-wiki '''Ризо Шурла''' ([[Улцињ]], 12. јануари 1922 — Улцињ, 11. февруари 2003), исто така познат како '''Ризо Харапи''', бил [[Црна Гора|црногорски]] фотограф, актер и учесник во Народноослободителна борба за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. == Биографија == Ризо Шурла е роден на 12 јануари 1922 година во Улцињ, тогашен дел од [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]]. Неговото семејство припаѓало на афроалбанската заедница во Улцињ.<ref>{{Cite news|url=http://www.criticatac.ro/lefteast/only-memories-and-emptiness-remain-the-history-of-ulcinjs-afro-albanian-community-in-montenegro/|title=Only Memories and Emptiness Remain: The History of Ulcinj’s Afro-Albanian Community in Montenegro|date=2013-09-30|work=Lefteast|access-date=2025-07-26|language=en-US|archive-date=24. 03. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324030645/http://www.criticatac.ro/lefteast/only-memories-and-emptiness-remain-the-history-of-ulcinjs-afro-albanian-community-in-montenegro/|url-status=}}</ref> [[Африка]]нските [[Робовладетелство|робови]] биле донесени од улцињските морнари во текот на 18 век.<ref name="Именован-20251117131843">{{Cite news|url=https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu|title=Riza otišao u legendu|work=NOVOSTI|access-date=2025-07-26|language=sr}}</ref> Во 19 век, тие ја добиле својата слобода и почнале да се интегрираат во локалната заедница. Неговиот татко, Саиди, бил директен потомок на првите Африканци што се населиле во Улцињ, а неговата мајка, Фатима, била локален жител на Улцињ.<ref name="Именован_2-20251117131843">{{Cite web|url=http://www.yugopapir.com/2014/08/rizo-surla-crnac-iz-crne-gore-ucesnik.html|title=Rizo Šurla, crnac iz Crne Gore: Uvek sаm se osećаo Jugoslovenom, nаšа zemljа je jedinstvenа u svetu|access-date=2025-07-26}}</ref> Во младоста, се занимавал со бокс и работел како келнер во [[Дубровник]].<ref>{{Cite web|url=https://ul-info.com/dubrovnik-1933-rizo-shurdha-para-kafenese-se-qytetit-foto/|title=Dubrovnik 1933: RIZO SHURDHA PARA KAFENESË SË QYTETIT (foto)|last=milana|date=2016-12-05|website=Ulcinj info|language=en-US|access-date=2025-07-26}}</ref> Потоа отишол во [[Белград]], каде што се занимавал со фотографија.<ref name="Именован-20251117131843"/> За време на Втората светска војна, се борел во редовите на [[Југословенски партизани|Југословенската народноослободителна армија]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/|title=Potomci afričkih robova trajno obilježili istoriju Ulcinja + Foto|date=2013-02-24|website=Lajme nga Ulqini|language=sq|access-date=2025-07-26}}</ref> По војната, се вратил во Улцињ, каде што го отворил првото фотографско студио во градот, кое долго време било единствено. Во 1976 година, глумел во филмот „Јагош и Угљеша“.<ref name="Именован_2-20251117131843"/> Се оженил со Црногорка од Улцињ, Нада Рачиќ, со која имал две деца. Починал во својот роден град на 11 февруари 2003 година. Тој бил последниот претставник на [[Црнци|црната]] заедница во градот.<ref name="Именован-20251117131843"/> == Поврзано == [[Афроулцињани]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Родени во 1922 година]] [[Категорија:Починати во 2003 година]] [[Категорија:Луѓе од Улцињ]] [[Категорија:Југословенски партизани]] [[Категорија:Фотографи]] hw7mn8boib0ylw7cw4b2izb0lhvszs9 5542426 5542425 2026-04-20T15:29:50Z Marco Mitrovich 114460 5542426 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Ризо Шурла | портрет = Rizo Šurla crop.jpg | px = | опис = Мурал во Улцињ со ликот на Ризо Шурла | родено-име = Ризо Харапи | роден-дата = {{Birth date and age|1922|1|12}} | роден-место = [[Улцињ]], [[Кралство Југославија|Кралство на СХС]] | починал-дата = {{Death date and age|2003|2|11|1922|1|12}} | починал-место = Улцињ, [[Србија и Црна Гора]] | занимање = фотограф | сопружник = Нада | татко = Саиди | мајка = Фатима | деца = 2 }} '''Ризо Шурла''' ([[Улцињ]], 12. јануари 1922 — Улцињ, 11. февруари 2003), исто така познат како '''Ризо Харапи''', бил [[Црна Гора|црногорски]] фотограф, актер и учесник во Народноослободителна борба за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. == Биографија == Ризо Шурла е роден на 12 јануари 1922 година во Улцињ, тогашен дел од [[Кралство Југославија|Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]]. Неговото семејство припаѓало на афроалбанската заедница во Улцињ.<ref>{{Cite news|url=http://www.criticatac.ro/lefteast/only-memories-and-emptiness-remain-the-history-of-ulcinjs-afro-albanian-community-in-montenegro/|title=Only Memories and Emptiness Remain: The History of Ulcinj’s Afro-Albanian Community in Montenegro|date=2013-09-30|work=Lefteast|access-date=2025-07-26|language=en-US|archive-date=24. 03. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324030645/http://www.criticatac.ro/lefteast/only-memories-and-emptiness-remain-the-history-of-ulcinjs-afro-albanian-community-in-montenegro/|url-status=}}</ref> [[Африка]]нските [[Робовладетелство|робови]] биле донесени од улцињските морнари во текот на 18 век.<ref name="Именован-20251117131843">{{Cite news|url=https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu|title=Riza otišao u legendu|work=NOVOSTI|access-date=2025-07-26|language=sr}}</ref> Во 19 век, тие ја добиле својата слобода и почнале да се интегрираат во локалната заедница. Неговиот татко, Саиди, бил директен потомок на првите Африканци што се населиле во Улцињ, а неговата мајка, Фатима, била локален жител на Улцињ.<ref name="Именован_2-20251117131843">{{Cite web|url=http://www.yugopapir.com/2014/08/rizo-surla-crnac-iz-crne-gore-ucesnik.html|title=Rizo Šurla, crnac iz Crne Gore: Uvek sаm se osećаo Jugoslovenom, nаšа zemljа je jedinstvenа u svetu|access-date=2025-07-26}}</ref> Во младоста, се занимавал со бокс и работел како келнер во [[Дубровник]].<ref>{{Cite web|url=https://ul-info.com/dubrovnik-1933-rizo-shurdha-para-kafenese-se-qytetit-foto/|title=Dubrovnik 1933: RIZO SHURDHA PARA KAFENESË SË QYTETIT (foto)|last=milana|date=2016-12-05|website=Ulcinj info|language=en-US|access-date=2025-07-26}}</ref> Потоа отишол во [[Белград]], каде што се занимавал со фотографија.<ref name="Именован-20251117131843"/> За време на Втората светска војна, се борел во редовите на [[Југословенски партизани|Југословенската народноослободителна армија]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/|title=Potomci afričkih robova trajno obilježili istoriju Ulcinja + Foto|date=2013-02-24|website=Lajme nga Ulqini|language=sq|access-date=2025-07-26}}</ref> По војната, се вратил во Улцињ, каде што го отворил првото фотографско студио во градот, кое долго време било единствено. Во 1976 година, глумел во филмот „Јагош и Угљеша“.<ref name="Именован_2-20251117131843"/> Се оженил со Црногорка од Улцињ, Нада Рачиќ, со која имал две деца. Починал во својот роден град на 11 февруари 2003 година. Тој бил последниот претставник на [[Црнци|црната]] заедница во градот.<ref name="Именован-20251117131843"/> == Поврзано == [[Афроулцињани]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Родени во 1922 година]] [[Категорија:Починати во 2003 година]] [[Категорија:Луѓе од Улцињ]] [[Категорија:Југословенски партизани]] [[Категорија:Фотографи]] r9i4p7saq7g9efb2xrrhllp2hjc81sx 4 1392102 5542428 2026-04-20T15:40:50Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" | <center><big>'''ВикиПроект'''<br>'''„Вики Клуб“'''</big></center> |- style="text-align:center;" |[[File:Wiki_Club_Kavadarci.svg|200п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|200п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikipedia-logo.svg|150п]] |} '''Вики Клубот во [[Кавадарци]]... 5542428 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" | <center><big>'''ВикиПроект'''<br>'''„Вики Клуб“'''</big></center> |- style="text-align:center;" |[[File:Wiki_Club_Kavadarci.svg|200п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|200п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikipedia-logo.svg|150п]] |} '''Вики Клубот во [[Кавадарци]]''' започна со својата работа на 22 април 2026 година. * Термин: по договор * Место: по договор * Лица за контакт: :[[Корисник:BosaFi]] :[[Корисник:]] * Членувањето е бесплатно == Пријавување на учесници == Ако сте учесник во овој Вики Клуб, тука додајте го своето име користејќи четири тилди (<nowiki>~~~~</nowiki>) === Список === # - [[Корисник:|Корисник:]] [[Категорија:Википедија:Вики Клубови]] h8gd9e0ojtwv17d3hzf6x4deev57dfq 0 1392103 5542429 2026-04-20T16:28:06Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1306457948|Reseda lutea]]“ 5542429 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Reseda_lutea_MHNT.BOT.2011.3.17.jpg|мини|''Reseda lutea'' - MHNT]] '''''Reseda lutea''''', — едногодишно или повеќегодишно миризливо [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Скриеносеменици|цветно растение]]. Нејзините лисја и цветови се користеле за добивање жолта боја уште од првиот милениум пред нашата ера.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 3|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1995|location=Скопје|pages=745-746}}</ref> Опис и распространетост Растението е високо 30-70 см. Стеблото е вертикално, може да биде неразгрането или разгрането. Листовите имаат крилест дршковиден основен дел, а горниот дел е насечен на 1-2 пара странични сегменти, целокрајни или повторно насечени; базалните листови со линејно-ланцетна плоча со два помали странични и еден поголем среден сегмент; горните листови потесни, со 1-3 пара странични сегменти, најдолните често со секундарни сегменти; по рабовите и долж средната жила на долната страна има брадавичести сплескани израстоци. Соцветието е густо, гроздовидно, со остар врв, по прецветување издолжено; брактеите линејни, трипати подолги, паѓаат по прецветување; цветната дршка долга 4-5 мм. Чашкините ливчиња обично се 6, долгнавести, 2-3 мм долги, и остануваат и кај плодот. Венечните ливчиња се 6, жолтеникаво-зелени до жолти; горниот дел на горните венечни ливчиња е поделен на три дела. Прашници има 12-30, најчесто околу 20; филаментите се малку груби и брзо паѓаат. Кутијката е цилиндрична, понекогаш јајцевидна или елиптична, долга 7-15 (до 17) мм, широка 4,5-5,5 мм, гола, со 3 кратки запчиња и брадавичести израстоци по жилите. Семките се бројни, околу 1,75 мм долги, црни и сјајни.<ref name=":0" /> Расте покрај ѓубришта, патишта, огради, на брдски пасишта и меѓи. Во [[Македонија]] е широко распространето до 780 m надморска височина.<ref name=":0" /> Потекнува од [[Евроазија]] и [[Северна Африка]],а како вид на [[плевел]] е распространето и на други континенти. Во [[Австралија (континент)|Австралија]] се смета за штетен плевел и непријател на земјоделските култури. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6578,6581,6583 Рачен третман на Џепсон] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Reseda+lutea Фото галерија] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Месојадни растенија]] svybxsryk4g4a1es2z1jxcoxgavfjpz 5542432 5542429 2026-04-20T16:38:35Z Orce Wiki 121850 5542432 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox | image = ResedaLutea-overz-kl.jpg | genus = Reseda | species = lutea | authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} [[Податотека:Reseda_lutea_MHNT.BOT.2011.3.17.jpg|мини|''Reseda lutea'']] '''''Reseda lutea''''' — едногодишно или повеќегодишно миризливо [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Скриеносеменици|цветно растение]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 3|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1995|location=Скопје|pages=745-746}}</ref> Нејзините лисја и цветови се користеле за добивање жолта боја уште од првиот милениум пред нашата ера. == Опис и распространетост == Растението е високо 30-70 см. Стеблото е вертикално, може да биде неразгрането или разгрането. Листовите имаат крилест дршковиден основен дел, а горниот дел е насечен на 1-2 пара странични сегменти, целокрајни или повторно насечени; базалните листови со линејно-ланцетна плоча со два помали странични и еден поголем среден сегмент; горните листови потесни, со 1-3 пара странични сегменти, најдолните често со секундарни сегменти; по рабовите и долж средната жила на долната страна има брадавичести сплескани израстоци. Соцветието е густо, гроздовидно, со остар врв, по прецветување издолжено; брактеите линејни, трипати подолги, паѓаат по прецветување; цветната дршка долга 4-5 мм. Чашкините ливчиња обично се 6, долгнавести, 2-3 мм долги, и остануваат и кај плодот. Венечните ливчиња се 6, жолтеникаво-зелени до жолти; горниот дел на горните венечни ливчиња е поделен на три дела. Прашници има 12-30, најчесто околу 20; филаментите се малку груби и брзо паѓаат. Кутијката е цилиндрична, понекогаш јајцевидна или елиптична, долга 7-15 (до 17) мм, широка 4,5-5,5 мм, гола, со 3 кратки запчиња и брадавичести израстоци по жилите. Семките се бројни, околу 1,75 мм долги, црни и сјајни.<ref name=":0" /> Потекнува од [[Евроазија]] и [[Северна Африка]],а како вид на [[плевел]] е распространето и на други континенти. Во [[Австралија (континент)|Австралија]] се смета за штетен плевел и непријател на земјоделските култури. Расте покрај ѓубришта, патишта, огради, на брдски пасишта и меѓи. Во [[Македонија]] е широко распространето до 780 m надморска височина.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Reseda lutea - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Reseda lutea Податотека:Reseda lutea 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Reseda lutea Податотека:Reseda lutea 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Reseda lutea Податотека:Reseda lutea 04 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Reseda lutea Податотека:Reseda lutea 05 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Reseda lutea Податотека:Reseda lutea 06 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Reseda lutea </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6578,6581,6583 Рачен третман на Џепсон] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Reseda+lutea Фото галерија] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Месојадни растенија]] ckenu5qa6wlupclpixt50j5eb6ijf23 5542434 5542432 2026-04-20T16:44:24Z Orce Wiki 121850 5542434 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox | image = ResedaLutea-overz-kl.jpg | genus = Reseda | species = lutea | authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} [[Податотека:Reseda_lutea_MHNT.BOT.2011.3.17.jpg|мини|''Reseda lutea'']] '''''Reseda lutea''''' — едногодишно или повеќегодишно миризливо [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Скриеносеменици|цветно растение]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 3|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1995|location=Скопје|pages=745-746}}</ref> Нејзините лисја и цветови се користеле за добивање жолта боја уште од првиот милениум пред нашата ера. == Опис и распространетост == Растението е високо 30-70 см. Стеблото е вертикално, може да биде неразгрането или разгрането. Листовите имаат крилест дршковиден основен дел, а горниот дел е насечен на 1-2 пара странични сегменти, целокрајни или повторно насечени; базалните листови со линејно-ланцетна плоча со два помали странични и еден поголем среден сегмент; горните листови потесни, со 1-3 пара странични сегменти, најдолните често со секундарни сегменти; по рабовите и долж средната жила на долната страна има брадавичести сплескани израстоци. Соцветието е густо, гроздовидно, со остар врв, по прецветување издолжено; брактеите линејни, трипати подолги, паѓаат по прецветување; цветната дршка долга 4-5 мм. Чашкините ливчиња обично се 6, долгнавести, 2-3 мм долги, и остануваат и кај плодот. Венечните ливчиња се 6, жолтеникаво-зелени до жолти; горниот дел на горните венечни ливчиња е поделен на три дела. Прашници има 12-30, најчесто околу 20; филаментите се малку груби и брзо паѓаат. Кутијката е цилиндрична, понекогаш јајцевидна или елиптична, долга 7-15 (до 17) мм, широка 4,5-5,5 мм, гола, со 3 кратки запчиња и брадавичести израстоци по жилите. Семките се бројни, околу 1,75 мм долги, црни и сјајни.<ref name=":0" /> Потекнува од [[Евроазија]] и [[Северна Африка]], а како вид на [[плевел]] е распространето и на други континенти. Во [[Австралија (континент)|Австралија]] се смета за штетен плевел и непријател на земјоделските култури. Расте покрај ѓубришта, патишта, огради, на брдски пасишта и меѓи. Во [[Македонија]] е широко распространето до 780 m надморска височина.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Reseda lutea - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Reseda lutea Податотека:Reseda lutea 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Reseda lutea Податотека:Reseda lutea 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Reseda lutea Податотека:Reseda lutea 04 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Reseda lutea Податотека:Reseda lutea 05 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Reseda lutea Податотека:Reseda lutea 06 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Reseda lutea </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?6578,6581,6583 Рачен третман на Џепсон] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Reseda+lutea Фото галерија] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Месојадни растенија]] ihgi4ogyvqzvh06htsvy6qpp9r03jul 10 1392104 5542436 2026-04-20T17:03:48Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Navbox | name = Општина Средец | title = Населени места во [[Општина Средец]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | above = | image = | group1 = Градови | list1 = * '''[[Средец (град)|Средец]]''' | group2 = Села | list2 = * [[Белеврен]] * [[Белила]] * [[Бистрец (Бургаско)|Бистрец]] * ... 5542436 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Општина Средец | title = Населени места во [[Општина Средец]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | above = | image = | group1 = Градови | list1 = * '''[[Средец (град)|Средец]]''' | group2 = Села | list2 = * [[Белеврен]] * [[Белила]] * [[Бистрец (Бургаско)|Бистрец]] * [[Богданово (Бургаско)|Богданово]] * [[В’лчаново]] * [[Варовник (село)|Варовник]] * [[Гољамо Буково]] * [[Горно Јаб’лково]] * [[Гранитец]] * [[Граничар (Бургаско)|Граничар]] * [[Дебелт]] * [[Дјулево (Бургаско)|Дјулево]] * [[Долно Јаб’лково]] * [[Драка (село)|Драка]] * [[Драчево (Бугарија)|Драчево]] * [[Загорци (Бургаско)|Загорци]] * [[Зорница (Бургаско)|Зорница]] * [[Кирово]] * [[Кубадин]] * [[Малина (Бургаско)|Малина]] * [[Момина Црква]] * [[Орлинци]] * [[П’нчево]] * [[Проход (село)|Проход]] * [[Радојново]] * [[Росеново(Бургаско)|Росеново]] * [[Светлина (Бургаско)|Светлина]] * [[Сињо Камене]] * [[Сливово (Бугарија)|Сливово]] * [[Суходол(Бургаско)|Суходол]] * [[Тракијци (село)|Тракијци]] * [[Факија]] | below = }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за општини во Бугарија|Средец]] </noinclude> 0u0d715l0mm7ereee0yg0psju3bvw1r 10 1392105 5542438 2026-04-20T17:06:00Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Navbox | name = Општина Сунгурларе | title = Населени места во [[Општина Сунгурларе]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | above = | image = | group1 = Градови | list1 = * '''[[Сунгурларе]]''' | group2 = Села | list2 = * [[Бероново]] * [[Босилково (Бургаско)|Босилково]] * В’лчи... 5542438 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Општина Сунгурларе | title = Населени места во [[Општина Сунгурларе]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | above = | image = | group1 = Градови | list1 = * '''[[Сунгурларе]]''' | group2 = Села | list2 = * [[Бероново]] * [[Босилково (Бургаско)|Босилково]] * [[В’лчин]] * [[Ведрово]] * [[Везенково]] * [[Велислав]] * [[Горово (Бургаско)|Горово]] * [[Грозден]] * [[Д’бовица]] * [[Есен (село)|Есен]] * [[Завет (село)|Завет]] * [[Камчија (село)|Камчија]] * [[Климаш]] * [[Костен (село)|Костен]] * [[Лозарево]] * [[Лозица (Бургаско)|Лозица]] * [[Манолич]] * [[Подвис (Бургаско)|Подвис]] * [[Прилеп (Бургаско)|Прилеп]] * [[Пчелин (Бургаско)|Пчелин]] * [[С’единение (Бургаско)|С’единение]] * [[Садово (Бургаско)|Садово]] * [[Скала (Бургаско)|Скала]] * [[Славјанци]] * [[Терзијско (Бургаско)|Терзијско]] * [[Черница (село)|Черница]] * [[Чубра]] | below = }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за општини во Бугарија|Сунгурларе]] </noinclude> hout40vfjkawqdm4ypinfavgxrg9y4g 10 1392106 5542440 2026-04-20T17:07:28Z Carshalton 30527 Создадена страница со: [[Податотека:Nero e Azzurro (Strisce).svg|20px|Сарбрјукен]] {{fb team |t=Сарбрјукен |tan=1. ФК Сарбрјукен |tc=GER |abb={{#if:{{{abb|}}}|1FCS}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude>[[Категорија:Fb_team_предлошки Германија|Сарбрјукен]] </noinclude> 5542440 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Nero e Azzurro (Strisce).svg|20px|Сарбрјукен]] {{fb team |t=Сарбрјукен |tan=1. ФК Сарбрјукен |tc=GER |abb={{#if:{{{abb|}}}|1FCS}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude>[[Категорија:Fb_team_предлошки Германија|Сарбрјукен]] </noinclude> mmla5fh1utvtyh1wcfatltbpvrt5c7n 10 1392107 5542441 2026-04-20T17:09:46Z Carshalton 30527 Создадена страница со: [[Податотека:600px Rosso e Blu Strisce-Flag.svg|20px|Вуперталер]] {{fb team |t=Вуперталер |tan=ФК Вуперталер |tc=GER |abb={{#if:{{{abb|}}}|WUP}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude>[[Категорија:Fb_team_предлошки Германија|Вуперталер]] </noinclude> 5542441 wikitext text/x-wiki [[Податотека:600px Rosso e Blu Strisce-Flag.svg|20px|Вуперталер]] {{fb team |t=Вуперталер |tan=ФК Вуперталер |tc=GER |abb={{#if:{{{abb|}}}|WUP}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude>[[Категорија:Fb_team_предлошки Германија|Вуперталер]] </noinclude> bm44k4txcnje1tlhwlt61qckg8oqfzp 10 1392108 5542442 2026-04-20T17:14:38Z Carshalton 30527 Создадена страница со: [[Податотека:Bianco con Striscia Viola Centrale.svg|20px|Флорентија Виола]] {{fb team |t=Флорентија Виола|tan=ФК Фјорентина |tc=ITA |abb={{#if:{{{abb|}}}|FLV}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки Италија|Флорентија Виола]] </noinclude> 5542442 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bianco con Striscia Viola Centrale.svg|20px|Флорентија Виола]] {{fb team |t=Флорентија Виола|tan=ФК Фјорентина |tc=ITA |abb={{#if:{{{abb|}}}|FLV}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки Италија|Флорентија Виола]] </noinclude> 6737w924g3mxsme5r1817uvbgkhpf3a 0 1392109 5542443 2026-04-20T17:22:19Z 19user99 72391 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1340582421|Glomatians]]“ 5542443 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Племена-лужицких-сербов-pl.png|десно|мини|Гломатијци (''Гломаци'') и други лужички племиња во раниот среден век]] '''Гломачани''', познати и како '''Далеминци''' ( {{Langx|hsb|Głomačenjo}} {{Langx|dsb|Głomacany}} ) — западнословенско племе кое им припаѓало на полапските Словени. Тие живееле во средната долина [[Елба|на Елба]] во денешна [[Саксонија]], Германија. Според хроничарот од почетокот на 11 век, Титмар од Мерзебург, племето се нарекувало под германско-латинското име ''Далеминци''; нивниот словенски ендоним е реконструиран како ''Гломачане.'' {{Sfn|Havlíková|2016}} Споменени во изворите од почетокот на 9 век, Гломатите биле дел од лужичката племенска група и се сметаат за предци на современите [[Лужички Срби]]. Нивната главна населба била центрирана во тврдината Гана, во близина на денешен [[Штаухиц]] во [[Мајсен (округ)|округот Мајсен]], {{Sfn|Strobel|Westphalen|2014}} која била уништена од кралот Хенри I (Хенри Птичар) во 929 година за време на неговите походи за обезбедување на Саксонија. По нивниот пораз, Гломатите постепено биле асимилирани во растечкото германско население, иако лужичкиот идентитет опстојувал во [[Лужица]]. == Етимологија == [[Податотека:Gau_Daleminzen_Lage.JPG|мини|Мајсен Гау ''Даламинца'' околу 1000 година, реконструкција од 19 век]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Извори == [[Категорија:Статии со извори на германски (de)]] jreozs5353i4ov2aa0gi3ocaaji4i2x 5542446 5542443 2026-04-20T17:27:20Z 19user99 72391 5542446 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Племена-лужицких-сербов-pl.png|десно|мини|Гломатијци (''Гломаци'') и други лужички племиња во раниот среден век]] '''Гломачани''', познати и како '''Далеминци''' ( {{Langx|hsb|Głomačenjo}} {{Langx|dsb|Głomacany}} ) — западнословенско племе кое им припаѓало на полапските Словени. Тие живееле во средната долина [[Елба|на Елба]] во денешна [[Саксонија]], Германија. Според хроничарот од почетокот на 11 век, Титмар од Мерзебург, племето се нарекувало под германско-латинското име ''Далеминци''; нивниот словенски ендоним е реконструиран како ''Гломачане.'' {{Sfn|Havlíková|2016}} Споменени во изворите од почетокот на 9 век, Гломатите биле дел од лужичката племенска група и се сметаат за предци на современите [[Лужички Срби]]. Нивната главна населба била центрирана во тврдината Гана, во близина на денешен [[Штаухиц]] во [[Мајсен (округ)|округот Мајсен]], {{Sfn|Strobel|Westphalen|2014}} која била уништена од кралот Хенри I (Хенри Птичар) во 929 година за време на неговите походи за обезбедување на Саксонија. По нивниот пораз, Гломатите постепено биле асимилирани во растечкото германско население, иако лужичкиот идентитет опстојувал во [[Лужица]]. == Етимологија == [[Податотека:Gau_Daleminzen_Lage.JPG|мини|Мајсен Гау ''Даламинца'' околу 1000 година, реконструкција од 19 век]] Научниците пронашле сличност и често го сметале за доказ за словенска миграција од север кон југ полапскиот етноним Гломатијци и средновековното јужнословенско благородничко племе Гламочани/Дламожани и топонимот Гламоч во Хрватска и Босна и Херцеговина.<ref name="Kunstmann1987">{{cite book |last=Kunstmann |first=Heinrich |date=1987 |title=Beiträge zur Geschichte der Besiedlung Nord- und Mitteldeutschlands mit Balkanslaven |url=https://books.google.com/books?id=uzNgAAAAMAAJ |publisher=Peter Lang Gmbh, Internationaler Verlag Der Wissenschaften |pages=161–168 |isbn=9783876903859}}</ref> ==Историја== Во средината на 9 век, баварскиот географ лоцирал населба Таламинци (Дала-Далеминци) со 14 градови источно од Лужичките Срби, додека според „Географија на Европа“ (888–893) од Алфред Велики, потпирајќи се на Орозиј, „североисточно од Моравците се Даламенсите; источно од Даламенсите се Хоритите, а северно од Даламенсите се Сервијците“.{{sfn|Dvornik|1949|p=272}} Научниците често ги сметаат за дел од основните лужички племиња,<ref name="Kunstmann1987"/><ref>{{cite book |last=Herrmann |first=Joachim |author-link=Joachim Herrmann (archaeologist) |title=Die Slawen in Deutschland: Geschichte und Kultur der slawischen Stämme westlich von Oder und Neisse vom 6. bis 12. Jahrhundert |year=1970 |publisher=Akademie-Verlag GmbH |location=Berlin |language=de |page=9}}</ref> но „не е јасно дали биле независни од Лужичките Срби, под нивна контрола или дел од лужичката конфедерација“.{{sfn|Reuter|1992|p=38}} Првиот познат извештај за гломатинците е од 805 година, кога биле нападнати од саксонските трупи на франкскиот крал Чарлс Помладиот на пат кон Бохемија.[6] Примарниот извор за тие настани е Хроника на Моисак, која го раскажува текот и исходот од франкските кампањи против Далеминци, истакнувајќи дека нивниот владетел Семил бил потчинет и должен да испрати два сина како заложници (латински: „tertium vero transmisit cum Saxonibus super Hwerenofelda et imelchiorpnominemnemnem. Semela, et vicerunt eum, et ille dedit duos filios ejus pro fidelitate и tunc perrexerunt super Fergunna“).{{sfn|Pertz|1826|p=307-308}}{{sfn|Pertz|1829|p=258}} Во 856 година, Далеминзи биле поразени во битка, некои биле земени заложници и „натерани да му оддадат данок“ од кралот Луј Германецот, кој бил потпомогнат од лужичките сили.{{sfn|Reuter|1992|p=38}} По викиншките напади во Рајнската област против Саксонците во 880 година, здружените сили на Лужичките Срби, Далеминци, Боеми и други блиски племиња ги нападнале Словените околу реката Зале „верни на Тирингијците со грабеж и палење. Грофот Попо, војвода на лужичкиот марш, дошол против нив со Тирингијците и со Божја помош ги победил толку многу што не останал ниту еден од големото мноштво“.{{sfn|Reuter|1992|pp=88–89}} На почетокот на 10 век, Видукинд од Корвеј известил дека Гломатијците долго се бореле против германскиот војвода Ото Илустриј, но и покрај нападот на неговиот син и новиот крал Хенри Птичарот, биле одговорни за повикувањето на Унгарците да се борат против кралот. Предводена од Словените, првата армија на Унгарци направила многу пустош во Саксонија, користејќи ја земјата Даламантија како место за одмор, каде што ги чекала втората унгарска армија, а потоа опустошила по втор пат.{{sfn|Bachrach|Bachrach|2014|p=28, 31}} Откако кралот Хенри склучил мир со Унгарците во околу... Во 924 година, тој започнал да се подготвува за освојување на племето, кое започнало на почетокот на 929 година. Кралот го зазел и уништил нивниот главен замок наречен Гана во 20-дневната опсада на Гана (сместен во близина на денешен Хоф/Штаухиц), ги истребил бранителите и изградил тврдина на ридот Мајсен (Мишно), правејќи ги покорените племиња негови притоки.{{sfn|Bachrach|2013|p=327}}{{sfn|Bachrach|Bachrach|2014|p=50, 55}}{{sfn|Pech|2015|pp=126}} Нивната населена област била вклучена во големата саксонска Марка Геронис и во 965 година станала дел од Маркгрофството Мајсен. == Наводи == {{Наводи|30em}} == Извори == {{Refbegin|2}} * {{Cite book|last=Althoff|first=Gerd|author-link=Gerd Althoff|chapter=Saxony and the Elbe Slavs in the Tenth Century|title=The New Cambridge Medieval History|volume=3|year=1999|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=267-292|chapter-url=https://books.google.com/books?id=u-SsbHs5zTAC&pg=PA267}} * {{Cite journal|last=Bachrach|first=David S.|title=Henry I of Germany's 929 military campaign in archaeological perspective|journal=Early Medieval Europe|year=2013|volume=21|number=3|pages=307-337|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/emed.12020}} * {{Cite journal|last=Bachrach|first=David S.|title=The Eastern Campaigns of King Henry II of Germany, 1003–17|journal=Journal of Medieval Military History|year=2020|volume=18|pages=1-36|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctvxhrkx0}} * {{Cite book|editor-last1=Bachrach|editor-first1=Bernard S.|editor-link1=Bernard S. Bachrach|editor-last2=Bachrach|editor-first2=David S.|title=Widukind of Corvey: Deeds of the Saxons|year=2014|location=Washington|publisher=The Catholic University of America Press|url=https://books.google.com/books?id=__EdBgAAQBAJ&pg=PR3}} *{{cite book |last=Dvornik |first=Francis |author-link=Francis Dvornik |date=1949 |title=The Making of Central and Eastern Europe |url=https://books.google.com/books?id=2RYOAQAAMAAJ |location=London |publisher=Polish Research Centre Ltd.}} * {{Cite book|last=Hardt|first=Matthias|chapter=Hesse, Elbe, Saale and the Frontiers of the Carolingian empire|title=The Transformation of Frontiers: From Late Antiquity to the Carolingians|year=2001|location=Leiden|publisher=Brill|pages=219-232|chapter-url=https://books.google.com/books?id=0tAVEQAAQBAJ&pg=PA219}} * {{Cite book|last=Havlíková|first=Lubomíra|chapter=What was the location of Serbia mentioned in the Cosmas ''Chronicle of the Czechs''?|title=Споменица др Тибора Живковића|year=2016|location=Београд|publisher=Историјски институт|pages=185-191|chapter-url=https://books.google.com/books?id=FMxtDQAAQBAJ&pg=PA185}} * {{Cite journal|last=Pech|first=Edmund|title=Milzener, Lusizer und Glomaci-Daleminzer: Kontroversen zur frühen Geschichte der Sorben|journal=Lětopis: Zeitschrift für sorbische Sprache, Geschichte und Kultur: Časopis za rěč, stawizny a kulturu Łužiskich Serbow|year=2015|volume=62|number=2|pages=119-132|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=296311}} * {{Cite book|editor-last=Pertz|editor-first=Georg Heinrich|editor-link=Georg Heinrich Pertz|chapter=Chronicon Moissiacense|title=Monumenta Germaniae Historica: Scriptores|volume=1|year=1826|location=Hannoverae|publisher=Impensis Bibliopolii Aulici Hahniani|pages=280-313|chapter-url=https://books.google.com/books?id=6OW-5zvI2e0C&pg=PA280}} * {{Cite book|editor-last=Pertz|editor-first=Georg Heinrich|editor-link=Georg Heinrich Pertz|chapter=Ex Chronico Moissiacensi|title=Monumenta Germaniae Historica: Scriptores|volume=2|year=1829|location=Hannoverae|publisher=Impensis Bibliopolii Aulici Hahniani|pages=257-259|chapter-url=https://books.google.com/books?id=bsfVf9spNMgC&pg=PA257}} * {{Cite book|editor-last=Reuter|editor-first=Timothy|editor-link=Timothy Reuter|title=The Annals of Fulda|year=1992|location=Manchester|publisher=Manchester University Press|url=https://books.google.com/books?id=icdRAQAAIAAJ&pg=PP5}} * {{Cite book|last=Stieldorf|first=Andrea|title=Marken und Markgrafen: Studien zur Grenzsicherung durch die fränkisch-deutschen Herrscher|year=2026|orig-year=2012|edition=2nd|location=Wiesbaden|publisher=Harrassowitz Verlag|url=https://books.google.com/books?id=rzG_EQAAQBAJ&pg=PR2}} * {{cite news|last1=Strobel|first1=Michael|last2=Westphalen|first2=Thomas|access-date=2025-12-13|date=2014-02-05|location=Dresden|publisher=Landesamt für Archäologie Sachsen|title=Die frühmittelalterliche Burganlage von Hof/Stauchitz ist akut gefährdet|trans-title=The early medieval castle complex of Hof/Stauchitz is in acute danger|language=de|url=https://www.archaeologie.sachsen.de/die-fruehmittelalterliche-burganlage-von-hof-stauchitz-ist-akut-gefaehrdet-6999.html}} {{refend}} [[Категорија:Статии со извори на германски (de)]] 2x62dslyz98lk196qd8j71mdlvy9w9u 5542448 5542446 2026-04-20T17:28:11Z 19user99 72391 5542448 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Племена-лужицких-сербов-pl.png|десно|мини|Гломатијци (''Гломаци'') и други лужички племиња во раниот среден век]] '''Гломачани''', познати и како '''Далеминци''' ( {{Langx|hsb|Głomačenjo}} {{Langx|dsb|Głomacany}} ) — западнословенско племе кое им припаѓало на полапските Словени. Тие живееле во средната долина [[Елба|на Елба]] во денешна [[Саксонија]], Германија. Според хроничарот од почетокот на 11 век, Титмар од Мерзебург, племето се нарекувало под германско-латинското име ''Далеминци''; нивниот словенски ендоним е реконструиран како ''Гломачане.'' {{Sfn|Havlíková|2016}} Споменени во изворите од почетокот на 9 век, Гломатите биле дел од лужичката племенска група и се сметаат за предци на современите [[Лужички Срби]]. Нивната главна населба била центрирана во тврдината Гана, во близина на денешен [[Штаухиц]] во [[Мајсен (округ)|округот Мајсен]], {{Sfn|Strobel|Westphalen|2014}} која била уништена од кралот Хенри I (Хенри Птичар) во 929 година за време на неговите походи за обезбедување на Саксонија. По нивниот пораз, Гломатите постепено биле асимилирани во растечкото германско население, иако лужичкиот идентитет опстојувал во [[Лужица]]. == Етимологија == [[Податотека:Gau_Daleminzen_Lage.JPG|мини|Мајсен Гау ''Даламинца'' околу 1000 година, реконструкција од 19 век]] Научниците пронашле сличност и често го сметале за доказ за словенска миграција од север кон југ полапскиот етноним Гломатијци и средновековното јужнословенско благородничко племе Гламочани/Дламожани и топонимот Гламоч во Хрватска и Босна и Херцеговина.<ref name="Kunstmann1987">{{cite book |last=Kunstmann |first=Heinrich |date=1987 |title=Beiträge zur Geschichte der Besiedlung Nord- und Mitteldeutschlands mit Balkanslaven |url=https://books.google.com/books?id=uzNgAAAAMAAJ |publisher=Peter Lang Gmbh, Internationaler Verlag Der Wissenschaften |pages=161–168 |isbn=9783876903859}}</ref> ==Историја== Во средината на 9 век, баварскиот географ лоцирал населба Таламинци (Дала-Далеминци) со 14 градови источно од Лужичките Срби, додека според „Географија на Европа“ (888–893) од Алфред Велики, потпирајќи се на Орозиј, „североисточно од Моравците се Даламенсите; источно од Даламенсите се Хоритите, а северно од Даламенсите се Сервијците“.{{sfn|Dvornik|1949|p=272}} Научниците често ги сметаат за дел од основните лужички племиња,<ref name="Kunstmann1987"/><ref>{{cite book |last=Herrmann |first=Joachim |author-link=Joachim Herrmann (archaeologist) |title=Die Slawen in Deutschland: Geschichte und Kultur der slawischen Stämme westlich von Oder und Neisse vom 6. bis 12. Jahrhundert |year=1970 |publisher=Akademie-Verlag GmbH |location=Berlin |language=de |page=9}}</ref> но „не е јасно дали биле независни од Лужичките Срби, под нивна контрола или дел од лужичката конфедерација“.{{sfn|Reuter|1992|p=38}} Првиот познат извештај за гломатинците е од 805 година, кога биле нападнати од саксонските трупи на франкскиот крал Чарлс Помладиот на пат кон Бохемија.[6] Примарниот извор за тие настани е Хроника на Моисак, која го раскажува текот и исходот од франкските кампањи против Далеминци, истакнувајќи дека нивниот владетел Семил бил потчинет и должен да испрати два сина како заложници (латински: „tertium vero transmisit cum Saxonibus super Hwerenofelda et imelchiorpnominemnemnem. Semela, et vicerunt eum, et ille dedit duos filios ejus pro fidelitate и tunc perrexerunt super Fergunna“).{{sfn|Pertz|1826|p=307-308}}{{sfn|Pertz|1829|p=258}} Во 856 година, Далеминзи биле поразени во битка, некои биле земени заложници и „натерани да му оддадат данок“ од кралот Луј Германецот, кој бил потпомогнат од лужичките сили.{{sfn|Reuter|1992|p=38}} По викиншките напади во Рајнската област против Саксонците во 880 година, здружените сили на Лужичките Срби, Далеминци, Боеми и други блиски племиња ги нападнале Словените околу реката Зале „верни на Тирингијците со грабеж и палење. Грофот Попо, војвода на лужичкиот марш, дошол против нив со Тирингијците и со Божја помош ги победил толку многу што не останал ниту еден од големото мноштво“.{{sfn|Reuter|1992|pp=88–89}} На почетокот на 10 век, Видукинд од Корвеј известил дека Гломатијците долго се бореле против германскиот војвода Ото Илустриј, но и покрај нападот на неговиот син и новиот крал Хенри Птичарот, биле одговорни за повикувањето на Унгарците да се борат против кралот. Предводена од Словените, првата армија на Унгарци направила многу пустош во Саксонија, користејќи ја земјата Даламантија како место за одмор, каде што ги чекала втората унгарска армија, а потоа опустошила по втор пат.{{sfn|Bachrach|Bachrach|2014|p=28, 31}} Откако кралот Хенри склучил мир со Унгарците во околу... Во 924 година, тој започнал да се подготвува за освојување на племето, кое започнало на почетокот на 929 година. Кралот го зазел и уништил нивниот главен замок наречен Гана во 20-дневната опсада на Гана (сместен во близина на денешен Хоф/Штаухиц), ги истребил бранителите и изградил тврдина на ридот Мајсен (Мишно), правејќи ги покорените племиња негови притоки.{{sfn|Bachrach|2013|p=327}}{{sfn|Bachrach|Bachrach|2014|p=50, 55}}{{sfn|Pech|2015|pp=126}} Нивната населена област била вклучена во големата саксонска Марка Геронис и во 965 година станала дел од Маркгрофството Мајсен. == Наводи == {{Наводи|30em}} == Извори == {{Refbegin|2}} * {{Cite book|last=Althoff|first=Gerd|author-link=Gerd Althoff|chapter=Saxony and the Elbe Slavs in the Tenth Century|title=The New Cambridge Medieval History|volume=3|year=1999|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=267-292|chapter-url=https://books.google.com/books?id=u-SsbHs5zTAC&pg=PA267}} * {{Cite journal|last=Bachrach|first=David S.|title=Henry I of Germany's 929 military campaign in archaeological perspective|journal=Early Medieval Europe|year=2013|volume=21|number=3|pages=307-337|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/emed.12020}} * {{Cite journal|last=Bachrach|first=David S.|title=The Eastern Campaigns of King Henry II of Germany, 1003–17|journal=Journal of Medieval Military History|year=2020|volume=18|pages=1-36|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctvxhrkx0}} * {{Cite book|editor-last1=Bachrach|editor-first1=Bernard S.|editor-link1=Bernard S. Bachrach|editor-last2=Bachrach|editor-first2=David S.|title=Widukind of Corvey: Deeds of the Saxons|year=2014|location=Washington|publisher=The Catholic University of America Press|url=https://books.google.com/books?id=__EdBgAAQBAJ&pg=PR3}} *{{cite book |last=Dvornik |first=Francis |author-link=Francis Dvornik |date=1949 |title=The Making of Central and Eastern Europe |url=https://books.google.com/books?id=2RYOAQAAMAAJ |location=London |publisher=Polish Research Centre Ltd.}} * {{Cite book|last=Hardt|first=Matthias|chapter=Hesse, Elbe, Saale and the Frontiers of the Carolingian empire|title=The Transformation of Frontiers: From Late Antiquity to the Carolingians|year=2001|location=Leiden|publisher=Brill|pages=219-232|chapter-url=https://books.google.com/books?id=0tAVEQAAQBAJ&pg=PA219}} * {{Cite book|last=Havlíková|first=Lubomíra|chapter=What was the location of Serbia mentioned in the Cosmas ''Chronicle of the Czechs''?|title=Споменица др Тибора Живковића|year=2016|location=Београд|publisher=Историјски институт|pages=185-191|chapter-url=https://books.google.com/books?id=FMxtDQAAQBAJ&pg=PA185}} * {{Cite journal|last=Pech|first=Edmund|title=Milzener, Lusizer und Glomaci-Daleminzer: Kontroversen zur frühen Geschichte der Sorben|journal=Lětopis: Zeitschrift für sorbische Sprache, Geschichte und Kultur: Časopis za rěč, stawizny a kulturu Łužiskich Serbow|year=2015|volume=62|number=2|pages=119-132|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=296311}} * {{Cite book|editor-last=Pertz|editor-first=Georg Heinrich|editor-link=Georg Heinrich Pertz|chapter=Chronicon Moissiacense|title=Monumenta Germaniae Historica: Scriptores|volume=1|year=1826|location=Hannoverae|publisher=Impensis Bibliopolii Aulici Hahniani|pages=280-313|chapter-url=https://books.google.com/books?id=6OW-5zvI2e0C&pg=PA280}} * {{Cite book|editor-last=Pertz|editor-first=Georg Heinrich|editor-link=Georg Heinrich Pertz|chapter=Ex Chronico Moissiacensi|title=Monumenta Germaniae Historica: Scriptores|volume=2|year=1829|location=Hannoverae|publisher=Impensis Bibliopolii Aulici Hahniani|pages=257-259|chapter-url=https://books.google.com/books?id=bsfVf9spNMgC&pg=PA257}} * {{Cite book|editor-last=Reuter|editor-first=Timothy|editor-link=Timothy Reuter|title=The Annals of Fulda|year=1992|location=Manchester|publisher=Manchester University Press|url=https://books.google.com/books?id=icdRAQAAIAAJ&pg=PP5}} * {{Cite book|last=Stieldorf|first=Andrea|title=Marken und Markgrafen: Studien zur Grenzsicherung durch die fränkisch-deutschen Herrscher|year=2026|orig-year=2012|edition=2nd|location=Wiesbaden|publisher=Harrassowitz Verlag|url=https://books.google.com/books?id=rzG_EQAAQBAJ&pg=PR2}} * {{cite news|last1=Strobel|first1=Michael|last2=Westphalen|first2=Thomas|access-date=2025-12-13|date=2014-02-05|location=Dresden|publisher=Landesamt für Archäologie Sachsen|title=Die frühmittelalterliche Burganlage von Hof/Stauchitz ist akut gefährdet|trans-title=The early medieval castle complex of Hof/Stauchitz is in acute danger|language=de|url=https://www.archaeologie.sachsen.de/die-fruehmittelalterliche-burganlage-von-hof-stauchitz-ist-akut-gefaehrdet-6999.html}} {{refend}} [[Категорија:Лужица]] mzkzttiguxfl2vf9kp7mf7l5lnpxlcr 5542463 5542448 2026-04-20T17:38:49Z 19user99 72391 5542463 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Племена-лужицких-сербов-pl.png|десно|мини|Гломатијци (''Гломаци'') и други лужички племиња во раниот среден век]] '''Далеминци''', познати и како '''Гломачани''' ({{Langx|hsb|Głomačenjo}}; {{Langx|dsb|Głomacany}} ) — западнословенско племе кое им припаѓало на полапските Словени. Тие живееле во средната долина на [[Елба]] во денешна [[Саксонија]], Германија. Според хроничарот од почетокот на 11 век, Титмар од Мерзебург, племето се нарекувало под германско-латинското име ''Далеминци''; се нивниот словенски ендоним бил реконструиран како ''Гломачане.'' {{Sfn|Havlíková|2016}} Споменени во изворите од почетокот на 9 век, Гломачаните биле дел од лужичката племенска група и се сметаат за предци на современите [[Лужички Срби]]. Нивната главна населба била центрирана во тврдината Гана, во близина на денешен [[Штаухиц]] во [[Мајсен (округ)|округот Мајсен]], {{Sfn|Strobel|Westphalen|2014}} која била уништена од кралот Хенри I во 929 година за време на неговите походи за обезбедување на Саксонија. По нивниот пораз, Гломачаните постепено биле асимилирани во растечкото германско население, иако лужичкиот идентитет опстојувал во [[Лужица]]. == Етимологија == Научниците пронашле сличност со полапскиот етноним Гломатијци и средновековното јужнословенско благородничко племе Гламочани/Дламожани, како и топонимот Гламоч во Хрватска и Босна и Херцеговина. Ова често го сметале за доказ за словенска миграција од север кон југ.<ref name="Kunstmann1987">{{cite book |last=Kunstmann |first=Heinrich |date=1987 |title=Beiträge zur Geschichte der Besiedlung Nord- und Mitteldeutschlands mit Balkanslaven |url=https://books.google.com/books?id=uzNgAAAAMAAJ |publisher=Peter Lang Gmbh, Internationaler Verlag Der Wissenschaften |pages=161–168 |isbn=9783876903859}}</ref> ==Историја== Во средината на 9 век, баварски географ лоцирал населба Таламинци (Дала-Далеминци) со 14 градови источно од Лужичките Срби, додека според „Географија на Европа“ (888–893) од Алфред Велики, потпирајќи се на [[Орозиј]], „североисточно од Моравците се Даламенсите; источно од Даламенсите се Хоритите, а северно од Даламенсите се Сервијците“.{{sfn|Dvornik|1949|p=272}} Научниците често ги сметаат за дел од основните лужички племиња,<ref name="Kunstmann1987"/><ref>{{cite book |last=Herrmann |first=Joachim |author-link=Joachim Herrmann (archaeologist) |title=Die Slawen in Deutschland: Geschichte und Kultur der slawischen Stämme westlich von Oder und Neisse vom 6. bis 12. Jahrhundert |year=1970 |publisher=Akademie-Verlag GmbH |location=Berlin |language=de |page=9}}</ref> но „не е јасно дали биле независни од Лужичките Срби, под нивна контрола или дел од лужичката конфедерација“.{{sfn|Reuter|1992|p=38}} Првиот познат извештај за гломачаните бил од 805 година, кога биле нападнати од саксонските трупи на франкскиот крал Чарлс Помладиот на пат кон [[Бохемија]]. Примарниот извор за тие настани бил ''Хроника на Моисак'', која го раскажува текот и исходот од франкските кампањи против Далеминците, истакнувајќи дека нивниот владетел Семил бил потчинет и должен да испрати два сина како заложници (латински: „''tertium vero transmisit cum Saxonibus super Hwerenofelda et imelchiorpnominemnemnem. Semela, et vicerunt eum, et ille dedit duos filios ejus pro fidelitate и tunc perrexerunt super Fergunna''“).{{sfn|Pertz|1826|p=307-308}}{{sfn|Pertz|1829|p=258}} Во 856 година, Далеминците биле поразени во битка, некои биле земени како заложници и „натерани да му оддадат данок“ на кралот Луј Германецот, кој бил потпомогнат од лужичките сили.{{sfn|Reuter|1992|p=38}} По [[Викинзи|викиншките]] напади во Рајнската област против Саксонците во 880 година, здружените сили на Лужичките Срби, Далеминците, Боемите и други блиски племиња ги нападнале Словените околу реката Зале „верни на Тирингијците со грабеж и палење. Грофот Попо, војвода на лужичкиот марш, дошол против нив со Тирингијците и со Божја помош ги победил толку јако што не останал ниту еден од големото мноштво“.{{sfn|Reuter|1992|pp=88–89}} На почетокот на 10 век, Видукинд од Корвеј известил дека Гломачаните долго се бореле против германскиот војвода Ото Илустриј, но и покрај нападот на неговиот син и новиот крал Хенри Птичарот, биле одговорни за повикувањето на [[Унгарци|Унгарците]] да се борат против кралот. Предводена од Словените, првата армија на Унгарци направила многу пустош во Саксонија, користејќи ја земјата Даламантија како место за одмор, каде што ги чекала втората унгарска армија, а потоа вршела опустошување по втор пат.{{sfn|Bachrach|Bachrach|2014|p=28, 31}} Откако кралот Хенри склучил мир со Унгарците во 924 година, тој започнал да се подготвува за освојување на племето, а започнал да ги напаѓа на почетокот на 929 година. Кралот го зазел и уништил нивниот главен замок наречен Гана во 20-дневната опсада на Гана (сместен во близина на денешен Хоф/Штаухиц), ги истребил бранителите и изградил тврдина на ридот Мајсен (Мишно).{{sfn|Bachrach|2013|p=327}}{{sfn|Bachrach|Bachrach|2014|p=50, 55}}{{sfn|Pech|2015|pp=126}} Нивната населена област била вклучена во големата саксонска Марка Геронис и во 965 година станала дел од Маркгрофството Мајсен. == Наводи == {{Наводи|30em}} == Извори == {{Refbegin|2}} * {{Cite book|last=Althoff|first=Gerd|author-link=Gerd Althoff|chapter=Saxony and the Elbe Slavs in the Tenth Century|title=The New Cambridge Medieval History|volume=3|year=1999|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=267-292|chapter-url=https://books.google.com/books?id=u-SsbHs5zTAC&pg=PA267}} * {{Cite journal|last=Bachrach|first=David S.|title=Henry I of Germany's 929 military campaign in archaeological perspective|journal=Early Medieval Europe|year=2013|volume=21|number=3|pages=307-337|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/emed.12020}} * {{Cite journal|last=Bachrach|first=David S.|title=The Eastern Campaigns of King Henry II of Germany, 1003–17|journal=Journal of Medieval Military History|year=2020|volume=18|pages=1-36|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctvxhrkx0}} * {{Cite book|editor-last1=Bachrach|editor-first1=Bernard S.|editor-link1=Bernard S. Bachrach|editor-last2=Bachrach|editor-first2=David S.|title=Widukind of Corvey: Deeds of the Saxons|year=2014|location=Washington|publisher=The Catholic University of America Press|url=https://books.google.com/books?id=__EdBgAAQBAJ&pg=PR3}} *{{cite book |last=Dvornik |first=Francis |author-link=Francis Dvornik |date=1949 |title=The Making of Central and Eastern Europe |url=https://books.google.com/books?id=2RYOAQAAMAAJ |location=London |publisher=Polish Research Centre Ltd.}} * {{Cite book|last=Hardt|first=Matthias|chapter=Hesse, Elbe, Saale and the Frontiers of the Carolingian empire|title=The Transformation of Frontiers: From Late Antiquity to the Carolingians|year=2001|location=Leiden|publisher=Brill|pages=219-232|chapter-url=https://books.google.com/books?id=0tAVEQAAQBAJ&pg=PA219}} * {{Cite book|last=Havlíková|first=Lubomíra|chapter=What was the location of Serbia mentioned in the Cosmas ''Chronicle of the Czechs''?|title=Споменица др Тибора Живковића|year=2016|location=Београд|publisher=Историјски институт|pages=185-191|chapter-url=https://books.google.com/books?id=FMxtDQAAQBAJ&pg=PA185}} * {{Cite journal|last=Pech|first=Edmund|title=Milzener, Lusizer und Glomaci-Daleminzer: Kontroversen zur frühen Geschichte der Sorben|journal=Lětopis: Zeitschrift für sorbische Sprache, Geschichte und Kultur: Časopis za rěč, stawizny a kulturu Łužiskich Serbow|year=2015|volume=62|number=2|pages=119-132|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=296311}} * {{Cite book|editor-last=Pertz|editor-first=Georg Heinrich|editor-link=Georg Heinrich Pertz|chapter=Chronicon Moissiacense|title=Monumenta Germaniae Historica: Scriptores|volume=1|year=1826|location=Hannoverae|publisher=Impensis Bibliopolii Aulici Hahniani|pages=280-313|chapter-url=https://books.google.com/books?id=6OW-5zvI2e0C&pg=PA280}} * {{Cite book|editor-last=Pertz|editor-first=Georg Heinrich|editor-link=Georg Heinrich Pertz|chapter=Ex Chronico Moissiacensi|title=Monumenta Germaniae Historica: Scriptores|volume=2|year=1829|location=Hannoverae|publisher=Impensis Bibliopolii Aulici Hahniani|pages=257-259|chapter-url=https://books.google.com/books?id=bsfVf9spNMgC&pg=PA257}} * {{Cite book|editor-last=Reuter|editor-first=Timothy|editor-link=Timothy Reuter|title=The Annals of Fulda|year=1992|location=Manchester|publisher=Manchester University Press|url=https://books.google.com/books?id=icdRAQAAIAAJ&pg=PP5}} * {{Cite book|last=Stieldorf|first=Andrea|title=Marken und Markgrafen: Studien zur Grenzsicherung durch die fränkisch-deutschen Herrscher|year=2026|orig-year=2012|edition=2nd|location=Wiesbaden|publisher=Harrassowitz Verlag|url=https://books.google.com/books?id=rzG_EQAAQBAJ&pg=PR2}} * {{cite news|last1=Strobel|first1=Michael|last2=Westphalen|first2=Thomas|access-date=2025-12-13|date=2014-02-05|location=Dresden|publisher=Landesamt für Archäologie Sachsen|title=Die frühmittelalterliche Burganlage von Hof/Stauchitz ist akut gefährdet|trans-title=The early medieval castle complex of Hof/Stauchitz is in acute danger|language=de|url=https://www.archaeologie.sachsen.de/die-fruehmittelalterliche-burganlage-von-hof-stauchitz-ist-akut-gefaehrdet-6999.html}} {{refend}} [[Категорија:Лужица]] o9jajqv6dnypxqohsg2ivtpdglrp1ew 5542464 5542463 2026-04-20T17:39:18Z 19user99 72391 5542464 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Племена-лужицких-сербов-pl.png|десно|мини|Гломатијци (''Гломаци'') и други лужички племиња во раниот среден век]] '''Далеминци''', познати и како '''Гломачани''' ({{Langx|hsb|Głomačenjo}}; {{Langx|dsb|Głomacany}} ) — западнословенско племе кое им припаѓало на полапските Словени. Тие живееле во средната долина на [[Елба]] во денешна [[Саксонија]], Германија. Според хроничарот од почетокот на 11 век, Титмар од Мерзебург, племето се нарекувало под германско-латинското име ''Далеминци''; се нивниот словенски ендоним бил реконструиран како ''Гломачане.'' {{Sfn|Havlíková|2016}} Споменени во изворите од почетокот на 9 век, Гломачаните биле дел од лужичката племенска група и се сметаат за предци на современите [[Лужички Срби]]. Нивната главна населба била центрирана во тврдината Гана, во близина на денешен [[Штаухиц]] во [[Мајсен (округ)|округот Мајсен]], {{Sfn|Strobel|Westphalen|2014}} која била уништена од кралот Хенри I во 929 година за време на неговите походи за обезбедување на Саксонија. По нивниот пораз, Гломачаните постепено биле асимилирани во растечкото германско население, иако лужичкиот идентитет опстојувал во [[Лужица]]. == Етимологија == Научниците пронашле сличност со полапскиот етноним Гломатијци и средновековното јужнословенско благородничко племе Гламочани/Дламожани, како и топонимот Гламоч во Хрватска и Босна и Херцеговина. Ова често го сметале за доказ за словенска миграција од север кон југ.<ref name="Kunstmann1987">{{cite book |last=Kunstmann |first=Heinrich |date=1987 |title=Beiträge zur Geschichte der Besiedlung Nord- und Mitteldeutschlands mit Balkanslaven |url=https://books.google.com/books?id=uzNgAAAAMAAJ |publisher=Peter Lang Gmbh, Internationaler Verlag Der Wissenschaften |pages=161–168 |isbn=9783876903859}}</ref> ==Историја== Во средината на 9 век, баварски географ лоцирал населба Таламинци (Дала-Далеминци) со 14 градови источно од Лужичките Срби, додека според „Географија на Европа“ (888–893) од Алфред Велики, потпирајќи се на [[Орозиј]], „североисточно од Моравците се Даламенсите; источно од Даламенсите се Хоритите, а северно од Даламенсите се Сервијците“.{{sfn|Dvornik|1949|p=272}} Научниците често ги сметаат за дел од основните лужички племиња,<ref name="Kunstmann1987"/><ref>{{cite book |last=Herrmann |first=Joachim |author-link=Joachim Herrmann (archaeologist) |title=Die Slawen in Deutschland: Geschichte und Kultur der slawischen Stämme westlich von Oder und Neisse vom 6. bis 12. Jahrhundert |year=1970 |publisher=Akademie-Verlag GmbH |location=Berlin |language=de |page=9}}</ref> но „не е јасно дали биле независни од Лужичките Срби, под нивна контрола или дел од лужичката конфедерација“.{{sfn|Reuter|1992|p=38}} Првиот познат извештај за гломачаните бил од 805 година, кога биле нападнати од саксонските трупи на франкскиот крал Чарлс Помладиот на пат кон [[Бохемија]]. Примарниот извор за тие настани бил ''Хроника на Моисак'', која го раскажува текот и исходот од франкските кампањи против Далеминците, истакнувајќи дека нивниот владетел Семил бил потчинет и должен да испрати два сина како заложници (латински: „''tertium vero transmisit cum Saxonibus super Hwerenofelda et imelchiorpnominemnemnem. Semela, et vicerunt eum, et ille dedit duos filios ejus pro fidelitate и tunc perrexerunt super Fergunna''“).{{sfn|Pertz|1826|p=307-308}}{{sfn|Pertz|1829|p=258}} Во 856 година, Далеминците биле поразени во битка, некои биле земени како заложници и „натерани да му оддадат данок“ на кралот Луј Германецот, кој бил потпомогнат од лужичките сили.{{sfn|Reuter|1992|p=38}} По [[Викинзи|викиншките]] напади во Рајнската област против Саксонците во 880 година, здружените сили на Лужичките Срби, Далеминците, Боемите и други блиски племиња ги нападнале Словените околу реката Зале „верни на Тирингијците со грабеж и палење. Грофот Попо, војвода на лужичкиот марш, дошол против нив со Тирингијците и со Божја помош ги победил толку јако што не останал ниту еден од големото мноштво“.{{sfn|Reuter|1992|pp=88–89}} На почетокот на 10 век, Видукинд од Корвеј известил дека Гломачаните долго се бореле против германскиот војвода Ото Илустриј, но и покрај нападот на неговиот син и новиот крал Хенри Птичарот, биле одговорни за повикувањето на [[Унгарци|Унгарците]] да се борат против кралот. Предводена од Словените, првата армија на Унгарци направила многу пустош во Саксонија, користејќи ја земјата Даламантија како место за одмор, каде што ги чекала втората унгарска армија, а потоа вршела опустошување по втор пат.{{sfn|Bachrach|Bachrach|2014|p=28, 31}} Откако кралот Хенри склучил мир со Унгарците во 924 година, тој започнал да се подготвува за освојување на племето, а започнал да ги напаѓа на почетокот на 929 година. Кралот го зазел и уништил нивниот главен замок наречен Гана во 20-дневната опсада на Гана (сместен во близина на денешен Хоф/Штаухиц), ги истребил бранителите и изградил тврдина на ридот Мајсен (Мишно).{{sfn|Bachrach|2013|p=327}}{{sfn|Bachrach|Bachrach|2014|p=50, 55}}{{sfn|Pech|2015|pp=126}} Нивната населена област била вклучена во големата саксонска Марка Геронис и во 965 година станала дел од Маркгрофството Мајсен. == Наводи == {{Наводи|30em}} == Извори == {{Refbegin|2}} * {{Cite book|last=Althoff|first=Gerd|author-link=Gerd Althoff|chapter=Saxony and the Elbe Slavs in the Tenth Century|title=The New Cambridge Medieval History|volume=3|year=1999|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=267-292|chapter-url=https://books.google.com/books?id=u-SsbHs5zTAC&pg=PA267}} * {{Cite journal|last=Bachrach|first=David S.|title=Henry I of Germany's 929 military campaign in archaeological perspective|journal=Early Medieval Europe|year=2013|volume=21|number=3|pages=307-337|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/emed.12020}} * {{Cite journal|last=Bachrach|first=David S.|title=The Eastern Campaigns of King Henry II of Germany, 1003–17|journal=Journal of Medieval Military History|year=2020|volume=18|pages=1-36|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctvxhrkx0}} * {{Cite book|editor-last1=Bachrach|editor-first1=Bernard S.|editor-link1=Bernard S. Bachrach|editor-last2=Bachrach|editor-first2=David S.|title=Widukind of Corvey: Deeds of the Saxons|year=2014|location=Washington|publisher=The Catholic University of America Press|url=https://books.google.com/books?id=__EdBgAAQBAJ&pg=PR3}} *{{cite book |last=Dvornik |first=Francis |author-link=Francis Dvornik |date=1949 |title=The Making of Central and Eastern Europe |url=https://books.google.com/books?id=2RYOAQAAMAAJ |location=London |publisher=Polish Research Centre Ltd.}} * {{Cite book|last=Hardt|first=Matthias|chapter=Hesse, Elbe, Saale and the Frontiers of the Carolingian empire|title=The Transformation of Frontiers: From Late Antiquity to the Carolingians|year=2001|location=Leiden|publisher=Brill|pages=219-232|chapter-url=https://books.google.com/books?id=0tAVEQAAQBAJ&pg=PA219}} * {{Cite book|last=Havlíková|first=Lubomíra|chapter=What was the location of Serbia mentioned in the Cosmas ''Chronicle of the Czechs''?|title=Споменица др Тибора Живковића|year=2016|location=Београд|publisher=Историјски институт|pages=185-191|chapter-url=https://books.google.com/books?id=FMxtDQAAQBAJ&pg=PA185}} * {{Cite journal|last=Pech|first=Edmund|title=Milzener, Lusizer und Glomaci-Daleminzer: Kontroversen zur frühen Geschichte der Sorben|journal=Lětopis: Zeitschrift für sorbische Sprache, Geschichte und Kultur: Časopis za rěč, stawizny a kulturu Łužiskich Serbow|year=2015|volume=62|number=2|pages=119-132|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=296311}} * {{Cite book|editor-last=Pertz|editor-first=Georg Heinrich|editor-link=Georg Heinrich Pertz|chapter=Chronicon Moissiacense|title=Monumenta Germaniae Historica: Scriptores|volume=1|year=1826|location=Hannoverae|publisher=Impensis Bibliopolii Aulici Hahniani|pages=280-313|chapter-url=https://books.google.com/books?id=6OW-5zvI2e0C&pg=PA280}} * {{Cite book|editor-last=Pertz|editor-first=Georg Heinrich|editor-link=Georg Heinrich Pertz|chapter=Ex Chronico Moissiacensi|title=Monumenta Germaniae Historica: Scriptores|volume=2|year=1829|location=Hannoverae|publisher=Impensis Bibliopolii Aulici Hahniani|pages=257-259|chapter-url=https://books.google.com/books?id=bsfVf9spNMgC&pg=PA257}} * {{Cite book|editor-last=Reuter|editor-first=Timothy|editor-link=Timothy Reuter|title=The Annals of Fulda|year=1992|location=Manchester|publisher=Manchester University Press|url=https://books.google.com/books?id=icdRAQAAIAAJ&pg=PP5}} * {{Cite book|last=Stieldorf|first=Andrea|title=Marken und Markgrafen: Studien zur Grenzsicherung durch die fränkisch-deutschen Herrscher|year=2026|orig-year=2012|edition=2nd|location=Wiesbaden|publisher=Harrassowitz Verlag|url=https://books.google.com/books?id=rzG_EQAAQBAJ&pg=PR2}} * {{cite news|last1=Strobel|first1=Michael|last2=Westphalen|first2=Thomas|access-date=2025-12-13|date=2014-02-05|location=Dresden|publisher=Landesamt für Archäologie Sachsen|title=Die frühmittelalterliche Burganlage von Hof/Stauchitz ist akut gefährdet|trans-title=The early medieval castle complex of Hof/Stauchitz is in acute danger|language=de|url=https://www.archaeologie.sachsen.de/die-fruehmittelalterliche-burganlage-von-hof-stauchitz-ist-akut-gefaehrdet-6999.html}} {{refend}} [[Категорија:Лужички Срби]] t4f4ll16hl9wc5ulcuf4b7cpbk0n0ew 5542465 5542464 2026-04-20T17:40:26Z 19user99 72391 5542465 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Племена-лужицких-сербов-pl.png|десно|мини|Гломатијци (''Гломаци'') и други лужички племиња во раниот среден век]] '''Далеминци''', познати и како '''Гломачани''' ({{Langx|hsb|Głomačenjo}}; {{Langx|dsb|Głomacany}} ) — западнословенско племе кое им припаѓало на полапските Словени. Тие живееле во средната долина на [[Елба]] во денешна [[Саксонија]], Германија. Според хроничарот од почетокот на 11 век, Титмар од Мерзебург, племето се нарекувало под германско-латинското име ''Далеминци''; се нивниот словенски ендоним бил реконструиран како ''Гломачане.'' {{Sfn|Havlíková|2016}} Споменени во изворите од почетокот на 9 век, Гломачаните биле дел од лужичката племенска група и се сметаат за предци на современите [[Лужички Срби]]. Нивната главна населба била центрирана во тврдината Гана, во близина на денешен [[Штаухиц]] во [[Мајсен (округ)|округот Мајсен]], {{Sfn|Strobel|Westphalen|2014}} која била уништена од кралот Хенри I во 929 година за време на неговите походи за обезбедување на Саксонија. По нивниот пораз, Гломачаните постепено биле асимилирани во растечкото германско население, иако лужичкиот идентитет опстојувал во [[Лужица]]. == Етимологија == [[Податотека:Gau_Daleminzen_Lage.JPG|мини|''Даламинца'' околу 1000 година, реконструкција од 19 век]] Научниците пронашле сличност со полапскиот етноним Гломатијци и средновековното јужнословенско благородничко племе Гламочани/Дламожани, како и топонимот Гламоч во Хрватска и Босна и Херцеговина. Ова често го сметале за доказ за словенска миграција од север кон југ.<ref name="Kunstmann1987">{{cite book |last=Kunstmann |first=Heinrich |date=1987 |title=Beiträge zur Geschichte der Besiedlung Nord- und Mitteldeutschlands mit Balkanslaven |url=https://books.google.com/books?id=uzNgAAAAMAAJ |publisher=Peter Lang Gmbh, Internationaler Verlag Der Wissenschaften |pages=161–168 |isbn=9783876903859}}</ref> ==Историја== Во средината на 9 век, баварски географ лоцирал населба Таламинци (Дала-Далеминци) со 14 градови источно од Лужичките Срби, додека според „Географија на Европа“ (888–893) од Алфред Велики, потпирајќи се на [[Орозиј]], „североисточно од Моравците се Даламенсите; источно од Даламенсите се Хоритите, а северно од Даламенсите се Сервијците“.{{sfn|Dvornik|1949|p=272}} Научниците често ги сметаат за дел од основните лужички племиња,<ref name="Kunstmann1987"/><ref>{{cite book |last=Herrmann |first=Joachim |author-link=Joachim Herrmann (archaeologist) |title=Die Slawen in Deutschland: Geschichte und Kultur der slawischen Stämme westlich von Oder und Neisse vom 6. bis 12. Jahrhundert |year=1970 |publisher=Akademie-Verlag GmbH |location=Berlin |language=de |page=9}}</ref> но „не е јасно дали биле независни од Лужичките Срби, под нивна контрола или дел од лужичката конфедерација“.{{sfn|Reuter|1992|p=38}} Првиот познат извештај за гломачаните бил од 805 година, кога биле нападнати од саксонските трупи на франкскиот крал Чарлс Помладиот на пат кон [[Бохемија]]. Примарниот извор за тие настани бил ''Хроника на Моисак'', која го раскажува текот и исходот од франкските кампањи против Далеминците, истакнувајќи дека нивниот владетел Семил бил потчинет и должен да испрати два сина како заложници (латински: „''tertium vero transmisit cum Saxonibus super Hwerenofelda et imelchiorpnominemnemnem. Semela, et vicerunt eum, et ille dedit duos filios ejus pro fidelitate и tunc perrexerunt super Fergunna''“).{{sfn|Pertz|1826|p=307-308}}{{sfn|Pertz|1829|p=258}} Во 856 година, Далеминците биле поразени во битка, некои биле земени како заложници и „натерани да му оддадат данок“ на кралот Луј Германецот, кој бил потпомогнат од лужичките сили.{{sfn|Reuter|1992|p=38}} По [[Викинзи|викиншките]] напади во Рајнската област против Саксонците во 880 година, здружените сили на Лужичките Срби, Далеминците, Боемите и други блиски племиња ги нападнале Словените околу реката Зале „верни на Тирингијците со грабеж и палење. Грофот Попо, војвода на лужичкиот марш, дошол против нив со Тирингијците и со Божја помош ги победил толку јако што не останал ниту еден од големото мноштво“.{{sfn|Reuter|1992|pp=88–89}} На почетокот на 10 век, Видукинд од Корвеј известил дека Гломачаните долго се бореле против германскиот војвода Ото Илустриј, но и покрај нападот на неговиот син и новиот крал Хенри Птичарот, биле одговорни за повикувањето на [[Унгарци|Унгарците]] да се борат против кралот. Предводена од Словените, првата армија на Унгарци направила многу пустош во Саксонија, користејќи ја земјата Даламантија како место за одмор, каде што ги чекала втората унгарска армија, а потоа вршела опустошување по втор пат.{{sfn|Bachrach|Bachrach|2014|p=28, 31}} Откако кралот Хенри склучил мир со Унгарците во 924 година, тој започнал да се подготвува за освојување на племето, а започнал да ги напаѓа на почетокот на 929 година. Кралот го зазел и уништил нивниот главен замок наречен Гана во 20-дневната опсада на Гана (сместен во близина на денешен Хоф/Штаухиц), ги истребил бранителите и изградил тврдина на ридот Мајсен (Мишно).{{sfn|Bachrach|2013|p=327}}{{sfn|Bachrach|Bachrach|2014|p=50, 55}}{{sfn|Pech|2015|pp=126}} Нивната населена област била вклучена во големата саксонска Марка Геронис и во 965 година станала дел од Маркгрофството Мајсен. == Наводи == {{Наводи|30em}} == Извори == {{Refbegin|2}} * {{Cite book|last=Althoff|first=Gerd|author-link=Gerd Althoff|chapter=Saxony and the Elbe Slavs in the Tenth Century|title=The New Cambridge Medieval History|volume=3|year=1999|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=267-292|chapter-url=https://books.google.com/books?id=u-SsbHs5zTAC&pg=PA267}} * {{Cite journal|last=Bachrach|first=David S.|title=Henry I of Germany's 929 military campaign in archaeological perspective|journal=Early Medieval Europe|year=2013|volume=21|number=3|pages=307-337|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/emed.12020}} * {{Cite journal|last=Bachrach|first=David S.|title=The Eastern Campaigns of King Henry II of Germany, 1003–17|journal=Journal of Medieval Military History|year=2020|volume=18|pages=1-36|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctvxhrkx0}} * {{Cite book|editor-last1=Bachrach|editor-first1=Bernard S.|editor-link1=Bernard S. Bachrach|editor-last2=Bachrach|editor-first2=David S.|title=Widukind of Corvey: Deeds of the Saxons|year=2014|location=Washington|publisher=The Catholic University of America Press|url=https://books.google.com/books?id=__EdBgAAQBAJ&pg=PR3}} *{{cite book |last=Dvornik |first=Francis |author-link=Francis Dvornik |date=1949 |title=The Making of Central and Eastern Europe |url=https://books.google.com/books?id=2RYOAQAAMAAJ |location=London |publisher=Polish Research Centre Ltd.}} * {{Cite book|last=Hardt|first=Matthias|chapter=Hesse, Elbe, Saale and the Frontiers of the Carolingian empire|title=The Transformation of Frontiers: From Late Antiquity to the Carolingians|year=2001|location=Leiden|publisher=Brill|pages=219-232|chapter-url=https://books.google.com/books?id=0tAVEQAAQBAJ&pg=PA219}} * {{Cite book|last=Havlíková|first=Lubomíra|chapter=What was the location of Serbia mentioned in the Cosmas ''Chronicle of the Czechs''?|title=Споменица др Тибора Живковића|year=2016|location=Београд|publisher=Историјски институт|pages=185-191|chapter-url=https://books.google.com/books?id=FMxtDQAAQBAJ&pg=PA185}} * {{Cite journal|last=Pech|first=Edmund|title=Milzener, Lusizer und Glomaci-Daleminzer: Kontroversen zur frühen Geschichte der Sorben|journal=Lětopis: Zeitschrift für sorbische Sprache, Geschichte und Kultur: Časopis za rěč, stawizny a kulturu Łužiskich Serbow|year=2015|volume=62|number=2|pages=119-132|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=296311}} * {{Cite book|editor-last=Pertz|editor-first=Georg Heinrich|editor-link=Georg Heinrich Pertz|chapter=Chronicon Moissiacense|title=Monumenta Germaniae Historica: Scriptores|volume=1|year=1826|location=Hannoverae|publisher=Impensis Bibliopolii Aulici Hahniani|pages=280-313|chapter-url=https://books.google.com/books?id=6OW-5zvI2e0C&pg=PA280}} * {{Cite book|editor-last=Pertz|editor-first=Georg Heinrich|editor-link=Georg Heinrich Pertz|chapter=Ex Chronico Moissiacensi|title=Monumenta Germaniae Historica: Scriptores|volume=2|year=1829|location=Hannoverae|publisher=Impensis Bibliopolii Aulici Hahniani|pages=257-259|chapter-url=https://books.google.com/books?id=bsfVf9spNMgC&pg=PA257}} * {{Cite book|editor-last=Reuter|editor-first=Timothy|editor-link=Timothy Reuter|title=The Annals of Fulda|year=1992|location=Manchester|publisher=Manchester University Press|url=https://books.google.com/books?id=icdRAQAAIAAJ&pg=PP5}} * {{Cite book|last=Stieldorf|first=Andrea|title=Marken und Markgrafen: Studien zur Grenzsicherung durch die fränkisch-deutschen Herrscher|year=2026|orig-year=2012|edition=2nd|location=Wiesbaden|publisher=Harrassowitz Verlag|url=https://books.google.com/books?id=rzG_EQAAQBAJ&pg=PR2}} * {{cite news|last1=Strobel|first1=Michael|last2=Westphalen|first2=Thomas|access-date=2025-12-13|date=2014-02-05|location=Dresden|publisher=Landesamt für Archäologie Sachsen|title=Die frühmittelalterliche Burganlage von Hof/Stauchitz ist akut gefährdet|trans-title=The early medieval castle complex of Hof/Stauchitz is in acute danger|language=de|url=https://www.archaeologie.sachsen.de/die-fruehmittelalterliche-burganlage-von-hof-stauchitz-ist-akut-gefaehrdet-6999.html}} {{refend}} [[Категорија:Лужички Срби]] 2fasxmu9rvwtb2ubvot9amkqvew4qc0 5542466 5542465 2026-04-20T17:40:42Z 19user99 72391 5542466 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Племена-лужицких-сербов-pl.png|десно|мини|Гломатијци (''Гломаци'') и други лужички племиња во раниот среден век]] '''Далеминци''', познати и како '''Гломачани''' ({{Langx|hsb|Głomačenjo}}; {{Langx|dsb|Głomacany}}) — западнословенско племе кое им припаѓало на полапските Словени. Тие живееле во средната долина на [[Елба]] во денешна [[Саксонија]], Германија. Според хроничарот од почетокот на 11 век, Титмар од Мерзебург, племето се нарекувало под германско-латинското име ''Далеминци''; се нивниот словенски ендоним бил реконструиран како ''Гломачане.'' {{Sfn|Havlíková|2016}} Споменени во изворите од почетокот на 9 век, Гломачаните биле дел од лужичката племенска група и се сметаат за предци на современите [[Лужички Срби]]. Нивната главна населба била центрирана во тврдината Гана, во близина на денешен [[Штаухиц]] во [[Мајсен (округ)|округот Мајсен]], {{Sfn|Strobel|Westphalen|2014}} која била уништена од кралот Хенри I во 929 година за време на неговите походи за обезбедување на Саксонија. По нивниот пораз, Гломачаните постепено биле асимилирани во растечкото германско население, иако лужичкиот идентитет опстојувал во [[Лужица]]. == Етимологија == [[Податотека:Gau_Daleminzen_Lage.JPG|мини|''Даламинца'' околу 1000 година, реконструкција од 19 век]] Научниците пронашле сличност со полапскиот етноним Гломатијци и средновековното јужнословенско благородничко племе Гламочани/Дламожани, како и топонимот Гламоч во Хрватска и Босна и Херцеговина. Ова често го сметале за доказ за словенска миграција од север кон југ.<ref name="Kunstmann1987">{{cite book |last=Kunstmann |first=Heinrich |date=1987 |title=Beiträge zur Geschichte der Besiedlung Nord- und Mitteldeutschlands mit Balkanslaven |url=https://books.google.com/books?id=uzNgAAAAMAAJ |publisher=Peter Lang Gmbh, Internationaler Verlag Der Wissenschaften |pages=161–168 |isbn=9783876903859}}</ref> ==Историја== Во средината на 9 век, баварски географ лоцирал населба Таламинци (Дала-Далеминци) со 14 градови источно од Лужичките Срби, додека според „Географија на Европа“ (888–893) од Алфред Велики, потпирајќи се на [[Орозиј]], „североисточно од Моравците се Даламенсите; источно од Даламенсите се Хоритите, а северно од Даламенсите се Сервијците“.{{sfn|Dvornik|1949|p=272}} Научниците често ги сметаат за дел од основните лужички племиња,<ref name="Kunstmann1987"/><ref>{{cite book |last=Herrmann |first=Joachim |author-link=Joachim Herrmann (archaeologist) |title=Die Slawen in Deutschland: Geschichte und Kultur der slawischen Stämme westlich von Oder und Neisse vom 6. bis 12. Jahrhundert |year=1970 |publisher=Akademie-Verlag GmbH |location=Berlin |language=de |page=9}}</ref> но „не е јасно дали биле независни од Лужичките Срби, под нивна контрола или дел од лужичката конфедерација“.{{sfn|Reuter|1992|p=38}} Првиот познат извештај за гломачаните бил од 805 година, кога биле нападнати од саксонските трупи на франкскиот крал Чарлс Помладиот на пат кон [[Бохемија]]. Примарниот извор за тие настани бил ''Хроника на Моисак'', која го раскажува текот и исходот од франкските кампањи против Далеминците, истакнувајќи дека нивниот владетел Семил бил потчинет и должен да испрати два сина како заложници (латински: „''tertium vero transmisit cum Saxonibus super Hwerenofelda et imelchiorpnominemnemnem. Semela, et vicerunt eum, et ille dedit duos filios ejus pro fidelitate и tunc perrexerunt super Fergunna''“).{{sfn|Pertz|1826|p=307-308}}{{sfn|Pertz|1829|p=258}} Во 856 година, Далеминците биле поразени во битка, некои биле земени како заложници и „натерани да му оддадат данок“ на кралот Луј Германецот, кој бил потпомогнат од лужичките сили.{{sfn|Reuter|1992|p=38}} По [[Викинзи|викиншките]] напади во Рајнската област против Саксонците во 880 година, здружените сили на Лужичките Срби, Далеминците, Боемите и други блиски племиња ги нападнале Словените околу реката Зале „верни на Тирингијците со грабеж и палење. Грофот Попо, војвода на лужичкиот марш, дошол против нив со Тирингијците и со Божја помош ги победил толку јако што не останал ниту еден од големото мноштво“.{{sfn|Reuter|1992|pp=88–89}} На почетокот на 10 век, Видукинд од Корвеј известил дека Гломачаните долго се бореле против германскиот војвода Ото Илустриј, но и покрај нападот на неговиот син и новиот крал Хенри Птичарот, биле одговорни за повикувањето на [[Унгарци|Унгарците]] да се борат против кралот. Предводена од Словените, првата армија на Унгарци направила многу пустош во Саксонија, користејќи ја земјата Даламантија како место за одмор, каде што ги чекала втората унгарска армија, а потоа вршела опустошување по втор пат.{{sfn|Bachrach|Bachrach|2014|p=28, 31}} Откако кралот Хенри склучил мир со Унгарците во 924 година, тој започнал да се подготвува за освојување на племето, а започнал да ги напаѓа на почетокот на 929 година. Кралот го зазел и уништил нивниот главен замок наречен Гана во 20-дневната опсада на Гана (сместен во близина на денешен Хоф/Штаухиц), ги истребил бранителите и изградил тврдина на ридот Мајсен (Мишно).{{sfn|Bachrach|2013|p=327}}{{sfn|Bachrach|Bachrach|2014|p=50, 55}}{{sfn|Pech|2015|pp=126}} Нивната населена област била вклучена во големата саксонска Марка Геронис и во 965 година станала дел од Маркгрофството Мајсен. == Наводи == {{Наводи|30em}} == Извори == {{Refbegin|2}} * {{Cite book|last=Althoff|first=Gerd|author-link=Gerd Althoff|chapter=Saxony and the Elbe Slavs in the Tenth Century|title=The New Cambridge Medieval History|volume=3|year=1999|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=267-292|chapter-url=https://books.google.com/books?id=u-SsbHs5zTAC&pg=PA267}} * {{Cite journal|last=Bachrach|first=David S.|title=Henry I of Germany's 929 military campaign in archaeological perspective|journal=Early Medieval Europe|year=2013|volume=21|number=3|pages=307-337|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/emed.12020}} * {{Cite journal|last=Bachrach|first=David S.|title=The Eastern Campaigns of King Henry II of Germany, 1003–17|journal=Journal of Medieval Military History|year=2020|volume=18|pages=1-36|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctvxhrkx0}} * {{Cite book|editor-last1=Bachrach|editor-first1=Bernard S.|editor-link1=Bernard S. Bachrach|editor-last2=Bachrach|editor-first2=David S.|title=Widukind of Corvey: Deeds of the Saxons|year=2014|location=Washington|publisher=The Catholic University of America Press|url=https://books.google.com/books?id=__EdBgAAQBAJ&pg=PR3}} *{{cite book |last=Dvornik |first=Francis |author-link=Francis Dvornik |date=1949 |title=The Making of Central and Eastern Europe |url=https://books.google.com/books?id=2RYOAQAAMAAJ |location=London |publisher=Polish Research Centre Ltd.}} * {{Cite book|last=Hardt|first=Matthias|chapter=Hesse, Elbe, Saale and the Frontiers of the Carolingian empire|title=The Transformation of Frontiers: From Late Antiquity to the Carolingians|year=2001|location=Leiden|publisher=Brill|pages=219-232|chapter-url=https://books.google.com/books?id=0tAVEQAAQBAJ&pg=PA219}} * {{Cite book|last=Havlíková|first=Lubomíra|chapter=What was the location of Serbia mentioned in the Cosmas ''Chronicle of the Czechs''?|title=Споменица др Тибора Живковића|year=2016|location=Београд|publisher=Историјски институт|pages=185-191|chapter-url=https://books.google.com/books?id=FMxtDQAAQBAJ&pg=PA185}} * {{Cite journal|last=Pech|first=Edmund|title=Milzener, Lusizer und Glomaci-Daleminzer: Kontroversen zur frühen Geschichte der Sorben|journal=Lětopis: Zeitschrift für sorbische Sprache, Geschichte und Kultur: Časopis za rěč, stawizny a kulturu Łužiskich Serbow|year=2015|volume=62|number=2|pages=119-132|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=296311}} * {{Cite book|editor-last=Pertz|editor-first=Georg Heinrich|editor-link=Georg Heinrich Pertz|chapter=Chronicon Moissiacense|title=Monumenta Germaniae Historica: Scriptores|volume=1|year=1826|location=Hannoverae|publisher=Impensis Bibliopolii Aulici Hahniani|pages=280-313|chapter-url=https://books.google.com/books?id=6OW-5zvI2e0C&pg=PA280}} * {{Cite book|editor-last=Pertz|editor-first=Georg Heinrich|editor-link=Georg Heinrich Pertz|chapter=Ex Chronico Moissiacensi|title=Monumenta Germaniae Historica: Scriptores|volume=2|year=1829|location=Hannoverae|publisher=Impensis Bibliopolii Aulici Hahniani|pages=257-259|chapter-url=https://books.google.com/books?id=bsfVf9spNMgC&pg=PA257}} * {{Cite book|editor-last=Reuter|editor-first=Timothy|editor-link=Timothy Reuter|title=The Annals of Fulda|year=1992|location=Manchester|publisher=Manchester University Press|url=https://books.google.com/books?id=icdRAQAAIAAJ&pg=PP5}} * {{Cite book|last=Stieldorf|first=Andrea|title=Marken und Markgrafen: Studien zur Grenzsicherung durch die fränkisch-deutschen Herrscher|year=2026|orig-year=2012|edition=2nd|location=Wiesbaden|publisher=Harrassowitz Verlag|url=https://books.google.com/books?id=rzG_EQAAQBAJ&pg=PR2}} * {{cite news|last1=Strobel|first1=Michael|last2=Westphalen|first2=Thomas|access-date=2025-12-13|date=2014-02-05|location=Dresden|publisher=Landesamt für Archäologie Sachsen|title=Die frühmittelalterliche Burganlage von Hof/Stauchitz ist akut gefährdet|trans-title=The early medieval castle complex of Hof/Stauchitz is in acute danger|language=de|url=https://www.archaeologie.sachsen.de/die-fruehmittelalterliche-burganlage-von-hof-stauchitz-ist-akut-gefaehrdet-6999.html}} {{refend}} [[Категорија:Лужички Срби]] l5spmjekqbqijxonfqy5pkit3jlrjdc 10 1392110 5542444 2026-04-20T17:23:57Z Carshalton 30527 Создадена страница со: [[Податотека:Blu e Verde (Strisce).svg|20px|Крај]] {{fb team |t=Крај |tan=ФК Крај |tc=GER |abb={{#if:{{{abb|}}}|KRA}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки Германија|Крај]] [[it:Template:Calcio Kray]] </noinclude> 5542444 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Blu e Verde (Strisce).svg|20px|Крај]] {{fb team |t=Крај |tan=ФК Крај |tc=GER |abb={{#if:{{{abb|}}}|KRA}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки Германија|Крај]] [[it:Template:Calcio Kray]] </noinclude> 3t8l8lad88zjahimndtucdlqx3jtv40 0 1392111 5542445 2026-04-20T17:24:54Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Општина Аврен | native_name = Община Аврен | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = Avren Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Положба на Општина Аврен во Бугарија (означена... 5542445 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Општина Аврен | native_name = Община Аврен | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = Avren Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Положба на Општина Аврен во Бугарија (означена со црвено) | image_flag = Flag of Avren.gif | flag_size = 120px | image_shield = BUL Аврен COA.jpg | shield_size = 90px | pushpin_map = | latd = 43 |latm = 07 |lats = |latNS = N | longd = 27 |longm = 40 |longs = |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = [[Земји во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = [[Области во Бугарија|Област]] | subdivision_name1 = [[Варна (област)|Варна]] | seat_type = Административен центар | seat = [[Аврен]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Емануил Манолов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 353.78 | elevation_m = | blank1_name = Населени места | blank1_info = 17 села | population_total = 9.835 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 9130 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +359 5106 | website = {{URL|https://www.avren.bg}} }} '''Општина Аврен''' ({{Langx|bg|Община Аврен}}) — општина во Североисточна [[Бугарија]], една од составните [[Општини во Бугарија|општини]] на [[Варна (област)|Варненската област]]. Административен центар е селото [[Аврен]]. Има 9.835 жители (2022).<ref>{{cite web |url=https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt |title=Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица |date=15.06.2022 |lang=bg}}</ref> == Географија == Општината се наоѓа во источниот дел на [[Варна (област)|Варненската област]]. Со својата површина од 353,776 km² го зазема 6-то место меѓу 12-те општини во областа, што претставува 9,24% од нејзината територија. == Самоуправа == Општината се состои од 17 [[село|села]]. Список на населените места, подредени по азбучен ред: {| style="width: 450px; border-spacing: 10px 0;" | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Аврен]] * [[Бенковски (Варненско)|Бенковски]] * [[Близнаци (Варненско)|Близнаци]] * [[Болярци (Варненско)|Болярци]] * [[Добри Дол (Варненско)|Добри Дол]] * [[Д’бравино]] * [[Здравец (Варненско)|Здравец]] * [[Казашка Река]] * [[Китка (село)|Китка]] | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Круша (Варненско)|Круша]] * [[Приселци (Варненско)|Приселци]] * [[Равна Гора (Варненско)|Равна Гора]] * [[Садово (Варненско)|Садово]] * [[Синдел]] * [[Трстиково (Варненско)|Трстиково]] * [[Царевци (Варненско)|Царевци]] * [[Јунак (село)|Јунак]] |} == Поврзано == * [[Варненска област]] * [[Општини во Бугарија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.avren.bg/ Мрежно место на Општина Аврен] {{bg}} {{Општина Аврен}} {{Бугарија-гео-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аврен}} [[Категорија:Општини во областа Варна|Аврен]] bbsgri9i3fftt5tomnbqemwhep8m7e0 5542452 5542445 2026-04-20T17:32:02Z Пакко 4588 /* Самоуправа */ * [[Бољарци (Варненско)|Бољарци]] 5542452 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Општина Аврен | native_name = Община Аврен | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = Avren Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Положба на Општина Аврен во Бугарија (означена со црвено) | image_flag = Flag of Avren.gif | flag_size = 120px | image_shield = BUL Аврен COA.jpg | shield_size = 90px | pushpin_map = | latd = 43 |latm = 07 |lats = |latNS = N | longd = 27 |longm = 40 |longs = |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = [[Земји во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = [[Области во Бугарија|Област]] | subdivision_name1 = [[Варна (област)|Варна]] | seat_type = Административен центар | seat = [[Аврен]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Емануил Манолов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 353.78 | elevation_m = | blank1_name = Населени места | blank1_info = 17 села | population_total = 9.835 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 9130 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +359 5106 | website = {{URL|https://www.avren.bg}} }} '''Општина Аврен''' ({{Langx|bg|Община Аврен}}) — општина во Североисточна [[Бугарија]], една од составните [[Општини во Бугарија|општини]] на [[Варна (област)|Варненската област]]. Административен центар е селото [[Аврен]]. Има 9.835 жители (2022).<ref>{{cite web |url=https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt |title=Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица |date=15.06.2022 |lang=bg}}</ref> == Географија == Општината се наоѓа во источниот дел на [[Варна (област)|Варненската област]]. Со својата површина од 353,776 km² го зазема 6-то место меѓу 12-те општини во областа, што претставува 9,24% од нејзината територија. == Самоуправа == Општината се состои од 17 [[село|села]]. Список на населените места, подредени по азбучен ред: {| style="width: 450px; border-spacing: 10px 0;" | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Аврен]] * [[Бенковски (Варненско)|Бенковски]] * [[Близнаци (Варненско)|Близнаци]] * [[Бољарци (Варненско)|Бољарци]] * [[Добри Дол (Варненско)|Добри Дол]] * [[Д’бравино]] * [[Здравец (Варненско)|Здравец]] * [[Казашка Река]] * [[Китка (село)|Китка]] | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Круша (Варненско)|Круша]] * [[Приселци (Варненско)|Приселци]] * [[Равна Гора (Варненско)|Равна Гора]] * [[Садово (Варненско)|Садово]] * [[Синдел]] * [[Трстиково (Варненско)|Трстиково]] * [[Царевци (Варненско)|Царевци]] * [[Јунак (село)|Јунак]] |} == Поврзано == * [[Варненска област]] * [[Општини во Бугарија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.avren.bg/ Мрежно место на Општина Аврен] {{bg}} {{Општина Аврен}} {{Бугарија-гео-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аврен}} [[Категорија:Општини во областа Варна|Аврен]] tt9arq5yau67bepkefc4t044jkbl50s 5542521 5542452 2026-04-20T19:25:15Z Пакко 4588 Emblem of Avren Municipality.png 5542521 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Општина Аврен | native_name = Община Аврен | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = Avren Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Положба на Општина Аврен во Бугарија (означена со црвено) | image_flag = Flag of Avren.gif | flag_size = 120px | image_shield = Emblem of Avren Municipality.png | shield_size = 90px | pushpin_map = | latd = 43 |latm = 07 |lats = |latNS = N | longd = 27 |longm = 40 |longs = |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = [[Земји во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = [[Области во Бугарија|Област]] | subdivision_name1 = [[Варна (област)|Варна]] | seat_type = Административен центар | seat = [[Аврен]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Емануил Манолов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 353.78 | elevation_m = | blank1_name = Населени места | blank1_info = 17 села | population_total = 9.835 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 9130 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +359 5106 | website = {{URL|https://www.avren.bg}} }} '''Општина Аврен''' ({{Langx|bg|Община Аврен}}) — општина во Североисточна [[Бугарија]], една од составните [[Општини во Бугарија|општини]] на [[Варна (област)|Варненската област]]. Административен центар е селото [[Аврен]]. Има 9.835 жители (2022).<ref>{{cite web |url=https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt |title=Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица |date=15.06.2022 |lang=bg}}</ref> == Географија == Општината се наоѓа во источниот дел на [[Варна (област)|Варненската област]]. Со својата површина од 353,776 km² го зазема 6-то место меѓу 12-те општини во областа, што претставува 9,24% од нејзината територија. == Самоуправа == Општината се состои од 17 [[село|села]]. Список на населените места, подредени по азбучен ред: {| style="width: 450px; border-spacing: 10px 0;" | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Аврен]] * [[Бенковски (Варненско)|Бенковски]] * [[Близнаци (Варненско)|Близнаци]] * [[Бољарци (Варненско)|Бољарци]] * [[Добри Дол (Варненско)|Добри Дол]] * [[Д’бравино]] * [[Здравец (Варненско)|Здравец]] * [[Казашка Река]] * [[Китка (село)|Китка]] | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Круша (Варненско)|Круша]] * [[Приселци (Варненско)|Приселци]] * [[Равна Гора (Варненско)|Равна Гора]] * [[Садово (Варненско)|Садово]] * [[Синдел]] * [[Трстиково (Варненско)|Трстиково]] * [[Царевци (Варненско)|Царевци]] * [[Јунак (село)|Јунак]] |} == Поврзано == * [[Варненска област]] * [[Општини во Бугарија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.avren.bg/ Мрежно место на Општина Аврен] {{bg}} {{Општина Аврен}} {{Бугарија-гео-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аврен}} [[Категорија:Општини во областа Варна|Аврен]] 5udt8l0fy8ukpj20vwl2v0hfe7gcz57 0 1392112 5542447 2026-04-20T17:28:00Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:sr:Special:Redirect/revision/30904357|Аеродинамика]]“ 5542447 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gezi2.jpg|десно|мини|200x200пкс|<center> Летот на птиците бил човековото вдахновение за проучување и дефинирање на физичките основи на летот потежок од воздухот.</center>]] '''Аеродинамика''' (од {{Lang-el|ἀηρ, aēr, aéros}}— [[воздух]] и ''δύναμης,'' — сила) - [[наука]] што се занимава со движењето на воздухот во однос на цврстите тела. [[Физика|Физиката]] е целосно идентична во спротивниот случај, кога цврстите тела се движат низ воздух. Според применетото начело на релативно [[Движење (физика)|движење]], анализата на [[Појава|појавата]] се врши аналогно на случајот кога тело е во мирување во поле на воздушен тек. Оваа замена на референтната состојба е усвоена во [[Теорија|теориската]] аеродинамика, но и во основата на повеќето [[Експериментална аеродинамика|експериментални методи]], особено за испитувања во [[Аеротунел|аеротунели]]. Теоријата на проток и физиката на движењето на цврстите тела ја проучуваат интеракцијата на флуидите и телата. Оваа интеракција се определува во облик на потенцијалот на полето на проток, распределбата на [[Притисок|притисокот]], [[Сила|силите]] и [[Момент (физика)|моментите]] на нивната интеракција. [[Земјина атмосфера|Земјината атмосфера]] е воздушната обвивка што ја опкружува [[Земја (планета)|Земјината сфера]]. Врз основа на усвоените дефиниции, оваа воздушна обвивка е поделена на четири слоја. Почнувајќи од површината на Земјата и нагоре, се слоевите: [[тропосфера]], [[стратосфера]], [[јоносфера]] и [[егзосфера]] (што претставува граница со меѓупланетарниот простор). Атмосферата се одликува со промени во физичките величини на [[притисок]], [[температура]], [[влажност]], [[густина]] итн. како функција на [[Надморска височина|надморската височина]], [[Годишно време|годишното време]] и [[Географска ширина|географската ширина]] и [[Географска должина|должина]]. Усвоените статистички средни вредности на физичките величини се стандардизирани, според меѓународните норми, во [[стандардна атмосфера]]. Измерените одлики на движењето на телата низ воздухот, под специфични атмосферски услови, се претвораат во тие услови на стандардната атмосфера и на тој начин стануваат референца за споредба, во анализите. Пошироко гледано, движењето на телата низ [[Гас|гасови]] и [[Течност|течности]] се изучува во [[Механика|механиката]] на [[Флуид|флуиди]]. [[Податотека:Karman_trefftz.gif|десно|мини|200x200пкс|<center> Компјутерска симулација на протокот на воздух околу аеропрофил. Подвижните точки претставуваат честички на воздух. Нивната брзина е поголема на горната површина отколку на долната. Исто така, црните точки на вертикалната линија под аеропрофилот на крајот не ги достигнуваат оние погоре, што го доведува во прашање најчестото објаснување за начелото на генерирање на подем на аеропрофил: „поголемо растојание за исто време“.<br /> ({{Lang-en|John D. Anderson}}).<ref name="NASA_Incorrect_Theory2">"The actual velocity over the top of an airfoil is much faster than that predicted by the "Longer Path" theory and particles moving over the top arrive at the trailing edge before particles moving under the airfoil."{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/wrong1.html|title=Incorrect Lift Theory|last=Center|first=Glenn Research|date=15. 3. 2006|publisher=NASA|accessdate=12. 8. 2010}}</ref>{{Efn|Џон Андерсон {{Цитат2|То је невероватно да и данас, после 100 година након првог лета браће Рајт, групе инжењера, научника, пилота и осталих ваздухопловних стручњака још увек жучно расправљају о томе како авион са крилом генерише узгон? Пуно има различитих објашњења, и ако се сва заснивају на једноставним принципима.<ref name="NASA_Incorrect_Theory2"/>}}}}</center>]] Поделбата на аеродинамиката, како специфична гранка на науката, се врши на неколку начини, со неколку основи. Некои аеродинамички проблеми се решаваат истовремено во неколку нејзини гранки. Пример е одредувањето и употребата на [[Аеродинамички отпор|отпорот]] на воздухот. Тој припаѓа на сите делови, добиени со поделбата на аеродинамиката. Отпорот се определува аналитички и експериментално во сите области на брзини, висини и услови на лет и е присутен во сите разгледувања. Тој припаѓа на сите делови, добиени со поделбата на аеродинамиката. Методот на поделба на аеродинамиката може да е различен, во зависност од искуството и ставовите на авторот, па затоа не е строго стандардизиран. Пристапите на авторите, во методите на поделба на аеродинамиката, сепак се доста слични едни на други. Основното објаснување на аеродинамиката датира од [[Аристотел]] и [[Архимед]] во 2-риот и 3-тиот век пр. н. е.,{{Sfn|Anderson|1997}}, но развојот на квантитативна теорија за протокот на воздух не започнал сè до 18-тиот век. Во 1726 година, [[Исак Њутн]] станал еден од основачите на напредната аеродинамика. <ref>{{Наведена книга|title=Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, Book II|last=Newton|first=I.|year=1726}}</ref> Голем дел од раните истражувања во аеродинамиката биле насочени кон решавање на проблемот со летање на објект потежок од воздухот, што првпат го демонстрирале [[Браќа Рајт|браќата Рајт]] во 1903 година. Оттогаш, апликациите на аеродинамиката се разгледуваат преку [[математичка анализа]], емпириски апроксимации, опити во аеродинамичен тунел, експериментирање и компјутерски симулации, создавајќи ја научната основа за лет со воздух потежок од воздухот и голем број други технологии. Неодамнешната работа во аеродинамиката се сосредоточила на прашања поврзани со стисливоста на протокот, турбуленцијата и граничниот слој, а овие појави стануваат сè повеќе пресметковно обработливи.<ref name="Welcome to the Beginner's Guide to Aerodynamics Image of jet airplane">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/k-12/airplane/bga.html|title=Welcome to the Beginner's Guide to Aerodynamics Image of jet airplane|last=|date=|publisher=grc.nasa|location=|pages=|language={{en}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715033132/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bga.html|archive-date=15. 07. 2012|accessdate=14. 6. 2014|quote=Welcome to the Beginner's Guide to Aerodynamics Image of jet airplane}}</ref> [[Датотека:Model_aviona_u_aerotunelu.jpg|десно|мини|271x271пкс|<center> Модел на авионот Г-4 супер галеб, во [[Аеротунел|аеротунелот]] Т-35.</center>]] == Влијанието на брзината, густината и температурата на воздухот врз аеродинамичните појави == [[Датотека:Cev_promanljivog_preseka.svg|десно|мини|250x250пкс|<center> Приказ на проточна цевка со променлив пресек, со два означени пресеци за дефинирање на параметрите на протокот.</center>]] Летот на современите [[Авион|авиони]], [[Вештачки сателит|сателити]] и вселенски летала ја прошири областа на аеродинамиката до нејзините граници. Специфичностите на појавите во тие граници се основа за нејзина поделба и проучување.<ref name="Welcome to the Beginner's Guide to Aerodynamics Image of jet airplane">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/k-12/airplane/bga.html|title=Welcome to the Beginner's Guide to Aerodynamics Image of jet airplane|last=|date=|publisher=grc.nasa|location=|pages=|language={{en}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715033132/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bga.html|archive-date=15. 07. 2012|accessdate=14. 6. 2014|quote=Welcome to the Beginner's Guide to Aerodynamics Image of jet airplane}}</ref>{{Sfn|Драговић|1992}} === Основи на аеродинамиката === Класичната аеродинамика го проучува делот во кој, во најголем дел, [[Воздух|воздухот]] се смета за идеален [[флуид]]. Ова подразбира дека воздухот е целосно бесвискозен, но може да биде стислив и нестислив. Бесвискозноста значи дека нема тангентен напон помеѓу честичките на воздухот за време на нивното движење, ниту во однос на површината на телото низ која тече. Занемарувањето на вискозноста, во одреден опсег на брзини и висини, е дозволено и корисно за аналитичко проучување на повеќето појави во аеродинамиката. Вистинскиот воздух е вискозен и во некои случаи е аналитички задолжително да се земе предвид, на пр. при одредување на [[Граничен слој|граничниот слој]]. Протокот на воздух е во основа енергетски дефиниран со равенките на [[Равенка на континуитет|континуитет]] и [[Бернулиев принцип|Бернули]]. Набљудувајќи го протокот на воздух, како идеален флуид, по единица време низ пресеците на проточната цевка (1) и (2), добиваме:<ref name="Continuity Equation">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.princeton.edu/~asmits/Bicycle_web/continuity.html|title=Continuity Equation|last=|date=|publisher=princeton|location=|language={{en}}|format=|accessdate=14. 6. 2014|quote=Continuity Equation}}</ref>{{Sfn|Рендулић|1960}} {| style="margin:auto; background:#fff; border-style:solid; border-width:0; border-color:skyBlue; padding:8px;" |Ова е равенката за континуитет или, со други зборови, [[Закон за запазување на масата|законот за запазување на масата]] : |<math>\rho\,_1\cdot v_1\cdot A_1 = \rho\,_2\cdot v_2\cdot A_2</math> | Каде: * <math> \ v\, </math> – [[брзина]] на воздух низ цевката за проток * <math>\ A\, </math> – [[Плоштина|пресек]] на цевката за проток * <math>\rho\,</math> – густина на воздухот * индексите (1) и (2) – се однесуваат на пресеците на проточната цевка, низ која е дефиниран протокот. |} Кога воздухот тече со мали брзини, меѓу неговите честички се пренесува слабо нарушување, речиси без да се промени нивното растојание. Под такви услови, воздухот се смета за нестислив, па затоа <big>ρ ₁ = ρ ₂</big> . Тогаш равенката на континуитет добива едноставен облик:<center><math> \ v_1\cdot A_1 = \ v_2\cdot A_2\, = \text{const}\ \longmapsto\quad \ v\cdot A\,= \text{const} </math></center> [[Датотека:Delic.svg|десно|мини|250x250пкс|<center> Шема на дејството на силите врз честичка воздух (флуид).</center>]] Со усвоениот концепт на нестислив флуид, движењето на гасовите и течностите се разгледува на ист начин и не се прави разлика меѓу нив. Со примена на принципот на [[Жан ле Рон д'Аламбер|Д'Аламбер]] на набљудуваниот мал цилиндричен течен елемент со должина <big>dl</big> и константна површина на напречен пресек, се добива равенката на движење:{{Sfn|Рендулић|1960}}<ref name="MECANIQUE DES FLUIDES">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ac-nancy-metz.fr/enseign/physique/PHYS/Term/Mecaflu/Poly-mecaflu.htm|title=MECANIQUE DES FLUIDES|last=|date=|publisher=|location=|language={{fr}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140126010027/http://www.ac-nancy-metz.fr/enseign/physique/PHYS/Term/Mecaflu/Poly-mecaflu.htm|archive-date=26. 01. 2014|accessdate=22. 4. 2018|quote=MECANIQUE DES FLUIDES}}</ref><ref name="Bernoulli's equation">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bern.html|title=Bernoulli's equation|last=|date=|publisher=grc.nasa|location=|language={{en}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531234851/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bern.html|archive-date=31. 05. 2014|accessdate=14. 6. 2014|quote=Bernoulli's equation}}</ref><center><math>- dp\cdot\ dA\, - \rho\cdot g\cdot dl\cdot dA\cdot\cos\theta\, - \rho\cdot dA\cdot\ v\cdot\ d\cdot v\, = 0</math></center>Врз основа на скицата, равенката е очигледна: . Со подредување и интегрирање, равенката на движење го добива обликот:<ref name="Bernoulli's equation">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bern.html|title=Bernoulli's equation|last=|date=|publisher=grc.nasa|location=|language={{en}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531234851/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bern.html|archive-date=31. 05. 2014|accessdate=14. 6. 2014|quote=Bernoulli's equation}}</ref> {| style="margin:auto; background:#fff; border-style:solid; border-width:0; border-color:skyBlue; padding:8px;" |<math>\ p + \rho\cdot g\cdot z + \frac {\rho\cdot v^2}{2} = \text{const}</math> |Каде: * <math>\ p </math> – статички притисок * <math>\rho\cdot g\cdot z</math> – притисок заради тежината на воздушниот столб * <math>\frac {\rho\cdot v^2}{2} = q </math> – динамички притисок |} Очигледно е дека притисокот, поради тежината на воздушниот столб во набљудуваниот мал дел од воздухот, е занемарливо мал. Врз основа на ова, реално е да се усвои: . Тогаш [[Бернулиев принцип|Бернулиевата равенка]] го добива обликот:<center><math>\ p + \frac {\rho\cdot v^2 }{2} = \text{const}\quad \longmapsto \quad \ p + \ q = \text{const}</math></center>Збирот од статичките и динамичките притисоци во сите точки во цевката за проток е константен број. Оваа равенка се нарекува и равенка за запазување на енергијата.<ref name="MECANIQUE DES FLUIDES">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ac-nancy-metz.fr/enseign/physique/PHYS/Term/Mecaflu/Poly-mecaflu.htm|title=MECANIQUE DES FLUIDES|last=|date=|publisher=|location=|language={{fr}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140126010027/http://www.ac-nancy-metz.fr/enseign/physique/PHYS/Term/Mecaflu/Poly-mecaflu.htm|archive-date=26. 01. 2014|accessdate=22. 4. 2018|quote=MECANIQUE DES FLUIDES}}</ref><ref name="Bernoulli's equation">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bern.html|title=Bernoulli's equation|last=|date=|publisher=grc.nasa|location=|language={{en}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531234851/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bern.html|archive-date=31. 05. 2014|accessdate=14. 6. 2014|quote=Bernoulli's equation}}</ref> Воведувањето на стисливост, [[Термодинамика|термодинамички]] и други влијанија во разгледувањето го усложнува изгледот на равенките на континуитет и Бернулиевата равенка. Класичната аеродинамика е поделена според особеностите на влијанието на брзините на протокот врз стисливоста на воздухот. Овие области се определени од интензитетот на брзините на протокот, во споредба со брзината на ширење на звукот низ воздухот. За брзини на телото: помала од [[Брзина на звукот|брзината на звукот]], приближно иста и над брзината на звукот. Брзината на телото што се движи низ воздухот (иста како и брзината на воздухот во однос на телото) е <math>\ v</math>, а брзината на звукот е <math>\ c</math>. Според професорот по физика Ернест Мах, воведена е единица Мах,{{Sfn|Rendulić|1960}} како бездимензионален број на односот на брзината на летот и брзината на звукот. Се користи за поврзување на влијанието на стисливоста на воздухот врз аеродинамичните величини.<ref name="Mach Number">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.desktop.aero/appliedaero/fundamentals/mach.html|title=Mach Number|last=|date=|publisher=desktop.aero|location=|language={{en}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20111214061153/http://www.desktop.aero/appliedaero/fundamentals/mach.html|archive-date=14. 12. 2011|accessdate=14. 6. 2014|quote=Mach Number}}</ref><ref name="Mach Number – nasa">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/k-12/airplane/mach.html|title=Mach Number – nasa|last=|date=|publisher=grc.nasa|location=|language={{en}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20060410140252/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/mach.html|archive-date=10. 04. 2006|accessdate=14. 6. 2014|quote=Mach Number – nasa}}</ref> {| style="background:#fff; border-style:solid; border-width:0; border-color:skyBlue; padding:8px;" |Математичка дефиниција на Маховиот број: |<math>\ M = \frac{\ v}{\ c}\ </math> |} == Поврзано == {| style="margin:auto; background:#fff; border-style:solid; border-width:0; border-color:skyBlue; padding:8px; float:left; width:560px" | * [[Махов број]] * Рејнолдсов број * [[Воздушен тунел|Аеротунел]] * Аеростатика * [[Хидродинамика]] | * [[Термодинамика]] * [[Механика на флуидите]] * Фрудов број |} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bga.html|title=Welcome to the Beginner's Guide to Aerodynamics|last=|date=|work=|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715033132/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bga.html|archive-date=15. 07. 2012|accessdate=}} [[Категорија:Аеродинамика]] [[Категорија:Статии со немеродавни наводи]] [[Категорија:Сите статии со немеродавни наводи]] [[Категорија:Статии со надворешни врски на англиски]] 7pr3i0wsco0vsumh8e7lfdquyyzbhcs 5542470 5542447 2026-04-20T17:41:53Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5542470 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gezi2.jpg|десно|мини|200x200пкс|<center> Летот на птиците бил човековото вдахновение за проучување и дефинирање на физичките основи на летот потежок од воздухот.</center>]] '''Аеродинамика''' (од {{Lang-el|ἀηρ, aēr, aéros}}— [[воздух]] и ''δύναμης,'' — сила) — [[наука]] што се занимава со движењето на воздухот во однос на цврстите тела. [[Физика|Физиката]] е целосно идентична во спротивниот случај, кога цврстите тела се движат низ воздух. Според применетото начело на релативно [[Движење (физика)|движење]], анализата на [[Појава|појавата]] се врши аналогно на случајот кога тело е во мирување во поле на воздушен тек. Оваа замена на референтната состојба е усвоена во [[Теорија|теориската]] аеродинамика, но и во основата на повеќето [[Експериментална аеродинамика|експериментални методи]], особено за испитувања во [[Аеротунел|аеротунели]]. Теоријата на проток и физиката на движењето на цврстите тела ја проучуваат интеракцијата на флуидите и телата. Оваа интеракција се определува во облик на потенцијалот на полето на проток, распределбата на [[Притисок|притисокот]], [[Сила|силите]] и [[Момент (физика)|моментите]] на нивната интеракција. [[Земјина атмосфера|Земјината атмосфера]] е воздушната обвивка што ја опкружува [[Земја (планета)|Земјината сфера]]. Врз основа на усвоените дефиниции, оваа воздушна обвивка е поделена на четири слоја. Почнувајќи од површината на Земјата и нагоре, се слоевите: [[тропосфера]], [[стратосфера]], [[јоносфера]] и [[егзосфера]] (што претставува граница со меѓупланетарниот простор). Атмосферата се одликува со промени во физичките величини на [[притисок]], [[температура]], [[влажност]], [[густина]] итн. како функција на [[Надморска височина|надморската височина]], [[Годишно време|годишното време]] и [[Географска ширина|географската ширина]] и [[Географска должина|должина]]. Усвоените статистички средни вредности на физичките величини се стандардизирани, според меѓународните норми, во [[стандардна атмосфера]]. Измерените одлики на движењето на телата низ воздухот, под специфични атмосферски услови, се претвораат во тие услови на стандардната атмосфера и на тој начин стануваат референца за споредба, во анализите. Пошироко гледано, движењето на телата низ [[Гас|гасови]] и [[Течност|течности]] се изучува во [[Механика|механиката]] на [[Флуид|флуиди]]. [[Податотека:Karman_trefftz.gif|десно|мини|200x200пкс|<center> Компјутерска симулација на протокот на воздух околу аеропрофил. Подвижните точки претставуваат честички на воздух. Нивната брзина е поголема на горната површина отколку на долната. Исто така, црните точки на вертикалната линија под аеропрофилот на крајот не ги достигнуваат оние погоре, што го доведува во прашање најчестото објаснување за начелото на генерирање на подем на аеропрофил: „поголемо растојание за исто време“.<br /> ({{Lang-en|John D. Anderson}}).<ref name="NASA_Incorrect_Theory2">"The actual velocity over the top of an airfoil is much faster than that predicted by the "Longer Path" theory and particles moving over the top arrive at the trailing edge before particles moving under the airfoil."{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/wrong1.html|title=Incorrect Lift Theory|last=Center|first=Glenn Research|date=15. 3. 2006|publisher=NASA|accessdate=12. 8. 2010}}</ref>{{Efn|Џон Андерсон {{Цитат2|То је невероватно да и данас, после 100 година након првог лета браће Рајт, групе инжењера, научника, пилота и осталих ваздухопловних стручњака још увек жучно расправљају о томе како авион са крилом генерише узгон? Пуно има различитих објашњења, и ако се сва заснивају на једноставним принципима.<ref name="NASA_Incorrect_Theory2"/>}}}}</center>]] Поделбата на аеродинамиката, како специфична гранка на науката, се врши на неколку начини, со неколку основи. Некои аеродинамички проблеми се решаваат истовремено во неколку нејзини гранки. Пример е одредувањето и употребата на [[Аеродинамички отпор|отпорот]] на воздухот. Тој припаѓа на сите делови, добиени со поделбата на аеродинамиката. Отпорот се определува аналитички и експериментално во сите области на брзини, висини и услови на лет и е присутен во сите разгледувања. Тој припаѓа на сите делови, добиени со поделбата на аеродинамиката. Методот на поделба на аеродинамиката може да е различен, во зависност од искуството и ставовите на авторот, па затоа не е строго стандардизиран. Пристапите на авторите, во методите на поделба на аеродинамиката, сепак се доста слични едни на други. Основното објаснување на аеродинамиката датира од [[Аристотел]] и [[Архимед]] во 2-риот и 3-тиот век пр. н. е.,{{Sfn|Anderson|1997}}, но развојот на квантитативна теорија за протокот на воздух не започнал сè до 18-тиот век. Во 1726 година, [[Исак Њутн]] станал еден од основачите на напредната аеродинамика. <ref>{{Наведена книга|title=Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, Book II|last=Newton|first=I.|year=1726}}</ref> Голем дел од раните истражувања во аеродинамиката биле насочени кон решавање на проблемот со летање на објект потежок од воздухот, што првпат го демонстрирале [[Браќа Рајт|браќата Рајт]] во 1903 година. Оттогаш, апликациите на аеродинамиката се разгледуваат преку [[математичка анализа]], емпириски апроксимации, опити во аеродинамичен тунел, експериментирање и компјутерски симулации, создавајќи ја научната основа за лет со воздух потежок од воздухот и голем број други технологии. Неодамнешната работа во аеродинамиката се сосредоточила на прашања поврзани со стисливоста на протокот, турбуленцијата и граничниот слој, а овие појави стануваат сè повеќе пресметковно обработливи.<ref name="Welcome to the Beginner's Guide to Aerodynamics Image of jet airplane">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/k-12/airplane/bga.html|title=Welcome to the Beginner's Guide to Aerodynamics Image of jet airplane|last=|date=|publisher=grc.nasa|location=|pages=|language={{en}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715033132/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bga.html|archive-date=15. 07. 2012|accessdate=14. 6. 2014|quote=Welcome to the Beginner's Guide to Aerodynamics Image of jet airplane}}</ref> == Влијанието на брзината, густината и температурата на воздухот врз аеродинамичните појави == Летот на современите [[Авион|авиони]], [[Вештачки сателит|сателити]] и вселенски летала ја прошири областа на аеродинамиката до нејзините граници. Специфичностите на појавите во тие граници се основа за нејзина поделба и проучување.<ref name="Welcome to the Beginner's Guide to Aerodynamics Image of jet airplane">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/k-12/airplane/bga.html|title=Welcome to the Beginner's Guide to Aerodynamics Image of jet airplane|last=|date=|publisher=grc.nasa|location=|pages=|language={{en}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715033132/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bga.html|archive-date=15. 07. 2012|accessdate=14. 6. 2014|quote=Welcome to the Beginner's Guide to Aerodynamics Image of jet airplane}}</ref>{{Sfn|Драговић|1992}} === Основи на аеродинамиката === Класичната аеродинамика го проучува делот во кој, во најголем дел, [[Воздух|воздухот]] се смета за идеален [[флуид]]. Ова подразбира дека воздухот е целосно бесвискозен, но може да биде стислив и нестислив. Бесвискозноста значи дека нема тангентен напон помеѓу честичките на воздухот за време на нивното движење, ниту во однос на површината на телото низ која тече. Занемарувањето на вискозноста, во одреден опсег на брзини и висини, е дозволено и корисно за аналитичко проучување на повеќето појави во аеродинамиката. Вистинскиот воздух е вискозен и во некои случаи е аналитички задолжително да се земе предвид, на пр. при одредување на [[Граничен слој|граничниот слој]]. Протокот на воздух е во основа енергетски дефиниран со равенките на [[Равенка на континуитет|континуитет]] и [[Бернулиев принцип|Бернули]]. Набљудувајќи го протокот на воздух, како идеален флуид, по единица време низ пресеците на проточната цевка (1) и (2), добиваме:<ref name="Continuity Equation">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.princeton.edu/~asmits/Bicycle_web/continuity.html|title=Continuity Equation|last=|date=|publisher=princeton|location=|language={{en}}|format=|accessdate=14. 6. 2014|quote=Continuity Equation}}</ref>{{Sfn|Рендулић|1960}} {| style="margin:auto; background:#fff; border-style:solid; border-width:0; border-color:skyBlue; padding:8px;" |Ова е равенката за континуитет или, со други зборови, [[Закон за запазување на масата|законот за запазување на масата]] : |<math>\rho\,_1\cdot v_1\cdot A_1 = \rho\,_2\cdot v_2\cdot A_2</math> | Каде: * <math> \ v\, </math> – [[брзина]] на воздух низ цевката за проток * <math>\ A\, </math> – [[Плоштина|пресек]] на цевката за проток * <math>\rho\,</math> – густина на воздухот * индексите (1) и (2) – се однесуваат на пресеците на проточната цевка, низ која е дефиниран протокот. |} Кога воздухот тече со мали брзини, меѓу неговите честички се пренесува слабо нарушување, речиси без да се промени нивното растојание. Под такви услови, воздухот се смета за нестислив, па затоа <big>ρ ₁ = ρ ₂</big> . Тогаш равенката на континуитет добива едноставен облик:<center><math> \ v_1\cdot A_1 = \ v_2\cdot A_2\, = \text{const}\ \longmapsto\quad \ v\cdot A\,= \text{const} </math></center> Со усвоениот концепт на нестислив флуид, движењето на гасовите и течностите се разгледува на ист начин и не се прави разлика меѓу нив. Со примена на начелото на [[Жан ле Рон д'Аламбер|Д'Аламбер]] на набљудуваниот мал цилиндричен течен елемент со должина <big>dl</big> и константна површина на напречен пресек, се добива равенката на движење:{{Sfn|Рендулић|1960}}<ref name="MECANIQUE DES FLUIDES">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ac-nancy-metz.fr/enseign/physique/PHYS/Term/Mecaflu/Poly-mecaflu.htm|title=MECANIQUE DES FLUIDES|last=|date=|publisher=|location=|language={{fr}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140126010027/http://www.ac-nancy-metz.fr/enseign/physique/PHYS/Term/Mecaflu/Poly-mecaflu.htm|archive-date=26. 01. 2014|accessdate=22. 4. 2018|quote=MECANIQUE DES FLUIDES}}</ref><ref name="Bernoulli's equation">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bern.html|title=Bernoulli's equation|last=|date=|publisher=grc.nasa|location=|language={{en}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531234851/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bern.html|archive-date=31. 05. 2014|accessdate=14. 6. 2014|quote=Bernoulli's equation}}</ref><center><math>- dp\cdot\ dA\, - \rho\cdot g\cdot dl\cdot dA\cdot\cos\theta\, - \rho\cdot dA\cdot\ v\cdot\ d\cdot v\, = 0</math></center>Врз основа на скицата, равенката е очигледна: dz = dl cos θ. Со подредување и интегрирање, равенката на движење го добива обликот:<ref name="Bernoulli's equation">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bern.html|title=Bernoulli's equation|last=|date=|publisher=grc.nasa|location=|language={{en}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531234851/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bern.html|archive-date=31. 05. 2014|accessdate=14. 6. 2014|quote=Bernoulli's equation}}</ref> {| style="margin:auto; background:#fff; border-style:solid; border-width:0; border-color:skyBlue; padding:8px;" |<math>\ p + \rho\cdot g\cdot z + \frac {\rho\cdot v^2}{2} = \text{const}</math> |Каде: * <math>\ p </math> – статички притисок * <math>\rho\cdot g\cdot z</math> – притисок заради тежината на воздушниот столб * <math>\frac {\rho\cdot v^2}{2} = q </math> – динамички притисок |} Очигледно е дека притисокот, поради тежината на воздушниот столб во набљудуваниот мал дел од воздухот, е занемарливо мал. Врз основа на ова, реално е да се усвои: . Тогаш [[Бернулиев принцип|Бернулиевата равенка]] го добива обликот:<center><math>\ p + \frac {\rho\cdot v^2 }{2} = \text{const}\quad \longmapsto \quad \ p + \ q = \text{const}</math></center>Збирот од статичките и динамичките притисоци во сите точки во цевката за проток е константен број. Оваа равенка се нарекува и равенка за запазување на енергијата.<ref name="MECANIQUE DES FLUIDES">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ac-nancy-metz.fr/enseign/physique/PHYS/Term/Mecaflu/Poly-mecaflu.htm|title=MECANIQUE DES FLUIDES|last=|date=|publisher=|location=|language={{fr}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140126010027/http://www.ac-nancy-metz.fr/enseign/physique/PHYS/Term/Mecaflu/Poly-mecaflu.htm|archive-date=26. 01. 2014|accessdate=22. 4. 2018|quote=MECANIQUE DES FLUIDES}}</ref><ref name="Bernoulli's equation">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bern.html|title=Bernoulli's equation|last=|date=|publisher=grc.nasa|location=|language={{en}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531234851/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bern.html|archive-date=31. 05. 2014|accessdate=14. 6. 2014|quote=Bernoulli's equation}}</ref> Воведувањето на стисливост, [[Термодинамика|термодинамички]] и други влијанија во разгледувањето го усложнува изгледот на равенките на континуитет и Бернулиевата равенка. Класичната аеродинамика е поделена според особеностите на влијанието на брзините на протокот врз стисливоста на воздухот. Овие области се определени од интензитетот на брзините на протокот, во споредба со брзината на ширење на звукот низ воздухот. За брзини на телото: помала од [[Брзина на звукот|брзината на звукот]], приближно иста и над брзината на звукот. Брзината на телото што се движи низ воздухот (иста како и брзината на воздухот во однос на телото) е <math>\ v</math>, а брзината на звукот е <math>\ c</math>. Според професорот по физика Ернест Мах, воведена е единица Мах,{{Sfn|Rendulić|1960}} како бездимензионален број на односот на брзината на летот и брзината на звукот. Се користи за поврзување на влијанието на стисливоста на воздухот врз аеродинамичните величини.<ref name="Mach Number">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.desktop.aero/appliedaero/fundamentals/mach.html|title=Mach Number|last=|date=|publisher=desktop.aero|location=|language={{en}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20111214061153/http://www.desktop.aero/appliedaero/fundamentals/mach.html|archive-date=14. 12. 2011|accessdate=14. 6. 2014|quote=Mach Number}}</ref><ref name="Mach Number – nasa">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/k-12/airplane/mach.html|title=Mach Number – nasa|last=|date=|publisher=grc.nasa|location=|language={{en}}|format=|archive-url=https://web.archive.org/web/20060410140252/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/mach.html|archive-date=10. 04. 2006|accessdate=14. 6. 2014|quote=Mach Number – nasa}}</ref> {| style="background:#fff; border-style:solid; border-width:0; border-color:skyBlue; padding:8px;" |Математичка дефиниција на Маховиот број: |<math>\ M = \frac{\ v}{\ c}\ </math> |} == Поврзано == * [[Махов број]] * [[Рејнолдсов број]] * [[Аеротунел]] * [[Аеростатика]] * [[Хидродинамика]] * [[Термодинамика]] * [[Механика на флуидите]] * [[Фрудов број]] ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bga.html|title=Welcome to the Beginner's Guide to Aerodynamics|last=|date=|work=|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715033132/http://www.grc.nasa.gov/WWW/K-12/airplane/bga.html|archive-date=15. 07. 2012|accessdate=}} [[Категорија:Аеродинамика]] d45i4h9wkrox8mo0cwjz4477sosdddd 10 1392113 5542449 2026-04-20T17:28:30Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Navbox | name = Општина Аврен | title = Населени места во [[Општина Аврен]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | above = | image = | group1 = Села | list1 = * [[Аврен]] * [[Бенковски (Варненско)|Бенковски]] * [[Близнаци (Варненско)|Близнаци]] * [[Болярци (Варненско)|Болярци]] *... 5542449 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Општина Аврен | title = Населени места во [[Општина Аврен]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | above = | image = | group1 = Села | list1 = * [[Аврен]] * [[Бенковски (Варненско)|Бенковски]] * [[Близнаци (Варненско)|Близнаци]] * [[Болярци (Варненско)|Болярци]] * [[Добри Дол (Варненско)|Добри Дол]] * [[Д’бравино]] * [[Здравец (Варненско)|Здравец]] * [[Казашка Река]] * [[Китка (село)|Китка]] * [[Круша (Варненско)|Круша]] * [[Приселци (Варненско)|Приселци]] * [[Равна Гора (Варненско)|Равна Гора]] * [[Садово (Варненско)|Садово]] * [[Синдел]] * [[Трстиково (Варненско)|Трстиково]] * [[Царевци (Варненско)|Царевци]] * [[Јунак (село)|Јунак]] | below = }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за општини во Бугарија|Аврен]] </noinclude> 781j4jrn0r5rkwvynmilrawdwwxvtfq 5542453 5542449 2026-04-20T17:32:39Z Пакко 4588 * [[Бољарци (Варненско)|Бољарци]] 5542453 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Општина Аврен | title = Населени места во [[Општина Аврен]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | above = | image = | group1 = Села | list1 = * [[Аврен]] * [[Бенковски (Варненско)|Бенковски]] * [[Близнаци (Варненско)|Близнаци]] * [[Бољарци (Варненско)|Бољарци]] * [[Добри Дол (Варненско)|Добри Дол]] * [[Д’бравино]] * [[Здравец (Варненско)|Здравец]] * [[Казашка Река]] * [[Китка (село)|Китка]] * [[Круша (Варненско)|Круша]] * [[Приселци (Варненско)|Приселци]] * [[Равна Гора (Варненско)|Равна Гора]] * [[Садово (Варненско)|Садово]] * [[Синдел]] * [[Трстиково (Варненско)|Трстиково]] * [[Царевци (Варненско)|Царевци]] * [[Јунак (село)|Јунак]] | below = }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за општини во Бугарија|Аврен]] </noinclude> j3nijjwabbxirwim8ljidazxggv03nu 0 1392114 5542450 2026-04-20T17:29:00Z Пакко 4588 Пренасочување кон [[Аврен (општина)]] 5542450 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Аврен (општина)]] hc725j1nm38ysunh81zwjjs4jrtzssm 1 1392115 5542454 2026-04-20T17:33:00Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}}{{вики клуб}} 5542454 wikitext text/x-wiki {{сзр}}{{вики клуб}} h2u6hhq51pw5ddjxw6oghd3y2qrceww 1 1392116 5542458 2026-04-20T17:35:58Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}}{{вики клуб}} 5542458 wikitext text/x-wiki {{сзр}}{{вики клуб}} h2u6hhq51pw5ddjxw6oghd3y2qrceww 0 1392117 5542459 2026-04-20T17:36:35Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Џорџ Џејмс Пирс]] 5542459 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џорџ Џејмс Пирс]] f8fkphyshkg933m9ebwbzukheveu9rt 0 1392118 5542461 2026-04-20T17:38:30Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Синдел | native_name = Синдел | native_name_lang = bg | settlement_type = село | image_skyline = ЖП Гара Синдел.jpg | image_caption = Железничката станица во Синдел | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pu... 5542461 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Синдел | native_name = Синдел | native_name_lang = bg | settlement_type = село | image_skyline = ЖП Гара Синдел.jpg | image_caption = Железничката станица во Синдел | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Синдел во Бугарија | latd = 43 |latm = 07 |lats = 06 |latNS = N | longd = 27 |longm = 36 |longs = 40 |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Варна (област)|Варна]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Општина Аврен|Аврен]] | leader_party = ГЕРБ | leader_title = Градоначалник | leader_name = Георги Панајотов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 11,936 | elevation_m = 51 | population_total = 1.165 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 9132 | area_code = +359 05108 | website = }} '''Синдел''' ({{Langx|bg|Синдел}}) — село во Североисточна [[Бугарија]], во составот на [[Општина Аврен|општината Аврен]] на [[Варна (област)|Варненската Област]]. Има население од околу 1.165 жители (2022).<ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.</ref> == Географија == Селото се наоѓа во долниот тек на реката Провадиска, во плодната низина меѓу Провадиското и Авренското Плато. Синдел е многу важен железнички јазол во Бугарија, каде што се вкрстуваат линиите [[Варна]]—[[Софија]] и [[Варна]]—[[Карнобат]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.avren.bg/ Официјална веб-страница на општина Аврен] {{Општина Аврен}} {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Бугарија]] [[Категорија:Населени места во Варненската Област]] 2hz45k2og74gsl7oevte840fatp4qms 5542480 5542461 2026-04-20T17:47:43Z Пакко 4588 [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5542480 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Синдел | native_name = Синдел | native_name_lang = bg | settlement_type = село | image_skyline = ЖП Гара Синдел.jpg | image_caption = Железничката станица во Синдел | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Синдел во Бугарија | latd = 43 |latm = 07 |lats = 06 |latNS = N | longd = 27 |longm = 36 |longs = 40 |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Варна (област)|Варна]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Општина Аврен|Аврен]] | leader_party = ГЕРБ | leader_title = Градоначалник | leader_name = Георги Панајотов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 11,936 | elevation_m = 51 | population_total = 1.165 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 9132 | area_code = +359 05108 | website = }} '''Синдел''' ({{Langx|bg|Синдел}}) — село во Североисточна [[Бугарија]], во составот на [[Општина Аврен|општината Аврен]] на [[Варна (област)|Варненската Област]]. Има население од околу 1.165 жители (2022).<ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.</ref> == Географија == Селото се наоѓа во долниот тек на реката Провадиска, во плодната низина меѓу Провадиското и Авренското Плато. Синдел е многу важен железнички јазол во Бугарија, каде што се вкрстуваат линиите [[Варна]]—[[Софија]] и [[Варна]]—[[Карнобат]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.avren.bg/ Официјална веб-страница на општина Аврен] {{Општина Аврен}} {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Бугарија]] [[Категорија:Населени места во областа Варна]] 5i50pdjazijjlhrepkzd8rww6l4s3cn 0 1392119 5542468 2026-04-20T17:41:26Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Чарлс Џозеф Чемберлен]] 5542468 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Чарлс Џозеф Чемберлен]] hb96zfkgjosgh60h10a96zl8enil259 1 1392120 5542469 2026-04-20T17:41:45Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{СЗР}}{{вики клуб}} 5542469 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{вики клуб}} 1hi7ev2diof49pg7yfgcj6tm8h7x2og 0 1392121 5542472 2026-04-20T17:44:05Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{Infobox football biography-retired | playername = Карстен Хутвелкер | image = | height = {{height|m=1.86}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1971|8|27}} | cityofbirth = [[Вупертал]] | countryofbirth = [[Западна Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | currentclub = | clubnumber... 5542472 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Карстен Хутвелкер | image = | height = {{height|m=1.86}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1971|8|27}} | cityofbirth = [[Вупертал]] | countryofbirth = [[Западна Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | currentclub = | clubnumber = | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]], [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 2008 <small>(37 г.)</small> | years1 = 1990-1993 | caps1 = 74 | goals1 = 7 | clubs1 = {{Fb team Fortuna Dusseldorf}} | years2 = 1993-1994 | caps2 = 5 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Wattenscheid 09}} | years3 = 1994-1995 | caps3 = 29 | goals3 = 11 | clubs3 = {{Fb team Wuppertaler}} | years4 = 1995-1996 | caps4 = 22 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Carl Zeiss Jena}} | years5 = 1996-1998 | caps5 = 25 | goals5 = 4 | clubs5 = {{Fb team Bochum}} | years6 = 1998-1999 | caps6 = 24 | goals6 = 1 | clubs6 = {{Fb team 1. FC Koln}} | years7 = 1999-2001 | caps7 = 67 | goals7 = 19 | clubs7 = {{Fb team 1. FC Saarbrucken}} | years8 = 2001-2002 | caps8 = 12 | goals8 = 2 | clubs8 = {{Fb team Rot Weiss Ahlen}} | years9 = 2002 | caps9 = 14 | goals9 = 5 | clubs9 = {{Fb team 1. FC Saarbrucken}} | years10 = 2002-2003 | caps10 = 10 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Florentia Viola}} | years11 = 2003 | caps11 = 15 | goals11 = 2 | clubs11 = {{Fb team Eintracht Braunschweig}} | years12 = 2003-2004 | caps12 = 27 | goals12 = 6 | clubs12 = {{Fb team Jahn Regensburg}} | years13 = 2004-2007 | caps13 = 66 | goals13 = 8 | clubs13 = {{Fb team Augsburg}} | years14 = 2007-2008 | caps14 = 38 | goals14 = 2 | clubs14 = {{Fb team Altach}} | nationalyears1 = 1992 |nationalcaps1 = 1 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 21 години|Германија 21]] | manageryears1 = 2011 | managerclubs1 = {{Fb team Wuppertaler}} | manageryears2 = 2013–2014 | managerclubs2 = {{Fb team Kray}} | manageryears3 = 2014 | managerclubs3 = {{Fb team Carl Zeiss Jena}} }} '''Карстен Хутвелкер''' (роден на [[27 август]] [[1971]] година, во [[Вупертал]]) — [[Германци|германски]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], играч од [[Одбрана (фудбал)|одбраната]] или од [[Среден ред (фудбал)|средниот ред]].<ref>{{cite web | url = https://www.kicker.de/karsten-hutwelker/spieler/2-bundesliga/2000-01/1-fc-saarbruecken | title = Hutwelker, Karsten | language = German | publisher = [[Kicker (magazine)|Kicker]] | access-date = 15 February 2012}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Германија |image3= Flag of Germany.svg }} * [https://www.transfermarkt.com/karsten-hutwelker/profil/spieler/996 Карстен Хутвелкер на transfermarkt] * [https://www.worldfootball.net/person/pe41149/ Карстен Хутвелкер на worldfootball] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хутвелкер, Карстен}} [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Германски фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бохум]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Келн]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фјорентина]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајнтрахт Брауншвајг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јан Регензбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Аугсбург]] [[Категорија:Луѓе од Валдзасен]] [[Категорија:Живи луѓе]] lr1p4sc49nimixujtq7thglup9o73kt 5542473 5542472 2026-04-20T17:44:25Z Carshalton 30527 5542473 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Карстен Хутвелкер | image = | height = {{height|m=1.86}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1971|8|27}} | cityofbirth = [[Вупертал]] | countryofbirth = [[Западна Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | currentclub = | clubnumber = | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]], [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 2008 <small>(37 г.)</small> | years1 = 1990-1993 | caps1 = 74 | goals1 = 7 | clubs1 = {{Fb team Fortuna Dusseldorf}} | years2 = 1993-1994 | caps2 = 5 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Wattenscheid 09}} | years3 = 1994-1995 | caps3 = 29 | goals3 = 11 | clubs3 = {{Fb team Wuppertaler}} | years4 = 1995-1996 | caps4 = 22 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Carl Zeiss Jena}} | years5 = 1996-1998 | caps5 = 25 | goals5 = 4 | clubs5 = {{Fb team Bochum}} | years6 = 1998-1999 | caps6 = 24 | goals6 = 1 | clubs6 = {{Fb team 1. FC Koln}} | years7 = 1999-2001 | caps7 = 67 | goals7 = 19 | clubs7 = {{Fb team 1. FC Saarbrucken}} | years8 = 2001-2002 | caps8 = 12 | goals8 = 2 | clubs8 = {{Fb team Rot Weiss Ahlen}} | years9 = 2002 | caps9 = 14 | goals9 = 5 | clubs9 = {{Fb team 1. FC Saarbrucken}} | years10 = 2002-2003 | caps10 = 10 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Florentia Viola}} | years11 = 2003 | caps11 = 15 | goals11 = 2 | clubs11 = {{Fb team Eintracht Braunschweig}} | years12 = 2003-2004 | caps12 = 27 | goals12 = 6 | clubs12 = {{Fb team Jahn Regensburg}} | years13 = 2004-2007 | caps13 = 66 | goals13 = 8 | clubs13 = {{Fb team Augsburg}} | years14 = 2007-2008 | caps14 = 38 | goals14 = 2 | clubs14 = {{Fb team Altach}} | nationalyears1 = 1992 |nationalcaps1 = 1 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 21 години|Германија 21]] | manageryears1 = 2011 | managerclubs1 = {{Fb team Wuppertaler}} | manageryears2 = 2013–2014 | managerclubs2 = {{Fb team Kray}} | manageryears3 = 2014 | managerclubs3 = {{Fb team Carl Zeiss Jena}} }} '''Карстен Хутвелкер''' (роден на [[27 август]] [[1971]] година, во [[Вупертал]]) — [[Германци|германски]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], играч од [[Одбрана (фудбал)|одбраната]] или од [[Среден ред (фудбал)|средниот ред]].<ref>{{cite web | url = https://www.kicker.de/karsten-hutwelker/spieler/2-bundesliga/2000-01/1-fc-saarbruecken | title = Hutwelker, Karsten | language = German | publisher = [[Kicker (magazine)|Kicker]] | access-date = 15 February 2012}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Германија |image3= Flag of Germany.svg }} * [https://www.transfermarkt.com/karsten-hutwelker/profil/spieler/996 Карстен Хутвелкер на transfermarkt] * [https://www.worldfootball.net/person/pe41149/ Карстен Хутвелкер на worldfootball] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хутвелкер, Карстен}} [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Германски фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бохум]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Келн]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фјорентина]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајнтрахт Брауншвајг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јан Регензбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Аугсбург]] [[Категорија:Луѓе од Вупертал]] [[Категорија:Живи луѓе]] 8oapkry0b4rhg5pqc7ivyq6tr6u4w6j 5542483 5542473 2026-04-20T17:49:12Z Carshalton 30527 5542483 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Карстен Хутвелкер | image = | height = {{height|m=1.86}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1971|8|27}} | cityofbirth = [[Вупертал]] | countryofbirth = [[Западна Германија]] | nationality = {{flagsport|GER}} [[Германија]] | currentclub = | clubnumber = | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]], [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | retired = 2008 <small>(37 г.)</small> | years1 = 1990-1993 | caps1 = 74 | goals1 = 7 | clubs1 = {{Fb team Fortuna Dusseldorf}} | years2 = 1993-1994 | caps2 = 5 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Wattenscheid 09}} | years3 = 1994-1995 | caps3 = 29 | goals3 = 11 | clubs3 = {{Fb team Wuppertaler}} | years4 = 1995-1996 | caps4 = 22 | goals4 = 8 | clubs4 = {{Fb team Carl Zeiss Jena}} | years5 = 1996-1998 | caps5 = 25 | goals5 = 4 | clubs5 = {{Fb team Bochum}} | years6 = 1998-1999 | caps6 = 24 | goals6 = 1 | clubs6 = {{Fb team 1. FC Koln}} | years7 = 1999-2001 | caps7 = 67 | goals7 = 19 | clubs7 = {{Fb team 1. FC Saarbrucken}} | years8 = 2001-2002 | caps8 = 12 | goals8 = 2 | clubs8 = {{Fb team Rot Weiss Ahlen}} | years9 = 2002 | caps9 = 14 | goals9 = 5 | clubs9 = {{Fb team 1. FC Saarbrucken}} | years10 = 2002-2003 | caps10 = 10 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Florentia Viola}} | years11 = 2003 | caps11 = 15 | goals11 = 2 | clubs11 = {{Fb team Eintracht Braunschweig}} | years12 = 2003-2004 | caps12 = 27 | goals12 = 6 | clubs12 = {{Fb team Jahn Regensburg}} | years13 = 2004-2007 | caps13 = 66 | goals13 = 8 | clubs13 = {{Fb team Augsburg}} | years14 = 2007-2008 | caps14 = 38 | goals14 = 2 | clubs14 = {{Fb team Altach}} | nationalyears1 = 1992 |nationalcaps1 = 1 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|GER}} [[Фудбалска репрезентација на Германија под 21 години|Германија 21]] | manageryears1 = 2011 | managerclubs1 = {{Fb team Wuppertaler}} | manageryears2 = 2013–2014 | managerclubs2 = {{Fb team Kray}} | manageryears3 = 2014 | managerclubs3 = {{Fb team Carl Zeiss Jena}} }} '''Карстен Хутвелкер''' (роден на [[27 август]] [[1971]] година, во [[Вупертал]]) — [[Германци|германски]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], играч од [[Одбрана (фудбал)|одбраната]] или од [[Среден ред (фудбал)|средниот ред]].<ref>{{cite web | url = https://www.kicker.de/karsten-hutwelker/spieler/2-bundesliga/2000-01/1-fc-saarbruecken | title = Hutwelker, Karsten | language = German | publisher = [[Kicker (magazine)|Kicker]] | access-date = 15 February 2012}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Германија |image3= Flag of Germany.svg }} * [https://www.transfermarkt.com/karsten-hutwelker/profil/spieler/996 Карстен Хутвелкер на transfermarkt] * [https://www.worldfootball.net/person/pe41149/ Карстен Хутвелкер на worldfootball] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хутвелкер, Карстен}} [[Категорија:Германски фудбалери]] [[Категорија:Германски фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фортуна Диселдорф]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бохум]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Келн]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фјорентина]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ајнтрахт Брауншвајг]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јан Регензбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Аугсбург]] [[Категорија:Луѓе од Вупертал]] [[Категорија:Живи луѓе]] d1qje6o5fqewbsm1ac9be5d0ayov92g 0 1392122 5542475 2026-04-20T17:44:56Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Вилијам Луис Калберсон]] 5542475 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Вилијам Луис Калберсон]] 43jy8oljwesujb6prnh4hlnsupfqldn 14 1392123 5542476 2026-04-20T17:45:14Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{categoryTOC}} [[Категорија:ФК Бохум]] [[Категорија:Германски фудбалери по клуб|Бохум]] 5542476 wikitext text/x-wiki {{categoryTOC}} [[Категорија:ФК Бохум]] [[Категорија:Германски фудбалери по клуб|Бохум]] 8bpz2wjvfdnox7mi2pz7xymkwglz9r3 0 1392124 5542477 2026-04-20T17:47:16Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Другизначења4|село во Варненската област|други села|Бољарци}} {{Инфокутија Населено место | name = Бољарци | native_name = Болярци | native_name_lang = bg | settlement_type = село | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_shield = | pushpin_map... 5542477 wikitext text/x-wiki {{Другизначења4|село во Варненската област|други села|Бољарци}} {{Инфокутија Населено место | name = Бољарци | native_name = Болярци | native_name_lang = bg | settlement_type = село | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_shield = | pushpin_map = Бугарија | pushpin_map_caption = Местоположба на Бољарци во Бугарија | latd = 43 |latm = 03 |lats = 38 |latNS = N | longd = 27 |longm = 48 |longs = 09 |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Земја | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = Област | subdivision_name1 = [[Варна (област)|Варна]] | subdivision_type2 = Општина | subdivision_name2 = [[Општина Аврен|Аврен]] | leader_party = | leader_title = Градоначалник | leader_name = | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 14,169 | elevation_m = 121 | population_total = 201 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = поштенски број | postal_code = 9135 | area_code = +359 05106 | website = }} '''Бољарци''' ({{Langx|bg|Боля́рци}}) — село во Североисточна [[Бугарија]], во составот на [[Општина Аврен|општината Аврен]] на [[Варна (област)|Варненската Област]]. Има население од околу 201 жители (2022).<ref>[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.</ref> == Географија == Селото се наоѓа во југоисточниот дел на областа, сместено на благо заоблените падини на Авренското Плато. Теренот е земјоделски и плоден, а климата е под силно влијание на близината на [[Црно Море]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.avren.bg/ Официјална веб-страница на општина Аврен] {{Општина Аврен}} {{Бугарија-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Бугарија]] [[Категорија:Населени места во областа Варна]] dt8w0z9759fxmviqv357oq55dgjb2zc 1 1392125 5542479 2026-04-20T17:47:30Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}}{{вики клуб}} 5542479 wikitext text/x-wiki {{сзр}}{{вики клуб}} h2u6hhq51pw5ddjxw6oghd3y2qrceww 0 1392126 5542509 2026-04-20T18:00:45Z Пакко 4588 Создадена страница со: '''Бољарци''' може да се однесува на едно од следниве села: * [[Бољарци (Варненско)|Бољарци]] — село во Општина Аврен, Бугарија; * [[Бољарци (Пловдивско)|Бољарци]] — село во Општина Садово, Бугарија; * [[Бољарци (Крџалиско)|Бољарци]] — село во Општина Крџали,... 5542509 wikitext text/x-wiki '''Бољарци''' може да се однесува на едно од следниве села: * [[Бољарци (Варненско)|Бољарци]] — село во Општина Аврен, Бугарија; * [[Бољарци (Пловдивско)|Бољарци]] — село во Општина Садово, Бугарија; * [[Бољарци (Крџалиско)|Бољарци]] — село во Општина Крџали, Бугарија. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бољарци}} [[Категорија:Појаснителни страници]] fkkov0t4exgz2rc7ikruut1gyh65mhd 0 1392127 5542515 2026-04-20T18:47:17Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1321535937|Johannes Max Proskauer]]“ 5542515 wikitext text/x-wiki '''Јоханес Макс Проскауер''' (5 декември 1923 &#x2013; 20 декември 1970) ― германски ботаничар. Тој бил роден во Гетинген, Германија. Патувал до Англија со ''Киндертранспорт.'' Неговата мајка починала во 1943 година, а неговиот татко бил убиен во Аушвиц.<ref>{{Наведена книга|title=A Village in the Third Reich|last=Boyd|first=Julia|year=2022|asin=B09RMQRR9T}}</ref> Тој студирал на Универзитетот во Лондон, каде што добил диплома за природни науки во 1944 година, [[Доктор на науки|докторат]] во 1947 година и докторат по науки во 1964 година, сите во областа на [[Ботаника|ботаниката]]. Во 1948 година, Проскауер се преселил во Беркли, Калифорнија, каде што станал инструктор по ботаника на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Универзитетот во Калифорнија, Беркли]]. Во 1954 година му била доделена [[Гугенхајмова стипендија.]] Станал државјанин на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] во 1957 година. Истражувањето на тезата на професорот Проскауер се однесувало на [[Биологија|биологијата]] и [[Морфологија (биологија)|морфологијата]] на британскиот вид [[Роговници|роговница]] ''[[Роговница|Anthoceros]]''. Голем дел од неговата животна работа бил фокусиран на оваа група, а во 1951 година тој за првпат го препознал и дефинирал [[Род (биологија)|родот]] ''[[Phaeoceros]]''. Тој продолжил да работи во [[Калифорниски универзитет – Беркли|Беркли]] на морфологијата и [[Цитологија|цитологијата]] на растението, а исто така и на растенијата наречени [[џигерници]]. Починал во 1970 година, оставајќи наследство од внимателно и прецизно проучување. == Дела == * (1948) ''Студии за морфологијата на Антоцерос.'' ''I.'' Анали на Бот., Сер. 2, 12: 237–265. * (1948) ''Студии за морфологијата на Антоцерос.'' ''II'' . Анали на Бот., Сер. 2, 12: 427–439. * (1951) ''Студии за антоцеротали.'' ''III'' . Бул. Тори Бот. Клуб 78: 331–349. * (1951) ''Студии за антоцеротали.'' ''IV'' . Бул. Тори Бот. Клуб 80: 65–75. * (1954) ''Студија за комплексот Phaeoceros laevis и европските Anthocerotae'' . Rapp. et Comm. VIII Cong. Int. Bot., Париз xiv-xvi: 68–69. * (1958) ''Студии за антоцеротали.'' ''V.'' Фитоморфологија 7: 113–135. * (1960) ''Студии за антоцеротали.'' ''VI'' . Фитоморфологија 10: 1–19. * (1962) ''За Карпос.'' ''I.'' Фитоморфологија 11: 359–378. * (1962) ''За Такакија, особено нејзините слузливи влакна'' . J. Hattori Bot. Лаб. 25: 217–223. * (1965) ''За црн дроб Phyllothalia'' . Фитоморфологија 15: 375–379. * (1968) ''Студии за антоцеротали.'' ''VII'' . Фитоморфологија 17: 61–70. * (1969) ''Студии за антоцеротали.'' ''VIII'' . Фитоморфологија 19: 52–66. == Надворешни врски == * {{IPNI|accessdate=12 April 2008}} == Наводи == <references /> [[Категорија:Професори на Калифорнискиот универзитет, Беркли]] [[Категорија:Починати во 1970 година]] [[Категорија:Родени во 1923 година]] [[Категорија:Бриолози]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 7j83pdhpl24hzmn7u09ffvj3xf8bj3x 5542516 5542515 2026-04-20T18:48:08Z Виолетова 1975 /* Дела */ 5542516 wikitext text/x-wiki '''Јоханес Макс Проскауер''' (5 декември 1923 &#x2013; 20 декември 1970) ― германски ботаничар. Тој бил роден во Гетинген, Германија. Патувал до Англија со ''Киндертранспорт.'' Неговата мајка починала во 1943 година, а неговиот татко бил убиен во Аушвиц.<ref>{{Наведена книга|title=A Village in the Third Reich|last=Boyd|first=Julia|year=2022|asin=B09RMQRR9T}}</ref> Тој студирал на Универзитетот во Лондон, каде што добил диплома за природни науки во 1944 година, [[Доктор на науки|докторат]] во 1947 година и докторат по науки во 1964 година, сите во областа на [[Ботаника|ботаниката]]. Во 1948 година, Проскауер се преселил во Беркли, Калифорнија, каде што станал инструктор по ботаника на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Универзитетот во Калифорнија, Беркли]]. Во 1954 година му била доделена [[Гугенхајмова стипендија.]] Станал државјанин на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] во 1957 година. Истражувањето на тезата на професорот Проскауер се однесувало на [[Биологија|биологијата]] и [[Морфологија (биологија)|морфологијата]] на британскиот вид [[Роговници|роговница]] ''[[Роговница|Anthoceros]]''. Голем дел од неговата животна работа бил фокусиран на оваа група, а во 1951 година тој за првпат го препознал и дефинирал [[Род (биологија)|родот]] ''[[Phaeoceros]]''. Тој продолжил да работи во [[Калифорниски универзитет – Беркли|Беркли]] на морфологијата и [[Цитологија|цитологијата]] на растението, а исто така и на растенијата наречени [[џигерници]]. Починал во 1970 година, оставајќи наследство од внимателно и прецизно проучување. == Надворешни врски == * {{IPNI|accessdate=12 April 2008}} == Наводи == <references /> [[Категорија:Професори на Калифорнискиот универзитет, Беркли]] [[Категорија:Починати во 1970 година]] [[Категорија:Родени во 1923 година]] [[Категорија:Бриолози]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 915p8n78s6im9jkrjojdfxmnoc46kfy 5542517 5542516 2026-04-20T18:49:29Z Виолетова 1975 5542517 wikitext text/x-wiki '''Јоханес Макс Проскауер''' (5 декември 1923 &#x2013; 20 декември 1970) ― германски ботаничар. Тој бил роден во Гетинген, Германија. Патувал до Англија со ''Киндертранспорт.'' Неговата мајка починала во 1943 година, а неговиот татко бил убиен во Аушвиц.<ref>{{Наведена книга|title=A Village in the Third Reich|last=Boyd|first=Julia|year=2022|asin=B09RMQRR9T}}</ref> Тој студирал на Универзитетот во Лондон, каде што добил диплома за природни науки во 1944 година, [[Доктор на науки|докторат]] во 1947 година и докторат по науки во 1964 година, сите во областа на [[Ботаника|ботаниката]]. Во 1948 година, Проскауер се преселил во Беркли, Калифорнија, каде што станал инструктор по ботаника на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Универзитетот во Калифорнија, Беркли]]. Во 1954 година му била доделена [[Гугенхајмова стипендија.]] Станал државјанин на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] во 1957 година. Истражувањето на тезата на професорот Проскауер се однесувало на [[Биологија|биологијата]] и [[Морфологија (биологија)|морфологијата]] на британскиот вид [[Роговници|роговница]] ''[[Роговница|Anthoceros]]''. Голем дел од неговата животна работа бил фокусиран на оваа група, а во 1951 година тој за првпат го препознал и дефинирал [[Род (биологија)|родот]] ''[[Phaeoceros]]''. Тој продолжил да работи во [[Калифорниски универзитет – Беркли|Беркли]] на морфологијата и [[Цитологија|цитологијата]] на растението, а исто така и на растенијата наречени [[џигерници]]. Починал во 1970 година, оставајќи наследство од внимателно и прецизно проучување. {{botanist|Prosk.|Proskauer, Johannes Max}} == Надворешни врски == * {{IPNI|accessdate=12 April 2008}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Професори на Калифорнискиот универзитет, Беркли]] [[Категорија:Починати во 1970 година]] [[Категорија:Родени во 1923 година]] [[Категорија:Бриолози]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] h9ce6p5y0zil51knu4shv4njcg08jd5 5542518 5542517 2026-04-20T18:50:13Z Виолетова 1975 додадена [[Категорија:Германски ботаничари]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542518 wikitext text/x-wiki '''Јоханес Макс Проскауер''' (5 декември 1923 &#x2013; 20 декември 1970) ― германски ботаничар. Тој бил роден во Гетинген, Германија. Патувал до Англија со ''Киндертранспорт.'' Неговата мајка починала во 1943 година, а неговиот татко бил убиен во Аушвиц.<ref>{{Наведена книга|title=A Village in the Third Reich|last=Boyd|first=Julia|year=2022|asin=B09RMQRR9T}}</ref> Тој студирал на Универзитетот во Лондон, каде што добил диплома за природни науки во 1944 година, [[Доктор на науки|докторат]] во 1947 година и докторат по науки во 1964 година, сите во областа на [[Ботаника|ботаниката]]. Во 1948 година, Проскауер се преселил во Беркли, Калифорнија, каде што станал инструктор по ботаника на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Универзитетот во Калифорнија, Беркли]]. Во 1954 година му била доделена [[Гугенхајмова стипендија.]] Станал државјанин на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] во 1957 година. Истражувањето на тезата на професорот Проскауер се однесувало на [[Биологија|биологијата]] и [[Морфологија (биологија)|морфологијата]] на британскиот вид [[Роговници|роговница]] ''[[Роговница|Anthoceros]]''. Голем дел од неговата животна работа бил фокусиран на оваа група, а во 1951 година тој за првпат го препознал и дефинирал [[Род (биологија)|родот]] ''[[Phaeoceros]]''. Тој продолжил да работи во [[Калифорниски универзитет – Беркли|Беркли]] на морфологијата и [[Цитологија|цитологијата]] на растението, а исто така и на растенијата наречени [[џигерници]]. Починал во 1970 година, оставајќи наследство од внимателно и прецизно проучување. {{botanist|Prosk.|Proskauer, Johannes Max}} == Надворешни врски == * {{IPNI|accessdate=12 April 2008}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Професори на Калифорнискиот универзитет, Беркли]] [[Категорија:Починати во 1970 година]] [[Категорија:Родени во 1923 година]] [[Категорија:Бриолози]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Германски ботаничари]] aofmjzn8fj87214m9xnim6t8ck5pmek 1 1392128 5542519 2026-04-20T18:50:30Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5542519 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1392129 5542520 2026-04-20T18:50:46Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Јоханес Макс Проскауер]] 5542520 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Јоханес Макс Проскауер]] ev321axalvbnqlk7pirqzn9ecri1w2n 0 1392130 5542539 2026-04-20T19:47:03Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Infobox film | image = The Host film poster.jpg | alt = Постер на корејски јазик за филмот „Домаќин“ на кој се прикажани четворица ликови над фотографија од воден пат со облакодери во позадина. Текстот во средината гласи: „Борбата на семејството започнува; р... 5542539 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = The Host film poster.jpg | alt = Постер на корејски јазик за филмот „Домаќин“ на кој се прикажани четворица ликови над фотографија од воден пат со облакодери во позадина. Текстот во средината гласи: „Борбата на семејството започнува; реката Хан, семејството и чудовиштето“. | caption = Постер за кино-прикажување од Ким Јунг-ман | native_name = {{Нихонго-н||괴물|3=Квемул|4=Чудовиште}} | director = [[Пон Џун-хо]] | screenplay = {{Plain list| * Пон Џун-хо * Ха Џун-вон * Пек Чул-хјун }} | story = Пон Џун-хо | producer = Чои Јонг-бе | starring = {{Plain list| * [[Сонг Канг-хо]] * [[Бјун Хи-бонг]] * [[Парк Хе-ил]] * [[Бе Дуна]] * [[Го Ах-сунг]] }} | cinematography = Ким Хјонг-гу | editing = Ким Сун-мин | music = [[Ли Бјунг-ву]] | studio = Chungeorahm Film | distributor = {{Plain list| * [[Showbox]] (Јужна Кореја) * Kadokawa Herald (Јапонија) }} | released = {{Film date|2006|5|21|[[Кански филмски фестивал|Кан]]|2006|7|27|Јужна Кореја|2006|9|2|Јапонија}} | runtime = 119 минути | country = {{Plain list| * Јужна Кореја * Јапонија<ref name="Variety"/><ref name="Film Comment"/> }} | language = {{Plainlist| * корејски * англиски }} | budget = 11 милијарди [[Јужнокорејски вон|вони]]<br>(11 милиони [[Американски долар|USD]]) | gross = 89–97 милиони [[Американски долар|USD]] }} '''''Домаќин''''' ({{Langx|ko|괴물}}, {{Langx|en|The Host}}) — [[Јужна Кореја|јужнокорејски]] филм од [[2006]] г. за едно [[чудовиште]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ozon.ru/context/detail/id/3545910/?item=3966642 |title=Вторжение динозавра |access-date=2014-09-04 |archive-date=2014-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904143737/http://www.ozon.ru/context/detail/id/3545910/?item=3966642 |url-status=live }}</ref> Содржи елементи на [[Хорор (филм)|ужаси]] и [[Драма (филмски жанр)|драма]]. Режисер и еден од сценаристите на филмот е [[Понг Џун Хо]]. Филмот претставува [[блокбастер]] што содржи политички поттекст поврзан со присуството на американските воени сили во Кореја.<ref>{{cite web|author=|datepublished=|url=http://medlibrary.org/medwiki/The_Host_(film)|title=The Host (film)|lang=en|publisher=medlibrary.org|access-date=2010-01-02|archive-url=https://www.webcitation.org/66oZKnX8t?url=http://medlibrary.org/medwiki/The_Host_(film)|archive-date=2012-04-10}}</ref> По успехот на претходниот филм на режисерот, ''Спомени од убиство'' (88 % на [[Rotten Tomatoes]],<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/memories-of-murder/|title=Memories of Murder (Salinui chueok) (2003)|author=|date=|work=|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|access-date=2012-09-28|lang=en|archive-date=2012-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005000024/http://www.rottentomatoes.com/m/memories-of-murder/|url-status=live}}</ref> со оценка 8,1 на 193-то место на 250 најдобри филма според IMDb), ''Домаќин'' бил очекуван со огромен интерес. Филмот бил прикажан на рекорден број екрани во Јужна Кореја на 27 јули 2006 г., а до крајот на прикажувањето го погледнале 13 милиони гледачи, станувајќи најкасовиот јужнокорејски филм до тој миг.<ref name="kassa 1" /> == Содржина == Американска воена база во Јонгсан испушта токсични хемикалии во одводот на реката Хан под непосредна наредба на надмен патолог на американската војска. Шест години подоцна, мутирано [[чудовиште]] во облик на [[Лигни|лигна]] излегува од водата и ги напаѓа луѓето покрај брегот на реката. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сонг Канг Хо]] || Парк Ганг Ду |- | [[Го Ах Сунг]] || Парк Хјун Со |- | [[Бјун Хи Бонг]] || Парк Хи Бонг |- | [[Парк Хе Ил]] || Парк Нам Ил |- | [[Бе Дуна]] || Парк Нам Џу |- | Ли Донг Хо || Се Џу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.magnetreleasing.com/thehost/ Матична страница] {{IMDb title}} [[Категорија:Јужнокорејски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2006 година]] [[Категорија:Филмови на корејски јазик]] 5ildmq24ryj4ocvjtnfjkp4896uqsth 5542541 5542539 2026-04-20T19:53:45Z Andrew012p 85224 5542541 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = The Host film poster.jpg | alt = Плакат на корејски јазик за филмот „Домаќин“ на кој се прикажани четворица ликови над фотографија од воден пат со облакодери во заднина. Текстот во средината гласи: „Борбата на семејството започнува; реката Хан, семејството и чудовиштето“. | caption = Плакатот на филмот | native_name = 괴물 | director = [[Понг Џун Хо]] | screenplay = {{Plain list| * Понг Џун Хо * Ха Џун Вон * Пек Чул Хјун }} | story = Понг Џун Хо | producer = Чои Јонг Бе | starring = {{Plain list| * [[Сонг Канг Хо]] * [[Бјун Хи Бонг]] * [[Парк Хе Ил]] * [[Бе Дуна]] * [[Го Ах унг]] }} | cinematography = Ким Хјонг Гу | editing = Ким Сун Мин | music = [[Ли Бјунг Ву]] | studio = Chungeorahm Film | distributor = {{Plain list| * [[Showbox]] (Јужна Кореја) * Kadokawa Herald (Јапонија) }} | released = {{Film date|2006|5|21|[[Кански филмски фестивал|Кан]]|2006|7|27|Јужна Кореја|2006|9|2|Јапонија}} | runtime = 119 минути | country = {{Plain list| * {{знамеикона|Јужна Кореја}} [[Јужна Кореја]] * {{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]]<ref name="Variety">[[Variety (magazine)|Variety]]: The Host Review.</ref><ref name="Film Comment">Film Comment: Korea's Monster Movie.</ref> }} | language = {{Plainlist| * корејски * англиски }} | budget = 11 милијарди [[Јужнокорејски вон|вони]]<br>(11 милиони долари) | gross = 89 — 97 милиони долари }} '''''Домаќин''''' ({{Langx|ko|괴물}}, {{Langx|en|The Host}}) — [[Јужна Кореја|јужнокорејски]] филм од [[2006]] г. за едно [[чудовиште]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ozon.ru/context/detail/id/3545910/?item=3966642 |title=Вторжение динозавра |access-date=2014-09-04 |archive-date=2014-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904143737/http://www.ozon.ru/context/detail/id/3545910/?item=3966642 |url-status=live }}</ref> Содржи елементи на [[Хорор (филм)|ужаси]] и [[Драма (филмски жанр)|драма]]. Режисер и еден од сценаристите на филмот е [[Понг Џун Хо]]. Филмот претставува [[блокбастер]] што содржи политички поттекст поврзан со присуството на американските воени сили во Кореја.<ref>{{cite web|author=|datepublished=|url=http://medlibrary.org/medwiki/The_Host_(film)|title=The Host (film)|lang=en|publisher=medlibrary.org|access-date=2010-01-02|archive-url=https://www.webcitation.org/66oZKnX8t?url=http://medlibrary.org/medwiki/The_Host_(film)|archive-date=2012-04-10}}</ref> По успехот на претходниот филм на режисерот, ''[[Спомени од убиство]]'' (88 % на [[Rotten Tomatoes]],<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/memories-of-murder/|title=Memories of Murder (Salinui chueok) (2003)|author=|date=|work=|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|access-date=2012-09-28|lang=en|archive-date=2012-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005000024/http://www.rottentomatoes.com/m/memories-of-murder/|url-status=live}}</ref> со оценка 8,1 на 193-то место на 250 најдобри филма според IMDb), ''Домаќин'' бил очекуван со огромен интерес. Филмот бил прикажан на рекорден број екрани во Јужна Кореја на 27 јули 2006 г., а до крајот на прикажувањето го погледнале 13 милиони гледачи, станувајќи најкасовиот јужнокорејски филм до тој миг.<ref name="kassa 1">[[The Chosun Ilbo]]: 'The Host' Stomps to All-Time Box Office Record.</ref> == Содржина == Американска воена база во Јонгсан испушта токсични хемикалии во одводот на реката Хан под непосредна наредба на надмен патолог на американската војска. Шест години подоцна, мутирано [[чудовиште]] во облик на [[Лигни|лигна]] излегува од водата и ги напаѓа луѓето покрај брегот на реката. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сонг Канг Хо]] || Парк Ганг Ду |- | [[Го Ах Сунг]] || Парк Хјун Со |- | [[Бјун Хи Бонг]] || Парк Хи Бонг |- | [[Парк Хе Ил]] || Парк Нам Ил |- | [[Бе Дуна]] || Парк Нам Џу |- | Ли Донг Хо || Се Џу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.magnetreleasing.com/thehost/ Матична страница] {{IMDb title|0468492}} [[Категорија:Јужнокорејски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2006 година]] [[Категорија:Филмови на корејски јазик]] hv2plc4a7l1a9hqazaffvets8ek2csb 5542543 5542541 2026-04-20T19:55:34Z Andrew012p 85224 5542543 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Host 2006 poster.jpg | alt = | caption = Плакатот на филмот | native_name = 괴물 | director = [[Понг Џун Хо]] | screenplay = {{Plain list| * Понг Џун Хо * Ха Џун Вон * Пек Чул Хјун }} | story = Понг Џун Хо | producer = Чои Јонг Бе | starring = {{Plain list| * [[Сонг Канг Хо]] * [[Бјун Хи Бонг]] * [[Парк Хе Ил]] * [[Бе Дуна]] * [[Го Ах унг]] }} | cinematography = Ким Хјонг Гу | editing = Ким Сун Мин | music = [[Ли Бјунг Ву]] | studio = Chungeorahm Film | distributor = {{Plain list| * [[Showbox]] (Јужна Кореја) * Kadokawa Herald (Јапонија) }} | released = {{Film date|2006|5|21|[[Кански филмски фестивал|Кан]]|2006|7|27|Јужна Кореја|2006|9|2|Јапонија}} | runtime = 119 минути | country = {{Plain list| * {{знамеикона|Јужна Кореја}} [[Јужна Кореја]] * {{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]]<ref name="Variety">[[Variety (magazine)|Variety]]: The Host Review.</ref><ref name="Film Comment">Film Comment: Korea's Monster Movie.</ref> }} | language = {{Plainlist| * корејски * англиски }} | budget = 11 милијарди [[Јужнокорејски вон|вони]]<br>(11 милиони долари) | gross = 89 — 97 милиони долари }} '''''Домаќин''''' ({{Langx|ko|괴물}}, {{Langx|en|The Host}}) — [[Јужна Кореја|јужнокорејски]] филм од [[2006]] г. за едно [[чудовиште]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ozon.ru/context/detail/id/3545910/?item=3966642 |title=Вторжение динозавра |access-date=2014-09-04 |archive-date=2014-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904143737/http://www.ozon.ru/context/detail/id/3545910/?item=3966642 |url-status=live }}</ref> Содржи елементи на [[Хорор (филм)|ужаси]] и [[Драма (филмски жанр)|драма]]. Режисер и еден од сценаристите на филмот е [[Понг Џун Хо]]. Филмот претставува [[блокбастер]] што содржи политички поттекст поврзан со присуството на американските воени сили во Кореја.<ref>{{cite web|author=|datepublished=|url=http://medlibrary.org/medwiki/The_Host_(film)|title=The Host (film)|lang=en|publisher=medlibrary.org|access-date=2010-01-02|archive-url=https://www.webcitation.org/66oZKnX8t?url=http://medlibrary.org/medwiki/The_Host_(film)|archive-date=2012-04-10}}</ref> По успехот на претходниот филм на режисерот, ''[[Спомени од убиство]]'' (88 % на [[Rotten Tomatoes]],<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/memories-of-murder/|title=Memories of Murder (Salinui chueok) (2003)|author=|date=|work=|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|access-date=2012-09-28|lang=en|archive-date=2012-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005000024/http://www.rottentomatoes.com/m/memories-of-murder/|url-status=live}}</ref> со оценка 8,1 на 193-то место на 250 најдобри филма според IMDb), ''Домаќин'' бил очекуван со огромен интерес. Филмот бил прикажан на рекорден број екрани во Јужна Кореја на 27 јули 2006 г., а до крајот на прикажувањето го погледнале 13 милиони гледачи, станувајќи најкасовиот јужнокорејски филм до тој миг.<ref name="kassa 1">[[The Chosun Ilbo]]: 'The Host' Stomps to All-Time Box Office Record.</ref> == Содржина == Американска воена база во Јонгсан испушта токсични хемикалии во одводот на реката Хан под непосредна наредба на надмен патолог на американската војска. Шест години подоцна, мутирано [[чудовиште]] во облик на [[Лигни|лигна]] излегува од водата и ги напаѓа луѓето покрај брегот на реката. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сонг Канг Хо]] || Парк Ганг Ду |- | [[Го Ах Сунг]] || Парк Хјун Со |- | [[Бјун Хи Бонг]] || Парк Хи Бонг |- | [[Парк Хе Ил]] || Парк Нам Ил |- | [[Бе Дуна]] || Парк Нам Џу |- | Ли Донг Хо || Се Џу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.magnetreleasing.com/thehost/ Матична страница] {{IMDb title|0468492}} [[Категорија:Јужнокорејски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2006 година]] [[Категорија:Филмови на корејски јазик]] 14554749c4sngxixaol23q3a5m6jrad 5542545 5542543 2026-04-20T19:59:39Z Andrew012p 85224 /* Улоги */ 5542545 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Host 2006 poster.jpg | alt = | caption = Плакатот на филмот | native_name = 괴물 | director = [[Понг Џун Хо]] | screenplay = {{Plain list| * Понг Џун Хо * Ха Џун Вон * Пек Чул Хјун }} | story = Понг Џун Хо | producer = Чои Јонг Бе | starring = {{Plain list| * [[Сонг Канг Хо]] * [[Бјун Хи Бонг]] * [[Парк Хе Ил]] * [[Бе Дуна]] * [[Го Ах унг]] }} | cinematography = Ким Хјонг Гу | editing = Ким Сун Мин | music = [[Ли Бјунг Ву]] | studio = Chungeorahm Film | distributor = {{Plain list| * [[Showbox]] (Јужна Кореја) * Kadokawa Herald (Јапонија) }} | released = {{Film date|2006|5|21|[[Кански филмски фестивал|Кан]]|2006|7|27|Јужна Кореја|2006|9|2|Јапонија}} | runtime = 119 минути | country = {{Plain list| * {{знамеикона|Јужна Кореја}} [[Јужна Кореја]] * {{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]]<ref name="Variety">[[Variety (magazine)|Variety]]: The Host Review.</ref><ref name="Film Comment">Film Comment: Korea's Monster Movie.</ref> }} | language = {{Plainlist| * корејски * англиски }} | budget = 11 милијарди [[Јужнокорејски вон|вони]]<br>(11 милиони долари) | gross = 89 — 97 милиони долари }} '''''Домаќин''''' ({{Langx|ko|괴물}}, {{Langx|en|The Host}}) — [[Јужна Кореја|јужнокорејски]] филм од [[2006]] г. за едно [[чудовиште]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ozon.ru/context/detail/id/3545910/?item=3966642 |title=Вторжение динозавра |access-date=2014-09-04 |archive-date=2014-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904143737/http://www.ozon.ru/context/detail/id/3545910/?item=3966642 |url-status=live }}</ref> Содржи елементи на [[Хорор (филм)|ужаси]] и [[Драма (филмски жанр)|драма]]. Режисер и еден од сценаристите на филмот е [[Понг Џун Хо]]. Филмот претставува [[блокбастер]] што содржи политички поттекст поврзан со присуството на американските воени сили во Кореја.<ref>{{cite web|author=|datepublished=|url=http://medlibrary.org/medwiki/The_Host_(film)|title=The Host (film)|lang=en|publisher=medlibrary.org|access-date=2010-01-02|archive-url=https://www.webcitation.org/66oZKnX8t?url=http://medlibrary.org/medwiki/The_Host_(film)|archive-date=2012-04-10}}</ref> По успехот на претходниот филм на режисерот, ''[[Спомени од убиство]]'' (88 % на [[Rotten Tomatoes]],<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/memories-of-murder/|title=Memories of Murder (Salinui chueok) (2003)|author=|date=|work=|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|access-date=2012-09-28|lang=en|archive-date=2012-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005000024/http://www.rottentomatoes.com/m/memories-of-murder/|url-status=live}}</ref> со оценка 8,1 на 193-то место на 250 најдобри филма според IMDb), ''Домаќин'' бил очекуван со огромен интерес. Филмот бил прикажан на рекорден број екрани во Јужна Кореја на 27 јули 2006 г., а до крајот на прикажувањето го погледнале 13 милиони гледачи, станувајќи најкасовиот јужнокорејски филм до тој миг.<ref name="kassa 1">[[The Chosun Ilbo]]: 'The Host' Stomps to All-Time Box Office Record.</ref> == Содржина == Американска воена база во Јонгсан испушта токсични хемикалии во одводот на реката Хан под непосредна наредба на надмен патолог на американската војска. Шест години подоцна, мутирано [[чудовиште]] во облик на [[Лигни|лигна]] излегува од водата и ги напаѓа луѓето покрај брегот на реката. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сонг Канг Хо]] || Парк Ганг Ту |- | [[Го Ах Сунг]] || Парк Хјун Со |- | [[Пјун Хи Понг]] || Парк Хи Понг |- | [[Парк Хе Ил]] || Парк Нам Ил |- | [[Бе Дуна]] || Парк Нам Џу |- | Ли Донг Хо || Се Џу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.magnetreleasing.com/thehost/ Матична страница] {{IMDb title|0468492}} [[Категорија:Јужнокорејски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2006 година]] [[Категорија:Филмови на корејски јазик]] bwt2txewh8mq6v5pnvy4qqj33h7rh05 5542549 5542545 2026-04-20T20:01:57Z Andrew012p 85224 /* Улоги */ 5542549 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Host 2006 poster.jpg | alt = | caption = Плакатот на филмот | native_name = 괴물 | director = [[Понг Џун Хо]] | screenplay = {{Plain list| * Понг Џун Хо * Ха Џун Вон * Пек Чул Хјун }} | story = Понг Џун Хо | producer = Чои Јонг Бе | starring = {{Plain list| * [[Сонг Канг Хо]] * [[Пјун Хи Понг]] * [[Парк Хе Ил]] * [[Бе Дуна]] * [[Ко А Сунг]] }} | cinematography = Ким Хјонг Гу | editing = Ким Сун Мин | music = [[Ли Бјунг Ву]] | studio = Chungeorahm Film | distributor = {{Plain list| * [[Showbox]] (Јужна Кореја) * Kadokawa Herald (Јапонија) }} | released = {{Film date|2006|5|21|[[Кански филмски фестивал|Кан]]|2006|7|27|Јужна Кореја|2006|9|2|Јапонија}} | runtime = 119 минути | country = {{Plain list| * {{знамеикона|Јужна Кореја}} [[Јужна Кореја]] * {{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]]<ref name="Variety">[[Variety (magazine)|Variety]]: The Host Review.</ref><ref name="Film Comment">Film Comment: Korea's Monster Movie.</ref> }} | language = {{Plainlist| * корејски * англиски }} | budget = 11 милијарди [[Јужнокорејски вон|вони]]<br>(11 милиони долари) | gross = 89 — 97 милиони долари }} '''''Домаќин''''' ({{Langx|ko|괴물}}, {{Langx|en|The Host}}) — [[Јужна Кореја|јужнокорејски]] филм од [[2006]] г. за едно [[чудовиште]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ozon.ru/context/detail/id/3545910/?item=3966642 |title=Вторжение динозавра |access-date=2014-09-04 |archive-date=2014-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904143737/http://www.ozon.ru/context/detail/id/3545910/?item=3966642 |url-status=live }}</ref> Содржи елементи на [[Хорор (филм)|ужаси]] и [[Драма (филмски жанр)|драма]]. Режисер и еден од сценаристите на филмот е [[Понг Џун Хо]]. Филмот претставува [[блокбастер]] што содржи политички поттекст поврзан со присуството на американските воени сили во Кореја.<ref>{{cite web|author=|datepublished=|url=http://medlibrary.org/medwiki/The_Host_(film)|title=The Host (film)|lang=en|publisher=medlibrary.org|access-date=2010-01-02|archive-url=https://www.webcitation.org/66oZKnX8t?url=http://medlibrary.org/medwiki/The_Host_(film)|archive-date=2012-04-10}}</ref> По успехот на претходниот филм на режисерот, ''[[Спомени од убиство]]'' (88 % на [[Rotten Tomatoes]],<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/memories-of-murder/|title=Memories of Murder (Salinui chueok) (2003)|author=|date=|work=|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|access-date=2012-09-28|lang=en|archive-date=2012-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005000024/http://www.rottentomatoes.com/m/memories-of-murder/|url-status=live}}</ref> со оценка 8,1 на 193-то место на 250 најдобри филма според IMDb), ''Домаќин'' бил очекуван со огромен интерес. Филмот бил прикажан на рекорден број екрани во Јужна Кореја на 27 јули 2006 г., а до крајот на прикажувањето го погледнале 13 милиони гледачи, станувајќи најкасовиот јужнокорејски филм до тој миг.<ref name="kassa 1">[[The Chosun Ilbo]]: 'The Host' Stomps to All-Time Box Office Record.</ref> == Содржина == Американска воена база во Јонгсан испушта токсични хемикалии во одводот на реката Хан под непосредна наредба на надмен патолог на американската војска. Шест години подоцна, мутирано [[чудовиште]] во облик на [[Лигни|лигна]] излегува од водата и ги напаѓа луѓето покрај брегот на реката. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сонг Канг Хо]] || Парк Ганг Ту |- | [[Ко А Сунг]] || Парк Хјун Со |- | [[Пјун Хи Понг]] || Парк Хи Понг |- | [[Парк Хе Ил]] || Парк Нам Ил |- | [[Бе Дуна]] || Парк Нам Џу |- | Ли Донг Хо || Се Џу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.magnetreleasing.com/thehost/ Матична страница] {{IMDb title|0468492}} [[Категорија:Јужнокорејски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2006 година]] [[Категорија:Филмови на корејски јазик]] 58xktme9wr8id41ptt9z8itq0muxr0c 5542550 5542549 2026-04-20T20:02:59Z Andrew012p 85224 /* Улоги */ 5542550 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Host 2006 poster.jpg | alt = | caption = Плакатот на филмот | native_name = 괴물 | director = [[Понг Џун Хо]] | screenplay = {{Plain list| * Понг Џун Хо * Ха Џун Вон * Пек Чул Хјун }} | story = Понг Џун Хо | producer = Чои Јонг Бе | starring = {{Plain list| * [[Сонг Канг Хо]] * [[Пјун Хи Понг]] * [[Парк Хе Ил]] * [[Пе Дуна]] * [[Ко А Сунг]] }} | cinematography = Ким Хјонг Гу | editing = Ким Сун Мин | music = [[Ли Бјунг Ву]] | studio = Chungeorahm Film | distributor = {{Plain list| * [[Showbox]] (Јужна Кореја) * Kadokawa Herald (Јапонија) }} | released = {{Film date|2006|5|21|[[Кански филмски фестивал|Кан]]|2006|7|27|Јужна Кореја|2006|9|2|Јапонија}} | runtime = 119 минути | country = {{Plain list| * {{знамеикона|Јужна Кореја}} [[Јужна Кореја]] * {{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]]<ref name="Variety">[[Variety (magazine)|Variety]]: The Host Review.</ref><ref name="Film Comment">Film Comment: Korea's Monster Movie.</ref> }} | language = {{Plainlist| * корејски * англиски }} | budget = 11 милијарди [[Јужнокорејски вон|вони]]<br>(11 милиони долари) | gross = 89 — 97 милиони долари }} '''''Домаќин''''' ({{Langx|ko|괴물}}, {{Langx|en|The Host}}) — [[Јужна Кореја|јужнокорејски]] филм од [[2006]] г. за едно [[чудовиште]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ozon.ru/context/detail/id/3545910/?item=3966642 |title=Вторжение динозавра |access-date=2014-09-04 |archive-date=2014-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904143737/http://www.ozon.ru/context/detail/id/3545910/?item=3966642 |url-status=live }}</ref> Содржи елементи на [[Хорор (филм)|ужаси]] и [[Драма (филмски жанр)|драма]]. Режисер и еден од сценаристите на филмот е [[Понг Џун Хо]]. Филмот претставува [[блокбастер]] што содржи политички поттекст поврзан со присуството на американските воени сили во Кореја.<ref>{{cite web|author=|datepublished=|url=http://medlibrary.org/medwiki/The_Host_(film)|title=The Host (film)|lang=en|publisher=medlibrary.org|access-date=2010-01-02|archive-url=https://www.webcitation.org/66oZKnX8t?url=http://medlibrary.org/medwiki/The_Host_(film)|archive-date=2012-04-10}}</ref> По успехот на претходниот филм на режисерот, ''[[Спомени од убиство]]'' (88 % на [[Rotten Tomatoes]],<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/memories-of-murder/|title=Memories of Murder (Salinui chueok) (2003)|author=|date=|work=|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|access-date=2012-09-28|lang=en|archive-date=2012-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005000024/http://www.rottentomatoes.com/m/memories-of-murder/|url-status=live}}</ref> со оценка 8,1 на 193-то место на 250 најдобри филма според IMDb), ''Домаќин'' бил очекуван со огромен интерес. Филмот бил прикажан на рекорден број екрани во Јужна Кореја на 27 јули 2006 г., а до крајот на прикажувањето го погледнале 13 милиони гледачи, станувајќи најкасовиот јужнокорејски филм до тој миг.<ref name="kassa 1">[[The Chosun Ilbo]]: 'The Host' Stomps to All-Time Box Office Record.</ref> == Содржина == Американска воена база во Јонгсан испушта токсични хемикалии во одводот на реката Хан под непосредна наредба на надмен патолог на американската војска. Шест години подоцна, мутирано [[чудовиште]] во облик на [[Лигни|лигна]] излегува од водата и ги напаѓа луѓето покрај брегот на реката. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сонг Канг Хо]] || Парк Ганг Ту |- | [[Ко А Сунг]] || Парк Хјун Со |- | [[Пјун Хи Понг]] || Парк Хи Понг |- | [[Парк Хе Ил]] || Парк Нам Ил |- | [[Пе Дуна]] || Парк Нам Џу |- | Ли Донг Хо || Се Џу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.magnetreleasing.com/thehost/ Матична страница] {{IMDb title|0468492}} [[Категорија:Јужнокорејски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2006 година]] [[Категорија:Филмови на корејски јазик]] mthv5x70caymegwes1aw0bbyc5txqfa 5542551 5542550 2026-04-20T20:04:43Z Andrew012p 85224 5542551 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = Host 2006 poster.jpg | alt = | caption = Плакатот на филмот | native_name = 괴물 | director = [[Понг Џун Хо]] | screenplay = {{Plain list| * Понг Џун Хо * Ха Џун Вон * Пек Чул Хјун }} | story = Понг Џун Хо | producer = Чои Јонг Бе | starring = {{Plain list| * [[Сонг Канг Хо]] * [[Пјун Хи Понг]] * [[Парк Хе Ил]] * [[Пе Дуна]] * [[Ко А Сунг]] }} | cinematography = Ким Хјонг Гу | editing = Ким Сун Мин | music = [[Ли Бјунг Ву]] | studio = Chungeorahm Film | distributor = {{Plain list| * [[Showbox]] (Јужна Кореја) * Kadokawa Herald (Јапонија) }} | released = {{Film date|2006|5|21|[[Кански филмски фестивал|Кан]]|2006|7|27|Јужна Кореја|2006|9|2|Јапонија}} | runtime = 119 минути | country = {{Plain list| * {{знамеикона|Јужна Кореја}} [[Јужна Кореја]] * {{знамеикона|Јапонија}} [[Јапонија]]<ref name="Variety">[[Variety (magazine)|Variety]]: The Host Review.</ref><ref name="Film Comment">Film Comment: Korea's Monster Movie.</ref> }} | language = {{Plainlist| * корејски * англиски }} | budget = 11 милијарди [[Јужнокорејски вон|вони]]<br>(11 милиони долари) | gross = 89 — 97 милиони долари }} '''''Домаќин''''' ({{Langx|ko|괴물}}, {{Langx|en|The Host}}) — [[Јужна Кореја|јужнокорејски]] филм од [[2006]] г. за едно [[чудовиште]].<ref>{{Cite web |url=http://www.ozon.ru/context/detail/id/3545910/?item=3966642 |title=Вторжение динозавра |access-date=2014-09-04 |archive-date=2014-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904143737/http://www.ozon.ru/context/detail/id/3545910/?item=3966642 |url-status=live }}</ref> Содржи елементи на [[Хорор (филм)|ужаси]] и [[Драма (филмски жанр)|драма]]. Режисер и еден од сценаристите на филмот е [[Понг Џун Хо]]. Филмот претставува [[блокбастер]] што содржи политички поттекст поврзан со присуството на американските воени сили во Кореја.<ref>{{cite web|author=|datepublished=|url=http://medlibrary.org/medwiki/The_Host_(film)|title=The Host (film)|lang=en|publisher=medlibrary.org|access-date=2010-01-02|archive-url=https://www.webcitation.org/66oZKnX8t?url=http://medlibrary.org/medwiki/The_Host_(film)|archive-date=2012-04-10}}</ref> По успехот на претходниот филм на режисерот, ''Спомени од убиство'' (88 % на [[Rotten Tomatoes]],<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/memories-of-murder/|title=Memories of Murder (Salinui chueok) (2003)|author=|date=|work=|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|access-date=2012-09-28|lang=en|archive-date=2012-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005000024/http://www.rottentomatoes.com/m/memories-of-murder/|url-status=live}}</ref> со оценка 8,1 на 193-то место на 250 најдобри филма според IMDb), ''Домаќин'' бил очекуван со огромен интерес. Филмот бил прикажан на рекорден број екрани во Јужна Кореја на 27 јули 2006 г., а до крајот на прикажувањето го погледнале 13 милиони гледачи, станувајќи најкасовиот јужнокорејски филм до тој миг.<ref name="kassa 1">[[The Chosun Ilbo]]: 'The Host' Stomps to All-Time Box Office Record.</ref> == Содржина == Американска воена база во Јонгсан испушта токсични хемикалии во одводот на реката Хан под непосредна наредба на надмен патолог на американската војска. Шест години подоцна, мутирано [[чудовиште]] во облик на [[Лигни|лигна]] излегува од водата и ги напаѓа луѓето покрај брегот на реката. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Сонг Канг Хо]] || Парк Ганг Ту |- | [[Ко А Сунг]] || Парк Хјун Со |- | [[Пјун Хи Понг]] || Парк Хи Понг |- | [[Парк Хе Ил]] || Парк Нам Ил |- | [[Пе Дуна]] || Парк Нам Џу |- | Ли Донг Хо || Се Џу |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.magnetreleasing.com/thehost/ Матична страница] {{IMDb title|0468492}} [[Категорија:Јужнокорејски филмови]] [[Категорија:Филмови од 2006 година]] [[Категорија:Филмови на корејски јазик]] nlj4p2mg3zrnhd2x6ugeg9iwayg0opt 1 1392131 5542540 2026-04-20T19:47:15Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5542540 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 6 1392132 5542542 2026-04-20T19:55:11Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = плакат на филм |Извор = https://classic-horror.com/reviews/host_2006.html |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Домаќин (филм од 2006) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5542542 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = плакат на филм |Извор = https://classic-horror.com/reviews/host_2006.html |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Домаќин (филм од 2006) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} 83j13bs6nuwicx4opjz401fc7p0a9na 0 1392133 5542544 2026-04-20T19:58:05Z Buli 2648 Создадена страница со: Курландија (летонски: Kurzeme, германски: Kurland, руски: Курляндия) е една од историските и културните региони на Летонија, сместена на западот од земјата. Таа е дел од историските летонски земји и денес претставува дел од планирачкиот регион Курземе. Нег... 5542544 wikitext text/x-wiki Курландија (летонски: Kurzeme, германски: Kurland, руски: Курляндия) е една од историските и културните региони на Летонија, сместена на западот од земјата. Таа е дел од историските летонски земји и денес претставува дел од планирачкиот регион Курземе. Неговото име доаѓа од древното балтичко племе Курони (Kurši), кои живееле тука и биле познати по својата морска сила и отпор кон освојувачите. 6491hpnv4mpd8a2ftazuran8mr3dv29 5542546 5542544 2026-04-20T20:00:10Z Buli 2648 5542546 wikitext text/x-wiki '''Курландија''' (летонски: Kurzeme, германски: Kurland, руски: Курляндия) е една од историските и културните региони на Летонија, сместена на западот од земјата. Таа е дел од историските летонски земји и денес претставува дел од планирачкиот регион Курземе. Неговото име доаѓа од древното балтичко племе Курони (Kurši), кои живееле тука и биле познати по својата морска сила и отпор кон освојувачите. == Географија == Курландија зафаќа површина од околу 27.286 км² и се протега долж балтичкиот брег. На север граничи со Ришкиот залив, на запад со Балтичко Море, на југ со Литванија, а на исток со реката Даугава (Двина), која ја одделува од другите делови на Летонија (Видземе и Латгале). Главни градови се Лиепаја (третиот по големина во Летонија), Вентспилс, Кулдига, Талси и Тукумс. Пејзажот е низок и брановиден, со мочуришта, шуми (бор, смрека, бреза, даб), езера и плодни полиња. Климата е влажна, често маглива и променлива, со јаки зими. Регионот има богата мрежа од реки (најважни: Вента, Лиелупе и Даугава), кои се влеваат во Балтичкото Море. 0zpxgmqwiph8ksocx7qojybp9f8vjts 5542547 5542546 2026-04-20T20:01:09Z Buli 2648 5542547 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Courland | native_name = {{native name|lv|Kurzeme}} | other_name = {{native name|liv|Kurāmō}} | settlement_type = | image_skyline = {{Photomontage | color = #ffffff | photo1a = Ventspils viduslaiku pils 1.jpg{{!}}Aerial view of Ventspils with the port and castle | photo1b = Liepajas Sveta Jazepa Romas katolu katedrale 2.jpg{{!}}Aerial view of Liepāja with the St. Joseph Cathedral | photo2a = 2021 12 ziemas saule Baznicas iela (2).jpg{{!}}Kuldīga Old Town | photo2b = Kazdanga palace manor complex.jpg{{!}}Kazdanga Palace |spacing = 2 |border = 0 |size = 260 }} | image_caption = {{hlist|From top, left to right: [[Ventspils]]|[[Liepāja]]|[[Kuldīga]]|[[Kazdanga Palace]]}} | image_map = Kurzeme location Latvia.svg | map_caption = Location of Courland in Latvia | image_flag = Flag_of_Courland_(state).svg | image_shield = Coat_of_arms_of_Kurzeme.svg | motto = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Latvia]] | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | coordinates = {{coord|57|0|0|N|22|0|0|E|region:LV|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- seat --> | seat = [[Kuldīga]] | seat_type = Capital | seat1 = [[Liepāja]] | seat1_type = Largest city <!-- established -->| established_title = First mention | established_date = 6th century <!-- area -->| area_footnotes = | area_total_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = <!-- elevation --> | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = <!-- population --> | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_demonym = <!-- time zone(s) --> | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | geocode = | iso_code = <!-- website, footnotes --> | website = | footnotes = | flag_alt = Historical flag | flag_link = | native_name_lang = }} '''Курландија''' (летонски: Kurzeme, германски: Kurland, руски: Курляндия) е една од историските и културните региони на Летонија, сместена на западот од земјата. Таа е дел од историските летонски земји и денес претставува дел од планирачкиот регион Курземе. Неговото име доаѓа од древното балтичко племе Курони (Kurši), кои живееле тука и биле познати по својата морска сила и отпор кон освојувачите. == Географија == Курландија зафаќа површина од околу 27.286 км² и се протега долж балтичкиот брег. На север граничи со Ришкиот залив, на запад со Балтичко Море, на југ со Литванија, а на исток со реката Даугава (Двина), која ја одделува од другите делови на Летонија (Видземе и Латгале). Главни градови се Лиепаја (третиот по големина во Летонија), Вентспилс, Кулдига, Талси и Тукумс. Пејзажот е низок и брановиден, со мочуришта, шуми (бор, смрека, бреза, даб), езера и плодни полиња. Климата е влажна, често маглива и променлива, со јаки зими. Регионот има богата мрежа од реки (најважни: Вента, Лиелупе и Даугава), кои се влеваат во Балтичкото Море. 24iu6z9szp7n0tgrkt5e1kv0tit4bzy 5542548 5542547 2026-04-20T20:01:35Z Buli 2648 5542548 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Курландија | native_name = {{native name|lv|Kurzeme}} | other_name = {{native name|liv|Kurāmō}} | settlement_type = | image_skyline = {{Photomontage | color = #ffffff | photo1a = Ventspils viduslaiku pils 1.jpg{{!}}Aerial view of Ventspils with the port and castle | photo1b = Liepajas Sveta Jazepa Romas katolu katedrale 2.jpg{{!}}Aerial view of Liepāja with the St. Joseph Cathedral | photo2a = 2021 12 ziemas saule Baznicas iela (2).jpg{{!}}Kuldīga Old Town | photo2b = Kazdanga palace manor complex.jpg{{!}}Kazdanga Palace |spacing = 2 |border = 0 |size = 260 }} | image_caption = {{hlist|From top, left to right: [[Ventspils]]|[[Liepāja]]|[[Kuldīga]]|[[Kazdanga Palace]]}} | image_map = Kurzeme location Latvia.svg | map_caption = Location of Courland in Latvia | image_flag = Flag_of_Courland_(state).svg | image_shield = Coat_of_arms_of_Kurzeme.svg | motto = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Latvia]] | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | coordinates = {{coord|57|0|0|N|22|0|0|E|region:LV|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- seat --> | seat = [[Kuldīga]] | seat_type = Capital | seat1 = [[Liepāja]] | seat1_type = Largest city <!-- established -->| established_title = First mention | established_date = 6th century <!-- area -->| area_footnotes = | area_total_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = <!-- elevation --> | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = <!-- population --> | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_demonym = <!-- time zone(s) --> | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | geocode = | iso_code = <!-- website, footnotes --> | website = | footnotes = | flag_alt = Historical flag | flag_link = | native_name_lang = }} '''Курландија''' (летонски: Kurzeme, германски: Kurland, руски: Курляндия) е една од историските и културните региони на Летонија, сместена на западот од земјата. Таа е дел од историските летонски земји и денес претставува дел од планирачкиот регион Курземе. Неговото име доаѓа од древното балтичко племе Курони (Kurši), кои живееле тука и биле познати по својата морска сила и отпор кон освојувачите. == Географија == Курландија зафаќа површина од околу 27.286 км² и се протега долж балтичкиот брег. На север граничи со Ришкиот залив, на запад со Балтичко Море, на југ со Литванија, а на исток со реката Даугава (Двина), која ја одделува од другите делови на Летонија (Видземе и Латгале). Главни градови се Лиепаја (третиот по големина во Летонија), Вентспилс, Кулдига, Талси и Тукумс. Пејзажот е низок и брановиден, со мочуришта, шуми (бор, смрека, бреза, даб), езера и плодни полиња. Климата е влажна, често маглива и променлива, со јаки зими. Регионот има богата мрежа од реки (најважни: Вента, Лиелупе и Даугава), кои се влеваат во Балтичкото Море. 3zohafm4ap6zics3dy9ammot3x8jnlk 5542552 5542548 2026-04-20T20:06:05Z Buli 2648 /* Географија */ 5542552 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Курландија | native_name = {{native name|lv|Kurzeme}} | other_name = {{native name|liv|Kurāmō}} | settlement_type = | image_skyline = {{Photomontage | color = #ffffff | photo1a = Ventspils viduslaiku pils 1.jpg{{!}}Aerial view of Ventspils with the port and castle | photo1b = Liepajas Sveta Jazepa Romas katolu katedrale 2.jpg{{!}}Aerial view of Liepāja with the St. Joseph Cathedral | photo2a = 2021 12 ziemas saule Baznicas iela (2).jpg{{!}}Kuldīga Old Town | photo2b = Kazdanga palace manor complex.jpg{{!}}Kazdanga Palace |spacing = 2 |border = 0 |size = 260 }} | image_caption = {{hlist|From top, left to right: [[Ventspils]]|[[Liepāja]]|[[Kuldīga]]|[[Kazdanga Palace]]}} | image_map = Kurzeme location Latvia.svg | map_caption = Location of Courland in Latvia | image_flag = Flag_of_Courland_(state).svg | image_shield = Coat_of_arms_of_Kurzeme.svg | motto = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Latvia]] | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | coordinates = {{coord|57|0|0|N|22|0|0|E|region:LV|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- seat --> | seat = [[Kuldīga]] | seat_type = Capital | seat1 = [[Liepāja]] | seat1_type = Largest city <!-- established -->| established_title = First mention | established_date = 6th century <!-- area -->| area_footnotes = | area_total_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = <!-- elevation --> | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = <!-- population --> | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_demonym = <!-- time zone(s) --> | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | geocode = | iso_code = <!-- website, footnotes --> | website = | footnotes = | flag_alt = Historical flag | flag_link = | native_name_lang = }} '''Курландија''' (летонски: Kurzeme, германски: Kurland, руски: Курляндия) е една од историските и културните региони на [[Латвија]], сместена на западот од земјата. Таа е дел од историските летонски земји и денес претставува дел од планирачкиот регион Курземе. Неговото име доаѓа од древното балтичко племе Курши, кои живееле тука и биле познати по својата морска сила и отпор кон освојувачите. == Географија == Курландија зафаќа површина од околу 27.286 км² и се протега долж балтичкиот брег. На север граничи со [[Ришки Залив|Ришкиот Залив]], на запад со [[Балтичко Море]], на југ со Литванија, а на исток со реката Даугава ([[Западна Двина]]), која ја одделува од другите делови на Летонија (Видземе и Латгале). Главни градови се [[Лиепаја]] (третиот по големина во Летонија), Вентспилс, Кулдига, Талси и Тукумс. Пејзажот е низок и брановиден, со мочуришта, шуми (бор, смрека, бреза, даб), езера и плодни полиња. Климата е влажна, често маглива и променлива, со јаки зими. Регионот има богата мрежа од реки (најважни: Вента, Лиелупе и Даугава), кои се влеваат во Балтичкото Море. 35ikvyopq0ieok41px9ytbjrm860hkr 5542553 5542552 2026-04-20T20:06:59Z Buli 2648 5542553 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Курландија | native_name = {{native name|lv|Kurzeme}} | other_name = {{native name|liv|Kurāmō}} | settlement_type = | image_skyline = {{Photomontage | color = #ffffff | photo1a = Ventspils viduslaiku pils 1.jpg{{!}}Aerial view of Ventspils with the port and castle | photo1b = Liepajas Sveta Jazepa Romas katolu katedrale 2.jpg{{!}}Aerial view of Liepāja with the St. Joseph Cathedral | photo2a = 2021 12 ziemas saule Baznicas iela (2).jpg{{!}}Kuldīga Old Town | photo2b = Kazdanga palace manor complex.jpg{{!}}Kazdanga Palace |spacing = 2 |border = 0 |size = 260 }} | image_caption = {{hlist|From top, left to right: [[Ventspils]]|[[Liepāja]]|[[Kuldīga]]|[[Kazdanga Palace]]}} | image_map = Kurzeme location Latvia.svg | map_caption = Location of Courland in Latvia | image_flag = Flag_of_Courland_(state).svg | image_shield = Coat_of_arms_of_Kurzeme.svg | motto = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Latvia]] | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | coordinates = {{coord|57|0|0|N|22|0|0|E|region:LV|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- seat --> | seat = [[Kuldīga]] | seat_type = Capital | seat1 = [[Liepāja]] | seat1_type = Largest city <!-- established -->| established_title = First mention | established_date = 6th century <!-- area -->| area_footnotes = | area_total_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = <!-- elevation --> | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = <!-- population --> | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_demonym = <!-- time zone(s) --> | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | geocode = | iso_code = <!-- website, footnotes --> | website = | footnotes = | flag_alt = Historical flag | flag_link = | native_name_lang = }} '''Курландија''' ({{langx|la|Kurzeme}}, {{langx|de|Kurland}}, {{langx|ru|Курляндия}}) е една од историските и културните региони на [[Латвија]], сместена на западот од земјата. Таа е дел од историските летонски земји и денес претставува дел од планирачкиот регион Курземе. Неговото име доаѓа од древното балтичко племе Курши, кои живееле тука и биле познати по својата морска сила и отпор кон освојувачите. == Географија == Курландија зафаќа површина од околу 27.286 км² и се протега долж балтичкиот брег. На север граничи со [[Ришки Залив|Ришкиот Залив]], на запад со [[Балтичко Море]], на југ со Литванија, а на исток со реката Даугава ([[Западна Двина]]), која ја одделува од другите делови на Летонија (Видземе и Латгале). Главни градови се [[Лиепаја]] (третиот по големина во Летонија), Вентспилс, Кулдига, Талси и Тукумс. Пејзажот е низок и брановиден, со мочуришта, шуми (бор, смрека, бреза, даб), езера и плодни полиња. Климата е влажна, често маглива и променлива, со јаки зими. Регионот има богата мрежа од реки (најважни: Вента, Лиелупе и Даугава), кои се влеваат во Балтичкото Море. 583u7yp95x5sm4mhjwjcg1zshig7pa6 5542555 5542553 2026-04-20T20:08:56Z Buli 2648 5542555 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Курландија | native_name = {{native name|lv|Kurzeme}} | other_name = {{native name|liv|Kurāmō}} | settlement_type = | image_skyline = {{Photomontage | color = #ffffff | photo1a = Ventspils viduslaiku pils 1.jpg{{!}}Aerial view of Ventspils with the port and castle | photo1b = Liepajas Sveta Jazepa Romas katolu katedrale 2.jpg{{!}}Aerial view of Liepāja with the St. Joseph Cathedral | photo2a = 2021 12 ziemas saule Baznicas iela (2).jpg{{!}}Kuldīga Old Town | photo2b = Kazdanga palace manor complex.jpg{{!}}Kazdanga Palace |spacing = 2 |border = 0 |size = 260 }} | image_caption = {{hlist|From top, left to right: [[Ventspils]]|[[Liepāja]]|[[Kuldīga]]|[[Kazdanga Palace]]}} | image_map = Kurzeme location Latvia.svg | map_caption = Location of Courland in Latvia | image_flag = Flag_of_Courland_(state).svg | image_shield = Coat_of_arms_of_Kurzeme.svg | motto = | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Латвија]] | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | coordinates = {{coord|57|0|0|N|22|0|0|E|region:LV|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- seat --> | seat = [[Kuldīga]] | seat_type = Capital | seat1 = [[Лиепаја]] | seat1_type = Largest city <!-- established -->| established_title = First mention | established_date = 6th century <!-- area -->| area_footnotes = | area_total_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = <!-- elevation --> | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = <!-- population --> | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_demonym = <!-- time zone(s) --> | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | geocode = | iso_code = <!-- website, footnotes --> | website = | footnotes = | flag_alt = Historical flag | flag_link = | native_name_lang = }} '''Курландија''' ({{langx|la|Kurzeme}}, {{langx|de|Kurland}}, {{langx|ru|Курляндия}}) е една од историските и културните региони на [[Латвија]], сместена на западот од земјата. Таа е дел од историските летонски земји и денес претставува дел од планирачкиот регион Курземе. Неговото име доаѓа од древното балтичко племе Курши, кои живееле тука и биле познати по својата морска сила и отпор кон освојувачите. == Географија == Курландија зафаќа површина од околу 27.286 км² и се протега долж балтичкиот брег. На север граничи со [[Ришки Залив|Ришкиот Залив]], на запад со [[Балтичко Море]], на југ со Литванија, а на исток со реката Даугава ([[Западна Двина]]), која ја одделува од другите делови на Летонија (Видземе и Латгале). Главни градови се [[Лиепаја]] (третиот по големина во Летонија), Вентспилс, Кулдига, Талси и Тукумс. Пејзажот е низок и брановиден, со мочуришта, шуми (бор, смрека, бреза, даб), езера и плодни полиња. Климата е влажна, често маглива и променлива, со јаки зими. Регионот има богата мрежа од реки (најважни: Вента, Лиелупе и Даугава), кои се влеваат во Балтичкото Море. ojad31qum6x082jaiq1hvl6tnq7dots 5542556 5542555 2026-04-20T20:09:32Z Buli 2648 5542556 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Курландија | native_name = {{native name|lv|Kurzeme}} | other_name = {{native name|liv|Kurāmō}} | settlement_type = | image_skyline = {{Photomontage | color = #ffffff | photo1a = Ventspils viduslaiku pils 1.jpg{{!}}Aerial view of Ventspils with the port and castle | photo1b = Liepajas Sveta Jazepa Romas katolu katedrale 2.jpg{{!}}Aerial view of Liepāja with the St. Joseph Cathedral | photo2a = 2021 12 ziemas saule Baznicas iela (2).jpg{{!}}Kuldīga Old Town | photo2b = Kazdanga palace manor complex.jpg{{!}}Kazdanga Palace |spacing = 2 |border = 0 |size = 260 }} | image_caption = {{hlist|From top, left to right: [[Ventspils]]|[[Liepāja]]|[[Kuldīga]]|[[Kazdanga Palace]]}} | image_map = Kurzeme location Latvia.svg | map_caption = Location of Courland in Latvia | image_flag = Flag_of_Courland_(state).svg | image_shield = Coat_of_arms_of_Kurzeme.svg | motto = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Латвија]] | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | coordinates = {{coord|57|0|0|N|22|0|0|E|region:LV|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- seat --> | seat = [[Kuldīga]] | seat_type = Capital | seat1 = [[Лиепаја]] | seat1_type = Најголем град <!-- established -->| established_title = First mention | established_date = 6-ти век <!-- area -->| area_footnotes = | area_total_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = <!-- elevation --> | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = <!-- population --> | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_demonym = <!-- time zone(s) --> | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | geocode = | iso_code = <!-- website, footnotes --> | website = | footnotes = | flag_alt = Historical flag | flag_link = | native_name_lang = }} '''Курландија''' ({{langx|la|Kurzeme}}, {{langx|de|Kurland}}, {{langx|ru|Курляндия}}) е една од историските и културните региони на [[Латвија]], сместена на западот од земјата. Таа е дел од историските летонски земји и денес претставува дел од планирачкиот регион Курземе. Неговото име доаѓа од древното балтичко племе Курши, кои живееле тука и биле познати по својата морска сила и отпор кон освојувачите. == Географија == Курландија зафаќа површина од околу 27.286 км² и се протега долж балтичкиот брег. На север граничи со [[Ришки Залив|Ришкиот Залив]], на запад со [[Балтичко Море]], на југ со Литванија, а на исток со реката Даугава ([[Западна Двина]]), која ја одделува од другите делови на Летонија (Видземе и Латгале). Главни градови се [[Лиепаја]] (третиот по големина во Летонија), Вентспилс, Кулдига, Талси и Тукумс. Пејзажот е низок и брановиден, со мочуришта, шуми (бор, смрека, бреза, даб), езера и плодни полиња. Климата е влажна, често маглива и променлива, со јаки зими. Регионот има богата мрежа од реки (најважни: Вента, Лиелупе и Даугава), кои се влеваат во Балтичкото Море. n5o3v46blvrewrdr5iuurenn50a4uyk 5542557 5542556 2026-04-20T20:10:59Z Buli 2648 /* Географија */ 5542557 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Курландија | native_name = {{native name|lv|Kurzeme}} | other_name = {{native name|liv|Kurāmō}} | settlement_type = | image_skyline = {{Photomontage | color = #ffffff | photo1a = Ventspils viduslaiku pils 1.jpg{{!}}Aerial view of Ventspils with the port and castle | photo1b = Liepajas Sveta Jazepa Romas katolu katedrale 2.jpg{{!}}Aerial view of Liepāja with the St. Joseph Cathedral | photo2a = 2021 12 ziemas saule Baznicas iela (2).jpg{{!}}Kuldīga Old Town | photo2b = Kazdanga palace manor complex.jpg{{!}}Kazdanga Palace |spacing = 2 |border = 0 |size = 260 }} | image_caption = {{hlist|From top, left to right: [[Ventspils]]|[[Liepāja]]|[[Kuldīga]]|[[Kazdanga Palace]]}} | image_map = Kurzeme location Latvia.svg | map_caption = Location of Courland in Latvia | image_flag = Flag_of_Courland_(state).svg | image_shield = Coat_of_arms_of_Kurzeme.svg | motto = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Латвија]] | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | coordinates = {{coord|57|0|0|N|22|0|0|E|region:LV|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- seat --> | seat = [[Kuldīga]] | seat_type = Capital | seat1 = [[Лиепаја]] | seat1_type = Најголем град <!-- established -->| established_title = First mention | established_date = 6-ти век <!-- area -->| area_footnotes = | area_total_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = <!-- elevation --> | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = <!-- population --> | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = | population_demonym = <!-- time zone(s) --> | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | geocode = | iso_code = <!-- website, footnotes --> | website = | footnotes = | flag_alt = Historical flag | flag_link = | native_name_lang = }} '''Курландија''' ({{langx|la|Kurzeme}}, {{langx|de|Kurland}}, {{langx|ru|Курляндия}}) е една од историските и културните региони на [[Латвија]], сместена на западот од земјата. Таа е дел од историските летонски земји и денес претставува дел од планирачкиот регион Курземе. Неговото име доаѓа од древното балтичко племе Курши, кои живееле тука и биле познати по својата морска сила и отпор кон освојувачите. == Географија == Курландија зафаќа површина од околу 27.286 км² и се протега долж балтичкиот брег. На север граничи со [[Ришки Залив|Ришкиот Залив]], на запад со [[Балтичко Море]], на југ со Литванија, а на исток со реката Даугава ([[Западна Двина]]), која ја одделува од другите делови на Летонија (Видземе и Латгале). Главни градови се [[Лиепаја]] (третиот по големина во Летонија), Вентспилс, Кулдига, Талси и Тукумс. Пејзажот е низок и брановиден, со мочуришта, шуми (бор, смрека, бреза, даб), езера и плодни полиња. Климата е влажна, често маглива и променлива, со јаки зими. Регионот има богата мрежа од реки (најважни: Вента, Лиелупе и Даугава), кои се влеваат во Балтичкото Море. [[Категорија:Курландија]] [[Категорија:Историски области во Латвија]] ko0x9gciayggc8m9r8e4ptod1yf8kdg 0 1392135 5542581 2026-04-20T20:31:28Z 19user99 72391 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1348319923|Sardana Avksentyeva]]“ 5542581 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" |- class="honorific-suffix" style="font-weight: normal;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size: 100%;" |<div class="fn" style="font-size:125%;">Сардана Авксентјева</div><div class="honorific-suffix" style="font-weight: normal;"> [[List of members of the 8th Russian State Duma|Пратеник]] </div> |- class="infobox-image" colspan="2" | colspan="2" class="infobox-subheader" style="font-size:125%; font-weight:bold;" | |} '''Сардана Владимировна Авксентјева''' (моминско: '''Гоголева''', <ref name="vy">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.v-yakutia.ru/?id=7790|title=В Якутии.ру САРДААНА ГОГОЛЕВА - НОВЫЙ РУКОВОДИТЕЛЬ АППАРАТА МЭРИИ|work=www.v-yakutia.ru|accessdate=2021-08-30}}</ref> {{Langx|ru|Сардана Владимировна Авксентьева}}, {{Langx|sah|Сардаана Владимир кыыһа Авксентьева|Sardaana Vladimir kııha Avksentyeva}} , родена на 2 јули 1970 година) — руска политичарка, која била градоначалник на [[Јакутск]], главниот град на [[Јакутија|Република Јакутија]] од 2018 до 2021 година. == Ран живот == == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1970 година]] [[Категорија:Политичари од Единствена Русија]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] pxnctarmjzgt6cj8gbeu7xjdv3y70xd 5542582 5542581 2026-04-20T20:44:09Z 19user99 72391 5542582 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" |- class="honorific-suffix" style="font-weight: normal;" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size: 100%;" |<div class="fn" style="font-size:125%;">Сардана Авксентјева</div><div class="honorific-suffix" style="font-weight: normal;"> [[List of members of the 8th Russian State Duma|Пратеник]] </div> |- class="infobox-image" colspan="2" | colspan="2" class="infobox-subheader" style="font-size:125%; font-weight:bold;" | |} '''Сардана Владимировна Авксентјева''' (моминско: '''Гоголева''', <ref name="vy">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.v-yakutia.ru/?id=7790|title=В Якутии.ру САРДААНА ГОГОЛЕВА - НОВЫЙ РУКОВОДИТЕЛЬ АППАРАТА МЭРИИ|work=www.v-yakutia.ru|accessdate=2021-08-30}}</ref> {{Langx|ru|Сардана Владимировна Авксентьева}}, {{Langx|sah|Сардаана Владимир кыыһа Авксентьева|Sardaana Vladimir kııha Avksentyeva}} , родена на 2 јули 1970 година) — руска политичарка, која била градоначалник на [[Јакутск]], главниот град на [[Јакутија|Република Јакутија]] од 2018 до 2021 година. == Ран живот == Сардана Авксентјева е родена на 2 јули 1970 година во Чурапча, 177 км источно од Јакутск. Дипломирала на Факултетот за историја и право на Јакутскиот државен универзитет „М. К. Амосов“ (денешен Североисточен федерален универзитет) во 1993 година како наставничка по историја, а во 1998 година на Далечноисточната академија за јавна администрација со диплома за државна и општинска администрација.<ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912170044/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|url-status=dead}}</ref> Од 1993 до 1996 година работела како специјалист во одделот за младински прашања, физичка култура и спорт на градската администрација на Јакутск, станувајќи раководител на оддел во Министерството за младински прашања, туризам, физичка култура и спорт на Јакутија во 1996 година. Од 1998 до 2000 година Авксентјева работела како раководител на одделот за организациски и кадровски работи во Јакутската национална радиодифузна компанија. Во 2000 година била назначена за помошник на заменик-претседателот на Државната дума Виталиј Басигисов. Од 2004 до 2007 година, таа работеше како заменик-генерален директор на OJSC Tuymaada Diamond. Од 2007 до 2012 година работеше како началник на кабинетот на градската администрација на Јакутск и заменик на градоначалникот Јуриј Заболев од партијата Обединета Русија.<ref>{{Cite web|url=http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|title=Якутск. Главы города.|website=mag.e-gorod.ru|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830180433/http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|url-status=dead}}</ref> Авксентјева претходно го водеше изборниот штаб на Заболев.[1] Од 2012 година беше директорка на производствено-трговскиот комплекс „Аероторгсервис“ на аеродромот Јакутск.<ref>{{Cite news|title=Выборы главы Якутска выиграла Сардана Авксентьева — биография нового мэра|trans-title=The mayoral election was won by Sardana Avksentieva — biography of the new mayor|url=http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|work=SakhaLife|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165954/http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|url-status=dead}}</ref> ==Избори за градоначалник во 2018 година== Во септември 2018 година беше избрана за градоначалник на Јакутск од помалата „Партија на преродбата на Русија“,<ref>{{Cite web |url=http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |title=Список выдвинутых и зарегистрированных кандидатов на выборах главы городского округа "город Якутск"|trans-title= List of nominated and registered candidates for the election of the head of Yakutsk urban okrug|accessdate=2018-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180912204710/http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |archivedate=2018-09-12 |url-status=dead}}</ref> додека остана непартиска. Таа победи со 39,98%, пред Александар Савинов од партијата Обединета Русија, кој доби 31,70% од гласовите.<ref>{{cite news|title=Якутск выбрал женщину|trans-title=Yalutsk had elected woman|language=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/3737525|publisher=[[Kommersant]]|date=2018-09-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165906/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|url-status=dead}}</ref> Сардана Авксентјева стана првата жена што ја презеде функцијата градоначалник на Јакутск. Во интервју за Медуза, Авксентјева изјави дека решила да се обиде по предлог на кандидатот на Родина, Владимир Фјодоров, кој бил принуден да ја повлече својата кандидатура. Главен спонзор на кампањата на Авксентјева била групацијата компании „Утум“ и нејзиниот основач Василиј Гоголев, кој претходно го поддржувал Фјодоров.<ref name=":3">{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/feature/2019/01/30/ty-bolshe-ne-devochka-ty-mer|title=Ты больше не девочка, ты мэр. Как Сардана Авксентьева победила на выборах в Якутске "Единую Россию" — и стала самым популярным мэром страны|trans-title=You're not a girl anymore, you're the mayor. How Sardana Avksentyeva defeated "United Russia" in Yakutsk — and became the most popular mayor in the country|website=[[Meduza]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2021/03/14/861387-eks-soratnika-avksentevoi|title=Экс-соратника Сарданы Авксентьевой выводят из борьбы за пост мэра Якутска|trans-title=Ex-companion of Sardana Avksentyeva removed from the mayoral race in Yakutsk|website=[[Vedomosti]]|date=14 March 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fedpress.ru/news/14/policy/2680252|title=Сардана Авксентьева не поддержит своего соратника на выборах мэра|trans-title=Sardana Avksentyeva will not support her ally in the mayoral elections |website=FederalPress|date=19 February 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref> ==Како гадоначалник== Во првата година од својот мандат, за да заштеди буџетски средства, Авксентјева ги ставила службените автомобили на вработените во администрацијата на аукција, ги намалила трошоците за празници и други настани, надворешни и односи со јавноста, прием на делегации. Последователно, канцеларијата на градоначалникот не можела да ги продаде своите теренски возила. Наместо портрет на Владимир Путин, вообичаен за канцелариите на руските локални власти, Авксентјева поставила фотографија од луѓе кои го слават летниот празник Јакут, Јхјах, во својата канцеларија.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2019/09/27/82136-hozyayka|title=Хозяйка|trans-title=The mistress|website=[[Novaya Gazeta]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|language=ru|url=https://www.kp.ru/daily/27224/4350349/|title="Мэрию чуть не продала, а персональные джипы нет": Почему уходит глава Якутска Сардана Авксентьева|trans-title="She almost sold the mayor's office, but no personal jeeps": Why is the head of Yakutsk Sardana Avksentyeva leaving|website=[[Komsomolskaya Pravda]]|date=2021-01-11|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://tjournal.ru/stories/321248-ee-pobeda-byla-sistemnym-sboem-chem-zapomnitsya-sardana-avksenteva-na-postu-mera-yakutska|title="Её победа была системным сбоем". Чем запомнится Сардана Авксентьева на посту мэра Якутска|language=ru|trans-title="Her victory was a systemic glitch." How will Sardana Avksentyeva be remembered as mayor of Yakutsk|publisher=TJournal|date=2021-01-12|access-date=2021-08-13}}</ref> Во март 2020 година, инцидентот со масовното убивање на животни со беснило на претоварната станица за животни во Јакутск предизвика негодување кај активистите за права на животните. Авксентјева им предложи на пратениците на Градската дума на Јакутск да воведат данок за сопствениците на домашни миленици и собраните средства да се користат за фаќање и стерилизација на скитници. Таа како пример ги наведе европските земји, каде што „животните се третираат како луксузна стока и за нив има соодветно оданочување“.<ref>{{Cite web|url=https://www.ntv.ru/novosti/2303041/?fb|title=Сотню собак и кошек зарезали в якутском пункте передержки|language=ru|trans-title=One hundred of dogs and cats were slaughtered at the transfer station in Yakutsk|website=[[NTV (Russia)|NTV]]|access-date=2021-09-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2020/03/02/reg-dfo/mer-iakutska-predlozhila-vvesti-nalog-na-sobak.html|title=Мэр Якутска предложила ввести налог на собак|trans-title=The mayor of Yakutsk proposed to introduce a tax on dogs|website=[[Rossiyskaya Gazeta]]|date=2 March 2020 |language=ru|access-date=2021-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/7876983|title=Власти Якутска предложили ввести налог на домашних животных|trans-title=Yakutsk authorities proposed to introduce a tax on pets|language=ru|website=[[TASS]]|access-date=2021-09-06}}</ref> Во јули 2020 година, Авксентјева гласаше против измените на Уставот и првично не го објави своето гласање. Сепак, на социјалните мрежи почна да циркулира лажна фотографија, на која некој ставил ознака во колоната „за“ во билтенот на службеникот. Портпаролот на Авксентјева, Алексеј Толстјаков, ја објави оригиналната фотографија на која градоначалникот гласаше против.[17][18] Во ноември 2020 година, таа изјави дека поддржува некои од измените, вклучително и „нулирањето“ на претседателските мандати на Владимир Путин.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|title=Мэр Якутска проголосовала против поправок. Но ее бюллетень отфотошопили|language=ru|trans-title=The mayor of Yakutsk voted against the amendments. But her bulletin was photoshopped|website=www.znak.com|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811203802/https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://news.rambler.ru/other/44451895-mer-yakutska-sardana-avksenteva-demonstrativno-progolosovala-protiv-popravok-i-za-eto-ee-podvergli-napadkam/|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева демонстративно проголосовала против поправок и за это ее подвергли нападкам|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentieva defiantly voted against the amendments and was insulted for this|website=[[Rambler (portal)|Rambler]]|date=4 July 2020 |access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева — о симпатиях к Навальному, поддержке Путина и сотрудничестве с "ЕР"|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentyeva — about sympathy for Navalny, Putin and cooperation with United Russia|language=ru|website=www.znak.com|access-date=2021-09-06|archive-date=2021-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018233607/https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta}}</ref> Во ноември 2020 година, Авксентјева иницираше продажба на зградата на градоначалничката канцеларија, планирајќи новата да ја постави на периферијата на градот. Исто така, таа објави дека администрацијата се откажува од службени автомобили во корист на такси. Изјавата беше двосмислено примена. Повеќето жители на градот ја прифатија идејата со непријателство, а политиколозите ја сметаа за ПР трик.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://echo.msk.ru/blog/sota_vision/2772008-echo/|title=Особенности региональной политики: что стоит за отставкой мэра Якутска Сарданы Авксентьевой|trans-title=Features of regional politics: what is behind the resignation of Yakutsk mayor Sardana Avksentyeva|author=Sota.Vision|website=[[Echo of Moscow]]|access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/11/01/2021/5ffb8c2c9a794752e12df799|title=Мэр Якутска объявила о досрочной отставке по состоянию здоровья|trans-title=Mayor of Yakutsk announced early resignation for health reasons|website=[[RBK Group|RBC]]|date=11 January 2021 |access-date=2021-08-30}}</ref> Во 2020 година, половина од жителите на Јакутск негативно ги оценија активностите на администрацијата на Авксентјева во текот на целата година, а само 42% позитивно. Личниот рејтинг на Авксентјева падна: на крајот од годината, само 23% од учесниците во анкетата се согласија да ја наречат најкомпетентна жена политичар во регионот, додека 70% го кажаа ова две години претходно. Во јануари 2021 година, Авксентјева објави предвремена оставка од здравствени причини.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/news/2020/11/18/glava-yakutska-sardana-avksentieva-ob-yavila-o-prodazhe-zdaniya-merii|title=Глава Якутска Сардана Авксентьева объявила о продаже здания мэрии|website=[[Meduza]]|trans-title=The head of Yakutsk Sardana Avksentyeva announced the sale of the mayor's office building|access-date=2021-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://fedpress.ru/article/2623632|title=Горожане и эксперты раскритиковали идею продать мэрию Якутска|trans-title=Citizens and experts criticized the idea to sell the mayor's office of Yakutsk|website=FederalPress|date=19 November 2020 |access-date=2021-08-13}}</ref> ===Мислења=== „Економист“ во статија насловена како „Ненадејната популарност на рускиот градоначалник кој живее скромно“ го забележа нејзиниот стил на лидерство, кој е нетипичен за Русија, и нејзината популарност и во Јакутија и низ цела Русија.<ref name="econ">{{cite news|title = The sudden popularity of a Russian mayor who lives modestly|publisher = The Economist|date=2019-11-07|url = https://www.economist.com/europe/2019/11/09/the-sudden-popularity-of-a-russian-mayor-who-lives-modestly}}</ref> Претходникот на Авксентјева како градоначалник и актуелен раководител на Јакутија, Ајсен Николаев, истакна дека таа долго време го водеше изборниот штаб на „Единствена Русија“ во Јакутск и затоа верува дека таа не е опозиционер. Николаев, исто така, ја опиша Авксентјева како „соодветна личност со која е удобно да се работи“.<ref>{{cite news|url=https://www.kommersant.ru/doc/4640077|title=Сибирское нездоровье|language=ru|trans-title=Siberian ill health|publisher=[[Kommersant]]|date=2021-01-11}}</ref> Во септември 2020 година, поранешната вработена во канцеларијата на градоначалникот, Светлана Алтабасова, ја обвини Авксентјева за измама со продажба на простории како дел од програмата за распределба на станови за државните службеници во 2011 година.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://iz.ru/1059934/2020-09-12/byvshaia-sotrudnitca-merii-iakutska-obvinila-avksentevu-v-afere|title=Бывшая сотрудница мэрии Якутска обвинила Авксентьеву в афере|trans-title=Former employee of the mayor's office of Yakutsk accused Avksentyeva of a fraud|website=[[Izvestiya]]|date=2020-09-12|access-date=2021-08-28}}</ref> Првично, против самата Алтабасова беа покренати обвиненија за измама, но таа рече дека е „жртва на лукава шема“ создадена од Авксентјева. Според Алтабасова, градоначалничката и вработените во администрацијата добиле станови кога Авксентјева и нејзиниот сопруг биле заменик-градоначалници на Јакутск.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://ria.ru/20200915/avksenteva-1577242626.html|title=Мэр Якутска ответила на обвинения о причастности к мошенничеству|website=[[RIA Novosti]]|trans-title=Mayor of Yakutsk responded to allegations of involvement in fraud scheme|date=2020-09-15|access-date=2021-08-28}}</ref> ==Како пратеник== Сардана Авксентјева зборува пред Државната Дума По оставката на Авксентјева, медиумите постојано го изразуваат ставот дека врз неа бил извршен административен притисок за да се спречи нејзината номинација за претстојните избори за 8-та Државна Дума.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|language=ru|title=КПРФ: мэра Якутска заставили уйти в отставку|trans-title=Communist Party: the mayor of Yakutsk was forced to resign|website=www.znak.com|accessdate=2021-01-18|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115172157/https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/01/11/88656-predvybornaya-zhertva|title=Предвыборная жертва|trans-title=Pre-election sacrifice|website=[[Novaya Gazeta]]|date=8 November 1981 |accessdate=2021-01-18}}</ref> На 4 јули 2021 година, на 3-тиот конгрес на Новиот народ, лидерот на партијата Алексеј Нечаев објави дека Сардана Авксентјева ќе биде втора по него на федералниот партиски список за Долниот дом. Во септември, Новиот народ доби 5,33% од гласовите и освои 13 од 450 места.<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/politika/11819551|title= Алексей Нечаев и Сардана Авксентьева возглавили список "Новых людей" на думских выборах|language=ru|trans-title=Alexey Nechayev and Sardana Avksentyeva topped the list of the New People in the Duma elections|publisher=[[TASS]]|date=2021-07-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2021/07/27/70046798/|title=Мэр из "Инстаграма". Сардана Авксентьева о том, как приблизить власть к народу|website=Fontanka|language=ru|trans-title=Mayor from Instagram. Sardana Avksentyeva on how to get the government closer to the people|date=2021-07-27|access-date=2021-08-30}}</ref> ==Санкции== По почетокот на руската инвазија на Украина во 2022 година на 24 февруари 2022 година, таа беше санкционирана од Европската Унија на 25 февруари и од Обединетото Кралство на 11 март. На 30 септември 2022 година, Канцеларијата за контрола на странски средства при Министерството за финансии на Соединетите Американски Држави ја додаде Авксентјева на списокот на специјално назначени државјани и блокирани лица поради нејзината поддршка за руската анексија на четири украински региони и руските закони за воена цензура од 2022 година.<ref>{{cite web |title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1150217/Russia.pdf |access-date=16 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R0332|title=COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2022/332 of 25 February 2022 implementing Regulation (EU) No 269/2014 concerning restrictive measures in respect of actions undermining or threatening the territorial integrity, sovereignty and independence of Ukraine|newspaper=Official Journal of the European Union|access-date=July 13, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0981|title=Treasury Imposes Swift and Severe Costs on Russia for Putin's Purported Annexation of Regions of Ukraine|newspaper=U.S. Department of State|date=2022-09-30|access-date=2023-04-28}}</ref> Од слични причини, таа е санкционирана од Канада, Австралија, Нов Зеланд, Швајцарија и Украина.<ref>{{cite web|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|title=AVKSENTYEVA, Sardana Vladimirovna|newspaper=War & Sanctions|access-date=2023-07-13|archive-date=2024-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240322031334/https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|url-status=dead}}</ref> ==Личен живот== Сардана Авксентјева е во нејзиниот втор брак со Виктор Авксентјев. Двојката израсна четири деца. Од првиот брак со Александар има најстара ќерка, Наталија. Вториот сопруг на Сардана, Виктор, е кандидат за економски науки. Тој работеше како прв заменик-градоначалник на Јакутск за време на мандатот на Јуриј Заболев, а на изборите во 2018 година го водеше изборниот штаб на неговата сопруга.<ref>{{Cite web|url=https://rustars.tv/family/semejnaya-zhizn-sardany-avksentevoj.html|title=Муж Сарданы Авксентьевой — Виктор: личная жизнь и дети в семье мэра Якутска|trans-title=Sardana Avksentyeva's husband - Viktor: personal life and children in the family of the Yakutsk mayor|language=ru|website=rustars.tv|access-date=2021-08-14}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1970 година]] [[Категорија:Политичари од Единствена Русија]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] 93pp7fb11a5e6ezd5ax1yx8ftry24rg 5542583 5542582 2026-04-20T20:45:36Z 19user99 72391 5542583 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_suffix = [[List of members of the 8th Russian State Duma|MP]] | native_name = {{nobold|{{lang|ru|Сардана Авксентьева}}}} | image = Sardana Avksenteva (2021-10-19) 01 (cropped).jpg | caption = Avksentyeva in 2021 | office = Member of the State Duma ([[closed list|Party List]] Seat) | term_start = 12 October 2021 | term_end = | office1 = 6th Mayor of [[Yakutsk]] | term_start1 = 17 September 2018 | term_end1 = 14 January 2021 | predecessor1 = [[Aysen Nikolayev]] | successor1 = Yevgeny Grigoryev | birth_name = Sardana Vladimirovna Gogoleva | birth_date = {{birth date and age|1970|07|02|df=y}} | birth_place = [[Churapcha]], [[Yakut ASSR]], [[Russian SFSR]], [[USSR]] | party = {{ubl | [[New People (political party)|New People]] (since 2021) | [[United Russia]] (2018-2021) | [[Party of Russia's Rebirth]] (2018)}} | spouse = Viktor Avksentyev | children = 5 | education = {{ubl | [[North-Eastern Federal University|Yakutsk State University]] (1993) | Far Eastern Institute of Management (1998)}} }} '''Сардана Владимировна Авксентјева''' (моминско: '''Гоголева''', <ref name="vy">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.v-yakutia.ru/?id=7790|title=В Якутии.ру САРДААНА ГОГОЛЕВА - НОВЫЙ РУКОВОДИТЕЛЬ АППАРАТА МЭРИИ|work=www.v-yakutia.ru|accessdate=2021-08-30}}</ref> {{Langx|ru|Сардана Владимировна Авксентьева}}, {{Langx|sah|Сардаана Владимир кыыһа Авксентьева|Sardaana Vladimir kııha Avksentyeva}} , родена на 2 јули 1970 година) — руска политичарка, која била градоначалник на [[Јакутск]], главниот град на [[Јакутија|Република Јакутија]] од 2018 до 2021 година. == Ран живот == Сардана Авксентјева е родена на 2 јули 1970 година во Чурапча, 177 км источно од Јакутск. Дипломирала на Факултетот за историја и право на Јакутскиот државен универзитет „М. К. Амосов“ (денешен Североисточен федерален универзитет) во 1993 година како наставничка по историја, а во 1998 година на Далечноисточната академија за јавна администрација со диплома за државна и општинска администрација.<ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912170044/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|url-status=dead}}</ref> Од 1993 до 1996 година работела како специјалист во одделот за младински прашања, физичка култура и спорт на градската администрација на Јакутск, станувајќи раководител на оддел во Министерството за младински прашања, туризам, физичка култура и спорт на Јакутија во 1996 година. Од 1998 до 2000 година Авксентјева работела како раководител на одделот за организациски и кадровски работи во Јакутската национална радиодифузна компанија. Во 2000 година била назначена за помошник на заменик-претседателот на Државната дума Виталиј Басигисов. Од 2004 до 2007 година, таа работеше како заменик-генерален директор на OJSC Tuymaada Diamond. Од 2007 до 2012 година работеше како началник на кабинетот на градската администрација на Јакутск и заменик на градоначалникот Јуриј Заболев од партијата Обединета Русија.<ref>{{Cite web|url=http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|title=Якутск. Главы города.|website=mag.e-gorod.ru|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830180433/http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|url-status=dead}}</ref> Авксентјева претходно го водеше изборниот штаб на Заболев.[1] Од 2012 година била директорка на производствено-трговскиот комплекс „Аероторгсервис“ на аеродромот Јакутск.<ref>{{Cite news|title=Выборы главы Якутска выиграла Сардана Авксентьева — биография нового мэра|trans-title=The mayoral election was won by Sardana Avksentieva — biography of the new mayor|url=http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|work=SakhaLife|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165954/http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|url-status=dead}}</ref> ==Избори за градоначалник во 2018 година== Во септември 2018 година била избрана за градоначалник на Јакутск од помалата „Партија на преродбата на Русија“,<ref>{{Cite web |url=http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |title=Список выдвинутых и зарегистрированных кандидатов на выборах главы городского округа "город Якутск"|trans-title= List of nominated and registered candidates for the election of the head of Yakutsk urban okrug|accessdate=2018-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180912204710/http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |archivedate=2018-09-12 |url-status=dead}}</ref> додека остана непартиска. Таа победи со 39,98%, пред Александар Савинов од партијата Обединета Русија, кој доби 31,70% од гласовите.<ref>{{cite news|title=Якутск выбрал женщину|trans-title=Yalutsk had elected woman|language=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/3737525|publisher=[[Kommersant]]|date=2018-09-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165906/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|url-status=dead}}</ref> Сардана Авксентјева стана првата жена што ја презеде функцијата градоначалник на Јакутск. Во интервју за Медуза, Авксентјева изјави дека решила да се обиде по предлог на кандидатот на Родина, Владимир Фјодоров, кој бил принуден да ја повлече својата кандидатура. Главен спонзор на кампањата на Авксентјева била групацијата компании „Утум“ и нејзиниот основач Василиј Гоголев, кој претходно го поддржувал Фјодоров.<ref name=":3">{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/feature/2019/01/30/ty-bolshe-ne-devochka-ty-mer|title=Ты больше не девочка, ты мэр. Как Сардана Авксентьева победила на выборах в Якутске "Единую Россию" — и стала самым популярным мэром страны|trans-title=You're not a girl anymore, you're the mayor. How Sardana Avksentyeva defeated "United Russia" in Yakutsk — and became the most popular mayor in the country|website=[[Meduza]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2021/03/14/861387-eks-soratnika-avksentevoi|title=Экс-соратника Сарданы Авксентьевой выводят из борьбы за пост мэра Якутска|trans-title=Ex-companion of Sardana Avksentyeva removed from the mayoral race in Yakutsk|website=[[Vedomosti]]|date=14 March 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fedpress.ru/news/14/policy/2680252|title=Сардана Авксентьева не поддержит своего соратника на выборах мэра|trans-title=Sardana Avksentyeva will not support her ally in the mayoral elections |website=FederalPress|date=19 February 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref> ==Како гадоначалник== Во првата година од својот мандат, за да заштеди буџетски средства, Авксентјева ги ставила службените автомобили на вработените во администрацијата на аукција, ги намалила трошоците за празници и други настани, надворешни и односи со јавноста, прием на делегации. Последователно, канцеларијата на градоначалникот не можела да ги продаде своите теренски возила. Наместо портрет на Владимир Путин, вообичаен за канцелариите на руските локални власти, Авксентјева поставила фотографија од луѓе кои го слават летниот празник Јакут, Јхјах, во својата канцеларија.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2019/09/27/82136-hozyayka|title=Хозяйка|trans-title=The mistress|website=[[Novaya Gazeta]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|language=ru|url=https://www.kp.ru/daily/27224/4350349/|title="Мэрию чуть не продала, а персональные джипы нет": Почему уходит глава Якутска Сардана Авксентьева|trans-title="She almost sold the mayor's office, but no personal jeeps": Why is the head of Yakutsk Sardana Avksentyeva leaving|website=[[Komsomolskaya Pravda]]|date=2021-01-11|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://tjournal.ru/stories/321248-ee-pobeda-byla-sistemnym-sboem-chem-zapomnitsya-sardana-avksenteva-na-postu-mera-yakutska|title="Её победа была системным сбоем". Чем запомнится Сардана Авксентьева на посту мэра Якутска|language=ru|trans-title="Her victory was a systemic glitch." How will Sardana Avksentyeva be remembered as mayor of Yakutsk|publisher=TJournal|date=2021-01-12|access-date=2021-08-13}}</ref> Во март 2020 година, инцидентот со масовното убивање на животни со беснило на претоварната станица за животни во Јакутск предизвика негодување кај активистите за права на животните. Авксентјева им предложи на пратениците на Градската дума на Јакутск да воведат данок за сопствениците на домашни миленици и собраните средства да се користат за фаќање и стерилизација на скитници. Таа како пример ги наведе европските земји, каде што „животните се третираат како луксузна стока и за нив има соодветно оданочување“.<ref>{{Cite web|url=https://www.ntv.ru/novosti/2303041/?fb|title=Сотню собак и кошек зарезали в якутском пункте передержки|language=ru|trans-title=One hundred of dogs and cats were slaughtered at the transfer station in Yakutsk|website=[[NTV (Russia)|NTV]]|access-date=2021-09-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2020/03/02/reg-dfo/mer-iakutska-predlozhila-vvesti-nalog-na-sobak.html|title=Мэр Якутска предложила ввести налог на собак|trans-title=The mayor of Yakutsk proposed to introduce a tax on dogs|website=[[Rossiyskaya Gazeta]]|date=2 March 2020 |language=ru|access-date=2021-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/7876983|title=Власти Якутска предложили ввести налог на домашних животных|trans-title=Yakutsk authorities proposed to introduce a tax on pets|language=ru|website=[[TASS]]|access-date=2021-09-06}}</ref> Во јули 2020 година, Авксентјева гласаше против измените на Уставот и првично не го објави своето гласање. Сепак, на социјалните мрежи почна да циркулира лажна фотографија, на која некој ставил ознака во колоната „за“ во билтенот на службеникот. Портпаролот на Авксентјева, Алексеј Толстјаков, ја објави оригиналната фотографија на која градоначалникот гласаше против.[17][18] Во ноември 2020 година, таа изјави дека поддржува некои од измените, вклучително и „нулирањето“ на претседателските мандати на Владимир Путин.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|title=Мэр Якутска проголосовала против поправок. Но ее бюллетень отфотошопили|language=ru|trans-title=The mayor of Yakutsk voted against the amendments. But her bulletin was photoshopped|website=www.znak.com|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811203802/https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://news.rambler.ru/other/44451895-mer-yakutska-sardana-avksenteva-demonstrativno-progolosovala-protiv-popravok-i-za-eto-ee-podvergli-napadkam/|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева демонстративно проголосовала против поправок и за это ее подвергли нападкам|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentieva defiantly voted against the amendments and was insulted for this|website=[[Rambler (portal)|Rambler]]|date=4 July 2020 |access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева — о симпатиях к Навальному, поддержке Путина и сотрудничестве с "ЕР"|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentyeva — about sympathy for Navalny, Putin and cooperation with United Russia|language=ru|website=www.znak.com|access-date=2021-09-06|archive-date=2021-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018233607/https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta}}</ref> Во ноември 2020 година, Авксентјева иницираше продажба на зградата на градоначалничката канцеларија, планирајќи новата да ја постави на периферијата на градот. Исто така, таа објави дека администрацијата се откажува од службени автомобили во корист на такси. Изјавата била двосмислено примена. Повеќето жители на градот ја прифатија идејата со непријателство, а политиколозите ја сметаа за ПР трик.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://echo.msk.ru/blog/sota_vision/2772008-echo/|title=Особенности региональной политики: что стоит за отставкой мэра Якутска Сарданы Авксентьевой|trans-title=Features of regional politics: what is behind the resignation of Yakutsk mayor Sardana Avksentyeva|author=Sota.Vision|website=[[Echo of Moscow]]|access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/11/01/2021/5ffb8c2c9a794752e12df799|title=Мэр Якутска объявила о досрочной отставке по состоянию здоровья|trans-title=Mayor of Yakutsk announced early resignation for health reasons|website=[[RBK Group|RBC]]|date=11 January 2021 |access-date=2021-08-30}}</ref> Во 2020 година, половина од жителите на Јакутск негативно ги оценија активностите на администрацијата на Авксентјева во текот на целата година, а само 42% позитивно. Личниот рејтинг на Авксентјева падна: на крајот од годината, само 23% од учесниците во анкетата се согласија да ја наречат најкомпетентна жена политичар во регионот, додека 70% го кажаа ова две години претходно. Во јануари 2021 година, Авксентјева објави предвремена оставка од здравствени причини.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/news/2020/11/18/glava-yakutska-sardana-avksentieva-ob-yavila-o-prodazhe-zdaniya-merii|title=Глава Якутска Сардана Авксентьева объявила о продаже здания мэрии|website=[[Meduza]]|trans-title=The head of Yakutsk Sardana Avksentyeva announced the sale of the mayor's office building|access-date=2021-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://fedpress.ru/article/2623632|title=Горожане и эксперты раскритиковали идею продать мэрию Якутска|trans-title=Citizens and experts criticized the idea to sell the mayor's office of Yakutsk|website=FederalPress|date=19 November 2020 |access-date=2021-08-13}}</ref> ===Мислења=== „Економист“ во статија насловена како „Ненадејната популарност на рускиот градоначалник кој живее скромно“ го забележа нејзиниот стил на лидерство, кој е нетипичен за Русија, и нејзината популарност и во Јакутија и низ цела Русија.<ref name="econ">{{cite news|title = The sudden popularity of a Russian mayor who lives modestly|publisher = The Economist|date=2019-11-07|url = https://www.economist.com/europe/2019/11/09/the-sudden-popularity-of-a-russian-mayor-who-lives-modestly}}</ref> Претходникот на Авксентјева како градоначалник и актуелен раководител на Јакутија, Ајсен Николаев, истакна дека таа долго време го водеше изборниот штаб на „Единствена Русија“ во Јакутск и затоа верува дека таа не е опозиционер. Николаев, исто така, ја опиша Авксентјева како „соодветна личност со која е удобно да се работи“.<ref>{{cite news|url=https://www.kommersant.ru/doc/4640077|title=Сибирское нездоровье|language=ru|trans-title=Siberian ill health|publisher=[[Kommersant]]|date=2021-01-11}}</ref> Во септември 2020 година, поранешната вработена во канцеларијата на градоначалникот, Светлана Алтабасова, ја обвини Авксентјева за измама со продажба на простории како дел од програмата за распределба на станови за државните службеници во 2011 година.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://iz.ru/1059934/2020-09-12/byvshaia-sotrudnitca-merii-iakutska-obvinila-avksentevu-v-afere|title=Бывшая сотрудница мэрии Якутска обвинила Авксентьеву в афере|trans-title=Former employee of the mayor's office of Yakutsk accused Avksentyeva of a fraud|website=[[Izvestiya]]|date=2020-09-12|access-date=2021-08-28}}</ref> Првично, против самата Алтабасова биле покренати обвиненија за измама, но таа рече дека е „жртва на лукава шема“ создадена од Авксентјева. Според Алтабасова, градоначалничката и вработените во администрацијата добиле станови кога Авксентјева и нејзиниот сопруг биле заменик-градоначалници на Јакутск.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://ria.ru/20200915/avksenteva-1577242626.html|title=Мэр Якутска ответила на обвинения о причастности к мошенничеству|website=[[RIA Novosti]]|trans-title=Mayor of Yakutsk responded to allegations of involvement in fraud scheme|date=2020-09-15|access-date=2021-08-28}}</ref> ==Како пратеник== [[File:Sardana Avksenteva (2021-10-19) 02.jpg|thumb| Сардана Авксентјева зборува пред Државната Дума]] По оставката на Авксентјева, медиумите постојано го изразуваат ставот дека врз неа бил извршен административен притисок за да се спречи нејзината номинација за претстојните избори за 8-та Државна Дума.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|language=ru|title=КПРФ: мэра Якутска заставили уйти в отставку|trans-title=Communist Party: the mayor of Yakutsk was forced to resign|website=www.znak.com|accessdate=2021-01-18|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115172157/https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/01/11/88656-predvybornaya-zhertva|title=Предвыборная жертва|trans-title=Pre-election sacrifice|website=[[Novaya Gazeta]]|date=8 November 1981 |accessdate=2021-01-18}}</ref> На 4 јули 2021 година, на 3-тиот конгрес на Новиот народ, лидерот на партијата Алексеј Нечаев објави дека Сардана Авксентјева ќе биде втора по него на федералниот партиски список за Долниот дом. Во септември, Новиот народ доби 5,33% од гласовите и освои 13 од 450 места.<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/politika/11819551|title= Алексей Нечаев и Сардана Авксентьева возглавили список "Новых людей" на думских выборах|language=ru|trans-title=Alexey Nechayev and Sardana Avksentyeva topped the list of the New People in the Duma elections|publisher=[[TASS]]|date=2021-07-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2021/07/27/70046798/|title=Мэр из "Инстаграма". Сардана Авксентьева о том, как приблизить власть к народу|website=Fontanka|language=ru|trans-title=Mayor from Instagram. Sardana Avksentyeva on how to get the government closer to the people|date=2021-07-27|access-date=2021-08-30}}</ref> ==Санкции== По почетокот на руската инвазија на Украина во 2022 година на 24 февруари 2022 година, таа била санкционирана од Европската Унија на 25 февруари и од Обединетото Кралство на 11 март. На 30 септември 2022 година, Канцеларијата за контрола на странски средства при Министерството за финансии на Соединетите Американски Држави ја додаде Авксентјева на списокот на специјално назначени државјани и блокирани лица поради нејзината поддршка за руската анексија на четири украински региони и руските закони за воена цензура од 2022 година.<ref>{{cite web |title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1150217/Russia.pdf |access-date=16 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R0332|title=COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2022/332 of 25 February 2022 implementing Regulation (EU) No 269/2014 concerning restrictive measures in respect of actions undermining or threatening the territorial integrity, sovereignty and independence of Ukraine|newspaper=Official Journal of the European Union|access-date=July 13, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0981|title=Treasury Imposes Swift and Severe Costs on Russia for Putin's Purported Annexation of Regions of Ukraine|newspaper=U.S. Department of State|date=2022-09-30|access-date=2023-04-28}}</ref> Од слични причини, таа е санкционирана од Канада, Австралија, Нов Зеланд, Швајцарија и Украина.<ref>{{cite web|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|title=AVKSENTYEVA, Sardana Vladimirovna|newspaper=War & Sanctions|access-date=2023-07-13|archive-date=2024-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240322031334/https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|url-status=dead}}</ref> ==Личен живот== Сардана Авксентјева е во нејзиниот втор брак со Виктор Авксентјев. Двојката израсна четири деца. Од првиот брак со Александар има најстара ќерка, Наталија. Вториот сопруг на Сардана, Виктор, е кандидат за економски науки. Тој работеше како прв заменик-градоначалник на Јакутск за време на мандатот на Јуриј Заболев, а на изборите во 2018 година го водеше изборниот штаб на неговата сопруга.<ref>{{Cite web|url=https://rustars.tv/family/semejnaya-zhizn-sardany-avksentevoj.html|title=Муж Сарданы Авксентьевой — Виктор: личная жизнь и дети в семье мэра Якутска|trans-title=Sardana Avksentyeva's husband - Viktor: personal life and children in the family of the Yakutsk mayor|language=ru|website=rustars.tv|access-date=2021-08-14}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1970 година]] [[Категорија:Политичари од Единствена Русија]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] bapc2qdx2k0rpfz7bca9wga3iolswcl 5542584 5542583 2026-04-20T20:49:40Z 19user99 72391 5542584 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_suffix = [[List of members of the 8th Russian State Duma|MP]] | native_name = {{nobold|{{lang|ru|Сардана Авксентьева}}}} | image = Sardana Avksenteva (2021-10-19) 01 (cropped).jpg | caption = Сардана Авксентјева во 2021 година | office = Член на државната Дума ([[closed list|Party List]] Seat) | term_start = 12 октомври 2021 | term_end = | office1 = 6-ти градоначалник на [[Јакутск]] | term_start1 = 17 септември 2018 | term_end1 = 14 јануари 2021 | predecessor1 = [[Јасен Николајев]] | successor1 = Јевгени Григорјев | birth_name = Сардана Владимировна Гоголева | birth_date = {{birth date and age|1970|07|02|df=y}} | birth_place = [[Чурапча]], [[Јакимска АССР]], [[Руска СФСР]], [[СССР]] | party = {{ubl | [[Нови луѓе (политичка партија)|Нови луѓе]] (since 2021) | [[Обединета Русија]] (2018-2021) | [[Партија на преродбата на Русија]] (2018)}} | spouse = Виктор Авксентјев | children = 5 | education = {{ubl | [[North-Eastern Federal University|Yakutsk State University]] (1993) | Far Eastern Institute of Management (1998)}} }} '''Сардана Владимировна Авксентјева''' (моминско: '''Гоголева''', <ref name="vy">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.v-yakutia.ru/?id=7790|title=В Якутии.ру САРДААНА ГОГОЛЕВА - НОВЫЙ РУКОВОДИТЕЛЬ АППАРАТА МЭРИИ|work=www.v-yakutia.ru|accessdate=2021-08-30}}</ref> {{Langx|ru|Сардана Владимировна Авксентьева}}, {{Langx|sah|Сардаана Владимир кыыһа Авксентьева|Sardaana Vladimir kııha Avksentyeva}} , родена на 2 јули 1970 година) — руска политичарка, која била градоначалник на [[Јакутск]], главниот град на [[Јакутија|Република Јакутија]] од 2018 до 2021 година. == Ран живот == Сардана Авксентјева била родена на 2 јули 1970 година во Чурапча, 177 км источно од Јакутск. Дипломирала на Факултетот за историја и право на Јакутскиот државен универзитет „М. К. Амосов“ (денешен Североисточен федерален универзитет) во 1993 година како наставничка по историја, а во 1998 година на Далечноисточната академија за јавна администрација со диплома за државна и општинска администрација.<ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912170044/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|url-status=dead}}</ref> Од 1993 до 1996 година работела како специјалист во одделот за младински прашања, физичка култура и спорт на градската администрација на Јакутск, станувајќи раководител на оддел во Министерството за младински прашања, туризам, физичка култура и спорт на Јакутија во 1996 година. Од 1998 до 2000 година Авксентјева работела како раководител на одделот за организациски и кадровски работи во Јакутската национална радиодифузна компанија. Во 2000 година била назначена за помошник на заменик-претседателот на Државната дума Виталиј Басигисов. Од 2004 до 2007 година, таа работеше како заменик-генерален директор на OJSC Tuymaada Diamond. Од 2007 до 2012 година работеше како началник на кабинетот на градската администрација на Јакутск и заменик на градоначалникот Јуриј Заболев од партијата Обединета Русија.<ref>{{Cite web|url=http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|title=Якутск. Главы города.|website=mag.e-gorod.ru|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830180433/http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|url-status=dead}}</ref> Авксентјева претходно го водеше изборниот штаб на Заболев.[1] Од 2012 година била директорка на производствено-трговскиот комплекс „Аероторгсервис“ на аеродромот Јакутск.<ref>{{Cite news|title=Выборы главы Якутска выиграла Сардана Авксентьева — биография нового мэра|trans-title=The mayoral election was won by Sardana Avksentieva — biography of the new mayor|url=http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|work=SakhaLife|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165954/http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|url-status=dead}}</ref> ==Избори за градоначалник во 2018 година== Во септември 2018 година била избрана за градоначалник на Јакутск од помалата „Партија на преродбата на Русија“,<ref>{{Cite web |url=http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |title=Список выдвинутых и зарегистрированных кандидатов на выборах главы городского округа "город Якутск"|trans-title= List of nominated and registered candidates for the election of the head of Yakutsk urban okrug|accessdate=2018-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180912204710/http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |archivedate=2018-09-12 |url-status=dead}}</ref> додека остана непартиска. Таа победи со 39,98%, пред Александар Савинов од партијата Обединета Русија, кој доби 31,70% од гласовите.<ref>{{cite news|title=Якутск выбрал женщину|trans-title=Yalutsk had elected woman|language=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/3737525|publisher=[[Kommersant]]|date=2018-09-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165906/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|url-status=dead}}</ref> Сардана Авксентјева стана првата жена што ја презеде функцијата градоначалник на Јакутск. Во интервју за Медуза, Авксентјева изјави дека решила да се обиде по предлог на кандидатот на Родина, Владимир Фјодоров, кој бил принуден да ја повлече својата кандидатура. Главен спонзор на кампањата на Авксентјева била групацијата компании „Утум“ и нејзиниот основач Василиј Гоголев, кој претходно го поддржувал Фјодоров.<ref name=":3">{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/feature/2019/01/30/ty-bolshe-ne-devochka-ty-mer|title=Ты больше не девочка, ты мэр. Как Сардана Авксентьева победила на выборах в Якутске "Единую Россию" — и стала самым популярным мэром страны|trans-title=You're not a girl anymore, you're the mayor. How Sardana Avksentyeva defeated "United Russia" in Yakutsk — and became the most popular mayor in the country|website=[[Meduza]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2021/03/14/861387-eks-soratnika-avksentevoi|title=Экс-соратника Сарданы Авксентьевой выводят из борьбы за пост мэра Якутска|trans-title=Ex-companion of Sardana Avksentyeva removed from the mayoral race in Yakutsk|website=[[Vedomosti]]|date=14 March 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fedpress.ru/news/14/policy/2680252|title=Сардана Авксентьева не поддержит своего соратника на выборах мэра|trans-title=Sardana Avksentyeva will not support her ally in the mayoral elections |website=FederalPress|date=19 February 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref> ==Како гадоначалник== Во првата година од својот мандат, за да заштеди буџетски средства, Авксентјева ги ставила службените автомобили на вработените во администрацијата на аукција, ги намалила трошоците за празници и други настани, надворешни и односи со јавноста, прием на делегации. Последователно, канцеларијата на градоначалникот не можела да ги продаде своите теренски возила. Наместо портрет на Владимир Путин, вообичаен за канцелариите на руските локални власти, Авксентјева поставила фотографија од луѓе кои го слават летниот празник Јакут, Јхјах, во својата канцеларија.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2019/09/27/82136-hozyayka|title=Хозяйка|trans-title=The mistress|website=[[Novaya Gazeta]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|language=ru|url=https://www.kp.ru/daily/27224/4350349/|title="Мэрию чуть не продала, а персональные джипы нет": Почему уходит глава Якутска Сардана Авксентьева|trans-title="She almost sold the mayor's office, but no personal jeeps": Why is the head of Yakutsk Sardana Avksentyeva leaving|website=[[Komsomolskaya Pravda]]|date=2021-01-11|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://tjournal.ru/stories/321248-ee-pobeda-byla-sistemnym-sboem-chem-zapomnitsya-sardana-avksenteva-na-postu-mera-yakutska|title="Её победа была системным сбоем". Чем запомнится Сардана Авксентьева на посту мэра Якутска|language=ru|trans-title="Her victory was a systemic glitch." How will Sardana Avksentyeva be remembered as mayor of Yakutsk|publisher=TJournal|date=2021-01-12|access-date=2021-08-13}}</ref> Во март 2020 година, инцидентот со масовното убивање на животни со беснило на претоварната станица за животни во Јакутск предизвика негодување кај активистите за права на животните. Авксентјева им предложи на пратениците на Градската дума на Јакутск да воведат данок за сопствениците на домашни миленици и собраните средства да се користат за фаќање и стерилизација на скитници. Таа како пример ги наведе европските земји, каде што „животните се третираат како луксузна стока и за нив има соодветно оданочување“.<ref>{{Cite web|url=https://www.ntv.ru/novosti/2303041/?fb|title=Сотню собак и кошек зарезали в якутском пункте передержки|language=ru|trans-title=One hundred of dogs and cats were slaughtered at the transfer station in Yakutsk|website=[[NTV (Russia)|NTV]]|access-date=2021-09-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2020/03/02/reg-dfo/mer-iakutska-predlozhila-vvesti-nalog-na-sobak.html|title=Мэр Якутска предложила ввести налог на собак|trans-title=The mayor of Yakutsk proposed to introduce a tax on dogs|website=[[Rossiyskaya Gazeta]]|date=2 March 2020 |language=ru|access-date=2021-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/7876983|title=Власти Якутска предложили ввести налог на домашних животных|trans-title=Yakutsk authorities proposed to introduce a tax on pets|language=ru|website=[[TASS]]|access-date=2021-09-06}}</ref> Во јули 2020 година, Авксентјева гласаше против измените на Уставот и првично не го објави своето гласање. Сепак, на социјалните мрежи почна да циркулира лажна фотографија, на која некој ставил ознака во колоната „за“ во билтенот на службеникот. Портпаролот на Авксентјева, Алексеј Толстјаков, ја објави оригиналната фотографија на која градоначалникот гласаше против.[17][18] Во ноември 2020 година, таа изјави дека поддржува некои од измените, вклучително и „нулирањето“ на претседателските мандати на Владимир Путин.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|title=Мэр Якутска проголосовала против поправок. Но ее бюллетень отфотошопили|language=ru|trans-title=The mayor of Yakutsk voted against the amendments. But her bulletin was photoshopped|website=www.znak.com|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811203802/https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://news.rambler.ru/other/44451895-mer-yakutska-sardana-avksenteva-demonstrativno-progolosovala-protiv-popravok-i-za-eto-ee-podvergli-napadkam/|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева демонстративно проголосовала против поправок и за это ее подвергли нападкам|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentieva defiantly voted against the amendments and was insulted for this|website=[[Rambler (portal)|Rambler]]|date=4 July 2020 |access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева — о симпатиях к Навальному, поддержке Путина и сотрудничестве с "ЕР"|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentyeva — about sympathy for Navalny, Putin and cooperation with United Russia|language=ru|website=www.znak.com|access-date=2021-09-06|archive-date=2021-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018233607/https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta}}</ref> Во ноември 2020 година, Авксентјева иницираше продажба на зградата на градоначалничката канцеларија, планирајќи новата да ја постави на периферијата на градот. Исто така, таа објави дека администрацијата се откажува од службени автомобили во корист на такси. Изјавата била двосмислено примена. Повеќето жители на градот ја прифатија идејата со непријателство, а политиколозите ја сметаа за ПР трик.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://echo.msk.ru/blog/sota_vision/2772008-echo/|title=Особенности региональной политики: что стоит за отставкой мэра Якутска Сарданы Авксентьевой|trans-title=Features of regional politics: what is behind the resignation of Yakutsk mayor Sardana Avksentyeva|author=Sota.Vision|website=[[Echo of Moscow]]|access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/11/01/2021/5ffb8c2c9a794752e12df799|title=Мэр Якутска объявила о досрочной отставке по состоянию здоровья|trans-title=Mayor of Yakutsk announced early resignation for health reasons|website=[[RBK Group|RBC]]|date=11 January 2021 |access-date=2021-08-30}}</ref> Во 2020 година, половина од жителите на Јакутск негативно ги оценија активностите на администрацијата на Авксентјева во текот на целата година, а само 42% позитивно. Личниот рејтинг на Авксентјева падна: на крајот од годината, само 23% од учесниците во анкетата се согласија да ја наречат најкомпетентна жена политичар во регионот, додека 70% го кажаа ова две години претходно. Во јануари 2021 година, Авксентјева објави предвремена оставка од здравствени причини.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/news/2020/11/18/glava-yakutska-sardana-avksentieva-ob-yavila-o-prodazhe-zdaniya-merii|title=Глава Якутска Сардана Авксентьева объявила о продаже здания мэрии|website=[[Meduza]]|trans-title=The head of Yakutsk Sardana Avksentyeva announced the sale of the mayor's office building|access-date=2021-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://fedpress.ru/article/2623632|title=Горожане и эксперты раскритиковали идею продать мэрию Якутска|trans-title=Citizens and experts criticized the idea to sell the mayor's office of Yakutsk|website=FederalPress|date=19 November 2020 |access-date=2021-08-13}}</ref> ===Мислења=== „Економист“ во статија насловена како „Ненадејната популарност на рускиот градоначалник кој живее скромно“ го забележа нејзиниот стил на лидерство, кој е нетипичен за Русија, и нејзината популарност и во Јакутија и низ цела Русија.<ref name="econ">{{cite news|title = The sudden popularity of a Russian mayor who lives modestly|publisher = The Economist|date=2019-11-07|url = https://www.economist.com/europe/2019/11/09/the-sudden-popularity-of-a-russian-mayor-who-lives-modestly}}</ref> Претходникот на Авксентјева како градоначалник и актуелен раководител на Јакутија, Ајсен Николаев, истакна дека таа долго време го водеше изборниот штаб на „Единствена Русија“ во Јакутск и затоа верува дека таа не е опозиционер. Николаев, исто така, ја опиша Авксентјева како „соодветна личност со која е удобно да се работи“.<ref>{{cite news|url=https://www.kommersant.ru/doc/4640077|title=Сибирское нездоровье|language=ru|trans-title=Siberian ill health|publisher=[[Kommersant]]|date=2021-01-11}}</ref> Во септември 2020 година, поранешната вработена во канцеларијата на градоначалникот, Светлана Алтабасова, ја обвини Авксентјева за измама со продажба на простории како дел од програмата за распределба на станови за државните службеници во 2011 година.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://iz.ru/1059934/2020-09-12/byvshaia-sotrudnitca-merii-iakutska-obvinila-avksentevu-v-afere|title=Бывшая сотрудница мэрии Якутска обвинила Авксентьеву в афере|trans-title=Former employee of the mayor's office of Yakutsk accused Avksentyeva of a fraud|website=[[Izvestiya]]|date=2020-09-12|access-date=2021-08-28}}</ref> Првично, против самата Алтабасова биле покренати обвиненија за измама, но таа рече дека е „жртва на лукава шема“ создадена од Авксентјева. Според Алтабасова, градоначалничката и вработените во администрацијата добиле станови кога Авксентјева и нејзиниот сопруг биле заменик-градоначалници на Јакутск.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://ria.ru/20200915/avksenteva-1577242626.html|title=Мэр Якутска ответила на обвинения о причастности к мошенничеству|website=[[RIA Novosti]]|trans-title=Mayor of Yakutsk responded to allegations of involvement in fraud scheme|date=2020-09-15|access-date=2021-08-28}}</ref> ==Како пратеник== [[File:Sardana Avksenteva (2021-10-19) 02.jpg|thumb| Сардана Авксентјева зборува пред Државната Дума]] По оставката на Авксентјева, медиумите постојано го изразуваат ставот дека врз неа бил извршен административен притисок за да се спречи нејзината номинација за претстојните избори за 8-та Државна Дума.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|language=ru|title=КПРФ: мэра Якутска заставили уйти в отставку|trans-title=Communist Party: the mayor of Yakutsk was forced to resign|website=www.znak.com|accessdate=2021-01-18|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115172157/https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/01/11/88656-predvybornaya-zhertva|title=Предвыборная жертва|trans-title=Pre-election sacrifice|website=[[Novaya Gazeta]]|date=8 November 1981 |accessdate=2021-01-18}}</ref> На 4 јули 2021 година, на 3-тиот конгрес на Новиот народ, лидерот на партијата Алексеј Нечаев објави дека Сардана Авксентјева ќе биде втора по него на федералниот партиски список за Долниот дом. Во септември, Новиот народ доби 5,33% од гласовите и освои 13 од 450 места.<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/politika/11819551|title= Алексей Нечаев и Сардана Авксентьева возглавили список "Новых людей" на думских выборах|language=ru|trans-title=Alexey Nechayev and Sardana Avksentyeva topped the list of the New People in the Duma elections|publisher=[[TASS]]|date=2021-07-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2021/07/27/70046798/|title=Мэр из "Инстаграма". Сардана Авксентьева о том, как приблизить власть к народу|website=Fontanka|language=ru|trans-title=Mayor from Instagram. Sardana Avksentyeva on how to get the government closer to the people|date=2021-07-27|access-date=2021-08-30}}</ref> ==Санкции== По почетокот на руската инвазија на Украина во 2022 година на 24 февруари 2022 година, таа била санкционирана од Европската Унија на 25 февруари и од Обединетото Кралство на 11 март. На 30 септември 2022 година, Канцеларијата за контрола на странски средства при Министерството за финансии на Соединетите Американски Држави ја додаде Авксентјева на списокот на специјално назначени државјани и блокирани лица поради нејзината поддршка за руската анексија на четири украински региони и руските закони за воена цензура од 2022 година.<ref>{{cite web |title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1150217/Russia.pdf |access-date=16 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R0332|title=COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2022/332 of 25 February 2022 implementing Regulation (EU) No 269/2014 concerning restrictive measures in respect of actions undermining or threatening the territorial integrity, sovereignty and independence of Ukraine|newspaper=Official Journal of the European Union|access-date=July 13, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0981|title=Treasury Imposes Swift and Severe Costs on Russia for Putin's Purported Annexation of Regions of Ukraine|newspaper=U.S. Department of State|date=2022-09-30|access-date=2023-04-28}}</ref> Од слични причини, таа е санкционирана од Канада, Австралија, Нов Зеланд, Швајцарија и Украина.<ref>{{cite web|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|title=AVKSENTYEVA, Sardana Vladimirovna|newspaper=War & Sanctions|access-date=2023-07-13|archive-date=2024-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240322031334/https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|url-status=dead}}</ref> ==Личен живот== Сардана Авксентјева е во нејзиниот втор брак со Виктор Авксентјев. Двојката израсна четири деца. Од првиот брак со Александар има најстара ќерка, Наталија. Вториот сопруг на Сардана, Виктор, е кандидат за економски науки. Тој работеше како прв заменик-градоначалник на Јакутск за време на мандатот на Јуриј Заболев, а на изборите во 2018 година го водеше изборниот штаб на неговата сопруга.<ref>{{Cite web|url=https://rustars.tv/family/semejnaya-zhizn-sardany-avksentevoj.html|title=Муж Сарданы Авксентьевой — Виктор: личная жизнь и дети в семье мэра Якутска|trans-title=Sardana Avksentyeva's husband - Viktor: personal life and children in the family of the Yakutsk mayor|language=ru|website=rustars.tv|access-date=2021-08-14}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1970 година]] [[Категорија:Политичари од Единствена Русија]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] noziyj1z9x185p4ypn7kiy144qokvxe 5542586 5542584 2026-04-20T20:51:07Z 19user99 72391 5542586 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_suffix = Пратеник | native_name = {{nobold|{{lang|ru|Сардана Авксентьева}}}} | image = Sardana Avksenteva (2021-10-19) 01 (cropped).jpg | caption = Сардана Авксентјева во 2021 година | office = Член на државната Дума | term_start = 12 октомври 2021 | term_end = | office1 = 6-ти градоначалник на [[Јакутск]] | term_start1 = 17 септември 2018 | term_end1 = 14 јануари 2021 | predecessor1 = [[Јасен Николајев]] | successor1 = Јевгени Григорјев | birth_name = Сардана Владимировна Гоголева | birth_date = {{birth date and age|1970|07|02|df=y}} | birth_place = [[Чурапча]], [[Јакутска АССР]], [[Руска СФСР]], [[СССР]] | party = {{ubl | [[Нови луѓе (политичка партија)|Нови луѓе]] (since 2021) | [[Обединета Русија]] (2018-2021) | [[Партија на преродбата на Русија]] (2018)}} | spouse = Виктор Авксентјев | children = 5 | education = {{ubl | [[Јакутски државен универзитет]] (1993) | Институт за менаџмент на Далечниот Исток (1998)}} }} '''Сардана Владимировна Авксентјева''' (моминско: '''Гоголева''', <ref name="vy">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.v-yakutia.ru/?id=7790|title=В Якутии.ру САРДААНА ГОГОЛЕВА - НОВЫЙ РУКОВОДИТЕЛЬ АППАРАТА МЭРИИ|work=www.v-yakutia.ru|accessdate=2021-08-30}}</ref> {{Langx|ru|Сардана Владимировна Авксентьева}}, {{Langx|sah|Сардаана Владимир кыыһа Авксентьева|Sardaana Vladimir kııha Avksentyeva}} , родена на 2 јули 1970 година) — руска политичарка, која била градоначалник на [[Јакутск]], главниот град на [[Јакутија|Република Јакутија]] од 2018 до 2021 година. == Ран живот == Сардана Авксентјева била родена на 2 јули 1970 година во Чурапча, 177 км источно од Јакутск. Дипломирала на Факултетот за историја и право на Јакутскиот државен универзитет „М. К. Амосов“ (денешен Североисточен федерален универзитет) во 1993 година како наставничка по историја, а во 1998 година на Далечноисточната академија за јавна администрација со диплома за државна и општинска администрација.<ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912170044/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|url-status=dead}}</ref> Од 1993 до 1996 година работела како специјалист во одделот за младински прашања, физичка култура и спорт на градската администрација на Јакутск, станувајќи раководител на оддел во Министерството за младински прашања, туризам, физичка култура и спорт на Јакутија во 1996 година. Од 1998 до 2000 година Авксентјева работела како раководител на одделот за организациски и кадровски работи во Јакутската национална радиодифузна компанија. Во 2000 година била назначена за помошник на заменик-претседателот на Државната дума Виталиј Басигисов. Од 2004 до 2007 година, таа работеше како заменик-генерален директор на OJSC Tuymaada Diamond. Од 2007 до 2012 година работеше како началник на кабинетот на градската администрација на Јакутск и заменик на градоначалникот Јуриј Заболев од партијата Обединета Русија.<ref>{{Cite web|url=http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|title=Якутск. Главы города.|website=mag.e-gorod.ru|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830180433/http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|url-status=dead}}</ref> Авксентјева претходно го водеше изборниот штаб на Заболев.[1] Од 2012 година била директорка на производствено-трговскиот комплекс „Аероторгсервис“ на аеродромот Јакутск.<ref>{{Cite news|title=Выборы главы Якутска выиграла Сардана Авксентьева — биография нового мэра|trans-title=The mayoral election was won by Sardana Avksentieva — biography of the new mayor|url=http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|work=SakhaLife|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165954/http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|url-status=dead}}</ref> ==Избори за градоначалник во 2018 година== Во септември 2018 година била избрана за градоначалник на Јакутск од помалата „Партија на преродбата на Русија“,<ref>{{Cite web |url=http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |title=Список выдвинутых и зарегистрированных кандидатов на выборах главы городского округа "город Якутск"|trans-title= List of nominated and registered candidates for the election of the head of Yakutsk urban okrug|accessdate=2018-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180912204710/http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |archivedate=2018-09-12 |url-status=dead}}</ref> додека остана непартиска. Таа победи со 39,98%, пред Александар Савинов од партијата Обединета Русија, кој доби 31,70% од гласовите.<ref>{{cite news|title=Якутск выбрал женщину|trans-title=Yalutsk had elected woman|language=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/3737525|publisher=[[Kommersant]]|date=2018-09-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165906/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|url-status=dead}}</ref> Сардана Авксентјева стана првата жена што ја презеде функцијата градоначалник на Јакутск. Во интервју за Медуза, Авксентјева изјави дека решила да се обиде по предлог на кандидатот на Родина, Владимир Фјодоров, кој бил принуден да ја повлече својата кандидатура. Главен спонзор на кампањата на Авксентјева била групацијата компании „Утум“ и нејзиниот основач Василиј Гоголев, кој претходно го поддржувал Фјодоров.<ref name=":3">{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/feature/2019/01/30/ty-bolshe-ne-devochka-ty-mer|title=Ты больше не девочка, ты мэр. Как Сардана Авксентьева победила на выборах в Якутске "Единую Россию" — и стала самым популярным мэром страны|trans-title=You're not a girl anymore, you're the mayor. How Sardana Avksentyeva defeated "United Russia" in Yakutsk — and became the most popular mayor in the country|website=[[Meduza]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2021/03/14/861387-eks-soratnika-avksentevoi|title=Экс-соратника Сарданы Авксентьевой выводят из борьбы за пост мэра Якутска|trans-title=Ex-companion of Sardana Avksentyeva removed from the mayoral race in Yakutsk|website=[[Vedomosti]]|date=14 March 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fedpress.ru/news/14/policy/2680252|title=Сардана Авксентьева не поддержит своего соратника на выборах мэра|trans-title=Sardana Avksentyeva will not support her ally in the mayoral elections |website=FederalPress|date=19 February 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref> ==Како гадоначалник== Во првата година од својот мандат, за да заштеди буџетски средства, Авксентјева ги ставила службените автомобили на вработените во администрацијата на аукција, ги намалила трошоците за празници и други настани, надворешни и односи со јавноста, прием на делегации. Последователно, канцеларијата на градоначалникот не можела да ги продаде своите теренски возила. Наместо портрет на Владимир Путин, вообичаен за канцелариите на руските локални власти, Авксентјева поставила фотографија од луѓе кои го слават летниот празник Јакут, Јхјах, во својата канцеларија.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2019/09/27/82136-hozyayka|title=Хозяйка|trans-title=The mistress|website=[[Novaya Gazeta]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|language=ru|url=https://www.kp.ru/daily/27224/4350349/|title="Мэрию чуть не продала, а персональные джипы нет": Почему уходит глава Якутска Сардана Авксентьева|trans-title="She almost sold the mayor's office, but no personal jeeps": Why is the head of Yakutsk Sardana Avksentyeva leaving|website=[[Komsomolskaya Pravda]]|date=2021-01-11|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://tjournal.ru/stories/321248-ee-pobeda-byla-sistemnym-sboem-chem-zapomnitsya-sardana-avksenteva-na-postu-mera-yakutska|title="Её победа была системным сбоем". Чем запомнится Сардана Авксентьева на посту мэра Якутска|language=ru|trans-title="Her victory was a systemic glitch." How will Sardana Avksentyeva be remembered as mayor of Yakutsk|publisher=TJournal|date=2021-01-12|access-date=2021-08-13}}</ref> Во март 2020 година, инцидентот со масовното убивање на животни со беснило на претоварната станица за животни во Јакутск предизвика негодување кај активистите за права на животните. Авксентјева им предложи на пратениците на Градската дума на Јакутск да воведат данок за сопствениците на домашни миленици и собраните средства да се користат за фаќање и стерилизација на скитници. Таа како пример ги наведе европските земји, каде што „животните се третираат како луксузна стока и за нив има соодветно оданочување“.<ref>{{Cite web|url=https://www.ntv.ru/novosti/2303041/?fb|title=Сотню собак и кошек зарезали в якутском пункте передержки|language=ru|trans-title=One hundred of dogs and cats were slaughtered at the transfer station in Yakutsk|website=[[NTV (Russia)|NTV]]|access-date=2021-09-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2020/03/02/reg-dfo/mer-iakutska-predlozhila-vvesti-nalog-na-sobak.html|title=Мэр Якутска предложила ввести налог на собак|trans-title=The mayor of Yakutsk proposed to introduce a tax on dogs|website=[[Rossiyskaya Gazeta]]|date=2 March 2020 |language=ru|access-date=2021-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/7876983|title=Власти Якутска предложили ввести налог на домашних животных|trans-title=Yakutsk authorities proposed to introduce a tax on pets|language=ru|website=[[TASS]]|access-date=2021-09-06}}</ref> Во јули 2020 година, Авксентјева гласаше против измените на Уставот и првично не го објави своето гласање. Сепак, на социјалните мрежи почна да циркулира лажна фотографија, на која некој ставил ознака во колоната „за“ во билтенот на службеникот. Портпаролот на Авксентјева, Алексеј Толстјаков, ја објави оригиналната фотографија на која градоначалникот гласаше против.[17][18] Во ноември 2020 година, таа изјави дека поддржува некои од измените, вклучително и „нулирањето“ на претседателските мандати на Владимир Путин.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|title=Мэр Якутска проголосовала против поправок. Но ее бюллетень отфотошопили|language=ru|trans-title=The mayor of Yakutsk voted against the amendments. But her bulletin was photoshopped|website=www.znak.com|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811203802/https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://news.rambler.ru/other/44451895-mer-yakutska-sardana-avksenteva-demonstrativno-progolosovala-protiv-popravok-i-za-eto-ee-podvergli-napadkam/|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева демонстративно проголосовала против поправок и за это ее подвергли нападкам|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentieva defiantly voted against the amendments and was insulted for this|website=[[Rambler (portal)|Rambler]]|date=4 July 2020 |access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева — о симпатиях к Навальному, поддержке Путина и сотрудничестве с "ЕР"|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentyeva — about sympathy for Navalny, Putin and cooperation with United Russia|language=ru|website=www.znak.com|access-date=2021-09-06|archive-date=2021-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018233607/https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta}}</ref> Во ноември 2020 година, Авксентјева иницираше продажба на зградата на градоначалничката канцеларија, планирајќи новата да ја постави на периферијата на градот. Исто така, таа објави дека администрацијата се откажува од службени автомобили во корист на такси. Изјавата била двосмислено примена. Повеќето жители на градот ја прифатија идејата со непријателство, а политиколозите ја сметаа за ПР трик.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://echo.msk.ru/blog/sota_vision/2772008-echo/|title=Особенности региональной политики: что стоит за отставкой мэра Якутска Сарданы Авксентьевой|trans-title=Features of regional politics: what is behind the resignation of Yakutsk mayor Sardana Avksentyeva|author=Sota.Vision|website=[[Echo of Moscow]]|access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/11/01/2021/5ffb8c2c9a794752e12df799|title=Мэр Якутска объявила о досрочной отставке по состоянию здоровья|trans-title=Mayor of Yakutsk announced early resignation for health reasons|website=[[RBK Group|RBC]]|date=11 January 2021 |access-date=2021-08-30}}</ref> Во 2020 година, половина од жителите на Јакутск негативно ги оценија активностите на администрацијата на Авксентјева во текот на целата година, а само 42% позитивно. Личниот рејтинг на Авксентјева падна: на крајот од годината, само 23% од учесниците во анкетата се согласија да ја наречат најкомпетентна жена политичар во регионот, додека 70% го кажаа ова две години претходно. Во јануари 2021 година, Авксентјева објави предвремена оставка од здравствени причини.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/news/2020/11/18/glava-yakutska-sardana-avksentieva-ob-yavila-o-prodazhe-zdaniya-merii|title=Глава Якутска Сардана Авксентьева объявила о продаже здания мэрии|website=[[Meduza]]|trans-title=The head of Yakutsk Sardana Avksentyeva announced the sale of the mayor's office building|access-date=2021-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://fedpress.ru/article/2623632|title=Горожане и эксперты раскритиковали идею продать мэрию Якутска|trans-title=Citizens and experts criticized the idea to sell the mayor's office of Yakutsk|website=FederalPress|date=19 November 2020 |access-date=2021-08-13}}</ref> ===Мислења=== „Економист“ во статија насловена како „Ненадејната популарност на рускиот градоначалник кој живее скромно“ го забележа нејзиниот стил на лидерство, кој е нетипичен за Русија, и нејзината популарност и во Јакутија и низ цела Русија.<ref name="econ">{{cite news|title = The sudden popularity of a Russian mayor who lives modestly|publisher = The Economist|date=2019-11-07|url = https://www.economist.com/europe/2019/11/09/the-sudden-popularity-of-a-russian-mayor-who-lives-modestly}}</ref> Претходникот на Авксентјева како градоначалник и актуелен раководител на Јакутија, Ајсен Николаев, истакна дека таа долго време го водеше изборниот штаб на „Единствена Русија“ во Јакутск и затоа верува дека таа не е опозиционер. Николаев, исто така, ја опиша Авксентјева како „соодветна личност со која е удобно да се работи“.<ref>{{cite news|url=https://www.kommersant.ru/doc/4640077|title=Сибирское нездоровье|language=ru|trans-title=Siberian ill health|publisher=[[Kommersant]]|date=2021-01-11}}</ref> Во септември 2020 година, поранешната вработена во канцеларијата на градоначалникот, Светлана Алтабасова, ја обвини Авксентјева за измама со продажба на простории како дел од програмата за распределба на станови за државните службеници во 2011 година.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://iz.ru/1059934/2020-09-12/byvshaia-sotrudnitca-merii-iakutska-obvinila-avksentevu-v-afere|title=Бывшая сотрудница мэрии Якутска обвинила Авксентьеву в афере|trans-title=Former employee of the mayor's office of Yakutsk accused Avksentyeva of a fraud|website=[[Izvestiya]]|date=2020-09-12|access-date=2021-08-28}}</ref> Првично, против самата Алтабасова биле покренати обвиненија за измама, но таа рече дека е „жртва на лукава шема“ создадена од Авксентјева. Според Алтабасова, градоначалничката и вработените во администрацијата добиле станови кога Авксентјева и нејзиниот сопруг биле заменик-градоначалници на Јакутск.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://ria.ru/20200915/avksenteva-1577242626.html|title=Мэр Якутска ответила на обвинения о причастности к мошенничеству|website=[[RIA Novosti]]|trans-title=Mayor of Yakutsk responded to allegations of involvement in fraud scheme|date=2020-09-15|access-date=2021-08-28}}</ref> ==Како пратеник== [[File:Sardana Avksenteva (2021-10-19) 02.jpg|thumb| Сардана Авксентјева зборува пред Државната Дума]] По оставката на Авксентјева, медиумите постојано го изразуваат ставот дека врз неа бил извршен административен притисок за да се спречи нејзината номинација за претстојните избори за 8-та Државна Дума.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|language=ru|title=КПРФ: мэра Якутска заставили уйти в отставку|trans-title=Communist Party: the mayor of Yakutsk was forced to resign|website=www.znak.com|accessdate=2021-01-18|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115172157/https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/01/11/88656-predvybornaya-zhertva|title=Предвыборная жертва|trans-title=Pre-election sacrifice|website=[[Novaya Gazeta]]|date=8 November 1981 |accessdate=2021-01-18}}</ref> На 4 јули 2021 година, на 3-тиот конгрес на Новиот народ, лидерот на партијата Алексеј Нечаев објави дека Сардана Авксентјева ќе биде втора по него на федералниот партиски список за Долниот дом. Во септември, Новиот народ доби 5,33% од гласовите и освои 13 од 450 места.<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/politika/11819551|title= Алексей Нечаев и Сардана Авксентьева возглавили список "Новых людей" на думских выборах|language=ru|trans-title=Alexey Nechayev and Sardana Avksentyeva topped the list of the New People in the Duma elections|publisher=[[TASS]]|date=2021-07-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2021/07/27/70046798/|title=Мэр из "Инстаграма". Сардана Авксентьева о том, как приблизить власть к народу|website=Fontanka|language=ru|trans-title=Mayor from Instagram. Sardana Avksentyeva on how to get the government closer to the people|date=2021-07-27|access-date=2021-08-30}}</ref> ==Санкции== По почетокот на руската инвазија на Украина во 2022 година на 24 февруари 2022 година, таа била санкционирана од Европската Унија на 25 февруари и од Обединетото Кралство на 11 март. На 30 септември 2022 година, Канцеларијата за контрола на странски средства при Министерството за финансии на Соединетите Американски Држави ја додаде Авксентјева на списокот на специјално назначени државјани и блокирани лица поради нејзината поддршка за руската анексија на четири украински региони и руските закони за воена цензура од 2022 година.<ref>{{cite web |title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1150217/Russia.pdf |access-date=16 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R0332|title=COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2022/332 of 25 February 2022 implementing Regulation (EU) No 269/2014 concerning restrictive measures in respect of actions undermining or threatening the territorial integrity, sovereignty and independence of Ukraine|newspaper=Official Journal of the European Union|access-date=July 13, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0981|title=Treasury Imposes Swift and Severe Costs on Russia for Putin's Purported Annexation of Regions of Ukraine|newspaper=U.S. Department of State|date=2022-09-30|access-date=2023-04-28}}</ref> Од слични причини, таа е санкционирана од Канада, Австралија, Нов Зеланд, Швајцарија и Украина.<ref>{{cite web|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|title=AVKSENTYEVA, Sardana Vladimirovna|newspaper=War & Sanctions|access-date=2023-07-13|archive-date=2024-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240322031334/https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|url-status=dead}}</ref> ==Личен живот== Сардана Авксентјева е во нејзиниот втор брак со Виктор Авксентјев. Двојката израсна четири деца. Од првиот брак со Александар има најстара ќерка, Наталија. Вториот сопруг на Сардана, Виктор, е кандидат за економски науки. Тој работеше како прв заменик-градоначалник на Јакутск за време на мандатот на Јуриј Заболев, а на изборите во 2018 година го водеше изборниот штаб на неговата сопруга.<ref>{{Cite web|url=https://rustars.tv/family/semejnaya-zhizn-sardany-avksentevoj.html|title=Муж Сарданы Авксентьевой — Виктор: личная жизнь и дети в семье мэра Якутска|trans-title=Sardana Avksentyeva's husband - Viktor: personal life and children in the family of the Yakutsk mayor|language=ru|website=rustars.tv|access-date=2021-08-14}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1970 година]] [[Категорија:Политичари од Единствена Русија]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] ldzwohxxn9j6s4mj2zdvcz1as6x64e0 5542587 5542586 2026-04-20T20:51:30Z 19user99 72391 5542587 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_suffix = Пратеник | native_name = {{nobold|{{lang|ru|Сардана Авксентьева}}}} | image = Sardana Avksenteva (2021-10-19) 01 (cropped).jpg | caption = Сардана Авксентјева во 2021 година | office = Член на државната Дума | term_start = 12 октомври 2021 | term_end = | office1 = 6-ти градоначалник на [[Јакутск]] | term_start1 = 17 септември 2018 | term_end1 = 14 јануари 2021 | predecessor1 = [[Јасен Николајев]] | successor1 = Јевгени Григорјев | birth_name = Сардана Владимировна Гоголева | birth_date = {{birth date and age|1970|07|02|df=y}} | birth_place = [[Чурапча]], [[Јакутска АССР]], [[Руска СФСР]], [[СССР]] | party = {{ubl | [[Нови луѓе (политичка партија)|Нови луѓе]] (од 2021) | [[Обединета Русија]] (2018-2021) | [[Партија на преродбата на Русија]] (2018)}} | spouse = Виктор Авксентјев | children = 5 | education = {{ubl | [[Јакутски државен универзитет]] (1993) | Институт за менаџмент на Далечниот Исток (1998)}} }} '''Сардана Владимировна Авксентјева''' (моминско: '''Гоголева''', <ref name="vy">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.v-yakutia.ru/?id=7790|title=В Якутии.ру САРДААНА ГОГОЛЕВА - НОВЫЙ РУКОВОДИТЕЛЬ АППАРАТА МЭРИИ|work=www.v-yakutia.ru|accessdate=2021-08-30}}</ref> {{Langx|ru|Сардана Владимировна Авксентьева}}, {{Langx|sah|Сардаана Владимир кыыһа Авксентьева|Sardaana Vladimir kııha Avksentyeva}} , родена на 2 јули 1970 година) — руска политичарка, која била градоначалник на [[Јакутск]], главниот град на [[Јакутија|Република Јакутија]] од 2018 до 2021 година. == Ран живот == Сардана Авксентјева била родена на 2 јули 1970 година во Чурапча, 177 км источно од Јакутск. Дипломирала на Факултетот за историја и право на Јакутскиот државен универзитет „М. К. Амосов“ (денешен Североисточен федерален универзитет) во 1993 година како наставничка по историја, а во 1998 година на Далечноисточната академија за јавна администрација со диплома за државна и општинска администрација.<ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912170044/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|url-status=dead}}</ref> Од 1993 до 1996 година работела како специјалист во одделот за младински прашања, физичка култура и спорт на градската администрација на Јакутск, станувајќи раководител на оддел во Министерството за младински прашања, туризам, физичка култура и спорт на Јакутија во 1996 година. Од 1998 до 2000 година Авксентјева работела како раководител на одделот за организациски и кадровски работи во Јакутската национална радиодифузна компанија. Во 2000 година била назначена за помошник на заменик-претседателот на Државната дума Виталиј Басигисов. Од 2004 до 2007 година, таа работеше како заменик-генерален директор на OJSC Tuymaada Diamond. Од 2007 до 2012 година работеше како началник на кабинетот на градската администрација на Јакутск и заменик на градоначалникот Јуриј Заболев од партијата Обединета Русија.<ref>{{Cite web|url=http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|title=Якутск. Главы города.|website=mag.e-gorod.ru|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830180433/http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|url-status=dead}}</ref> Авксентјева претходно го водеше изборниот штаб на Заболев.[1] Од 2012 година била директорка на производствено-трговскиот комплекс „Аероторгсервис“ на аеродромот Јакутск.<ref>{{Cite news|title=Выборы главы Якутска выиграла Сардана Авксентьева — биография нового мэра|trans-title=The mayoral election was won by Sardana Avksentieva — biography of the new mayor|url=http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|work=SakhaLife|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165954/http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|url-status=dead}}</ref> ==Избори за градоначалник во 2018 година== Во септември 2018 година била избрана за градоначалник на Јакутск од помалата „Партија на преродбата на Русија“,<ref>{{Cite web |url=http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |title=Список выдвинутых и зарегистрированных кандидатов на выборах главы городского округа "город Якутск"|trans-title= List of nominated and registered candidates for the election of the head of Yakutsk urban okrug|accessdate=2018-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180912204710/http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |archivedate=2018-09-12 |url-status=dead}}</ref> додека остана непартиска. Таа победи со 39,98%, пред Александар Савинов од партијата Обединета Русија, кој доби 31,70% од гласовите.<ref>{{cite news|title=Якутск выбрал женщину|trans-title=Yalutsk had elected woman|language=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/3737525|publisher=[[Kommersant]]|date=2018-09-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165906/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|url-status=dead}}</ref> Сардана Авксентјева стана првата жена што ја презеде функцијата градоначалник на Јакутск. Во интервју за Медуза, Авксентјева изјави дека решила да се обиде по предлог на кандидатот на Родина, Владимир Фјодоров, кој бил принуден да ја повлече својата кандидатура. Главен спонзор на кампањата на Авксентјева била групацијата компании „Утум“ и нејзиниот основач Василиј Гоголев, кој претходно го поддржувал Фјодоров.<ref name=":3">{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/feature/2019/01/30/ty-bolshe-ne-devochka-ty-mer|title=Ты больше не девочка, ты мэр. Как Сардана Авксентьева победила на выборах в Якутске "Единую Россию" — и стала самым популярным мэром страны|trans-title=You're not a girl anymore, you're the mayor. How Sardana Avksentyeva defeated "United Russia" in Yakutsk — and became the most popular mayor in the country|website=[[Meduza]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2021/03/14/861387-eks-soratnika-avksentevoi|title=Экс-соратника Сарданы Авксентьевой выводят из борьбы за пост мэра Якутска|trans-title=Ex-companion of Sardana Avksentyeva removed from the mayoral race in Yakutsk|website=[[Vedomosti]]|date=14 March 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fedpress.ru/news/14/policy/2680252|title=Сардана Авксентьева не поддержит своего соратника на выборах мэра|trans-title=Sardana Avksentyeva will not support her ally in the mayoral elections |website=FederalPress|date=19 February 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref> ==Како гадоначалник== Во првата година од својот мандат, за да заштеди буџетски средства, Авксентјева ги ставила службените автомобили на вработените во администрацијата на аукција, ги намалила трошоците за празници и други настани, надворешни и односи со јавноста, прием на делегации. Последователно, канцеларијата на градоначалникот не можела да ги продаде своите теренски возила. Наместо портрет на Владимир Путин, вообичаен за канцелариите на руските локални власти, Авксентјева поставила фотографија од луѓе кои го слават летниот празник Јакут, Јхјах, во својата канцеларија.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2019/09/27/82136-hozyayka|title=Хозяйка|trans-title=The mistress|website=[[Novaya Gazeta]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|language=ru|url=https://www.kp.ru/daily/27224/4350349/|title="Мэрию чуть не продала, а персональные джипы нет": Почему уходит глава Якутска Сардана Авксентьева|trans-title="She almost sold the mayor's office, but no personal jeeps": Why is the head of Yakutsk Sardana Avksentyeva leaving|website=[[Komsomolskaya Pravda]]|date=2021-01-11|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://tjournal.ru/stories/321248-ee-pobeda-byla-sistemnym-sboem-chem-zapomnitsya-sardana-avksenteva-na-postu-mera-yakutska|title="Её победа была системным сбоем". Чем запомнится Сардана Авксентьева на посту мэра Якутска|language=ru|trans-title="Her victory was a systemic glitch." How will Sardana Avksentyeva be remembered as mayor of Yakutsk|publisher=TJournal|date=2021-01-12|access-date=2021-08-13}}</ref> Во март 2020 година, инцидентот со масовното убивање на животни со беснило на претоварната станица за животни во Јакутск предизвика негодување кај активистите за права на животните. Авксентјева им предложи на пратениците на Градската дума на Јакутск да воведат данок за сопствениците на домашни миленици и собраните средства да се користат за фаќање и стерилизација на скитници. Таа како пример ги наведе европските земји, каде што „животните се третираат како луксузна стока и за нив има соодветно оданочување“.<ref>{{Cite web|url=https://www.ntv.ru/novosti/2303041/?fb|title=Сотню собак и кошек зарезали в якутском пункте передержки|language=ru|trans-title=One hundred of dogs and cats were slaughtered at the transfer station in Yakutsk|website=[[NTV (Russia)|NTV]]|access-date=2021-09-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2020/03/02/reg-dfo/mer-iakutska-predlozhila-vvesti-nalog-na-sobak.html|title=Мэр Якутска предложила ввести налог на собак|trans-title=The mayor of Yakutsk proposed to introduce a tax on dogs|website=[[Rossiyskaya Gazeta]]|date=2 March 2020 |language=ru|access-date=2021-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/7876983|title=Власти Якутска предложили ввести налог на домашних животных|trans-title=Yakutsk authorities proposed to introduce a tax on pets|language=ru|website=[[TASS]]|access-date=2021-09-06}}</ref> Во јули 2020 година, Авксентјева гласаше против измените на Уставот и првично не го објави своето гласање. Сепак, на социјалните мрежи почна да циркулира лажна фотографија, на која некој ставил ознака во колоната „за“ во билтенот на службеникот. Портпаролот на Авксентјева, Алексеј Толстјаков, ја објави оригиналната фотографија на која градоначалникот гласаше против.[17][18] Во ноември 2020 година, таа изјави дека поддржува некои од измените, вклучително и „нулирањето“ на претседателските мандати на Владимир Путин.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|title=Мэр Якутска проголосовала против поправок. Но ее бюллетень отфотошопили|language=ru|trans-title=The mayor of Yakutsk voted against the amendments. But her bulletin was photoshopped|website=www.znak.com|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811203802/https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://news.rambler.ru/other/44451895-mer-yakutska-sardana-avksenteva-demonstrativno-progolosovala-protiv-popravok-i-za-eto-ee-podvergli-napadkam/|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева демонстративно проголосовала против поправок и за это ее подвергли нападкам|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentieva defiantly voted against the amendments and was insulted for this|website=[[Rambler (portal)|Rambler]]|date=4 July 2020 |access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева — о симпатиях к Навальному, поддержке Путина и сотрудничестве с "ЕР"|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentyeva — about sympathy for Navalny, Putin and cooperation with United Russia|language=ru|website=www.znak.com|access-date=2021-09-06|archive-date=2021-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018233607/https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta}}</ref> Во ноември 2020 година, Авксентјева иницираше продажба на зградата на градоначалничката канцеларија, планирајќи новата да ја постави на периферијата на градот. Исто така, таа објави дека администрацијата се откажува од службени автомобили во корист на такси. Изјавата била двосмислено примена. Повеќето жители на градот ја прифатија идејата со непријателство, а политиколозите ја сметаа за ПР трик.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://echo.msk.ru/blog/sota_vision/2772008-echo/|title=Особенности региональной политики: что стоит за отставкой мэра Якутска Сарданы Авксентьевой|trans-title=Features of regional politics: what is behind the resignation of Yakutsk mayor Sardana Avksentyeva|author=Sota.Vision|website=[[Echo of Moscow]]|access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/11/01/2021/5ffb8c2c9a794752e12df799|title=Мэр Якутска объявила о досрочной отставке по состоянию здоровья|trans-title=Mayor of Yakutsk announced early resignation for health reasons|website=[[RBK Group|RBC]]|date=11 January 2021 |access-date=2021-08-30}}</ref> Во 2020 година, половина од жителите на Јакутск негативно ги оценија активностите на администрацијата на Авксентјева во текот на целата година, а само 42% позитивно. Личниот рејтинг на Авксентјева падна: на крајот од годината, само 23% од учесниците во анкетата се согласија да ја наречат најкомпетентна жена политичар во регионот, додека 70% го кажаа ова две години претходно. Во јануари 2021 година, Авксентјева објави предвремена оставка од здравствени причини.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/news/2020/11/18/glava-yakutska-sardana-avksentieva-ob-yavila-o-prodazhe-zdaniya-merii|title=Глава Якутска Сардана Авксентьева объявила о продаже здания мэрии|website=[[Meduza]]|trans-title=The head of Yakutsk Sardana Avksentyeva announced the sale of the mayor's office building|access-date=2021-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://fedpress.ru/article/2623632|title=Горожане и эксперты раскритиковали идею продать мэрию Якутска|trans-title=Citizens and experts criticized the idea to sell the mayor's office of Yakutsk|website=FederalPress|date=19 November 2020 |access-date=2021-08-13}}</ref> ===Мислења=== „Економист“ во статија насловена како „Ненадејната популарност на рускиот градоначалник кој живее скромно“ го забележа нејзиниот стил на лидерство, кој е нетипичен за Русија, и нејзината популарност и во Јакутија и низ цела Русија.<ref name="econ">{{cite news|title = The sudden popularity of a Russian mayor who lives modestly|publisher = The Economist|date=2019-11-07|url = https://www.economist.com/europe/2019/11/09/the-sudden-popularity-of-a-russian-mayor-who-lives-modestly}}</ref> Претходникот на Авксентјева како градоначалник и актуелен раководител на Јакутија, Ајсен Николаев, истакна дека таа долго време го водеше изборниот штаб на „Единствена Русија“ во Јакутск и затоа верува дека таа не е опозиционер. Николаев, исто така, ја опиша Авксентјева како „соодветна личност со која е удобно да се работи“.<ref>{{cite news|url=https://www.kommersant.ru/doc/4640077|title=Сибирское нездоровье|language=ru|trans-title=Siberian ill health|publisher=[[Kommersant]]|date=2021-01-11}}</ref> Во септември 2020 година, поранешната вработена во канцеларијата на градоначалникот, Светлана Алтабасова, ја обвини Авксентјева за измама со продажба на простории како дел од програмата за распределба на станови за државните службеници во 2011 година.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://iz.ru/1059934/2020-09-12/byvshaia-sotrudnitca-merii-iakutska-obvinila-avksentevu-v-afere|title=Бывшая сотрудница мэрии Якутска обвинила Авксентьеву в афере|trans-title=Former employee of the mayor's office of Yakutsk accused Avksentyeva of a fraud|website=[[Izvestiya]]|date=2020-09-12|access-date=2021-08-28}}</ref> Првично, против самата Алтабасова биле покренати обвиненија за измама, но таа рече дека е „жртва на лукава шема“ создадена од Авксентјева. Според Алтабасова, градоначалничката и вработените во администрацијата добиле станови кога Авксентјева и нејзиниот сопруг биле заменик-градоначалници на Јакутск.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://ria.ru/20200915/avksenteva-1577242626.html|title=Мэр Якутска ответила на обвинения о причастности к мошенничеству|website=[[RIA Novosti]]|trans-title=Mayor of Yakutsk responded to allegations of involvement in fraud scheme|date=2020-09-15|access-date=2021-08-28}}</ref> ==Како пратеник== [[File:Sardana Avksenteva (2021-10-19) 02.jpg|thumb| Сардана Авксентјева зборува пред Државната Дума]] По оставката на Авксентјева, медиумите постојано го изразуваат ставот дека врз неа бил извршен административен притисок за да се спречи нејзината номинација за претстојните избори за 8-та Државна Дума.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|language=ru|title=КПРФ: мэра Якутска заставили уйти в отставку|trans-title=Communist Party: the mayor of Yakutsk was forced to resign|website=www.znak.com|accessdate=2021-01-18|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115172157/https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/01/11/88656-predvybornaya-zhertva|title=Предвыборная жертва|trans-title=Pre-election sacrifice|website=[[Novaya Gazeta]]|date=8 November 1981 |accessdate=2021-01-18}}</ref> На 4 јули 2021 година, на 3-тиот конгрес на Новиот народ, лидерот на партијата Алексеј Нечаев објави дека Сардана Авксентјева ќе биде втора по него на федералниот партиски список за Долниот дом. Во септември, Новиот народ доби 5,33% од гласовите и освои 13 од 450 места.<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/politika/11819551|title= Алексей Нечаев и Сардана Авксентьева возглавили список "Новых людей" на думских выборах|language=ru|trans-title=Alexey Nechayev and Sardana Avksentyeva topped the list of the New People in the Duma elections|publisher=[[TASS]]|date=2021-07-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2021/07/27/70046798/|title=Мэр из "Инстаграма". Сардана Авксентьева о том, как приблизить власть к народу|website=Fontanka|language=ru|trans-title=Mayor from Instagram. Sardana Avksentyeva on how to get the government closer to the people|date=2021-07-27|access-date=2021-08-30}}</ref> ==Санкции== По почетокот на руската инвазија на Украина во 2022 година на 24 февруари 2022 година, таа била санкционирана од Европската Унија на 25 февруари и од Обединетото Кралство на 11 март. На 30 септември 2022 година, Канцеларијата за контрола на странски средства при Министерството за финансии на Соединетите Американски Држави ја додаде Авксентјева на списокот на специјално назначени државјани и блокирани лица поради нејзината поддршка за руската анексија на четири украински региони и руските закони за воена цензура од 2022 година.<ref>{{cite web |title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1150217/Russia.pdf |access-date=16 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R0332|title=COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2022/332 of 25 February 2022 implementing Regulation (EU) No 269/2014 concerning restrictive measures in respect of actions undermining or threatening the territorial integrity, sovereignty and independence of Ukraine|newspaper=Official Journal of the European Union|access-date=July 13, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0981|title=Treasury Imposes Swift and Severe Costs on Russia for Putin's Purported Annexation of Regions of Ukraine|newspaper=U.S. Department of State|date=2022-09-30|access-date=2023-04-28}}</ref> Од слични причини, таа е санкционирана од Канада, Австралија, Нов Зеланд, Швајцарија и Украина.<ref>{{cite web|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|title=AVKSENTYEVA, Sardana Vladimirovna|newspaper=War & Sanctions|access-date=2023-07-13|archive-date=2024-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240322031334/https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|url-status=dead}}</ref> ==Личен живот== Сардана Авксентјева е во нејзиниот втор брак со Виктор Авксентјев. Двојката израсна четири деца. Од првиот брак со Александар има најстара ќерка, Наталија. Вториот сопруг на Сардана, Виктор, е кандидат за економски науки. Тој работеше како прв заменик-градоначалник на Јакутск за време на мандатот на Јуриј Заболев, а на изборите во 2018 година го водеше изборниот штаб на неговата сопруга.<ref>{{Cite web|url=https://rustars.tv/family/semejnaya-zhizn-sardany-avksentevoj.html|title=Муж Сарданы Авксентьевой — Виктор: личная жизнь и дети в семье мэра Якутска|trans-title=Sardana Avksentyeva's husband - Viktor: personal life and children in the family of the Yakutsk mayor|language=ru|website=rustars.tv|access-date=2021-08-14}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1970 година]] [[Категорија:Политичари од Единствена Русија]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] 8ro604jinhza4hlpg1izg60jkxvaal4 5542590 5542587 2026-04-20T21:12:51Z 19user99 72391 5542590 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_suffix = Пратеник | native_name = {{nobold|{{lang|ru|Сардана Авксентьева}}}} | image = Sardana Avksenteva (2021-10-19) 01 (cropped).jpg | caption = Сардана Авксентјева во 2021 година | office = Член на државната Дума | term_start = 12 октомври 2021 | term_end = | office1 = 6-ти градоначалник на [[Јакутск]] | term_start1 = 17 септември 2018 | term_end1 = 14 јануари 2021 | predecessor1 = [[Јасен Николајев]] | successor1 = Јевгени Григорјев | birth_name = Сардана Владимировна Гоголева | birth_date = {{birth date and age|1970|07|02|df=y}} | birth_place = [[Чурапча]], [[Јакутска АССР]], [[Руска СФСР]], [[СССР]] | party = {{ubl | [[Нови луѓе (политичка партија)|Нови луѓе]] (од 2021) | [[Обединета Русија]] (2018-2021) | [[Партија на преродбата на Русија]] (2018)}} | spouse = Виктор Авксентјев | children = 5 | education = {{ubl | [[Јакутски државен универзитет]] (1993) | Институт за менаџмент на Далечниот Исток (1998)}} }} '''Сардана Владимировна Авксентјева''' (моминско: '''Гоголева''',<ref name="vy">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.v-yakutia.ru/?id=7790|title=В Якутии.ру САРДААНА ГОГОЛЕВА - НОВЫЙ РУКОВОДИТЕЛЬ АППАРАТА МЭРИИ|work=www.v-yakutia.ru|accessdate=2021-08-30}}</ref> {{Langx|ru|Сардана Владимировна Авксентьева}}, {{Langx|sah|Сардаана Владимир кыыһа Авксентьева|Sardaana Vladimir kııha Avksentyeva}}, родена на 2 јули 1970 година) — руска политичарка, која била градоначалник на [[Јакутск]], главниот град на [[Јакутија|Република Јакутија]] од 2018 до 2021 година. == Ран живот == Сардана Авксентјева била родена на 2 јули 1970 година во Чурапча, 177 км источно од Јакутск. Дипломирала на Факултетот за историја и право на Јакутскиот државен универзитет „М. К. Амосов“ (денешен Североисточен федерален универзитет) во 1993 година како наставничка по [[историја]], а во 1998 година на Далечноисточната академија за јавна администрација со диплома за државна и општинска администрација.<ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912170044/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|url-status=dead}}</ref> Од 1993 до 1996 година работела како специјалист во одделот за младински прашања, физичка култура и спорт на градската администрација на Јакутск, станувајќи раководител на оддел во Министерството за младински прашања, туризам, физичка култура и спорт на Јакутија во 1996 година. Од 1998 до 2000 година Авксентјева работела како раководител на одделот за организациски и кадровски работи во Јакутската национална радиодифузна компанија. Во 2000 година била назначена за помошник на заменик-претседателот на Државната дума Виталиј Басигисов. Од 2004 до 2007 година, таа работела како заменик-генерален директор на OJSC Tuymaada Diamond. Од 2007 до 2012 година работела како началник на кабинетот на градската администрација на Јакутск и заменик на градоначалникот Јуриј Заболев од партијата Обединета Русија.<ref>{{Cite web|url=http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|title=Якутск. Главы города.|website=mag.e-gorod.ru|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830180433/http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|url-status=dead}}</ref> Авксентјева претходно го водела изборниот штаб на Заболев. Од 2012 година била директорка на производствено-трговскиот комплекс „Аероторгсервис“ на аеродромот Јакутск.<ref>{{Cite news|title=Выборы главы Якутска выиграла Сардана Авксентьева — биография нового мэра|trans-title=The mayoral election was won by Sardana Avksentieva — biography of the new mayor|url=http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|work=SakhaLife|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165954/http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|url-status=dead}}</ref> ==Избори за градоначалник во 2018 година== Во септември 2018 година била избрана за градоначалник на Јакутск од помалата „Партија на преродбата на Русија“,<ref>{{Cite web |url=http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |title=Список выдвинутых и зарегистрированных кандидатов на выборах главы городского округа "город Якутск"|trans-title= List of nominated and registered candidates for the election of the head of Yakutsk urban okrug|accessdate=2018-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180912204710/http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |archivedate=2018-09-12 |url-status=dead}}</ref> иако останала непартиска. Таа победила со 39,98%, пред Александар Савинов од партијата Обединета Русија, кој добил 31,70% од гласовите.<ref>{{cite news|title=Якутск выбрал женщину|trans-title=Yalutsk had elected woman|language=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/3737525|publisher=[[Kommersant]]|date=2018-09-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165906/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|url-status=dead}}</ref> Сардана Авксентјева станала првата жена што ја презела функцијата градоначалник на Јакутск. Во интервју за Медуза, Авксентјева изјавила дека решила да се обиде по предлог на кандидатот на Родина, Владимир Фјодоров, кој бил принуден да ја повлече својата кандидатура. Главен спонзор на кампањата на Авксентјева била групацијата компании „Утум“ и нејзиниот основач Василиј Гоголев, кој претходно го поддржувал Фјодоров.<ref name=":3">{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/feature/2019/01/30/ty-bolshe-ne-devochka-ty-mer|title=Ты больше не девочка, ты мэр. Как Сардана Авксентьева победила на выборах в Якутске "Единую Россию" — и стала самым популярным мэром страны|trans-title=You're not a girl anymore, you're the mayor. How Sardana Avksentyeva defeated "United Russia" in Yakutsk — and became the most popular mayor in the country|website=[[Meduza]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2021/03/14/861387-eks-soratnika-avksentevoi|title=Экс-соратника Сарданы Авксентьевой выводят из борьбы за пост мэра Якутска|trans-title=Ex-companion of Sardana Avksentyeva removed from the mayoral race in Yakutsk|website=[[Vedomosti]]|date=14 March 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fedpress.ru/news/14/policy/2680252|title=Сардана Авксентьева не поддержит своего соратника на выборах мэра|trans-title=Sardana Avksentyeva will not support her ally in the mayoral elections |website=FederalPress|date=19 February 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref> ==Како гадоначалник== Во првата година од својот мандат, за да заштеди буџетски средства, Авксентјева ги ставила службените автомобили на вработените во администрацијата на аукција, ги намалила трошоците за празници и други настани, надворешни и односи со јавноста, прием на делегации. Последователно, канцеларијата на градоначалникот не можела да ги продаде своите теренски возила. Наместо портрет на [[Владимир Путин]], вообичаен за канцелариите на руските локални власти, Авксентјева поставила фотографија од луѓе кои го слават летниот празник Јакут, Јхјах, во својата канцеларија.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2019/09/27/82136-hozyayka|title=Хозяйка|trans-title=The mistress|website=[[Novaya Gazeta]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|language=ru|url=https://www.kp.ru/daily/27224/4350349/|title="Мэрию чуть не продала, а персональные джипы нет": Почему уходит глава Якутска Сардана Авксентьева|trans-title="She almost sold the mayor's office, but no personal jeeps": Why is the head of Yakutsk Sardana Avksentyeva leaving|website=[[Komsomolskaya Pravda]]|date=2021-01-11|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://tjournal.ru/stories/321248-ee-pobeda-byla-sistemnym-sboem-chem-zapomnitsya-sardana-avksenteva-na-postu-mera-yakutska|title="Её победа была системным сбоем". Чем запомнится Сардана Авксентьева на посту мэра Якутска|language=ru|trans-title="Her victory was a systemic glitch." How will Sardana Avksentyeva be remembered as mayor of Yakutsk|publisher=TJournal|date=2021-01-12|access-date=2021-08-13}}</ref> Во март 2020 година, инцидентот со масовното убивање на животни со беснило на претоварната станица за животни во Јакутск предизвикало негодување кај активистите за права на животните. Авксентјева им предложила на пратениците на Градската дума на Јакутск да воведат данок за сопствениците на домашни миленици и собраните средства да се користат за фаќање и [[стерилизација]] на скитници. Таа како пример ги навела европските земји, каде што „животните се третираат како луксузна стока и за нив има соодветно оданочување“.<ref>{{Cite web|url=https://www.ntv.ru/novosti/2303041/?fb|title=Сотню собак и кошек зарезали в якутском пункте передержки|language=ru|trans-title=One hundred of dogs and cats were slaughtered at the transfer station in Yakutsk|website=[[NTV (Russia)|NTV]]|access-date=2021-09-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2020/03/02/reg-dfo/mer-iakutska-predlozhila-vvesti-nalog-na-sobak.html|title=Мэр Якутска предложила ввести налог на собак|trans-title=The mayor of Yakutsk proposed to introduce a tax on dogs|website=[[Rossiyskaya Gazeta]]|date=2 March 2020 |language=ru|access-date=2021-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/7876983|title=Власти Якутска предложили ввести налог на домашних животных|trans-title=Yakutsk authorities proposed to introduce a tax on pets|language=ru|website=[[TASS]]|access-date=2021-09-06}}</ref> Во јули 2020 година, Авксентјева гласала против измените на Уставот и првично не го објавила својот глас. Сепак, на социјалните мрежи почнала да циркулира лажна фотографија, на која некој ставил ознака во колоната „за“. Портпаролот на Авксентјева, Алексеј Толстјаков, ја објавил оригиналната фотографија на која градоначалничката гласала против. Во ноември 2020 година, таа изјавила дека поддржува некои од измените, вклучително и „нулирањето“ на претседателските мандати на Владимир Путин.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|title=Мэр Якутска проголосовала против поправок. Но ее бюллетень отфотошопили|language=ru|trans-title=The mayor of Yakutsk voted against the amendments. But her bulletin was photoshopped|website=www.znak.com|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811203802/https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://news.rambler.ru/other/44451895-mer-yakutska-sardana-avksenteva-demonstrativno-progolosovala-protiv-popravok-i-za-eto-ee-podvergli-napadkam/|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева демонстративно проголосовала против поправок и за это ее подвергли нападкам|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentieva defiantly voted against the amendments and was insulted for this|website=[[Rambler (portal)|Rambler]]|date=4 July 2020 |access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева — о симпатиях к Навальному, поддержке Путина и сотрудничестве с "ЕР"|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentyeva — about sympathy for Navalny, Putin and cooperation with United Russia|language=ru|website=www.znak.com|access-date=2021-09-06|archive-date=2021-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018233607/https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta}}</ref> Во ноември 2020 година, Авксентјева иницирала продажба на зградата на градоначалничката канцеларија, планирајќи новата да ја постави на периферијата на градот. Исто така, таа објавила дека администрацијата се откажува од службени автомобили во корист на такси. Изјавата била двосмислено примена. Повеќето жители на градот не го примиле ова добро, а политиколозите го сметале за ПР трик.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://echo.msk.ru/blog/sota_vision/2772008-echo/|title=Особенности региональной политики: что стоит за отставкой мэра Якутска Сарданы Авксентьевой|trans-title=Features of regional politics: what is behind the resignation of Yakutsk mayor Sardana Avksentyeva|author=Sota.Vision|website=[[Echo of Moscow]]|access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/11/01/2021/5ffb8c2c9a794752e12df799|title=Мэр Якутска объявила о досрочной отставке по состоянию здоровья|trans-title=Mayor of Yakutsk announced early resignation for health reasons|website=[[RBK Group|RBC]]|date=11 January 2021 |access-date=2021-08-30}}</ref> Во 2020 година, половина од жителите на Јакутск негативно ги оцениле активностите на администрацијата на Авксентјева во текот на целата година, а само 42% позитивно. Личниот рејтинг на Авксентјева паднал: на крајот од годината, само 23% од учесниците во анкетата се согласиле да ја наречат најкомпетентна жена политичар во регионот, додека 70% го кажале ова две години претходно. Во јануари 2021 година, Авксентјева објавила предвремена оставка од здравствени причини.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/news/2020/11/18/glava-yakutska-sardana-avksentieva-ob-yavila-o-prodazhe-zdaniya-merii|title=Глава Якутска Сардана Авксентьева объявила о продаже здания мэрии|website=[[Meduza]]|trans-title=The head of Yakutsk Sardana Avksentyeva announced the sale of the mayor's office building|access-date=2021-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://fedpress.ru/article/2623632|title=Горожане и эксперты раскритиковали идею продать мэрию Якутска|trans-title=Citizens and experts criticized the idea to sell the mayor's office of Yakutsk|website=FederalPress|date=19 November 2020 |access-date=2021-08-13}}</ref> ===Мислења=== „Економист“ во статија насловена како „Ненадејната популарност на рускиот градоначалник кој живее скромно“ го забележа нејзиниот стил на лидерство, кој е нетипичен за Русија, и нејзината популарност и во Јакутија и низ цела Русија.<ref name="econ">{{cite news|title = The sudden popularity of a Russian mayor who lives modestly|publisher = The Economist|date=2019-11-07|url = https://www.economist.com/europe/2019/11/09/the-sudden-popularity-of-a-russian-mayor-who-lives-modestly}}</ref> Претходникот на Авксентјева како градоначалник и актуелен раководител на Јакутија, Ајсен Николаев, истакнал дека таа долго време го водела изборниот штаб на „Единствена Русија“ во Јакутск и затоа верува дека таа не е опозиционер. Николаев, исто така, ја опишал Авксентјева како „соодветна личност со која е удобно да се работи“.<ref>{{cite news|url=https://www.kommersant.ru/doc/4640077|title=Сибирское нездоровье|language=ru|trans-title=Siberian ill health|publisher=[[Kommersant]]|date=2021-01-11}}</ref> Во септември 2020 година, поранешен работник во канцеларијата на градоначалникот, Светлана Алтабасова, ја обвинила Авксентјева за измама со продажба на простории како дел од програмата за распределба на станови за државните службеници во 2011 година.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://iz.ru/1059934/2020-09-12/byvshaia-sotrudnitca-merii-iakutska-obvinila-avksentevu-v-afere|title=Бывшая сотрудница мэрии Якутска обвинила Авксентьеву в афере|trans-title=Former employee of the mayor's office of Yakutsk accused Avksentyeva of a fraud|website=[[Izvestiya]]|date=2020-09-12|access-date=2021-08-28}}</ref> Првично, против самата Алтабасова биле покренати обвиненија за измама, но таа рекла дека е „жртва на лукава шема“ создадена од Авксентјева. Според Алтабасова, градоначалничката и вработените во администрацијата добиле станови кога Авксентјева и нејзиниот сопруг биле заменик-градоначалници на Јакутск.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://ria.ru/20200915/avksenteva-1577242626.html|title=Мэр Якутска ответила на обвинения о причастности к мошенничеству|website=[[RIA Novosti]]|trans-title=Mayor of Yakutsk responded to allegations of involvement in fraud scheme|date=2020-09-15|access-date=2021-08-28}}</ref> ==Како пратеник== [[File:Sardana Avksenteva (2021-10-19) 02.jpg|thumb| Сардана Авксентјева зборува пред Државната Дума]] По оставката на Авксентјева, медиумите постојано го изразуваат ставот дека врз неа бил извршен административен притисок за да се спречи нејзината номинација за претстојните избори за 8-та Државна Дума.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|language=ru|title=КПРФ: мэра Якутска заставили уйти в отставку|trans-title=Communist Party: the mayor of Yakutsk was forced to resign|website=www.znak.com|accessdate=2021-01-18|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115172157/https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/01/11/88656-predvybornaya-zhertva|title=Предвыборная жертва|trans-title=Pre-election sacrifice|website=[[Novaya Gazeta]]|date=8 November 1981 |accessdate=2021-01-18}}</ref> На 4 јули 2021 година, на 3-тиот конгрес на Новиот народ, лидерот на партијата Алексеј Нечаев објавил дека Сардана Авксентјева ќе биде втора по него на федералниот партиски список за Долниот дом. Во септември, „Новиот народ" добил 5,33% од гласовите и освоил 13 од 450 места.<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/politika/11819551|title= Алексей Нечаев и Сардана Авксентьева возглавили список "Новых людей" на думских выборах|language=ru|trans-title=Alexey Nechayev and Sardana Avksentyeva topped the list of the New People in the Duma elections|publisher=[[TASS]]|date=2021-07-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2021/07/27/70046798/|title=Мэр из "Инстаграма". Сардана Авксентьева о том, как приблизить власть к народу|website=Fontanka|language=ru|trans-title=Mayor from Instagram. Sardana Avksentyeva on how to get the government closer to the people|date=2021-07-27|access-date=2021-08-30}}</ref> ==Санкции== По почетокот на [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]] во 2022 година на 24 февруари 2022 година, таа била санкционирана од [[Европска Унија|Европската Унија]] на 25 февруари и од [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] на 11 март. На 30 септември 2022 година, Канцеларијата за контрола на странски средства при Министерството за финансии на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] ја додала Авксентјева на списокот на специјално назначени државјани и блокирани лица поради нејзината поддршка за руската анексија на четири украински региони и руските закони за воена цензура од 2022 година.<ref>{{cite web |title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1150217/Russia.pdf |access-date=16 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R0332|title=COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2022/332 of 25 February 2022 implementing Regulation (EU) No 269/2014 concerning restrictive measures in respect of actions undermining or threatening the territorial integrity, sovereignty and independence of Ukraine|newspaper=Official Journal of the European Union|access-date=July 13, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0981|title=Treasury Imposes Swift and Severe Costs on Russia for Putin's Purported Annexation of Regions of Ukraine|newspaper=U.S. Department of State|date=2022-09-30|access-date=2023-04-28}}</ref> Од слични причини, таа била санкционирана од [[Канада]], [[Австралија]], [[Нов Зеланд]], [[Швајцарија]] и [[Украина]].<ref>{{cite web|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|title=AVKSENTYEVA, Sardana Vladimirovna|newspaper=War & Sanctions|access-date=2023-07-13|archive-date=2024-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240322031334/https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|url-status=dead}}</ref> ==Личен живот== Сардана Авксентјева е во нејзиниот втор брак со Виктор Авксентјев. Двојката има четири деца. Од првиот брак со Александар има најстара ќерка, Наталија. Вториот сопруг на Сардана, Виктор, е кандидат за економски науки. Тој работел како прв заменик-градоначалник на Јакутск за време на мандатот на Јуриј Заболев, а на изборите во 2018 година го водел изборниот штаб на неговата сопруга.<ref>{{Cite web|url=https://rustars.tv/family/semejnaya-zhizn-sardany-avksentevoj.html|title=Муж Сарданы Авксентьевой — Виктор: личная жизнь и дети в семье мэра Якутска|trans-title=Sardana Avksentyeva's husband - Viktor: personal life and children in the family of the Yakutsk mayor|language=ru|website=rustars.tv|access-date=2021-08-14}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1970 година]] [[Категорија:Политичари од Единствена Русија]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] fznhz8m2d3mgxdbgjf5cuudvqjlzsq6 5542591 5542590 2026-04-20T21:14:00Z 19user99 72391 5542591 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_suffix = Пратеник | native_name = {{nobold|{{lang|ru|Сардана Авксентьева}}}} | image = Sardana Avksenteva (2021-10-19) 01 (cropped).jpg | caption = Сардана Авксентјева во 2021 година | office = Член на државната Дума | term_start = 12 октомври 2021 | term_end = | office1 = 6-ти градоначалник на [[Јакутск]] | term_start1 = 17 септември 2018 | term_end1 = 14 јануари 2021 | predecessor1 = [[Јасен Николајев]] | successor1 = Јевгени Григорјев | birth_name = Сардана Владимировна Гоголева | birth_date = {{birth date and age|1970|07|02|df=y}} | birth_place = [[Чурапча]], [[Јакутска АССР]], [[Руска СФСР]], [[СССР]] | party = {{ubl | [[Нови луѓе (политичка партија)|Нови луѓе]] (од 2021) | [[Обединета Русија]] (2018-2021) | [[Партија на преродбата на Русија]] (2018)}} | spouse = Виктор Авксентјев | children = 5 | education = {{ubl | [[Јакутски државен универзитет]] (1993) | Институт за менаџмент на Далечниот Исток (1998)}} }} '''Сардана Владимировна Авксентјева''' (моминско: '''Гоголева''',<ref name="vy">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.v-yakutia.ru/?id=7790|title=В Якутии.ру САРДААНА ГОГОЛЕВА - НОВЫЙ РУКОВОДИТЕЛЬ АППАРАТА МЭРИИ|work=www.v-yakutia.ru|accessdate=2021-08-30}}</ref> {{Langx|ru|Сардана Владимировна Авксентьева}}, {{Langx|sah|Сардаана Владимир кыыһа Авксентьева|Sardaana Vladimir kııha Avksentyeva}}, родена на 2 јули 1970 година) — руска политичарка, која била градоначалник на [[Јакутск]], главниот град на [[Јакутија|Република Јакутија]] од 2018 до 2021 година. == Ран живот == Сардана Авксентјева била родена на 2 јули 1970 година во Чурапча, 177 км источно од Јакутск. Дипломирала на Факултетот за историја и право на Јакутскиот државен универзитет „М. К. Амосов“ (денешен Североисточен федерален универзитет) во 1993 година како наставничка по [[историја]], а во 1998 година на Далечноисточната академија за јавна администрација со диплома за државна и општинска администрација.<ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912170044/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|url-status=dead}}</ref> Од 1993 до 1996 година работела како специјалист во одделот за младински прашања, физичка култура и спорт на градската администрација на Јакутск, станувајќи раководител на оддел во Министерството за младински прашања, туризам, физичка култура и спорт на Јакутија во 1996 година. Од 1998 до 2000 година Авксентјева работела како раководител на одделот за организациски и кадровски работи во Јакутската национална радиодифузна компанија. Во 2000 година била назначена за помошник на заменик-претседателот на Државната дума Виталиј Басигисов. Од 2004 до 2007 година, таа работела како заменик-генерален директор на OJSC Tuymaada Diamond. Од 2007 до 2012 година работела како началник на кабинетот на градската администрација на Јакутск и заменик на градоначалникот Јуриј Заболев од партијата Обединета Русија.<ref>{{Cite web|url=http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|title=Якутск. Главы города.|website=mag.e-gorod.ru|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830180433/http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|url-status=dead}}</ref> Авксентјева претходно го водела изборниот штаб на Заболев. Од 2012 година била директорка на производствено-трговскиот комплекс „Аероторгсервис“ на аеродромот Јакутск.<ref>{{Cite news|title=Выборы главы Якутска выиграла Сардана Авксентьева — биография нового мэра|trans-title=The mayoral election was won by Sardana Avksentieva — biography of the new mayor|url=http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|work=SakhaLife|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165954/http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|url-status=dead}}</ref> ==Избори за градоначалник во 2018 година== Во септември 2018 година била избрана за градоначалник на Јакутск од помалата „Партија на преродбата на Русија“,<ref>{{Cite web |url=http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |title=Список выдвинутых и зарегистрированных кандидатов на выборах главы городского округа "город Якутск"|trans-title= List of nominated and registered candidates for the election of the head of Yakutsk urban okrug|accessdate=2018-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180912204710/http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |archivedate=2018-09-12 |url-status=dead}}</ref> иако останала непартиска. Таа победила со 39,98%, пред Александар Савинов од партијата Обединета Русија, кој добил 31,70% од гласовите.<ref>{{cite news|title=Якутск выбрал женщину|trans-title=Yalutsk had elected woman|language=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/3737525|publisher=[[Kommersant]]|date=2018-09-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165906/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|url-status=dead}}</ref> Сардана Авксентјева станала првата жена што ја презела функцијата градоначалник на Јакутск. Во интервју за Медуза, Авксентјева изјавила дека решила да се обиде по предлог на кандидатот на Родина, Владимир Фјодоров, кој бил принуден да ја повлече својата кандидатура. Главен спонзор на кампањата на Авксентјева била групацијата компании „Утум“ и нејзиниот основач Василиј Гоголев, кој претходно го поддржувал Фјодоров.<ref name=":3">{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/feature/2019/01/30/ty-bolshe-ne-devochka-ty-mer|title=Ты больше не девочка, ты мэр. Как Сардана Авксентьева победила на выборах в Якутске "Единую Россию" — и стала самым популярным мэром страны|trans-title=You're not a girl anymore, you're the mayor. How Sardana Avksentyeva defeated "United Russia" in Yakutsk — and became the most popular mayor in the country|website=[[Meduza]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2021/03/14/861387-eks-soratnika-avksentevoi|title=Экс-соратника Сарданы Авксентьевой выводят из борьбы за пост мэра Якутска|trans-title=Ex-companion of Sardana Avksentyeva removed from the mayoral race in Yakutsk|website=[[Vedomosti]]|date=14 March 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fedpress.ru/news/14/policy/2680252|title=Сардана Авксентьева не поддержит своего соратника на выборах мэра|trans-title=Sardana Avksentyeva will not support her ally in the mayoral elections |website=FederalPress|date=19 February 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref> ==Како градоначалник== Во првата година од својот мандат, за да заштеди буџетски средства, Авксентјева ги ставила службените автомобили на вработените во администрацијата на аукција, ги намалила трошоците за празници и други настани, надворешни и односи со јавноста, прием на делегации. Последователно, канцеларијата на градоначалникот не можела да ги продаде своите теренски возила. Наместо портрет на [[Владимир Путин]], вообичаен за канцелариите на руските локални власти, Авксентјева поставила фотографија од луѓе кои го слават летниот празник Јакут, Јхјах, во својата канцеларија.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2019/09/27/82136-hozyayka|title=Хозяйка|trans-title=The mistress|website=[[Novaya Gazeta]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|language=ru|url=https://www.kp.ru/daily/27224/4350349/|title="Мэрию чуть не продала, а персональные джипы нет": Почему уходит глава Якутска Сардана Авксентьева|trans-title="She almost sold the mayor's office, but no personal jeeps": Why is the head of Yakutsk Sardana Avksentyeva leaving|website=[[Komsomolskaya Pravda]]|date=2021-01-11|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://tjournal.ru/stories/321248-ee-pobeda-byla-sistemnym-sboem-chem-zapomnitsya-sardana-avksenteva-na-postu-mera-yakutska|title="Её победа была системным сбоем". Чем запомнится Сардана Авксентьева на посту мэра Якутска|language=ru|trans-title="Her victory was a systemic glitch." How will Sardana Avksentyeva be remembered as mayor of Yakutsk|publisher=TJournal|date=2021-01-12|access-date=2021-08-13}}</ref> Во март 2020 година, инцидентот со масовното убивање на животни со беснило на претоварната станица за животни во Јакутск предизвикало негодување кај активистите за права на животните. Авксентјева им предложила на пратениците на Градската дума на Јакутск да воведат данок за сопствениците на домашни миленици и собраните средства да се користат за фаќање и [[стерилизација]] на скитници. Таа како пример ги навела европските земји, каде што „животните се третираат како луксузна стока и за нив има соодветно оданочување“.<ref>{{Cite web|url=https://www.ntv.ru/novosti/2303041/?fb|title=Сотню собак и кошек зарезали в якутском пункте передержки|language=ru|trans-title=One hundred of dogs and cats were slaughtered at the transfer station in Yakutsk|website=[[NTV (Russia)|NTV]]|access-date=2021-09-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2020/03/02/reg-dfo/mer-iakutska-predlozhila-vvesti-nalog-na-sobak.html|title=Мэр Якутска предложила ввести налог на собак|trans-title=The mayor of Yakutsk proposed to introduce a tax on dogs|website=[[Rossiyskaya Gazeta]]|date=2 March 2020 |language=ru|access-date=2021-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/7876983|title=Власти Якутска предложили ввести налог на домашних животных|trans-title=Yakutsk authorities proposed to introduce a tax on pets|language=ru|website=[[TASS]]|access-date=2021-09-06}}</ref> Во јули 2020 година, Авксентјева гласала против измените на Уставот и првично не го објавила својот глас. Сепак, на социјалните мрежи почнала да циркулира лажна фотографија, на која некој ставил ознака во колоната „за“. Портпаролот на Авксентјева, Алексеј Толстјаков, ја објавил оригиналната фотографија на која градоначалничката гласала против. Во ноември 2020 година, таа изјавила дека поддржува некои од измените, вклучително и „нулирањето“ на претседателските мандати на Владимир Путин.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|title=Мэр Якутска проголосовала против поправок. Но ее бюллетень отфотошопили|language=ru|trans-title=The mayor of Yakutsk voted against the amendments. But her bulletin was photoshopped|website=www.znak.com|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811203802/https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://news.rambler.ru/other/44451895-mer-yakutska-sardana-avksenteva-demonstrativno-progolosovala-protiv-popravok-i-za-eto-ee-podvergli-napadkam/|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева демонстративно проголосовала против поправок и за это ее подвергли нападкам|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentieva defiantly voted against the amendments and was insulted for this|website=[[Rambler (portal)|Rambler]]|date=4 July 2020 |access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева — о симпатиях к Навальному, поддержке Путина и сотрудничестве с "ЕР"|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentyeva — about sympathy for Navalny, Putin and cooperation with United Russia|language=ru|website=www.znak.com|access-date=2021-09-06|archive-date=2021-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018233607/https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta}}</ref> Во ноември 2020 година, Авксентјева иницирала продажба на зградата на градоначалничката канцеларија, планирајќи новата да ја постави на периферијата на градот. Исто така, таа објавила дека администрацијата се откажува од службени автомобили во корист на такси. Изјавата била двосмислено примена. Повеќето жители на градот не го примиле ова добро, а политиколозите го сметале за ПР трик.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://echo.msk.ru/blog/sota_vision/2772008-echo/|title=Особенности региональной политики: что стоит за отставкой мэра Якутска Сарданы Авксентьевой|trans-title=Features of regional politics: what is behind the resignation of Yakutsk mayor Sardana Avksentyeva|author=Sota.Vision|website=[[Echo of Moscow]]|access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/11/01/2021/5ffb8c2c9a794752e12df799|title=Мэр Якутска объявила о досрочной отставке по состоянию здоровья|trans-title=Mayor of Yakutsk announced early resignation for health reasons|website=[[RBK Group|RBC]]|date=11 January 2021 |access-date=2021-08-30}}</ref> Во 2020 година, половина од жителите на Јакутск негативно ги оцениле активностите на администрацијата на Авксентјева во текот на целата година, а само 42% позитивно. Личниот рејтинг на Авксентјева паднал: на крајот од годината, само 23% од учесниците во анкетата се согласиле да ја наречат најкомпетентна жена политичар во регионот, додека 70% го кажале ова две години претходно. Во јануари 2021 година, Авксентјева објавила предвремена оставка од здравствени причини.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/news/2020/11/18/glava-yakutska-sardana-avksentieva-ob-yavila-o-prodazhe-zdaniya-merii|title=Глава Якутска Сардана Авксентьева объявила о продаже здания мэрии|website=[[Meduza]]|trans-title=The head of Yakutsk Sardana Avksentyeva announced the sale of the mayor's office building|access-date=2021-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://fedpress.ru/article/2623632|title=Горожане и эксперты раскритиковали идею продать мэрию Якутска|trans-title=Citizens and experts criticized the idea to sell the mayor's office of Yakutsk|website=FederalPress|date=19 November 2020 |access-date=2021-08-13}}</ref> ===Мислења=== * „Економист“ во статија насловена како „Ненадејната популарност на рускиот градоначалник кој живее скромно“ го забележа нејзиниот стил на лидерство, кој е нетипичен за Русија, и нејзината популарност и во Јакутија и низ цела Русија.<ref name="econ">{{cite news|title = The sudden popularity of a Russian mayor who lives modestly|publisher = The Economist|date=2019-11-07|url = https://www.economist.com/europe/2019/11/09/the-sudden-popularity-of-a-russian-mayor-who-lives-modestly}}</ref> * Претходникот на Авксентјева како градоначалник и актуелен раководител на Јакутија, Ајсен Николаев, истакнал дека таа долго време го водела изборниот штаб на „Единствена Русија“ во Јакутск и затоа верува дека таа не е опозиционер. Николаев, исто така, ја опишал Авксентјева како „соодветна личност со која е удобно да се работи“.<ref>{{cite news|url=https://www.kommersant.ru/doc/4640077|title=Сибирское нездоровье|language=ru|trans-title=Siberian ill health|publisher=[[Kommersant]]|date=2021-01-11}}</ref> * Во септември 2020 година, поранешен работник во канцеларијата на градоначалникот, Светлана Алтабасова, ја обвинила Авксентјева за измама со продажба на простории како дел од програмата за распределба на станови за државните службеници во 2011 година.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://iz.ru/1059934/2020-09-12/byvshaia-sotrudnitca-merii-iakutska-obvinila-avksentevu-v-afere|title=Бывшая сотрудница мэрии Якутска обвинила Авксентьеву в афере|trans-title=Former employee of the mayor's office of Yakutsk accused Avksentyeva of a fraud|website=[[Izvestiya]]|date=2020-09-12|access-date=2021-08-28}}</ref> Првично, против самата Алтабасова биле покренати обвиненија за измама, но таа рекла дека е „жртва на лукава шема“ создадена од Авксентјева. Според Алтабасова, градоначалничката и вработените во администрацијата добиле станови кога Авксентјева и нејзиниот сопруг биле заменик-градоначалници на Јакутск.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://ria.ru/20200915/avksenteva-1577242626.html|title=Мэр Якутска ответила на обвинения о причастности к мошенничеству|website=[[RIA Novosti]]|trans-title=Mayor of Yakutsk responded to allegations of involvement in fraud scheme|date=2020-09-15|access-date=2021-08-28}}</ref> ==Како пратеник== [[File:Sardana Avksenteva (2021-10-19) 02.jpg|thumb| Сардана Авксентјева зборува пред Државната Дума]] По оставката на Авксентјева, медиумите постојано го изразуваат ставот дека врз неа бил извршен административен притисок за да се спречи нејзината номинација за претстојните избори за 8-та Државна Дума.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|language=ru|title=КПРФ: мэра Якутска заставили уйти в отставку|trans-title=Communist Party: the mayor of Yakutsk was forced to resign|website=www.znak.com|accessdate=2021-01-18|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115172157/https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/01/11/88656-predvybornaya-zhertva|title=Предвыборная жертва|trans-title=Pre-election sacrifice|website=[[Novaya Gazeta]]|date=8 November 1981 |accessdate=2021-01-18}}</ref> На 4 јули 2021 година, на 3-тиот конгрес на Новиот народ, лидерот на партијата Алексеј Нечаев објавил дека Сардана Авксентјева ќе биде втора по него на федералниот партиски список за Долниот дом. Во септември, „Новиот народ" добил 5,33% од гласовите и освоил 13 од 450 места.<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/politika/11819551|title= Алексей Нечаев и Сардана Авксентьева возглавили список "Новых людей" на думских выборах|language=ru|trans-title=Alexey Nechayev and Sardana Avksentyeva topped the list of the New People in the Duma elections|publisher=[[TASS]]|date=2021-07-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2021/07/27/70046798/|title=Мэр из "Инстаграма". Сардана Авксентьева о том, как приблизить власть к народу|website=Fontanka|language=ru|trans-title=Mayor from Instagram. Sardana Avksentyeva on how to get the government closer to the people|date=2021-07-27|access-date=2021-08-30}}</ref> ==Санкции== По почетокот на [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]] во 2022 година на 24 февруари 2022 година, таа била санкционирана од [[Европска Унија|Европската Унија]] на 25 февруари и од [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] на 11 март. На 30 септември 2022 година, Канцеларијата за контрола на странски средства при Министерството за финансии на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] ја додала Авксентјева на списокот на специјално назначени државјани и блокирани лица поради нејзината поддршка за руската анексија на четири украински региони и руските закони за воена цензура од 2022 година.<ref>{{cite web |title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1150217/Russia.pdf |access-date=16 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R0332|title=COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2022/332 of 25 February 2022 implementing Regulation (EU) No 269/2014 concerning restrictive measures in respect of actions undermining or threatening the territorial integrity, sovereignty and independence of Ukraine|newspaper=Official Journal of the European Union|access-date=July 13, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0981|title=Treasury Imposes Swift and Severe Costs on Russia for Putin's Purported Annexation of Regions of Ukraine|newspaper=U.S. Department of State|date=2022-09-30|access-date=2023-04-28}}</ref> Од слични причини, таа била санкционирана од [[Канада]], [[Австралија]], [[Нов Зеланд]], [[Швајцарија]] и [[Украина]].<ref>{{cite web|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|title=AVKSENTYEVA, Sardana Vladimirovna|newspaper=War & Sanctions|access-date=2023-07-13|archive-date=2024-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240322031334/https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|url-status=dead}}</ref> ==Личен живот== Сардана Авксентјева е во нејзиниот втор брак со Виктор Авксентјев. Двојката има четири деца. Од првиот брак со Александар има најстара ќерка, Наталија. Вториот сопруг на Сардана, Виктор, е кандидат за економски науки. Тој работел како прв заменик-градоначалник на Јакутск за време на мандатот на Јуриј Заболев, а на изборите во 2018 година го водел изборниот штаб на неговата сопруга.<ref>{{Cite web|url=https://rustars.tv/family/semejnaya-zhizn-sardany-avksentevoj.html|title=Муж Сарданы Авксентьевой — Виктор: личная жизнь и дети в семье мэра Якутска|trans-title=Sardana Avksentyeva's husband - Viktor: personal life and children in the family of the Yakutsk mayor|language=ru|website=rustars.tv|access-date=2021-08-14}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1970 година]] [[Категорија:Политичари од Единствена Русија]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] nexpuy6ps2jyto55oemo2waa7xads82 5542592 5542591 2026-04-20T21:14:41Z 19user99 72391 5542592 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_suffix = Пратеник | native_name = {{nobold|{{lang|ru|Сардана Авксентьева}}}} | image = Sardana Avksenteva (2021-10-19) 01 (cropped).jpg | caption = Сардана Авксентјева во 2021 година | office = Член на државната Дума | term_start = 12 октомври 2021 | term_end = | office1 = 6-ти градоначалник на [[Јакутск]] | term_start1 = 17 септември 2018 | term_end1 = 14 јануари 2021 | predecessor1 = [[Јасен Николајев]] | successor1 = Јевгени Григорјев | birth_name = Сардана Владимировна Гоголева | birth_date = {{birth date and age|1970|07|02|df=y}} | birth_place = [[Чурапча]], [[Јакутска АССР]], [[Руска СФСР]], [[СССР]] | party = {{ubl | [[Нови луѓе (политичка партија)|Нови луѓе]] (од 2021) | [[Обединета Русија]] (2018-2021) | [[Партија на преродбата на Русија]] (2018)}} | spouse = Виктор Авксентјев | children = 5 | education = {{ubl | [[Јакутски државен универзитет]] (1993) | Институт за менаџмент на Далечниот Исток (1998)}} }} '''Сардана Владимировна Авксентјева''' (моминско: '''Гоголева''',<ref name="vy">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.v-yakutia.ru/?id=7790|title=В Якутии.ру САРДААНА ГОГОЛЕВА - НОВЫЙ РУКОВОДИТЕЛЬ АППАРАТА МЭРИИ|work=www.v-yakutia.ru|accessdate=2021-08-30}}</ref> {{Langx|ru|Сардана Владимировна Авксентьева}}, {{Langx|sah|Сардаана Владимир кыыһа Авксентьева|Sardaana Vladimir kııha Avksentyeva}}, родена на 2 јули 1970 година) — руска политичарка, која била градоначалник на [[Јакутск]], главниот град на [[Јакутија|Република Саха (Јакутија)]] од 2018 до 2021 година. == Ран живот == Сардана Авксентјева била родена на 2 јули 1970 година во Чурапча, 177 км источно од Јакутск. Дипломирала на Факултетот за историја и право на Јакутскиот државен универзитет „М. К. Амосов“ (денешен Североисточен федерален универзитет) во 1993 година како наставничка по [[историја]], а во 1998 година на Далечноисточната академија за јавна администрација со диплома за државна и општинска администрација.<ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912170044/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369625&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&type=341&vibid=4144035387217|url-status=dead}}</ref> Од 1993 до 1996 година работела како специјалист во одделот за младински прашања, физичка култура и спорт на градската администрација на Јакутск, станувајќи раководител на оддел во Министерството за младински прашања, туризам, физичка култура и спорт на Јакутија во 1996 година. Од 1998 до 2000 година Авксентјева работела како раководител на одделот за организациски и кадровски работи во Јакутската национална радиодифузна компанија. Во 2000 година била назначена за помошник на заменик-претседателот на Државната дума Виталиј Басигисов. Од 2004 до 2007 година, таа работела како заменик-генерален директор на OJSC Tuymaada Diamond. Од 2007 до 2012 година работела како началник на кабинетот на градската администрација на Јакутск и заменик на градоначалникот Јуриј Заболев од партијата Обединета Русија.<ref>{{Cite web|url=http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|title=Якутск. Главы города.|website=mag.e-gorod.ru|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830180433/http://mag.e-gorod.ru/city/adm/550/|url-status=dead}}</ref> Авксентјева претходно го водела изборниот штаб на Заболев. Од 2012 година била директорка на производствено-трговскиот комплекс „Аероторгсервис“ на аеродромот Јакутск.<ref>{{Cite news|title=Выборы главы Якутска выиграла Сардана Авксентьева — биография нового мэра|trans-title=The mayoral election was won by Sardana Avksentieva — biography of the new mayor|url=http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|work=SakhaLife|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165954/http://sakhalife.ru/vyiboryi-glavyi-yakutska-vyiigrala-sardana-avksenteva-biografiya-novogo-mera/|url-status=dead}}</ref> ==Избори за градоначалник во 2018 година== Во септември 2018 година била избрана за градоначалник на Јакутск од помалата „Партија на преродбата на Русија“,<ref>{{Cite web |url=http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |title=Список выдвинутых и зарегистрированных кандидатов на выборах главы городского округа "город Якутск"|trans-title= List of nominated and registered candidates for the election of the head of Yakutsk urban okrug|accessdate=2018-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180912204710/http://yatik.ykt.ru/vybory-glavy-go-gorod-yakutsk/ |archivedate=2018-09-12 |url-status=dead}}</ref> иако останала непартиска. Таа победила со 39,98%, пред Александар Савинов од партијата Обединета Русија, кој добил 31,70% од гласовите.<ref>{{cite news|title=Якутск выбрал женщину|trans-title=Yalutsk had elected woman|language=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/3737525|publisher=[[Kommersant]]|date=2018-09-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|trans-title=Information about the ongoing elections and referendums|publisher=Election Commission of Yakutia|accessdate=2018-09-12|language=ru|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912165906/http://www.yakut.vybory.izbirkom.ru/region/region/yakut?action=show&root=1&tvd=4144035369629&vrn=4144035369625&region=14&global=&sub_region=0&prver=0&pronetvd=null&vibid=4144035369629&type=222|url-status=dead}}</ref> Сардана Авксентјева станала првата жена што ја презела функцијата градоначалник на Јакутск. Во интервју за Медуза, Авксентјева изјавила дека решила да се обиде по предлог на кандидатот на Родина, Владимир Фјодоров, кој бил принуден да ја повлече својата кандидатура. Главен спонзор на кампањата на Авксентјева била групацијата компании „Утум“ и нејзиниот основач Василиј Гоголев, кој претходно го поддржувал Фјодоров.<ref name=":3">{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/feature/2019/01/30/ty-bolshe-ne-devochka-ty-mer|title=Ты больше не девочка, ты мэр. Как Сардана Авксентьева победила на выборах в Якутске "Единую Россию" — и стала самым популярным мэром страны|trans-title=You're not a girl anymore, you're the mayor. How Sardana Avksentyeva defeated "United Russia" in Yakutsk — and became the most popular mayor in the country|website=[[Meduza]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2021/03/14/861387-eks-soratnika-avksentevoi|title=Экс-соратника Сарданы Авксентьевой выводят из борьбы за пост мэра Якутска|trans-title=Ex-companion of Sardana Avksentyeva removed from the mayoral race in Yakutsk|website=[[Vedomosti]]|date=14 March 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fedpress.ru/news/14/policy/2680252|title=Сардана Авксентьева не поддержит своего соратника на выборах мэра|trans-title=Sardana Avksentyeva will not support her ally in the mayoral elections |website=FederalPress|date=19 February 2021 |language=ru|access-date=2021-09-01}}</ref> ==Како градоначалник== Во првата година од својот мандат, за да заштеди буџетски средства, Авксентјева ги ставила службените автомобили на вработените во администрацијата на аукција, ги намалила трошоците за празници и други настани, надворешни и односи со јавноста, прием на делегации. Последователно, канцеларијата на градоначалникот не можела да ги продаде своите теренски возила. Наместо портрет на [[Владимир Путин]], вообичаен за канцелариите на руските локални власти, Авксентјева поставила фотографија од луѓе кои го слават летниот празник Јакут, Јхјах, во својата канцеларија.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2019/09/27/82136-hozyayka|title=Хозяйка|trans-title=The mistress|website=[[Novaya Gazeta]]|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|language=ru|url=https://www.kp.ru/daily/27224/4350349/|title="Мэрию чуть не продала, а персональные джипы нет": Почему уходит глава Якутска Сардана Авксентьева|trans-title="She almost sold the mayor's office, but no personal jeeps": Why is the head of Yakutsk Sardana Avksentyeva leaving|website=[[Komsomolskaya Pravda]]|date=2021-01-11|access-date=2021-08-13}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://tjournal.ru/stories/321248-ee-pobeda-byla-sistemnym-sboem-chem-zapomnitsya-sardana-avksenteva-na-postu-mera-yakutska|title="Её победа была системным сбоем". Чем запомнится Сардана Авксентьева на посту мэра Якутска|language=ru|trans-title="Her victory was a systemic glitch." How will Sardana Avksentyeva be remembered as mayor of Yakutsk|publisher=TJournal|date=2021-01-12|access-date=2021-08-13}}</ref> Во март 2020 година, инцидентот со масовното убивање на животни со беснило на претоварната станица за животни во Јакутск предизвикало негодување кај активистите за права на животните. Авксентјева им предложила на пратениците на Градската дума на Јакутск да воведат данок за сопствениците на домашни миленици и собраните средства да се користат за фаќање и [[стерилизација]] на скитници. Таа како пример ги навела европските земји, каде што „животните се третираат како луксузна стока и за нив има соодветно оданочување“.<ref>{{Cite web|url=https://www.ntv.ru/novosti/2303041/?fb|title=Сотню собак и кошек зарезали в якутском пункте передержки|language=ru|trans-title=One hundred of dogs and cats were slaughtered at the transfer station in Yakutsk|website=[[NTV (Russia)|NTV]]|access-date=2021-09-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2020/03/02/reg-dfo/mer-iakutska-predlozhila-vvesti-nalog-na-sobak.html|title=Мэр Якутска предложила ввести налог на собак|trans-title=The mayor of Yakutsk proposed to introduce a tax on dogs|website=[[Rossiyskaya Gazeta]]|date=2 March 2020 |language=ru|access-date=2021-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/obschestvo/7876983|title=Власти Якутска предложили ввести налог на домашних животных|trans-title=Yakutsk authorities proposed to introduce a tax on pets|language=ru|website=[[TASS]]|access-date=2021-09-06}}</ref> Во јули 2020 година, Авксентјева гласала против измените на Уставот и првично не го објавила својот глас. Сепак, на социјалните мрежи почнала да циркулира лажна фотографија, на која некој ставил ознака во колоната „за“. Портпаролот на Авксентјева, Алексеј Толстјаков, ја објавил оригиналната фотографија на која градоначалничката гласала против. Во ноември 2020 година, таа изјавила дека поддржува некои од измените, вклучително и „нулирањето“ на претседателските мандати на Владимир Путин.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|title=Мэр Якутска проголосовала против поправок. Но ее бюллетень отфотошопили|language=ru|trans-title=The mayor of Yakutsk voted against the amendments. But her bulletin was photoshopped|website=www.znak.com|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811203802/https://www.znak.com/2020-07-01/mer_yakutska_progolosovala_protiv_popravok_no_ee_byulleten_otfotoshopili|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://news.rambler.ru/other/44451895-mer-yakutska-sardana-avksenteva-demonstrativno-progolosovala-protiv-popravok-i-za-eto-ee-podvergli-napadkam/|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева демонстративно проголосовала против поправок и за это ее подвергли нападкам|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentieva defiantly voted against the amendments and was insulted for this|website=[[Rambler (portal)|Rambler]]|date=4 July 2020 |access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta|title=Мэр Якутска Сардана Авксентьева — о симпатиях к Навальному, поддержке Путина и сотрудничестве с "ЕР"|trans-title=Mayor of Yakutsk Sardana Avksentyeva — about sympathy for Navalny, Putin and cooperation with United Russia|language=ru|website=www.znak.com|access-date=2021-09-06|archive-date=2021-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018233607/https://www.znak.com/2020-11-30/mer_yakutska_sardana_avksenteva_o_simpatii_k_navalnomu_podderzhke_prezidenta}}</ref> Во ноември 2020 година, Авксентјева иницирала продажба на зградата на градоначалничката канцеларија, планирајќи новата да ја постави на периферијата на градот. Исто така, таа објавила дека администрацијата се откажува од службени автомобили во корист на такси. Изјавата била двосмислено примена. Повеќето жители на градот не го примиле ова добро, а политиколозите го сметале за ПР трик.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://echo.msk.ru/blog/sota_vision/2772008-echo/|title=Особенности региональной политики: что стоит за отставкой мэра Якутска Сарданы Авксентьевой|trans-title=Features of regional politics: what is behind the resignation of Yakutsk mayor Sardana Avksentyeva|author=Sota.Vision|website=[[Echo of Moscow]]|access-date=2021-08-30}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/11/01/2021/5ffb8c2c9a794752e12df799|title=Мэр Якутска объявила о досрочной отставке по состоянию здоровья|trans-title=Mayor of Yakutsk announced early resignation for health reasons|website=[[RBK Group|RBC]]|date=11 January 2021 |access-date=2021-08-30}}</ref> Во 2020 година, половина од жителите на Јакутск негативно ги оцениле активностите на администрацијата на Авксентјева во текот на целата година, а само 42% позитивно. Личниот рејтинг на Авксентјева паднал: на крајот од годината, само 23% од учесниците во анкетата се согласиле да ја наречат најкомпетентна жена политичар во регионот, додека 70% го кажале ова две години претходно. Во јануари 2021 година, Авксентјева објавила предвремена оставка од здравствени причини.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://meduza.io/news/2020/11/18/glava-yakutska-sardana-avksentieva-ob-yavila-o-prodazhe-zdaniya-merii|title=Глава Якутска Сардана Авксентьева объявила о продаже здания мэрии|website=[[Meduza]]|trans-title=The head of Yakutsk Sardana Avksentyeva announced the sale of the mayor's office building|access-date=2021-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://fedpress.ru/article/2623632|title=Горожане и эксперты раскритиковали идею продать мэрию Якутска|trans-title=Citizens and experts criticized the idea to sell the mayor's office of Yakutsk|website=FederalPress|date=19 November 2020 |access-date=2021-08-13}}</ref> ===Мислења=== * „Економист“ во статија насловена како „Ненадејната популарност на рускиот градоначалник кој живее скромно“ го забележа нејзиниот стил на лидерство, кој е нетипичен за Русија, и нејзината популарност и во Јакутија и низ цела Русија.<ref name="econ">{{cite news|title = The sudden popularity of a Russian mayor who lives modestly|publisher = The Economist|date=2019-11-07|url = https://www.economist.com/europe/2019/11/09/the-sudden-popularity-of-a-russian-mayor-who-lives-modestly}}</ref> * Претходникот на Авксентјева како градоначалник и актуелен раководител на Јакутија, Ајсен Николаев, истакнал дека таа долго време го водела изборниот штаб на „Единствена Русија“ во Јакутск и затоа верува дека таа не е опозиционер. Николаев, исто така, ја опишал Авксентјева како „соодветна личност со која е удобно да се работи“.<ref>{{cite news|url=https://www.kommersant.ru/doc/4640077|title=Сибирское нездоровье|language=ru|trans-title=Siberian ill health|publisher=[[Kommersant]]|date=2021-01-11}}</ref> * Во септември 2020 година, поранешен работник во канцеларијата на градоначалникот, Светлана Алтабасова, ја обвинила Авксентјева за измама со продажба на простории како дел од програмата за распределба на станови за државните службеници во 2011 година.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://iz.ru/1059934/2020-09-12/byvshaia-sotrudnitca-merii-iakutska-obvinila-avksentevu-v-afere|title=Бывшая сотрудница мэрии Якутска обвинила Авксентьеву в афере|trans-title=Former employee of the mayor's office of Yakutsk accused Avksentyeva of a fraud|website=[[Izvestiya]]|date=2020-09-12|access-date=2021-08-28}}</ref> Првично, против самата Алтабасова биле покренати обвиненија за измама, но таа рекла дека е „жртва на лукава шема“ создадена од Авксентјева. Според Алтабасова, градоначалничката и вработените во администрацијата добиле станови кога Авксентјева и нејзиниот сопруг биле заменик-градоначалници на Јакутск.<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://ria.ru/20200915/avksenteva-1577242626.html|title=Мэр Якутска ответила на обвинения о причастности к мошенничеству|website=[[RIA Novosti]]|trans-title=Mayor of Yakutsk responded to allegations of involvement in fraud scheme|date=2020-09-15|access-date=2021-08-28}}</ref> ==Како пратеник== [[File:Sardana Avksenteva (2021-10-19) 02.jpg|thumb| Сардана Авксентјева зборува пред Државната Дума]] По оставката на Авксентјева, медиумите постојано го изразуваат ставот дека врз неа бил извршен административен притисок за да се спречи нејзината номинација за претстојните избори за 8-та Државна Дума.<ref>{{Cite web|url=https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|language=ru|title=КПРФ: мэра Якутска заставили уйти в отставку|trans-title=Communist Party: the mayor of Yakutsk was forced to resign|website=www.znak.com|accessdate=2021-01-18|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115172157/https://www.znak.com/2021-01-13/kprf_mera_yakutska_zastavili_uyti_v_otstavku|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/01/11/88656-predvybornaya-zhertva|title=Предвыборная жертва|trans-title=Pre-election sacrifice|website=[[Novaya Gazeta]]|date=8 November 1981 |accessdate=2021-01-18}}</ref> На 4 јули 2021 година, на 3-тиот конгрес на Новиот народ, лидерот на партијата Алексеј Нечаев објавил дека Сардана Авксентјева ќе биде втора по него на федералниот партиски список за Долниот дом. Во септември, „Новиот народ" добил 5,33% од гласовите и освоил 13 од 450 места.<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/politika/11819551|title= Алексей Нечаев и Сардана Авксентьева возглавили список "Новых людей" на думских выборах|language=ru|trans-title=Alexey Nechayev and Sardana Avksentyeva topped the list of the New People in the Duma elections|publisher=[[TASS]]|date=2021-07-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2021/07/27/70046798/|title=Мэр из "Инстаграма". Сардана Авксентьева о том, как приблизить власть к народу|website=Fontanka|language=ru|trans-title=Mayor from Instagram. Sardana Avksentyeva on how to get the government closer to the people|date=2021-07-27|access-date=2021-08-30}}</ref> ==Санкции== По почетокот на [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина]] во 2022 година на 24 февруари 2022 година, таа била санкционирана од [[Европска Унија|Европската Унија]] на 25 февруари и од [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] на 11 март. На 30 септември 2022 година, Канцеларијата за контрола на странски средства при Министерството за финансии на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] ја додала Авксентјева на списокот на специјално назначени државјани и блокирани лица поради нејзината поддршка за руската анексија на четири украински региони и руските закони за воена цензура од 2022 година.<ref>{{cite web |title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/1150217/Russia.pdf |access-date=16 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R0332|title=COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2022/332 of 25 February 2022 implementing Regulation (EU) No 269/2014 concerning restrictive measures in respect of actions undermining or threatening the territorial integrity, sovereignty and independence of Ukraine|newspaper=Official Journal of the European Union|access-date=July 13, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0981|title=Treasury Imposes Swift and Severe Costs on Russia for Putin's Purported Annexation of Regions of Ukraine|newspaper=U.S. Department of State|date=2022-09-30|access-date=2023-04-28}}</ref> Од слични причини, таа била санкционирана од [[Канада]], [[Австралија]], [[Нов Зеланд]], [[Швајцарија]] и [[Украина]].<ref>{{cite web|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|title=AVKSENTYEVA, Sardana Vladimirovna|newspaper=War & Sanctions|access-date=2023-07-13|archive-date=2024-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240322031334/https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/649/|url-status=dead}}</ref> ==Личен живот== Сардана Авксентјева е во нејзиниот втор брак со Виктор Авксентјев. Двојката има четири деца. Од првиот брак со Александар има најстара ќерка, Наталија. Вториот сопруг на Сардана, Виктор, е кандидат за економски науки. Тој работел како прв заменик-градоначалник на Јакутск за време на мандатот на Јуриј Заболев, а на изборите во 2018 година го водел изборниот штаб на неговата сопруга.<ref>{{Cite web|url=https://rustars.tv/family/semejnaya-zhizn-sardany-avksentevoj.html|title=Муж Сарданы Авксентьевой — Виктор: личная жизнь и дети в семье мэра Якутска|trans-title=Sardana Avksentyeva's husband - Viktor: personal life and children in the family of the Yakutsk mayor|language=ru|website=rustars.tv|access-date=2021-08-14}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1970 година]] [[Категорија:Политичари од Единствена Русија]] [[Категорија:Статии со текст на руски]] 8nwxuptjixp2u9u4f0se5ek4pzmgucf 10 1392136 5542585 2026-04-20T20:50:15Z Carshalton 30527 Создадена страница со: [[File:600px Rosso con Striscia Nera.PNG|20px|Форвертс Штајр]] {{fb team |t=Форвертс Штајр |tan=ФК Форвертс Штајр |tc=AUT |abb={{#if:{{{abb|}}}|VOR}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude>[[Категорија:Fb_team_предлошки Австрија|Форвертс Штајр]] </noinclude> 5542585 wikitext text/x-wiki [[File:600px Rosso con Striscia Nera.PNG|20px|Форвертс Штајр]] {{fb team |t=Форвертс Штајр |tan=ФК Форвертс Штајр |tc=AUT |abb={{#if:{{{abb|}}}|VOR}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude>[[Категорија:Fb_team_предлошки Австрија|Форвертс Штајр]] </noinclude> 4qwm1k7682mkur3m2kuvab1x2qyobp6 0 1392137 5542589 2026-04-20T21:05:39Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{Infobox football biography 3 | name = Ноакаи Бенкс | image = [[Податотека:Noahkai Banks.jpg|200px]] | fullname = Ноакаи Доминик Бенкс | birth_date = {{Birth date and age|2006|12|1|df=y}} | birth_place = [[Хонолулу]], [[Хавај]] | nationality = {{flagsport|USA}} [[САД]] | height = {{Height|m=1.93}} | cur... 5542589 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Ноакаи Бенкс | image = [[Податотека:Noahkai Banks.jpg|200px]] | fullname = Ноакаи Доминик Бенкс | birth_date = {{Birth date and age|2006|12|1|df=y}} | birth_place = [[Хонолулу]], [[Хавај]] | nationality = {{flagsport|USA}} [[САД]] | height = {{Height|m=1.93}} | currentclub = {{Fb team Augsburg}} | clubnumber = 40 | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | youthyears1 = 2010–2016 | youthclubs1 = {{Fb team Augsburg}} | years1 = 2023-2025 | caps1 = 18 | goals1 = 2 | clubs1 = {{Fb team Augsburg II}} | years2 = 2024- | caps2 = 30 | goals2 = 1 | clubs2 = {{Fb team Augsburg}} | nationalyears1 = 2023 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|USA}} [[Фудбалска репрезентација на САД под 17 години|САД 17]] | nationalyears2 = 2024- | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|USA}} [[Фудбалска репрезентација на САД под 19 години|САД 19]] | nationalyears3 = 2024- | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|USA}} [[Фудбалска репрезентација на САД под 20 години|САД 20]] }} '''Ноакаи Доминик Бенкс''' (роден на {{роден на|1|декември|2006}}, во [[Хонолулу]]) – [[Американци|американски]] [[фудбал]]ер, [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]] на [[ФК Аугсбург|Аугсбург]]. {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бенкс, Ноакаи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Американски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Аугсбург]] f6iyozwdsxsowb2jacfm7z8nxkd3s69 0 1392138 5542593 2026-04-20T21:17:03Z 19user99 72391 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1333053819|Ida Kar]]“ 5542593 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметник|patrons=}} '''Ида Кар''' (8 април 1908 – 24 декември 1974) — фотографка активна главно во Лондон по 1945 година. Таа направила голем број црно-бели [[Портрет|портрети]] на значајни уметници и писатели. {{R|npg|npg2}} Нејзината самостојна изложба на фотографии во галеријата Вајтчепел во 1960 година била прва од ваков вид што се одржала во голема јавна галерија во [[Лондон]]. {{R|dnb}} На тој начин, Кар дала значаен придонес во признавањето на [[Фотографија|фотографијата]] како форма на ликовна уметност. == Живот и работа == == Наводи == {{Наводи|45em}} == За понатамошно читање == [[Категорија:Луѓе од Тамбов]] [[Категорија:Починати во 1974 година]] [[Категорија:Родени во 1908 година]] 9k6c052u26s45mbl0yup2fsb351ap4s 5542594 5542593 2026-04-20T21:22:49Z 19user99 72391 5542594 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметник|patrons=}} '''Ида Кар''' (8 април 1908 – 24 декември 1974) — фотографка активна главно во Лондон по 1945 година. Таа направила голем број црно-бели [[Портрет|портрети]] на значајни уметници и писатели.{{R|npg|npg2}} Нејзината самостојна изложба на фотографии во галеријата Вајтчепел во 1960 година била прва од ваков вид што се одржала во голема јавна галерија во [[Лондон]].{{R|dnb}} На тој начин, Кар дала значаен придонес во признавањето на [[Фотографија|фотографијата]] како форма на ликовна уметност. == Живот и творештво == Кар е родена како Ида Карамијан (или Караманијан){{r|pen}} во Тамбов, Русија, на 8 април 1908 година.{{r|grove}} Нејзините родители биле Ерменци; нејзиниот татко предавал математика и физика.{{r|helmut}} Семејството се преселило во Иран кога Кар имала осум години, а во Александрија во Египет кога имала тринаесет години.{{r|brit}} Таа студирала на Францускиот лике таму. Кога имала дваесет години, отишла во Париз за да студира хемија и медицина, но наскоро почнала да студира пеење. Таа ги посетувала авангардните уметници и писатели од парискиот Рив Гош, меѓу кои и Пје Мондријан и Ив Танги, и се заинтересирала за социјалистичката политика, фотографијата и надреализмот. Таа била на првото прикажување во 1929 година на „Андалузиско куче“ од Луис Буњуел и Салвадор Дали. Нејзината прва работа како фотограф била во студиото на надреалистичкиот фотограф и сликар Хајнрих Хајдерсбергер.{{r|grove|npg4}} Во 1933 година Кар се вратила во Александрија. Кон крајот на 1930-тите, таа се омажила за Едмонд Белали и заедно отвориле фотографско студио, Идабел, во Каиро. Таму Кар стапила во контакт со египетски надреалисти, вклучувајќи ги Икбал Ел Алали и Жорж Хенеин, како и со членови на движењето „Уметност и слобода“.{{r|don}} За време на Втората светска војна, Кар и Белали учествувале на две надреалистички изложби во Каиро, од кои втората во 1944 година. Истата година се развела од Белали и се омажила за британскиот поет и трговец со уметнички дела Виктор Масгрејв, кој во тоа време бил во Кралските воздухопловни сили; во 1945 година се преселиле во Лондон.{{r|vanora}} Во Лондон, Кар стапила во контакт со уметници кои биле вклучени во надреализмот, вклучувајќи ги Пол Неш и Е. Л. Т. Месенс, и почнала да се среќава со уметниците и писателите кои ќе бидат нејзини субјекти. Таа се специјализирала за портрети, а во 1954 година ја изложила изложбата „Четириесет уметници од Париз и Лондон“ во Галерија Еден, галерискиот простор што нејзиниот сопруг го отворил на улица Личфилд број 1 во Сохо претходната година; изложбата имала мал впечаток. Џон Касмин станал нејзин асистент во 1956 година, а во 1958 година нејзин менаџер. Тој договорил да дознае кога познати уметници ќе го посетат Лондон; им било кажано дека Кар била ангажирана да ги фотографира, а фотографиите подоцна биле продадени на печатот.{{r|vanora}} Исто така, во 1956 година, Тери Тејлор била запознаена со Кар и Масгрејв од Колин Мекинес, кој имал соба над просториите на Галерија Еден, која дотогаш се преселила на улица Д'Арблеј број 20, Сохо. Тејлор, тогаш во раните дваесетти години, станал асистент на Кар, а за кратко време и нејзин љубовник; на Масгрејв очигледно не ѝ пречело.{{r|barry}} Кар ја посети Ерменија во 1957 година, а Советскиот Сојуз во 1958 година. Во 1959 година повторно отпатува во Советскиот Сојуз, каде што ги фотографираше Шостакович и други, во Франција, каде што, меѓу другите, ги фотографираше Брак и Јонеско, и во Источна Германија, каде што се одржа изложба на нејзините ерменски фотографии. Истата година, „Татлер“ ја ангажираше да фотографира лондонски трговци со уметнички дела.{{r|npg4}} Во 1968 година, Кар објави оглас за асистент во Британскиот журнал за фотографија. На предлог на Масгрејв, таа формираше група со тројца од апликантите, Лесли Смитерс, Лоренс Елар и Џон Кузинс. Таа ја нарече „KarSEC“, од нејзиното име и нивните иницијали. Групата се распушти во 1969 година.{{r|clare}} Националната галерија на портрети во Лондон ја стекна архивата на фотографии на Кар во 1999 година, а во 2011 година организираше голема изложба на нејзините дела, „Ида Кар: Боемски фотограф 1908–1974“. Тоа беше прв пат по повеќе од 50 години нејзината работа да биде изложена, а вклучуваше повеќе од сто фотографии кои претходно не биле изложени.{{r|bbc}} == Наводи == {{Reflist|45em|refs= <ref name=barry>Barry Miles (2010). [https://books.google.com/books?id=gYn87V36p5AC&pg=PT63 ''London Calling: A Countercultural History of London since 1945'']. London: Atlantic Books Ltd. {{ISBN|9781848875548}}. {{nobreak|p. 63.}}</ref> <ref name=bbc>[s.n.] (15 December 2010). [https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-11998337 In pictures: Ida Kar exhibition]. ''BBC News''. Accessed February 2018.</ref> <ref name=brit>[Liverpool Photographic Society] (1962). [https://books.google.com/books?id=JQguAQAAIAAJ ''British Journal of Photography''], volume 109. Liverpool: Henry Greenwood & Company. {{nobreak|p. 200.}}</ref> <ref name=clare>Clare Freestone (2011). [http://www.npg.org.uk/assets/files/pdf/exhibitions/IdaKar_Interview_FacetoFace.pdf Ida Kar: Behind the Scenes]. London: National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=dnb>Susan Bright (May 2006). [http://www.oxforddnb.com/view/article/64200 Kar, Ida (1908–1974)]. ''Oxford Dictionary of National Biography'', online edition. Oxford: Oxford University Press. {{doi|10.1093/ref:odnb/64200}} {{subscription required}}</ref> <ref name=don>Don LaCoss (2010). [https://www.jstor.org/stable/27934079 Egyptian Surrealism and "Degenerate Art" in 1939]. ''The Arab Studies Journal'' '''18''' (1): 78-117. Arab Studies Institute. {{nobreak|p. 84–85.}} {{subscription required}}</ref> <ref name=grove>Vanessa Rocco (2013). [http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T2229317 Kar, Ida.]. ''Grove Art Online'' – ''Oxford Art Online''. Oxford: Oxford University Press. Accessed February 2015. {{subscription required}}</ref> <ref name=helmut>Helmut Gernsheim (1991). ''Creative photography: aesthetic trends, 1839-1960'']. New York: Dover Publications. {{ISBN|0486267504}}. {{nobreak|p. 239.}}</ref> <ref name=npg>[http://www.npg.org.uk/collections/search/person.php?LinkID=mp07861&role=art Ida Kar (1908-1974), Photographer]. National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=npg2>[http://www.npg.org.uk/IdaKarFeature/Ida_Kar.htm NPG Whitechapel Gallery exhibition microsite]</ref> <ref name=npg3>[http://www.npg.org.uk/whatson/exhibitions/2011/ida-kar-bohemian-photographer-minisite/ida-kar-home.php Ida Kar: Bohemian Photographer 1908–1974: 10 March – 19 June 2011: Home]. National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=npg4>[http://www.npg.org.uk/whatson/exhibitions/2011/ida-kar-bohemian-photographer-minisite/ida-kar-explore.php Ida Kar: Bohemian Photographer 1908–1974: 10 March – 19 June 2011: Explore]. National Portrait Gallery. Accessed February 2015.</ref> <ref name=pen>Penelope Rosemont (1998). [https://books.google.com/books?id=hMIru5bweYgC&pg=PA189 Ida Kar]; in ''Surrealist women: an international anthology''. London: Athlone Press. {{ISBN|0485300885}}. {{nobreak|p. 189.}}</ref> <ref name=vanora>Vanora Bennett (23 February 2011) [http://www.prospectmagazine.co.uk/arts-and-books/ida-kar-bohemian-photographer-national-portrait-gallery Portraits of an artist]. ''Prospect'' '''180''' (March 2011): 76–79. Accessed February 2015.</ref> }} == За понатамошно читање == * Colin MacInnes ''et al.'' (1960). ''Ida Kar: An Exhibition of Portraits of Artists and Writers in Great Britain, France, and the Soviet Union, and other photographs, held at the Whitechapel Art Gallery, London, March–April 1960.'' London: [The Whitechapel Gallery]. * Val Williams (1989). ''Ida Kar: Photographer''. London: Virago Press. {{ISBN|9781853811043}}. * Clare Freestone, Karen Wright (2011). ''Ida Kar: Bohemian Photographer''. London: National Portrait Gallery. {{ISBN|9781855144224}}. [[Категорија:Луѓе од Тамбов]] [[Категорија:Починати во 1974 година]] [[Категорија:Родени во 1908 година]] 0znf042xoc8gwknr8de0j5dk7fgy6la 5542595 5542594 2026-04-20T21:25:42Z 19user99 72391 5542595 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Ида Кар | image = Ida Kar by Mark Gerson, 1974, grayscale, cropped.jpg | image_size = | alt = Ida Kar a few months before her death, in a flowery dress with her arms raised | caption = Ида Кар неколку месеци пред нејзината смрт, фотографирана од Марк Герсон | birth_name = Ида Карамиан (или Карамниан) | birth_date = 8 април 1908 | birth_place = [[Тамбов]], [[Руско Царство]] | death_date = {{death date and age|1974|12|24|1908|4|8|df=yes}} | death_place = [[Бејсватер]], Лондон, Англија | nationality = | spouse = {{unbulleted list|Едмонд Белали|[[Виктор Масгрејв]]}} | field = фотографија | training = | movement = | works = | patrons = | awards = | signature = }} '''Ида Кар''' (8 април 1908 – 24 декември 1974) — фотографка активна главно во Лондон по 1945 година. Таа направила голем број црно-бели [[Портрет|портрети]] на значајни уметници и писатели.{{R|npg|npg2}} Нејзината самостојна изложба на фотографии во галеријата Вајтчепел во 1960 година била прва од ваков вид што се одржала во голема јавна галерија во [[Лондон]].{{R|dnb}} На тој начин, Кар дала значаен придонес во признавањето на [[Фотографија|фотографијата]] како форма на ликовна уметност. == Живот и творештво == Кар е родена како Ида Карамијан (или Караманијан){{r|pen}} во Тамбов, Русија, на 8 април 1908 година.{{r|grove}} Нејзините родители биле Ерменци; нејзиниот татко предавал математика и физика.{{r|helmut}} Семејството се преселило во Иран кога Кар имала осум години, а во Александрија во Египет кога имала тринаесет години.{{r|brit}} Таа студирала на Францускиот лике таму. Кога имала дваесет години, отишла во Париз за да студира хемија и медицина, но наскоро почнала да студира пеење. Таа ги посетувала авангардните уметници и писатели од парискиот Рив Гош, меѓу кои и Пје Мондријан и Ив Танги, и се заинтересирала за социјалистичката политика, фотографијата и надреализмот. Таа била на првото прикажување во 1929 година на „Андалузиско куче“ од Луис Буњуел и Салвадор Дали. Нејзината прва работа како фотограф била во студиото на надреалистичкиот фотограф и сликар Хајнрих Хајдерсбергер.{{r|grove|npg4}} Во 1933 година Кар се вратила во Александрија. Кон крајот на 1930-тите, таа се омажила за Едмонд Белали и заедно отвориле фотографско студио, Идабел, во Каиро. Таму Кар стапила во контакт со египетски надреалисти, вклучувајќи ги Икбал Ел Алали и Жорж Хенеин, како и со членови на движењето „Уметност и слобода“.{{r|don}} За време на Втората светска војна, Кар и Белали учествувале на две надреалистички изложби во Каиро, од кои втората во 1944 година. Истата година се развела од Белали и се омажила за британскиот поет и трговец со уметнички дела Виктор Масгрејв, кој во тоа време бил во Кралските воздухопловни сили; во 1945 година се преселиле во Лондон.{{r|vanora}} Во Лондон, Кар стапила во контакт со уметници кои биле вклучени во надреализмот, вклучувајќи ги Пол Неш и Е. Л. Т. Месенс, и почнала да се среќава со уметниците и писателите кои ќе бидат нејзини субјекти. Таа се специјализирала за портрети, а во 1954 година ја изложила изложбата „Четириесет уметници од Париз и Лондон“ во Галерија Еден, галерискиот простор што нејзиниот сопруг го отворил на улица Личфилд број 1 во Сохо претходната година; изложбата имала мал впечаток. Џон Касмин станал нејзин асистент во 1956 година, а во 1958 година нејзин менаџер. Тој договорил да дознае кога познати уметници ќе го посетат Лондон; им било кажано дека Кар била ангажирана да ги фотографира, а фотографиите подоцна биле продадени на печатот.{{r|vanora}} Исто така, во 1956 година, Тери Тејлор била запознаена со Кар и Масгрејв од Колин Мекинес, кој имал соба над просториите на Галерија Еден, која дотогаш се преселила на улица Д'Арблеј број 20, Сохо. Тејлор, тогаш во раните дваесетти години, станал асистент на Кар, а за кратко време и нејзин љубовник; на Масгрејв очигледно не ѝ пречело.{{r|barry}} Кар ја посети Ерменија во 1957 година, а Советскиот Сојуз во 1958 година. Во 1959 година повторно отпатува во Советскиот Сојуз, каде што ги фотографираше Шостакович и други, во Франција, каде што, меѓу другите, ги фотографираше Брак и Јонеско, и во Источна Германија, каде што се одржа изложба на нејзините ерменски фотографии. Истата година, „Татлер“ ја ангажираше да фотографира лондонски трговци со уметнички дела.{{r|npg4}} Во 1968 година, Кар објави оглас за асистент во Британскиот журнал за фотографија. На предлог на Масгрејв, таа формираше група со тројца од апликантите, Лесли Смитерс, Лоренс Елар и Џон Кузинс. Таа ја нарече „KarSEC“, од нејзиното име и нивните иницијали. Групата се распушти во 1969 година.{{r|clare}} Националната галерија на портрети во Лондон ја стекна архивата на фотографии на Кар во 1999 година, а во 2011 година организираше голема изложба на нејзините дела, „Ида Кар: Боемски фотограф 1908–1974“. Тоа била прв пат по повеќе од 50 години нејзината работа да биде изложена, а вклучуваше повеќе од сто фотографии кои претходно не биле изложени.{{r|bbc}} == Наводи == {{Reflist|45em|refs= <ref name=barry>Barry Miles (2010). [https://books.google.com/books?id=gYn87V36p5AC&pg=PT63 ''London Calling: A Countercultural History of London since 1945'']. London: Atlantic Books Ltd. {{ISBN|9781848875548}}. {{nobreak|p. 63.}}</ref> <ref name=bbc>[s.n.] (15 December 2010). [https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-11998337 In pictures: Ida Kar exhibition]. ''BBC News''. Accessed February 2018.</ref> <ref name=brit>[Liverpool Photographic Society] (1962). [https://books.google.com/books?id=JQguAQAAIAAJ ''British Journal of Photography''], volume 109. Liverpool: Henry Greenwood & Company. {{nobreak|p. 200.}}</ref> <ref name=clare>Clare Freestone (2011). [http://www.npg.org.uk/assets/files/pdf/exhibitions/IdaKar_Interview_FacetoFace.pdf Ida Kar: Behind the Scenes]. London: National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=dnb>Susan Bright (May 2006). [http://www.oxforddnb.com/view/article/64200 Kar, Ida (1908–1974)]. ''Oxford Dictionary of National Biography'', online edition. Oxford: Oxford University Press. {{doi|10.1093/ref:odnb/64200}} {{subscription required}}</ref> <ref name=don>Don LaCoss (2010). [https://www.jstor.org/stable/27934079 Egyptian Surrealism and "Degenerate Art" in 1939]. ''The Arab Studies Journal'' '''18''' (1): 78-117. Arab Studies Institute. {{nobreak|p. 84–85.}} {{subscription required}}</ref> <ref name=grove>Vanessa Rocco (2013). [http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T2229317 Kar, Ida.]. ''Grove Art Online'' – ''Oxford Art Online''. Oxford: Oxford University Press. Accessed February 2015. {{subscription required}}</ref> <ref name=helmut>Helmut Gernsheim (1991). ''Creative photography: aesthetic trends, 1839-1960'']. New York: Dover Publications. {{ISBN|0486267504}}. {{nobreak|p. 239.}}</ref> <ref name=npg>[http://www.npg.org.uk/collections/search/person.php?LinkID=mp07861&role=art Ida Kar (1908-1974), Photographer]. National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=npg2>[http://www.npg.org.uk/IdaKarFeature/Ida_Kar.htm NPG Whitechapel Gallery exhibition microsite]</ref> <ref name=npg3>[http://www.npg.org.uk/whatson/exhibitions/2011/ida-kar-bohemian-photographer-minisite/ida-kar-home.php Ida Kar: Bohemian Photographer 1908–1974: 10 March – 19 June 2011: Home]. National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=npg4>[http://www.npg.org.uk/whatson/exhibitions/2011/ida-kar-bohemian-photographer-minisite/ida-kar-explore.php Ida Kar: Bohemian Photographer 1908–1974: 10 March – 19 June 2011: Explore]. National Portrait Gallery. Accessed February 2015.</ref> <ref name=pen>Penelope Rosemont (1998). [https://books.google.com/books?id=hMIru5bweYgC&pg=PA189 Ida Kar]; in ''Surrealist women: an international anthology''. London: Athlone Press. {{ISBN|0485300885}}. {{nobreak|p. 189.}}</ref> <ref name=vanora>Vanora Bennett (23 February 2011) [http://www.prospectmagazine.co.uk/arts-and-books/ida-kar-bohemian-photographer-national-portrait-gallery Portraits of an artist]. ''Prospect'' '''180''' (March 2011): 76–79. Accessed February 2015.</ref> }} == За понатамошно читање == * Colin MacInnes ''et al.'' (1960). ''Ida Kar: An Exhibition of Portraits of Artists and Writers in Great Britain, France, and the Soviet Union, and other photographs, held at the Whitechapel Art Gallery, London, March–April 1960.'' London: [The Whitechapel Gallery]. * Val Williams (1989). ''Ida Kar: Photographer''. London: Virago Press. {{ISBN|9781853811043}}. * Clare Freestone, Karen Wright (2011). ''Ida Kar: Bohemian Photographer''. London: National Portrait Gallery. {{ISBN|9781855144224}}. [[Категорија:Луѓе од Тамбов]] [[Категорија:Починати во 1974 година]] [[Категорија:Родени во 1908 година]] div31oah0r593e5zsj605e3qpoag23r 5542596 5542595 2026-04-20T21:25:59Z 19user99 72391 5542596 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Ида Кар | image = | image_size = | alt = Ida Kar a few months before her death, in a flowery dress with her arms raised | caption = | birth_name = Ида Карамиан (или Карамниан) | birth_date = 8 април 1908 | birth_place = [[Тамбов]], [[Руско Царство]] | death_date = {{death date and age|1974|12|24|1908|4|8|df=yes}} | death_place = [[Бејсватер]], Лондон, Англија | nationality = | spouse = {{unbulleted list|Едмонд Белали|[[Виктор Масгрејв]]}} | field = фотографија | training = | movement = | works = | patrons = | awards = | signature = }} '''Ида Кар''' (8 април 1908 – 24 декември 1974) — фотографка активна главно во Лондон по 1945 година. Таа направила голем број црно-бели [[Портрет|портрети]] на значајни уметници и писатели.{{R|npg|npg2}} Нејзината самостојна изложба на фотографии во галеријата Вајтчепел во 1960 година била прва од ваков вид што се одржала во голема јавна галерија во [[Лондон]].{{R|dnb}} На тој начин, Кар дала значаен придонес во признавањето на [[Фотографија|фотографијата]] како форма на ликовна уметност. == Живот и творештво == Кар е родена како Ида Карамијан (или Караманијан){{r|pen}} во Тамбов, Русија, на 8 април 1908 година.{{r|grove}} Нејзините родители биле Ерменци; нејзиниот татко предавал математика и физика.{{r|helmut}} Семејството се преселило во Иран кога Кар имала осум години, а во Александрија во Египет кога имала тринаесет години.{{r|brit}} Таа студирала на Францускиот лике таму. Кога имала дваесет години, отишла во Париз за да студира хемија и медицина, но наскоро почнала да студира пеење. Таа ги посетувала авангардните уметници и писатели од парискиот Рив Гош, меѓу кои и Пје Мондријан и Ив Танги, и се заинтересирала за социјалистичката политика, фотографијата и надреализмот. Таа била на првото прикажување во 1929 година на „Андалузиско куче“ од Луис Буњуел и Салвадор Дали. Нејзината прва работа како фотограф била во студиото на надреалистичкиот фотограф и сликар Хајнрих Хајдерсбергер.{{r|grove|npg4}} Во 1933 година Кар се вратила во Александрија. Кон крајот на 1930-тите, таа се омажила за Едмонд Белали и заедно отвориле фотографско студио, Идабел, во Каиро. Таму Кар стапила во контакт со египетски надреалисти, вклучувајќи ги Икбал Ел Алали и Жорж Хенеин, како и со членови на движењето „Уметност и слобода“.{{r|don}} За време на Втората светска војна, Кар и Белали учествувале на две надреалистички изложби во Каиро, од кои втората во 1944 година. Истата година се развела од Белали и се омажила за британскиот поет и трговец со уметнички дела Виктор Масгрејв, кој во тоа време бил во Кралските воздухопловни сили; во 1945 година се преселиле во Лондон.{{r|vanora}} Во Лондон, Кар стапила во контакт со уметници кои биле вклучени во надреализмот, вклучувајќи ги Пол Неш и Е. Л. Т. Месенс, и почнала да се среќава со уметниците и писателите кои ќе бидат нејзини субјекти. Таа се специјализирала за портрети, а во 1954 година ја изложила изложбата „Четириесет уметници од Париз и Лондон“ во Галерија Еден, галерискиот простор што нејзиниот сопруг го отворил на улица Личфилд број 1 во Сохо претходната година; изложбата имала мал впечаток. Џон Касмин станал нејзин асистент во 1956 година, а во 1958 година нејзин менаџер. Тој договорил да дознае кога познати уметници ќе го посетат Лондон; им било кажано дека Кар била ангажирана да ги фотографира, а фотографиите подоцна биле продадени на печатот.{{r|vanora}} Исто така, во 1956 година, Тери Тејлор била запознаена со Кар и Масгрејв од Колин Мекинес, кој имал соба над просториите на Галерија Еден, која дотогаш се преселила на улица Д'Арблеј број 20, Сохо. Тејлор, тогаш во раните дваесетти години, станал асистент на Кар, а за кратко време и нејзин љубовник; на Масгрејв очигледно не ѝ пречело.{{r|barry}} Кар ја посети Ерменија во 1957 година, а Советскиот Сојуз во 1958 година. Во 1959 година повторно отпатува во Советскиот Сојуз, каде што ги фотографираше Шостакович и други, во Франција, каде што, меѓу другите, ги фотографираше Брак и Јонеско, и во Источна Германија, каде што се одржа изложба на нејзините ерменски фотографии. Истата година, „Татлер“ ја ангажираше да фотографира лондонски трговци со уметнички дела.{{r|npg4}} Во 1968 година, Кар објави оглас за асистент во Британскиот журнал за фотографија. На предлог на Масгрејв, таа формираше група со тројца од апликантите, Лесли Смитерс, Лоренс Елар и Џон Кузинс. Таа ја нарече „KarSEC“, од нејзиното име и нивните иницијали. Групата се распушти во 1969 година.{{r|clare}} Националната галерија на портрети во Лондон ја стекна архивата на фотографии на Кар во 1999 година, а во 2011 година организираше голема изложба на нејзините дела, „Ида Кар: Боемски фотограф 1908–1974“. Тоа била прв пат по повеќе од 50 години нејзината работа да биде изложена, а вклучуваше повеќе од сто фотографии кои претходно не биле изложени.{{r|bbc}} == Наводи == {{Reflist|45em|refs= <ref name=barry>Barry Miles (2010). [https://books.google.com/books?id=gYn87V36p5AC&pg=PT63 ''London Calling: A Countercultural History of London since 1945'']. London: Atlantic Books Ltd. {{ISBN|9781848875548}}. {{nobreak|p. 63.}}</ref> <ref name=bbc>[s.n.] (15 December 2010). [https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-11998337 In pictures: Ida Kar exhibition]. ''BBC News''. Accessed February 2018.</ref> <ref name=brit>[Liverpool Photographic Society] (1962). [https://books.google.com/books?id=JQguAQAAIAAJ ''British Journal of Photography''], volume 109. Liverpool: Henry Greenwood & Company. {{nobreak|p. 200.}}</ref> <ref name=clare>Clare Freestone (2011). [http://www.npg.org.uk/assets/files/pdf/exhibitions/IdaKar_Interview_FacetoFace.pdf Ida Kar: Behind the Scenes]. London: National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=dnb>Susan Bright (May 2006). [http://www.oxforddnb.com/view/article/64200 Kar, Ida (1908–1974)]. ''Oxford Dictionary of National Biography'', online edition. Oxford: Oxford University Press. {{doi|10.1093/ref:odnb/64200}} {{subscription required}}</ref> <ref name=don>Don LaCoss (2010). [https://www.jstor.org/stable/27934079 Egyptian Surrealism and "Degenerate Art" in 1939]. ''The Arab Studies Journal'' '''18''' (1): 78-117. Arab Studies Institute. {{nobreak|p. 84–85.}} {{subscription required}}</ref> <ref name=grove>Vanessa Rocco (2013). [http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T2229317 Kar, Ida.]. ''Grove Art Online'' – ''Oxford Art Online''. Oxford: Oxford University Press. Accessed February 2015. {{subscription required}}</ref> <ref name=helmut>Helmut Gernsheim (1991). ''Creative photography: aesthetic trends, 1839-1960'']. New York: Dover Publications. {{ISBN|0486267504}}. {{nobreak|p. 239.}}</ref> <ref name=npg>[http://www.npg.org.uk/collections/search/person.php?LinkID=mp07861&role=art Ida Kar (1908-1974), Photographer]. National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=npg2>[http://www.npg.org.uk/IdaKarFeature/Ida_Kar.htm NPG Whitechapel Gallery exhibition microsite]</ref> <ref name=npg3>[http://www.npg.org.uk/whatson/exhibitions/2011/ida-kar-bohemian-photographer-minisite/ida-kar-home.php Ida Kar: Bohemian Photographer 1908–1974: 10 March – 19 June 2011: Home]. National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=npg4>[http://www.npg.org.uk/whatson/exhibitions/2011/ida-kar-bohemian-photographer-minisite/ida-kar-explore.php Ida Kar: Bohemian Photographer 1908–1974: 10 March – 19 June 2011: Explore]. National Portrait Gallery. Accessed February 2015.</ref> <ref name=pen>Penelope Rosemont (1998). [https://books.google.com/books?id=hMIru5bweYgC&pg=PA189 Ida Kar]; in ''Surrealist women: an international anthology''. London: Athlone Press. {{ISBN|0485300885}}. {{nobreak|p. 189.}}</ref> <ref name=vanora>Vanora Bennett (23 February 2011) [http://www.prospectmagazine.co.uk/arts-and-books/ida-kar-bohemian-photographer-national-portrait-gallery Portraits of an artist]. ''Prospect'' '''180''' (March 2011): 76–79. Accessed February 2015.</ref> }} == За понатамошно читање == * Colin MacInnes ''et al.'' (1960). ''Ida Kar: An Exhibition of Portraits of Artists and Writers in Great Britain, France, and the Soviet Union, and other photographs, held at the Whitechapel Art Gallery, London, March–April 1960.'' London: [The Whitechapel Gallery]. * Val Williams (1989). ''Ida Kar: Photographer''. London: Virago Press. {{ISBN|9781853811043}}. * Clare Freestone, Karen Wright (2011). ''Ida Kar: Bohemian Photographer''. London: National Portrait Gallery. {{ISBN|9781855144224}}. [[Категорија:Луѓе од Тамбов]] [[Категорија:Починати во 1974 година]] [[Категорија:Родени во 1908 година]] sj1d67xzjtumn3440z91g9p1oevussn 5542597 5542596 2026-04-20T21:26:27Z 19user99 72391 5542597 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Ида Кар | image = | image_size = | alt = Ida Kar a few months before her death, in a flowery dress with her arms raised | caption = | birth_name = Ида Карамијан (или Караманијан) | birth_date = 8 април 1908 | birth_place = [[Тамбов]], [[Руско Царство]] | death_date = {{death date and age|1974|12|24|1908|4|8|df=yes}} | death_place = [[Бејсватер]], Лондон, Англија | nationality = | spouse = {{unbulleted list|Едмонд Белали|[[Виктор Масгрејв]]}} | field = фотографија | training = | movement = | works = | patrons = | awards = | signature = }} '''Ида Кар''' (8 април 1908 – 24 декември 1974) — фотографка активна главно во Лондон по 1945 година. Таа направила голем број црно-бели [[Портрет|портрети]] на значајни уметници и писатели.{{R|npg|npg2}} Нејзината самостојна изложба на фотографии во галеријата Вајтчепел во 1960 година била прва од ваков вид што се одржала во голема јавна галерија во [[Лондон]].{{R|dnb}} На тој начин, Кар дала значаен придонес во признавањето на [[Фотографија|фотографијата]] како форма на ликовна уметност. == Живот и творештво == Кар е родена како Ида Карамијан (или Караманијан){{r|pen}} во Тамбов, Русија, на 8 април 1908 година.{{r|grove}} Нејзините родители биле Ерменци; нејзиниот татко предавал математика и физика.{{r|helmut}} Семејството се преселило во Иран кога Кар имала осум години, а во Александрија во Египет кога имала тринаесет години.{{r|brit}} Таа студирала на Францускиот лике таму. Кога имала дваесет години, отишла во Париз за да студира хемија и медицина, но наскоро почнала да студира пеење. Таа ги посетувала авангардните уметници и писатели од парискиот Рив Гош, меѓу кои и Пје Мондријан и Ив Танги, и се заинтересирала за социјалистичката политика, фотографијата и надреализмот. Таа била на првото прикажување во 1929 година на „Андалузиско куче“ од Луис Буњуел и Салвадор Дали. Нејзината прва работа како фотограф била во студиото на надреалистичкиот фотограф и сликар Хајнрих Хајдерсбергер.{{r|grove|npg4}} Во 1933 година Кар се вратила во Александрија. Кон крајот на 1930-тите, таа се омажила за Едмонд Белали и заедно отвориле фотографско студио, Идабел, во Каиро. Таму Кар стапила во контакт со египетски надреалисти, вклучувајќи ги Икбал Ел Алали и Жорж Хенеин, како и со членови на движењето „Уметност и слобода“.{{r|don}} За време на Втората светска војна, Кар и Белали учествувале на две надреалистички изложби во Каиро, од кои втората во 1944 година. Истата година се развела од Белали и се омажила за британскиот поет и трговец со уметнички дела Виктор Масгрејв, кој во тоа време бил во Кралските воздухопловни сили; во 1945 година се преселиле во Лондон.{{r|vanora}} Во Лондон, Кар стапила во контакт со уметници кои биле вклучени во надреализмот, вклучувајќи ги Пол Неш и Е. Л. Т. Месенс, и почнала да се среќава со уметниците и писателите кои ќе бидат нејзини субјекти. Таа се специјализирала за портрети, а во 1954 година ја изложила изложбата „Четириесет уметници од Париз и Лондон“ во Галерија Еден, галерискиот простор што нејзиниот сопруг го отворил на улица Личфилд број 1 во Сохо претходната година; изложбата имала мал впечаток. Џон Касмин станал нејзин асистент во 1956 година, а во 1958 година нејзин менаџер. Тој договорил да дознае кога познати уметници ќе го посетат Лондон; им било кажано дека Кар била ангажирана да ги фотографира, а фотографиите подоцна биле продадени на печатот.{{r|vanora}} Исто така, во 1956 година, Тери Тејлор била запознаена со Кар и Масгрејв од Колин Мекинес, кој имал соба над просториите на Галерија Еден, која дотогаш се преселила на улица Д'Арблеј број 20, Сохо. Тејлор, тогаш во раните дваесетти години, станал асистент на Кар, а за кратко време и нејзин љубовник; на Масгрејв очигледно не ѝ пречело.{{r|barry}} Кар ја посети Ерменија во 1957 година, а Советскиот Сојуз во 1958 година. Во 1959 година повторно отпатува во Советскиот Сојуз, каде што ги фотографираше Шостакович и други, во Франција, каде што, меѓу другите, ги фотографираше Брак и Јонеско, и во Источна Германија, каде што се одржа изложба на нејзините ерменски фотографии. Истата година, „Татлер“ ја ангажираше да фотографира лондонски трговци со уметнички дела.{{r|npg4}} Во 1968 година, Кар објави оглас за асистент во Британскиот журнал за фотографија. На предлог на Масгрејв, таа формираше група со тројца од апликантите, Лесли Смитерс, Лоренс Елар и Џон Кузинс. Таа ја нарече „KarSEC“, од нејзиното име и нивните иницијали. Групата се распушти во 1969 година.{{r|clare}} Националната галерија на портрети во Лондон ја стекна архивата на фотографии на Кар во 1999 година, а во 2011 година организираше голема изложба на нејзините дела, „Ида Кар: Боемски фотограф 1908–1974“. Тоа била прв пат по повеќе од 50 години нејзината работа да биде изложена, а вклучуваше повеќе од сто фотографии кои претходно не биле изложени.{{r|bbc}} == Наводи == {{Reflist|45em|refs= <ref name=barry>Barry Miles (2010). [https://books.google.com/books?id=gYn87V36p5AC&pg=PT63 ''London Calling: A Countercultural History of London since 1945'']. London: Atlantic Books Ltd. {{ISBN|9781848875548}}. {{nobreak|p. 63.}}</ref> <ref name=bbc>[s.n.] (15 December 2010). [https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-11998337 In pictures: Ida Kar exhibition]. ''BBC News''. Accessed February 2018.</ref> <ref name=brit>[Liverpool Photographic Society] (1962). [https://books.google.com/books?id=JQguAQAAIAAJ ''British Journal of Photography''], volume 109. Liverpool: Henry Greenwood & Company. {{nobreak|p. 200.}}</ref> <ref name=clare>Clare Freestone (2011). [http://www.npg.org.uk/assets/files/pdf/exhibitions/IdaKar_Interview_FacetoFace.pdf Ida Kar: Behind the Scenes]. London: National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=dnb>Susan Bright (May 2006). [http://www.oxforddnb.com/view/article/64200 Kar, Ida (1908–1974)]. ''Oxford Dictionary of National Biography'', online edition. Oxford: Oxford University Press. {{doi|10.1093/ref:odnb/64200}} {{subscription required}}</ref> <ref name=don>Don LaCoss (2010). [https://www.jstor.org/stable/27934079 Egyptian Surrealism and "Degenerate Art" in 1939]. ''The Arab Studies Journal'' '''18''' (1): 78-117. Arab Studies Institute. {{nobreak|p. 84–85.}} {{subscription required}}</ref> <ref name=grove>Vanessa Rocco (2013). [http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T2229317 Kar, Ida.]. ''Grove Art Online'' – ''Oxford Art Online''. Oxford: Oxford University Press. Accessed February 2015. {{subscription required}}</ref> <ref name=helmut>Helmut Gernsheim (1991). ''Creative photography: aesthetic trends, 1839-1960'']. New York: Dover Publications. {{ISBN|0486267504}}. {{nobreak|p. 239.}}</ref> <ref name=npg>[http://www.npg.org.uk/collections/search/person.php?LinkID=mp07861&role=art Ida Kar (1908-1974), Photographer]. National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=npg2>[http://www.npg.org.uk/IdaKarFeature/Ida_Kar.htm NPG Whitechapel Gallery exhibition microsite]</ref> <ref name=npg3>[http://www.npg.org.uk/whatson/exhibitions/2011/ida-kar-bohemian-photographer-minisite/ida-kar-home.php Ida Kar: Bohemian Photographer 1908–1974: 10 March – 19 June 2011: Home]. National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=npg4>[http://www.npg.org.uk/whatson/exhibitions/2011/ida-kar-bohemian-photographer-minisite/ida-kar-explore.php Ida Kar: Bohemian Photographer 1908–1974: 10 March – 19 June 2011: Explore]. National Portrait Gallery. Accessed February 2015.</ref> <ref name=pen>Penelope Rosemont (1998). [https://books.google.com/books?id=hMIru5bweYgC&pg=PA189 Ida Kar]; in ''Surrealist women: an international anthology''. London: Athlone Press. {{ISBN|0485300885}}. {{nobreak|p. 189.}}</ref> <ref name=vanora>Vanora Bennett (23 February 2011) [http://www.prospectmagazine.co.uk/arts-and-books/ida-kar-bohemian-photographer-national-portrait-gallery Portraits of an artist]. ''Prospect'' '''180''' (March 2011): 76–79. Accessed February 2015.</ref> }} == За понатамошно читање == * Colin MacInnes ''et al.'' (1960). ''Ida Kar: An Exhibition of Portraits of Artists and Writers in Great Britain, France, and the Soviet Union, and other photographs, held at the Whitechapel Art Gallery, London, March–April 1960.'' London: [The Whitechapel Gallery]. * Val Williams (1989). ''Ida Kar: Photographer''. London: Virago Press. {{ISBN|9781853811043}}. * Clare Freestone, Karen Wright (2011). ''Ida Kar: Bohemian Photographer''. London: National Portrait Gallery. {{ISBN|9781855144224}}. [[Категорија:Луѓе од Тамбов]] [[Категорија:Починати во 1974 година]] [[Категорија:Родени во 1908 година]] 03yc4qj9kyoqz5pvjwn29ass8rdgyrk 5542598 5542597 2026-04-20T21:33:39Z 19user99 72391 5542598 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Ида Кар | image = | image_size = | alt = Ida Kar a few months before her death, in a flowery dress with her arms raised | caption = | birth_name = Ида Карамијан (или Караманијан) | birth_date = 8 април 1908 | birth_place = [[Тамбов]], [[Руско Царство]] | death_date = {{death date and age|1974|12|24|1908|4|8|df=yes}} | death_place = [[Бејсватер]], Лондон, Англија | nationality = | spouse = {{unbulleted list|Едмонд Белали|[[Виктор Масгрејв]]}} | field = фотографија | training = | movement = | works = | patrons = | awards = | signature = }} '''Ида Кар''' (8 април 1908 – 24 декември 1974) — фотографка активна главно во Лондон по 1945 година. Таа направила голем број црно-бели [[Портрет|портрети]] на значајни уметници и писатели.{{R|npg|npg2}} Нејзината самостојна изложба на фотографии во галеријата Вајтчепел во 1960 година била прва од ваков вид што се одржала во голема јавна галерија во [[Лондон]].{{R|dnb}} На тој начин, Кар дала значаен придонес во признавањето на [[Фотографија|фотографијата]] како форма на ликовна уметност. == Живот и творештво == Кар била родена како Ида Карамијан (или Караманијан){{r|pen}} во Тамбов, Русија, на 8 април 1908 година.{{r|grove}} Нејзините родители биле [[Ерменци]]; нејзиниот татко предавал математика и физика.{{r|helmut}} Семејството се преселило во [[Иран]] кога Кар имала осум години, а во [[Александрија]] во Египет кога имала тринаесет години.{{r|brit}} Таа студирала на Францускиот ликеум таму. Кога имала дваесет години, отишла во [[Париз]] за да студира хемија и медицина, но наскоро почнала да студира пеење. Таа ги посетувала авангардните уметници и писатели од парискиот Рив Гош, меѓу кои биле и Пје Мондријан и Ив Танги, и се заинтересирала за социјалистичката политика, фотографијата и [[Надреализам|надреализмот]]. Таа била на првото прикажување во 1929 година на „Андалузиско куче“ од [[Луис Буњел]] и [[Салвадор Дали]]. Нејзината прва работа како фотограф била во студиото на надреалистичкиот фотограф и сликар [[Хајнрих Хајдерсбергер]].{{r|grove|npg4}} Во 1933 година Кар се вратила во Александрија. Кон крајот на 1930-тите години, таа се омажила за Едмонд Белали и заедно отвориле фотографско студио, ''Идабел'', во [[Каиро]]. Таму Кар стапила во контакт со египетски надреалисти, вклучувајќи ги Икбал Ел Алали и Жорж Хенеин, како и со членови на движењето „Уметност и слобода“.{{r|don}} За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Кар и Белали учествувале на две надреалистички изложби во Каиро, од кои втората во 1944 година. Истата година се развела од Белали и се омажила за британскиот [[поет]] и трговец со уметнички дела Виктор Масгрејв, кој во тоа време бил во Кралските воздухопловни сили; во 1945 година се преселиле во Лондон.{{r|vanora}} Во Лондон, Кар стапила во контакт со уметници кои биле вклучени во надреализмот, вклучувајќи ги Пол Неш и Е. Л. Т. Месенс, и почнала да се среќава со уметниците и писателите кои подоцна станале нејзини субјекти. Таа се специјализирала за портрети, а во 1954 година ја подготвила изложбата „Четириесет уметници од Париз и Лондон“ во Галерија Еден, галерискиот простор што нејзиниот сопруг го отворил на улица Личфилд број 1 во Сохо претходната година. Џон Касмин станал нејзин асистент во 1956 година, а во 1958 година нејзин менаџер. Тој договорил да дознае кога познати уметници ќе го посетат Лондон; им било кажано дека Кар била ангажирана да ги фотографира, а фотографиите подоцна биле продадени на печатот.{{r|vanora}} Исто така, во 1956 година, Тери Тејлор бил запознаен со Кар и Масгрејв од Колин Мекинес, кој имал соба над просториите на Галерија Еден, кога Тејлор се преселил на улица Д'Арблеј број 20, Сохо. Тејлор, тогаш во раните дваесетти години, станал асистент на Кар, а за кратко време и нејзин љубовник; на Масгрејв очигледно не му пречело.{{r|barry}} Кар ја посетила Ерменија во 1957 година, а Советскиот Сојуз во 1958 година. Во 1959 година повторно отпатувала во Советскиот Сојуз, каде што ги фотографирала Шостакович и други, во Франција, каде што, меѓу другите, ги фотографирала Брак и Јонеско, и во Источна Германија, каде што се одржала изложба на нејзините ерменски фотографии. Истата година, „Татлер“ ја ангажирал да фотографира лондонски трговци со уметнички дела.{{r|npg4}} Во 1968 година, Кар објавила оглас за асистент во Британскиот журнал за фотографија. На предлог на Масгрејв, таа формирала група со тројца од апликантите, Лесли Смитерс, Лоренс Елар и Џон Кузинс. Таа ја нарекла „KarSEC“, од нејзиното име и нивните иницијали. Групата се распуштила во 1969 година.{{r|clare}} Националната галерија на портрети во Лондон ја стекнала архивата на фотографии на Кар во 1999 година, а во 2011 година организирала голема изложба на нејзините дела, „Ида Кар: Боемски фотограф 1908–1974“. Тоа било прв пат по повеќе од 50 години нејзината работа да биде изложена, а вклучувала повеќе од сто фотографии кои претходно не биле изложени.{{r|bbc}} == Наводи == {{Reflist|45em|refs= <ref name=barry>Barry Miles (2010). [https://books.google.com/books?id=gYn87V36p5AC&pg=PT63 ''London Calling: A Countercultural History of London since 1945'']. London: Atlantic Books Ltd. {{ISBN|9781848875548}}. {{nobreak|p. 63.}}</ref> <ref name=bbc>[s.n.] (15 December 2010). [https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-11998337 In pictures: Ida Kar exhibition]. ''BBC News''. Accessed February 2018.</ref> <ref name=brit>[Liverpool Photographic Society] (1962). [https://books.google.com/books?id=JQguAQAAIAAJ ''British Journal of Photography''], volume 109. Liverpool: Henry Greenwood & Company. {{nobreak|p. 200.}}</ref> <ref name=clare>Clare Freestone (2011). [http://www.npg.org.uk/assets/files/pdf/exhibitions/IdaKar_Interview_FacetoFace.pdf Ida Kar: Behind the Scenes]. London: National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=dnb>Susan Bright (May 2006). [http://www.oxforddnb.com/view/article/64200 Kar, Ida (1908–1974)]. ''Oxford Dictionary of National Biography'', online edition. Oxford: Oxford University Press. {{doi|10.1093/ref:odnb/64200}} {{subscription required}}</ref> <ref name=don>Don LaCoss (2010). [https://www.jstor.org/stable/27934079 Egyptian Surrealism and "Degenerate Art" in 1939]. ''The Arab Studies Journal'' '''18''' (1): 78-117. Arab Studies Institute. {{nobreak|p. 84–85.}} {{subscription required}}</ref> <ref name=grove>Vanessa Rocco (2013). [http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T2229317 Kar, Ida.]. ''Grove Art Online'' – ''Oxford Art Online''. Oxford: Oxford University Press. Accessed February 2015. {{subscription required}}</ref> <ref name=helmut>Helmut Gernsheim (1991). ''Creative photography: aesthetic trends, 1839-1960'']. New York: Dover Publications. {{ISBN|0486267504}}. {{nobreak|p. 239.}}</ref> <ref name=npg>[http://www.npg.org.uk/collections/search/person.php?LinkID=mp07861&role=art Ida Kar (1908-1974), Photographer]. National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=npg2>[http://www.npg.org.uk/IdaKarFeature/Ida_Kar.htm NPG Whitechapel Gallery exhibition microsite]</ref> <ref name=npg3>[http://www.npg.org.uk/whatson/exhibitions/2011/ida-kar-bohemian-photographer-minisite/ida-kar-home.php Ida Kar: Bohemian Photographer 1908–1974: 10 March – 19 June 2011: Home]. National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=npg4>[http://www.npg.org.uk/whatson/exhibitions/2011/ida-kar-bohemian-photographer-minisite/ida-kar-explore.php Ida Kar: Bohemian Photographer 1908–1974: 10 March – 19 June 2011: Explore]. National Portrait Gallery. Accessed February 2015.</ref> <ref name=pen>Penelope Rosemont (1998). [https://books.google.com/books?id=hMIru5bweYgC&pg=PA189 Ida Kar]; in ''Surrealist women: an international anthology''. London: Athlone Press. {{ISBN|0485300885}}. {{nobreak|p. 189.}}</ref> <ref name=vanora>Vanora Bennett (23 February 2011) [http://www.prospectmagazine.co.uk/arts-and-books/ida-kar-bohemian-photographer-national-portrait-gallery Portraits of an artist]. ''Prospect'' '''180''' (March 2011): 76–79. Accessed February 2015.</ref> }} == За понатамошно читање == * Colin MacInnes ''et al.'' (1960). ''Ida Kar: An Exhibition of Portraits of Artists and Writers in Great Britain, France, and the Soviet Union, and other photographs, held at the Whitechapel Art Gallery, London, March–April 1960.'' London: [The Whitechapel Gallery]. * Val Williams (1989). ''Ida Kar: Photographer''. London: Virago Press. {{ISBN|9781853811043}}. * Clare Freestone, Karen Wright (2011). ''Ida Kar: Bohemian Photographer''. London: National Portrait Gallery. {{ISBN|9781855144224}}. [[Категорија:Луѓе од Тамбов]] [[Категорија:Починати во 1974 година]] [[Категорија:Родени во 1908 година]] esye59f55ygn5kab867g1uqex19p0zr 5542599 5542598 2026-04-20T21:34:32Z 19user99 72391 5542599 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Ида Кар | image = | image_size = | alt = Ida Kar a few months before her death, in a flowery dress with her arms raised | caption = | birth_name = Ида Карамијан (или Караманијан) | birth_date = 8 април 1908 | birth_place = [[Тамбов]], [[Руско Царство]] | death_date = {{death date and age|1974|12|24|1908|4|8|df=yes}} | death_place = [[Бејсватер]], Лондон, Англија | nationality = | spouse = {{unbulleted list|Едмонд Белали|[[Виктор Масгрејв]]}} | field = фотографија | training = | movement = | works = | patrons = | awards = | signature = }} '''Ида Кар''' (8 април 1908 – 24 декември 1974) — фотографка активна главно во Лондон по 1945 година. Таа направила голем број црно-бели [[Портрет|портрети]] на значајни уметници и писатели.{{R|npg|npg2}} Нејзината самостојна изложба на фотографии во галеријата Вајтчепел во 1960 година била прва од ваков вид што се одржала во голема јавна галерија во [[Лондон]].{{R|dnb}} На тој начин, Кар дала значаен придонес во признавањето на [[Фотографија|фотографијата]] како форма на ликовна уметност. == Живот и творештво == Кар била родена како Ида Карамијан (или Караманијан){{r|pen}} во Тамбов, Русија, на 8 април 1908 година.{{r|grove}} Нејзините родители биле [[Ерменци]]; нејзиниот татко предавал математика и физика.{{r|helmut}} Семејството се преселило во [[Иран]] кога Кар имала осум години, а во [[Александрија]] во Египет кога имала тринаесет години.{{r|brit}} Таа студирала на Францускиот ликеум таму. Кога имала дваесет години, отишла во [[Париз]] за да студира хемија и медицина, но наскоро почнала да студира пеење. Таа ги посетувала авангардните уметници и писатели од парискиот Рив Гош, меѓу кои биле и Пје Мондријан и Ив Танги, и се заинтересирала за социјалистичката политика, фотографијата и [[Надреализам|надреализмот]]. Таа била на првото прикажување во 1929 година на „[[Андалусиски пес]]“ од [[Луис Буњел]] и [[Салвадор Дали]]. Нејзината прва работа како фотограф била во студиото на надреалистичкиот фотограф и сликар [[Хајнрих Хајдерсбергер]].{{r|grove|npg4}} Во 1933 година Кар се вратила во Александрија. Кон крајот на 1930-тите години, таа се омажила за Едмонд Белали и заедно отвориле фотографско студио, ''Идабел'', во [[Каиро]]. Таму Кар стапила во контакт со египетски надреалисти, вклучувајќи ги Икбал Ел Алали и Жорж Хенеин, како и со членови на движењето „Уметност и слобода“.{{r|don}} За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], Кар и Белали учествувале на две надреалистички изложби во Каиро, од кои втората во 1944 година. Истата година се развела од Белали и се омажила за британскиот [[поет]] и трговец со уметнички дела Виктор Масгрејв, кој во тоа време бил во Кралските воздухопловни сили; во 1945 година се преселиле во Лондон.{{r|vanora}} Во Лондон, Кар стапила во контакт со уметници кои биле вклучени во надреализмот, вклучувајќи ги Пол Неш и Е. Л. Т. Месенс, и почнала да се среќава со уметниците и писателите кои подоцна станале нејзини субјекти. Таа се специјализирала за портрети, а во 1954 година ја подготвила изложбата „Четириесет уметници од Париз и Лондон“ во Галерија Еден, галерискиот простор што нејзиниот сопруг го отворил на улица Личфилд број 1 во Сохо претходната година. Џон Касмин станал нејзин асистент во 1956 година, а во 1958 година нејзин менаџер. Тој договорил да дознае кога познати уметници ќе го посетат Лондон; им било кажано дека Кар била ангажирана да ги фотографира, а фотографиите подоцна биле продадени на печатот.{{r|vanora}} Исто така, во 1956 година, Тери Тејлор бил запознаен со Кар и Масгрејв од Колин Мекинес, кој имал соба над просториите на Галерија Еден, кога Тејлор се преселил на улица Д'Арблеј број 20, Сохо. Тејлор, тогаш во раните дваесетти години, станал асистент на Кар, а за кратко време и нејзин љубовник; на Масгрејв очигледно не му пречело.{{r|barry}} Кар ја посетила Ерменија во 1957 година, а Советскиот Сојуз во 1958 година. Во 1959 година повторно отпатувала во Советскиот Сојуз, каде што ги фотографирала Шостакович и други, во Франција, каде што, меѓу другите, ги фотографирала Брак и Јонеско, и во Источна Германија, каде што се одржала изложба на нејзините ерменски фотографии. Истата година, „Татлер“ ја ангажирал да фотографира лондонски трговци со уметнички дела.{{r|npg4}} Во 1968 година, Кар објавила оглас за асистент во Британскиот журнал за фотографија. На предлог на Масгрејв, таа формирала група со тројца од апликантите, Лесли Смитерс, Лоренс Елар и Џон Кузинс. Таа ја нарекла „KarSEC“, од нејзиното име и нивните иницијали. Групата се распуштила во 1969 година.{{r|clare}} Националната галерија на портрети во Лондон ја стекнала архивата на фотографии на Кар во 1999 година, а во 2011 година организирала голема изложба на нејзините дела, „Ида Кар: Боемски фотограф 1908–1974“. Тоа било прв пат по повеќе од 50 години нејзината работа да биде изложена, а вклучувала повеќе од сто фотографии кои претходно не биле изложени.{{r|bbc}} == Наводи == {{Reflist|45em|refs= <ref name=barry>Barry Miles (2010). [https://books.google.com/books?id=gYn87V36p5AC&pg=PT63 ''London Calling: A Countercultural History of London since 1945'']. London: Atlantic Books Ltd. {{ISBN|9781848875548}}. {{nobreak|p. 63.}}</ref> <ref name=bbc>[s.n.] (15 December 2010). [https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-11998337 In pictures: Ida Kar exhibition]. ''BBC News''. Accessed February 2018.</ref> <ref name=brit>[Liverpool Photographic Society] (1962). [https://books.google.com/books?id=JQguAQAAIAAJ ''British Journal of Photography''], volume 109. Liverpool: Henry Greenwood & Company. {{nobreak|p. 200.}}</ref> <ref name=clare>Clare Freestone (2011). [http://www.npg.org.uk/assets/files/pdf/exhibitions/IdaKar_Interview_FacetoFace.pdf Ida Kar: Behind the Scenes]. London: National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=dnb>Susan Bright (May 2006). [http://www.oxforddnb.com/view/article/64200 Kar, Ida (1908–1974)]. ''Oxford Dictionary of National Biography'', online edition. Oxford: Oxford University Press. {{doi|10.1093/ref:odnb/64200}} {{subscription required}}</ref> <ref name=don>Don LaCoss (2010). [https://www.jstor.org/stable/27934079 Egyptian Surrealism and "Degenerate Art" in 1939]. ''The Arab Studies Journal'' '''18''' (1): 78-117. Arab Studies Institute. {{nobreak|p. 84–85.}} {{subscription required}}</ref> <ref name=grove>Vanessa Rocco (2013). [http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T2229317 Kar, Ida.]. ''Grove Art Online'' – ''Oxford Art Online''. Oxford: Oxford University Press. Accessed February 2015. {{subscription required}}</ref> <ref name=helmut>Helmut Gernsheim (1991). ''Creative photography: aesthetic trends, 1839-1960'']. New York: Dover Publications. {{ISBN|0486267504}}. {{nobreak|p. 239.}}</ref> <ref name=npg>[http://www.npg.org.uk/collections/search/person.php?LinkID=mp07861&role=art Ida Kar (1908-1974), Photographer]. National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=npg2>[http://www.npg.org.uk/IdaKarFeature/Ida_Kar.htm NPG Whitechapel Gallery exhibition microsite]</ref> <ref name=npg3>[http://www.npg.org.uk/whatson/exhibitions/2011/ida-kar-bohemian-photographer-minisite/ida-kar-home.php Ida Kar: Bohemian Photographer 1908–1974: 10 March – 19 June 2011: Home]. National Portrait Gallery. Accessed January 2015.</ref> <ref name=npg4>[http://www.npg.org.uk/whatson/exhibitions/2011/ida-kar-bohemian-photographer-minisite/ida-kar-explore.php Ida Kar: Bohemian Photographer 1908–1974: 10 March – 19 June 2011: Explore]. National Portrait Gallery. Accessed February 2015.</ref> <ref name=pen>Penelope Rosemont (1998). [https://books.google.com/books?id=hMIru5bweYgC&pg=PA189 Ida Kar]; in ''Surrealist women: an international anthology''. London: Athlone Press. {{ISBN|0485300885}}. {{nobreak|p. 189.}}</ref> <ref name=vanora>Vanora Bennett (23 February 2011) [http://www.prospectmagazine.co.uk/arts-and-books/ida-kar-bohemian-photographer-national-portrait-gallery Portraits of an artist]. ''Prospect'' '''180''' (March 2011): 76–79. Accessed February 2015.</ref> }} == За понатамошно читање == * Colin MacInnes ''et al.'' (1960). ''Ida Kar: An Exhibition of Portraits of Artists and Writers in Great Britain, France, and the Soviet Union, and other photographs, held at the Whitechapel Art Gallery, London, March–April 1960.'' London: [The Whitechapel Gallery]. * Val Williams (1989). ''Ida Kar: Photographer''. London: Virago Press. {{ISBN|9781853811043}}. * Clare Freestone, Karen Wright (2011). ''Ida Kar: Bohemian Photographer''. London: National Portrait Gallery. {{ISBN|9781855144224}}. [[Категорија:Луѓе од Тамбов]] [[Категорија:Починати во 1974 година]] [[Категорија:Родени во 1908 година]] 51wfq7p9cgu1rsswqlyuom7y8g808tr 0 1392139 5542602 2026-04-20T21:51:49Z 19user99 72391 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1349829142|Latinka Perović]]“ 5542602 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Latinka Perović|image=Latinka_Perović,_young.jpg|image_size=|office=[[Secretary of the Presidency of the League of Communists of Serbia|Secretary of the Executive Bureau]] of the [[League of Communists of Serbia]]|term_start=23 November 1968|term_end=25 October 1972|predecessor=[[Stevan Doronjski]]|successor=[[Nikola Petronić]]|president=[[Marko Nikezić]]|caption=|birth_date={{Birth date|1933|10|4|df=yes}}<ref name="HE">''Hrvatska enciklopedija'', vol. 8, Zagreb: Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2006, p. 400</ref><ref name="Činjenice i tumačenja">{{cite book |last=Milosavljević |first=Olivera |date=2010 |title=Činjenice i tumačenja. Dva razgovora sa Latinkom Perović |trans-title=Facts and Interpretations. Two Conversations with Latinka Perovic |url=https://www.ceeol.com/search/book-detail?id=748913 |language=sr |location=Belgrade, Serbia |publisher=Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji |isbn=978-86-7208-169-5}}</ref>|birth_place=[[Kragujevac|Beloševac]], [[Kingdom of Yugoslavia]]<br>(now [[Kragujevac]], Serbia)<ref name="Činjenice i tumačenja"/>|death_date={{Death date and age|2022|12|12|1933|10|4|df=yes}}|death_place=[[Belgrade]], Serbia|occupation=Politician, Historian|alma_mater=[[University of Belgrade Faculty of Philosophy|Faculty of Philosophy]] (undergraduate and master) and [[University of Belgrade Faculty of Political Sciences|Faculty of Political Sciences]] (doctoral) ([[University of Belgrade]])<ref name="Činjenice i tumačenja"/>|party=[[Civic Democratic Forum]] (2021–2022)<br>[[League of Communists of Yugoslavia|League of Communists]] (until 1972)|awards=}} '''Латинка Перовиќ''' ( Serbian Cyrillic ; 4 октомври 1933 – 12 декември 2022) — југословенски комунистички лидер, историчар и политичар. За време на постоењето на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]], Перовиќ била генерален секретар на Сојузот на комунисти на Србија (СКС) во периодот помеѓу 1968 и 1972 година. <ref>[https://www.beta.rs/vesti/vesti-drustvo/172836-preminula-latinka-perovic "Preminula Latinka Perović"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20221215151257/https://beta.rs/vesti/vesti-drustvo/172836-preminula-latinka-perovic|date=15 December 2022}}. </ref> На 21 октомври 1972 година, Перовиќ поднесе оставка од сите нејзини политички позиции, заедно со Марко Никезиќ, под обвинение дека биле претерано [[Либерализам|либерални]]. Оставките биле прифатени од [[Central Committee of the League of Communists of Serbia|Централниот комитет на СКС]] на 25 октомври. На разрешувањето на српските комунистички реформатори во 1972 година му претходело отстранувањето на хрватските националисти за време на [[Хрватска пролет|Хрватската пролет]]. По нејзиното отстранување од активната политика, Перовиќ се фокусирала на научна работа во Институтот за историја на работничкото движење на Србија (денешен Институт за понова историја на Србија). За време на [[Распад на СФРЈ|распадот на Југославија]] во 1990-тите години и [[Војни во Југославија|југословенските војни]], Перовиќ била еден од најострите критичари на српскиот национализам, особено на [[Слободан Милошевиќ]] и неговиот режим. == Биографија == == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == [[Категорија:Либерално-демократска партија на Србија]] [[Категорија:Починати во 2022 година]] [[Категорија:Родени во 1933 година]] [[Категорија:Статии со извори на српски (sr)]] 64d6lp8qjtlg7825qohva0kp0lou1e1 5542603 5542602 2026-04-20T21:52:15Z 19user99 72391 5542603 wikitext text/x-wiki {{Во тек}} {{Инфокутија Функционер|name=Latinka Perović|image=Latinka_Perović,_young.jpg|image_size=|office=[[Secretary of the Presidency of the League of Communists of Serbia|Secretary of the Executive Bureau]] of the [[League of Communists of Serbia]]|term_start=23 November 1968|term_end=25 October 1972|predecessor=[[Stevan Doronjski]]|successor=[[Nikola Petronić]]|president=[[Marko Nikezić]]|caption=|birth_date={{Birth date|1933|10|4|df=yes}}<ref name="HE">''Hrvatska enciklopedija'', vol. 8, Zagreb: Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2006, p. 400</ref><ref name="Činjenice i tumačenja">{{cite book |last=Milosavljević |first=Olivera |date=2010 |title=Činjenice i tumačenja. Dva razgovora sa Latinkom Perović |trans-title=Facts and Interpretations. Two Conversations with Latinka Perovic |url=https://www.ceeol.com/search/book-detail?id=748913 |language=sr |location=Belgrade, Serbia |publisher=Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji |isbn=978-86-7208-169-5}}</ref>|birth_place=[[Kragujevac|Beloševac]], [[Kingdom of Yugoslavia]]<br>(now [[Kragujevac]], Serbia)<ref name="Činjenice i tumačenja"/>|death_date={{Death date and age|2022|12|12|1933|10|4|df=yes}}|death_place=[[Belgrade]], Serbia|occupation=Politician, Historian|alma_mater=[[University of Belgrade Faculty of Philosophy|Faculty of Philosophy]] (undergraduate and master) and [[University of Belgrade Faculty of Political Sciences|Faculty of Political Sciences]] (doctoral) ([[University of Belgrade]])<ref name="Činjenice i tumačenja"/>|party=[[Civic Democratic Forum]] (2021–2022)<br>[[League of Communists of Yugoslavia|League of Communists]] (until 1972)|awards=}} '''Латинка Перовиќ''' ( Serbian Cyrillic ; 4 октомври 1933 – 12 декември 2022) — југословенски комунистички лидер, историчар и политичар. За време на постоењето на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]], Перовиќ била генерален секретар на Сојузот на комунисти на Србија (СКС) во периодот помеѓу 1968 и 1972 година. <ref>[https://www.beta.rs/vesti/vesti-drustvo/172836-preminula-latinka-perovic "Preminula Latinka Perović"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20221215151257/https://beta.rs/vesti/vesti-drustvo/172836-preminula-latinka-perovic|date=15 December 2022}}. </ref> На 21 октомври 1972 година, Перовиќ поднесе оставка од сите нејзини политички позиции, заедно со Марко Никезиќ, под обвинение дека биле претерано [[Либерализам|либерални]]. Оставките биле прифатени од [[Central Committee of the League of Communists of Serbia|Централниот комитет на СКС]] на 25 октомври. На разрешувањето на српските комунистички реформатори во 1972 година му претходело отстранувањето на хрватските националисти за време на [[Хрватска пролет|Хрватската пролет]]. По нејзиното отстранување од активната политика, Перовиќ се фокусирала на научна работа во Институтот за историја на работничкото движење на Србија (денешен Институт за понова историја на Србија). За време на [[Распад на СФРЈ|распадот на Југославија]] во 1990-тите години и [[Војни во Југославија|југословенските војни]], Перовиќ била еден од најострите критичари на српскиот национализам, особено на [[Слободан Милошевиќ]] и неговиот режим. == Биографија == == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == [[Категорија:Либерално-демократска партија на Србија]] [[Категорија:Починати во 2022 година]] [[Категорија:Родени во 1933 година]] [[Категорија:Статии со извори на српски (sr)]] dbexmgs5osjprhb223mueks3az00qql 0 1392140 5542604 2026-04-20T21:52:17Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{Infobox football biography-retired | playername = Алекс Манингер | image = [[Податотека:Juventus - 2010 - Alexander Manninger (cropped).jpg|200px]] | fullname = Александер Манингер<ref>{{cite web |title=Squads for 2016/17 Premier League confirmed |url=https://www.premierleague.com/news/84136 |publisher=Premier League |date=1 September 2016 |access-date=11 September 20... 5542604 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алекс Манингер | image = [[Податотека:Juventus - 2010 - Alexander Manninger (cropped).jpg|200px]] | fullname = Александер Манингер<ref>{{cite web |title=Squads for 2016/17 Premier League confirmed |url=https://www.premierleague.com/news/84136 |publisher=Premier League |date=1 September 2016 |access-date=11 September 2016}}</ref> | height = {{height|m=1.89}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1977|6|4}} | cityofbirth = [[Салцбург]] | countryofbirth = [[Австрија]] | nationality = {{flagsport|AUT}} [[Австрија]] | death_date = {{Death date and age 2|2026|4|16|1977|6|4|df=y}} | death_place = [[Нусдорф на Хаунсберг]], [[Австрија]] | currentclub = | clubnumber = | position = [[Голман (фудбал)|голман]] | retired = 2017 <small>(40 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Salzburg}} | years1 = 1995-1996 | caps1 = 1 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Salzburg}} | years2 = 1995 | caps2 = 5 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Vorwarts Steyr}} | years3 = 1996-1997 | caps3 = 23 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team GAK}} | years4 = 1997-2002 | caps4 = 39 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Arsenal}} | years5 = 2001-2002 | caps5 = 24 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Fiorentina}} | years6 = 2002-2003 | caps6 = 0 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Espanyol}} | years7 = 2003 | caps7 = 3 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team Torino}} | years8 = 2003-2005 | caps8 = 0 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Bologna}} | years9 = 2004-2005 | caps9 = 19 | goals9 = 0 | clubs9 = →{{Fb team Siena}} | years10 = 2005-2008 | caps10 = 16 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Salzburg}} | years11 = 2006-2008 | caps11 = 64 | goals11 = 0 | clubs11 = →{{Fb team Siena}} | years12 = 2008-2012 | caps12 = 27 | goals12 = 0 | clubs12 = {{Fb team Juventus}} | years13 = 2012-2016 | caps13 = 36 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Augsburg}} | years14 = 2016-2017 | caps14 = 0 | goals14 = 0 | clubs14 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 1999-2009 |nationalcaps1 = 33 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|AUT}} [[Фудбалска репрезентација на Австрија|Австрија]] }} '''Александер Манингер''' (роден на [[4 јуни]] [[1977]] година во [[Салцбург]] - починал на [[16 април]] [[2026]] во [[Нусдорф на Хаунсберг]]) — [[Австрија|австријски]] поранешен [[фудбал]]ер, [[Голман (фудбал)|голман]]. ==Биографија== Пред да игра фудбал, Манингер бил столар. Откако се пензионирал од професионалниот фудбал, тој се фокусирал на работата во мебелот и недвижностите. Манингер бил оженет со Емили со која имал два сина Александер и Николас. Тој починал прерано во 2026 година, на 48-годишна возраст, во [[сообраќајна несреќа]] во [[Нусдорф на Хаунсберг]], во близина на Салцбург, откако неговиот автомобил бил удрен од [[воз]] додека преминувал преку необележан [[Железнички премин|рамен патно-железнички премин]].<ref>{{cite web|url=https://off.net.mk/offside/fudbal/vo-soobrakjajka-i-sudar-so-voz-zagina-poznatiot-golman-aleks-maninger|title=Во сообраќајка и судар со воз, загина познатиот голман Алекс Манингер|publisher=off.net.mk|date=17 април 2026|access-date=20 април 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/c4g84l14e5eo|work=[[BBC Sport]]|title=Alex Manninger: Ex-Arsenal goalkeeper dies after car hit by train|date=16 April 2026|access-date=16 April 2026|last=Jackson|first=Bobbie}}</ref> Тој го преживеал ударот, но починал од повредите набргу откако пристигнале болничарите.<ref>[https://www.salzburg24.at/news/salzburg/flachgau/schwerer-lokalbahn-unfall-in-nussdorf-auto-mehrere-meter-mitgeschleift-ex-oefb-goalie-manninger-tot-art-322928 Schwerer Lokalbahn-Unfall in Nußdorf: Auto mehrere Meter mitgeschleift – Ex-ÖFB-Goalie Manninger tot] {{in lang|de}}</ref> ==Титули== ====Арсенал==== *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига]]''' : 1 : [[Премиер лига на Англија 1997-1998|1997-1998]] *'''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА куп]]''' : 1 : 1997-1998 *'''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[ФА Черити Шилд]]''' : 2 : 2018, 2019 =====Јувентус===== *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : 2011-2012 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Австрија |image3= Flag of Austria.svg }} *[https://uk.soccerway.com/player/manninger-alex/EX7H9QdN/ Алекс Манингер на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/alexander-manninger/profil/spieler/5278 Алекс Манингер на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/11901/alexander-manninger Алекс Манингер на espn] *[https://www.whoscored.com/players/2856/show/alexander-manninger Алекс Манингер на whoscored] 8317iiz6pnxlz1ldgpc7rmfb9ul09ad 5542606 5542604 2026-04-20T21:57:39Z Carshalton 30527 5542606 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Алекс Манингер | image = [[Податотека:Juventus - 2010 - Alexander Manninger (cropped).jpg|200px]] | fullname = Александер Манингер<ref>{{cite web |title=Squads for 2016/17 Premier League confirmed |url=https://www.premierleague.com/news/84136 |publisher=Premier League |date=1 September 2016 |access-date=11 September 2016}}</ref> | height = {{height|m=1.89}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1977|6|4}} | cityofbirth = [[Салцбург]] | countryofbirth = [[Австрија]] | nationality = {{flagsport|AUT}} [[Австрија]] | death_date = {{Death date and age 2|2026|4|16|1977|6|4|df=y}} | death_place = [[Нусдорф на Хаунсберг]], [[Австрија]] | currentclub = | clubnumber = | position = [[Голман (фудбал)|голман]] | retired = 2017 <small>(40 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Salzburg}} | years1 = 1995-1996 | caps1 = 1 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Salzburg}} | years2 = 1995 | caps2 = 5 | goals2 = 0 | clubs2 = →{{Fb team Vorwarts Steyr}} | years3 = 1996-1997 | caps3 = 23 | goals3 = 0 | clubs3 = {{Fb team GAK}} | years4 = 1997-2002 | caps4 = 39 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Arsenal}} | years5 = 2001-2002 | caps5 = 24 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Fiorentina}} | years6 = 2002-2003 | caps6 = 0 | goals6 = 0 | clubs6 = {{Fb team Espanyol}} | years7 = 2003 | caps7 = 3 | goals7 = 0 | clubs7 = {{Fb team Torino}} | years8 = 2003-2005 | caps8 = 0 | goals8 = 0 | clubs8 = {{Fb team Bologna}} | years9 = 2004-2005 | caps9 = 19 | goals9 = 0 | clubs9 = →{{Fb team Siena}} | years10 = 2005-2008 | caps10 = 16 | goals10 = 0 | clubs10 = {{Fb team Salzburg}} | years11 = 2006-2008 | caps11 = 64 | goals11 = 0 | clubs11 = →{{Fb team Siena}} | years12 = 2008-2012 | caps12 = 27 | goals12 = 0 | clubs12 = {{Fb team Juventus}} | years13 = 2012-2016 | caps13 = 36 | goals13 = 0 | clubs13 = {{Fb team Augsburg}} | years14 = 2016-2017 | caps14 = 0 | goals14 = 0 | clubs14 = {{Fb team Liverpool}} | nationalyears1 = 1999-2009 |nationalcaps1 = 33 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|AUT}} [[Фудбалска репрезентација на Австрија|Австрија]] }} '''Александер Манингер''' (роден на [[4 јуни]] [[1977]] година во [[Салцбург]] - починал на [[16 април]] [[2026]] во [[Нусдорф на Хаунсберг]]) — [[Австрија|австријски]] поранешен [[фудбал]]ер, [[Голман (фудбал)|голман]]. ==Биографија== Пред да игра фудбал, Манингер бил столар. Откако се пензионирал од професионалниот фудбал, тој се фокусирал на работата во мебелот и недвижностите. Манингер бил оженет со Емили со која имал два сина Александер и Николас. Тој починал прерано во 2026 година, на 48-годишна возраст, во [[сообраќајна несреќа]] во [[Нусдорф на Хаунсберг]], во близина на Салцбург, откако неговиот автомобил бил удрен од [[воз]] додека преминувал преку необележан [[Железнички премин|рамен патно-железнички премин]].<ref>{{cite web|url=https://off.net.mk/offside/fudbal/vo-soobrakjajka-i-sudar-so-voz-zagina-poznatiot-golman-aleks-maninger|title=Во сообраќајка и судар со воз, загина познатиот голман Алекс Манингер|publisher=off.net.mk|date=17 април 2026|access-date=20 април 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/c4g84l14e5eo|work=[[BBC Sport]]|title=Alex Manninger: Ex-Arsenal goalkeeper dies after car hit by train|date=16 April 2026|access-date=16 April 2026|last=Jackson|first=Bobbie}}</ref> Тој го преживеал ударот, но починал од повредите набргу откако пристигнале болничарите.<ref>[https://www.salzburg24.at/news/salzburg/flachgau/schwerer-lokalbahn-unfall-in-nussdorf-auto-mehrere-meter-mitgeschleift-ex-oefb-goalie-manninger-tot-art-322928 Schwerer Lokalbahn-Unfall in Nußdorf: Auto mehrere Meter mitgeschleift – Ex-ÖFB-Goalie Manninger tot] {{in lang|de}}</ref> ==Титули== ====Арсенал==== *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига]]''' : 1 : [[Премиер лига на Англија 1997-1998|1997-1998]] *'''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА куп]]''' : 1 : 1997-1998 *'''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[ФА Черити Шилд]]''' : 2 : 2018, 2019 =====Јувентус===== *'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' : 1 : 2011-2012 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Австрија |image3= Flag of Austria.svg }} *[https://uk.soccerway.com/player/manninger-alex/EX7H9QdN/ Алекс Манингер на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/alexander-manninger/profil/spieler/5278 Алекс Манингер на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/11901/alexander-manninger Алекс Манингер на espn] *[https://www.whoscored.com/players/2856/show/alexander-manninger Алекс Манингер на whoscored] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Манингер, Алекс}} [[Категорија:Родени во 1977 година]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] [[Категорија:Австриски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Салцбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Арсенал]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фјорентина]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Торино]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Болоња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сиена]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Аугсбург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] 0gajaeedstb8l8qpx1323hjlc93vv2c 10 1392141 5542620 2026-04-20T22:55:57Z Buli 2648 Создадена страница со: {{Navbox | name = President of the Assembly of the Socialist Federal Republic of Yugoslavia | title = Presidents of the Assembly of the Socialist Federal Republic of Yugoslavia | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | listclass = hlist | basestyle = background: #CC0000; color: #FFE070; | list1 = * [[Иван Рибар]] {{small|(1942–1945)}} * [[Лазар Соколов]] {{small|(1945)}} * Владимир Сими... 5542620 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = President of the Assembly of the Socialist Federal Republic of Yugoslavia | title = Presidents of the Assembly of the Socialist Federal Republic of Yugoslavia | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | listclass = hlist | basestyle = background: #CC0000; color: #FFE070; | list1 = * [[Иван Рибар]] {{small|(1942–1945)}} * [[Лазар Соколов]] {{small|(1945)}} * [[Владимир Симиќ]] {{small|(1945–1953)}} * [[Милован Ѓилас]] {{small|(1953–1954)}} * [[Моша Пијаде]] {{small|(1954–1957)}} * [[Петар Стамболиќ]] {{small|(1957–1963)}} * [[Едвард Кардељ]] {{small|(1963–1967)}} * [[Милентије Поповиќ]] {{small|(1967–1971)}} * [[Мијалко Тодоровиќ]] {{small|(1971–1974)}} * [[Киро Глигоров]] {{small|(1974–1978)}} * [[Дража Марковиќ]] {{small|(1978–1982)}} * [[Раиф Диздаревиќ]] {{small|(1982–1983)}} * [[Војо Срзентиќ]] {{small|(1983–1984)}} * [[Душан Алимпиќ]] {{small|(1984–1985)}} * [[Иљаз Куртеши]] {{small|(1985–1986)}} * [[Иво Врандечиќ]] {{small|(1986–1987)}} * [[Марјан Рожиќ]] {{small|(1987–1988)}} * [[Душан Поповски]] {{small|(1988–1989)}} * [[Слободан Глигоријевиќ]] {{small|(1989–1992)}} }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Yugoslavia political leader navigational boxes]] </noinclude> gvb0tibgjy4mntz90eonku7v9xllahf 5542621 5542620 2026-04-20T22:57:07Z Buli 2648 5542621 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Претседатели на Собранието на СФР Југославија | title = Претседатели на Собранието на СФР Југославија | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | listclass = hlist | basestyle = background: #CC0000; color: #FFE070; | list1 = * [[Иван Рибар]] {{small|(1942–1945)}} * [[Лазар Соколов]] {{small|(1945)}} * [[Владимир Симиќ]] {{small|(1945–1953)}} * [[Милован Ѓилас]] {{small|(1953–1954)}} * [[Моша Пијаде]] {{small|(1954–1957)}} * [[Петар Стамболиќ]] {{small|(1957–1963)}} * [[Едвард Кардељ]] {{small|(1963–1967)}} * [[Милентије Поповиќ]] {{small|(1967–1971)}} * [[Мијалко Тодоровиќ]] {{small|(1971–1974)}} * [[Киро Глигоров]] {{small|(1974–1978)}} * [[Дража Марковиќ]] {{small|(1978–1982)}} * [[Раиф Диздаревиќ]] {{small|(1982–1983)}} * [[Војо Срзентиќ]] {{small|(1983–1984)}} * [[Душан Алимпиќ]] {{small|(1984–1985)}} * [[Иљаз Куртеши]] {{small|(1985–1986)}} * [[Иво Врандечиќ]] {{small|(1986–1987)}} * [[Марјан Рожиќ]] {{small|(1987–1988)}} * [[Душан Поповски]] {{small|(1988–1989)}} * [[Слободан Глигоријевиќ]] {{small|(1989–1992)}} }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Yugoslavia political leader navigational boxes]] </noinclude> 0vh01qb06nv13sdqf60aclprtvvc5tl 0 1392142 5542634 2026-04-20T23:30:49Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Металски завод „Тито“''' ('''МЗТ''') е еден од најпознатите индустриски гиганти од југословенското време во Македонија. == Историја == 5542634 wikitext text/x-wiki '''Металски завод „Тито“''' ('''МЗТ''') е еден од најпознатите индустриски гиганти од југословенското време во Македонија. == Историја == 9bww93rglrgcs01qaa9lnf6vtcubypm 5542635 5542634 2026-04-20T23:31:18Z Buli 2648 /* Историја */ 5542635 wikitext text/x-wiki '''Металски завод „Тито“''' ('''МЗТ''') е еден од најпознатите индустриски гиганти од југословенското време во Македонија. == Историја == Фабриката е основана веднаш по Втората светска војна, околу 1945 година, како дел од социјалистичкиот индустријален бум во СФРЈ. Именувана е по Јосип Броз Тито, како што било вообичаено за многу фабрики тогаш. Била специјализирана за металургија и тешка машинска индустрија – леарница, машинска обработка, производство на метални конструкции, алатни машини и опрема за други фабрики. t6aahcrzhi07n8vfsvrkll6ymsnh8mg 5542636 5542635 2026-04-20T23:33:32Z Buli 2648 5542636 wikitext text/x-wiki '''Металски завод „Тито“''' ('''МЗТ''') е еден од најпознатите индустриски гиганти од југословенското време во Македонија. == Историја == Фабриката е основана веднаш по Втората светска војна, околу 1945 година, како дел од социјалистичкиот индустријален бум во СФРЈ. Именувана е по [[Јосип Броз-Тито]], како што било вообичаено за многу фабрики тогаш. Била специјализирана за металургија и тешка машинска индустрија – леарница, машинска обработка, производство на метални конструкции, алатни машини и опрема за други фабрики. nrnwxqzvspxbxkq8g4jtilipz87sdb3 5542637 5542636 2026-04-20T23:34:29Z Buli 2648 /* Историја */ 5542637 wikitext text/x-wiki '''Металски завод „Тито“''' ('''МЗТ''') е еден од најпознатите индустриски гиганти од југословенското време во Македонија. == Историја == Фабриката е основана веднаш по Втората светска војна, околу 1945 година, како дел од социјалистичкиот индустријален бум во СФРЈ. Именувана е по [[Јосип Броз-Тито]], како што било вообичаено за многу фабрики тогаш. Била специјализирана за металургија и тешка машинска индустрија – леарница, машинска обработка, производство на метални конструкции, алатни машини и опрема за други фабрики. [[Категорија:Југословенски претпријатија]] kg8bfnrtys4c76qfx0p13ukp03yduny 5542638 5542637 2026-04-20T23:37:38Z Buli 2648 5542638 wikitext text/x-wiki '''Металски завод „Тито“''' ('''МЗТ''') е еден од најпознатите индустриски гиганти од југословенското време во Македонија. == Историја == Фабриката е основана веднаш по Втората светска војна, околу 1945 година, како дел од социјалистичкиот индустриски бум во СФРЈ. Именувана е по [[Јосип Броз-Тито]], како што било вообичаено за многу фабрики тогаш. Била специјализирана за металургија и тешка машинска индустрија – леарница, машинска обработка, производство на метални конструкции, алатни машини и опрема за други фабрики. [[Категорија:Југословенски претпријатија]] 5hr0r0bsapnvcdx072rah7bsoado2r3 0 1392143 5542695 2026-04-21T05:00:25Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија народ |group = Афроулцињани |image = File:Mural in Ulcinj.jpg |image_caption = Мурал во Улцињ со слика на Ризо Шурла, познатиот Афроулцињанин |population = околу 300 (1878) |regions = [[Улцињ]] |languages = [[Црногорски јазик|црногорски]] и [[Албански јазик|албански]] |religions... 5542695 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија народ |group = Афроулцињани |image = File:Mural in Ulcinj.jpg |image_caption = Мурал во Улцињ со слика на Ризо Шурла, познатиот Афроулцињанин |population = околу 300 (1878) |regions = [[Улцињ]] |languages = [[Црногорски јазик|црногорски]] и [[Албански јазик|албански]] |religions = [[ислам]] и [[христијанство]] }} '''Афроулцињани''',<ref>[https://rtcg.me/vijesti/drustvo/347397/preminula-posljednja-afroulcinjanka.html Preminula posljednja Afroulcinjanka] rtcg.me</ref> познати како '''Афроцрногорци''' или '''Афроалбанци''' биле африканска етничка група од [[Улцињ]], [[Црна Гора]]. Црните Црногорци зборувале црногорски и албански јазик. Проценките за населението од 1878 година го проценуваат нивното население на околу 300, или околу 100 домаќинства.<ref name=":0">{{Cite web |last=afradmin |date=2021-02-12 |title=Ulcinj - The Black Community of the Black Mountain |url=https://redafrica-travel.com/ulcinj-the-black-community-of-the-black-mountain/ |access-date=2026-02-23 |website=Red Africa Travel |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |title=Riza otišao u legendu |url=https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu |archive-url=http://web.archive.org/web/20241228131402/https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu |archive-date=2024-12-28 |access-date=2026-02-23 |work=NOVOSTI |language=sr}}</ref> Сепак, до 1925 година, населението се намалило на само пет домаќинства. Населението продолжило да се намалува со текот на времето, а до 21 век, заедницата стапила со локалните заедници. Последните црни Црногорци со целосно африканско потекло починале во првите децении на 21 век; последниот маж во 2003 година, а последната жена во 2022 година.<ref name=":2">{{Cite web |date=2022-01-04 |title=The last Afro-Ulcinac woman, File Kastrati, died |url=https://www.koha.net/en/arberi/vdiq-afro-ulqinakja-e-fundit-file-kastrati |access-date=2026-02-23 |website=KOHA.net |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Rizo Šurla – an anti-fascist and a symbol of multicultural Ulcinj deserves a street |url=https://cgo-cce.org/en/2026/01/14/rizo-surla-an-anti-fascist-and-a-symbol-of-multicultural-ulcinj-deserves-a-street/ |access-date=2026-02-23 |website=Centre for Civic Education |language=en-GB}}</ref> == Историја == === Потекло === Историјата на африканските Црногорци започнува со ропството. Најраните африкански луѓе донесени во регионот биле робови, донесени од пирати во 16 век. Најраниот извештај за робови во Улцињ датира од 1571 година.<ref name=":6">{{Cite web |title=A People's Calendar |url=https://www.apeoplescalendar.org/calendar/events/rizo-urla-1922-2003 |access-date=2026-02-23 |website=www.apeoplescalendar.org}}</ref> Робството во регионот било значително проширено од Отоманската империја во 17 век. Африканските робови донесени во регионот потекнувале од Танзанија, Кенија, Судан, Нигер и Либија. Околу 1650 година, било основано првото африканско население во Улцињ, кое броело приближно 500. Во тоа време, Улцињ бил центар за трговија со робови во регионот.<ref name=":7">{{Cite web |last=Canka |first=Mustafa |date=2013-09-30 |title=Only Memories and Emptiness Remain: The History of Ulcinj's Afro-Albanian Community in Montenegro |url=https://lefteast.org/only-memories-and-emptiness-remain-the-history-of-ulcinjs-afro-albanian-community-in-montenegro/ |access-date=2026-02-23 |website=Lefteast |language=en-US}}</ref> Како робови, црните Црногорци биле вклучени во различни области. Многумина биле слуги на локалното благородништво, додека други работеле на трговски бродови или во локалната рибарска индустрија. Откако робовите биле ослободени, тие продолжиле да работат како рибари и земјоделци. Некои ослободени робови дури станале и капетани на сопствени бродови.<ref name=":7" /> Некои црни Црногорци дури и поседувале локални барови.<ref name=":9">{{Cite news |date=2013-02-24 |title=Potomci afričkih robova trajno obilježili istoriju Ulcinja + Foto - Lajme nga Ulqini |url=https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20240224095104/https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/ |archive-date=2024-02-24 |access-date=2026-02-23 |work=Lajme nga Ulqini |language=en-US}}</ref> Со текот на времето, пиратската трговија со робови донела повеќе африкански робови во регионот. Во 18 век се случил прилив на робови од Чад и Судан.<ref name=":4">{{Cite web |last=Kajosevic |first=Samir |date=2022-01-10 |title=Memory of Vanished African Community Lingers in Montenegrin Town |url=https://balkaninsight.com/2022/01/10/memory-of-vanished-african-community-lingers-in-montenegrin-town/ |access-date=2026-02-23 |website=Balkan Insight |language=en-US}}</ref> === Крај на ропството === Последните пратки робови биле донесени во регионот во 19 век. После тоа, робовите од Улцињ биле ослободени и им било дозволено да живеат како слободни луѓе.<ref name=":4" /> На почетокот на пост-ропската ера, постоеле правила што ги забранувале меѓурасните бракови. Црнците биле обврзани да стапуваат во брак со други црнци.<ref name=":0" /> Исто така, постоеле културни обичаи што го одобрувале меѓурасниот брак. Меѓутоа, откако биле укинати законите против мешани бракови, заедницата на црни Црногорци почнала да стапува во меѓусебни бракови.<ref name=":1" /> Со текот на времето, заедницата на црни Црногорци во Улцињ почнала да зборува албански јазик и се преобратила во ислам, интегрирајќи се во локалната култура.<ref name=":4" /> Во 1878 година, по Берлинскиот договор, Црна Гора била признаена како независна земја од остатокот од Европа. Во исто време, земјата била проширена за да вклучи територија што претходно не ја држела. Ова го вклучувало и градот Улцињ, со што африканското население на градот станало Црногорци. Се проценува дека црноцрногорското население во Улцињ околу 1878 година броело околу 100 домаќинства, или 300 луѓе.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Сепак, околу ова време, дел од црноцрногорското население се преселило во Албанија, по проширувањето на територијата.<ref name=":7" /> Мала дискриминација кон црните Црногорци била пријавена во постропската ера. Според Шурла, мултирасната позадина на Црна Гора придонела за ова. Тој рекол: „Никогаш немав никакви проблеми. Секогаш се чувствував како Југословен, Црногорец. Роден сум тука, во оваа мултинационална средина, и мислам дека живеев прекрасен и среќен живот.“<ref name=":0" /> Се вели дека црните Црногорци коегзистирале мирно со албанското население во Улцињ.<ref name=":4" /> Локалната муслиманска вера се смета за една од причините зошто.<ref name=":7" /> === Мешани бракови и наследство === На почетокот на 20 век, Николај I од Црна Гора му понудил позиција на својот двор на црн Црногорец од Улцињ. Сепак, оваа понуда била одбиена, поради верувањето дека човекот едноставно ќе биде предмет на потсмев на дворот.<ref name=":7" /> До 1925 година, во кое Црна Гора била дел од Кралството Југославија, населението на црните Црногорци се намалило на 25 домаќинства. По Втората светска војна, повеќето од тие семејства се преселиле од Улцињ.<ref name=":4" /> За време на Втората светска војна, црните Црногорци се бореле за југословенските партизани. Ризо Шурла бил еден таков човек кој го сторил тоа, борејќи се на Сремскиот фронт.<ref name=":6" /> По војната, Шурла станал актер и основал фотографско студио.<ref name=":0" /> До 21 век, само неколку црни Црногорци биле сè уште живи. Последниот црн Црногорец, Ризо Шурла, починал во 2003 година,<ref name=":2" /> а последната жена, Филе Кастрати, починала во 2022 година.<ref name=":3" /> Сепак, двајцата биле во брак и имале деца; овие деца не се идентификуваат како црни или Африканци.<ref name=":5">{{Cite web |date=2022-01-05 |title=In Memoriam: File KASTRATI, afroulqinakja e fundit e Ulqinit |url=https://plavaeguciasot.com/en/in-memoriam-file-kastrati-afroulqinakja-e-fundit-e-ulqinit/ |access-date=2026-02-23 |website=PLAVA E GUCIA SOT |language=en}}</ref> Понатаму, наследството на црните Црногорци продолжува да живее. Се вели дека тие многу придонеле за мултирасното наследство на Улцињ. Во 2026 година, беше објавено дека една улица во Улцињ ќе биде именувана по Шурла, како наследство на заедницата на црните Црногорци во градот.<ref name=":3" /><ref name=":8">{{Cite web |last=Adrovic |first=Samir |date=January 18, 2026 |title=Ulcinj owes a street to Riz: Three NGOs launch initiative to keep the name of a Montenegrin of African descent alive |url=https://en.vijesti.me/news-b/society/791820/Ulcinj-owes-Rizu-a-street--three-NGOs-launch-initiative-to-keep-the-name-of-a-Montenegrin-of-African-descent-alive |url-status=live |access-date=February 22, 2026 |website=Vijesti}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Народи во Црна Гора]] c0tk2blk9dpdcnp9uwxvtgcmclx5kiz 5542700 5542695 2026-04-21T05:15:30Z Marco Mitrovich 114460 5542700 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија народ |group = Афроулцињани |image = File:Mural in Ulcinj.jpg |image_caption = Мурал во Улцињ со слика на Ризо Шурла, познатиот Афроулцињанин |population = околу 300 (1878) |regions = [[Улцињ]] |languages = [[Црногорски јазик|црногорски]] и [[Албански јазик|албански]] |religions = [[ислам]] и [[христијанство]] }} '''Афроулцињани''',<ref>[https://rtcg.me/vijesti/drustvo/347397/preminula-posljednja-afroulcinjanka.html Preminula posljednja Afroulcinjanka] rtcg.me</ref> познати како '''Афроцрногорци''' или '''Афроалбанци'''<ref name=":7" /> биле африканска етничка група од [[Улцињ]], [[Црна Гора]]. Црните Црногорци зборувале [[Црногорски јазик|црногорски]] и [[албански јазик]]. Проценките за населението од 1878 година го проценуваат нивното население на околу 300, или околу 100 домаќинства.<ref name=":0">{{Cite web |last=afradmin |date=2021-02-12 |title=Ulcinj - The Black Community of the Black Mountain |url=https://redafrica-travel.com/ulcinj-the-black-community-of-the-black-mountain/ |access-date=2026-02-23 |website=Red Africa Travel |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |title=Riza otišao u legendu |url=https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu |archive-url=http://web.archive.org/web/20241228131402/https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu |archive-date=2024-12-28 |access-date=2026-02-23 |work=NOVOSTI |language=sr}}</ref> Сепак, до 1925 година, населението се намалило на само пет домаќинства. Населението продолжило да се намалува со текот на времето, а до 21 век, заедницата стапила со локалните заедници. Последните црни Црногорци со целосно африканско потекло починале во првите децении на 21 век (последниот маж во 2003 година, а последната жена во 2022 година).<ref name=":2">{{Cite web |date=2022-01-04 |title=The last Afro-Ulcinac woman, File Kastrati, died |url=https://www.koha.net/en/arberi/vdiq-afro-ulqinakja-e-fundit-file-kastrati |access-date=2026-02-23 |website=KOHA.net |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Rizo Šurla – an anti-fascist and a symbol of multicultural Ulcinj deserves a street |url=https://cgo-cce.org/en/2026/01/14/rizo-surla-an-anti-fascist-and-a-symbol-of-multicultural-ulcinj-deserves-a-street/ |access-date=2026-02-23 |website=Centre for Civic Education |language=en-GB}}</ref> == Историја == === Потекло === Историјата на африканските Црногорци започнува со ропството. Најраните африкански луѓе донесени во регионот биле робови, донесени од пирати во 16 век. Најраниот извештај за робови во Улцињ датира од 1571 година.<ref name=":6">{{Cite web |title=A People's Calendar |url=https://www.apeoplescalendar.org/calendar/events/rizo-urla-1922-2003 |access-date=2026-02-23 |website=www.apeoplescalendar.org}}</ref> Робството во регионот било значително проширено од Отоманската империја во 17 век. Африканските робови донесени во регионот потекнувале од Танзанија, Кенија, Судан, Нигер и Либија. Околу 1650 година, било основано првото африканско население во Улцињ, кое броело приближно 500. Во тоа време, Улцињ бил центар за трговија со робови во регионот.<ref name=":7">{{Cite web |last=Canka |first=Mustafa |date=2013-09-30 |title=Only Memories and Emptiness Remain: The History of Ulcinj's Afro-Albanian Community in Montenegro |url=https://lefteast.org/only-memories-and-emptiness-remain-the-history-of-ulcinjs-afro-albanian-community-in-montenegro/ |access-date=2026-02-23 |website=Lefteast |language=en-US}}</ref> Како робови, црните Црногорци биле вклучени во различни области. Многумина биле слуги на локалното благородништво, додека други работеле на трговски бродови или во локалната рибарска индустрија. Откако робовите биле ослободени, тие продолжиле да работат како рибари и земјоделци. Некои ослободени робови дури станале и капетани на сопствени бродови.<ref name=":7" /> Некои црни Црногорци дури и поседувале локални барови.<ref name=":9">{{Cite news |date=2013-02-24 |title=Potomci afričkih robova trajno obilježili istoriju Ulcinja + Foto - Lajme nga Ulqini |url=https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20240224095104/https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/ |archive-date=2024-02-24 |access-date=2026-02-23 |work=Lajme nga Ulqini |language=en-US}}</ref> Со текот на времето, пиратската трговија со робови донела повеќе африкански робови во регионот. Во 18 век се случил прилив на робови од Чад и Судан.<ref name=":4">{{Cite web |last=Kajosevic |first=Samir |date=2022-01-10 |title=Memory of Vanished African Community Lingers in Montenegrin Town |url=https://balkaninsight.com/2022/01/10/memory-of-vanished-african-community-lingers-in-montenegrin-town/ |access-date=2026-02-23 |website=Balkan Insight |language=en-US}}</ref> === Крај на ропството === Последните пратки робови биле донесени во регионот во 19 век. После тоа, робовите од Улцињ биле ослободени и им било дозволено да живеат како слободни луѓе.<ref name=":4" /> На почетокот на пост-ропската ера, постоеле правила што ги забранувале меѓурасните бракови. Црнците биле обврзани да стапуваат во брак со други црнци.<ref name=":0" /> Исто така, постоеле културни обичаи што го одобрувале меѓурасниот брак. Меѓутоа, откако биле укинати законите против мешани бракови, заедницата на црни Црногорци почнала да стапува во меѓусебни бракови.<ref name=":1" /> Со текот на времето, заедницата на црни Црногорци во Улцињ почнала да зборува албански јазик и се преобратила во ислам, интегрирајќи се во локалната култура.<ref name=":4" /> Во 1878 година, по Берлинскиот договор, Црна Гора била признаена како независна земја од остатокот од Европа. Во исто време, земјата била проширена за да вклучи територија што претходно не ја држела. Ова го вклучувало и градот Улцињ, со што африканското население на градот станало Црногорци. Се проценува дека црноцрногорското население во Улцињ околу 1878 година броело околу 100 домаќинства, или 300 луѓе.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Сепак, околу ова време, дел од црноцрногорското население се преселило во Албанија, по проширувањето на територијата.<ref name=":7" /> Мала дискриминација кон црните Црногорци била пријавена во постропската ера. Според Шурла, мултирасната позадина на Црна Гора придонела за ова. Тој рекол: „Никогаш немав никакви проблеми. Секогаш се чувствував како Југословен, Црногорец. Роден сум тука, во оваа мултинационална средина, и мислам дека живеев прекрасен и среќен живот.“<ref name=":0" /> Се вели дека црните Црногорци коегзистирале мирно со албанското население во Улцињ.<ref name=":4" /> Локалната муслиманска вера се смета за една од причините зошто.<ref name=":7" /> === Мешани бракови и наследство === На почетокот на 20 век, Николај I од Црна Гора му понудил позиција на својот двор на црн Црногорец од Улцињ. Сепак, оваа понуда била одбиена, поради верувањето дека човекот едноставно ќе биде предмет на потсмев на дворот.<ref name=":7" /> До 1925 година, во кое Црна Гора била дел од Кралството Југославија, населението на црните Црногорци се намалило на 25 домаќинства. По Втората светска војна, повеќето од тие семејства се преселиле од Улцињ.<ref name=":4" /> За време на Втората светска војна, црните Црногорци се бореле за југословенските партизани. Ризо Шурла бил еден таков човек кој го сторил тоа, борејќи се на Сремскиот фронт.<ref name=":6" /> По војната, Шурла станал актер и основал фотографско студио.<ref name=":0" /> До 21 век, само неколку црни Црногорци биле сè уште живи. Последниот црн Црногорец, Ризо Шурла, починал во 2003 година,<ref name=":2" /> а последната жена, Филе Кастрати, починала во 2022 година.<ref name=":3" /> Сепак, двајцата биле во брак и имале деца; овие деца не се идентификуваат како црни или Африканци.<ref name=":5">{{Cite web |date=2022-01-05 |title=In Memoriam: File KASTRATI, afroulqinakja e fundit e Ulqinit |url=https://plavaeguciasot.com/en/in-memoriam-file-kastrati-afroulqinakja-e-fundit-e-ulqinit/ |access-date=2026-02-23 |website=PLAVA E GUCIA SOT |language=en}}</ref> Понатаму, наследството на црните Црногорци продолжува да живее. Се вели дека тие многу придонеле за мултирасното наследство на Улцињ. Во 2026 година, беше објавено дека една улица во Улцињ ќе биде именувана по Шурла, како наследство на заедницата на црните Црногорци во градот.<ref name=":3" /><ref name=":8">{{Cite web |last=Adrovic |first=Samir |date=January 18, 2026 |title=Ulcinj owes a street to Riz: Three NGOs launch initiative to keep the name of a Montenegrin of African descent alive |url=https://en.vijesti.me/news-b/society/791820/Ulcinj-owes-Rizu-a-street--three-NGOs-launch-initiative-to-keep-the-name-of-a-Montenegrin-of-African-descent-alive |url-status=live |access-date=February 22, 2026 |website=Vijesti}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Народи во Црна Гора]] surl4ogylynpprxim6xggg8nlzb5930 5542701 5542700 2026-04-21T05:29:04Z Marco Mitrovich 114460 /* Потекло */ 5542701 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија народ |group = Афроулцињани |image = File:Mural in Ulcinj.jpg |image_caption = Мурал во Улцињ со слика на Ризо Шурла, познатиот Афроулцињанин |population = околу 300 (1878) |regions = [[Улцињ]] |languages = [[Црногорски јазик|црногорски]] и [[Албански јазик|албански]] |religions = [[ислам]] и [[христијанство]] }} '''Афроулцињани''',<ref>[https://rtcg.me/vijesti/drustvo/347397/preminula-posljednja-afroulcinjanka.html Preminula posljednja Afroulcinjanka] rtcg.me</ref> познати како '''Афроцрногорци''' или '''Афроалбанци'''<ref name=":7" /> биле африканска етничка група од [[Улцињ]], [[Црна Гора]]. Црните Црногорци зборувале [[Црногорски јазик|црногорски]] и [[албански јазик]]. Проценките за населението од 1878 година го проценуваат нивното население на околу 300, или околу 100 домаќинства.<ref name=":0">{{Cite web |last=afradmin |date=2021-02-12 |title=Ulcinj - The Black Community of the Black Mountain |url=https://redafrica-travel.com/ulcinj-the-black-community-of-the-black-mountain/ |access-date=2026-02-23 |website=Red Africa Travel |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |title=Riza otišao u legendu |url=https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu |archive-url=http://web.archive.org/web/20241228131402/https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu |archive-date=2024-12-28 |access-date=2026-02-23 |work=NOVOSTI |language=sr}}</ref> Сепак, до 1925 година, населението се намалило на само пет домаќинства. Населението продолжило да се намалува со текот на времето, а до 21 век, заедницата стапила со локалните заедници. Последните црни Црногорци со целосно африканско потекло починале во првите децении на 21 век (последниот маж во 2003 година, а последната жена во 2022 година).<ref name=":2">{{Cite web |date=2022-01-04 |title=The last Afro-Ulcinac woman, File Kastrati, died |url=https://www.koha.net/en/arberi/vdiq-afro-ulqinakja-e-fundit-file-kastrati |access-date=2026-02-23 |website=KOHA.net |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Rizo Šurla – an anti-fascist and a symbol of multicultural Ulcinj deserves a street |url=https://cgo-cce.org/en/2026/01/14/rizo-surla-an-anti-fascist-and-a-symbol-of-multicultural-ulcinj-deserves-a-street/ |access-date=2026-02-23 |website=Centre for Civic Education |language=en-GB}}</ref> == Историја == === Потекло === Историјата на африканските Црногорци започнува со ропството. Најраните африкански луѓе донесени во регионот биле [[Ропството|робови]], донесени од пирати во 16 век. Најраниот извештај за робови во Улцињ датира од 1571 година.<ref name=":6">{{Cite web |title=A People's Calendar |url=https://www.apeoplescalendar.org/calendar/events/rizo-urla-1922-2003 |access-date=2026-02-23 |website=www.apeoplescalendar.org}}</ref> [[Ропството во Отоманското Царство|Робството]] во регионот било значително проширено од [[Отоманско Царство|Отоманската империја]] во 17 век. Африканските робови донесени во регионот потекнувале од [[Танзанија]], [[Кенија]], [[Судан]], [[Нигер]] и [[Либија]]. Околу 1650 година, било основано првото африканско население во Улцињ, кое броело приближно 500. Во тоа време, Улцињ бил центар за трговија со робови во регионот.<ref name=":7">{{Cite web |last=Canka |first=Mustafa |date=2013-09-30 |title=Only Memories and Emptiness Remain: The History of Ulcinj's Afro-Albanian Community in Montenegro |url=https://lefteast.org/only-memories-and-emptiness-remain-the-history-of-ulcinjs-afro-albanian-community-in-montenegro/ |access-date=2026-02-23 |website=Lefteast |language=en-US}}</ref> Како робови, црните Црногорци биле вклучени во различни области. Многумина биле слуги на локалното благородништво, додека други работеле на трговски бродови или во локалната рибарска индустрија. Откако робовите биле ослободени, тие продолжиле да работат како рибари и земјоделци. Некои ослободени робови дури станале и капетани на сопствени бродови.<ref name=":7" /> Некои црни Црногорци дури и поседувале локални барови.<ref name=":9">{{Cite news |date=2013-02-24 |title=Potomci afričkih robova trajno obilježili istoriju Ulcinja + Foto - Lajme nga Ulqini |url=https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20240224095104/https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/ |archive-date=2024-02-24 |access-date=2026-02-23 |work=Lajme nga Ulqini |language=en-US}}</ref> Со текот на времето, пиратската трговија со робови донела повеќе африкански робови во регионот. Во 18 век се случил прилив на робови од [[Чад]] и Судан.<ref name=":4">{{Cite web |last=Kajosevic |first=Samir |date=2022-01-10 |title=Memory of Vanished African Community Lingers in Montenegrin Town |url=https://balkaninsight.com/2022/01/10/memory-of-vanished-african-community-lingers-in-montenegrin-town/ |access-date=2026-02-23 |website=Balkan Insight |language=en-US}}</ref> === Крај на ропството === Последните пратки робови биле донесени во регионот во 19 век. После тоа, робовите од Улцињ биле ослободени и им било дозволено да живеат како слободни луѓе.<ref name=":4" /> На почетокот на пост-ропската ера, постоеле правила што ги забранувале меѓурасните бракови. Црнците биле обврзани да стапуваат во брак со други црнци.<ref name=":0" /> Исто така, постоеле културни обичаи што го одобрувале меѓурасниот брак. Меѓутоа, откако биле укинати законите против мешани бракови, заедницата на црни Црногорци почнала да стапува во меѓусебни бракови.<ref name=":1" /> Со текот на времето, заедницата на црни Црногорци во Улцињ почнала да зборува албански јазик и се преобратила во ислам, интегрирајќи се во локалната култура.<ref name=":4" /> Во 1878 година, по Берлинскиот договор, Црна Гора била признаена како независна земја од остатокот од Европа. Во исто време, земјата била проширена за да вклучи територија што претходно не ја држела. Ова го вклучувало и градот Улцињ, со што африканското население на градот станало Црногорци. Се проценува дека црноцрногорското население во Улцињ околу 1878 година броело околу 100 домаќинства, или 300 луѓе.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Сепак, околу ова време, дел од црноцрногорското население се преселило во Албанија, по проширувањето на територијата.<ref name=":7" /> Мала дискриминација кон црните Црногорци била пријавена во постропската ера. Според Шурла, мултирасната позадина на Црна Гора придонела за ова. Тој рекол: „Никогаш немав никакви проблеми. Секогаш се чувствував како Југословен, Црногорец. Роден сум тука, во оваа мултинационална средина, и мислам дека живеев прекрасен и среќен живот.“<ref name=":0" /> Се вели дека црните Црногорци коегзистирале мирно со албанското население во Улцињ.<ref name=":4" /> Локалната муслиманска вера се смета за една од причините зошто.<ref name=":7" /> === Мешани бракови и наследство === На почетокот на 20 век, Николај I од Црна Гора му понудил позиција на својот двор на црн Црногорец од Улцињ. Сепак, оваа понуда била одбиена, поради верувањето дека човекот едноставно ќе биде предмет на потсмев на дворот.<ref name=":7" /> До 1925 година, во кое Црна Гора била дел од Кралството Југославија, населението на црните Црногорци се намалило на 25 домаќинства. По Втората светска војна, повеќето од тие семејства се преселиле од Улцињ.<ref name=":4" /> За време на Втората светска војна, црните Црногорци се бореле за југословенските партизани. Ризо Шурла бил еден таков човек кој го сторил тоа, борејќи се на Сремскиот фронт.<ref name=":6" /> По војната, Шурла станал актер и основал фотографско студио.<ref name=":0" /> До 21 век, само неколку црни Црногорци биле сè уште живи. Последниот црн Црногорец, Ризо Шурла, починал во 2003 година,<ref name=":2" /> а последната жена, Филе Кастрати, починала во 2022 година.<ref name=":3" /> Сепак, двајцата биле во брак и имале деца; овие деца не се идентификуваат како црни или Африканци.<ref name=":5">{{Cite web |date=2022-01-05 |title=In Memoriam: File KASTRATI, afroulqinakja e fundit e Ulqinit |url=https://plavaeguciasot.com/en/in-memoriam-file-kastrati-afroulqinakja-e-fundit-e-ulqinit/ |access-date=2026-02-23 |website=PLAVA E GUCIA SOT |language=en}}</ref> Понатаму, наследството на црните Црногорци продолжува да живее. Се вели дека тие многу придонеле за мултирасното наследство на Улцињ. Во 2026 година, беше објавено дека една улица во Улцињ ќе биде именувана по Шурла, како наследство на заедницата на црните Црногорци во градот.<ref name=":3" /><ref name=":8">{{Cite web |last=Adrovic |first=Samir |date=January 18, 2026 |title=Ulcinj owes a street to Riz: Three NGOs launch initiative to keep the name of a Montenegrin of African descent alive |url=https://en.vijesti.me/news-b/society/791820/Ulcinj-owes-Rizu-a-street--three-NGOs-launch-initiative-to-keep-the-name-of-a-Montenegrin-of-African-descent-alive |url-status=live |access-date=February 22, 2026 |website=Vijesti}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Народи во Црна Гора]] jnm6j03ps5444ot2g2myhy6udqe7pyq 5542702 5542701 2026-04-21T05:30:27Z Marco Mitrovich 114460 /* Потекло */ 5542702 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија народ |group = Афроулцињани |image = File:Mural in Ulcinj.jpg |image_caption = Мурал во Улцињ со слика на Ризо Шурла, познатиот Афроулцињанин |population = околу 300 (1878) |regions = [[Улцињ]] |languages = [[Црногорски јазик|црногорски]] и [[Албански јазик|албански]] |religions = [[ислам]] и [[христијанство]] }} '''Афроулцињани''',<ref>[https://rtcg.me/vijesti/drustvo/347397/preminula-posljednja-afroulcinjanka.html Preminula posljednja Afroulcinjanka] rtcg.me</ref> познати како '''Афроцрногорци''' или '''Афроалбанци'''<ref name=":7" /> биле африканска етничка група од [[Улцињ]], [[Црна Гора]]. Црните Црногорци зборувале [[Црногорски јазик|црногорски]] и [[албански јазик]]. Проценките за населението од 1878 година го проценуваат нивното население на околу 300, или околу 100 домаќинства.<ref name=":0">{{Cite web |last=afradmin |date=2021-02-12 |title=Ulcinj - The Black Community of the Black Mountain |url=https://redafrica-travel.com/ulcinj-the-black-community-of-the-black-mountain/ |access-date=2026-02-23 |website=Red Africa Travel |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |title=Riza otišao u legendu |url=https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu |archive-url=http://web.archive.org/web/20241228131402/https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu |archive-date=2024-12-28 |access-date=2026-02-23 |work=NOVOSTI |language=sr}}</ref> Сепак, до 1925 година, населението се намалило на само пет домаќинства. Населението продолжило да се намалува со текот на времето, а до 21 век, заедницата стапила со локалните заедници. Последните црни Црногорци со целосно африканско потекло починале во првите децении на 21 век (последниот маж во 2003 година, а последната жена во 2022 година).<ref name=":2">{{Cite web |date=2022-01-04 |title=The last Afro-Ulcinac woman, File Kastrati, died |url=https://www.koha.net/en/arberi/vdiq-afro-ulqinakja-e-fundit-file-kastrati |access-date=2026-02-23 |website=KOHA.net |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Rizo Šurla – an anti-fascist and a symbol of multicultural Ulcinj deserves a street |url=https://cgo-cce.org/en/2026/01/14/rizo-surla-an-anti-fascist-and-a-symbol-of-multicultural-ulcinj-deserves-a-street/ |access-date=2026-02-23 |website=Centre for Civic Education |language=en-GB}}</ref> == Историја == === Потекло === Историјата на африканските Црногорци започнува со ропството. Најраните африкански луѓе донесени во регионот биле [[Ропство|робови]], донесени од пирати во 16 век. Најраниот извештај за робови во Улцињ датира од 1571 година.<ref name=":6">{{Cite web |title=A People's Calendar |url=https://www.apeoplescalendar.org/calendar/events/rizo-urla-1922-2003 |access-date=2026-02-23 |website=www.apeoplescalendar.org}}</ref> [[Ропството во Отоманското Царство|Ропството]] во регионот било значително проширено од [[Отоманско Царство|Отоманската империја]] во 17 век. Африканските робови донесени во регионот потекнувале од [[Танзанија]], [[Кенија]], [[Судан]], [[Нигер]] и [[Либија]]. Околу 1650 година, било основано првото африканско население во Улцињ, кое броело приближно 500. Во тоа време, Улцињ бил центар за трговија со робови во регионот.<ref name=":7">{{Cite web |last=Canka |first=Mustafa |date=2013-09-30 |title=Only Memories and Emptiness Remain: The History of Ulcinj's Afro-Albanian Community in Montenegro |url=https://lefteast.org/only-memories-and-emptiness-remain-the-history-of-ulcinjs-afro-albanian-community-in-montenegro/ |access-date=2026-02-23 |website=Lefteast |language=en-US}}</ref> Како робови, црните Црногорци биле вклучени во различни области. Многумина биле слуги на локалното благородништво, додека други работеле на трговски бродови или во локалната рибарска индустрија. Откако робовите биле ослободени, тие продолжиле да работат како рибари и земјоделци. Некои ослободени робови дури станале и капетани на сопствени бродови.<ref name=":7" /> Некои црни Црногорци дури и поседувале локални барови.<ref name=":9">{{Cite news |date=2013-02-24 |title=Potomci afričkih robova trajno obilježili istoriju Ulcinja + Foto - Lajme nga Ulqini |url=https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20240224095104/https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/ |archive-date=2024-02-24 |access-date=2026-02-23 |work=Lajme nga Ulqini |language=en-US}}</ref> Со текот на времето, пиратската трговија со робови донела повеќе африкански робови во регионот. Во 18 век се случил прилив на робови од [[Чад]] и Судан.<ref name=":4">{{Cite web |last=Kajosevic |first=Samir |date=2022-01-10 |title=Memory of Vanished African Community Lingers in Montenegrin Town |url=https://balkaninsight.com/2022/01/10/memory-of-vanished-african-community-lingers-in-montenegrin-town/ |access-date=2026-02-23 |website=Balkan Insight |language=en-US}}</ref> === Крај на ропството === Последните пратки робови биле донесени во регионот во 19 век. После тоа, робовите од Улцињ биле ослободени и им било дозволено да живеат како слободни луѓе.<ref name=":4" /> На почетокот на пост-ропската ера, постоеле правила што ги забранувале меѓурасните бракови. Црнците биле обврзани да стапуваат во брак со други црнци.<ref name=":0" /> Исто така, постоеле културни обичаи што го одобрувале меѓурасниот брак. Меѓутоа, откако биле укинати законите против мешани бракови, заедницата на црни Црногорци почнала да стапува во меѓусебни бракови.<ref name=":1" /> Со текот на времето, заедницата на црни Црногорци во Улцињ почнала да зборува албански јазик и се преобратила во ислам, интегрирајќи се во локалната култура.<ref name=":4" /> Во 1878 година, по Берлинскиот договор, Црна Гора била признаена како независна земја од остатокот од Европа. Во исто време, земјата била проширена за да вклучи територија што претходно не ја држела. Ова го вклучувало и градот Улцињ, со што африканското население на градот станало Црногорци. Се проценува дека црноцрногорското население во Улцињ околу 1878 година броело околу 100 домаќинства, или 300 луѓе.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Сепак, околу ова време, дел од црноцрногорското население се преселило во Албанија, по проширувањето на територијата.<ref name=":7" /> Мала дискриминација кон црните Црногорци била пријавена во постропската ера. Според Шурла, мултирасната позадина на Црна Гора придонела за ова. Тој рекол: „Никогаш немав никакви проблеми. Секогаш се чувствував како Југословен, Црногорец. Роден сум тука, во оваа мултинационална средина, и мислам дека живеев прекрасен и среќен живот.“<ref name=":0" /> Се вели дека црните Црногорци коегзистирале мирно со албанското население во Улцињ.<ref name=":4" /> Локалната муслиманска вера се смета за една од причините зошто.<ref name=":7" /> === Мешани бракови и наследство === На почетокот на 20 век, Николај I од Црна Гора му понудил позиција на својот двор на црн Црногорец од Улцињ. Сепак, оваа понуда била одбиена, поради верувањето дека човекот едноставно ќе биде предмет на потсмев на дворот.<ref name=":7" /> До 1925 година, во кое Црна Гора била дел од Кралството Југославија, населението на црните Црногорци се намалило на 25 домаќинства. По Втората светска војна, повеќето од тие семејства се преселиле од Улцињ.<ref name=":4" /> За време на Втората светска војна, црните Црногорци се бореле за југословенските партизани. Ризо Шурла бил еден таков човек кој го сторил тоа, борејќи се на Сремскиот фронт.<ref name=":6" /> По војната, Шурла станал актер и основал фотографско студио.<ref name=":0" /> До 21 век, само неколку црни Црногорци биле сè уште живи. Последниот црн Црногорец, Ризо Шурла, починал во 2003 година,<ref name=":2" /> а последната жена, Филе Кастрати, починала во 2022 година.<ref name=":3" /> Сепак, двајцата биле во брак и имале деца; овие деца не се идентификуваат како црни или Африканци.<ref name=":5">{{Cite web |date=2022-01-05 |title=In Memoriam: File KASTRATI, afroulqinakja e fundit e Ulqinit |url=https://plavaeguciasot.com/en/in-memoriam-file-kastrati-afroulqinakja-e-fundit-e-ulqinit/ |access-date=2026-02-23 |website=PLAVA E GUCIA SOT |language=en}}</ref> Понатаму, наследството на црните Црногорци продолжува да живее. Се вели дека тие многу придонеле за мултирасното наследство на Улцињ. Во 2026 година, беше објавено дека една улица во Улцињ ќе биде именувана по Шурла, како наследство на заедницата на црните Црногорци во градот.<ref name=":3" /><ref name=":8">{{Cite web |last=Adrovic |first=Samir |date=January 18, 2026 |title=Ulcinj owes a street to Riz: Three NGOs launch initiative to keep the name of a Montenegrin of African descent alive |url=https://en.vijesti.me/news-b/society/791820/Ulcinj-owes-Rizu-a-street--three-NGOs-launch-initiative-to-keep-the-name-of-a-Montenegrin-of-African-descent-alive |url-status=live |access-date=February 22, 2026 |website=Vijesti}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Народи во Црна Гора]] pkujbfjzbmns5wrx52znvou5u7uewia 5542704 5542702 2026-04-21T05:41:21Z Marco Mitrovich 114460 /* Крај на ропството */ 5542704 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија народ |group = Афроулцињани |image = File:Mural in Ulcinj.jpg |image_caption = Мурал во Улцињ со слика на Ризо Шурла, познатиот Афроулцињанин |population = околу 300 (1878) |regions = [[Улцињ]] |languages = [[Црногорски јазик|црногорски]] и [[Албански јазик|албански]] |religions = [[ислам]] и [[христијанство]] }} '''Афроулцињани''',<ref>[https://rtcg.me/vijesti/drustvo/347397/preminula-posljednja-afroulcinjanka.html Preminula posljednja Afroulcinjanka] rtcg.me</ref> познати како '''Афроцрногорци''' или '''Афроалбанци'''<ref name=":7" /> биле африканска етничка група од [[Улцињ]], [[Црна Гора]]. Црните Црногорци зборувале [[Црногорски јазик|црногорски]] и [[албански јазик]]. Проценките за населението од 1878 година го проценуваат нивното население на околу 300, или околу 100 домаќинства.<ref name=":0">{{Cite web |last=afradmin |date=2021-02-12 |title=Ulcinj - The Black Community of the Black Mountain |url=https://redafrica-travel.com/ulcinj-the-black-community-of-the-black-mountain/ |access-date=2026-02-23 |website=Red Africa Travel |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |title=Riza otišao u legendu |url=https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu |archive-url=http://web.archive.org/web/20241228131402/https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu |archive-date=2024-12-28 |access-date=2026-02-23 |work=NOVOSTI |language=sr}}</ref> Сепак, до 1925 година, населението се намалило на само пет домаќинства. Населението продолжило да се намалува со текот на времето, а до 21 век, заедницата стапила со локалните заедници. Последните црни Црногорци со целосно африканско потекло починале во првите децении на 21 век (последниот маж во 2003 година, а последната жена во 2022 година).<ref name=":2">{{Cite web |date=2022-01-04 |title=The last Afro-Ulcinac woman, File Kastrati, died |url=https://www.koha.net/en/arberi/vdiq-afro-ulqinakja-e-fundit-file-kastrati |access-date=2026-02-23 |website=KOHA.net |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Rizo Šurla – an anti-fascist and a symbol of multicultural Ulcinj deserves a street |url=https://cgo-cce.org/en/2026/01/14/rizo-surla-an-anti-fascist-and-a-symbol-of-multicultural-ulcinj-deserves-a-street/ |access-date=2026-02-23 |website=Centre for Civic Education |language=en-GB}}</ref> == Историја == === Потекло === Историјата на африканските Црногорци започнува со ропството. Најраните африкански луѓе донесени во регионот биле [[Ропство|робови]], донесени од пирати во 16 век. Најраниот извештај за робови во Улцињ датира од 1571 година.<ref name=":6">{{Cite web |title=A People's Calendar |url=https://www.apeoplescalendar.org/calendar/events/rizo-urla-1922-2003 |access-date=2026-02-23 |website=www.apeoplescalendar.org}}</ref> [[Ропството во Отоманското Царство|Ропството]] во регионот било значително проширено од [[Отоманско Царство|Отоманската империја]] во 17 век. Африканските робови донесени во регионот потекнувале од [[Танзанија]], [[Кенија]], [[Судан]], [[Нигер]] и [[Либија]]. Околу 1650 година, било основано првото африканско население во Улцињ, кое броело приближно 500. Во тоа време, Улцињ бил центар за трговија со робови во регионот.<ref name=":7">{{Cite web |last=Canka |first=Mustafa |date=2013-09-30 |title=Only Memories and Emptiness Remain: The History of Ulcinj's Afro-Albanian Community in Montenegro |url=https://lefteast.org/only-memories-and-emptiness-remain-the-history-of-ulcinjs-afro-albanian-community-in-montenegro/ |access-date=2026-02-23 |website=Lefteast |language=en-US}}</ref> Како робови, црните Црногорци биле вклучени во различни области. Многумина биле слуги на локалното благородништво, додека други работеле на трговски бродови или во локалната рибарска индустрија. Откако робовите биле ослободени, тие продолжиле да работат како рибари и земјоделци. Некои ослободени робови дури станале и капетани на сопствени бродови.<ref name=":7" /> Некои црни Црногорци дури и поседувале локални барови.<ref name=":9">{{Cite news |date=2013-02-24 |title=Potomci afričkih robova trajno obilježili istoriju Ulcinja + Foto - Lajme nga Ulqini |url=https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20240224095104/https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/ |archive-date=2024-02-24 |access-date=2026-02-23 |work=Lajme nga Ulqini |language=en-US}}</ref> Со текот на времето, пиратската трговија со робови донела повеќе африкански робови во регионот. Во 18 век се случил прилив на робови од [[Чад]] и Судан.<ref name=":4">{{Cite web |last=Kajosevic |first=Samir |date=2022-01-10 |title=Memory of Vanished African Community Lingers in Montenegrin Town |url=https://balkaninsight.com/2022/01/10/memory-of-vanished-african-community-lingers-in-montenegrin-town/ |access-date=2026-02-23 |website=Balkan Insight |language=en-US}}</ref> === Крај на ропството === Последните робови биле донесени во регионот во 19 век. После тоа, робовите од Улцињ биле ослободени и им било дозволено да живеат како слободни луѓе.<ref name=":4" /> На почетокот на пост-ропската ера, постоеле правила што ги забранувале меѓурасните бракови. Црнците биле обврзани да стапуваат во брак со други црнци.<ref name=":0" /> Исто така, постоеле културни обичаи што го одобрувале меѓурасниот брак. Меѓутоа, откако биле укинати законите против мешани бракови, заедницата на црни Црногорци почнала да стапува во меѓусебни бракови.<ref name=":1" /> Со текот на времето, заедницата на црни Црногорци во Улцињ почнала да зборува албански јазик и се преобратила во ислам, интегрирајќи се во локалната култура.<ref name=":4" /> Во 1878 година, по [[Берлински конгрес|Берлинскиот договор]], Црна Гора била признаена како независна земја од остатокот од Европа. Во исто време, земјата била проширена за да вклучи територија што претходно не ја држела. Ова го вклучувало и градот Улцињ, со што африканското население на градот станало Црногорци. Се проценува дека црното население во Улцињ околу 1878 година броело околу 100 домаќинства, или 300 луѓе.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Сепак, околу ова време, дел од црното население се преселило во Албанија, по проширувањето на територијата.<ref name=":7" /> Мала дискриминација кон црните Црногорци била пријавена во постропската ера. Според [[Ризо Шурла]], мултирасната позадина на Црна Гора придонела за ова. Тој рекол: „Никогаш немав никакви проблеми. Секогаш се чувствував како Југословен, Црногорец. Роден сум тука, во оваа мултинационална средина, и мислам дека живеев прекрасен и среќен живот.“<ref name=":0" /> Се вели дека црните Црногорци коегзистирале мирно со [[Албанци|албанското]] население во Улцињ.<ref name=":4" /> Локалната муслиманска вера се смета за една од причините зошто.<ref name=":7" /> === Мешани бракови и наследство === На почетокот на 20 век, Николај I од Црна Гора му понудил позиција на својот двор на црн Црногорец од Улцињ. Сепак, оваа понуда била одбиена, поради верувањето дека човекот едноставно ќе биде предмет на потсмев на дворот.<ref name=":7" /> До 1925 година, во кое Црна Гора била дел од Кралството Југославија, населението на црните Црногорци се намалило на 25 домаќинства. По Втората светска војна, повеќето од тие семејства се преселиле од Улцињ.<ref name=":4" /> За време на Втората светска војна, црните Црногорци се бореле за југословенските партизани. Ризо Шурла бил еден таков човек кој го сторил тоа, борејќи се на Сремскиот фронт.<ref name=":6" /> По војната, Шурла станал актер и основал фотографско студио.<ref name=":0" /> До 21 век, само неколку црни Црногорци биле сè уште живи. Последниот црн Црногорец, Ризо Шурла, починал во 2003 година,<ref name=":2" /> а последната жена, Филе Кастрати, починала во 2022 година.<ref name=":3" /> Сепак, двајцата биле во брак и имале деца; овие деца не се идентификуваат како црни или Африканци.<ref name=":5">{{Cite web |date=2022-01-05 |title=In Memoriam: File KASTRATI, afroulqinakja e fundit e Ulqinit |url=https://plavaeguciasot.com/en/in-memoriam-file-kastrati-afroulqinakja-e-fundit-e-ulqinit/ |access-date=2026-02-23 |website=PLAVA E GUCIA SOT |language=en}}</ref> Понатаму, наследството на црните Црногорци продолжува да живее. Се вели дека тие многу придонеле за мултирасното наследство на Улцињ. Во 2026 година, беше објавено дека една улица во Улцињ ќе биде именувана по Шурла, како наследство на заедницата на црните Црногорци во градот.<ref name=":3" /><ref name=":8">{{Cite web |last=Adrovic |first=Samir |date=January 18, 2026 |title=Ulcinj owes a street to Riz: Three NGOs launch initiative to keep the name of a Montenegrin of African descent alive |url=https://en.vijesti.me/news-b/society/791820/Ulcinj-owes-Rizu-a-street--three-NGOs-launch-initiative-to-keep-the-name-of-a-Montenegrin-of-African-descent-alive |url-status=live |access-date=February 22, 2026 |website=Vijesti}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Народи во Црна Гора]] a0o8iciieq56hl5s7pk7brmp9gjyrsw 5542709 5542704 2026-04-21T05:54:05Z Marco Mitrovich 114460 /* Мешани бракови и наследство */ 5542709 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија народ |group = Афроулцињани |image = File:Mural in Ulcinj.jpg |image_caption = Мурал во Улцињ со слика на Ризо Шурла, познатиот Афроулцињанин |population = околу 300 (1878) |regions = [[Улцињ]] |languages = [[Црногорски јазик|црногорски]] и [[Албански јазик|албански]] |religions = [[ислам]] и [[христијанство]] }} '''Афроулцињани''',<ref>[https://rtcg.me/vijesti/drustvo/347397/preminula-posljednja-afroulcinjanka.html Preminula posljednja Afroulcinjanka] rtcg.me</ref> познати како '''Афроцрногорци''' или '''Афроалбанци'''<ref name=":7" /> биле африканска етничка група од [[Улцињ]], [[Црна Гора]]. Црните Црногорци зборувале [[Црногорски јазик|црногорски]] и [[албански јазик]]. Проценките за населението од 1878 година го проценуваат нивното население на околу 300, или околу 100 домаќинства.<ref name=":0">{{Cite web |last=afradmin |date=2021-02-12 |title=Ulcinj - The Black Community of the Black Mountain |url=https://redafrica-travel.com/ulcinj-the-black-community-of-the-black-mountain/ |access-date=2026-02-23 |website=Red Africa Travel |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |title=Riza otišao u legendu |url=https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu |archive-url=http://web.archive.org/web/20241228131402/https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu |archive-date=2024-12-28 |access-date=2026-02-23 |work=NOVOSTI |language=sr}}</ref> Сепак, до 1925 година, населението се намалило на само пет домаќинства. Населението продолжило да се намалува со текот на времето, а до 21 век, заедницата стапила со локалните заедници. Последните црни Црногорци со целосно африканско потекло починале во првите децении на 21 век (последниот маж во 2003 година, а последната жена во 2022 година).<ref name=":2">{{Cite web |date=2022-01-04 |title=The last Afro-Ulcinac woman, File Kastrati, died |url=https://www.koha.net/en/arberi/vdiq-afro-ulqinakja-e-fundit-file-kastrati |access-date=2026-02-23 |website=KOHA.net |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Rizo Šurla – an anti-fascist and a symbol of multicultural Ulcinj deserves a street |url=https://cgo-cce.org/en/2026/01/14/rizo-surla-an-anti-fascist-and-a-symbol-of-multicultural-ulcinj-deserves-a-street/ |access-date=2026-02-23 |website=Centre for Civic Education |language=en-GB}}</ref> == Историја == === Потекло === Историјата на африканските Црногорци започнува со ропството. Најраните африкански луѓе донесени во регионот биле [[Ропство|робови]], донесени од пирати во 16 век. Најраниот извештај за робови во Улцињ датира од 1571 година.<ref name=":6">{{Cite web |title=A People's Calendar |url=https://www.apeoplescalendar.org/calendar/events/rizo-urla-1922-2003 |access-date=2026-02-23 |website=www.apeoplescalendar.org}}</ref> [[Ропството во Отоманското Царство|Ропството]] во регионот било значително проширено од [[Отоманско Царство|Отоманската империја]] во 17 век. Африканските робови донесени во регионот потекнувале од [[Танзанија]], [[Кенија]], [[Судан]], [[Нигер]] и [[Либија]]. Околу 1650 година, било основано првото африканско население во Улцињ, кое броело приближно 500. Во тоа време, Улцињ бил центар за трговија со робови во регионот.<ref name=":7">{{Cite web |last=Canka |first=Mustafa |date=2013-09-30 |title=Only Memories and Emptiness Remain: The History of Ulcinj's Afro-Albanian Community in Montenegro |url=https://lefteast.org/only-memories-and-emptiness-remain-the-history-of-ulcinjs-afro-albanian-community-in-montenegro/ |access-date=2026-02-23 |website=Lefteast |language=en-US}}</ref> Како робови, црните Црногорци биле вклучени во различни области. Многумина биле слуги на локалното благородништво, додека други работеле на трговски бродови или во локалната рибарска индустрија. Откако робовите биле ослободени, тие продолжиле да работат како рибари и земјоделци. Некои ослободени робови дури станале и капетани на сопствени бродови.<ref name=":7" /> Некои црни Црногорци дури и поседувале локални барови.<ref name=":9">{{Cite news |date=2013-02-24 |title=Potomci afričkih robova trajno obilježili istoriju Ulcinja + Foto - Lajme nga Ulqini |url=https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20240224095104/https://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/ |archive-date=2024-02-24 |access-date=2026-02-23 |work=Lajme nga Ulqini |language=en-US}}</ref> Со текот на времето, пиратската трговија со робови донела повеќе африкански робови во регионот. Во 18 век се случил прилив на робови од [[Чад]] и Судан.<ref name=":4">{{Cite web |last=Kajosevic |first=Samir |date=2022-01-10 |title=Memory of Vanished African Community Lingers in Montenegrin Town |url=https://balkaninsight.com/2022/01/10/memory-of-vanished-african-community-lingers-in-montenegrin-town/ |access-date=2026-02-23 |website=Balkan Insight |language=en-US}}</ref> === Крај на ропството === Последните робови биле донесени во регионот во 19 век. После тоа, робовите од Улцињ биле ослободени и им било дозволено да живеат како слободни луѓе.<ref name=":4" /> На почетокот на пост-ропската ера, постоеле правила што ги забранувале меѓурасните бракови. Црнците биле обврзани да стапуваат во брак со други црнци.<ref name=":0" /> Исто така, постоеле културни обичаи што го одобрувале меѓурасниот брак. Меѓутоа, откако биле укинати законите против мешани бракови, заедницата на црни Црногорци почнала да стапува во меѓусебни бракови.<ref name=":1" /> Со текот на времето, заедницата на црни Црногорци во Улцињ почнала да зборува албански јазик и се преобратила во ислам, интегрирајќи се во локалната култура.<ref name=":4" /> Во 1878 година, по [[Берлински конгрес|Берлинскиот договор]], Црна Гора била признаена како независна земја од остатокот од Европа. Во исто време, земјата била проширена за да вклучи територија што претходно не ја држела. Ова го вклучувало и градот Улцињ, со што африканското население на градот станало Црногорци. Се проценува дека црното население во Улцињ околу 1878 година броело околу 100 домаќинства, или 300 луѓе.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Сепак, околу ова време, дел од црното население се преселило во Албанија, по проширувањето на територијата.<ref name=":7" /> Мала дискриминација кон црните Црногорци била пријавена во постропската ера. Според [[Ризо Шурла]], мултирасната позадина на Црна Гора придонела за ова. Тој рекол: „Никогаш немав никакви проблеми. Секогаш се чувствував како Југословен, Црногорец. Роден сум тука, во оваа мултинационална средина, и мислам дека живеев прекрасен и среќен живот.“<ref name=":0" /> Се вели дека црните Црногорци коегзистирале мирно со [[Албанци|албанското]] население во Улцињ.<ref name=":4" /> Локалната муслиманска вера се смета за една од причините зошто.<ref name=":7" /> === Мешани бракови и наследство === На почетокот на 20 век, црногорски крал [[Никола I Петровиќ|Никола I Петровиќ Његош]] му понудил позиција на својот двор на црн Црногорец од Улцињ. Сепак, оваа понуда била одбиена, поради верувањето дека човекот едноставно ќе биде предмет на потсмев на дворот.<ref name=":7" /> До 1925 година, во кое Црна Гора била дел од [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]], населението на црните Црногорци се намалило на 25 домаќинства. По [[Втора светска војна|Втората светска војна]], повеќето од тие семејства се преселиле од Улцињ.<ref name=":4" /> За време на Втората светска војна, црните Црногорци се бореле за [[Југословенски партизани|југословенските партизани]]. Ризо Шурла бил еден таков човек кој го сторил тоа, борејќи се на [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]].<ref name=":6" /> По војната, Шурла станал актер и основал фотографско студио.<ref name=":0" /> До 21 век, само неколку црни Црногорци биле сè уште живи. Последниот црн Црногорец, Ризо Шурла, починал во 2003 година,<ref name=":2" /> а последната жена, Филе Кастрати, починала во 2022 година.<ref name=":3" /> Сепак, двајцата биле во брак и имале деца; овие деца не се идентификуваат како црни или Африканци.<ref name=":5">{{Cite web |date=2022-01-05 |title=In Memoriam: File KASTRATI, afroulqinakja e fundit e Ulqinit |url=https://plavaeguciasot.com/en/in-memoriam-file-kastrati-afroulqinakja-e-fundit-e-ulqinit/ |access-date=2026-02-23 |website=PLAVA E GUCIA SOT |language=en}}</ref> Понатаму, наследството на црните Црногорци продолжува да живее. Се вели дека тие многу придонеле за мултирасното наследство на Улцињ. Во 2026 година, беше објавено дека една улица во Улцињ ќе биде именувана по Шурла, како наследство на заедницата на црните Црногорци во градот.<ref name=":3" /><ref name=":8">{{Cite web |last=Adrovic |first=Samir |date=January 18, 2026 |title=Ulcinj owes a street to Riz: Three NGOs launch initiative to keep the name of a Montenegrin of African descent alive |url=https://en.vijesti.me/news-b/society/791820/Ulcinj-owes-Rizu-a-street--three-NGOs-launch-initiative-to-keep-the-name-of-a-Montenegrin-of-African-descent-alive |url-status=live |access-date=February 22, 2026 |website=Vijesti}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Народи во Црна Гора]] 1nric48gqoflhct274oxmz0jg1cqevw 0 1392144 5542703 2026-04-21T05:41:00Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:sr:Special:Redirect/revision/30868445|Размишљања о Гандију]]“ 5542703 wikitext text/x-wiki „'''''Размисли за Ганди'''''“ - [[есеј]] од [[Џорџ Орвел]], првпат објавен во 1949 година, како одговор на [[Автобиографија|автобиографијата]] на [[Махатма Ганди]] „''Приказната за моите опити со вистината''“. Есејот, кој се појавил во американското списание „''Партизан ривју''“, зборува за автобиографијата и нуди и пофалби и критики за Ганди, сосредоточувајќи се особено на ефикасноста на Гандиевото ненасилство и напнатоста помеѓу духовниот поглед на светот на Ганди и неговите политички активности. Еден од бројните есеи напишани од Орвел и објавени помеѓу „''[[Животинска фарма]]''“ (1945) и [[1984 (книга)|''1984'']] (1949), „Размисли за Ганди“ бил последниот есеј што Орвел го објавил за време на неговиот живот и не бил повторно објавен за време на неговиот живот. == Заднина == Џорџ Орвел е роден во [[Мотихари]], [[Бихар]], во 1903 година и живеел таму една година. Како млад човек, работел за Индиската царска полиција во покраината [[Бурма]], тогаш дел од [[Британска Индија]], од 1922 до 1927 година. Подоцна работел за индиската редакција на [[Би-би-си]], пишувајќи и продуцирајќи вести и коментари за емитување во [[Индија]] и [[Југоисточна Азија]] од 1941 до 1943 година. Во Би-би-си, Орвел работел со Балрај Сахни, кој претходно живеел со [[Махатма Ганди]] во неговиот [[ашрам]] во [[Севаграм]]. Гандиевата ''„Приказната за моите опити со вистината“'' за првпат била објавена во продолжетоци (фељтон) од [[Издавачка куќа|издавачката куќа]] Наваџиван во 1925 година, а потоа била преведена на англиски јазик и објавена како книга во 1927 година. Книгата го опишува детството на Ганди, неговото време во [[Лондон]] и [[Јужна Африка]] и неговиот живот во Индија до 1920-тите, со фокус на моралниот и религиозниот развој на авторот. Американско издание од 1948 година, објавено од ''Паблик афеарс прес'' ({{Јаз|en|Public Affairs Press}}), било првото издание со целосен текст објавено надвор од Индија.<ref>{{Наведено списание|last=Pai|first=Gita V.|date=March 2014|title=Orwell's Reflections on Saint Gandhi|journal=|volume=40|issue=1|pages=51–77|doi=10.6240/concentric.lit.2014.40.1.04|pmc=|pmid=}}</ref> Во август 1948 година, Вилијам Филипс го поканил Орвел да ја рецензира ''„Приказната за моите опити со вистината“'' за Партизан ривју (''{{Јаз|en|Partisan Review}}'') Орвел бил редовен соработник на списанието, кое било основано во 1934 година како орган на [[Комунистичка партија на САД|Комунистичката партија на САД]], но подоцна станало антикомунистичко издание. Неговите придонеси помеѓу 1941 и 1946 година вклучувале бројни „Лондонски писма“ во кои се дискутирало за [[Втора светска војна|Втората светска војна]], како и дела за пошироката политика и лондонското книжевно опкружување. Орвел станал познат во Соединетите Држави по објавувањето на „[[Животинска фарма]]“ во 1946 година.<ref name=":0">{{Harvnb|Davison|1996}}</ref> Орвел претходно пишувал за Ганди во бројни писма и рецензии на книги, како и во својата колумна „Како што ми се допаѓа“ во „Трибјун“ во 1944 година. Во својот осврт на пресудата на Беверли Николс за Индија, Орвел го бранел Ганди од нападите на Николс, иако во писмо до Џулијан Симонс од 1948 година признал дека негува „темни сомневања за Ганди“.<ref name=":0">{{Harvnb|Davison|1996}}</ref> == Преглед == Орвел ја претставува ''„Приказната за моите опити'' ''со вистината“'' како доказ за позитивна оценка на животот на Ганди, делумно затоа што се сосредоточува на животот на Ганди пред неговото вклучување во политиката, што Орвел го смета за показателно за остроумноста и интелигенцијата на Ганди. Орвел се сеќава дека ја прочитал автобиографијата во нејзиниот изворен облик во продолжетоци и открил дека таа ги предизвикала неговите [[Предрасуда|предрасуди]] дека Ганди не претставува закана за британската власт. Орвел ги забележува вредните и истакнати квалитети на Ганди. Орвел, исто така, забележува дека политичките ставови на Ганди се развивале бавно и дека, како резултат на тоа, голем дел од книгата опишува вообичаени искуства. Отфрлајќи ги тврдењата на западните [[Анархизам|анархисти]] и [[Пацифизам|пацифисти]] дека Ганди бил поддржувач на нивните ставови, Орвел тврди дека мислата на Ганди претпоставува религиозна вера и е некомпатибилна со секуларниот поглед на светот.<ref>{{Harvnb|Orwell|1968}}</ref> Осврнувајќи се на аскетизмот на Ганди, Орвел ги смета неговите ставови за „нечовечки“ во тоа што човечкото постоење, тврди Орвел, секогаш вклучува компромис помеѓу верувањата и односите со другите. Зборувајќи за [[Пацифизам|пацифизмот]] на Ганди, Орвел го фали што не ги избегнувал тешките прашања како што се оние околу [[Холокауст|холокаустот]], но забележува дека политичката стратегија на Ганди бара постоење на граѓански права и изискува дека таа нема да биде успешна во тоталитарно општество.<ref>{{Harvnb|Orwell|1968}}</ref> Со оглед на перципираната веројатност за Трета светска војна, Орвел признава дека ненасилството може да биде неопходно и верува дека, иако чувствува „извесна естетска одвратност кон Ганди“, сепак бил во голема мера политички бил во право и политички успешен.<ref>{{Harvnb|Orwell|1968}}</ref> == Наводи == {{Џорџ Орвел}} [[Категорија:Есеи од Џорџ Орвел]] qjgdur6e5a0ubqglb1lf6m1032vdl1g 5542705 5542703 2026-04-21T05:41:32Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5542705 wikitext text/x-wiki „'''''Размисли за Ганди'''''“ — [[есеј]] од [[Џорџ Орвел]], првпат објавен во 1949 година, како одговор на [[Автобиографија|автобиографијата]] на [[Махатма Ганди]] „''Приказната за моите опити со вистината''“. Есејот, кој се појавил во американското списание „''Партизан ривју''“, зборува за автобиографијата и нуди и пофалби и критики за Ганди, сосредоточувајќи се особено на ефикасноста на Гандиевото ненасилство и напнатоста помеѓу духовниот поглед на светот на Ганди и неговите политички активности. Еден од бројните есеи напишани од Орвел и објавени помеѓу „''[[Животинска фарма]]''“ (1945) и [[1984 (книга)|''1984'']] (1949), „Размисли за Ганди“ бил последниот есеј што Орвел го објавил за време на неговиот живот и не бил повторно објавен за време на неговиот живот. == Заднина == Џорџ Орвел е роден во [[Мотихари]], [[Бихар]], во 1903 година и живеел таму една година. Како млад човек, работел за Индиската царска полиција во покраината [[Бурма]], тогаш дел од [[Британска Индија]], од 1922 до 1927 година. Подоцна работел за индиската редакција на [[Би-би-си]], пишувајќи и продуцирајќи вести и коментари за емитување во [[Индија]] и [[Југоисточна Азија]] од 1941 до 1943 година. Во Би-би-си, Орвел работел со Балрај Сахни, кој претходно живеел со [[Махатма Ганди]] во неговиот [[ашрам]] во [[Севаграм]]. Гандиевата ''„Приказната за моите опити со вистината“'' за првпат била објавена во продолжетоци (фељтон) од [[Издавачка куќа|издавачката куќа]] Наваџиван во 1925 година, а потоа била преведена на англиски јазик и објавена како книга во 1927 година. Книгата го опишува детството на Ганди, неговото време во [[Лондон]] и [[Јужна Африка]] и неговиот живот во Индија до 1920-тите, со фокус на моралниот и религиозниот развој на авторот. Американско издание од 1948 година, објавено од ''Паблик афеарс прес'' ({{Јаз|en|Public Affairs Press}}), било првото издание со целосен текст објавено надвор од Индија.<ref>{{Наведено списание|last=Pai|first=Gita V.|date=March 2014|title=Orwell's Reflections on Saint Gandhi|journal=|volume=40|issue=1|pages=51–77|doi=10.6240/concentric.lit.2014.40.1.04|pmc=|pmid=}}</ref> Во август 1948 година, Вилијам Филипс го поканил Орвел да ја рецензира ''„Приказната за моите опити со вистината“'' за Партизан ривју (''{{Јаз|en|Partisan Review}}'') Орвел бил редовен соработник на списанието, кое било основано во 1934 година како орган на [[Комунистичка партија на САД|Комунистичката партија на САД]], но подоцна станало антикомунистичко издание. Неговите придонеси помеѓу 1941 и 1946 година вклучувале бројни „Лондонски писма“ во кои се дискутирало за [[Втора светска војна|Втората светска војна]], како и дела за пошироката политика и лондонското книжевно опкружување. Орвел станал познат во Соединетите Држави по објавувањето на „[[Животинска фарма]]“ во 1946 година.<ref name=":0">{{Harvnb|Davison|1996}}</ref> Орвел претходно пишувал за Ганди во бројни писма и рецензии на книги, како и во својата колумна „Како што ми се допаѓа“ во „Трибјун“ во 1944 година. Во својот осврт на пресудата на Беверли Николс за Индија, Орвел го бранел Ганди од нападите на Николс, иако во писмо до Џулијан Симонс од 1948 година признал дека негува „темни сомневања за Ганди“.<ref name=":0">{{Harvnb|Davison|1996}}</ref> == Преглед == Орвел ја претставува ''„Приказната за моите опити'' ''со вистината“'' како доказ за позитивна оценка на животот на Ганди, делумно затоа што се сосредоточува на животот на Ганди пред неговото вклучување во политиката, што Орвел го смета за показателно за остроумноста и интелигенцијата на Ганди. Орвел се сеќава дека ја прочитал автобиографијата во нејзиниот изворен облик во продолжетоци и открил дека таа ги предизвикала неговите [[Предрасуда|предрасуди]] дека Ганди не претставува закана за британската власт. Орвел ги забележува вредните и истакнати квалитети на Ганди. Орвел, исто така, забележува дека политичките ставови на Ганди се развивале бавно и дека, како резултат на тоа, голем дел од книгата опишува вообичаени искуства. Отфрлајќи ги тврдењата на западните [[Анархизам|анархисти]] и [[Пацифизам|пацифисти]] дека Ганди бил поддржувач на нивните ставови, Орвел тврди дека мислата на Ганди претпоставува религиозна вера и е некомпатибилна со секуларниот поглед на светот.<ref>{{Harvnb|Orwell|1968}}</ref> Осврнувајќи се на аскетизмот на Ганди, Орвел ги смета неговите ставови за „нечовечки“ во тоа што човечкото постоење, тврди Орвел, секогаш вклучува компромис помеѓу верувањата и односите со другите. Зборувајќи за [[Пацифизам|пацифизмот]] на Ганди, Орвел го фали што не ги избегнувал тешките прашања како што се оние околу [[Холокауст|холокаустот]], но забележува дека политичката стратегија на Ганди бара постоење на граѓански права и изискува дека таа нема да биде успешна во тоталитарно општество.<ref>{{Harvnb|Orwell|1968}}</ref> Со оглед на перципираната веројатност за Трета светска војна, Орвел признава дека ненасилството може да биде неопходно и верува дека, иако чувствува „извесна естетска одвратност кон Ганди“, сепак бил во голема мера политички бил во право и политички успешен.<ref>{{Harvnb|Orwell|1968}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Џорџ Орвел}} [[Категорија:Есеи од Џорџ Орвел]] 05se2x1ssqbrw4h2dfxvzwzm18s5qnk 5542707 5542705 2026-04-21T05:42:16Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5542707 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} „'''''Размисли за Ганди'''''“ — [[есеј]] од [[Џорџ Орвел]], првпат објавен во 1949 година, како одговор на [[Автобиографија|автобиографијата]] на [[Махатма Ганди]] „''Приказната за моите опити со вистината''“. Есејот, кој се појавил во американското списание „''Партизан ривју''“, зборува за автобиографијата и нуди и пофалби и критики за Ганди, сосредоточувајќи се особено на ефикасноста на Гандиевото ненасилство и напнатоста помеѓу духовниот поглед на светот на Ганди и неговите политички активности. Еден од бројните есеи напишани од Орвел и објавени помеѓу „''[[Животинска фарма]]''“ (1945) и [[1984 (книга)|''1984'']] (1949), „Размисли за Ганди“ бил последниот есеј што Орвел го објавил за време на неговиот живот и не бил повторно објавен за време на неговиот живот. == Заднина == Џорџ Орвел е роден во [[Мотихари]], [[Бихар]], во 1903 година и живеел таму една година. Како млад човек, работел за Индиската царска полиција во покраината [[Бурма]], тогаш дел од [[Британска Индија]], од 1922 до 1927 година. Подоцна работел за индиската редакција на [[Би-би-си]], пишувајќи и продуцирајќи вести и коментари за емитување во [[Индија]] и [[Југоисточна Азија]] од 1941 до 1943 година. Во Би-би-си, Орвел работел со Балрај Сахни, кој претходно живеел со [[Махатма Ганди]] во неговиот [[ашрам]] во [[Севаграм]]. Гандиевата ''„Приказната за моите опити со вистината“'' за првпат била објавена во продолжетоци (фељтон) од [[Издавачка куќа|издавачката куќа]] Наваџиван во 1925 година, а потоа била преведена на англиски јазик и објавена како книга во 1927 година. Книгата го опишува детството на Ганди, неговото време во [[Лондон]] и [[Јужна Африка]] и неговиот живот во Индија до 1920-тите, со фокус на моралниот и религиозниот развој на авторот. Американско издание од 1948 година, објавено од ''Паблик афеарс прес'' ({{Јаз|en|Public Affairs Press}}), било првото издание со целосен текст објавено надвор од Индија.<ref>{{Наведено списание|last=Pai|first=Gita V.|date=March 2014|title=Orwell's Reflections on Saint Gandhi|journal=|volume=40|issue=1|pages=51–77|doi=10.6240/concentric.lit.2014.40.1.04|pmc=|pmid=}}</ref> Во август 1948 година, Вилијам Филипс го поканил Орвел да ја рецензира ''„Приказната за моите опити со вистината“'' за Партизан ривју (''{{Јаз|en|Partisan Review}}'') Орвел бил редовен соработник на списанието, кое било основано во 1934 година како орган на [[Комунистичка партија на САД|Комунистичката партија на САД]], но подоцна станало антикомунистичко издание. Неговите придонеси помеѓу 1941 и 1946 година вклучувале бројни „Лондонски писма“ во кои се дискутирало за [[Втора светска војна|Втората светска војна]], како и дела за пошироката политика и лондонското книжевно опкружување. Орвел станал познат во Соединетите Држави по објавувањето на „[[Животинска фарма]]“ во 1946 година.<ref name=":0">{{Harvnb|Davison|1996}}</ref> Орвел претходно пишувал за Ганди во бројни писма и рецензии на книги, како и во својата колумна „Како што ми се допаѓа“ во „Трибјун“ во 1944 година. Во својот осврт на пресудата на Беверли Николс за Индија, Орвел го бранел Ганди од нападите на Николс, иако во писмо до Џулијан Симонс од 1948 година признал дека негува „темни сомневања за Ганди“.<ref name=":0">{{Harvnb|Davison|1996}}</ref> == Преглед == Орвел ја претставува ''„Приказната за моите опити'' ''со вистината“'' како доказ за позитивна оценка на животот на Ганди, делумно затоа што се сосредоточува на животот на Ганди пред неговото вклучување во политиката, што Орвел го смета за показателно за остроумноста и интелигенцијата на Ганди. Орвел се сеќава дека ја прочитал автобиографијата во нејзиниот изворен облик во продолжетоци и открил дека таа ги предизвикала неговите [[Предрасуда|предрасуди]] дека Ганди не претставува закана за британската власт. Орвел ги забележува вредните и истакнати квалитети на Ганди. Орвел, исто така, забележува дека политичките ставови на Ганди се развивале бавно и дека, како резултат на тоа, голем дел од книгата опишува вообичаени искуства. Отфрлајќи ги тврдењата на западните [[Анархизам|анархисти]] и [[Пацифизам|пацифисти]] дека Ганди бил поддржувач на нивните ставови, Орвел тврди дека мислата на Ганди претпоставува религиозна вера и е некомпатибилна со секуларниот поглед на светот.<ref>{{Harvnb|Orwell|1968}}</ref> Осврнувајќи се на аскетизмот на Ганди, Орвел ги смета неговите ставови за „нечовечки“ во тоа што човечкото постоење, тврди Орвел, секогаш вклучува компромис помеѓу верувањата и односите со другите. Зборувајќи за [[Пацифизам|пацифизмот]] на Ганди, Орвел го фали што не ги избегнувал тешките прашања како што се оние околу [[Холокауст|холокаустот]], но забележува дека политичката стратегија на Ганди бара постоење на граѓански права и изискува дека таа нема да биде успешна во тоталитарно општество.<ref>{{Harvnb|Orwell|1968}}</ref> Со оглед на перципираната веројатност за Трета светска војна, Орвел признава дека ненасилството може да биде неопходно и верува дека, иако чувствува „извесна естетска одвратност кон Ганди“, сепак бил во голема мера политички бил во право и политички успешен.<ref>{{Harvnb|Orwell|1968}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Џорџ Орвел}} [[Категорија:Есеи од Џорџ Орвел]] 0w5ltpop205mgx9n8wdgm5q6rlnejpr 1 1392145 5542706 2026-04-21T05:41:53Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5542706 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1392146 5542710 2026-04-21T05:58:40Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1329384773|A Hanging]]“ 5542710 wikitext text/x-wiki „ '''Бесење''' “ (1931) е краток [[есеј]] напишан од [[Џорџ Орвел]], првпат објавен (под неговото вистинско име) во август 1931 година во британското книжевно списание на Џон Мидлтон Мари, ''„Аделфи“'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.latimes.com/business/hiltzik/la-fi-mh-orwells-hanging-20131102-story.html|title=George Orwell's 5 greatest essays: No. 5, "A Hanging"|date=2013-11-05|work=Los Angeles Times|language=en-US|accessdate=2024-03-24}}</ref>, а потоа препечатен во 1946 година во британското книжевно списание ''„Њу Савој“''. Сместен во [[Мјанмар|Бурма]], каде што Орвел (под неговото вистинско име Ерик Артур Блер) служел во Британската империјална полиција од 1922 до 1927 година, во него се опишува погубувањето на еден криминалец.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/George-Orwell|title=George Orwell {{!}} Biography, Books, Real Name, Political Views, & Facts {{!}} Britannica|date=2024-03-13|work=www.britannica.com|language=en|accessdate=2024-03-24}}</ref> == Содржина == На осудениот не му се дава име, ниту му се објаснува какво злосторство извршил. За Британската полиција која го надгледува неговото погубување, бесењето е непријатна, но рутинска работа. Нараторот не учествува активно во бесењето и се чини дека е помалку искусен од неговите колеги. Додека затвореникот со лисици се води кон бесилката, тој малку се повлекува настрана за да избегне да гази во локва со дождовница; нараторот го гледа ова и размислува: Бесењето е извршено, и сите засегнати чувствуваат ненадејно олеснување додека го напуштаат местото каде што мртвиот човек сè уште виси. == Контекст == [[Обединето Кралство|Британија]] ја освоила Бурма и владеела со неа во раздобје од 62 години (1824–86), за кое време се воделе три [[Англо-бурмански војни]], и ја вклучила во својата [[Британска Индија|Индиска Империја]]. Британија ја администрираше Бурма како индиска покраина до 1937 година, кога станала посебна, самоуправна колонија. Бурма добила независност во 1948 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://newint.org/features/2008/04/18/history|title=A Short History of Burma {{!}} New Internationalist|date=2008-04-18|work=newint.org|language=en|accessdate=2024-03-24}}</ref> == Веродостојност == Кога го прашале за „Бесењето“, Орвел не сакал да разговара за темата и еднаш рекол дека тоа е „само приказна“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.netcharles.com/orwell/ctc/docs/complete.htm|title=The Complete Works of George Orwell (reviews) - George Orwell: The Chestnut Tree Cafe|date=2011-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110916074805/http://www.netcharles.com/orwell/ctc/docs/complete.htm|archive-date=2011-09-16|accessdate=2024-03-24}}</ref> Нема познати докази што покажуваат јасно каде и кога бил сведок на погубување за време на неговиот престој во Бурма. Сепак, во своите дела тој повторил дека го сторил тоа. Тој понатаму размислувал за бесењето во својата колумна „''Како што сакам''“ за ''[[Трибјун (магазин)|Трибјун]]'', 15 ноември 1946 година. Според Денис Колингс, пријател на Орвел од 1921 година, кога неговиот татко станал семеен лекар на Блер (Орвел), било сигурно дека Орвел би бил сведок на бесење и дека полицајците морале да го видат бесењето „како еден вид иницијација. Морало да има полицајци присутни на погубувања - а кадетите биле назначувани за такви работи“.<ref>{{Наведување|title=George Orwell BBC Arena Part 1 - Such, Such Were the Joys|url=https://www.youtube.com/watch?v=K3UAZB_6bHI|access-date=2024-03-24|language=en}}</ref> == Наводи == nfiqjveih0ckpthqvxn6tmvkjjnncmq 5542711 5542710 2026-04-21T06:00:10Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5542711 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} „'''Бесење'''“ (1931) краток [[есеј]] напишан од [[Џорџ Орвел]], првпат објавен (под неговото вистинско име) во август 1931 година во британското книжевно списание на Џон Мидлтон Мари, ''„Аделфи“'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.latimes.com/business/hiltzik/la-fi-mh-orwells-hanging-20131102-story.html|title=George Orwell's 5 greatest essays: No. 5, "A Hanging"|date=2013-11-05|work=Los Angeles Times|language=en-US|accessdate=2024-03-24}}</ref>, а потоа препечатен во 1946 година во британското книжевно списание ''„Њу Савој“''. Сместен во [[Мјанмар|Бурма]], каде што Орвел (под неговото вистинско име Ерик Артур Блер) служел во Британската империјална полиција од 1922 до 1927 година, во него се опишува погубувањето на еден криминалец.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/George-Orwell|title=George Orwell {{!}} Biography, Books, Real Name, Political Views, & Facts {{!}} Britannica|date=2024-03-13|work=www.britannica.com|language=en|accessdate=2024-03-24}}</ref> == Содржина == На осудениот не му се дава име, ниту му се објаснува какво злосторство извршил. За Британската полиција која го надгледува неговото погубување, бесењето е непријатна, но рутинска работа. Нараторот не учествува активно во бесењето и се чини дека е помалку искусен од неговите колеги. Додека затвореникот со лисици се води кон бесилката, тој малку се повлекува настрана за да избегне да гази во локва со дождовница; нараторот го гледа ова и размислува: Бесењето е извршено, и сите засегнати чувствуваат ненадејно олеснување додека го напуштаат местото каде што мртвиот човек сè уште виси. == Контекст == [[Обединето Кралство|Британија]] ја освоила Бурма и владеела со неа во раздобје од 62 години (1824–86), за кое време се воделе три [[Англо-бурмански војни]], и ја вклучила во својата [[Британска Индија|Индиска Империја]]. Британија ја администрираше Бурма како индиска покраина до 1937 година, кога станала посебна, самоуправна колонија. Бурма добила независност во 1948 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://newint.org/features/2008/04/18/history|title=A Short History of Burma {{!}} New Internationalist|date=2008-04-18|work=newint.org|language=en|accessdate=2024-03-24}}</ref> == Веродостојност == Кога го прашале за „Бесењето“, Орвел не сакал да разговара за темата и еднаш рекол дека тоа е „само приказна“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.netcharles.com/orwell/ctc/docs/complete.htm|title=The Complete Works of George Orwell (reviews) - George Orwell: The Chestnut Tree Cafe|date=2011-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110916074805/http://www.netcharles.com/orwell/ctc/docs/complete.htm|archive-date=2011-09-16|accessdate=2024-03-24}}</ref> Нема познати докази што покажуваат јасно каде и кога бил сведок на погубување за време на неговиот престој во Бурма. Сепак, во своите дела тој повторил дека го сторил тоа. Тој понатаму размислувал за бесењето во својата колумна „''Како што сакам''“ за ''[[Трибјун (магазин)|Трибјун]]'', 15 ноември 1946 година. Според Денис Колингс, пријател на Орвел од 1921 година, кога неговиот татко станал семеен лекар на Блер (Орвел), било сигурно дека Орвел би бил сведок на бесење и дека полицајците морале да го видат бесењето „како еден вид иницијација. Морало да има полицајци присутни на погубувања - а кадетите биле назначувани за такви работи“.<ref>{{Наведување|title=George Orwell BBC Arena Part 1 - Such, Such Were the Joys|url=https://www.youtube.com/watch?v=K3UAZB_6bHI|access-date=2024-03-24|language=en}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Џорџ Орвел}} 0qx28mrktvkuln2oqaw2dnzl9jvqmo4 5542712 5542711 2026-04-21T06:00:26Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Бесење (есеј)]] на [[Бесење (Орвел)]] 5542711 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} „'''Бесење'''“ (1931) краток [[есеј]] напишан од [[Џорџ Орвел]], првпат објавен (под неговото вистинско име) во август 1931 година во британското книжевно списание на Џон Мидлтон Мари, ''„Аделфи“'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.latimes.com/business/hiltzik/la-fi-mh-orwells-hanging-20131102-story.html|title=George Orwell's 5 greatest essays: No. 5, "A Hanging"|date=2013-11-05|work=Los Angeles Times|language=en-US|accessdate=2024-03-24}}</ref>, а потоа препечатен во 1946 година во британското книжевно списание ''„Њу Савој“''. Сместен во [[Мјанмар|Бурма]], каде што Орвел (под неговото вистинско име Ерик Артур Блер) служел во Британската империјална полиција од 1922 до 1927 година, во него се опишува погубувањето на еден криминалец.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/George-Orwell|title=George Orwell {{!}} Biography, Books, Real Name, Political Views, & Facts {{!}} Britannica|date=2024-03-13|work=www.britannica.com|language=en|accessdate=2024-03-24}}</ref> == Содржина == На осудениот не му се дава име, ниту му се објаснува какво злосторство извршил. За Британската полиција која го надгледува неговото погубување, бесењето е непријатна, но рутинска работа. Нараторот не учествува активно во бесењето и се чини дека е помалку искусен од неговите колеги. Додека затвореникот со лисици се води кон бесилката, тој малку се повлекува настрана за да избегне да гази во локва со дождовница; нараторот го гледа ова и размислува: Бесењето е извршено, и сите засегнати чувствуваат ненадејно олеснување додека го напуштаат местото каде што мртвиот човек сè уште виси. == Контекст == [[Обединето Кралство|Британија]] ја освоила Бурма и владеела со неа во раздобје од 62 години (1824–86), за кое време се воделе три [[Англо-бурмански војни]], и ја вклучила во својата [[Британска Индија|Индиска Империја]]. Британија ја администрираше Бурма како индиска покраина до 1937 година, кога станала посебна, самоуправна колонија. Бурма добила независност во 1948 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://newint.org/features/2008/04/18/history|title=A Short History of Burma {{!}} New Internationalist|date=2008-04-18|work=newint.org|language=en|accessdate=2024-03-24}}</ref> == Веродостојност == Кога го прашале за „Бесењето“, Орвел не сакал да разговара за темата и еднаш рекол дека тоа е „само приказна“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.netcharles.com/orwell/ctc/docs/complete.htm|title=The Complete Works of George Orwell (reviews) - George Orwell: The Chestnut Tree Cafe|date=2011-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110916074805/http://www.netcharles.com/orwell/ctc/docs/complete.htm|archive-date=2011-09-16|accessdate=2024-03-24}}</ref> Нема познати докази што покажуваат јасно каде и кога бил сведок на погубување за време на неговиот престој во Бурма. Сепак, во своите дела тој повторил дека го сторил тоа. Тој понатаму размислувал за бесењето во својата колумна „''Како што сакам''“ за ''[[Трибјун (магазин)|Трибјун]]'', 15 ноември 1946 година. Според Денис Колингс, пријател на Орвел од 1921 година, кога неговиот татко станал семеен лекар на Блер (Орвел), било сигурно дека Орвел би бил сведок на бесење и дека полицајците морале да го видат бесењето „како еден вид иницијација. Морало да има полицајци присутни на погубувања - а кадетите биле назначувани за такви работи“.<ref>{{Наведување|title=George Orwell BBC Arena Part 1 - Such, Such Were the Joys|url=https://www.youtube.com/watch?v=K3UAZB_6bHI|access-date=2024-03-24|language=en}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Џорџ Орвел}} 0qx28mrktvkuln2oqaw2dnzl9jvqmo4 5542715 5542712 2026-04-21T06:02:04Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Есеи од Џорџ Орвел]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542715 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} „'''Бесење'''“ (1931) краток [[есеј]] напишан од [[Џорџ Орвел]], првпат објавен (под неговото вистинско име) во август 1931 година во британското книжевно списание на Џон Мидлтон Мари, ''„Аделфи“'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.latimes.com/business/hiltzik/la-fi-mh-orwells-hanging-20131102-story.html|title=George Orwell's 5 greatest essays: No. 5, "A Hanging"|date=2013-11-05|work=Los Angeles Times|language=en-US|accessdate=2024-03-24}}</ref>, а потоа препечатен во 1946 година во британското книжевно списание ''„Њу Савој“''. Сместен во [[Мјанмар|Бурма]], каде што Орвел (под неговото вистинско име Ерик Артур Блер) служел во Британската империјална полиција од 1922 до 1927 година, во него се опишува погубувањето на еден криминалец.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/George-Orwell|title=George Orwell {{!}} Biography, Books, Real Name, Political Views, & Facts {{!}} Britannica|date=2024-03-13|work=www.britannica.com|language=en|accessdate=2024-03-24}}</ref> == Содржина == На осудениот не му се дава име, ниту му се објаснува какво злосторство извршил. За Британската полиција која го надгледува неговото погубување, бесењето е непријатна, но рутинска работа. Нараторот не учествува активно во бесењето и се чини дека е помалку искусен од неговите колеги. Додека затвореникот со лисици се води кон бесилката, тој малку се повлекува настрана за да избегне да гази во локва со дождовница; нараторот го гледа ова и размислува: Бесењето е извршено, и сите засегнати чувствуваат ненадејно олеснување додека го напуштаат местото каде што мртвиот човек сè уште виси. == Контекст == [[Обединето Кралство|Британија]] ја освоила Бурма и владеела со неа во раздобје од 62 години (1824–86), за кое време се воделе три [[Англо-бурмански војни]], и ја вклучила во својата [[Британска Индија|Индиска Империја]]. Британија ја администрираше Бурма како индиска покраина до 1937 година, кога станала посебна, самоуправна колонија. Бурма добила независност во 1948 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://newint.org/features/2008/04/18/history|title=A Short History of Burma {{!}} New Internationalist|date=2008-04-18|work=newint.org|language=en|accessdate=2024-03-24}}</ref> == Веродостојност == Кога го прашале за „Бесењето“, Орвел не сакал да разговара за темата и еднаш рекол дека тоа е „само приказна“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.netcharles.com/orwell/ctc/docs/complete.htm|title=The Complete Works of George Orwell (reviews) - George Orwell: The Chestnut Tree Cafe|date=2011-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110916074805/http://www.netcharles.com/orwell/ctc/docs/complete.htm|archive-date=2011-09-16|accessdate=2024-03-24}}</ref> Нема познати докази што покажуваат јасно каде и кога бил сведок на погубување за време на неговиот престој во Бурма. Сепак, во своите дела тој повторил дека го сторил тоа. Тој понатаму размислувал за бесењето во својата колумна „''Како што сакам''“ за ''[[Трибјун (магазин)|Трибјун]]'', 15 ноември 1946 година. Според Денис Колингс, пријател на Орвел од 1921 година, кога неговиот татко станал семеен лекар на Блер (Орвел), било сигурно дека Орвел би бил сведок на бесење и дека полицајците морале да го видат бесењето „како еден вид иницијација. Морало да има полицајци присутни на погубувања - а кадетите биле назначувани за такви работи“.<ref>{{Наведување|title=George Orwell BBC Arena Part 1 - Such, Such Were the Joys|url=https://www.youtube.com/watch?v=K3UAZB_6bHI|access-date=2024-03-24|language=en}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Џорџ Орвел}} [[Категорија:Есеи од Џорџ Орвел]] mo2fq7gxwjvkniz348fl2oexro7f9gg 0 1392150 5542735 2026-04-21T07:30:04Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:de:Special:Redirect/revision/251558224|Aufsteigender Steinbrech]]“ 5542735 wikitext text/x-wiki ''Saxifraga adscendens —'' ''растителен'' [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] Saxifraga во [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каменоломки]] (Saxifragaceae). == Опис == [[Податотека:Saxifraga_controversa_Atlas_Alpenflora.jpg|мини|Илустрација од ''Атласот на алпската флора'']] [[Податотека:Saxigraga_adscendens_T69.1.jpg|мини|Живеалиште, лисја и соцветие]] === Опис и карактеристики === Saxifraga adscendens е [[Двегодишно растение|двегодишно]] [[Зелјесто растение|тревно растение]] кое достигнува висина од 15 до 25 см. Има розета од густо собрани листови при основата. Стеблото кое е разгрането најчесто во горната половина има густи жлездести влакна по површината. [[Лист (ботаника)|Листовите]] на розетата се обратно-јајцевидно-[[Облици на листови|ланцетни]], на врвот со 3 (5) тапи запци, во основата клиновидни, без дршка, по работ и горната страна со ретки жлездести влакна, и за време на цветањето остануваат живи. Стеблените листови се спирално распоредени, целосни или со тапи запци на врвот, со поретки жлездести влакна од двете страни, а по работ многу погусти. Цветови се долги 6-7 мм. Цветните дршки се најмногу два пати подолги од цветовите. Чашката е жлездесто-влакнеста, долга околу 3 мм; чашкините ливчиња јајцевидно-елиптични, околу 1,5 мм, на врвот тапи, со ресести жлездести влакна по работ. Венечни ливчиња се бели, долги 4-5 мм, обратно-јајцевидни, на врвот рамни, кон основата клиновидни, со три жили. Има десет прашници, долги колку чашкините ливчиња; филаменти бели или розови; антери кремови.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 4|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1076-1077}}</ref> Се среќава на планински и високопланински карпи и камењари. Забележана на [[Јакупица]], [[Караџица]], [[Скопска Црна Гора]] (Групче), [[Шар Планина]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Кораб]], [[Дешат]]-[[Крчин]], [[Илинска Планина]] и [[Кожуф]].<ref name=":0" /> == Систематика и дистрибуција == ''Saxifraga adscendens'' за првпат е опишана во 1753 година од [[Карл Линеј|Карл Лине]] во ''„Species Plantarum“'', том I, страница 405. Зборот ''adscendens'' значи искачување. Синоними за ''Saxifraga adscendens'' се ''Saxifraga controversa'' и ''Saxifraga tridactylites'' subsp. ''adscendens'' (L.) A.Blytt. ''Saxifraga adscendens'' припаѓа на подсекцијата ''Tridactylites'' од [[Род (биологија)|секцијата]] ''Saxifraga.'' ''Saxifraga adscendens'' се среќава во Европа во [[Алпи|Алпите]], [[Пиринеи|Пиринеите]], [[Апенини|Апенините]], [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]], [[Карпати|Карпатите]], [[Кавказ|регионот на Кавказ]], [[Скандинавија]], Балтичките држави и [[Северна Америка]] . Во 1999 година имало околу четири подвида на ''Saxifraga adscendens'', а во 2009 година три: * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''adscendens'' (син. ''Saxifraga tridactylites'' subsp. ''adscendens).'' Венечните ливчиња се долги 3-4 мм, односно 2-2,5-пати подолги од чашкините ливчиња. Кутијката има обратно-крушовидна форма или обратно-јајцевидна и во основата постепено се стеснува.<ref name=":0" /> Постојат записи за локација за [[Шпанија]], [[Андора]], [[Франција]], [[Монако]], [[Сицилија]], [[Малта]], [[Италија]], [[Швајцарија]], [[Лихтенштајн]], [[Австрија]], [[Полска]], [[Норвешка]], [[Шведска]], [[Финска]], [[Естонија]], [[Русија]], [[Украина]], [[Србија]], [[Република Косово|Косово]], [[Словачка]], [[Словенија]], [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Романија]], [[Албанија]], [[Црна Гора]], [[Македонија]], [[Грција]] и азискиот дел од [[Турција]]. Во Македонија овој подвид е забеелжан на [[Јакупица]], [[Караџица]], [[Скопска Црна Гора]] (Групче), [[Шар Планина]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Кораб]], [[Дешат]]-[[Крчин]], [[Илинска Планина]] и [[Кожуф]].<ref name=":0" /> * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''discolor'' (син. ''Saxifraga discolor.'' Се среќава само во [[Бугарија]] и [[Грција]].<ref name="Euro+Med" /> * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''oregonensis'': Распространета во [[Северна Америка]] од [[Алјаска]] до [[Колорадо]] и се среќава на надморска височина од над 4000 метри во [[Карпести Планини|Карпестите Планини]]. * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''parnassica'' (син.: ''Saxifraga parnassica'' , ''Saxifraga tridactylite''s subsp. ''parnassica.'' Кутијката е топчеста и во основата е округла.<ref name=":0" /> Се јавува во [[Италија]], [[Сицилија]], [[Малта]], [[Хрватска]], [[Црна Гора]], [[Македонија]], [[Албанија]], [[Бугарија]] и [[Грција]].<ref name="Euro+Med" /> Во [[Македонија]] се среќава на планината [[Галичица]], [[Шар Планина]], [[Кораб]], [[Бистра (планина)|Бистра]] и [[Дешат]].<ref name=":0" /> == Литература == * {{BibISBN|3576105581}} * Klaus Kaplan: In: {{BibISBN|3826330161}} * Luc Brouillet, Patrick E. Elvander: ''Saxifraga.'' In: Flora of North America Editorial Committee (Hrsg.): ''Flora of North America North of Mexico'', Volume 8 – ''Paeoniaceae to Ericaceae'', Oxford University Press, New York und Oxford, 2009, ISBN 978-0-19-534026-6. [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=250092026 ''Saxifraga adscendens'', S. 145 – textgleich online wie gedrucktes Werk]. == Наводи == <references> <ref name="InfoFlora"> {{InfoFlora|ID=1041550|WissName=Saxifraga adscendens L.|Abruf=2022-05-30}} </ref> <ref name="FoNA2009"> Luc Brouillet, Patrick E. Elvander: ''Saxifraga.'': [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=250092026 ''Saxifraga adscendens'', S. 145 – textgleich online wie gedrucktes Werk], In: Flora of North America Editorial Committee (Hrsg.): ''Flora of North America North of Mexico'', Volume 8 – ''Paeoniaceae to Ericaceae'', Oxford University Press, New York und Oxford, 2009, ISBN 978-0-19-534026-6. </ref> <ref name="Euro+Med"> Karol Marhold, 2011+: ''Saxifragaceae.'': [https://europlusmed.org/cdm_dataportal/taxon/d5ec40e2-c851-40d4-9974-4a0e2963861e Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' In: ''Euro+Med Plantbase - the information resource for Euro-Mediterranean plant diversity.''] </ref> <ref name="AtlasFloraeEuropaeae1999"> Jaakko Jalas, Juha Suominen, Raino Lampinen, Arto Kurtto: ''Atlas florae europaeae.'' Band 12: ''Resedaceae to Platanaceae.'' Helsinki 1999, ISBN 951-9108-12-2, S. 213–215. </ref> <ref name="HegiHuber1961"> Gustav Hegi, Herbert Huber: ''Familie Saxifragaceae.'' S. 189–191. In: Gustav Hegi: ''Illustrierte Flora von Mitteleuropa.'' 2. Auflage, Band IV, Teil 2, Verlag Carl Hanser, München 1961. </ref> <ref name="Schmeil und Fitschen2024">Michael Koltzenburg: ''Saxifraga.'' In: Schmeil-Fitschen: Die Flora Deutschlands und angrenzender Länder. 98. Auflage. Verlag Quelle & Meyer, Wiebelsheim 2024. ISBN 978-3-494-01943-7. S. 358.</ref> </references> == Надворешни врски == * {{Мртва врска|date=2023-02-26|url=http://www.saxifraga.org/plants/saxbase/taxon.asp?Taxon=689}} * Günther Blaich: [http://www.guenther-blaich.de/pflseite.php?par=Saxifraga+adscendens Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Fotos.] * Gerhard Nitter: [http://www.gerhard.nitter.de/Steckbriefe/Saxifraga-adscendens.html Steckbrief ''Saxifraga adscendens'' mit Fotos.] * [http://flora.nhm-wien.ac.at/Seiten-Arten/Saxifraga-adscendens.htm Datenblatt mit Fotos ''Saxifraga adscendens - Aufsteige-Steinbrech / Aufsteigender Steinbrech'', bei ''Botanik im Bild / Flora von Österreich'', 2008.] * [https://www.tela-botanica.org/bdtfx-nn-75486-synthese Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Foto und Verbreitung in Frankreich bei ''Tela Botanica''.] * [https://dryades.units.it/floritaly/index.php?procedure=taxon_page&tipo=all&id=1798 Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Verbreitung in Italien bei ''Portale della Flora d'Italia - Portal to the Flora of Italy'']. * [https://portal.cybertaxonomy.org/flora-greece/cdm_dataportal/taxon/50429ea2-6b43-4161-aefe-50757564aa9a Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Verbreitung in Griechenland bei ''Flora of Greece online - An annotated checklist of the Vascular Plants of Greece''].  [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Каменоломка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 3manl0pbp17n8bnyx3359muk4eykh6s 5542757 5542735 2026-04-21T07:51:58Z Orce Wiki 121850 5542757 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = Saxigraga adscendens | status = | image = Saxigraga adscendens T69.jpg | image_caption = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | domain_sv = | domain = Eukaryota | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Spermatophyta | subdivisio_sv = | subdivisio = Angiospermae | classis_sv = | classis = Eudicotyledonae | ordo_sv = | ordo = Saxifragales | familia_sv = [[Каменоломки]] | familia = Saxifragaceae | genus_sv = | genus = Saxifraga | species_sv = | species = S. adscendens | taxon = Saxifraga adscendens | taxon_authority = [[Карл Линеј]] }} ''Saxifraga adscendens —'' растителен [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] Saxifraga во [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каменоломки]] (Saxifragaceae). == Опис и карактеристики == Saxifraga adscendens е [[Двегодишно растение|двегодишно]] [[Зелјесто растение|тревно растение]] кое достигнува висина од 15 до 25 см. Има розета од густо собрани листови при основата. Стеблото кое е разгрането најчесто во горната половина има густи жлездести влакна по површината. [[Лист (ботаника)|Листовите]] на розетата се обратно-јајцевидно-[[Облици на листови|ланцетни]], на врвот со 3 (5) тапи запци, во основата клиновидни, без дршка, по работ и горната страна со ретки жлездести влакна, и за време на цветањето остануваат живи. Стеблените листови се спирално распоредени, целосни или со тапи запци на врвот, со поретки жлездести влакна од двете страни, а по работ многу погусти. Цветови се долги 6-7 мм. Цветните дршки се најмногу два пати подолги од цветовите. Чашката е жлездесто-влакнеста, долга околу 3 мм; чашкините ливчиња јајцевидно-елиптични, околу 1,5 мм, на врвот тапи, со ресести жлездести влакна по работ. Венечни ливчиња се бели, долги 4-5 мм, обратно-јајцевидни, на врвот рамни, кон основата клиновидни, со три жили. Има десет прашници, долги колку чашкините ливчиња; филаменти бели или розови; антери кремови.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 4|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1076-1077}}</ref> Се среќава на планински и високопланински карпи и камењари. Забележана на [[Јакупица]], [[Караџица]], [[Скопска Црна Гора]] (Групче), [[Шар Планина]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Кораб]], [[Дешат]]-[[Крчин]], [[Илинска Планина]] и [[Кожуф]].<ref name=":0" /> == Систематика и дистрибуција == ''Saxifraga adscendens'' за првпат е опишана во 1753 година од [[Карл Линеј|Карл Лине]] во ''„Species Plantarum“'', том I, страница 405. Зборот ''adscendens'' значи искачување. Синоними за ''Saxifraga adscendens'' се ''Saxifraga controversa'' и ''Saxifraga tridactylites'' subsp. ''adscendens'' (L.) A.Blytt. ''Saxifraga adscendens'' припаѓа на подсекцијата ''Tridactylites'' од [[Род (биологија)|секцијата]] ''Saxifraga.'' ''Saxifraga adscendens'' се среќава во Европа во [[Алпи|Алпите]], [[Пиринеи|Пиринеите]], [[Апенини|Апенините]], [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]], [[Карпати|Карпатите]], [[Кавказ|регионот на Кавказ]], [[Скандинавија]], Балтичките држави и [[Северна Америка]] . Во 1999 година имало околу четири подвида на ''Saxifraga adscendens'', а во 2009 година три: * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''adscendens'' (син. ''Saxifraga tridactylites'' subsp. ''adscendens).'' Венечните ливчиња се долги 3-4 мм, односно 2-2,5-пати подолги од чашкините ливчиња. Кутијката има обратно-крушовидна форма или обратно-јајцевидна и во основата постепено се стеснува.<ref name=":0" /> Постојат записи за локација за [[Шпанија]], [[Андора]], [[Франција]], [[Монако]], [[Сицилија]], [[Малта]], [[Италија]], [[Швајцарија]], [[Лихтенштајн]], [[Австрија]], [[Полска]], [[Норвешка]], [[Шведска]], [[Финска]], [[Естонија]], [[Русија]], [[Украина]], [[Србија]], [[Република Косово|Косово]], [[Словачка]], [[Словенија]], [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Романија]], [[Албанија]], [[Црна Гора]], [[Македонија]], [[Грција]] и азискиот дел од [[Турција]]. Во Македонија овој подвид е забеелжан на [[Јакупица]], [[Караџица]], [[Скопска Црна Гора]] (Групче), [[Шар Планина]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Кораб]], [[Дешат]]-[[Крчин]], [[Илинска Планина]] и [[Кожуф]].<ref name=":0" /> * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''discolor'' (син. ''Saxifraga discolor.'' Се среќава само во [[Бугарија]] и [[Грција]].<ref name="Euro+Med" /> * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''oregonensis'': Распространета во [[Северна Америка]] од [[Алјаска]] до [[Колорадо]] и се среќава на надморска височина од над 4000 метри во [[Карпести Планини|Карпестите Планини]]. * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''parnassica'' (син.: ''Saxifraga parnassica'' , ''Saxifraga tridactylite''s subsp. ''parnassica.'' Кутијката е топчеста и во основата е округла.<ref name=":0" /> Се јавува во [[Италија]], [[Сицилија]], [[Малта]], [[Хрватска]], [[Црна Гора]], [[Македонија]], [[Албанија]], [[Бугарија]] и [[Грција]].<ref name="Euro+Med" /> Во [[Македонија]] се среќава на планината [[Галичица]], [[Шар Планина]], [[Кораб]], [[Бистра (планина)|Бистра]] и [[Дешат]].<ref name=":0" /> == Литература == * Klaus Kaplan: In: {{BibISBN|3826330161}} * Luc Brouillet, Patrick E. Elvander: ''Saxifraga.'' In: Flora of North America Editorial Committee (Hrsg.): ''Flora of North America North of Mexico'', Volume 8 – ''Paeoniaceae to Ericaceae'', Oxford University Press, New York und Oxford, 2009, ISBN 978-0-19-534026-6. [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=250092026 ''Saxifraga adscendens'', S. 145 – textgleich online wie gedrucktes Werk]. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Saxifraga adscendens a1.jpg|Saxifraga adscendens Податотека:Saxifraga adscendens subsp. adscendens - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. adscendens Податотека:Saxifraga adscendens subsp. adscendens 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. adscendens Податотека:Saxifraga adscendens subsp. parnassica - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. parnassica Податотека:Saxifraga adscendens subsp. parnassica 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. parnassica Податотека:Saxifraga adscendens subsp. parnassica 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. parnassica </gallery> == Наводи == <references> </ref> <ref name="Euro+Med"> Karol Marhold, 2011+: ''Saxifragaceae.'': [https://europlusmed.org/cdm_dataportal/taxon/d5ec40e2-c851-40d4-9974-4a0e2963861e Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' In: ''Euro+Med Plantbase - the information resource for Euro-Mediterranean plant diversity.''] </ref> </references> == Надворешни врски == * {{Мртва врска|date=2023-02-26|url=http://www.saxifraga.org/plants/saxbase/taxon.asp?Taxon=689}} * Günther Blaich: [http://www.guenther-blaich.de/pflseite.php?par=Saxifraga+adscendens Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Fotos.] * Gerhard Nitter: [http://www.gerhard.nitter.de/Steckbriefe/Saxifraga-adscendens.html Steckbrief ''Saxifraga adscendens'' mit Fotos.] * [http://flora.nhm-wien.ac.at/Seiten-Arten/Saxifraga-adscendens.htm Datenblatt mit Fotos ''Saxifraga adscendens - Aufsteige-Steinbrech / Aufsteigender Steinbrech'', bei ''Botanik im Bild / Flora von Österreich'', 2008.] * [https://www.tela-botanica.org/bdtfx-nn-75486-synthese Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Foto und Verbreitung in Frankreich bei ''Tela Botanica''.] * [https://dryades.units.it/floritaly/index.php?procedure=taxon_page&tipo=all&id=1798 Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Verbreitung in Italien bei ''Portale della Flora d'Italia - Portal to the Flora of Italy'']. * [https://portal.cybertaxonomy.org/flora-greece/cdm_dataportal/taxon/50429ea2-6b43-4161-aefe-50757564aa9a Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Verbreitung in Griechenland bei ''Flora of Greece online - An annotated checklist of the Vascular Plants of Greece''].  {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Каменоломка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 7syacfkpbm5r9b3iy65vaeitgagv2u0 5542759 5542757 2026-04-21T07:59:05Z Виолетова 1975 /* Надворешни врски */ 5542759 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = Saxigraga adscendens | status = | image = Saxigraga adscendens T69.jpg | image_caption = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | domain_sv = | domain = Eukaryota | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Spermatophyta | subdivisio_sv = | subdivisio = Angiospermae | classis_sv = | classis = Eudicotyledonae | ordo_sv = | ordo = Saxifragales | familia_sv = [[Каменоломки]] | familia = Saxifragaceae | genus_sv = | genus = Saxifraga | species_sv = | species = S. adscendens | taxon = Saxifraga adscendens | taxon_authority = [[Карл Линеј]] }} ''Saxifraga adscendens —'' растителен [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] Saxifraga во [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каменоломки]] (Saxifragaceae). == Опис и карактеристики == Saxifraga adscendens е [[Двегодишно растение|двегодишно]] [[Зелјесто растение|тревно растение]] кое достигнува висина од 15 до 25 см. Има розета од густо собрани листови при основата. Стеблото кое е разгрането најчесто во горната половина има густи жлездести влакна по површината. [[Лист (ботаника)|Листовите]] на розетата се обратно-јајцевидно-[[Облици на листови|ланцетни]], на врвот со 3 (5) тапи запци, во основата клиновидни, без дршка, по работ и горната страна со ретки жлездести влакна, и за време на цветањето остануваат живи. Стеблените листови се спирално распоредени, целосни или со тапи запци на врвот, со поретки жлездести влакна од двете страни, а по работ многу погусти. Цветови се долги 6-7 мм. Цветните дршки се најмногу два пати подолги од цветовите. Чашката е жлездесто-влакнеста, долга околу 3 мм; чашкините ливчиња јајцевидно-елиптични, околу 1,5 мм, на врвот тапи, со ресести жлездести влакна по работ. Венечни ливчиња се бели, долги 4-5 мм, обратно-јајцевидни, на врвот рамни, кон основата клиновидни, со три жили. Има десет прашници, долги колку чашкините ливчиња; филаменти бели или розови; антери кремови.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 4|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1076-1077}}</ref> Се среќава на планински и високопланински карпи и камењари. Забележана на [[Јакупица]], [[Караџица]], [[Скопска Црна Гора]] (Групче), [[Шар Планина]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Кораб]], [[Дешат]]-[[Крчин]], [[Илинска Планина]] и [[Кожуф]].<ref name=":0" /> == Систематика и дистрибуција == ''Saxifraga adscendens'' за првпат е опишана во 1753 година од [[Карл Линеј|Карл Лине]] во ''„Species Plantarum“'', том I, страница 405. Зборот ''adscendens'' значи искачување. Синоними за ''Saxifraga adscendens'' се ''Saxifraga controversa'' и ''Saxifraga tridactylites'' subsp. ''adscendens'' (L.) A.Blytt. ''Saxifraga adscendens'' припаѓа на подсекцијата ''Tridactylites'' од [[Род (биологија)|секцијата]] ''Saxifraga.'' ''Saxifraga adscendens'' се среќава во Европа во [[Алпи|Алпите]], [[Пиринеи|Пиринеите]], [[Апенини|Апенините]], [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]], [[Карпати|Карпатите]], [[Кавказ|регионот на Кавказ]], [[Скандинавија]], Балтичките држави и [[Северна Америка]] . Во 1999 година имало околу четири подвида на ''Saxifraga adscendens'', а во 2009 година три: * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''adscendens'' (син. ''Saxifraga tridactylites'' subsp. ''adscendens).'' Венечните ливчиња се долги 3-4 мм, односно 2-2,5-пати подолги од чашкините ливчиња. Кутијката има обратно-крушовидна форма или обратно-јајцевидна и во основата постепено се стеснува.<ref name=":0" /> Постојат записи за локација за [[Шпанија]], [[Андора]], [[Франција]], [[Монако]], [[Сицилија]], [[Малта]], [[Италија]], [[Швајцарија]], [[Лихтенштајн]], [[Австрија]], [[Полска]], [[Норвешка]], [[Шведска]], [[Финска]], [[Естонија]], [[Русија]], [[Украина]], [[Србија]], [[Република Косово|Косово]], [[Словачка]], [[Словенија]], [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Романија]], [[Албанија]], [[Црна Гора]], [[Македонија]], [[Грција]] и азискиот дел од [[Турција]]. Во Македонија овој подвид е забеелжан на [[Јакупица]], [[Караџица]], [[Скопска Црна Гора]] (Групче), [[Шар Планина]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Кораб]], [[Дешат]]-[[Крчин]], [[Илинска Планина]] и [[Кожуф]].<ref name=":0" /> * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''discolor'' (син. ''Saxifraga discolor.'' Се среќава само во [[Бугарија]] и [[Грција]].<ref name="Euro+Med" /> * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''oregonensis'': Распространета во [[Северна Америка]] од [[Алјаска]] до [[Колорадо]] и се среќава на надморска височина од над 4000 метри во [[Карпести Планини|Карпестите Планини]]. * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''parnassica'' (син.: ''Saxifraga parnassica'' , ''Saxifraga tridactylite''s subsp. ''parnassica.'' Кутијката е топчеста и во основата е округла.<ref name=":0" /> Се јавува во [[Италија]], [[Сицилија]], [[Малта]], [[Хрватска]], [[Црна Гора]], [[Македонија]], [[Албанија]], [[Бугарија]] и [[Грција]].<ref name="Euro+Med" /> Во [[Македонија]] се среќава на планината [[Галичица]], [[Шар Планина]], [[Кораб]], [[Бистра (планина)|Бистра]] и [[Дешат]].<ref name=":0" /> == Литература == * Klaus Kaplan: In: {{BibISBN|3826330161}} * Luc Brouillet, Patrick E. Elvander: ''Saxifraga.'' In: Flora of North America Editorial Committee (Hrsg.): ''Flora of North America North of Mexico'', Volume 8 – ''Paeoniaceae to Ericaceae'', Oxford University Press, New York und Oxford, 2009, ISBN 978-0-19-534026-6. [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=250092026 ''Saxifraga adscendens'', S. 145 – textgleich online wie gedrucktes Werk]. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Saxifraga adscendens a1.jpg|Saxifraga adscendens Податотека:Saxifraga adscendens subsp. adscendens - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. adscendens Податотека:Saxifraga adscendens subsp. adscendens 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. adscendens Податотека:Saxifraga adscendens subsp. parnassica - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. parnassica Податотека:Saxifraga adscendens subsp. parnassica 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. parnassica Податотека:Saxifraga adscendens subsp. parnassica 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. parnassica </gallery> == Наводи == <references> </ref> <ref name="Euro+Med"> Karol Marhold, 2011+: ''Saxifragaceae.'': [https://europlusmed.org/cdm_dataportal/taxon/d5ec40e2-c851-40d4-9974-4a0e2963861e Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' In: ''Euro+Med Plantbase - the information resource for Euro-Mediterranean plant diversity.''] </ref> </references> == Надворешни врски == * Günther Blaich: [http://www.guenther-blaich.de/pflseite.php?par=Saxifraga+adscendens Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Fotos.] * Gerhard Nitter: [http://www.gerhard.nitter.de/Steckbriefe/Saxifraga-adscendens.html Steckbrief ''Saxifraga adscendens'' mit Fotos.] * [http://flora.nhm-wien.ac.at/Seiten-Arten/Saxifraga-adscendens.htm Datenblatt mit Fotos ''Saxifraga adscendens - Aufsteige-Steinbrech / Aufsteigender Steinbrech'', bei ''Botanik im Bild / Flora von Österreich'', 2008.] * [https://www.tela-botanica.org/bdtfx-nn-75486-synthese Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Foto und Verbreitung in Frankreich bei ''Tela Botanica''.] * [https://dryades.units.it/floritaly/index.php?procedure=taxon_page&tipo=all&id=1798 Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Verbreitung in Italien bei ''Portale della Flora d'Italia - Portal to the Flora of Italy'']. * [https://portal.cybertaxonomy.org/flora-greece/cdm_dataportal/taxon/50429ea2-6b43-4161-aefe-50757564aa9a Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Verbreitung in Griechenland bei ''Flora of Greece online - An annotated checklist of the Vascular Plants of Greece''].  {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Каменоломка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] arbrw7rbxogpsc3qvvu7prxp1j0823g 5542786 5542759 2026-04-21T09:26:25Z Jtasevski123 69538 5542786 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = Saxigraga adscendens | status = | image = Saxigraga adscendens T69.jpg | image_caption = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | domain_sv = | domain = Eukaryota | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Spermatophyta | subdivisio_sv = | subdivisio = Angiospermae | classis_sv = | classis = Eudicotyledonae | ordo_sv = | ordo = Saxifragales | familia_sv = [[Каменоломки]] | familia = Saxifragaceae | genus_sv = | genus = Saxifraga | species_sv = | species = S. adscendens | taxon = Saxifraga adscendens | taxon_authority = [[Карл Линеј]] }} '''''Saxifraga adscendens''' —'' растителен [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] Saxifraga во [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каменоломки]] (Saxifragaceae). == Опис и карактеристики == Saxifraga adscendens е [[Двегодишно растение|двегодишно]] [[Зелјесто растение|тревно растение]] кое достигнува висина од 15 до 25 см. Има розета од густо собрани листови при основата. Стеблото кое е разгрането најчесто во горната половина има густи жлездести влакна по површината. [[Лист (ботаника)|Листовите]] на розетата се обратно-јајцевидно-[[Облици на листови|ланцетни]], на врвот со 3 (5) тапи запци, во основата клиновидни, без дршка, по работ и горната страна со ретки жлездести влакна, и за време на цветањето остануваат живи. Стеблените листови се спирално распоредени, целосни или со тапи запци на врвот, со поретки жлездести влакна од двете страни, а по работ многу погусти. Цветови се долги 6-7 мм. Цветните дршки се најмногу два пати подолги од цветовите. Чашката е жлездесто-влакнеста, долга околу 3 мм; чашкините ливчиња јајцевидно-елиптични, околу 1,5 мм, на врвот тапи, со ресести жлездести влакна по работ. Венечни ливчиња се бели, долги 4-5 мм, обратно-јајцевидни, на врвот рамни, кон основата клиновидни, со три жили. Има десет прашници, долги колку чашкините ливчиња; филаменти бели или розови; антери кремови.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 4|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1076-1077}}</ref> Се среќава на планински и високопланински карпи и камењари. Забележана на [[Јакупица]], [[Караџица]], [[Скопска Црна Гора]] (Групче), [[Шар Планина]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Кораб]], [[Дешат]]-[[Крчин]], [[Илинска Планина]] и [[Кожуф]].<ref name=":0" /> == Систематика и дистрибуција == ''Saxifraga adscendens'' за првпат е опишана во 1753 година од [[Карл Линеј|Карл Лине]] во ''„Species Plantarum“'', том I, страница 405. Зборот ''adscendens'' значи искачување. Синоними за ''Saxifraga adscendens'' се ''Saxifraga controversa'' и ''Saxifraga tridactylites'' subsp. ''adscendens'' (L.) A.Blytt. ''Saxifraga adscendens'' припаѓа на подсекцијата ''Tridactylites'' од [[Род (биологија)|секцијата]] ''Saxifraga.'' ''Saxifraga adscendens'' се среќава во Европа во [[Алпи|Алпите]], [[Пиринеи|Пиринеите]], [[Апенини|Апенините]], [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]], [[Карпати|Карпатите]], [[Кавказ|регионот на Кавказ]], [[Скандинавија]], Балтичките држави и [[Северна Америка]] . Во 1999 година имало околу четири подвида на ''Saxifraga adscendens'', а во 2009 година три: * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''adscendens'' (син. ''Saxifraga tridactylites'' subsp. ''adscendens).'' Венечните ливчиња се долги 3-4 мм, односно 2-2,5-пати подолги од чашкините ливчиња. Кутијката има обратно-крушовидна форма или обратно-јајцевидна и во основата постепено се стеснува.<ref name=":0" /> Постојат записи за локација за [[Шпанија]], [[Андора]], [[Франција]], [[Монако]], [[Сицилија]], [[Малта]], [[Италија]], [[Швајцарија]], [[Лихтенштајн]], [[Австрија]], [[Полска]], [[Норвешка]], [[Шведска]], [[Финска]], [[Естонија]], [[Русија]], [[Украина]], [[Србија]], [[Република Косово|Косово]], [[Словачка]], [[Словенија]], [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Романија]], [[Албанија]], [[Црна Гора]], [[Македонија]], [[Грција]] и азискиот дел од [[Турција]]. Во Македонија овој подвид е забеелжан на [[Јакупица]], [[Караџица]], [[Скопска Црна Гора]] (Групче), [[Шар Планина]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Кораб]], [[Дешат]]-[[Крчин]], [[Илинска Планина]] и [[Кожуф]].<ref name=":0" /> * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''discolor'' (син. ''Saxifraga discolor.'' Се среќава само во [[Бугарија]] и [[Грција]].<ref name="Euro+Med" /> * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''oregonensis'': Распространета во [[Северна Америка]] од [[Алјаска]] до [[Колорадо]] и се среќава на надморска височина од над 4000 метри во [[Карпести Планини|Карпестите Планини]]. * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''parnassica'' (син.: ''Saxifraga parnassica'' , ''Saxifraga tridactylite''s subsp. ''parnassica.'' Кутијката е топчеста и во основата е округла.<ref name=":0" /> Се јавува во [[Италија]], [[Сицилија]], [[Малта]], [[Хрватска]], [[Црна Гора]], [[Македонија]], [[Албанија]], [[Бугарија]] и [[Грција]].<ref name="Euro+Med" /> Во [[Македонија]] се среќава на планината [[Галичица]], [[Шар Планина]], [[Кораб]], [[Бистра (планина)|Бистра]] и [[Дешат]].<ref name=":0" /> == Литература == * Klaus Kaplan: In: {{BibISBN|3826330161}} * Luc Brouillet, Patrick E. Elvander: ''Saxifraga.'' In: Flora of North America Editorial Committee (Hrsg.): ''Flora of North America North of Mexico'', Volume 8 – ''Paeoniaceae to Ericaceae'', Oxford University Press, New York und Oxford, 2009, ISBN 978-0-19-534026-6. [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=250092026 ''Saxifraga adscendens'', S. 145 – textgleich online wie gedrucktes Werk]. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Saxifraga adscendens a1.jpg|Saxifraga adscendens Податотека:Saxifraga adscendens subsp. adscendens - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. adscendens Податотека:Saxifraga adscendens subsp. adscendens 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. adscendens Податотека:Saxifraga adscendens subsp. parnassica - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. parnassica Податотека:Saxifraga adscendens subsp. parnassica 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. parnassica Податотека:Saxifraga adscendens subsp. parnassica 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. parnassica </gallery> == Наводи == <references> </ref> <ref name="Euro+Med"> Karol Marhold, 2011+: ''Saxifragaceae.'': [https://europlusmed.org/cdm_dataportal/taxon/d5ec40e2-c851-40d4-9974-4a0e2963861e Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' In: ''Euro+Med Plantbase - the information resource for Euro-Mediterranean plant diversity.''] </ref> </references> == Надворешни врски == * Günther Blaich: [http://www.guenther-blaich.de/pflseite.php?par=Saxifraga+adscendens Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Fotos.] * Gerhard Nitter: [http://www.gerhard.nitter.de/Steckbriefe/Saxifraga-adscendens.html Steckbrief ''Saxifraga adscendens'' mit Fotos.] * [http://flora.nhm-wien.ac.at/Seiten-Arten/Saxifraga-adscendens.htm Datenblatt mit Fotos ''Saxifraga adscendens - Aufsteige-Steinbrech / Aufsteigender Steinbrech'', bei ''Botanik im Bild / Flora von Österreich'', 2008.] * [https://www.tela-botanica.org/bdtfx-nn-75486-synthese Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Foto und Verbreitung in Frankreich bei ''Tela Botanica''.] * [https://dryades.units.it/floritaly/index.php?procedure=taxon_page&tipo=all&id=1798 Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Verbreitung in Italien bei ''Portale della Flora d'Italia - Portal to the Flora of Italy'']. * [https://portal.cybertaxonomy.org/flora-greece/cdm_dataportal/taxon/50429ea2-6b43-4161-aefe-50757564aa9a Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Verbreitung in Griechenland bei ''Flora of Greece online - An annotated checklist of the Vascular Plants of Greece''].  {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Каменоломка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] m2fixhg4u0cymljxx9v7vi6sw5w2gls 5542791 5542786 2026-04-21T09:26:52Z Jtasevski123 69538 5542791 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = Saxigraga adscendens | status = | image = Saxigraga adscendens T69.jpg | image_caption = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | domain_sv = | domain = Eukaryota | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Spermatophyta | subdivisio_sv = | subdivisio = Angiospermae | classis_sv = | classis = Eudicotyledonae | ordo_sv = | ordo = Saxifragales | familia_sv = [[Каменоломки]] | familia = Saxifragaceae | genus_sv = | genus = Saxifraga | species_sv = | species = S. adscendens | taxon = Saxifraga adscendens | taxon_authority = [[Карл Линеј]] }}'''''Saxifraga adscendens''' —'' растителен [[Вид (биологија)|вид]] од [[Род (биологија)|родот]] ''Saxifraga'' во [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каменоломки]] (Saxifragaceae). == Опис и карактеристики == Saxifraga adscendens е [[Двегодишно растение|двегодишно]] [[Зелјесто растение|тревно растение]] кое достигнува висина од 15 до 25 см. Има розета од густо собрани листови при основата. Стеблото кое е разгрането најчесто во горната половина има густи жлездести влакна по површината. [[Лист (ботаника)|Листовите]] на розетата се обратно-јајцевидно-[[Облици на листови|ланцетни]], на врвот со 3 (5) тапи запци, во основата клиновидни, без дршка, по работ и горната страна со ретки жлездести влакна, и за време на цветањето остануваат живи. Стеблените листови се спирално распоредени, целосни или со тапи запци на врвот, со поретки жлездести влакна од двете страни, а по работ многу погусти. Цветови се долги 6-7 мм. Цветните дршки се најмногу два пати подолги од цветовите. Чашката е жлездесто-влакнеста, долга околу 3 мм; чашкините ливчиња јајцевидно-елиптични, околу 1,5 мм, на врвот тапи, со ресести жлездести влакна по работ. Венечни ливчиња се бели, долги 4-5 мм, обратно-јајцевидни, на врвот рамни, кон основата клиновидни, со три жили. Има десет прашници, долги колку чашкините ливчиња; филаменти бели или розови; антери кремови.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 4|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1076-1077}}</ref> Се среќава на планински и високопланински карпи и камењари. Забележана на [[Јакупица]], [[Караџица]], [[Скопска Црна Гора]] (Групче), [[Шар Планина]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Кораб]], [[Дешат]]-[[Крчин]], [[Илинска Планина]] и [[Кожуф]].<ref name=":0" /> == Систематика и дистрибуција == ''Saxifraga adscendens'' за првпат е опишана во 1753 година од [[Карл Линеј|Карл Лине]] во ''„Species Plantarum“'', том I, страница 405. Зборот ''adscendens'' значи искачување. Синоними за ''Saxifraga adscendens'' се ''Saxifraga controversa'' и ''Saxifraga tridactylites'' subsp. ''adscendens'' (L.) A.Blytt. ''Saxifraga adscendens'' припаѓа на подсекцијата ''Tridactylites'' од [[Род (биологија)|секцијата]] ''Saxifraga.'' ''Saxifraga adscendens'' се среќава во Европа во [[Алпи|Алпите]], [[Пиринеи|Пиринеите]], [[Апенини|Апенините]], [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]], [[Карпати|Карпатите]], [[Кавказ|регионот на Кавказ]], [[Скандинавија]], Балтичките држави и [[Северна Америка]] . Во 1999 година имало околу четири подвида на ''Saxifraga adscendens'', а во 2009 година три: * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''adscendens'' (син. ''Saxifraga tridactylites'' subsp. ''adscendens).'' Венечните ливчиња се долги 3-4 мм, односно 2-2,5-пати подолги од чашкините ливчиња. Кутијката има обратно-крушовидна форма или обратно-јајцевидна и во основата постепено се стеснува.<ref name=":0" /> Постојат записи за локација за [[Шпанија]], [[Андора]], [[Франција]], [[Монако]], [[Сицилија]], [[Малта]], [[Италија]], [[Швајцарија]], [[Лихтенштајн]], [[Австрија]], [[Полска]], [[Норвешка]], [[Шведска]], [[Финска]], [[Естонија]], [[Русија]], [[Украина]], [[Србија]], [[Република Косово|Косово]], [[Словачка]], [[Словенија]], [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Бугарија]], [[Романија]], [[Албанија]], [[Црна Гора]], [[Македонија]], [[Грција]] и азискиот дел од [[Турција]]. Во Македонија овој подвид е забеелжан на [[Јакупица]], [[Караџица]], [[Скопска Црна Гора]] (Групче), [[Шар Планина]], [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Кораб]], [[Дешат]]-[[Крчин]], [[Илинска Планина]] и [[Кожуф]].<ref name=":0" /> * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''discolor'' (син. ''Saxifraga discolor.'' Се среќава само во [[Бугарија]] и [[Грција]].<ref name="Euro+Med" /> * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''oregonensis'': Распространета во [[Северна Америка]] од [[Алјаска]] до [[Колорадо]] и се среќава на надморска височина од над 4000 метри во [[Карпести Планини|Карпестите Планини]]. * ''Saxifraga adscendens'' subsp. ''parnassica'' (син.: ''Saxifraga parnassica'' , ''Saxifraga tridactylite''s subsp. ''parnassica.'' Кутијката е топчеста и во основата е округла.<ref name=":0" /> Се јавува во [[Италија]], [[Сицилија]], [[Малта]], [[Хрватска]], [[Црна Гора]], [[Македонија]], [[Албанија]], [[Бугарија]] и [[Грција]].<ref name="Euro+Med" /> Во [[Македонија]] се среќава на планината [[Галичица]], [[Шар Планина]], [[Кораб]], [[Бистра (планина)|Бистра]] и [[Дешат]].<ref name=":0" /> == Литература == * Klaus Kaplan: In: {{BibISBN|3826330161}} * Luc Brouillet, Patrick E. Elvander: ''Saxifraga.'' In: Flora of North America Editorial Committee (Hrsg.): ''Flora of North America North of Mexico'', Volume 8 – ''Paeoniaceae to Ericaceae'', Oxford University Press, New York und Oxford, 2009, ISBN 978-0-19-534026-6. [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=250092026 ''Saxifraga adscendens'', S. 145 – textgleich online wie gedrucktes Werk]. == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Saxifraga adscendens a1.jpg|Saxifraga adscendens Податотека:Saxifraga adscendens subsp. adscendens - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. adscendens Податотека:Saxifraga adscendens subsp. adscendens 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. adscendens Податотека:Saxifraga adscendens subsp. parnassica - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. parnassica Податотека:Saxifraga adscendens subsp. parnassica 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. parnassica Податотека:Saxifraga adscendens subsp. parnassica 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga adscendens subsp. parnassica </gallery> == Наводи == <references> </ref> <ref name="Euro+Med"> Karol Marhold, 2011+: ''Saxifragaceae.'': [https://europlusmed.org/cdm_dataportal/taxon/d5ec40e2-c851-40d4-9974-4a0e2963861e Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' In: ''Euro+Med Plantbase - the information resource for Euro-Mediterranean plant diversity.''] </ref> </references> == Надворешни врски == * Günther Blaich: [http://www.guenther-blaich.de/pflseite.php?par=Saxifraga+adscendens Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Fotos.] * Gerhard Nitter: [http://www.gerhard.nitter.de/Steckbriefe/Saxifraga-adscendens.html Steckbrief ''Saxifraga adscendens'' mit Fotos.] * [http://flora.nhm-wien.ac.at/Seiten-Arten/Saxifraga-adscendens.htm Datenblatt mit Fotos ''Saxifraga adscendens - Aufsteige-Steinbrech / Aufsteigender Steinbrech'', bei ''Botanik im Bild / Flora von Österreich'', 2008.] * [https://www.tela-botanica.org/bdtfx-nn-75486-synthese Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Foto und Verbreitung in Frankreich bei ''Tela Botanica''.] * [https://dryades.units.it/floritaly/index.php?procedure=taxon_page&tipo=all&id=1798 Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Verbreitung in Italien bei ''Portale della Flora d'Italia - Portal to the Flora of Italy'']. * [https://portal.cybertaxonomy.org/flora-greece/cdm_dataportal/taxon/50429ea2-6b43-4161-aefe-50757564aa9a Datenblatt ''Saxifraga adscendens'' mit Verbreitung in Griechenland bei ''Flora of Greece online - An annotated checklist of the Vascular Plants of Greece''].  {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Каменоломка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 3hmu4jndf2ra7k08rtdpzanyr1gc4y2 0 1392151 5542743 2026-04-21T07:38:52Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Мост на Мехмед паша]] на [[Мост на Мехмед-паша Соколовиќ]] 5542743 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Мост на Мехмед-паша Соколовиќ]] 2we299nitmqi867uxvd844ammttl273 1 1392152 5542745 2026-04-21T07:38:52Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Мост на Мехмед паша]] на [[Разговор:Мост на Мехмед-паша Соколовиќ]] 5542745 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Мост на Мехмед-паша Соколовиќ]] m2pw3745kbvl76ra1l2img220wm2z9n 14 1392153 5542755 2026-04-21T07:46:53Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Категорија за статии со странски текст}} [[Категорија:Статии со текст на турски| ]] 5542755 wikitext text/x-wiki {{Категорија за статии со странски текст}} [[Категорија:Статии со текст на турски| ]] t9e8nz5r42ejc2phb2nvdk7h3ep1pj1 1 1392154 5542762 2026-04-21T08:09:26Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Историја|земја=Украина}} 5542762 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Историја|земја=Украина}} 52nd7ury7lasf036m25k4us19yq5x75 1 1392155 5542766 2026-04-21T08:42:37Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5542766 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1392156 5542773 2026-04-21T09:15:24Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Општина Аксаково | native_name = Община Аксаково | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = Aksakovo Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Положба на Општина Аксаково во Бугариј... 5542773 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Општина Аксаково | native_name = Община Аксаково | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = Aksakovo Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Положба на Општина Аксаково во Бугарија (означена со црвено) | image_flag = | flag_size = 120px | image_shield = | shield_size = 90px | pushpin_map = | latd = 43 |latm = 15 |lats = |latNS = N | longd = 27 |longm = 49 |longs = |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = [[Земји во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = [[Области во Бугарија|Област]] | subdivision_name1 = [[Варна (област)|Варна]] | seat_type = Административен центар | seat = [[Аксаково]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Атанас Стоилов | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 460.54 | elevation_m = | blank1_name = Населени места | blank1_info = 1 град и 22 села | population_total = 23.519 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 9154 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +359 52 | website = {{URL|https://www.aksakovo.bg}} }} '''Општина Аксаково''' ({{Langx|bg|Община Аксаково}}) — општина во Североисточна [[Бугарија]], една од составните [[Општини во Бугарија|општини]] на [[Варна (област)|Варненската област]]. Административен центар е градот [[Аксаково]]. Има 23.519 жители (2022).<ref>{{cite web |url=https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt |title=Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица |date=15.06.2022 |lang=bg}}</ref> == Географија == Општината се наоѓа во најсевероисточниот дел на [[Варна (област)|Варненската област]]. Со својата површина од 460,536 km² го зазема 4-то место меѓу 12-те општини во областа, што претставува 12,03% од нејзината територија. == Самоуправа == Општината се состои од 23 [[Населено место|населени места]], од кои 2 [[град|града]] и 21 [[село|село]]. Список на населените места, подредени по азбучен ред: {| style="width: 550px; border-spacing: 10px 0;" | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * '''[[Аксаково]]''' * [[Ботево (Варненско)|Ботево]] * [[В’глен (Варненско)|В’глен]] * [[Водица (Варненско)|Водица]] * [[Генерал Кантарџиево]] * [[Доброглед]] * [[Долиште (Варненско)|Долиште]] * [[Засмјано]] | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Зорница (Варненско)|Зорница]] * '''[[Игнатиево]]''' * [[Изворско]] * [[Јаребична]] * [[Кичево (село)|Кичево]] * [[Климентово (Варненско)|Климентово]] * [[Крумово (Варненско)|Крумово]] * [[Куманово (село)|Куманово]] | valign="top" style="white-space: nowrap;" | * [[Љубен Каравелово]] * [[Новаково (Варненско)|Новаково]] * [[Орешак (Варненско)|Орешак]] * [[Осеново (Варненско)|Осеново]] * [[Припек (Варненско)|Припек]] * [[Радево (Варненско)|Радево]] * [[Сл’нчево]] |} == Поврзано == * [[Варненска област]] * [[Општини во Бугарија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.aksakovo.bg/ Мрежно место на Општина Аксаково] {{bg}} {{Општина Аксаково}} {{Бугарија-гео-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аксаково}} [[Категорија:Општини во областа Варна|Аксаково]] fs76i11ic0sgdspheoztnw68byn1nkg 10 1392157 5542775 2026-04-21T09:18:11Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Navbox | name = Општина Аксаково | title = Населени места во [[Општина Аксаково]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | above = | image = | group1 = Градови | list1 = * '''[[Аксаково]]''' * '''[[Игнатиево]]''' | group2 = Села | list2 = * [[Ботево (Варненско)|Ботево]] * В’глен (Варне... 5542775 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Општина Аксаково | title = Населени места во [[Општина Аксаково]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | above = | image = | group1 = Градови | list1 = * '''[[Аксаково]]''' * '''[[Игнатиево]]''' | group2 = Села | list2 = * [[Ботево (Варненско)|Ботево]] * [[В’глен (Варненско)|В’глен]] * [[Водица (Варненско)|Водица]] * [[Генерал Кантарџиево]] * [[Доброглед]] * [[Долиште (Варненско)|Долиште]] * [[Засмјано]] * [[Зорница (Варненско)|Зорница]] * [[Изворско]] * [[Јаребична]] * [[Кичево (село)|Кичево]] * [[Климентово (Варненско)|Климентово]] * [[Крумово (Варненско)|Крумово]] * [[Куманово (село)|Куманово]] * [[Љубен Каравелово]] * [[Новаково (Варненско)|Новаково]] * [[Орешак (Варненско)|Орешак]] * [[Осеново (Варненско)|Осеново]] * [[Припек (Варненско)|Припек]] * [[Радево (Варненско)|Радево]] * [[Сл’нчево]] | below = }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за општини во Бугарија|Аксаково]] </noinclude> 98h7qzofopjlk9cmrmehbddgtghhktr 0 1392158 5542776 2026-04-21T09:18:30Z Пакко 4588 Пренасочување кон [[Аксаково (општина)]] 5542776 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Аксаково (општина)]] 620920xp7cd4r4z0l6iii93a5sh1lkz 0 1392159 5542777 2026-04-21T09:20:13Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{закосен наслов}}'''''Зошто пишувам''''' — [[есеј]] од [[Џорџ Орвел]] од 1946 година, во коj детално се опишува неговото лично патување кон тоа како станал писател. Првпат било објавен во летното издание на ''„Гангрел“'' во 1946 година.<ref>{{Наведена мрежна стран... 5542777 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Зошто пишувам''''' — [[есеј]] од [[Џорџ Орвел]] од 1946 година, во коj детално се опишува неговото лично патување кон тоа како станал писател. Првпат било објавен во летното издание на ''„Гангрел“'' во 1946 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.orwellfoundation.com/the-orwell-foundation/orwell/essays-and-other-works/why-i-write/|title=Why I write: Full|work=orwellfoundation.com|publisher=The Orwell Foundation}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gutenberg.net.au/ebooks03/0300011h.html#part47|title=Why I write: Full text|work=gutenberg.net.au|publisher=Project Gutenberg Australia}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.orwell.ru/library/essays/wiw/english/e_wiw|title=Why I write: Full text|work=orwell.ru}}</ref> Уредниците на ова списание, Џ. Б. Пик и Чарлс Нил, побарале од неколку писатели да објаснат зошто пишуваат.<ref>Smothered Under Journalism, p.320</ref> Есејот нуди еден вид мини-автобиографија во која тој пишува за тоа како прво создавал поеми и се обидел да пишува кратки раскази, и продолжил континуирано да „прикажува“ за себе во својата глава, пред конечно да стане полноправен писател. Понатаму наведува некои важни мотиви за пишување. == Четири мотиви за пишување == Орвел наведува „четири големи мотиви за пишување“ за кои смета дека постојат кај секој писател. Тој објаснува дека сите се присутни, но во различни пропорции, а исто така дека овие пропорции варираат од време на време. Тие се следниве; # ''Чист егоизам'' - Орвел тврди дека писателот пишува од „желба да изгледа паметен, да се зборува за него, да биде запаметен по смртта, да им се одмазди на возрасните кои го потценувале во детството итн.“. Тој вели дека ова е мотив што писателот го споделува со научници, уметници, адвокати - „целата врвна кора од човештвото“ - и дека големата маса на човештвото, не акутно себична, по околу триесетгодишна возраст ја напушта индивидуалната амбиција. Сепак, малцинството останува решено „да го живее својот живот до крај, а писателите припаѓаат во оваа класа“. Сериозните писатели се посуетни од новинарите, иако „помалку заинтересирани за пари“. # ''Естетски ентузијазам'' - Орвел објаснува дека сегашноста во пишувањето е желбата нечие пишување да изгледа и да звучи добро, имајќи „задоволство од влијанието на еден звук врз друг, од цврстината на добрата проза или ритамот на добрата приказна“. Тој вели дека овој мотив е „многу слаб кај многу писатели“, но сепак присутен во сите дела на пишување. # ''Историски импулс'' - Тој го сумира ова, наведувајќи дека овој мотив е „желбата да се видат работите какви што се, да се откријат вистинските факти и да се зачуваат за употреба од страна на идните потомци“. # ''Политичка цел'' - Орвел пишува дека „ниту една книга не е навистина ослободена од политичка пристрасност“ и понатаму објаснува дека овој мотив се користи многу често во сите форми на пишување во најширока смисла, наведувајќи ја „желбата да се турка светот во одреден правец“ кај секоја личност. Тој заклучува велејќи дека „мислењето дека уметноста не треба да има никаква врска со политиката е само по себе политички став“. Во есејот, Орвел го опишува сопствениот развој кон политички писател. Тој ја наведува [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]] како одлучувачки настан што го обликувал политичкиот став на неговото пишување:{{Цитатник|Шпанската војна и другите настани во 1936-37 година ја сменија мојата неодлучност и потоа знаев каде стојам. Секој ред од сериозното дело што го напишав од 1936 година е напишан, директно или индиректно, против тоталитаризмот и за демократскиот социјализам, како што го разбирам јас.}} == Наводи == {{Наводи}}{{Џорџ Орвел}} [[Категорија:Џорџ Орвел]] [[Категорија:Есеи од Џорџ Орвел]] oyea29vsux166q193h8dz7xredrbbej 5542780 5542777 2026-04-21T09:22:22Z Jtasevski123 69538 отстранета [[Категорија:Џорџ Орвел]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5542780 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Зошто пишувам''''' — [[есеј]] од [[Џорџ Орвел]] од 1946 година, во коj детално се опишува неговото лично патување кон тоа како станал писател. Првпат било објавен во летното издание на ''„Гангрел“'' во 1946 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.orwellfoundation.com/the-orwell-foundation/orwell/essays-and-other-works/why-i-write/|title=Why I write: Full|work=orwellfoundation.com|publisher=The Orwell Foundation}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gutenberg.net.au/ebooks03/0300011h.html#part47|title=Why I write: Full text|work=gutenberg.net.au|publisher=Project Gutenberg Australia}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.orwell.ru/library/essays/wiw/english/e_wiw|title=Why I write: Full text|work=orwell.ru}}</ref> Уредниците на ова списание, Џ. Б. Пик и Чарлс Нил, побарале од неколку писатели да објаснат зошто пишуваат.<ref>Smothered Under Journalism, p.320</ref> Есејот нуди еден вид мини-автобиографија во која тој пишува за тоа како прво создавал поеми и се обидел да пишува кратки раскази, и продолжил континуирано да „прикажува“ за себе во својата глава, пред конечно да стане полноправен писател. Понатаму наведува некои важни мотиви за пишување. == Четири мотиви за пишување == Орвел наведува „четири големи мотиви за пишување“ за кои смета дека постојат кај секој писател. Тој објаснува дека сите се присутни, но во различни пропорции, а исто така дека овие пропорции варираат од време на време. Тие се следниве; # ''Чист егоизам'' - Орвел тврди дека писателот пишува од „желба да изгледа паметен, да се зборува за него, да биде запаметен по смртта, да им се одмазди на возрасните кои го потценувале во детството итн.“. Тој вели дека ова е мотив што писателот го споделува со научници, уметници, адвокати - „целата врвна кора од човештвото“ - и дека големата маса на човештвото, не акутно себична, по околу триесетгодишна возраст ја напушта индивидуалната амбиција. Сепак, малцинството останува решено „да го живее својот живот до крај, а писателите припаѓаат во оваа класа“. Сериозните писатели се посуетни од новинарите, иако „помалку заинтересирани за пари“. # ''Естетски ентузијазам'' - Орвел објаснува дека сегашноста во пишувањето е желбата нечие пишување да изгледа и да звучи добро, имајќи „задоволство од влијанието на еден звук врз друг, од цврстината на добрата проза или ритамот на добрата приказна“. Тој вели дека овој мотив е „многу слаб кај многу писатели“, но сепак присутен во сите дела на пишување. # ''Историски импулс'' - Тој го сумира ова, наведувајќи дека овој мотив е „желбата да се видат работите какви што се, да се откријат вистинските факти и да се зачуваат за употреба од страна на идните потомци“. # ''Политичка цел'' - Орвел пишува дека „ниту една книга не е навистина ослободена од политичка пристрасност“ и понатаму објаснува дека овој мотив се користи многу често во сите форми на пишување во најширока смисла, наведувајќи ја „желбата да се турка светот во одреден правец“ кај секоја личност. Тој заклучува велејќи дека „мислењето дека уметноста не треба да има никаква врска со политиката е само по себе политички став“. Во есејот, Орвел го опишува сопствениот развој кон политички писател. Тој ја наведува [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]] како одлучувачки настан што го обликувал политичкиот став на неговото пишување:{{Цитатник|Шпанската војна и другите настани во 1936-37 година ја сменија мојата неодлучност и потоа знаев каде стојам. Секој ред од сериозното дело што го напишав од 1936 година е напишан, директно или индиректно, против тоталитаризмот и за демократскиот социјализам, како што го разбирам јас.}} == Наводи == {{Наводи}}{{Џорџ Орвел}} [[Категорија:Есеи од Џорџ Орвел]] odh30djw2e1blr8jp6stk5dm6llw35k 5542783 5542780 2026-04-21T09:24:48Z Jtasevski123 69538 5542783 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}''„'''Зошто пишувам'''“'' — [[есеј]] од [[Џорџ Орвел]] од 1946 година, во коj детално се опишува неговото лично патување кон тоа како станал писател. Првпат било објавен во летното издание на ''„Гангрел“'' во 1946 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.orwellfoundation.com/the-orwell-foundation/orwell/essays-and-other-works/why-i-write/|title=Why I write: Full|work=orwellfoundation.com|publisher=The Orwell Foundation}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gutenberg.net.au/ebooks03/0300011h.html#part47|title=Why I write: Full text|work=gutenberg.net.au|publisher=Project Gutenberg Australia}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.orwell.ru/library/essays/wiw/english/e_wiw|title=Why I write: Full text|work=orwell.ru}}</ref> Уредниците на ова списание, Џ. Б. Пик и Чарлс Нил, побарале од неколку писатели да објаснат зошто пишуваат.<ref>Smothered Under Journalism, p.320</ref> Есејот нуди еден вид мини-автобиографија во која тој пишува за тоа како прво создавал поеми и се обидел да пишува кратки раскази, и продолжил континуирано да „прикажува“ за себе во својата глава, пред конечно да стане полноправен писател. Понатаму наведува некои важни мотиви за пишување. == Четири мотиви за пишување == Орвел наведува „четири големи мотиви за пишување“ за кои смета дека постојат кај секој писател. Тој објаснува дека сите се присутни, но во различни пропорции, а исто така дека овие пропорции варираат од време на време. Тие се следниве; # ''Чист егоизам'' - Орвел тврди дека писателот пишува од „желба да изгледа паметен, да се зборува за него, да биде запаметен по смртта, да им се одмазди на возрасните кои го потценувале во детството итн.“. Тој вели дека ова е мотив што писателот го споделува со научници, уметници, адвокати - „целата врвна кора од човештвото“ - и дека големата маса на човештвото, не акутно себична, по околу триесетгодишна возраст ја напушта индивидуалната амбиција. Сепак, малцинството останува решено „да го живее својот живот до крај, а писателите припаѓаат во оваа класа“. Сериозните писатели се посуетни од новинарите, иако „помалку заинтересирани за пари“. # ''Естетски ентузијазам'' - Орвел објаснува дека сегашноста во пишувањето е желбата нечие пишување да изгледа и да звучи добро, имајќи „задоволство од влијанието на еден звук врз друг, од цврстината на добрата проза или ритамот на добрата приказна“. Тој вели дека овој мотив е „многу слаб кај многу писатели“, но сепак присутен во сите дела на пишување. # ''Историски импулс'' - Тој го сумира ова, наведувајќи дека овој мотив е „желбата да се видат работите какви што се, да се откријат вистинските факти и да се зачуваат за употреба од страна на идните потомци“. # ''Политичка цел'' - Орвел пишува дека „ниту една книга не е навистина ослободена од политичка пристрасност“ и понатаму објаснува дека овој мотив се користи многу често во сите форми на пишување во најширока смисла, наведувајќи ја „желбата да се турка светот во одреден правец“ кај секоја личност. Тој заклучува велејќи дека „мислењето дека уметноста не треба да има никаква врска со политиката е само по себе политички став“. Во есејот, Орвел го опишува сопствениот развој кон политички писател. Тој ја наведува [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]] како одлучувачки настан што го обликувал политичкиот став на неговото пишување:{{Цитатник|Шпанската војна и другите настани во 1936-37 година ја сменија мојата неодлучност и потоа знаев каде стојам. Секој ред од сериозното дело што го напишав од 1936 година е напишан, директно или индиректно, против тоталитаризмот и за демократскиот социјализам, како што го разбирам јас.}} == Наводи == {{Наводи}}{{Џорџ Орвел}} [[Категорија:Есеи од Џорџ Орвел]] 8g32z4b1fd316u21gdrb8z7233m0z06 14 1392160 5542779 2026-04-21T09:21:58Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: [[Категорија:Дела на Џорџ Орвел]] [[Категорија:Англиски есеи]] 5542779 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Дела на Џорџ Орвел]] [[Категорија:Англиски есеи]] 4rl9ni7h6oz9c7wazene5exjnt3wzp5 1 1392161 5542781 2026-04-21T09:22:32Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сЗР}} 5542781 wikitext text/x-wiki {{сЗР}} alr9w7ufc8wk63rt21jsnlb1f4yfeen 0 1392164 5542792 2026-04-21T09:29:22Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1306460917|Saxifraga aizoides]]“ 5542792 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Saxifraga_aizoides_MHNT.BOT.2004.0.792.jpg|мини|Капсули и семиња]] '''''Saxifraga aizoides''' —'' цветно [[Алпска вегетација|алпско растение]] од <nowiki><a href="./Род_(биологија)" rel="mw:WikiLink">родот</a></nowiki> <nowiki><i id="mwEQ">Saxifraga</i></nowiki> во <nowiki><a href="./Семејство_(биологија)" rel="mw:WikiLink">семејството</a></nowiki> <nowiki><a href="./Каменоломки" rel="mw:WikiLink">Каменоломки</a></nowiki> <nowiki><i id="mwEQ">(Saxifragaceae)</i></nowiki>. == Опис и распространетост == ''Saxifraga aizoides'' е [[Зимзелено растение|зимзелено]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Зелјесто растение|тревесто растение]] високо 5-20 (25) см. Има многу разгранети и најчесто полегнати стерилни гранчиња при основата, покуси од цветните. Цветно стебло е високо до 25 см, во основата лачно свиено, понатаму исправено, со густи спирално распоредени листови; долниот дел е речиси гол, горниот дел има жлездести и едноставни влакна. [[Лист (ботаника)|Листовите]] се тесно-[[Облици на листови|ланцетни]], долги 10-25 мм, широки 2-4 мм, целосни, месести, полукружни во пресек, голи, на врвот заострени; во основата или по должина со ретки влакна по работ, а на врвот со 1-3 хидатоди со наслоен варовник. Цветовите на врвот образуваат цимозно [[соцветие]] со 5-10 цветови; дршките 2-3 пати подолги од цветовите.<ref>{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1077-1078}}</ref> Цветовите се жолто-зелени. Чашка е долга 4-5 мм; чашкините ливчиња долги 3-4 мм, голи, триаглесто-елиптични. Венечни ливчиња се светложолти, долги 3-6 мм, често со темни точки, тесно-елиптични. При развој на полупотцветниот плодник, чашкините ливчиња, венечните ливчиња и филаментите се зголемуваат. Расте на влажни места, крај извори и потоци во субалпски и алпски појас. Забележана на [[Шар Планина]] и [[Кораб]]. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.topwalks.net/plants/yellow/saxifraga_aizoides_more.htm Горни патеки: ''Saxifraga aizoides''] * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Saxifraga+aizoides ''Saxifraga aizoides'' — Фото галерија на Калифорнискиот универзитет] {{Таксонска лента}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Флора на Гренланд]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Планински растенија]] [[Категорија:Каменоломка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] bz1xw4upg19l8inuc3ea52u4k4d5taf 5542795 5542792 2026-04-21T09:51:21Z Orce Wiki 121850 5542795 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox | image = Saxifragaaizoides.jpg | genus = Saxifraga | species = aizoides | authority = [[Карл Линеј]] }} [[Податотека:Saxifraga_aizoides_MHNT.BOT.2004.0.792.jpg|мини|Капсули и семиња]] '''''Saxifraga aizoides''' —'' цветно [[Алпска вегетација|алпско растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''Saxifraga'' во [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Каменоломки]] (Saxifragaceae). == Опис и распространетост == ''Saxifraga aizoides'' е [[Зимзелено растение|зимзелено]] [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Зелјесто растение|тревесто растение]] високо 5-20 (25) см. Има многу разгранети и најчесто полегнати стерилни гранчиња при основата, покуси од цветните. Цветно стебло е високо до 25 см, во основата лачно свиено, понатаму исправено, со густи спирално распоредени листови; долниот дел е речиси гол, горниот дел има жлездести и едноставни влакна. [[Лист (ботаника)|Листовите]] се тесно-[[Облици на листови|ланцетни]], долги 10-25 мм, широки 2-4 мм, целосни, месести, полукружни во пресек, голи, на врвот заострени; во основата или по должина со ретки влакна по работ, а на врвот со 1-3 хидатоди со наслоен варовник. Цветовите на врвот образуваат цимозно [[соцветие]] со 5-10 цветови; дршките 2-3 пати подолги од цветовите. Цветовите се жолто-зелени. Чашка е долга 4-5 мм; чашкините ливчиња долги 3-4 мм, голи, триаглесто-елиптични. Венечни ливчиња се светложолти, долги 3-6 мм, често со темни точки, тесно-елиптични. При развој на полупотцветниот плодник, чашкините ливчиња, венечните ливчиња и филаментите се зголемуваат.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1077-1078}}</ref> Расте на влажни места, крај извори и потоци во субалпски и алпски појас. Забележана на [[Шар Планина]] и [[Кораб]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Saxifraga aizoides LC0332.jpg|Saxifraga aizoides Податотека:Fetthennensteinbrech.jpg|Детал од цвет на Saxifraga aizoides Податотека:Saxifraga aizoides (Pyrenees) 2.jpg|Saxifraga aizoides Податотека:Saxifraga aizoides - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga aizoides Податотека:Saxifraga aizoides 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Saxifraga aizoides </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Saxifraga+aizoides ''Saxifraga aizoides'' — Фото галерија на Калифорнискиот универзитет] {{Таксонска лента}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Ботанички таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Флора на Гренланд]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Планински растенија]] [[Категорија:Каменоломка]] [[Категорија:Флора на Македонија]] p85vrp4519tiih5z2fcjzlp5c04ne4o 1 1392165 5542797 2026-04-21T09:54:11Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5542797 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1392166 5542799 2026-04-21T09:55:29Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5542799 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1392167 5542801 2026-04-21T09:56:47Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5542801 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1392168 5542805 2026-04-21T09:57:25Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Хилда Крозоли]] на [[Хилда Кроцоли]]: Погрешно напишан наслов 5542805 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Хилда Кроцоли]] 564laqmwryagp5yw2dqidfxv9v9u9hu 1 1392169 5542807 2026-04-21T09:57:25Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Разговор:Хилда Крозоли]] на [[Разговор:Хилда Кроцоли]]: Погрешно напишан наслов 5542807 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Хилда Кроцоли]] l2e2hlqm3e3foo3s080gjzveilfoez0 0 1392170 5542809 2026-04-21T10:05:08Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Закосен наслов}}„'''''Англискиот народ'''''“ — [[есеј]] од англискиот автор [[Џорџ Орвел]], првпат објавен во август 1947 година. Есејот бил нарачан во септември 1943 година од В. Џ. Тарнер, генерален уредник на „Колинс“, за серијата „Британија во слики“. И... 5542809 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}„'''''Англискиот народ'''''“ — [[есеј]] од англискиот автор [[Џорџ Орвел]], првпат објавен во август 1947 година. Есејот бил нарачан во септември 1943 година од В. Џ. Тарнер, генерален уредник на „Колинс“, за серијата „Британија во слики“. Идејата за серијата дошла од [[Министерство за информации (Обединето Кралство)|Министерството за информации]]. Есејот бил објавен со дваесет и пет илустрации, од кои осум биле страници целосно во боја, а вклучувал дела од уметниците [[Едвард Ардизон]], [[Дејм Лора Најт]], [[Л. С. Лоури]], [[Хенри Мур]], [[Џон Минтон (уметник)|Џон Минтон]] и [[Феликс Тополски]].<ref>Orwell: I Have Tried to Tell the Truth, p. 199, Secker& Warburg, 2001</ref> Делото било напишано за време на Втората светска војна, со што ја претставува Орвеловата визија за тоа што значи да се биде „Англичанец“.<ref name="Brannigan2">{{cite book|title=Orwell to the Present: Literature in England, 1945–2000|last=Brannigan|first=John|publisher=Palgrave Macmillan|year=2003|isbn=0-333-69616-6|page=1}}</ref> Орвел немал високо мислење за сопственото дело. Тој го опишал како „глупаво“<ref>{{Наведена книга|title=George Orwell: the Politics of Literary Reputation|last=Rodden|first=John|publisher=Transaction|year=2002|isbn=0-7658-0896-X|page=307}}</ref> и „пропаганда“ и одбил да дозволи негово повторно печатење.<ref name="Brannigan">{{Наведена книга|title=Orwell to the Present: Literature in England, 1945–2000|last=Brannigan|first=John|publisher=Palgrave Macmillan|year=2003|isbn=0-333-69616-6|page=1}}</ref> Несогласно мислење е дека Орвел честопати имал тенденција да ги омаловажува своите дела, без оглед на критичките пофалби.<ref>{{Наведена книга|title=Orwell: The Life|last=Taylor|first=DJ|publisher=Vintage|year=2004|isbn=978-0099283461}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Џорџ Орвел}} [[Категорија:Есеи од Џорџ Орвел]] pelme0td2c4gab8beycewsz4cc4aior 5542810 5542809 2026-04-21T10:06:41Z Jtasevski123 69538 5542810 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}„'''''Англискиот народ'''''“ — [[есеј]] од англискиот автор [[Џорџ Орвел]], првпат објавен во август 1947 година. Есејот бил нарачан во септември 1943 година од В. Џ. Тарнер, генерален уредник на „Колинс“, за серијата „Британија во слики“. Идејата за серијата дошла од [[Министерство за информации (Обединето Кралство)|Министерството за информации]]. Есејот бил објавен со дваесет и пет илустрации, од кои осум биле страници целосно во боја, а вклучувал дела од уметниците [[Едвард Ардизон]], [[Дејм Лора Најт]], [[Л. С. Лоури]], [[Хенри Мур]], [[Џон Минтон (уметник)|Џон Минтон]] и [[Феликс Тополски]].<ref>Orwell: I Have Tried to Tell the Truth, p. 199, Secker& Warburg, 2001</ref> Делото било напишано за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], со што ја претставува Орвеловата визија за тоа што значи да се биде „Англичанец“.<ref name="Brannigan2">{{cite book|title=Orwell to the Present: Literature in England, 1945–2000|last=Brannigan|first=John|publisher=Palgrave Macmillan|year=2003|isbn=0-333-69616-6|page=1}}</ref> Орвел немал високо мислење за сопственото дело. Тој го опишал како „глупаво“<ref>{{Наведена книга|title=George Orwell: the Politics of Literary Reputation|last=Rodden|first=John|publisher=Transaction|year=2002|isbn=0-7658-0896-X|page=307}}</ref> и „пропаганда“ и одбил да дозволи негово повторно печатење.<ref name="Brannigan">{{Наведена книга|title=Orwell to the Present: Literature in England, 1945–2000|last=Brannigan|first=John|publisher=Palgrave Macmillan|year=2003|isbn=0-333-69616-6|page=1}}</ref> Орвел честопати имал тенденција да ги омаловажува своите дела, без оглед на критичките пофалби.<ref>{{Наведена книга|title=Orwell: The Life|last=Taylor|first=DJ|publisher=Vintage|year=2004|isbn=978-0099283461}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Џорџ Орвел}} [[Категорија:Есеи од Џорџ Орвел]] ntkt1h5h7eo4y0tn62qj9aiiuvo9zlq 1 1392171 5542811 2026-04-21T10:06:54Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5542811 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1392172 5542828 2026-04-21T10:56:49Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Френклин Самнер Ерл]] 5542828 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Френклин Самнер Ерл]] kwb4di9afe8poq1h16pi6s47b6wg4zd 1 1392173 5542829 2026-04-21T10:57:00Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{СЗР}} 5542829 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1392174 5542830 2026-04-21T10:57:11Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сЗР}} 5542830 wikitext text/x-wiki {{сЗР}} alr9w7ufc8wk63rt21jsnlb1f4yfeen 0 1392175 5542834 2026-04-21T11:04:49Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Вилијам Ешбрук Келерман]] 5542834 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Вилијам Ешбрук Келерман]] 463ky3h92bja1thqrp6pc62cagmy61p 0 1392176 5542835 2026-04-21T11:05:25Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Маргарет Клеј Фергусон]] 5542835 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Маргарет Клеј Фергусон]] bqvamx1au05ifiq6wq6ljtskwhl4v62 1 1392177 5542837 2026-04-21T11:05:37Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{СЗР}} 5542837 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1392178 5542840 2026-04-21T11:09:09Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1315347387|My Country Right or Left]]“ 5542840 wikitext text/x-wiki „'''Мојата земја, десно или лево'''“ е [[есеј]] објавен во 1940 година од англискиот [[автор]] [[Џорџ Орвел]]. Во него, Орвел се обидува да ги помири своето интензивно чувство на патриотизам и своите левичарски ставови. == Позадина == Есејот е напишан по избувнувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна,]] во време кога многумина од кругот на Орвел морале да ги преиспитаат своите пацифистички ставови. Орвел имал единаесет години кога избувнала [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Некои од неговите сеќавања се цитирани во есејот што го користел во романот ''„Во борба за воздух“'' објавен во 1939 година. Орвел имал традиционално англиско воспитување од горната средна класа, и бил член на офицерски корпус за обука во подготвителното училиште и во Итон. Во 1937 година, тој поминал шест месеци на мирен дел од фронтот кај Хуеска за време на [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]], каде што бил застрелан во грлото од снајперист на 20 мај, и речиси умрел. Орвел се обидувал да најде воена работа, но не успеал, главно поради неговата лоша здравствена состојба. Потоа се приклучил на Домашната гарда, сметајќи ја за основа за народна милиција. Есејот за првпат бил објавен во списанието за литература „Нови пишувања“, во 1940 година. == Резиме == Орвел се навраќа на Првата светска војна, потсетувајќи се на некои од своите лични искуства и специфичните реакции што ги имал самиот тој, како и на неговите современици од тоа време. Сепак, подоцна почувствувал дека пропуштил нешто со тоа што не бил вклучен, и делумно го припишува ова на „моралната подготовка“ за војна на англиските средни класи. Тој, исто така, ја припишува фасцинацијата со Шпанската граѓанска војна на нејзината сличност со Првата светска војна. Орвеловите предвидувања за [[Втората светска војна]] биле кошмар за него, па затоа пишувал памфлети против војната. Меѓутоа, кога сфатил дека е неизбежна поради [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Рибентроп-Молотов]], сфатил дека е патриот во срцето, и дека ќе биде посветен на воените напори. Како социјалист, тој видел дека нема „алтернатива помеѓу спротивставувањето на Хитлер и предавањето на него“ и дека е подобро да се спротивстави. Тој не се придржувал кон конзервативните ставови, бидејќи сè уште бил убеден дека само револуцијата може да ја спаси Англија. Сепак, тој имал малку почит кон „просветлените“ левичарски интелектуалци кои не успеале да ги разберат обичните емоции. Орвел ги објаснува своите чувства покажувајќи дека поезијата на комунистот [[Џон Корнфорд]] е во истата традиција на јавното училиште како и ''„Витаи Лампада“'' на Сер Хенри Њуболт - политичката верност била различна, но емоциите биле исти. == Реакции == Според неговите белешки до неговиот литературен извршител во 1949 година, овој есеј, заедно со „[[Лавот и еднорогот]]“ и „[[Англискиот народ (Орвел)|Англискиот народ]]“, бил дело кое Орвел не сакал да биде препечатено по неговата смрт. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://orwell.ru/library/articles/My_Country/english/e_mcrol Текст на ''Мојата земја десно или лево''] [[Категорија:Есеи од Џорџ Орвел]] mtynahrwbc3ycvl7oef6v4ocmieh7vg 5542841 5542840 2026-04-21T11:09:49Z Виолетова 1975 /* Наводи */ 5542841 wikitext text/x-wiki „'''Мојата земја, десно или лево'''“ е [[есеј]] објавен во 1940 година од англискиот [[автор]] [[Џорџ Орвел]]. Во него, Орвел се обидува да ги помири своето интензивно чувство на патриотизам и своите левичарски ставови. == Позадина == Есејот е напишан по избувнувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна,]] во време кога многумина од кругот на Орвел морале да ги преиспитаат своите пацифистички ставови. Орвел имал единаесет години кога избувнала [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Некои од неговите сеќавања се цитирани во есејот што го користел во романот ''„Во борба за воздух“'' објавен во 1939 година. Орвел имал традиционално англиско воспитување од горната средна класа, и бил член на офицерски корпус за обука во подготвителното училиште и во Итон. Во 1937 година, тој поминал шест месеци на мирен дел од фронтот кај Хуеска за време на [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]], каде што бил застрелан во грлото од снајперист на 20 мај, и речиси умрел. Орвел се обидувал да најде воена работа, но не успеал, главно поради неговата лоша здравствена состојба. Потоа се приклучил на Домашната гарда, сметајќи ја за основа за народна милиција. Есејот за првпат бил објавен во списанието за литература „Нови пишувања“, во 1940 година. == Резиме == Орвел се навраќа на Првата светска војна, потсетувајќи се на некои од своите лични искуства и специфичните реакции што ги имал самиот тој, како и на неговите современици од тоа време. Сепак, подоцна почувствувал дека пропуштил нешто со тоа што не бил вклучен, и делумно го припишува ова на „моралната подготовка“ за војна на англиските средни класи. Тој, исто така, ја припишува фасцинацијата со Шпанската граѓанска војна на нејзината сличност со Првата светска војна. Орвеловите предвидувања за [[Втората светска војна]] биле кошмар за него, па затоа пишувал памфлети против војната. Меѓутоа, кога сфатил дека е неизбежна поради [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Рибентроп-Молотов]], сфатил дека е патриот во срцето, и дека ќе биде посветен на воените напори. Како социјалист, тој видел дека нема „алтернатива помеѓу спротивставувањето на Хитлер и предавањето на него“ и дека е подобро да се спротивстави. Тој не се придржувал кон конзервативните ставови, бидејќи сè уште бил убеден дека само револуцијата може да ја спаси Англија. Сепак, тој имал малку почит кон „просветлените“ левичарски интелектуалци кои не успеале да ги разберат обичните емоции. Орвел ги објаснува своите чувства покажувајќи дека поезијата на комунистот [[Џон Корнфорд]] е во истата традиција на јавното училиште како и ''„Витаи Лампада“'' на Сер Хенри Њуболт - политичката верност била различна, но емоциите биле исти. == Реакции == Според неговите белешки до неговиот литературен извршител во 1949 година, овој есеј, заедно со „[[Лавот и еднорогот]]“ и „[[Англискиот народ (Орвел)|Англискиот народ]]“, бил дело кое Орвел не сакал да биде препечатено по неговата смрт. == Наводи == {{Наводи}} {{Џорџ Орвел}} == Надворешни врски == * [http://orwell.ru/library/articles/My_Country/english/e_mcrol Текст на ''Мојата земја десно или лево''] [[Категорија:Есеи од Џорџ Орвел]] cc7tr0b47o16ly5pbwgk7ssmuiyorcr 5542842 5542841 2026-04-21T11:10:50Z Виолетова 1975 5542842 wikitext text/x-wiki „'''Мојата земја, десно или лево'''“ е [[есеј]] објавен во 1940 година од англискиот [[автор]] [[Џорџ Орвел]]. Во него, Орвел се обидува да ги помири своето интензивно чувство на патриотизам и своите левичарски ставови. == Позадина == Есејот е напишан по избувнувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна,]] во време кога многумина од кругот на Орвел морале да ги преиспитаат своите пацифистички ставови. Орвел имал единаесет години кога избувнала [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Некои од неговите сеќавања се цитирани во есејот што го користел во романот ''„Во борба за воздух“'' објавен во 1939 година. Орвел имал традиционално англиско воспитување од горната средна класа, и бил член на офицерски корпус за обука во подготвителното училиште и во Итон. Во 1937 година, тој поминал шест месеци на мирен дел од фронтот кај Хуеска за време на [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]], каде што бил застрелан во грлото од снајперист на 20 мај, и речиси умрел. Орвел се обидувал да најде воена работа, но не успеал, главно поради неговата лоша здравствена состојба. Потоа се приклучил на Домашната гарда, сметајќи ја за основа за народна милиција.<ref>D. J. Taylor ''Orwell:The Life'' Chatto & Windus 2003</ref> Есејот за првпат бил објавен во списанието за литература „Нови пишувања“, во 1940 година. == Резиме == Орвел се навраќа на Првата светска војна, потсетувајќи се на некои од своите лични искуства и специфичните реакции што ги имал самиот тој, како и на неговите современици од тоа време. Сепак, подоцна почувствувал дека пропуштил нешто со тоа што не бил вклучен, и делумно го припишува ова на „моралната подготовка“ за војна на англиските средни класи. Тој, исто така, ја припишува фасцинацијата со Шпанската граѓанска војна на нејзината сличност со Првата светска војна. Орвеловите предвидувања за [[Втората светска војна]] биле кошмар за него, па затоа пишувал памфлети против војната. Меѓутоа, кога сфатил дека е неизбежна поради [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Рибентроп-Молотов]], сфатил дека е патриот во срцето, и дека ќе биде посветен на воените напори. Како социјалист, тој видел дека нема „алтернатива помеѓу спротивставувањето на Хитлер и предавањето на него“ и дека е подобро да се спротивстави. Тој не се придржувал кон конзервативните ставови, бидејќи сè уште бил убеден дека само револуцијата може да ја спаси Англија. Сепак, тој имал малку почит кон „просветлените“ левичарски интелектуалци кои не успеале да ги разберат обичните емоции. Орвел ги објаснува своите чувства покажувајќи дека поезијата на комунистот [[Џон Корнфорд]] е во истата традиција на јавното училиште како и ''„Витаи Лампада“'' на Сер Хенри Њуболт - политичката верност била различна, но емоциите биле исти. == Реакции == Според неговите белешки до неговиот литературен извршител во 1949 година, овој есеј, заедно со „[[Лавот и еднорогот]]“ и „[[Англискиот народ (Орвел)|Англискиот народ]]“, бил дело кое Орвел не сакал да биде препечатено по неговата смрт. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://orwell.ru/library/articles/My_Country/english/e_mcrol Текст на ''Мојата земја десно или лево''] {{Џорџ Орвел}} [[Категорија:Есеи од Џорџ Орвел]] sytp2g2g7ba9bdwwsfc33bn0anlsazj 1 1392179 5542843 2026-04-21T11:11:06Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5542843 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1392180 5542850 2026-04-21T11:17:37Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Харолд Чарлс Болд]] 5542850 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Харолд Чарлс Болд]] fz47zwganyfh047c3d17ibzypn27ala 1 1392181 5542851 2026-04-21T11:17:48Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сЗР}} 5542851 wikitext text/x-wiki {{сЗР}} alr9w7ufc8wk63rt21jsnlb1f4yfeen 0 1392182 5542853 2026-04-21T11:22:50Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Вилијам Џејкоб Робинс]] 5542853 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Вилијам Џејкоб Робинс]] 4j19qoaabu88l0k8hf4kz3kjzne0r0s 1 1392183 5542854 2026-04-21T11:23:02Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сЗР}} 5542854 wikitext text/x-wiki {{сЗР}} alr9w7ufc8wk63rt21jsnlb1f4yfeen 0 1392184 5542855 2026-04-21T11:23:40Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Харлан Паркер Бенкс]] 5542855 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Харлан Паркер Бенкс]] 6qmr59ufs2rs6xlfcsre6ynd3f4j43v 1 1392185 5542857 2026-04-21T11:24:45Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5542857 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1392186 5542859 2026-04-21T11:29:49Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1110398302|Books v. Cigarettes]]“ 5542859 wikitext text/x-wiki „'''Книги наспроти цигари'''“ е [[есеј]] објавен во 1946 година од англискиот [[Автор|автор,]] [[Џорџ Орвел]]. Во него се споредуваат трошоците при читање книги со други форми на рекреација, вклучително и пушењето цигари. == Позадина == Орвел наведува дека есејот бил поттикнат од искуството на негов пријател уредник кој имал задача да набљудува пожари кои започнувале од бомбардирањето за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Фабричките работници му рекле дека немаат интерес за литература бидејќи не можат да си дозволат книги. Есејот прв пат бил објавен во ''Трибјун'' на 8 февруари 1946 година. == Аргумент == Орвел ја доведува во прашање идејата дека купувањето или читањето книги е скапо хоби. По неговите пресметки, имал 442 книги во својот стан и уште толку на други места, тој одредува низа цени, во зависност од тоа дали книгите биле купени нови, дадени, обезбедени за потребите на преглед или позајмени. Пресметувајќи ја сумата која ја потрошил во текот на неговиот живот тој ги проценил своите годишни трошоци на 25 фунти. Наспроти тоа, Орвел истакнува дека пред војната трошел околу 20 фунти годишно на пиво и тутун, додека во моментот само за тутун издвојува 40 фунти годишно. Тој проценува дека просечниот жител на нацијата троши приближно 40 фунти годишно на пиво и тутун. Иако забележува дека е тешко да се направи директна споредба меѓу цената на различни книги и нивната вредност, Орвел заклучува дека, кога книгите се читаат за забава, трошокот по час е понизок од цената на кино-билет. Оттука, читањето претставува една од најдостапните форми на рекреација. == Извадоци == <blockquote>И ако нашата потрошувачка на книги остане толку ниска како што беше досега, барем да признаеме дека тоа е затоа што читањето е помалку возбудливо поминување на времето од одењето на трки на кучиња, на [[Филм|кино]] или во [[паб]], а не затоа што книгите, без разлика дали се купени или позајмени, се прескапи.</blockquote> == Реакции == Есеите на Орвел во ''Трибјун'', вклучувајќи го и овој, се опишани во ''Индипендент'' како едни од најдобрите есеи на англиски јазик. Прашањето што го поставува Орвел продолжува да дава основа за дискусија, како во прегледот на анкета во која еден од четири Американци воопшто не читал книги во 2007 година и дека извршните директори тврдат дека немаат време да читаат литература. Есејот бил тема на статија во списанието ''Структо'', кое го објавило есејот „Книги наспроти цигари: 63 години подоцна“ во нивното издание од ноември 2009 година. == Поврзано == * [[Џорџ Орвел]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://orwell.ru/library/articles/cigar/english/e_cigar Текст на „Книги наспроти цигари“] * [http://issuu.com/structo/docs/structoissue3 Книги наспроти цигари: 63 години подоцна] [[Категорија:Есеи од Џорџ Орвел]] 2dsyevi1yi909dz5thu3rqyi3yl5so2